date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/208946/lavrov-gure-esku-badago-ez-da-gerrarik-egongo.htm | Mundua | Lavrov: «Gure esku badago, ez da gerrarik egongo» | Bidenek Zelenskiri esan dio «aukera argiak» daudela otsailean Errusiak Ukraina inbaditzeko. Moskuk ohartarazi du, hori bai, ez duela baimenduko bere interesak «zakarki zapalduak izatea». | Lavrov: «Gure esku badago, ez da gerrarik egongo». Bidenek Zelenskiri esan dio «aukera argiak» daudela otsailean Errusiak Ukraina inbaditzeko. Moskuk ohartarazi du, hori bai, ez duela baimenduko bere interesak «zakarki zapalduak izatea». | Joe Bidenen ustez, «aukera argiak» daude datorren otsailean Errusiak Ukraina inbaditzeko. Etxe Zuriak sare sozialetan zabaldu duenez, AEBetako presidenteak hori adierazi zion atzo Volodimir Zelenski Ukrainako gobernuburuari, auziaz hitz egiteko telefonoz eduki zuten hizketaldian. Horri buruz galdetu diote gaur Sergei Lavrovi, eta Errusiako Atzerri ministroak nabarmendu du Kremlinek ez duela gudarik nahi. «Gure esku baldin badago, ez da gerrarik egongo», adierazi die Errusiako hedabideei, telebistaz zuzenean emandako elkarrizketa batean. Kontrakoa ere ez du baztertzen, ordea: «Ez dugu baimenduko gure interesei jaramonik ez egitea, edo horiek zakarki zapalduak izatea».
Errusiak ez du atseginez hartu segurtasun eskaerei AEBek eta NATOk emandako erantzuna, egindako proposamena. Vladimir Putinen Errusiako presidentearen ustez, horretan ez dituzte aintzat hartu Errusiaren «kezka nagusiak». Telefonoz hitz egin du gaur Emmanuel Macron Frantziako presidentearekin, eta, Kremlinek ondoren kaleratutako oharraren arabera, herenegun jaso zuten dokumentua «arretaz» aztertuko dute, eta, gero, «zer pauso» eman erabaki. Bileraz galdetuta, Eliseoko iturri batek hedabideei adierazi dienez, Macronen eta Putinen arteko auziari buruzko desadostasunak «handiak» dira.
Hain zuzen, NATOk eta AEBek argi utzi diote Putini ekialderantz hedatzen jarraituko dutela, eta, gainera, ez diotela atea ixten ez Ukraina ez Georgia —Sobietar Batasuneko errepublikak izandakoak biak ala biak— aliantza militarreko kide bilakatzeari. Moskuk nahi du NATOko tropak, armak eta ekipamendua erretiratzea 1997an kide ez ziren herrialdeetatik: besteak beste, Errumaniatik eta Bulgariatik. Horrekin guztiarekin lotuta, NATO osatzen duten estatuetako Defentsa ministroak otsailaren 16an eta 17an bilduko dira.
Lavrovek zehaztu nahi izan du, ordea, segurtasun eske horiek ez direla «ultimatum bat» bere horretan, eta gaineratu du Mendebaldearen proposamenak «nahiko nahasiak» direla. Moskuk bide diplomatikoak ibiltzeko asmoa du oraindik ere. Ohartarazpen bat egin du, gainera: «Aitortza [Donetsk eta Luganskeko herri errepublikarena] aintzat hartu behar da, Mendebaldeak Kiev behartu dezan Minskeko akordioak betetzera. Horrela, dena zuzen egongo da». Inoiz ez dira ezarri ESLA Europako Segurtasun Lankidetzako Antolakundeak babestuta Donbassko gerra bukatzeko 2014an sinatutako akordioak.
Txinaren esku hartzea
AEBek eskatu dute Txinak «modu eraikitzailean» parte hartzeko Ukrainaren bueltan sortutako krisian. Estatu departamentuaren bozeramaile Ned Pricek atzoko prentsaurrekoan gogorarazi zuenez, Pekinek eta Moskuk gertuko harremana dute, eta, konfrontazioa saiheste aldera, «harreman» hori baliatzera deitu zuen. Hain zuzen, Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak Txinako Atzerri ministro Wang Yirekin hitz egin zuen, herenegun. Lik bi aldeei eskatu die mezuak baretzeko, «lasaitzeko», baina Washingtoni adierazi zion errespeta ditzala Moskuren «kezka legitimoak». Kremlinek iragarri du Putin eta Xi Jinping Txinako presidentea datorren otsailaren 4an bilduko direla Pekinen, han otsailaren 4tik 20ra egitekoak diren Neguko Olinpiar Jokoen irekiera ekitaldian.
Ukrainarentzat, baina, AEBek hartu dute lidergoa «Errusiaren erasoa» eragozteko ahaleginean. Hori adierazi zuen Zelenskik atzo, Bidenekin bildu ondoren. Kieven prentsa ohar baten arabera, hori dela eta «eskertuta» daude Washingtonekin; batik bat, defentsa arloan, militarki, eskaini dion laguntzarekin. Zelenskik ere bide diplomatikoa ibiltzeko beharra nabarmendu du, eta jakinarazi ez duela baztertzen laster Normandiako laukoaren formatuaren (Errusia, Ukraina, Frantzia eta Alemania) bileretan berak, pertsonalki, parte hartzea. Herrialde horietako ordezkaritza diplomatikoa asteazkenean bildu zen, Parisen —Moskuk eta Kievek Ukraina ekialdeko Donbass eskualdean 2014tik duten gatazka izan zuten hizpide—, eta bi aste barru berriro batzartuko da, Berlinen.
Errusiako Gobernua prest agertu da Zelenskirekin biltzeko. Lavrovek gaur esan duenez, prest daude Ukrainako presidentearekin «aldebiko harremanen normalizazioaz» hitz egiteko. «Etor dadila Moskura, San Petersburgora, Sotxira... adosten den lekura». Hori bai, Atzerri ministroak zehaztu du harreman horiek Ukrainaren «aldebakarreko ekintzengatik» daudela dauden moduan.
Eta, paraleloki, sortutako krisiak gas hornikuntzari ere eragiten dio. Errusia da Europaren gas hornitzaile nagusia, eta Alemaniak atzo azpimarratu zuen Nord Stream 2 gasbidea blokeatzeko prest dagoela —Errusiatik Alemaniara gasa eramateko eraiki zuten azpiegitura hori, Itsaso Baltikoaren azpitik—. Horregatik, EB Europako Batasuna Qatarrekin harremanetan jarri da, beharko balitz gas hornitzaile bihur dadin. Charles Michel Europar Kontseiluko presidenteak jakinarazi du. |
2022-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/208947/baxoko-martxoko-azterketak-maiatzera-atzeratu-dituzte.htm | Gizartea | Baxoko martxoko azterketak maiatzera atzeratu dituzte | Baxoaren parte diren azterketa aurreratuak martxoan egitekoak zituzten Ipar Euskal Herriko ikasleek. Frantziako Hezkuntza Ministerioak pandemiarengatik atzeratzea deliberatu du. | Baxoko martxoko azterketak maiatzera atzeratu dituzte. Baxoaren parte diren azterketa aurreratuak martxoan egitekoak zituzten Ipar Euskal Herriko ikasleek. Frantziako Hezkuntza Ministerioak pandemiarengatik atzeratzea deliberatu du. | Baxoaren erreformaz gero, Ipar Euskal Herriko lizeoetako terminaleko ikasleek bi azterketa pasatu behar dituzte martxoan; azterketa aurreratuak deitzen zaie. Ikasle bakoitzak hautatutako bi gai nagusiri buruzko azterketa idatziak dira. Bada, osasun egoera kontuan harturik, Frantziako Hezkuntza ministro Jean Michel Blanquerrek iragarri du maiatzaren 11n, 12an eta 13an eginen dituztela. Bestalde, leheneko frantseseko ahozkorako ikasleek prestatu behar dituzten testu literarioen kopurua apaldu dute.
Hezkuntza arloko sindikatuek azterketa horien gibelatzea eskatu zioten Frantziako Hezkuntza Ministerioari. Haien arabera, protokoloengatik beranta hartu zuten irakasleek urteko ikasgaien egutegian. Ikasleen «etengabeko joan-etorriek» eta ikasgelen ixteak eragin dute beranta, irakasleen arabera.
Martxoko azterketak atzeratu izanak eragina izanen du ikasleentzat. Izan ere, goi mailako ikasketak egiteko izena eman behar dute Parcoursup plataforman, eta dagoeneko irekia da horretarako epea. Berez, martxoko azterketetako notek balio dute Parcoursup plataformako dosierra osatzeko; baina maiatzean egingo dituztenez, lehen bi hiruhilekoetako notak hartuko dituzte kontuan.
Hala eta guztiz ere, gainerako azterketak lehenagotik iragarritako datetan eginen dituzte ikasleek. Ekainaren 15ean izanen da filosofiako azterketa idatzia, eta ekainaren 20tik uztailaren 1era antolatuko dute ahozko handia deituriko azterketa. |
2022-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/208948/egungo-murrizketak-otsailaren-13ra-arte-luzatzea-erabaki-du-labik.htm | Gizartea | Egungo murrizketak otsailaren 13ra arte luzatzea erabaki du Labik | Jaurlaritzak baimena eskatu die epaitegiei neurriak luzatzeko, eta epaileek datorren asteartean aztertuko dute gaia. Hoteletara, turismo guneetara eta joko aretoetara zabaldu du COVID pasaportearen eskaera. | Egungo murrizketak otsailaren 13ra arte luzatzea erabaki du Labik. Jaurlaritzak baimena eskatu die epaitegiei neurriak luzatzeko, eta epaileek datorren asteartean aztertuko dute gaia. Hoteletara, turismo guneetara eta joko aretoetara zabaldu du COVID pasaportearen eskaera. | Espero zena egin du Labi aholku batzordeak, hau da, egun indarrean dauden neurriei eutsi die otsailaren 13ra arte. Hala iragarri du Gotzone Sagardui Osasun sailburuak. Horrez gain, Jaurlaritzak eskaturiko beste proposamen bati baiezkoa eman dio, eta, aurrerantzean, hoteletan, eta turismo eta joko aretoetan ere eskatu beharko dute COVID pasaportea.
Azken hamalau egunotako intzidentzia tasak beheraka jarraitzen duela adierazi du Sagarduik, baina azken zazpi egunotako datuek erakusten dutela jaitsiera hori moteltzen ari dela. Halere, egunero 5.000 positibo gehiago atzematen ari direla adierazi du. Hori dela eta, neurriei eustea erabaki dute.
Gaurko bilerako zalantza nagusia COVID ziurtagiriaren ingurukoa zen. Izan ere, mantentzeaz gain, Jaurlaritzak harago jo nahi zuen. Orain arteko eremuetan ez ezik, hoteletan, turismo ostatuetan eta joko aretoetan ere ezarri nahi zuen Jaurlaritzak. Eta hala erabaki du aholku batzordeak.
Gaur 18:00etarako zegoen deituta Labi batzordearen bileraren osteko agerraldia. Bilera 16:30ean zen hastekoa. Iñigo Urkullu lehendakariak eskatua zuen aurretik neurriei eusteko, eta gaineratu zuen Batzorde Zientifikoa ere ados zegoela horrekin.
Jaurlaritzak baimena eskatu die epaitegiei neurriak luzatzeko, eta epaileek datorren asteartean aztertuko dute gaia.
Aldaketa bat asteartean iragarri zuen Jaurlaritzak: eskola kirola baimentzea gaurtik aurrera. Urtarrilaren 4an erabaki zuten eskola kiroleko lehiaketak bertan behera uztea; entrenamenduak, berriz, mantendu egin zituzten. Kirol federazioen artean haserrea eragin zuen erabakiak, eta Gipuzkoako hamazazpi federaziok Eusko Jaurlaritzari eskatu zioten lehiaketak berriz egin ahal izatea. Federazioen arabera, eskola kirola eten izanak ez du izan «oinarri zientifikorik», irailetik ez baita «ondorio ezkorrik» agertu. Arabako eta Gipuzkoako aldundiek ere eskaera bera egin zioten joan den astean.
Abenduaren 4tik dago indarrean COVID ziurtagiria Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Hasieran, taberna, dantzaleku eta 50 leku baino gehiago dituzten jatetxeetan eskatu behar zuten. Baina abenduaren 15etik eremu itxi gehienetan sartzeko aurkeztu behar da agiria, baita kiroldegietan, zinema aretoetan eta kultur jarduerak egiteko gainerako lekuetan.
Merkataritza gizarte eta kultura jarduerak 01:00ean ixten jarraituko dute, beraz, eta 02:00etan aterako dira herrialde bakoitzetik gaindiko azken garraio publikoak, besteak beste. COVID ziurtagiria eskatzen jarraituko dute orain arte bezala.
COVID ziurtagiria: galderak eta erantzunak. |
2022-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/208949/elkargik-uste-du-enpresa-batzuek-zailtasunak-izango-dituztela-covid-maileguak-itzultzeko.htm | Ekonomia | Elkargik uste du enpresa batzuek zailtasunak izango dituztela COVID maileguak itzultzeko | Zor berregituraketak aurreikusten ditu berme sozietateak. Industria enpresentzako «produktu historikoa» atera du, Europako funtsak baliatuta; milioi eta erdi euroren maileguak interesik eta komisiorik gabe, hazkundea sustatzeko. | Elkargik uste du enpresa batzuek zailtasunak izango dituztela COVID maileguak itzultzeko. Zor berregituraketak aurreikusten ditu berme sozietateak. Industria enpresentzako «produktu historikoa» atera du, Europako funtsak baliatuta; milioi eta erdi euroren maileguak interesik eta komisiorik gabe, hazkundea sustatzeko. | Pandemiak euskal enpresa sarean izan duen eragina zuzenean ezagutzen du Elkargik, elkarrekiko berme sozietateak. Eta pandemiaren eraginez enpresa batzuk oraindik ere estualdian daudela azaldu dute sozietateko buruek, 2021eko ekitaldiaren eta 2022ko asmoen berri emateko agerraldian.
«Informazioa biltzen ari gara, gure enpresen egoera eta behar finantzarioak ezagutzeko», azaldu du Josu Sanchez Elkargiko presidenteak. Aurrez jokatu nahi du Elkargik, batez ere, kredituen lehen amortizazioak maiatzean iritsiko zaizkielako COVID maileguen luzapenari heldu zioten enpresei, bi urteko gabealdia amaituta. Dirua itzultzeko lehen epea iritsi aurretik banan banako irtenbideak aztertu nahi dituztela azaldu dute Elkargiko arduradunek.
Pandemiak gogor jo zuenean, 2020an enpresei likidezia errazteko maileguak eman zituen Elkargik, Eusko Jaurlaritzarekin batera. Bost urtean itzultzeko maileguak ziren, urtebeteko gabealdiarekin. Estualdian, 10.000 enpresa inguruk baliatu zuten finantzaketa bide hori. Birusak, ordea, uste baino luzeago jo du, eta Elkargik COVID maileguentzako baldintza berriak eskaintzea erabaki du igaro den urtean. Mailegua zortzi urtean itzultzeko aukera eman die enpresei, bi urteko gabealdiarekin.
Hasierako 10.000 enpresa haietatik erdiek, 5.000 enpresak heldu diote aukera horri. 530 milioi ingururen maileguak dira guztira, 2020an hasiera hartan sinatutako diru guztiaren %70 inguru.
Baina enpresa batzuek estualdian jarraitzen dutela azaldu du Zenon Vazquez Elkargiko zuzendari nagusiak, arazoak izan ditzaketela gabealdia amaitzen zaienean. «Krisia ez dago erabat gainditua, eta oraindik badaude sektore edota enpresa jakin batzuk kalte handia izan dutenak. Ari gara enpresekin, hilabete gutxi barru etor daitekeen egoera buruan, zailtasunei aurrea hartzeko. Egongo baitira zorren berregituraketak beharko dituzten enpresak. Enpresak ospitaleko gela arruntean edo larrialdietan artatu nahi ditugu, behin ZIUetan zailagoa delako haiei laguntzea». Brrehun bat enpresarekin dabil hitz egiten Elkargi.
Dena den, Vazquezek azaldu du mailegu horiek itzultzeko zailtasunak ez direla orokorrak. «Krisiaren inpaktua oso heterogeneoa izan da, sektore bakoitzaren barnean ere». Sanchezek, berriz, gogoratu du COVID maileguak jasotako enpresen ia erdiak, luzapena hartu ez zutenak, hasiak daudela dirua itzultzen, eta ez dutela berandutze nabarmenik detektatu. «Baina ezkorregiak izan behar ez dugun bezala, ez gaitezen baikorregiak ere izan. Zailtasunei aurrea hartu behar diegu, maiatza baino lehen; egongo baitira, zalantzarik gabe, ordaindu ezinean izango diren enpresak. Eta horri ez dio soilik Elkargik heldu behar, enpresek eurek ere aurreikusi behar dute, eta gobernuak berak ere bai».
Sanchezek, hori bai, alarmismoa baztertu du. «Ekonomiaren parametro batzuek erakusten dute gauzak hoberantz doazela, hala nola enpleguaren datuak eta ogasunen diru bilketak».
Industriarako «produktu historikoa»
Eta jarduera ekonomikoaren goranzko erritmo horretan, hain zuzen, finantzaketa lerro berri bat eskaintzen hasi da aste honetan Elkargi, Europako Next funtsen ekarpena baliatuz. Industriako enpresek hazkunderako inbertsioak laguntzeko 1,5 milioi eurorainoko maileguak eskainiko ditu Elkargik, %0ko interesekin, komisiorik gabe eta zortzi urtean amortizatzeko. Arriskua Elkargik hartzen du bere gain, eta Europako funtsen kontura doaz interesak eta komisioak.
«Ekintzailetzara bideratutako finantzaketa da; sendotutako industria enpresentzat, negozio lerro berri bat zabaltzekotan badaude, edo hazkunde eremu berriak aztertzen. Mailegu hauek ez dira birfinantzaketarako», azaldu du Vazquezek, eta gaineratu du «produktu historikoa» dela.
Elkargiko buruen arabera, dena den, agian pixka bat itxaron beharko da halako proiektuak abian jartzen ikusteko, pandemiaren gorabeherekin inbertsioetako asko atzeratu egin direlako 2021. urtean, eta seigarren olatuarekin, urte berriaren hasiera ez delako oso indartsua izan. «Bigarren eta hirugarren hiruhilekoa giltzarriak izango dira inbertsiorako», uste du Zenon Vazquezek.
Parte hartzea enpresetan
2021. urtean, Elkargik enpresen kapitalean sartzeko funts baten sorrera bultzatu du Finecorekin batera. Aste gutxi barru abiatu nahi dute, «betiere epe luzerako begiradarekin, balioekin», zehaztu du Vazquezek; «errentagarritasuna izango duena helburu, ez pagotxa».
Funts hori non sar daitekeen galdetuta, Vazquez familia enpresen adibidea jarri du. «Iritsi zaizkigun kasu batzuetan, oinordekotzaren auzia ez daukate behar bezala lotua, baina badute proiektua. Eta sustengua nahi dute, ez soilik finantza ikuspegitik, baita smart capital ikuspuntutik ere».
Zuzendari nagusiaren arabera, «Elkargik ezin die ez ikusiarena egin kanpotik datozen arrisku kapitaleko funtsei». Baina gaineratu du enpresaren %51 saltzeak agian ondorioak izan ditzakeela gauzak horren ondo ez doazenean. «Enpresek argi izan behar dute funts guztiak ez direla berdinak, eta erabakiak hartzerakoan ondorioetan pentsatu». |
2022-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/208950/kartzeletako-komunikazioak-berreskuratzeko-eskatu-dute-sarek-eta-etxerat-ek.htm | Politika | Kartzeletako komunikazioak berreskuratzeko eskatu dute Sarek eta Etxerat-ek | Koronabirusaren ondorioz bisean bisekoak etenda dauzkate presoek, eta berrogeialdiak egitera behartzen dituzte. Presoen osasun baldintzak hobetzeko eskatu dute Gasteizen, «osasunaren arlo guztietan». | Kartzeletako komunikazioak berreskuratzeko eskatu dute Sarek eta Etxerat-ek. Koronabirusaren ondorioz bisean bisekoak etenda dauzkate presoek, eta berrogeialdiak egitera behartzen dituzte. Presoen osasun baldintzak hobetzeko eskatu dute Gasteizen, «osasunaren arlo guztietan». | Koronabirusaren eta hari aurre egiteko neurri murriztaileen ondorioz, presoek behin eta berriro izan dute mugatua kanpoarekin komunikatzeko eskubidea. Izan ere, bisean bisekoak maiz eten dizkiete, eta bisiten ondotik berrogeialdiak egin behar izaten dituzte hainbat kartzelatan. Sarek eta Etxerat-ek eskatu dute eten ditzatela «komunikatzeko eskubidearen» urraketa horiek: «Bada garaia eskubide hori berreskuratzeko, familia loturari eusteko, modu humanizatuan jokatuz». Jakinarazi dutenez, asteon euskal presoen senideek gutunak bidali dizkiete espetxeetako zuzendariei, horixe eskatzeko. Salatu dute, gainera, presoen urruntzeak zaildu egiten duela arazoa: «Dagoeneko bi urte dira berrogeialdiak egiten direla eta komunikazioak galtzen direla, kasu askotan EAEtik eta Nafarroatik kanpoko espetxeetara egindako joan etorriak gehituta, eta horri gehitu behar zaio urruneneko espetxeetara bidaiatzen daramaten urte luzeek pilatutako nekea».
Eguerdian Gasteizen eginiko elkarretaratze batean ohartarazi dute egoera hortaz Etxerat-ek eta Sarek, Arabako Salhaketa elkartearen babesarekin egindako protesta batean. Nabarmendu dute «delikatua» dela presoak bizitzen ari diren egoera, eta «gizarteak» ezin diola «uko» egin haien osasunerako eskubideari. Eskatu dute lehentasuna eman diezaiotela presoen osasun baldintzak hobetzeari, «COVID-19ari dagokionez ez ezik, osasunaren arlo guztietan» ere bai. Protestan adierazi dute «kontzienteki» egin dutela mobilizazioa lehen arretaren aldeko «mobilizazio eta alarma une» batean, haiek ere uste baitute, «erremediorik» jarri ezean, egoera «kritikoa» ez dela pandemiaren ondorioetara mugatuko. Galdegin dute, halaber, neurri murriztaileetatik harago, «gainerako gizarte eremuetan pandemiaren aldaera berriari malgutasun handiagoz heltzeko benetako urratsak» egiten ari direla kontuan hartuta, espetxeetan ere «erantzukizunez eta ausardiaz» joka dezatela, «egoera oso gogor bati oztopo gehiago erantsi gabe».
Neurri zehatzak
Eskaera konkretuak egin dituzte Sarek eta Etxerat-ek gaur Gasteizen eginiko protestan: COVID-19aren ondorioz orain arte galdu diren komunikazioak berreskuratzea; «denbora tarte laburretan» antigeno testak masiboki egitea; berrogeialdietarako espazio «nahikoak» egokitzea kasu positiboak daudenean; eta, kasu horietan, presoek gutxienez telefonoz komunikatzen jarraitu ahal izatea, «senideekiko inkomunikazioaren ziurgabetasuna» ekidinda.
Neurri horiek ez ezik, eskatu dute «espetxea ez den beste aukera» batzuk ere azter ditzatela, «ausardiaz»: erraterako, larriki eri diren presoak aske uztea, hirugarren graduak ematea edota eskumuturreko telematikoak ezartzea. |
2022-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/208951/sunbillan-emakume-baten-autoari-tiro-egiteagatik-atxilotutakoak-behin-behinean-kartzelara.htm | Gizartea | Sunbillan emakume baten autoari tiro egiteagatik atxilotutakoak, behin-behinean kartzelara | Atxilotuak epailearen aurretik pasatu ziren atzo, eta gaur eman dute epaiaren berri: behin-behineko espetxealdia agindu diete bi atxilotuei, emakumea hiltzen saiatzeagatik. | Sunbillan emakume baten autoari tiro egiteagatik atxilotutakoak, behin-behinean kartzelara. Atxilotuak epailearen aurretik pasatu ziren atzo, eta gaur eman dute epaiaren berri: behin-behineko espetxealdia agindu diete bi atxilotuei, emakumea hiltzen saiatzeagatik. | Foruzaingoak gizon bat eta emakume bat atxilotu ditu asteon Nafarroan, Sunbillako (Nafarroa) tiroketaren harira. Atxilotuak epailearen aurretik pasatu ziren atzo, eta emakumearen aurkako Indarkeriaren arloko Iruñeko Epaitegiko titularrak gaur eman du epaiaren berri: behin-behineko espetxealdia agindu diete biei, komunikatua eta bermerik gabea, ustez emakumearen «bizitzaren aurkako atentatua» egiteagatik.
Epaileak ebazpen judizialean azaldu duenez, bi inputatuak gertakarien lekuan egon ziren erasoa gertatu zenean. Horrez gain, adierazi du egindako ikerketatik ondoriozta daitekeela akusatuek «bikote harremana» dutela, eta «zantzu objektiboak» daudela esateko «biktimaren bizitzaren aurka» egin zutela. Gaineratu du atxilotuak aurreko egunetan «hainbat aldiz» joan zirela erasoa egin zuten lekura. Hilketa saiakera egotzi die.
«Egitateen larritasunaren aurrean», epaileak espetxeratzea eta inputatuei ezar dakizkiekeen «zigorrik handienak» agindu ditu, baita biktimaren «bizitza eta osotasuna» babesteko beharra ere. Atxilotutako gizonak eta biktimak, gainera, seme adingabe bat dute. Hari dagokionez, epaileak guraso ahala esklusiboki eman dio amari, eta aitaren eta adingabearen bisitak eten ditu.
Ttipi-Ttapa komunikabideak emandako informazioaren arabera, biktima lanera bidean zihoan, autoan, eta hots bat entzun zuen Sunbilla parean zegoela. Lantokira iritsi zenean konturatu zen gertatutakoaz; orduan ohartu zen tiro baten arrastoa zuela autoan. Noticias de Navarra egunkariak azaldu duenez, balak autoaren leihoko markoa jo zuen, emakumearen buruaren parean. Biktimak salaketa jarri zuen foruzainen bulegoan, eta handik gutxira atxilotu zuten gizona.
Asteazkenean atxilotu zuen Foruzaingoak 40 urteko gizona, bikotekide ohia auto bat gidatzen zihoala ibilgailuari tiro egitea egotzita. Erasoa N-121-A errepidean gertatu zen, eta emakumea onik atera zen. Gizona Etxalarkoa (Nafarroa) da. Atzo atxilotu zuten beste emakumea, erasoarekin zerikusia izan zezakeelakoan. |
2022-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/208952/aita-mari-ontziak-176-pertsona-erreskatatu-ditu-mediterraneoan-egin-dituen-bi-erreskatetan.htm | Gizartea | 'Aita Mari' ontziak 176 pertsona erreskatatu ditu Mediterraneoan egin dituen bi erreskatetan | Erreskatatutakoen artean dozenaka adingabe daude. | 'Aita Mari' ontziak 176 pertsona erreskatatu ditu Mediterraneoan egin dituen bi erreskatetan. Erreskatatutakoen artean dozenaka adingabe daude. | SMH Itsas Salbamendu Humanitarioa gobernuz kanpoko erakundearen Aita Mari erreskate ontziak bi erreskate egin ditu egun bakarrean. Goizean, «egoera larri eta desesperatuan» zeuden 105 pertsona erreskatatu ditu Mediterraneo itsasoan gaur arratsaldean. Zabaldu duenez, erreskatatuen artean hamazazpi emakume, 63 gizon, bederatzi haur eta hamasei adingabe zeuden. Erreskate ontziak adierazi du gero «bigarren abisu bat» jaso duela eta laguntzera abiatuko zela. Bigarren erreskate horretan, beste 71 pertsona salbatu ditu, tartean, hamasei adingabe.
Orain, denera, 176 pertsona garraiatzen ari da ontzia, eskifaiaz gain: 116 gizon, hemezortzi emakume eta 42 adingabe. «Portua eskatu dugu, segurtasunez lehorreratzeko. Itsasoaren egoera okertu egingo da».
Ez da aste honetako lehen erreskatea. Iragan asteartean, Aita Mari-k 280 pertsona zeramatzan txalupa bat erreskatatu zuen Lampedusa uhartetik gertu (Italia). |
2022-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/208953/espainiako-gobernuak-proposatu-du-irakasle-ikasketetara-sartu-aurretik-azterketa-bat-egin-behar-izatea.htm | Gizartea | Espainiako Gobernuak proposatu du irakasle ikasketetara sartu aurretik azterketa bat egin behar izatea | Irakasleen jarduna aldatzeko 24 proposamen aurkeztu dizkie Espainiako Gobernuko Hezkuntza Ministerioak sindikatuei eta autonomia erkidegoei. BERRIAk jakin duenez, Hego Euskal Herrian ere izan dezakete eragina, aurrera egiten badute. | Espainiako Gobernuak proposatu du irakasle ikasketetara sartu aurretik azterketa bat egin behar izatea. Irakasleen jarduna aldatzeko 24 proposamen aurkeztu dizkie Espainiako Gobernuko Hezkuntza Ministerioak sindikatuei eta autonomia erkidegoei. BERRIAk jakin duenez, Hego Euskal Herrian ere izan dezakete eragina, aurrera egiten badute. | Hezkuntzarako hainbat aldaketa proposatzen ari dira azkenaldian, eta, orain, Espainiako Gobernuko Hezkuntza Ministerioa irakasleei begira jarri da. Hain zuzen ere, 24 proposamen egin ditu haien jarduna aldatzeko, eta dagoeneko aurkeztu dizkie autonomia erkidegoetako ordezkariei eta zenbait sindikaturi. Proposamen garrantzitsuenetako bat irakasle ikasketetarako sarbidea aldatzea da: aparteko azterketa bat eginarazi nahi diete Haur Hezkuntza edo Lehen Hezkuntza ikasi nahi dutenei. BERRIAri Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak adierazi dionez, proposamenak autonomia erkidego guztietan izango du eragina, aurrera eginez gero. Departamentuak ontzat jo du proposamen itxia ez izatea, eta egun hezkuntzan ondo funtzionatzen duten praktikak txertatzeko baliagarria izan daitekeelakoan daude.
Dokumentuan jaso dutenez, irakaslegaiei egin asmo dieten proba horrek modua emango du ikasleak hobeto aukeratzeko, eta komunikazio gaitasuna, arrazoiketa kritikoa eta gaitasun logiko eta matematikoak ebaluatu beharko ditu, baita irakasle izateko jarrerak eta konpetentziak ere. HHko eta LHko irakasle ikasketetara sartzeko ez ezik, 12 urte baino gehiago dituzten ikasleen irakasle izateko masterrera sartzeko proba bat ezartzea ere aztertzekoa dela jaso dute dokumentuan.
Zirriborroak aldaketak proposatzen ditu behin azterketa hori gainditutakoan ere. Praktikei garrantzi berezia eman nahi diete, eta horiek aldatu behar direla aipatu dute testuan, «ikasleak gehiago gerturatzeko lanean aurkituko duen errealitatera, eta prestakuntza teorikoa zuzeneko esperientzia batekin aberasteko». Hain zuzen, proposatu dute unibertsitateko ikasketak eta ikastetxeetako praktikak uztartuz egin ahal izatea ikasketak. Hau da, gradu horietako ikasleek ikasketa dualak egin ahal izatea, eta horiek ordaindutakoak izatea. Gainera, irakaskuntza publikoan arituko diren lehen urtean ere praktiketan aritzea nahi dute, eta ikastetxeko zuzendaritzak, ikuskariek-eta ebaluazio bat egitea urte horretan ikusitakoarekin.
Oposizioetan zenbait aldaketa egitea ere jaso dute dokumentuan. Gaiak aldatzea nahi dute, baita haren egitura ere, «orain aintzat hartzen ez diren alderdiak ere baloratzeko». |
2022-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/208954/sukaldaritzaren-sektoreak-agerian-utzi-du-itunen-lehentasunaren-garrantzia.htm | Ekonomia | Sukaldaritzaren sektoreak agerian utzi du itunen lehentasunaren garrantzia | Patronalak ez du sektoreko negoziazio mahaia ireki nahi Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, hura estatuan egin behar delakoan. Erreformaren inguruan, jarrera desberdinak argiago marrazten hasi dira alderdi abertzaleen artean, Urkulluk lan legea onartzeko «beste mekanismo batzuk» daudela aipatu eta gero. EH Bilduk berretsi egin dio bere ezezkoa gehiengo sindikalari. | Sukaldaritzaren sektoreak agerian utzi du itunen lehentasunaren garrantzia. Patronalak ez du sektoreko negoziazio mahaia ireki nahi Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, hura estatuan egin behar delakoan. Erreformaren inguruan, jarrera desberdinak argiago marrazten hasi dira alderdi abertzaleen artean, Urkulluk lan legea onartzeko «beste mekanismo batzuk» daudela aipatu eta gero. EH Bilduk berretsi egin dio bere ezezkoa gehiengo sindikalari. | Madrilen, Bilbon eta Bartzelonan Espainiako Gobernuaren azken urteotako lege garrantzitsuenaren patua negoziatzen ari diren bitartean, sektore batek agerian utzi du lan erreformaren funtsezko eduki baten garrantzia. Sukaldaritza kolektiboko patronalak —Euskal Ostalaritza Federazioak, Food Service Espainiako patronalak eta enpresek— uko egin dio sektoreko ituna berritzeko negoziazio mahaia zabaltzeari. ELA eta LAB sindikatuek sektoreko ordezkaritzaren %83 dute, Araban Bizkaian eta Gipuzkoan, eta, mahaira deitzea haiei dagokien arren, patronalak dio negoziatzeko eta aplikatzeko lehentasuna estatuko hitzarmenarena dela, indarrean dagoen lan erreformak —eta onartzeko bidean dagoenak— horrela jasotzen duelako.
Euskal gehiengo sindikala alderdiei lan erreforma ez onartzeko eskatzearekin batera azaltzen ari den kalteetako bat erakutsi du sektore horrek: Estatuko itunen nagusitasuna ekar dezake sektore horretan milaka euskal langilerentzat Espainian negoziatutako itun batek ezartzea soldatak; askoz apalagoak lirateke bertan negoziatuko balira baino. Pedro Sanchezen gobernuak ez du erakarri oraindik babes nahikorik erreformaren dekretua baliozkotu dadin Kongresuan, datorren ostegunean, baina koma bakar bat ere aldatu gabe aurrera atera dadin bultza eta bultza ari dira gobernuan, Espainiako sindikatuetan, CEOE patronalean eta hedabideetan. EAJ eta ERC dituzte miran estu hartzeko saio etengabe horiek, EH Bilduk dagoeneko garbi utzi baitu itunen lehentasuna bakarrik ez, kaleratze errazen eta merkeen araudia ere aldatu egin beharko litzatekeela beren babesa lortzeko.
Hain zuzen, horixe bera eskatu zioten atzo koalizio abertzaleari, bilera batean, ELA, LAB, ESK, Steilas, Hiru eta Etxalde sindikatuek. Ainhoa Beolak eta Oskar Matutek hartu zituzten sindikatuen ordezkariak (argazkian). Kaleratzeen edukian eta euskal esparruaren defentsan duen «jarrera mantentzeko» eskatu zieten, «eta orain arte izandako jarrera eskertu». Beolak iragarri zuen koalizioak parte hartuko duela urtarrilaren 30erako sindikatuek deitutako mobilizazioetan, erreformaren aurka. «Lege proposamen gisa bidera dezala erreformaren proiektua gobernuak, haren gainean zuzenketak egin ahal izateko. Lan hitzarmen autonomikoak eta probintzialak, biek, nagusitasuna edukitzea proposatu nahi dugu zuzenketen bidez. Eta, kaleratze merkeen inguruan, ezinbestean zuzendu behar da araudia; urteotan hainbestekoa izan da milaka langilek jasotako kaltea».
Oztopoak gaindi daitezke
Astelehenean, berriz, EAJko ordezkariekin biltzekoa da gehiengo sindikala, horiei ere esateko 2010. eta 2012. urteetako lan erreformak baliogabetu eta aurreko baldintzetara itzuli behar dela lan araudia. EAJk berretsi du euskal itunen lehentasuna bermatu gabe ez duela erreformaren alde egingo edo abstentziora joko. Baina azken orduetan Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk formula berriak topatzeko ahaleginak eskatu ditu, modu horretan Madrilen sei diputatu dituen alderdiaren jarrera leunduz.
Urkulluk garbi utzi du euskal itunen lehentasuna jaso behar dela nola edo hala legez, baina denborak esango du Espainiako Gobernuak espero duen flotagailua izan daitekeena iradoki ote duen «beste mekanismo batzuk» erabil daitezkeela helarazi duenean. «Dekretuari lotutako beste mekanismo batzuk» badirela esan du itunen lehentasunaren arazoa gaindi dadin, eta ez luketela «ezertan» aldatuko erreforma. Oraingo blokeo egoera eta «oztopoak» gainditzea espero du Urkulluk, euskal esparrua errespetatzeak ez duelako zertan aldatu erreforma, haren ustez. EAEko lehendakariak adierazi du EAJk negoziatu egin nahi duela. Berritasuna da «beste mekanismo batzuk» aipatu dituela, «dekretuari lotutakoak», eta beharbada dekretuari lotuta egoteak ez duela zertan izan dekretuan jasota egotea. Edonola ere, orain arteko baldintzak indarrean ditu EAJk: erkidegoko sektore hitzarmenak estatukoen gainetik egotea. 2017ko Lanbide arteko euskal esparru akordioari nola eman lege kategoria, hori izan daiteke gakoa EAJk erreforma onartzen laguntzeko.
Confebask ere ahoan hartu du Iñigo Urkulluk, orain arte soluziorik izan ez duen auzian bide berriak zabaltzeko eragile gisa. Duela egun batzuk, Urkulluk patronalari esan zion itunen nagusitasunaren lokarria beste mekanismo batzuekin gaindi daitekeela. Euskal patronala CEOEren kide da, eta CEOE da koma bat ere ez aldatzea exijitu duena. Erreformaren ituna utziko lukeela ohartarazi du idatzia aldatuko balitz. «Estatuko eragile sozialen nahia partekatua izan dadin aukera bat» badela esplikatu du Urkulluk, «nahikoa den lan erreforma bati» bidea irekitzeko «eta, aldi berean, euskal lan esparrua errespetatzeko».
Pentsiodunak ere kalera erreformaren aurka
Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak iragarri du bat egin duela euskal gehiengo sindikalak urtarrilaren 30erako deitutako protesta egunarekin, «erreforma ez delako baliogabetu». Hilean 1.200 euroko gutxieneko soldata eskatzen du EHPMk, «eta 2010eko eta 2012ko lan erreformak indargabetzea». Gogorarazi dute Espainiako Estatua dela «prekaritaterik handiena duena, behin-behinekotasunik handiena duena eta gazteen langabezia tasarik handiena duena». Txarrena emakumeek pairatzen dutela erantsi dute. «Bertakoak edo emigranteak, gizonek baino langabezia tasa handiagoa dute: %30 gutxiago kobratzen dute batez beste, eta haien pentsioak % 37 apalagoak dira». |
2022-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/208955/alta-jasota-kartzelara-itzularazi-dute-francisco-jose-ramada.htm | Politika | Alta jasota, kartzelara itzularazi dute Francisco Jose Ramada | Etxerat-ek «kezka handia» adierazi du, eta euskal presoa aske utz dezatela eskatu du. Joan den astean ospitaleratu zuten, «bihotzeko krisi» baten ondorioz. | Alta jasota, kartzelara itzularazi dute Francisco Jose Ramada. Etxerat-ek «kezka handia» adierazi du, eta euskal presoa aske utz dezatela eskatu du. Joan den astean ospitaleratu zuten, «bihotzeko krisi» baten ondorioz. | Alta jasota, berriro itzularazi dute Martuteneko espetxera (Donostia). Francisco Jose Ramada Estevez euskal presoa joan den ortziralean erietxeratu zuten Donostia ospitalean, «bihotzeko krisi» batengatik, eta astebete baino ez du eman kalean: ospitalean. Etxerat euskal presoen senideen elkarteak «kezka handia» adierazi du haren osasun «delikatuagatik», eta, joan den astean galdegin bezala, aske utz dezatela eskatu du, «behar bezala sendatu ahal izateko».
Elkarteak azaldu du espetxeko patioan izandako bihotz eta arnas gelditze baten ondorioz eraman zutela Ramada ospitalera, zehazki: «Konortea galdu zuen, eta kezka handia sortu zuen haren egoerak». Larruazaleko holter txiki bat ezarri diote orain euskal presoari, eta berriro eraman dute espetxera, arratsalde hasieran.
Martuteneko espetxeko tratamendu batzordeak hirugarren gradua proposatua du Ramadarentzat, eta Eusko Jaurlaritzari dagokio orain horri buruz erabakitzea. Etxerat-ek gogoratu du Irungo (Gipuzkoa) euskal presoak duela urte eta erdi bete zituela zigorraren hiru laurdenak, eta, beraz, baimenak eta hirugarren gradua eskuratzeko arazorik ez lukeela izan behar. Eritasun larri eta sendaezinak dituzten hemeretzi euskal presoak ere aske uzteko eskatu du elkarteak. |
2022-1-28 | https://www.berria.eus/albisteak/208956/greban-daude-cafen-poloniako-filialeko-langileak-eta-poloniar-batek-euskaraz-azaldu-ditu-arrazoiak.htm | Ekonomia | Greban daude CAFen Poloniako filialeko langileak, eta poloniar batek euskaraz azaldu ditu arrazoiak | Sindikatuek azaldu dutenez, 85 euroko soldata igoera eskatu zuten inflazio handiari aurre egiteko, baina Beasainen egoitza duen multinazionalak ez zuen onartu. | Greban daude CAFen Poloniako filialeko langileak, eta poloniar batek euskaraz azaldu ditu arrazoiak. Sindikatuek azaldu dutenez, 85 euroko soldata igoera eskatu zuten inflazio handiari aurre egiteko, baina Beasainen egoitza duen multinazionalak ez zuen onartu. | Urtarrilaren 24tik greban daude Solarisen, CAFek Polonian duen filialean. Sindikatuek azaldu dutenez, 85 euroko soldata igoera eskatu dute inflazio handiari aurre egiteko, baina Beasainen egoitza duen multinazionalak ez du onartu, hil honetatik aurrera hilero 50 euroko igoera jasoko dutela argudiatuta. Solaris autobus elektrikoen ekoizle nagusia da Europan eta 2019an erosi zuen CAFek.
Radoslaw Koba euskaldundutako poloniarrak euskaraz azaldu du lan gatazkaren funtsa, Twitterren zabalduriko hari baten bidez. Hemen irakur daiteke mezu katea.
Euskaraz bikain idatzi arren, katearen amaieran «ulerberak» izateko eskatu die Kobak irakurleei, badirelako sei urte ez duela euskaraz egiteko aukerarik. |
2022-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/208986/lasok-eta-imazek-elezkano-eta-zabaleta-harrapatu-dituzte-sailkapenaren-buruan.htm | Kirola | Lasok eta Imazek Elezkano eta Zabaleta harrapatu dituzte sailkapenaren buruan | Partida irauli dute urdinek Hendaian. Elezkanok eta Zabaletak hirugarren partida galdu dute jarraian. Bi bikoteak dira orain sailkapenaren buruan, zazpina garaipenekin. | Lasok eta Imazek Elezkano eta Zabaleta harrapatu dituzte sailkapenaren buruan. Partida irauli dute urdinek Hendaian. Elezkanok eta Zabaletak hirugarren partida galdu dute jarraian. Bi bikoteak dira orain sailkapenaren buruan, zazpina garaipenekin. | Emoziorik ez du faltako Binakako Txapelketako ligaxkak, ezta lehen posturako lehian ere. Ligaxkaren lehen bi herenetan Elezkano eta Zabaleta jaun eta jabe izan baziren ere, azken jardunaldietan pott egin dute, eta atzo hirugarren partida galdu zuten erreskadan, Laso eta Imazen aurka, 15-22. Garaipen horrekin Lasok eta Imazek zazpigarren puntua eskuratu dute sailkapenean, eta Elezkano eta Zabaleta harrapatu dituzte. Oraingoz, azken bi horiek jarraituko dute lehen postuan, euren arteko lehen partidan 22-11 irabazi zietelako Laso eta Imazi. Jardunaldi honetan, baina, beste bi bikotek ere izango dute aukera zazpigarren garaipena lortzeko, Irribarria-Rezustak eta Altuna III.a-Martijak, eta azken jardunaldian erabakiko da zer bi bikotek lortzen duten finalerdietara zuzenean sailkatzea.
Hendaiako Daniel Ugarte pilotalekua bete egin zen atzo ligaxkako azken aurreko jardunaldiko lehen partida ikusteko, eta ikusitakoak guztiak ase zituen. Pilotaleku azkarra da eta lau pilotariek bizi jokatu bazuten ere, Lasok atera zion etekinik onena: hamar tanto egin zituen. Bikain aritu zen Bizkarretako pilotaria. Arriskatu egin zuen, eta berera ekarri zuen partida, gauzak ondo ateratzen direla ikusten duenak hartzen duen konfidantzarekin. Elezkanoren sakea 11 aldiz jo zuen airez errestoan, eta Elezkano eta Zabaleta eraman zituen aurretik. Aurreko koadroetan jokoan sartu ezin aritu zen Elezkano, eta atzean Lasoren enbatari erantzun ezin, Zabaleta.
Jokoan ia ordubete eman zuten pilotariek (55 minutu), eta 384 pilotakada eman zituzten. Zabaletak aste honetan BERRIAn adierazi du ez dutela lortu partida bat hasi eta buka ondo jokatzea, eta atzokoa ez zen izan salbuepena. Elezkanok eta Zabaletak ondo bideratu zuten partida hasieran. Lehen erdia eurena izan zen, eta 11. tantora aurretik iritsi ziren, Laso eta Imaz oraindik 6.enean zirela. 8-12ra arte eutsi zioten alde horri gorriek, baina hortik aurrera partida Laso eta Imazena izan zen. Partidaren bigarren zati horretan 2-14 egin zuten markagailuan, eta urdinek puntu oso baliotsua eskuratu zuten sailkapenean. Imaz sendo aritu zen, eta Zabaletak atzera bidali zituen pilotakadak ondo eraman zituen oiartzuarrak, Lasok aurrean erabaki zezan tantoa. |
2022-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/208987/leire-iribarne-diabolo-kiwi-taldeko-musikagilea-hil-da-trafiko-istripu-batean.htm | Kultura | Leire Iribarne Diabolo Kiwi taldeko musikagilea hil da, trafiko istripu batean | Umetatik aritu zen kantuan eta zenbait musika tresna jotzen, eta azken urteetan euskal eszenako ahots nabarmengarri bat bilakatu zen, Diabolo Kiwi taldearekin. 24 urte zituen. | Leire Iribarne Diabolo Kiwi taldeko musikagilea hil da, trafiko istripu batean. Umetatik aritu zen kantuan eta zenbait musika tresna jotzen, eta azken urteetan euskal eszenako ahots nabarmengarri bat bilakatu zen, Diabolo Kiwi taldearekin. 24 urte zituen. | Leire Iribarne Olhagarai Lasan jaio zen (Nafarroa Beherea), 1997. urtean. Umetatik aritu zen musikan, kantuan eta zenbait instrumentu jotzen, eta Diabolo Kiwi taldean aritu zen azken urteetan. Joan den ostiral iluntzean hil zen, trafiko istripu batean, A-64 autobidean, Bellocq parean (Okzitania), Euskal Herrirako noranzkoan.
Irulegiko Irratiak eman du istripuaren berri. 20:30 aldera hiru autok talka egin zuten, antza denez, basurde bat bidera atera zenean. Iribarne bigarren autoan zihoala adierazi du France Bleu irratiak. Beste zazpi lagun zauritu ziren ezbeharrean; horietako bat bertan artatu zuten, eta beste seiak Baionako eta Paueko (Okzitania) erietxeetara eraman zituzten, zauri arinekin.
Iribarne kantuan eta pianoan aritzen zen Diabolo Kiwi musika taldean. Iaz atera zuten beren bigarren diskoa, Uhin galduak izenekoa. 2018an osatu zuten taldea Iribarne, Amaiur Epher (gitarra), Allande Etxeberri (baxua) eta Julen Etxeberri (bateria) gazteek. Ordutik, hainbat kanta sortu dituzte, erritmo dantzagarrien eta melodia sarkorren arteko nahasketa baliatuta. Kontzertu ugari eman dituzte Euskal Herri osoan.
Argitaratutako bi diskoez gain, taldeak 2020ko Herri Urratsen kanta grabatu zuen: Gaki ge.
Dena den, Iribarne ume-umetatik aritu zen musikan, 6 zituenez geroztik. Kontrabaxua izan zen haren lehen instrumentua, Ipar Euskal Herriko Hitza-n orain hiru urte egindako elkarrizketa batean kontatu zuenez. Baionako kontserbatorioan sartu zen, eta han ikasi zuen hiruzpalau urtez. Gero, kontrabaxua utzi, eta gitarran eta pianoan jardun zen Donibane Garaziko musika eskolan. Gitarra lantzeko sartu zen kontserbatorioan berriz, eta solfeoa ere egin zuen. Jazz ikasketak egin zituen azken urteetan.
Haurra zela zenbait kantu txapelketatan parte hartu zuen gitarrarekin, eta sari batzuk irabazi zituen.
Ama musikari, kantari eta irakasle izatearekin lotu zuen zaletasuna, elkarrizketa hartan: «Betidanik horretan gara. Etxean musika bazen beti. [...] Zinez, beti a tope zen guk musika egiteko. Ebidentea zen gu musikan aritzea».
Diabolo Kiwi taldea sortu aurretik, beste proiektu batzuk izan zituen, musika garaikideko eta jazzeko ikasketen bueltan. Horietako bat zortzi neskak osatu zuten, a cappella abestuz; bestea lagun batekin sortu zuen, eta jazz errepertorioa kantatzen aritu ziren gitarraren laguntzaz. Paxkal Irigoien musikariarekin ere aritu zen Iribarne, Kontsumo Orkestran, pianoan batez ere.
Musika, gozatzeko
Diabolo Kiwi taldeko kideek musika landua sortu dute urte hauetan guztietan, umorez betetako hitzekin, eta, batez ere, entzuleei gozarazteko asmoarekin: «Maite duguna egin nahi dugu. Maite badugu egiten duguna, besteek sentituko dute. Jendea dantzarazi nahi dugu. Plazera hartu nahi dugu», azaldu zuen Iribarnek. Funka da taldeak sortutako musikaren oinarrietako bat, eta kanta bakoitzak poperako edo rockerako bidea egiten du hortik abiatuta.
Kanturako ahotsa lantzean, zenbait abeslarirekiko miresmena erakutsi izan zuen. «Biziki maite ditut Nina Simone eta jazzean diren boz lodi eta indartsu horiek». Kantu ikasketak egin izan zituen, eta haren ahotsa zen, hain zuzen, Diabolo Kiwiren bereizgarrietako bat.
BERRIAk iaz antolatutako Sortzaileak garai pandemikoan mintegian parte hartu zuen Iribarnek. Pandemiaren garaian kultura babesteko beharraz mintzatu zen orduan: «Guk segitu behar dugu sortzen, gauzak eskaintzen, eta gizartea ohartuko da inportantea dela kultura sostengatzea».
Abeslari gaztearen heriotzak atsekabea eragin du, eta hainbat musikarik eta erakundek dolumin mezuak idatzi dituzte Interneten; besteak beste, Euskal Kultur Erakundeak eta Gerediaga elkarteak. «Euskal kantagintzako ahots ederrenetako bat galdu dugu», adierazi du Ahotseneak. |
2022-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/208988/gudari-baten-gorpuzkiak-berreskuratu-dituzte-bilboko-begonan.htm | Gizartea | Gudari baten gorpuzkiak berreskuratu dituzte Bilboko Begoñan | Gogora institutuaren arabera, 36ko gerran eta ondorengo urteetan hildako 60 lagun daude hilerri hartan lurperatuta. | Gudari baten gorpuzkiak berreskuratu dituzte Bilboko Begoñan. Gogora institutuaren arabera, 36ko gerran eta ondorengo urteetan hildako 60 lagun daude hilerri hartan lurperatuta. | Tomas Rubin Marin gudariaren gorpuzkiak berreskuratu dituzte gaur goizean, Bilboko Begoñako hilerrian. «Urrats garrantzitsua eman dugu Rubin familiaren eta euskal gizarte osoaren zauriak ixteko», azaldu du Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu Beatriz Artolazabalek. Ekitaldian izan dira Gogora institutuko eta Aranzadi elkarteko kideak eta Rubinen senideak ere.
Igeltseroa ofizioz, EAE-ANV Eusko Abertzale Ekintzarekin jo zuen frontera, 31 urterekin. Legutioko (Bizkaia) gudan jasaniko zaurien eraginez, Amorebietako (Bizkaia) ospitale militarrera eraman zuten, eta han hil zen, 1936ko abenduaren 3an. Haren gorpua Bilboko Begoñako hilerrira eraman zuten, baina haren senideek ez dute orain arte jakin zehazki non zegoen lurperatuta.
Jaurlaritzak azaldu duenez, Rubinen biloba bat izan zen haren gorpua Begoñako hilerrian hilobiratu zutela deskubritu zuena, eta Begoñako Argia proiektuaren baitan eginiko bisita gidatuetako batean eman zien horren berri proiektuko arduradunei. Handik Gogora institutura jo zuen. Artolazabalek nabarmendu du familiaren «presentzia, keinuak, hitzak, emozioak eta poz malkoak» direla hilerrian egiten ari diren lanari «zentzu osoa» ematen diotenak: «Harrotasuna da Euskadin demokrazia defendatzeko borrokatu ziren Tomas Rubin bezalako pertsonei duintasuna itzultzen lagundu ahal izatea».
Izatez, Begoñako Argia proiektuaren pean eginiko aurkikuntza izan da gaur goizean jakinarazitakoa. 36ko gerran eta ondorengo urteetan hildako 60 lagunen gorpuzkiak berreskuratzea du helburu abenduan aurkeztutako proiektuak. Gogora institutuaren ikerketen arabera, gudulariak zein biktima zibilak daude lurperatutako Begoñako hilerrian; besteak beste, «1937ko apirilaren 18an Cotorrueloko babeslekuan izandako bonbardaketan hildakoak». Artolazabalen hitzetan, proiektua «gure herriaren bizikidetza eraikitzeko urrats bat» da, «memoria historikoa eta demokratikoa berreskuratzeko» egiten diren lan guztiak bezala.
Gogorak garaiko erregistro eta eliz liburuetatik atera zuen informazioa, eta, ondorioztatu dutenez, biktimen gorpuzkiak hilerriko bi eremutan daude banatuta; Aranzadik horietako batean hasi ditu berreskuratze lanak. Gainera, Artolazabalek dei egin zien herritarrei euren senideak non eta noiz hil ziren ez dakiten herritarrei, Gogora institutuarekin harreman jar daitezela eskatzeko, Rubinen familiak egin bezala.
Bilboko Udalak Begoñako hilerria «parke publiko» bihurtzeko plan bat du, eta hark bultzatu ditu lanak. Hilerria itxita dago 2006tik —1813tik 2003ra bitarte lurperatu zen jendea han—, baina, Begoñako Argia proiektuarekin, udalak eta Aranzadik memoria historikoaren esparruan ikertzeko leku bilakatu nahi dute hura. «Zientzia eta ezagutza biltzen dituen proiektu baterako agertokirik egokiena da», azaldu zuen Juan Mari Aburto alkateak aurkezpen ekitaldian.
Memoria historikoa garatzeko espazio izateaz gain, XIX. mende amaierako eta XX.eko hasierako arkitektura aztertzeko ere balioko du. |
2022-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/208989/burujabetza-nahia-nazioarteratzeko-hirurehun-bat-gailur-argiztatuko-dituzte.htm | Politika | Burujabetza nahia nazioarteratzeko, hirurehun bat gailur argiztatuko dituzte | Gure Esku-k eta Kataluniako plataforma ugarik mobilizazio bat prestatu dute uztailaren 2rako. Pirinioetara igota, «herri gogoa aktibatzea eta burujabetzarako prozesu bat abiatzea» da asmoa. | Burujabetza nahia nazioarteratzeko, hirurehun bat gailur argiztatuko dituzte. Gure Esku-k eta Kataluniako plataforma ugarik mobilizazio bat prestatu dute uztailaren 2rako. Pirinioetara igota, «herri gogoa aktibatzea eta burujabetzarako prozesu bat abiatzea» da asmoa. | Erabakitzeko eskubidearen aldeko mobilizazio handi baten berri eman du Gure Esku dinamikak: Kataluniako plataforma batzuekin batera, Pirinioetako hirurehun gailur baino gehiago euskal eta kataluniar herritarrez bete nahi dituzte, tontorrak argiztatu eta burujabetzaren aldarrikapena nazioartera zabaltzeko. Uztailaren 2an izango da mobilizazioa, Pirinioetako Bidea izena jarri diote, eta «erronka kolektiboaren» asmoa izango da «herri gogoa berpiztea, burujabetzarako prozesu bat abiatzeko».
Gure Esku-k ekitaldi bat egin du gaur goizean Bilbon mobilizazioaren xehetasunen berri emateko. Euskal herritarrek 115 gailur bete beharko dituzte, Jaizkibeldik (Gipuzkoa) Benasquera. Horiek bitan bereizi dituzte: gailur berde eta gorri gisa izendatu dituztenak. Igoeraren eta jaitsieraren iraupenaren, ibilbidearen, desnibelaren eta sarbidearen ezaugarriak aintzat hartuz bereizi dituzte, eta, berdeen kasuan, uste dute ez dute ez dutela aparteko zailtasunik eta jende gehienarentzat irigarriak direla. Beraz, izen ematea irekia izango da gailur berdeen kasuan. Halere, edukiera mugatu dute, «masifikazioa saihestu eta ingurumena zaintze aldera».
Kontrara, gailur gorri gisa izendatutakoak mendizale trebatuentzat izango dira soilik, eta izen ematea mugatua egongo da. Horietara joateko espedizio taldeak sortuko dituzte, eta gailur gorriren batera joan nahi dutenek posta elektronikoz jarri beharko dute harremanetan antolatzaileekin, zein gailurretara joan nahi duten zehaztuta. Izen ematea martxoan jarriko dute martxan, www.pirinioetakobidea.eus atarian, eta hamar euro ordaindu beharko da: bost euro antolakuntza gastuei aurre egiteko eta beste bost istripu zein erreskateetarako asegurua estaltzeko. Federatuta dauden mendizaleek soilik antolaketa gastuetarako bost euroak ordaindu beharko dituzte.
Gure Esku-rekin batera, ANC Biltzar Nazional Katalanak eta Kataluniako Txangozaleen Elkarteen Federazioak antolatu dute mobilizazioa, eta laguntzaile dira Omnium Cultural eta Artistes de la Republica. «Epe luzerako elkarlan baten abiapuntu gisa» irudikatu dute deialdia, antolatzaileen hitzetan. Mobilizazioarekin batera dokumental bat ere egitea aurreikusten dute.
Pirinioetako Bidea argiztatuz, «autodeterminazio eskubidearen alde nazioarteko komunitatearen arreta» berenganatu nahi dute antolatzaileek: «Mezu argi bat bidaliko dugu Pirinioetatik mundura: katalan eta euskal herritarrok libre eta burujabe izan nahi dugu, gure etorkizuna erabaki nahi dugu, eta herritarron borondatea entzun eta errespeta dadin eskatzen dugu». Izan ere, uste dute burujabetzaren auziaren aurrean, nazioarteko komunitateak ezin duela «beste aldera begira jarraitu». Zehazki, etorkizuna «erabaki ahal izateko prozesu bat landu, adostu eta bultzatzeko beharra» aldarrikatuko dute egitasmoaren bidez.
«Aktibazio soziala»
Gainera, eztabaida zabalik dagoela nabarmendu dute, oroitarazita Eusko Ikaskuntzak eta Ikasketa Katalanen Institutuak subiranotasun gatazkak konpontzeko kode bat prestatzeko oinarriak landu dituztela eta Europako indar subiranistek Self Determination Caucusa osatu dutela Europako Batasunean argitasun lege bat bultzatzeko asmoz: «Interesgarria da alor akademiko eta politikotik sustatutako ekinbide hauek norabide berean lerrokatu izana, eta uste dugu hauen eragina biderkatu litekeela aktibazio sozialarekin».
Gaur, ordubeteko ekitaldian, Gure Esku-ko ordezkariek hartu dute hitza. Amalur Alvarez eta Josu Etxaburu bozeramaileek nabarmendu dutenez, 1939an Jose Antonio Agirre Jaurlaritzako lehendakariak eta Lluis Companys Kataluniako Gobernuko presidenteak elkarrekin erbestera abiatzeko Pirinioak zeharkatu zituztenean, «mezu argi bat» utzi zieten ondorengo belaunaldiei: «Gure borrokak partekatuak dira; parteka dezagun. Beraz, askatasunerainoko bidea ere bai».
Horrez gain, erabakitzeko eskubidea «demokrazia eta askatasun kontu bat» dela adierazi dute: «Lurralde bateko herritarren gehiengoak estatu berri bat sortzea hautatuz gero, posible izan behar da herri borondate demokratiko hori bururaino eramatea». Ildo horretan, erabakitzea «askatasuna erabiltzea» dela uste dute: «Erabakitzea ez da inoiz gatazka iturri; erabakia ukatzea, aldiz, bai. Espainiako eta Frantziako estatuek gatazka demokratiko bat eragin dute gure herriei erabakitzeko askatasuna ukatuz eta gure aurkako errepresioa erabiliz. Arazoa ez dago, beraz, Katalunian edo Euskal Herrian; arazoa estatuena da».
Hori horrela, galdetu dute: «Non egon nahi dugu Europan hurrengo autodeterminazio erreferenduma(k) egiten direnean: beste mosaiko bat egingo dugu, ‘turista subiranista’ izango gara ala guk ere hautetsontziak jarriko ditugu?». |
2022-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/208990/gasteizko-santiago-ospitaleko-larrialdi-zerbitzuak-mantentzeko-eskatu-dute-ehunka-lagunek.htm | Gizartea | Gasteizko Santiago ospitaleko larrialdi zerbitzuak mantentzeko eskatu dute ehunka lagunek | Larrialdi zerbitzuak Txagorritxu ospitalean bakarrik izango dira Gasteizen asteazken honetatik aurrera. Udaleko osoko bilkurak ere, zerbitzua Santiagon mantentzeko eskatu du | Gasteizko Santiago ospitaleko larrialdi zerbitzuak mantentzeko eskatu dute ehunka lagunek. Larrialdi zerbitzuak Txagorritxu ospitalean bakarrik izango dira Gasteizen asteazken honetatik aurrera. Udaleko osoko bilkurak ere, zerbitzua Santiagon mantentzeko eskatu du | Larrialdi zerbitzuak mantentzeko eskatu dute ehunka lagunek Gasteizko Santiago ospitalean, giza kate bat osatuta. Osasun Publikoa Aurrera plataformak deitu du ekimena, asteazken honetatik aurrera, zerbitzu horiek Gasteizko Txagorritxu ospitalean bakarrik emango dituztelako.
Osakidetzaren arabera ez dute zerbitzua murriztuko; larrialdiak hobeto eskaintzeko egin duten aldaketa bat omen da. Plataformako bozeramaile Jesus Oñatek, ordea, zerbitzu publikoak indartzeko deia egin du: «Gasteizko hegoaldeko larrialdi zerbitzuk bat kendu nahi dute. Nazkatuta gaude, murrizketa hori onartezina da. Gobernuaren helburua ez da jendea zaintzea; dirua aurreztea baizik». Gasteizko udaleko osoko bilkurak ere eskatu du Santiago ospitaleko larrialdi zerbitzua ez ixteko. |
2022-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/208991/euskararen-foru-dekretuaren-erreforma-aurrera-pausotzat-jo-du-ollok-partzialki-bada-ere.htm | Gizartea | Euskararen foru dekretuaren erreforma aurrera pausotzat jo du Ollok, «partzialki» bada ere | Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak argudiatu du eremu mistoan orain arteko egoera gainditzen duela aurkeztutako zirriborroak. | Euskararen foru dekretuaren erreforma aurrera pausotzat jo du Ollok, «partzialki» bada ere. Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak argudiatu du eremu mistoan orain arteko egoera gainditzen duela aurkeztutako zirriborroak. | Ez da Geroa Bai-k nahiko lukeena, baina «partzialki» bada ere, aurrera pauso bat da. Hala mintzatu da Ana Ollo Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetako kontseilaria Gobernuak euskararen foru dekretua aldatzeko aurkeztu duen zirriborroaz. Atzo aurkeztu zieten zirriborro hori sindikatuei, eta espero zen bezala, Nafarroako eremu ez-euskaldunean euskara ez da merezimendu izango administrazioan sartzeko.
Ollok, ordea, gaur goizean Euskadi Irratian esan du Geroa Bai-ren gustoko erabakia ez izan arren, aurrera pauso bat dela. «Zirriborro honekin eremu mistoan gainditu egiten da egoera partzialki. Eremu ez-euskaldunean ez, eta guk esan genuen hori onartezina dela. Baina eremu mistoan gainditu egiten da». Eremu mistoan lanpostu batzuetan soilik hartuko da aintzat euskara jakitea, betiere «herritarrekiko tratu edo arreta mailaren arabera».
Gobernuak moldatu egin ditu egun indarrean dagoen 215/1985 foru dekretuko 9. eta 15. artikuluak, eta, horrez gain, bigarren xedapen gehigarri bat gehitu du. Euskararen Legearen araberako zonifikazioaren arabera, euskara eremu bakoitzean nola baloratuko den zehazten da dekretuan. Bada, eremu ez-euskaldunari dagozkion puntuetan ez dago euskararen inguruko aipamenik.
Navarra Sumak esan du PSNk botere eta erabakitzeko ahalmen gehiago ematen diela «nazionalistei», Gobernuak aurkeztu duen zirriborroarekin. Eskuineko koalizioaren arabera, «Euskarabidearen aholkularitzarekin» administrazioko zenbait departamentuk lanpostu gehiagotara zabaldu ahal izango dute euskara merezimendu gisara. «Ollori txeke zuri bat ematea da hori, nafar guztien aukera berdintasunaren aurkako politikak egin ditzan funtzio publikorako sarbidean». |
2022-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/208992/bizipoza-elkartearen-hamaika-bizipen-bildu-dituzte-kantuz.htm | Bizigiro | Bizipoza elkartearen hamaika bizipen bildu dituzte kantuz | Mundu berri bat guztiontzat 2 proiekturako 11 kantu eta 11 bideoklip sortu dituzte, dozena bat elkarteren lana ezagutzera emateko. | Bizipoza elkartearen hamaika bizipen bildu dituzte kantuz. Mundu berri bat guztiontzat 2 proiekturako 11 kantu eta 11 bideoklip sortu dituzte, dozena bat elkarteren lana ezagutzera emateko. | «Izaera bereziko gaiak» lantzen dituzten 36 talde elkartzen dira Bizipoza Elkartean. Zenbait eskubide eta behar bereziak dituzten haur eta familiek osatzen dute, besteak beste, eta haiek dituzten kezkak kantuetan eman dituzte oraingoan, eta bideoklipetan ere jaso dituzte. Mundu berri bat guztiontzat 2 izena eman diote proiektuari, eta CD eta DVD formatuetan kaleratu dute lana. Larunbat goiz honetan aurkeztu dute, Hernanin, Gipuzkoan, eta lehen bideoklipa ikusgai jarri dute:
Bizipoza osatzen duten hamabi elkarte hartu dituzte, eta elkarlanean jarri dituzte elkarte horiek eta euskal sortzaileak, 11 kantu eta 11 bideoklip egiteko. Xabier Zabalak konposatu ditu kantu guztiak, eta hamabi idazle eta bertsolarik sortu dituzte letrak. Hamar kantari eta zortzi musikarik parte hartu dute grabazioetan. Gaurko ekitaldian, Motxila 21 taldeak jo ditu kantu horietako batzuk, zuzenean, Hernaniko Biteri Kultur etxean.
CDaz eta DVDaz gainera, liburuxka bat ere kaleratu dute, eta elkarte horiei buruzko informazioa eman dute horietan. Ipuin bat eta kantuaren letra ere erantsi dituzte, baita kantu horretan parte hartu dutenen argazkiak ere. Eñaut Aiartzaguenak egin ditu ilustrazioak. Elkarteek egunero egiten duten lana eta lantzen dituzten gaiak ezagutzera eman nahi dituzte, eta bideoklipek ere hori erakusten dute. Arena ekiztetxeak grabatu ditu bideoak.
Elkarte hauek parte hartu dute ekinbidean: SuperH, Beroa, Bortzirietako Guztiok Taldea, Ademgi, Gure Nahia eta Gure SenÌÂeak —elkarrekin atera dira kantu berean—, Gipuzkoako Kirol Egokituen Federazioa eta Mindara Elkartea —elkarrekin—, Txernobilen Lagunak, Euskal Herriko Down Sindrome Fundazioa, Sanfilippo Euskadi (Vass), Etiopia Utopia Fundazioa eta Bizipoza Elkartea bera.
Hamaika letragile, eta dozena pare bat musikari
Letrak egiteko hamabi bertsolari eta sortzaile hauengana jo dute: Jon Garmendia Txuria, Alaia eta Jon Martin Etxebeste, Sustrai Colina, Jon Maia, Onintza Enbeita Maguregi, Oihane Perea Perez de Mendiola, Andoni EganÌÂa, Gotzon Barandiaran Arteaga, Ane Labaka Maioz, Maialen Lujanbio eta Igor Elortza Aranoa
Kantuak grabatzeko, berriz, musikari askoren laguntza izan dute. Oinarrizko bandan, L.M. Moreno Pirata-k haize instrumentuak jo ditu; Igor Telletxeak, bateria; Ruben Caballerok, gitarrak; eta Ritxi Salaberriak, baxua. Kaabestri hari laukoteak ere parte hartu du —Itziar Prieto, Igor Torre, Arkaitz Martinez eta Yi-Weng Wang)—. Horiez gain, beste hainbat kantari eta musika talderen laguntza izan dute ahotsak grabatzeko: Maren, Alaia eta Jon Martin Etxebeste, Estitxu eta Petti, Anari Alberdi eta Jon Maia, Alex Sardui, Jurgi Ekiza, Motxila 21, Francis, Demode Quartet eta Amak.
Bizipoza auzolan kantuak, bildumako azkenekoak, elkarte guztien ahalegina laburbiltzen du, eta kolaboratzaile guztiek batera grabatu dute, Pirritx, Porrotx eta Marimototsekin batera. Kantu horri dagokion bideoklipa ere aurkeztu dute gaur Hernanin egin duten ekitaldian. Gainerako bideoklipak hurren asteetan aurkeztuko dituzte, banaka-banaka, Bizipozaren webgunean; elkarte horien lana ikusgarri egin nahi dute horrela. Egutegi hau jarri dute bideoklipak aurkezteko:
• Urtarrilaren 29an, Bizipoza auzolan bideoklipa. • Otsailaren 1ean, Hogeitabira (EHko Down Sindrome Fundazioa). • Otsailaren 4an, Txokotxoa (Beroa Elkartea). • Otsailaren 8an, Guztiontzat (Bortzirietako Guztiok Taldea). • Otsailaren 11n, Beste pauso bat (Ademgi Elkartea). • Otsailaren 15ean, Parke bat (Super H Elkartea). • Otsailaren 18an, Mundu bat non (Etiopia Utopia Fundazioa Tikal). • Otsailaren 22an, Gaur gu gara eguna (Sanfilippo Elkartea). • Otsailaren 25ean, Izan gure lagun (Gure Nahia eta Gure SenÌÂeak elkarteak). • Martxoaren 1ean, Nahi ibili gurekin? (Gipuzkoako Kirol Egokituen Federazioa eta Mindara Elkartea). • Martxoaren 4an, Misha Txikia (Txernobilen Lagunak Elkartea).
Enpresa zenbaiten babesa jaso dute proiektua egin ahal izateko: Laboral Kutxak, Fagorrek, Danobat Groupek, Irizarrek eta Kutxa Fundazioak, hain justu. Gaurko ekitaldian Xabier Lertxundi Hernaniko alkateak ere parte hartu du udalaren izenean. Bizipozari eskerrak eman dizkiote babesle guztiek. |
2022-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/208993/mattarellak-presidente-karguan-jarraituko-du.htm | Mundua | Mattarellak presidente karguan jarraituko du | Italiako alderdiek ez dute lortu beste hautagairik adostea, eta agintari beteranoak baietz esan dio estatuburu postuan segitzeari, «herrialdearen egonkortasuna» bermatzeko. | Mattarellak presidente karguan jarraituko du. Italiako alderdiek ez dute lortu beste hautagairik adostea, eta agintari beteranoak baietz esan dio estatuburu postuan segitzeari, «herrialdearen egonkortasuna» bermatzeko. | Sergio Mattarellak 73 urte zituen Italiako presidente kargua hartu zuenean, eta argi utzi zuen agintaldi bakarra egingo zuela postu horretan, haren ibilbidea datorren ostegunean amaitu nahi zuelako. Italiako desegonkortasun ezagunak, baina, planak aldarazi dizkio agintari beteranoari, alderdi politikoak ez baitira ados jarri haren ordezkoa aukeratzerakoan. Zazpi bozketa egin dituzte asteon, baina inork ez du behar adina boto jaso, eta Mario Draghi lehen ministroak bere burua ezohiko eskari bat egitera ikusi du behartua: karguan jarraitzeko eskatu dio Mattarellari, «herrialdearen egonkortasuna» bermatzeko. 80 urteko politikariak baietz erantzun dio, eta ordezkarien gehiengoaren babesa jaso du.
Printzipioz, agintari beteranoak datorren urtera arte jarraitu beharko luke estatuburu postuan, orduan egingo baitituzte parlamenturako bozak; eta, hortaz, alderdiek hitzordu horren ondoren negoziatu beharko dituzte berriz lehen ministro eta presidente karguak. Finean, egunotan eta bereziki gaur gertaturikoa hauteskunde horietara begirako mugimendu bat izan da, inork ez baitzuen nahi bozak aurreratzea.
Arratsaldean hasi dute aste honetako zortzigarren bozketa, eta batasun nazionaleko gobernua babesten duten indar politiko guztiek bozkatu dute Mattarellak karguan jarraitzearen alde; Italiako presidentea ez dute boto emaileek aukeratzen, baizik eta alderdien diputatuek, senatariek eta eskualdeetako ordezkariek —mila politikari pasatxo dira—, eta botoa sekretua izaten da.
Alderdi garrantzitsuen artean, FdI Italiako Anaiak ultraeskuindarra izan da Mattarellak estatuburu postuan jarraitzearen aurka agertu den bakarra, eta Giorgia Meloni buruzagiak horixe adierazi du Draghiren eskaria jakitean: «Ez dut sinisten [gertatu dena]». Batez ere Matteo Salvini eskuin muturreko Legaren buruzagiarekin agertu da haserre, hasiera batean ez zuelako egungo kargudunaren alde egiteko asmorik.
Salvinik, baina, arratsalde hasieran adierazi du ez dela «seriosa ezezkoekin eta betoekin» jarraitzea, eta, besteak beste, M5S 5 Izar Mugimenduarekin, PD Alderdi Demokratikoarekin eta IV Italia Bizirik-ekin batera bozkatu du presidentearen alde.
Eskuineko blokearen zatiketa
Silvio Berlusconi lehen ministro ohiaren FI Forza Italiak ere Mattarellaren alde egin du, haren egunotako jarrerak agerian utzi baitu eskuineko koalizioa haustear dagoela. Legaren, FdIren eta FIren arteko desadostasunak handiak izan dira presidentea hautatzeko prozesuan: Maria Elisabetta Alberti Casellati Senatuko presidentearen alde bozkatzea adostu zuten, baina horietako batek ez zuen hitzarturikoa errespetatu. Harrez geroztik, elkarri mokoka aritu dira.
Lehen hiru saioetan, hautagaiek bi herenen babesa behar zuten hautatuak izateko, eta hori ez du inork lortu; hortik aurrerakoetan, berriz, gutxienez gehiengo osoarena da beharrezkoa, eta sostenguak kontuan harturik, Mattarellak ez du arazorik izan 505 botoetara iristeko.
Italiako presidenteak eskumen mugatuak ditu, eta batez ere zeremoniazkoak dira agintaldian zehar. Halere, krisi politiko eta hauteskunde garaietan profil erabakigarria izaten da, hari baitagokio gobernuburuak eta ministroak izendatzea —Mattarellak lau gobernu izan ditu bere agintaldian—; gainera, parlamentuko bi ganberak desegin ditzake, eta legeak eta dekretuak blokeatu, horiek eta konstituzioa bateragarriak ez balira.
Estatuburuak zazpi urteko legealdia izaten du —Mattarellaren, Giorgio Napolitanoren (2006-2015) eta Antonio Segniren (1962-1964) salbuespenak kenduta—, eta batasuna irudikatu behar du, alderdi politikoen eta ideologien gainetik.
Ordezkari politikoek italiar herritartasuna duen eta 50 urtetik gorakoa den edonoren aldeko botoa eman dezakete. Horrek, noski, proposamen bitxiak egiteko aukera eman die iragan bozketetan: Francesco Totti futbol jokalari izandakoa eta Sophia Loren aktorea, esaterako. |
2022-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/208994/milaka-lagun-bildu-ditu-gksk-bilbon-eta-irunean.htm | Politika | Milaka lagun bildu ditu GKSk Bilbon eta Iruñean | «Bizi kalitatearen okertzea eta eskubideen ezabapenak» salatu dituzte gazteek bi hiriburuetan eginiko manifestazio banatan. Iruñean, hainbat lagun identifikatu ditu Espainiako Poliziak | Milaka lagun bildu ditu GKSk Bilbon eta Iruñean. «Bizi kalitatearen okertzea eta eskubideen ezabapenak» salatu dituzte gazteek bi hiriburuetan eginiko manifestazio banatan. Iruñean, hainbat lagun identifikatu ditu Espainiako Poliziak | GKS Gazte Koordinakunde Sozialistak milaka lagun bildu ditu Iruñean eta Bilbon eginiko manifestazioetan. 7.000, antolatzaileen arabera. Burgesiaren diktadura gelditu lelopean egin dute protesta bi hiriburuetan, 18:00etan. Bilbon, Jesusen Bihotza plazatik atera da manifestazioa, eta Iruñean, berriz, Sarasate pasealekutik.
Protestaren bukaeran, antolatzaileek salatu dute azken urteetan okertu egin dela bizi kalitatea, eta eskubideak «ezabatu» dituztela: «Bizi baldintzak okertzen ari dira azken urteetan. Gazteriaren artean langabezia kronikoa, aldi baterako lanak eta soldata baxuak nagusitzen dira. Bizitza ere erabat garestitu da azkenaldian: oinarrizko produktuak, argindarra, errepideetako peajeak, gasolina... Krisiaren aurpegi ekonomikoa da hau».
Hori dela eta, «bankariei, enpresari handiei eta politikari profesionalei» mezua helarazi nahi izan diete: «Zuek zarete askatasunez bizi ahal izateko oztoporik handiena, eta zuen eraginetik kanpo mobilizatu eta antolatuko gara. Beste alde batetik, Euskal Herriko eta gainontzeko lurraldeetako gazte eta langile sektoreei zuzendutako mezua ere zabaldu nahi dugu: geure artean esperantza piztu eta antolatu egin behar dugu, zapalkuntzarik gabeko gizarte bat posible delako eta horren alde borrokatu behar dugulako».
Egoera horren aurrean, gainera, botere politikoaren eginkizuna «eskubideak ezabatzea» izan dela salatu dute GKSko kideek: «Pobrezian eta askatasun ezean oinarritutako bizi eredu batera eraman nahi gaituzte». Izurri garaian eskubideen murrizketa «areagotu» egin dela uste dute: «Oinarrizko eskubideen ezabapena, etxeratze agindua, konfinamendu perimetralak, kontrol sozialerako kameren ezarpena, COVID ziurtagiria, gazteon kriminalizazioa, jazarpen poliziala, osasun zerbitzuen murrizketak... Hori krisiaren aurpegi politikoa da».
Botere politikoaren eta ekonomikoaren aurrean, beharrezkotzat jo dute «alternatiba bat» eratzea «estatu sozialistaren bidean lan egingo duena». «Klaserik gabeko gizartea, zapalkuntza mota guztien gaindipena eta askatasun politikoa izan behar ditugu helburutzat. Gure aldarrikapenak eta mobilizazioak zentzu horretan egin behar ditugu, hori delako guztion arazoen soluzio bakarra». Helburu horren alde indarrak batzera deitu dituzte bertaratutako gazteak: «Eta gure indarrak estatu sozialistaren eraikuntzara bideratu behar ditugu; bestela, era batera edo bestera, gizarte kapitalistak gure aldarrikapenak irentsiko dituelako. Gizarte kapitalistak munduko lurralde askotan dena delako arazoak eta miseriak sortzen ditu, eta lurralde horietan guztietan sozialismoaren aldeko mugimenduak sortzera igaro behar dugu, eremu txiki batetik bakarrik ezin zaiolako gizarte globalizatu bat aurre egin».
Identifikazioak Iruñean
Espainiako Poliziak zenbait pertsona identifikatu ditu Iruñean, manifestazio bukaerako ekitaldia prestatzeko lanetan ari zirela. Ekitaldirako materiala miatu eta zenbait gauza eraman dituztela salatu dute GKSko antolatzaileek. |
2022-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/208995/kolektibo-bat-sortu-dute-ahateen-hiltze-prebentiboei-buru-egiteko.htm | Ekonomia | Kolektibo bat sortu dute ahateen hiltze prebentiboei buru egiteko | Milatik gora pertsona mobilizatu dira Donapaleun ahate hazleei babesa erakusteko. Sail industriala salatu eta Frantziako administrazioaren jarrera deitoratu dute. | Kolektibo bat sortu dute ahateen hiltze prebentiboei buru egiteko. Milatik gora pertsona mobilizatu dira Donapaleun ahate hazleei babesa erakusteko. Sail industriala salatu eta Frantziako administrazioaren jarrera deitoratu dute. | Milatik gora pertsonak protesta egin zuten atzo arratsaldean Donapaleun (Nafarroa Beherea) Kanpoko hazkuntza, biharko laborantza lelopean, ELB sindikatuak deituta. Hegazti gripearen testuinguruan, sail industrialak eragiten dituen «kalteak» salatu, eta Frantziako administrazioaren jarrera deitoratu zuten. Herritar kolektibo baten sorrera iragarri zuten, elkarren artean antolatu, eta administrazioaren hiltze prebentiboak oztopatzeko.
Orain dela hamabost egun sartu zen hegazti gripea Lohitzüne-Oihergira (Zuberoa), eta Beti Aitzina etxaldea zen kabalak bizirik zituen azken hazkuntza. Orain arte ahateak sano ziren, baina asteazkenean test bat egin zieten albaitariek, eta egun bukaerarako iritsi zitzaien emaitza: positibo eman zuten. Administrazioko zerbitzuak ostegunean joan ziren etxaldera ahateak hiltzera. «1.300 ziren; gure ekoizpenaren erdia baino gehiago garbitu dute hiru orenez. Gu, lekuko ginen. Guretzako biziki bortitza izan da», kontatu zuen Julen Perez hazleak, hunkituta. «Laborari batentzat biziki neke da bere kabalak horrela joaten ikustea; ez da normala».
Kanpokoak, sanoagoak
Azken urteetan behin baino gehiagotan sartu da hegazti gripea Ipar Euskal Herrian, eta neurri zorrotzak agindu ditu Frantziako Gobernuak, hala nola kabalak barnean atxikitzea. ELBren babesarekin, neurriak ez betetzea erabaki dute hazle batzuek. «Logikoa da», Panpi Sainte Marie sindikatuko kidearen hitzetan. Kanpoko hazkuntzetan diren kabalak «sanoagoak» direla baieztatu du. Sail industriala da arazoaren funtsa, haren iduriko: «Debekatu ditzatela 20.000 ahateko etxaldeak, itzul gaitezen neurri txikietara, eta segur ez dugula eritasuna berdin biziko». Egoera laster konpontzeko txertoaren apustua egiteko prest badira ere, ELBko anitzen ustez, ez da beharrezkoa. Euskal Herriko Kriaxera arrazako ahateek hegazti gripea gainditzeko gaitasuna erakutsia baitute engoitik. «Ikusi dugu gure etxaldeetan ahateek birusa harrapatu dutela, baina eritasuna gainditu dutela. Horrek erran nahi du antigorputzak sortu dituztela», esplikatu du. «Kriaxera sendoa da, baina uste dugu ahate arruntak ere ongi heziak balira ez liratekeela erituko. Kanpoan balira, sano... Pertsonak bezala da, beti barnean, eritzen dira».
Frantziako Laborantza Ministerioarekin Kriaxera ahateek hegazti gripeari nola erantzuten dioten aztertzea onartu zuten orain dela hilabete batzuk, baina oraindik ez dute emaitzarik. «Adi ibili beharko dugu, ez daitezen gutaz trufatu».
Ahoan bilorik gabe mintzo da Sainte Marie: harentzat, «eritasun komertziala» da pairatzen dutena. «Frantzia estatu esportatzailea da, eta hegazti gripearen ondorioz esportazioa blokeatua da; herrialde anitzek ez dute hegazti gripea dagoen tokian erosi nahi». Horregatik agintzen dituzte hiltze prebentiboak. «Barneko merkaturako balitz, eritasuna ez litzateke arazo bat».
2017ko apirilean hiltze prebentiboak oztopatzeko herri harresiak osatu zituen ELBk Nafarroa Behereko eta Zuberoako hiru etxaldetan. Etxalde haietako laborariak auzipetu zituzten, baina errugabetzat jo zituen auzitegiak. Orduan, ez zeramaten birusik ahateek. «Aldi honetan arriskutsuegia zen laborarientzat, zigor gogorrak arriskatzen zituzten». |
2022-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/208996/laborantza-zentzuduna-egiten-dugu-borrokatuko-gara-iraun-dezan.htm | Ekonomia | «Laborantza zentzuduna egiten dugu; borrokatuko gara iraun dezan» | «Laborantza zentzuduna egiten dugu; borrokatuko gara iraun dezan». | Lohitzüne-Oihergiko (Zuberoa) Beti Aitzina etxaldeko partzuerra da Sabrina Larzabal ahate hazlea (1984, Urruña, Lapurdi). Julen Perezekin batera daraman hazkuntzan, hastetik buru dena beraiek egiten dutela dio harro, kalitatezko mozkinak ekoizten dituen etxalde txikiaren proiektua defendatuz. Baina, ostegunean, dena hondoratzen ikusi zuten, administrazioko zerbitzuak ahate guziak hil eta zakarretara botatzen aritu zirenean. Haserre eta hunkitua mintzatu da bizi dutenaz. Herritarren mobilizazioan sinesten du.
Nola zaudete?
Deus gabe gaude. Biziki haserre gaude. Gertatzen ari zaigun guzia ez da guk eragina izan. Ez dugu xinaurri txiki batzuen gisan zapaldu gaitzaten uzteko asmorik. Borrokatuko gara, borrokatuko gara gure laborari etorkizunaren alde, eta gure etxaldeetan kanpoko hazkuntzan ekoitziak izanen diren kalitatezko mozkinak eskaintzeko gure haurrei.
Momentu honetan, zein da zuen egoera?
Ostegunetik ez dugu kabalarik etxaldean; dena hustua izan da. Ondorioz, ez dugu gehiago salmentarik. Erresalbu batzuk baditugu 2021. urte bukaeran egin ahal izan dugunarekin, baina ez gara biziki urrun joanen horrekin.
Asteazken arratsean egindako probaren ondotik, administrazioari ahateak hiltzen uztea erabaki zenuten. Zerk motibatu zuen hautu hori?
Ez nuke erranen hautu bat izan zenik. Kontziente izan behar da halako egoeretan administrazioak presio anitz egiten duela. Kabalak aire librean izateagatik legez-kanpoko gisa kontsideratuak ginen jadanik, eta barnera sartzeko eskatua ziguten. Eta araudiak hala dio: kutsatutako galkatze zentrotik kilometro bat baino gutxiagora ginen, arriskutsu bezala kontsideratuak ginen, eta beraz hiltzera behartu gaituzte. Asteazken arratsean analisiak egin zituzten, eta ahateak birusaren eramaile zirela agertu zen. Birusaren eramaile, baina, ez ziren eri; bestela, bistan dena, arazorik gabe hilen genituen. Animalia batek sufritzen duenean ezin da hersturan utzi. Baina ez zen hori gure kasua.
Hegaztien gripea ez omen da arriskutsua gizakientzat, birusa eramanik ere ahateak sano ziren... Zerk justifikatzen du administrazio erabakia?
Gaur egun laborantzan eramana den politikak justifikatzen du, eta dramatikoa da. Hori da gaur defendatu nahi duguna. Ahateak ahal bezain fite hil nahi dituzte sistema industriala berriz martxan emateko. Ez da hori egin behar dena. Galdera egin behar da ea non dagoen arazoa, eta konponbideak atzeman aire librean ari diren etxaldeak babesteko etorkizunean.
Baikorra zara etorkizunari begira?
Bai. Gaur hemen ziren jende guziek erakutsi didate gure borroka ez dela debaldekoa. Laborantza zentzuduna egiten dugu, eta borrokatuko gara hala iraun dezan.
Ikusi gehiago: Kolektibo bat sortu dute ahateen hiltze prebentiboei buru egiteko | |
2022-1-29 | https://www.berria.eus/albisteak/208997/ertzaintzaren-oldarraldiak-erakusten-dituzten-afixek-gorrotoa-sustatzen-dutela-dio-erkorekak.htm | Politika | Ertzaintzaren oldarraldiak erakusten dituzten afixek «gorrotoa» sustatzen dutela dio Erkorekak | Erne eta Esan sindikatuek ere gogor kritikatu dituzte kartelak, eta «ezker abertzaleko gazteekin» lotu dituzte | Ertzaintzaren oldarraldiak erakusten dituzten afixek «gorrotoa» sustatzen dutela dio Erkorekak. Erne eta Esan sindikatuek ere gogor kritikatu dituzte kartelak, eta «ezker abertzaleko gazteekin» lotu dituzte | Ertzain izateko deialdia, kanpaina ofizialaren lelo berarekin, baina manifestarien aurkako oldarraldi polizialak erakusten dituzten argazkiekin. Halako afixak agertu dira gaur Donostiako autobus geltokietako zenbait markesinatan, eta polizia sindikatuen haserrea eragin dute. Erne sindikatuak, esate baterako, Ertzaintzaren aurkako «gorroto erakustaldia» direla salatu du, eta kartelak jarri dituztenak auzibidean jartzeko eskatu dio Josu Erkoreka Justizia sailburuari.
Ertzaintzaren sindikatuak «ezker abertzaleko gazteei» egotzi die afixak jarri izana, eta Segurtasun Sailaren «erantzunik eza» kritikatu du: «Badago aukera gertaera hauek ikertzeko, eta difamazio kanpaina honen egileak identifikatu eta auzibidean jartzeko, gorroto erakustaldi honengatik». Are: Erkorekaren jokabide «onberak» ertzainei kalte egiten diela gaineratu du sindikatuak.
Esan sindikatuak ere dei egin dio Segurtasun Sailari, kritikaren egileak auzibidean jar ditzan. Horretarako, «baliabide tekniko eta kamara guztiak» erabiltzeko galdegin dio Erkorekari, «kanpaina sinatzen ez duten horiek identifikatzeko».
Poliziaren sindikatuen salaketaren ostean heldu da Erkorekaren erreakzioa: Ertzaintzaren oldarraldia agertzen duten afixek «gutxi batzuek duten gorrotoa» erakusten dutela idatzi du sailburuak Facebooken, eta gaineratu du ertzain edo udal polizia izateko lan deialdietara «6.000 edo 7.000 lagun» aurkezten direla. |
2022-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/209021/milaka-lagunek-lan-erreforma-ez-onartzeko-eskatu-dute-hegoaldeko-hiriburuetan.htm | Ekonomia | Milaka lagunek lan erreforma ez onartzeko eskatu dute Hegoaldeko hiriburuetan | ELA, LAB, Steilas, ESK, Hiru eta Etxalde sindikatuek deituta, datorren astean Madrilen onartu nahi duten erreformaren aurka egin dute. Euskal alderdiek ezezko botoa eman dezaten nahi dute, azken erreformak aurrekoaren muinari eusten diolako. | Milaka lagunek lan erreforma ez onartzeko eskatu dute Hegoaldeko hiriburuetan. ELA, LAB, Steilas, ESK, Hiru eta Etxalde sindikatuek deituta, datorren astean Madrilen onartu nahi duten erreformaren aurka egin dute. Euskal alderdiek ezezko botoa eman dezaten nahi dute, azken erreformak aurrekoaren muinari eusten diolako. | Euskal gehiengo sindikalak ez du nahi ostegunean Madrilen bozkatuko duten lan erreforma onartzerik. Argi utzi dute hori gaur Bilboko, Donostiako, Gasteizko eta Iruñeko kaleetan. Milaka lagun mobilizatu dira euskal alderdiei ezezko botoa eskatzeko, PSOE eta Unidas Podemosen gobernuaren erreformak aurrekoaren muinari eutsi diolako, besteak beste. Madrilek CEOE patronalarekin, eta CCOO eta UGT sindikatuekin adostu du erreforma, eta, sindikatuen ustez, garaipen handia da patronalarentzat.
Oraindik ez dago argi zein izango den bozketa horren emaitza, eta sindikatuek mobilizatzen jarraitzeko eskatu dute. Otsailaren 2an, adibidez, lantokien aurrean elkarretaratzeak egiteko eskatu dute. Gaur, berriz, gehiengo sindikalaren deiarekin bat egin dute hainbat eragilek, tartean Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak.
Sindikatuek bi arrazoi nagusigatik gaitzetsi dute lan erreforma: batetik, ez duelako PPren gobernuak ezarri zuen lan eredua aldatzen, eta, bestetik, erabakiak Euskal Herrian hartu behar direla uste dutelako, eta ez Madrilen. Argia zen Bilboko manifestazioak pankartan zeraman leloa: Lan erreforma honi ez! Euskal lan harremanen markoa.
Erabakiak, Euskal Herrian
Sindikatuen arabera, «euskal langileak eta herritarrak ordezkatzen ez dituzten eragileak izan dira gai horren inguruko erabakiak hartu dituztenak». Horretaz gain, PSOE eta Unidas Podemosen gobernuari «PPk inposatutako erreforma» ez indargabetu izana leporatu diote: «Urardotutako akordio bat hobetsi dute langile klasearekin hartutako konpromisoa bete beharrean».
Gehitu dutenez, «oso larria den lan erreforma baten aurrean» daude, eta Euskal Herrian lan harremanetarako esparru propioa eratzeko urratsak egin beharra dago. «Euskal langileon lan eta bizi baldintzen inguruko erabakiak Euskal Herrian hartu behar dira, eta ez Madrilen. EAE eta Nafarroako instituzioei eskatzen diegu ikusle soila izateari utzi eta lan harremanetarako esparru propioaren aldeko pausoak eman ditzaten», galdegin dute.
Alderdiei dagokienez, EAJk bere jarrera leundu du azken astean. Uste du formulak badirela akordioa aldatu gabe jaso dadin euskal itunen nagusitasuna. Iñigo Urkullu Araba, Bizkai eta Gipuzkoako lehendakariak oraingo blokeo egoera eta «oztopoak» gainditzea espero duela esan zuen, euskal esparrua errespetatzeak ez duelako zertan aldatu erreforma, haren ustez. |
2022-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/209022/rafa-nadal-21-grand-slam-irabazi-dituen-lehen-gizonezkoa-bilakatu-da.htm | Kirola | Rafa Nadal 21 Grand Slam irabazi dituen lehen gizonezkoa bilakatu da | Mallorcakoak Australiako Irekia irabazi du, Daniil Medvedevi finala irabazita (2-6, 6-7, 6-4, 6-4 eta 7-5). Hogei Grand Slam dituzte Djokovicek eta Federerrek. | Rafa Nadal 21 Grand Slam irabazi dituen lehen gizonezkoa bilakatu da. Mallorcakoak Australiako Irekia irabazi du, Daniil Medvedevi finala irabazita (2-6, 6-7, 6-4, 6-4 eta 7-5). Hogei Grand Slam dituzte Djokovicek eta Federerrek. | Rafa Nadal da historiako tenis jokalaririk onena. Edo hala diote zenbakiek behintzat. Gaur arte, hogeina Grand Slam zituzten irabaziak azken urteetan nagusi izan den belaunaldiko hiru izarrek, Nadalek berak, Novak Djokovicek eta Roger Federerrek. Mallorcakoak, ordea, berdinketa hautsi du: Australiako Irekiko finala irabazi du, Daniil Medvedev errusiarra irabazita (2-6, 6-7, 6-4, 6-4 eta 7-5).
Horiek hala, 21 Grand Slam txapelketa irabazi ditu Nadalek: «Sinestezina da. Duela hilabete eta erdi ez nekien berriz tenisean jokatuko ote nuen. Gaur, orain, hemen nago, garaikur honekin», aitortu du sari banaketa ekitaldian. Nadalek 35 urte ditu, eta lesio kroniko bat du hankan.
Gaur, gainera, garaipena gertu izan du Medvedevek, 2-0 aurreratu baita. Markagailua irauli behar izan du Nadalek, eta, amaieran, aitortu du bere ibilbideko neurketarik zirraragarrienetako bat izan dela gaurkoa. Bost ordu eta 28 minutu iraun du partidak. |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/209023/primario-popularrak-huts-egin-du-ezkerrak-zatituta-jarraituko-du.htm | Mundua | Primario popularrak huts egin du: ezkerrak zatituta jarraituko du | Christiane Taubira Frantziako Justizia ministro ohiak irabazi du «inbestidura bozketa», eta batasunerako deia egin du. Melenchonek, Jadotek, Hidalgok eta Rousselek ezezkoa eman diote harekin elkartzeari. | Primario popularrak huts egin du: ezkerrak zatituta jarraituko du. Christiane Taubira Frantziako Justizia ministro ohiak irabazi du «inbestidura bozketa», eta batasunerako deia egin du. Melenchonek, Jadotek, Hidalgok eta Rousselek ezezkoa eman diote harekin elkartzeari. | Bozketaren biharamunean, Frantziako ezkerrean ez da ezer aldatu. Primario popularrak urtebete pasatxoko ibilbidea amaitu du, eta bilana ez da erabat baikorra: «inbestidura bozketako» parte hartzea handia izan da (%84koa), eta ekinbideak lortu du garaileak batasuna lortzen saiatzeko konpromisoa hartzea. Baina, horretaz haratago, antolatzaileen asmoak huts egin du, gainontzeko presidentegai garrantzitsuek ezezkoa eman baitiote hautagaitza bateratu batean elkartzeari.
Christiane Taubira Justizia ministro ohiak primario popularrean irabaztea jarri zuen baldintzatzat presidentetzarako bozetako lehian jarraitzeko, eta atzoko garaipen argiak —kalifikaziorik hoberena lortu zuen, «ongi +»— bide eman dio hori egiteko. Hau da: ezkerrean beste hautagaitza bat egongo da datozen hilabeteetan.
Emaitzak jakin eta berehala, Taubirak batasunerako deia egin zuen: «Batutako ezker bat nahi dugu, zutik dagoen ezker bat. Bide zoragarri bat dugu aurrean, harro nago, eta ez dugu amore emateko eskubiderik». Eta gaur France Inter irratian horretaz galdetu diotenean, primario popularrak babestuko duen presidentegaiak adierazi du harena dela «zilegitasunik handiena» duen hautagaitza.
Ekinbideko antolatzaileek eskatu bezala, Justizia ministro ohiak gainontzeko hautagaiak deitzeko konpromisoa hartu du, nahiz eta badakien zein izango den horien erantzuna: Jean-Luc Melenchon intsumisoak, Yannick Jadot ekologistak, Anne Hidalgo sozialistak eta Fabien Roussel komunistak adierazia dute ezetz esango diotela.
TF1 katean, Jadotek hau adierazi zuen atzo batasun posible horretaz: «Christiane Taubirarentzako primario popular bat zen. Irabazi egin du. Beste hautagaitza bat da, primario popularrak nahi zuenaren kontrakoa. Espero dut orain kanpaina egin ahalko dugula». Melenchonek ere antzeko mezua helarazi zuen France 5 katean egin zioten elkarrizketan, uste baitu Justizia ministro ohiak «harentzat prestatu zuten zapata jantzi» duela.
Hautagai ekologista eta presidentegai intsumisoa Taubiraren atzetik geratu dira primario popularreko bozketan; hurrenez hurren, «nahiko ongi +» eta «nahiko ongi -» kalifikazioak lortu dituzte. Hidalgok, berriz, espero baino emaitza okerragoa lortu du, Jadot, Melenchon eta Paul Larrouturou eurodiputatu ez hain ezaguna baino beherago geratu baita sailkapenean.
Inkesten arabera, Alderdi Sozialistaren presidentegaiak babes gutxi lortuko luke bozak gaur eginez gero (%3-5), eta atzoko bozketan «hala-holakoa +» kalifikazioa lortu izanak beste kolpe gogor bat eman dio haren kanpainari. Horretaz, Hidalgok atzo esan zuen «amaieraraino jarraituko» duela, baina, joera ez badu aldatzen, ugaritu egingo dira haren hautagaitza erretiratzea eskatuko dioten ahotsak; kasu horretan, ziurrenik Taubiraren edo Jadoten alde bozkatzera deituko luke.
Edonola ere, primario popularreko bi bozeramaileek, Samuel Grzybowskik eta Mathilde Imerrek, adierazi dute ezkerraren batasuna lortzeko mobilizatzen jarraituko dutela, betiere Taubiraren hautagaitza oinarri badu: «Gure helburua elkartzen jarraitzea da».
Hautagaitza guztiak kontuan hartuta, boto emaileek ezkerreko hamar bat presidentegairen artean aukeratu ahalko dute apirilaren 10ean egingo duten presidentetzarako bozen lehen itzulian. |
2022-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/209024/gurbindo-hernandez-odriozola-eta-pecina-europako-txapeldunorde.htm | Kirola | Gurbindo, Hernandez, Odriozola eta Peciña, Europako txapeldunorde | Espainiako selekzioak 27-26 galdu du Europako Eskubaloi Txapelketako finala Budapesten, Suediaren aurka. Euskal herritarrek ez dute golik sartu finalean. | Gurbindo, Hernandez, Odriozola eta Peciña, Europako txapeldunorde. Espainiako selekzioak 27-26 galdu du Europako Eskubaloi Txapelketako finala Budapesten, Suediaren aurka. Euskal herritarrek ez dute golik sartu finalean. | Ezin izan dute egindako lan bikaina borobildu Europako Eskubaloi Txapelketa jokatu duten euskal ordezkariek. Espainiarekin jokatu dute Eduardo Gurbindo eta Sergey Hernandez nafarrek, eta Kauldi Odriozola eta Iñaki Peciña gipuzkoarrek, eta finaleraino heltzea lortu dute, baina Suediak mendean hartu ditu txapelketako finalean (27-26).
Finalaurrekoetan faborito nagusia kanporatuta (Danimarka, 29-25), Espainiak hirugarren aldiz jarraian Europako txapelketa irabazteko aukera ederra zuen. Suediak, ordea, 2020ko finalaren errebantxa hartu du, lehiaketako jokalaririk onena izendatu duten Jim Gottfridsson zentralaren gidaritzapean. Finaleko jokalaririk onenaren saria, berriz, Andreas Palicka atezainari eman diote.
Euskal herritarrek ezin izan dute golik sartu gaur. Jordi Ribera hautatzaileak hemezortzi jokalari eraman zituen txapelketara, tartean lau euskal herritarrak. Gurbindorentzat izan ezik, beste hirurentzat ere euren lehen txapelketa handia izan da.
Gurbindok eta Peciñak jokatu dituzte minutu gehien; Peciñak defentsa lanetan nagusiki. Lehiaketan hamar gol sartu ditu Gurbindok, hiru Odriozolak, eta bat ere ez Peciñak. Hernandez atezaina, berriz, norgehiagoka bakarrean sartu da Riberaren deialdian. |
2022-1-30 | https://www.berria.eus/albisteak/209025/altuna-iiia-martija-eta-irribarria-rezusta-garaile.htm | Kirola | Altuna III.a-Martija eta Irribarria-Rezusta garaile | Altuna III.a-Martijak 22-7 irabazi diete Jaka-Mariezkurrena II.ari, eta Irribarria-Rezustak, 16-22 Urrutikoetxea-Arangureni. Sailkapenaren buruan lau bikote daude, berdinduta, guztiak ere zazpi partidatan gailenduta. | Altuna III.a-Martija eta Irribarria-Rezusta garaile. Altuna III.a-Martijak 22-7 irabazi diete Jaka-Mariezkurrena II.ari, eta Irribarria-Rezustak, 16-22 Urrutikoetxea-Arangureni. Sailkapenaren buruan lau bikote daude, berdinduta, guztiak ere zazpi partidatan gailenduta. | Dena erabakitzeke dago oraindik Binakako Txapelketan. Lau bikote berdinduta daude lidergoan, zazpina garaipen erdietsita, eta Ezkurdia-Tolosak atzo irabazi izanak, berriz, estutu egin du sailkapenaren behealdea. Gaur, igandean, Altuna III.a-Martijak eta Irribarria-Rezustak lortu dute garaile irtetea. Zazpina partida irabazi dituzte bi bikoteek.
Jokin Altunak eta Julen Martijak erakustaldia eman dute Donostian, eta aise nagusitu dira Erik Jaka eta Jon Mariezkurrenaren aurka (22-7). Erasoan eta defentsan, bietan, bikain aritu dira irabazleak. Dirudienez, sasoirik onenean heldu dira txapelketaren azken txanpara. Jakak eta Mariezkurrenak, berriz, lau puntu dituzte, eta seigarren postua eskuratzeko lehian bete-betean sartuta daude.
Altunak eta Martijak bezainbeste garaipen dituzte Irribarriak eta Rezustak. Gaur, 16-22 irabazi diete Urrutikoetxeari eta Arangureni. |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/209026/costak-elkarrizketa-agindu-du-bozetan-gehiengo-osoa-lortu-arren.htm | Mundua | Costak elkarrizketa agindu du, bozetan gehiengo osoa lortu arren | Eskuin muturrak nabarmen egin du gora, eta parlamentuko hirugarren indarra izango da. Boto galera handia izan dute Ezkerreko Blokeak eta komunistek, sozialisten koaliziokide izandakoek. | Costak elkarrizketa agindu du, bozetan gehiengo osoa lortu arren. Eskuin muturrak nabarmen egin du gora, eta parlamentuko hirugarren indarra izango da. Boto galera handia izan dute Ezkerreko Blokeak eta komunistek, sozialisten koaliziokide izandakoek. | Ezustekoa izan da. Azken inkestek pare-parean irudikatu zituzten PS Alderdi Sozialista eta PSD Alderdi Sozial Demokratikoa, baina kontserbadoreak urrun gelditu dira garaipenetik. Antonio Costa jarduneko lehen ministroaren alderdiak botoen %41,7 bildu zituen igandeko bozetan, eta, horrenbestez, gehiengo osoa izango du parlamentuan: gutxienez 117 ordezkari, 230 kideko ganberan. Lau eserleku jokoan daude oraindik, atzerriko botoen zain. Hauteskundeetako beste garailea eskuin muturra izan da, parlamentuko hirugarren indarra izango baita, hamabi ordezkarirekin. Abstentzioa %42koa izan da. Gobernatzeko inoren beharrik izango ez badu ere, Costak elkarrizketa agindu du, eskuin muturrarekin ez, gainerako alderdi guztiekin.
«Portugaldarrek berretsi dute Alderdi Sozialistaren gobernu bat nahi dutela datozen lau urteetarako. Egonkortasuna eta ziurtasuna nahi dute», adierazi zuen Costak hauteskunde gauean, jarraitzaileen aurrean, bozen emaitza ospatzeko hitzaldian. Hala ere, jarduneko gobernuburuaren iritziz, gehiengo osoa ez da «botere osoa» izatearen pareko. «Kontua ez da bakarrik gobernatzea».
Costarena gehiengo osoa duen bigarren gobernua izango da Portugalen, 1974ko Krabelinen Iraultzaz geroztik. Lehena, Jose Socrates sozialistarena izan zen. 2005ean lortu zuen gehiengo osoa. PSn ez dira gogoratzeko garai gozoak, ordea, Socrates epaitua izateko zain baitago, aginte urte horietan ustez ustelkeria delituen arduradun izateagatik. Aldi horren itzala gogoan izan zuen Costak, zuzenean aipatu gabe. «Nire helburuetako bat izango da portugaldarrak gehiengo osoarekin adiskidetzea eta demokraziarentzat onak direla frogatzea».
Eskuina, zatituta
Emaitzak kolpe gogorra izan dira PSDrentzat, espero zutenetik «oso urrun» gelditu baitira. Erreparorik gabe onartu zuen Rui Rio kontserbadoreen buruak, eta dimititzeko prest dagoela eman zuen aditzera. «Ez dakit zertarako izan naitekeen erabilgarri, PSk datozen lau urteetarako gehiengo osoa izanik».
Eskuineko alderdi nagusia PStik hamalau puntura gelditu da (%27,8), eta 76 ordezkari izango ditu parlamentuan, zituenak baino bat gutxiago —horietatik bost lortu ditu CSD-Alderdi Popularra indar demokristauarekin Azoreetan eta Madeiran egin duen koalizioaren bidez—.
Riok uste du eskuina zaitu izanak eragotzi diola PSDri emaitza hobe bat lortzea; Chega eskuin muturreko alderdiak nahiz IL Ekinaldi Liberalak izan duten hazkundearengatik.
Ultrek nabarmen handituko dute beren presentzia parlamentuan. Diputatu bakar bat izatetik dozena bat izatera pasako dira. Hala, amaitu egingo da Portugal Europan salbuespen egiten zuen ezaugarrietako bat, orain arte eskuin muturrak ez baitu ordezkaritza instituzional esanguratsua izan. Parlamentari kopuruan gora egin arren, Andre Ventura Chengako buruak ez du lortu azken hauteskunde presidentzialetan lortu zuen %12ko babesa berdintzea. %7,1ean gelditu da.
Chengaren ondotik, IL izan da bozkatuena, botoen %5arekin, 2019an jaso zituenak laukoiztuta. Liberalek, besteak beste, zerga sistema progresiboarekin amaitzea proposatu dute, eta herritar guztiei %15eko tipoa ezartzea, dituzten baliabide ekonomikoak edozein direla ere.
Eskuin muturrak eta ILk bototan gainditu dituzte PSrekin batera 2015etik bi koalizio gobernutan kide izan diren BE Ezkerreko Blokea eta PCP Portugalgo Alderdi Komunista. Biek nabarmen egin dute behera. BEk botoen %4,5 eskuratu ditu, 2019an jaso zuen babesaren erdia baino gutxiago. Alderdi Komunistak botoen %4,4 lortu ditu, aurreko bozetan baino bi puntu gutxiago.
Emaitzetatik ulertu daiteke herritarrek PSren koaliziokideei egotzi dietela 2021eko udazkenean sortu zen krisi politikoaren ardura. BE eta komunistak ez ziren prest agertu Alderdi Sozialistak 2022. urterako aurkeztu zituen aurrekontuak onartzeko, gutxieneko soldatari eta osasun sistemaren finantzaketari buruzko desadostasunak tarteko. Portugalen ezkerreko hiru indarren arteko gobernua posible egin duen akordioaren amaiera izan zen.
Gerençao [Tresna] izenez ezagutu den koalizio itun hori 2015ean sinatu zuten hiru alderdiek, PSDko Pedro Passos Coelho zentsura mozio batekin gobernutik kendu ostean.
Azken sei urteetako aginteak ez du Costaren irudia higatu; ezta azken bi urteak COVID-19aren pandemia kudeatzen eman dituen arren. Aldiz, PS indartzea lortu du, BEren eta komunisten bizkar.
Programari «fidel»
Elkarrizketa agindu arren, Costak argitu du bere gobernua «fidela» izango zaiola PSk aurkeztu duen hauteskunde programari. Lehentasun izango ditu pandemiari aurre egitea, haren ostean ekonomia suspertzea eta gizarte desberdintasunak murriztea. Garrantzia aitortu dio 2022ko aurrekontuak onartzeari, Europako Batasunaren funtsak kudeatzeko. Apirilerako izan ditzake indarrean.
Marcelo Rebelo de Sousa Portugalgo presidentea alderdietako buruzagiekin bilduko da asteartean eta asteazkenean, Costari gobernua osatzeko agindua eman aurretik. |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/209027/athleticeko-sancet-jokalariaren-auto-istripua-ikertzen-ari-dira.htm | Kirola | Athleticeko Sancet jokalariaren auto istripua ikertzen ari dira | Nafarroako Foruzaingoaren arabera, futbolariak korrika egin zuen ihes igandean autoarekin ezbehar bat eragin ostean. | Athleticeko Sancet jokalariaren auto istripua ikertzen ari dira. Nafarroako Foruzaingoaren arabera, futbolariak korrika egin zuen ihes igandean autoarekin ezbehar bat eragin ostean. | Igande goizaldean jazo zen gertaera. Auto bat errepidetik atera zen 01:20 aldera, Iruñeko Belosoko aldapan, eta hainbat kalte eragin zituen. Foruzainak gertatutakoa aztertzera joan ziren, eta hiru pertsona topatu zituen autoaren kanpoan. Gidaria falta zen, ordea. Foruzainen arabera, Oihan Sancet Athleticeko jokalaria zen gidaria, eta korrika ihes egin zuen, Burlatarantz, Arga ibaiaren ondoko ibilbidetik barrena.
Foruzainek ezagutu egin zuten kirolaria, eta autoan zeudenek baieztatu egin zieten Sancet zela. Udaltzaingoak hartu du bere gain ikerketa. Jokalaria deklaratzera deitu dute.
Iruñeko Mendillorri auzoan bizi da jokalaria. Nafarroako hiriburuan jaio zen, 2000ko apirilaren 25ean. Athleticeko izarretako bat izan da azken boladan. Real Madrilen aurkako azken partidan sartu zuen denboraldiko lehen gola elastiko zuri-gorriarekin. Eta urtarrilaren 4an hiru gol sartu zizkion Osasunari, Sadarren, zuri-gorriek gorritxoei 1-3 irabazitako partidan. |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/209028/inflazioa-jaisten-hasi-da.htm | Ekonomia | Inflazioa jaisten hasi da | Argindarraren prezioak behera egin du abendutik, baina oso garesti dago oraindik. | Inflazioa jaisten hasi da. Argindarraren prezioak behera egin du abendutik, baina oso garesti dago oraindik. | Pare bat aste falta dira Hego Euskal Herriko inflazioaren datua jakiteko, baina beherantz egingo duela aurrera daiteke. INE estatistika erakundeak Espainiako datu aurreratua zabaldu berri du, eta bost hamarreneko jaitsiera zenbatu du: %6,5etik %6ra. Hego Euskal Herriak ere %6,5eko inflazioa zuen abenduaren amaieran.
INEk azaldu duenez, argindarraren prezioaren beherakadak eragin du inflazioa jaistea. Urtarrilean, batez beste, 201,72 euroan salerosi da argindarra Espainiako eta Portugalgo merkatu arautuan. Oso garestia da hori, historiako prezio handienetan bigarrena, baina, hala ere, abendukoa baino merkeagoa, orduan 239,22 euroan salerosi baitzen.
Iaz inflazioak izan zuen igoera handia neurri handi batean energiaren garestitzearen ondorio da —petrolioa eta batez ere gasa asko garestitu dira—, eta horren seinale da azpiko inflazioa —energia eta elikagai freskoak aintzat hartzen ez dituena— askoz apalagoa dela, nahiz eta urtarrilean hiru hamarren handitu den, %2,4raino.
Oraingoz, neurririk ez
Inflazioaren gorakadak Europa osoari eragiten dio, gasaren garestitze handiarekin oso lotuta dagoelako. Europako Banku Zentralak, ordea, uko egin dio orain arte haren aurkako neurriak hartu eta interes tasak igotzeari, uste baitu prezioen presioa arindu egingo dela urteak aurrera egin ahala. Abenduan %5,5era iritsi zen eurogunean, baina jada goia jo duela uste du banku zentralak.
Aldaketak kalkuluan
Eurostatek behartuta, INEk bere seriea berritu behar izan du urtarrilean, eta horrek aldaketa batzuk ekarri ditu kalkulurako erabiltzen diren aldagaietan. Horrela, 2021eko oinarria erabiltzen duen serieak 955 produktu eta zerbitzuren prezioak hartuko ditu aintzat, lehen baino 22 gutxiago. Kontsumoaren ohitura berrietara egokitzeko, INEk lehen aldiz erreparatuko die maskaren prezioari eta egunkarien Internet bidezko harpidetzen salneurriari. Zerrendatik aterako dira, berriz, CDak eta DVDak, musika eta bideo aparailuak, aldizkariak, margarina, alfonbrak eta moketak, zapata konpontzaileak eta antisorgailuak, besteak beste.
Argindarrari dagokionez, INEk soilik merkatu arautuko prezioen bilakaerari erreparatu dio orain arte, baina bazuen asmoa merkatu libreko prezioak ere aintzat hartzeko, horietan baitaude hamar herritarretik sei. Baina oraingoz ez du aldaketarik egingo, konpainia elektrikoak ez baitira gai INEk eskatutako datu zehatzak emateko. |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/209029/dapa-ikus-entzunezko-narrazioak-saritu-ditu-lsquoargiarsquo-k.htm | Gizartea | DAPA ikus-entzunezko narrazioak saritu ditu ‘Argia’-k | Azpeitiko Kulturaz kooperatibaren eskutik, kultura sortzaileei buruzko 27 dokumental labur argitaratu ditu DAPAk bi urtean. Lehen Argia saria jaso dute; asteon, aldizkariak egunero emango du sari baten berri. | DAPA ikus-entzunezko narrazioak saritu ditu ‘Argia’-k. Azpeitiko Kulturaz kooperatibaren eskutik, kultura sortzaileei buruzko 27 dokumental labur argitaratu ditu DAPAk bi urtean. Lehen Argia saria jaso dute; asteon, aldizkariak egunero emango du sari baten berri. | «Sormena oinarri eta helburu» duen proiektu batek jaso du aurtengo ikus-entzunezko Argia saria: DAPA egitasmoak. Azpeitiko Kulturaz kooperatibak (Gipuzkoa) sortua da, eta BERRIAren webguneko Kultura sailean ere ikusgai dago. «Euskal Herri luze-zabalean sortzen dena erakutsi eta kontatu nahi duten pilulak eskaintzen dizkigu, artistak beraiek protagonista eta narratzaile dituztenak», epaimahaiak azaldu duenez.
Euskarazko komunikazio lanei aitortza egiten hasi da gaur Argia aldizkaria; pandemiaren ondorioz, bigarren urtez, webgunearen bidez ematen ari da sarion berri, Usurbilgo Atxega jatetxean (Gipuzkoa) egin izan duen ekitaldiaren ordez: gaurtik larunbatera, egunero emango du sari bat. Ikus-entzunezkoa izan da lehena, eta beste bost banatuko ditu: prentsa, Internet, irratia, komunikazio kanpaina eta merezimenduzko saria.
Bi urte ditu DAPA proiektuak, eta 27 dokumental labur plazaratu dituzte denbora horretan. Kontatu dutena ez ezik, kontatzeko modua ere txalotu du epaimahaiak: «Bideo labur bakoitzak du bere kontaera, soinu eta irudi unibertso propioa, mimoz zaindua. Artisten lanak merezi duten moduan ekartzeagatik da DAPA ikus-entzunezko narrazioentzat aurtengo ikus-entzunezkoen saria».
Kulturaz kooperatibako eta DAPAko lantaldeko kideek esker onez jaso dute aitortza hori. Nora Alberdi Odriozolak bereziki eskertu du bidelagun izandako sortzaileen prestutasuna. «Gure xedea da euskal kulturari bizirik eta osasuntsu eusten saiatzea», erantsi du Jose Luis Otamendi Etxabek. |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/209030/pintaketa-euskalfoboak-egin-dituzte-baionan.htm | Politika | Pintaketa euskalfoboak egin dituzte Baionan | Eskuin muturraren mezuak margotu dituzte Lapurdiko hiriburuan. Nestor Basterretxearen eskultura bat zikindu dute, eta Frantziako Alderdi Komunistaren egoitza. Horrez gain, zeinu antisemitak idatzi dituzte. | Pintaketa euskalfoboak egin dituzte Baionan. Eskuin muturraren mezuak margotu dituzte Lapurdiko hiriburuan. Nestor Basterretxearen eskultura bat zikindu dute, eta Frantziako Alderdi Komunistaren egoitza. Horrez gain, zeinu antisemitak idatzi dituzte. | Hau kaka euskalduna da mezua frantsesez idatzita agertu zen igande goizean, Nestor Basterretxearen Egun On Baiona eskulturan, Lapurdiko hiriburuko Pedro kaian. Hiriko eragileek zalantza gutxi dute pintaketen egileen inguruan, hirian agertu diren beste antzeko pintaketek ere eskuin muturreko kutsua dutelako. Izan ere, mezu iraingarriak idatzi dituzte Frantziako Alderdi Komunistako egoitzan, eta zeinu antisemitak Richard Anconina aktorearen ekitaldi baten afixan.
Duela gutxi jarri dute Basterretxearen eskultura Baionan. Euskaldunen aurkako mezuaz gain, Heil Pepito testua margotu dute artelanean, eta agur nazia egiten duen gizon baten marrazki infantil batekin lagundu dute. Atzo goizean bertan garbitu zituzten eskulturako mezuak.
Frantziako Alderdi Komunistak ohar bar argitaratu du mezuon inguruan. Izan ere, PCF, hemen putakumeak idatzi diete Santizpiritu auzoko egoitzaren horman. Alderdiak elkarretaratzera deitu du 15:00etarako, erasoturiko egoitzan bertan, protesta egiteko. «PCFren egoitzan irainak margotu dituzte, eta baita gure hautagai Fabien Rousselen afixak ere». Richard Anconina aktore juduaren afixetan eginiko pintaketal ere salatu ditu PCFk. Alderdiak zuzenean seinalatu ditu eskuin muturreko ekintzaileak: «Eskuin muturreko hautagaiaren bertako sostengatzaileek euren benetako aurpegia erakutsi dute».
EH Bai alderdiak ere adierazi du protesta sare sozialetan, eta, PCFri elkartasuna adierazteaz gain, elkarretaratzean egongo direla iragarri dute.
Abertzaleek adierazi dutenez, Baiona inguruko beste hainbat herritan ere egin dituztela eskuin muturreko pintaketak.
Baionako alkate Jean-Rene Etxegaraik pintaketak gaitzetsi ditu, eta salaketa jarraiko duela iragarri du.
Eskuin muturra kale eta mendietan
Frantziako neofaxistak kanpaina betean dira Euskal Herrian. Asteburuko pintaketez gain, joan zen irailean metalezko gurutze bat jarri zuten Orhi (Otsagabia, Nafarroa) mendiko tontorrean, besteak beste «Frantziaren burujabetzaren» ikur gisa. Croix Citadelles eskuin muturreko taldeak hartu zuen bere gain ekintza.
Ikurrak gutxi iraun zuen, ordea, inguruko hainbat mendizalek kendu egin zutelako luze gabe. |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/209031/hego-euskal-herrian-3541-positibo-atzeman-dituzte.htm | Gizartea | Hego Euskal Herrian 3.541 positibo atzeman dituzte | Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak ohartarazi du intzidentzia metatuaren jaitsiera «moteldu» egin dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. | Hego Euskal Herrian 3.541 positibo atzeman dituzte. Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak ohartarazi du intzidentzia metatuaren jaitsiera «moteldu» egin dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. | Pandemiaren bilakaerari buruzko datuak eman berri dituzte Hego Euskal Herriko osasun agintariek. Birusaren transmisioari dagokionez, atzo 3.541 positibo atzeman zituzten Hegoaldean: Osakidetzak 2.757 positibo detektatu zituen, eta Osasunbideak 784. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eguerdian kaleratuko du buletin epidemiologikoa, eta hor zehaztuko dira datu guztiak, baina, goizean, Gotzone Sagardui Osasun sailburuak horietako batzuk aurreratu ditu Eusko Legebiltzarreko agerraldian. Jakinarazi duenez, hamalau eguneko intzidentzia metatua «beheraka» doa «motel», eta oraintxe 3.134 kasukoa da 100.000 biztanleko. Behera doa azken zazpi eguneko intzidentzia tasa ere –1.571 kasu 100.000 biztanleko–, baina espero baino polikiago, Sagarduik jakinarazi duenez. Are, kezka agertu du intzidentziaren jaitsiera «moteldu» egin delako. Ospitaleetako egoera ere arintze bidean da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: ospitaleetako gela arruntetan 624 gaixo daude gaitzak jota, eta ZIUetan, berriz, 92 daude larri. Duela bi asteko datuekin alderatuta, hobera egin du egoerak, nabarmen: zehazki, hilaren 17an baino berrehun pertsona gutxiago daude Osakidetzaren erietxeetako gela arruntetan gaitzarekin, eta 40 lagun gutxiago ZIUetan. Erietxeetako datuek hobera egin arren, «tentsio handiz» jarraitzen dutela ohartarazi du Osasun sailburuak: zehazki, Osakidetzaren kontingentzia planak hirugarren agertokian jarraitzen du. Horiek hala, indarrean diren neurriei eustea ezinbestekoa dela defendatu du Sagarduik, eta joan den ostiralean Labik neurriak bi astez luzatzeko hartutako erabakia egokia dela esan du, baita COVID ziurtagiriaren erabilera bi astez luzatzeko eta beste esparru batzuetara zabaltzeko eskaria ere. Jakinarazi duenez, ziurtagiria tresna «eraginkorra» da txertaketa sustatzeko, eta datua eman du: ziurtagiria indarrean sartu zenetik 20-29 eta 30-39 adin tarteetako 30.000 herritarrek lehen aldiz hartu dute txertoa, hau da, hiru puntu egin du gora txertaketak adin tarte horretan.
Nafarroan, bestalde, 15 lagun erietxeratu behar izan dituzte azken orduetan, eta horietako bi ZIUra eraman dituzte, foru gobernuak jakinarazi duenez. Oraintxe, 232 lagun daude ospitaleratuta Nafarroan COVID-19aren eraginez, eta horietatik 29 daude ZIUetan. Horrez gain, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du beste bi pertsona hil direla COVID-19ak jota.
Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak azken astean gaitzarekin hildakoen kopurua ere eman dute, eta bada kezkarako motiborik. Izan ere, 137 lagun hil dira azken zazpi egunetan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta beste 25 Nafarroan. Beraz, 162 pertsona hil dira, guztira, Hego Euskal Herrian astebetean. Aurreko astean ere heriotzek antzeko datu iluna utzi zuten: zehazki, 165 pertsona zendu ziren gaitzarekin urtarrilaren 17tik 23ra. |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/209032/mirentxin-gidariak-guretzat-azken-bidaia-heldu-da.htm | Politika | Mirentxin gidariak: «Guretzat azken bidaia heldu da» | Euskal presoen senideak kartzeletara eramaten zituen gidari taldeak bukatutzat eman du bere bidea. Gutun baten bidez eman dizkie eskerrak bidelagunei: «Konplizitate bat sortu da kilometroz kilometro». | Mirentxin gidariak: «Guretzat azken bidaia heldu da». Euskal presoen senideak kartzeletara eramaten zituen gidari taldeak bukatutzat eman du bere bidea. Gutun baten bidez eman dizkie eskerrak bidelagunei: «Konplizitate bat sortu da kilometroz kilometro». | Mirentxin gidarien taldeak bukatutzat eman du bere bidea: «Badirudi guretzat azken bidaia heldu dela, eta gure desiorik sakon eta indartsuena helarazi nahi dizuegu, gurearen bukaera heldu den bezala, zuentzat ere azken bidaia laster hel dadin», idatzi dute gutun batean, euskal presoen senideei zuzenduta. Izan ere, jada ez dago euskal presorik Espainiako Estatuko urruneneko espetxeetan —Frantziako Estatuan oraindik urrun daude bortz emakume preso—, eta, beraz, bere jardunari bukaera ematea erabaki du taldeak. Gutun batekin itxi dute bidea, bereziki senideei eskerrak emanez: «Urte hauetan guztietan argi izan dugu guretzat protagonista nagusiak presoen senide eta lagunak izan zaretela, eta, bereziki, seme-alaba, senar-emazte zein gurasoak».
Elkartasun taldeak gogoratu duenez, Mirentxin gidarietan parte hartu izan dutenek «elkartasuna era aktiboan» gauzatzea erabaki zuten, senideek pairatzen zuten «egoera gogorra» goxatzeko, baina nabarmendu dute hori ezinen zuketela egin seniderik gabe: «Zuen duintasuna eta kemena ezinbestekoak izan dira guretzat gau ilunenei aurre egin ahal izateko edota bazkaldu ondorengo eguzki distirek eragin diguten logalea alde batera uzteko».
Gidariek gogoan izan dute, halaber, senideek nola «zaindu» dituzten: etxean egindako tortillak, bizkotxoak, kafeak... eta bidaietako hizketaldiak konpartituaz. «Zuekin izandako solasaldi luze bezain sakonak betirako izango ditugu oroimenean, bidaia luzeek hizketaldi luzeak egiteko tartea eskaintzen baitziguten: kartzela barruko egoeraz, marrazki bizidunez, eskola edo laneko kontuez, kirolaz, parrandaz, musikaz edo baita istorio pertsonalez ere». Mirentxineko kideen hitzetan, «konplizitate bat sortu da kilometroz kilometro», eta «benetan bete» ditu senideentzako «lagungarria» izan den «bitarteko bat sortu eta mantendu» ahal izateak. Euskal presoak etxera ekartzeko desioz bukatu dute gutuna: «Etxean nahi ditugu, zuen alboan». |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/209033/cebeken-ustez-ulergaitza-litzateke-elkarrizketa-sozialaren-alde-agertzea-eta-gero-akordioak-auzitan-jartzea.htm | Ekonomia | Cebeken ustez, «ulergaitza litzateke elkarrizketa sozialaren alde agertzea, eta gero akordioak auzitan jartzea» | Bizkaiko patronalak uste du lan erreformaren dekretuari dagokion «balioa aitortu» behar zaiola, EAJko presidente Andoni Ortuzarrek esan ostean norbaitek CEOE «irmo jarri» beharko lukeela. Bizkaiko Enpresaburuen Konfederazioaren arabera, herrialdeko ekonomia %5,3 haziko da 2022. urtean. | Cebeken ustez, «ulergaitza litzateke elkarrizketa sozialaren alde agertzea, eta gero akordioak auzitan jartzea». Bizkaiko patronalak uste du lan erreformaren dekretuari dagokion «balioa aitortu» behar zaiola, EAJko presidente Andoni Ortuzarrek esan ostean norbaitek CEOE «irmo jarri» beharko lukeela. Bizkaiko Enpresaburuen Konfederazioaren arabera, herrialdeko ekonomia %5,3 haziko da 2022. urtean. | Lan erreformaren dekretuan aldaketarik ez du nahi Bizkaiko Enpresaburuen Konfederazioak. Patronaleko buruek mezu argia eman nahi izan dute gaur, bere horretan utzi behar dela abendu amaierako akordioa. Carolina Perez Toledo presidentearen arabera, onartutako dekretua «ez da nahiko genukeena», baina derogazio erabatekoaren mehatxuarekin eta testuinguru oso zailean «ardura ariketa» batean izan da onartua.
Cebekeko idazkari nagusi Fran Azpiazurentzat ere «oso ona da eragile sozialek postura maximalistak utzi izana, gutxieneko komun baten bilera». Hala, Azpiazuk zeharkako mezua bidali die erreformaren kontra dauden alderdiei: «Egiaz sinesten badugu kontzertazio sozialean, eragile sozialen arteko akordioetan, Cebeken uste dugu balioa eman behar zaiola akordioari».
«Ulergaitza izango litzaiguke estatuan eta Euskadin elkarrizketa sozialaren alde egitea, eta gero akordioak auzitan jartzea», esan du Azpiazuk.
EAJren jarrera
EAJko presidenteak asteburuan egindako adierazpenak ote zituzten gogoan? Andoni Ortuzarrek enpresaburuak izan ditu atzo ahotan El Correo-k egindako elkarrizketa batean, hain zuzen, gaur alderdi jeltzaleak ELA, LAB eta ESK sindikatuekin egitekoa duen bileraren bezperan.
Ortuzarren arabera, «patronalak ezin ditu (Sanchezen) Gobernua eta Kongresua bahitu». Akordioan aldaketarik egongo balitz CEOEk hura ukatzeko egindako ohartarazpena zuen jeltzaleak buruan. Ortuzarren ustez, «beharbada, norbaitek pixka bat irmo jarri beharko du patronala».
Carolina Perez Toledori galdetu diote horri buruz. Bizkaiko patronaleko buruak berretsi du balioa aitortu behar zaiela akordioei. «Nahiko genuke hemen Euskadin aukera hori izan gehiengo sindikalarekin akordioak iristeko. CEOEk, gainera, ardura ariketa bat egin du negoziatzeko, herritarren eskariari men eginez». Ardura ariketa hori azpimarratu du konfederazioko buruak, «interes politikoko adierazpenez harago».
Esparruen lehentasuna
Carolina Perez Toledok ez du «inolako kezkarik» aplikazio esparruarekin, hor dagoelako 2017. urtean Confebaskek lau sindikatu nagusiekin sinatutako lanbide arteko akordioa, «zeinak Euskadiko hitzarmenen lehentasuna ezartzen duen». Cebekeko presidenteak eta idazkari nagusiak uste dute horrekin negoziazio esparrua «nahikoa babestua» dagoela.
Azpiazuk, berriz, gogoratu du lanbide arteko akordio hori indarrean dagoela, mugagabea dela beste akordio batek ordezkatzen duen arte. «Eta Euskadiko hitzarmenen aplikazio lehentasuna ez da bermatzen horrekin bakarrik. Euskal enpresaburu eta sindikatuek asmo argia dugu akordioak Euskadin negoziatzeko eta sinatzeko».
Bizkaiko patronaleko idazkari nagusiaren aburuz, «euskal itunen lehentasuna erabat bermatua dago; ez dugu uste kontu hori arazo tekniko-juridiko bat denik. Ziurrenez, beste kontu bat izango da, ez dakit filosofikoa edo politikoa».
Bi aurpegiko urtea
Enpresen egoerari dagokionez, 400dik gora enpresen artean egindako inkestaren arabera, oro har igarotako urteak bi aurpegi izan ditu Bizkaiko enpresentzat. «Alde batetik datu onak izan dira, enpleguan, suspertzean, zerga bilketan; eta bestetik, zalantzak eta zailtasunak izan dira». Kostuak dira, Fran Azpiazuaren arabera, kezka handiena.« Lan arloko kostuak, hornidurenak, energiarenak eta inflazioa bera ere». Adibidez, Bizkaiko enpresen ia herenek (%32) hornidura kostuetan %21etik gorako hazkuntzak izan dituzte.
Oraindik pandemian, 2021. urtea %,5,5 hazkundearekin itxi du Bizkaiko ekonomiak, eta 2022an, hazkunde %5,3koa izango dela. Ziurgabetasuna oraindik ere handia denez, Bizkaiko enpresa gehienek uste dute suspertze erabatekoa iristeko 2023. urtera arte itxaron beharko dela, eta inbertsioak ez direla 2022 honetako azken hilabeteak baino lehen iritsiko.
Ildo horretan, Carolina Perez Toledok Europako funtsei aipamen berezia egin die: «Enpresen %67k uste dute ez dutela onurarik izango Next diruetatik. Kopuru handiegia dela uste dugu. Europako funtsak aukera historikoa direla uste dugu, eta sare industrialaren eraldaketarako erabili behar direla, eraginkortasunik eta gardentasunik handienarekin kudeatuta».
Enpleguaren datu onak ere azpimarratu dituzte Cebekeko buruek, besteak beste, herrialdeko langabezia tasa (%9,9) pandemia aurrekoa baino hobea delako. Patronalaren inkestaren arabera, enpresen %22k uste du langileria handituko duela 2022an zehar, eta beste %70ek enpleguari eutsiko diotela diote.
Inkestak erakutsi du absentismoa «urtetik urtera larriagotzen ari den arazoa» dela enpresentzat. Arazo inportantea da enpresen %42rentzat,«eta pandemiak larriagotu egin du arazoa». |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/209034/albertina-carriri-emango-diote-zinegoak-jaialdiaren-ohorezko-saria.htm | Kultura | Albertina Carriri emango diote Zinegoak jaialdiaren Ohorezko Saria | Zinemagile eta ekintzaile argentinarrari emango dio festibalak bere sari nagusia, otsailaren 28an, Bilboko Arriaga antzokian egingo duten inaugurazio ekitaldian. | Albertina Carriri emango diote Zinegoak jaialdiaren Ohorezko Saria. Zinemagile eta ekintzaile argentinarrari emango dio festibalak bere sari nagusia, otsailaren 28an, Bilboko Arriaga antzokian egingo duten inaugurazio ekitaldian. | Albertina Carri zuzendari eta aktibistaren lanari aitortza egingo dio aurtengo Zinegoak Bilboko LGTBI+ zinema eta arte eszenikoen jaialdiak, bere sari nagusia hari emanez. Alaitz Arenzana jaialdiko zuzendari artistikoak nabarmendu duenez, «Hego Amerikako sortzaile belaunaldi berri baten ahotsik nabarmenetariko bat da. Haren lana etengabeko esplorazio bat da, begirada hegemonikotik kanpo geratzen den guztiari ikusgaitasuna emateko, hizkuntza propioen bidez». Otsailaren 28an hasi eta martxoaren 7ra bitarte egingo dute aurtengo jaialdia, eta Arriaga antzokiak hartuko duen inaugurazio ekitaldian jasoko du aitortza zinemagile argentinarrak.
Carrik ibilbide luzea egina du zinema zuzendari, gidoilari, ekoizle eta aktibista feminista gisa. Buenos Airesko Universidad del Cine fundazioan gidoigintza ikasi zuen, eta hainbat film labur ondu zituen hurrengo urteetan, hala nola Excursiones, Aurora, Historias de Argentina en vivo eta Barbie también puede estar triste (denak 2001ean), Fama (2003), De vuelta (2004) eta Restos (2010), besteak beste. Rotterdam, Londres edo Vienako jaialdietan aukeratutako No quiero volver a casa (2000) bere lehen film luzearen ondoren, Carrik bidaia bat hasi zuen bere guraso Roberto eta Ana Mariaren bila; intelektual eta militante iraultzaileak biak, 1977ko diktadura militarrak bahitu eta desagerrarazi egin zituen, Carrik 4 urte besterik ez zituenean. Bilaketa hori bere ondorengo film luzeetan ere islatu zuen: Los rubios (2003) eta Cuatreros (2017) lanetan.
Hutsunea ulertzeko saio horiekin batera, Carrik sexualitatea ere landu izan du bere zinemagintzan, arau, patroi eta jarrera normatiboen aurrean askatasuna eta autonomia aldarrikatuz: besteak beste, Geminis (2005) eta La rabia (2008) filmetan. Nabarmenen Las hijas del fuego (2018) filmean landu zuen sexualitatearen, zinemaren, askatasunaren, politikaren eta feminismoaren arteko lotura.
Zinema lanez gain, Carrik telebistarako saioak ere sortu izan ditu bere ibilbidean. Asterisco LGTBI+ Nazioarteko Zinemaldiaren sortzailea ere izan da.
Ohorezko Saria dela eta, Zinegoak-ek jakinarazi du ziklo berezi bat antolatu duela haren zinematografiari buruz; martxoaren 1etik 4ra bitarte, Carriren hainbat lan proiektatuko dituzte Bilbo Arten. Halaber, otsailaren 27an, inaugurazio ekitaldiaren bezperan, Las hijas del fuego filma proiektatuko dute BBK Aretoan. Solasaldia ere izango da Carrirekin eta Irantzu Varela kazetari eta ekintzaile feministarekin. |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/209035/cafek-kontratu-bat-irabazi-du-israelen.htm | Ekonomia | CAFek kontratu bat irabazi du Israelen | Tel Aviv hirirako tren arinen sistema bat eraikiko du, eta 98 tranbia egingo ditu. | CAFek kontratu bat irabazi du Israelen. Tel Aviv hirirako tren arinen sistema bat eraikiko du, eta 98 tranbia egingo ditu. | CAF bere eskaera zorroa betetzen ari da 2022. urtearen hasieran. Zeelanda Berrirako 23 tren elektriko egiteko kontratuari eta Solaris filialak jasotako eskaera handiei beste bat gehitu die: 98 tranbia egingo ditu Tel Aviv hirirako.
Inguru horretan beste lan bat badu CAFek, eztabaida handia sorrarazi duena: Israelek okupatutako Jerusalem ekialdea eta Zisjordaniako hainbat kolonia judu lotuko dituen tranbia egiteko lehiaketa irabazi du. CAFeko langileek beraiek eta nazioarteko hainbat taldek lan hori ez egiteko eskatu diote enpresako zuzendaritzari, baina eskaerak alferrikakoak izan dira.
Tel Aviv ez da, ordea, nazioarteak militarki okupatutzat jotzen duen lurralde gisa hartzen, Israelgo estatuaren parte baizik. Are gehiago, nazioarteak Tel Aviv jotzen du Israelgo hiriburutzat eta han daude enbaxada gehientsuenak, hango gobernuak Jerusalem dela esan arren.
Hiri handia da Tel Aviv, 1,3 milioi biztanletik gora biltzen baititu bere metropolian, eta haren berrikuntzan ari da orain NTA Metropolitan Mass Transit Systems garraio publikoen agintaritza. Gush Dan eremuko garraio publikoko sistema nagusia eraikitzen ari dira, Israelen sekula gauzatutako garraio proiektu handiena da, duen bolumenagatik eta zailtasunagatik. Haren barruan dago Purple Line proiektua, CAFek eta Saphir enpresak elkarlanean eraikiko dutena.
Kontratu handia
Oso kontratu handia da, 1.015 milioi eurokoa. Horren barruan dago tren arinaren sistema bat diseinatzea, eraikitzea, finantzatzea eta 25 urteko epean mantentzea. Linea berria 27 kilometro luze izango da, eta 45 geltoki izango ditu, eta hiriko erdigunea (2000 Terminala) eta metropoliko ekialdea lotuko ditu. Amaierako zatian bi adarretan zatituko da: Bar Ilan Unibertsitateen eremura iritsiko da bat, eta ondoko Yehud-Monoson hirira bestea.
Tren arinaren sistema eraikitzeaz gain, zoru baxuko 98 Urbos tranbia hornituko ditu CAFek. Tranbia horiek ia 35 metro luze izango dira, eta bakoitzak bost modulu izango ditu. Horrez gain, proiektuak etorkizunean beste 32 unitate gehiago egiteko aukera ere biltzen du. Era berean, aukeratutako kontsortzioak seinaleztapeneko, energiako eta komunikazioetako sistemak hornitu eta linea 25 urtez mantentzeko lanak ere egingo ditu.
CAF Taldeari dagokion proiektuaren zatia 525 milioi euro baino gehiagokoa da, eta unitate berrien diseinua eta fabrikazioa, seinaleztapeneko, energiako eta komunikazioetako sistemak hornitzea eta proiektua integratzea biltzen du. Horri gehitu behar zaio SPV sozietatean duen % 50eko partaidetza, hark kudeatuko baitu linearen mantentze lana. Linea berria 2027. urtean guztiz operatibo egotea aurrez ikusi da. |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/209036/kontseiluak-eta-behatokiak-salatu-dute-euskararen-dekretuaren-zirriborroa-laquoonartezinaraquo-dela.htm | Gizartea | Kontseiluak eta Behatokiak salatu dute euskararen dekretuaren zirriborroa «onartezina» dela | Paul Bilbao idazkari nagusiaren arabera, 2017 baino lehenagoko araudiarekin erkatuz gero «atzerapauso nabaria» de, eta «adarjotzea» deritzo Auzitegi Nagusiaren epaiaren ostean zirriborro honen edukia hainbeste luzatu izanari | Kontseiluak eta Behatokiak salatu dute euskararen dekretuaren zirriborroa «onartezina» dela. Paul Bilbao idazkari nagusiaren arabera, 2017 baino lehenagoko araudiarekin erkatuz gero «atzerapauso nabaria» de, eta «adarjotzea» deritzo Auzitegi Nagusiaren epaiaren ostean zirriborro honen edukia hainbeste luzatu izanari | «Ez dugu baztertzen kalera ateratzea dekretu hau salatzeko eta batez ere hau konpondu dezatela eskatzeko. Oraindik garaiz gaude bidegabekeria honi amaiera emateko». Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak eta Agurne Gaubeka Behatokiko zuzendariak irmo salatu du Nafarroako herritarrei euskara erabili ahal izateko eskubidea dagoenik horiek bermatzeko mekanismoak ezartzen ez badira. Hala uste dute, administrazio publikoko lan deialdietan hizkuntzak baloratzeko Nafarroako Gobernuak bultzatu nahi duen dekretua «onartezina» dela eta «atzerapauso ukigarriak» dituela, ez soilik Uxue Barkosen gobernuak 2017an bultzatu zuenaren aldean, baita UPNk 2009an bultzatu zuenaren aldean ere.
UGTk jarritako salaketa baten aurrean, 2019ko urriaren 1ean, Nafarroako Auzitegi Nagusiak edukiz hustu zuen 2017ko dekretua. Haren ordezkoa 2020 hasierarako prest izango zuela zin egin zuen Maria Txibiteren gobernuak, baina bi urte behar izan ditu azkenik. Ostiralean, Nafarroako Gobernuak dekretuaren lehen zirriborroa aurkeztu zuen Funtzioko Publikoko Mahai Orokorrean.
Alta, asteburuan zirriborroa sakon irakurri ostean, haren inguruko iritzia kaleratu dute Kontseiluak eta Behartokiak, Iruñean egindako prentsaurreko batean. Zirriborroaren arabera, eremu ez-euskalduneko deialdietan, euskara ez da merezimendu gisa hartuko; bai, ordea, ingelesa, frantsesa edo alemana: «Hemen kontua da Nafarroan berezkoak eta ez-ofizialak diren hizkuntzen balorazioa lanpostu guztietara zabaltzen dela, eta horrek indarrean diren nazioarteko itunen kontra egiten du. Ez da ulertzen berezko eta ofiziala ez den hizkuntza baten ezagutza kontuan hartzea eta berezko hizkuntza baten ezagutza albo batera uztea», azpimarratu du Bilbaok.
«Adarra jo» izanaren sentsazioa du Bilbaok. Aspalditik iragarri zuena proposatu duelako gobernuak eta bitartean ehunka lanposturen deialdia atera direlako, hizkuntzen balorazioan euskarari baliorik eman gabe —adibidez, erizaintzeko lanpostuetan— . Zirriborroak, orain, sei hilabete inguruko bidea egin behar du, eta, bidean hura aldatzeko presio egingo badute ere, epe horretan beste hainbat lan deialdi publiko atera daitezkeela gogorarazi du Bilboak. Horregatik, nabarmendu du hilabeteotan ez litzatekeela deialdi publikorik atera behar. Epeen eta euskararen beraren «erabilpen politikoa» gaitzetsi ditu.
«Atzerapauso onartezina»
Bilbaok azpimarratu duenez, dekretuaren zirriborroa «atzerapauso onartezina» da. Hiru adibide jarri ditu. Lehenik, 2017 aurretik, UPNk bultzatutako araudi barruan, Nafarroako administrazio publikoko lanpostu guztietan %3ko balioa ematen zitzaion euskarari, eta gero, beste zenbaitetan, herritarrekin harreman zuzena dutenetan, %6koa. «Oraingo zirriborro honetan, batzuetan %0koa da, eta beste batzuetan %6koa da, baten batean %7koa. Hor badago atzerapauso ukigarri bat. Hainbat lanpostutan ez da euskararen ezagutza baloratuko».
Bigarrenik, eremu mistoan euskararen ezagutzaren balorazioa egingo zaien lanpostuen zerrendan bi postu falta dira: museoetako zaintzaileak eta adminstrari laguntzaileak. Bigarren kasu hori lanpostu garrantzitsua denez, Bilbaok espero du hutsune hori konponduko dela.
Hirugarrenik, «kezka handia» adierazi du eremu euskaldunean izango dituen ondorioez. Aurreko dekretuak, 2017koak, euskararen ezagutzari %11ko balioa ematen zion lanpostu guztietan, eta herritarrekin harreman zuzena dutenetan, %20-23koa. Artikulu hori ez zuen baliogabetu Nafarroako Auzitegi Nagusiak. «Aurkeztu den zirriborro berrian, lanpostu guztietan %11 baloratuko da euskararen ezagutza. Hor ere jakin nahi dugu nola interpretatuko den hemendik aurrera: ea aurreko dekretuak aurreikusitako lanpostuetan eta auzitegiaren bermea zuen artikuluarekin zer gertatuko den, halakorik ez baitago jasoa», azaldu du; hots, ez dio ezer herritarren arretarako lanpostuetan %20-23 baloratuko ote den edo %11.
Zirriborroak zer dioen jakinda, edukia aldatzera deitu ditu alderdiak: «Alderdi guztiei erantzukizunez jokatzeko eskatu nahi diegu; gobernuan daudenei eta gobernua sostengatzen dutenei. Marra gorri hau pasatzen utziz gero, duela hogei urte abian jarritako hizkuntza politiken muina berretsiko da», aipatu du Bilbaok. Hurrengo asteetan estrategia adostu eta, beharrezko bada, mobilizaziorako deia egingo dutela aurreratu du.
Gaubekaren analisia
Gaubekaren esanetan, dekretuak ez du ahalbidetuko eta bermatuko herritarrek administrazio publikoan euskara erabili ahal izatea. «Dekretuak hau legitimatuko du, eta berezko hizkuntzan bizi nahi duten herritarrak desberdinkeriaz tratatuko dira, eta beraien hizkuntza garatzeko oztopoak izango dituzte».
Gaubekaren arabera, zerbitzu zentraletan lanpostu bakan batzuetan atzerriko hizkuntzei baino puntuazio «zertxobait handiagoa ematea neurri erabat hutsala egitea da». Era berean, uste du lurralde osoko herritarrei euskarazko zerbitzua ukatzen zaiela, «baita eremu euskaldunekoei ere». Hegoaldean bizi direnei «bi aldiz» kalte egiten dietela nabarmendu du, beren herrian zerbitzuak euskaraz jasotzeko aukera gutxiago izango dituztelako eta zerbitzu zentraletan ere ez zaielako aukera hori bermatuko».
Azkenik, 2017ko dekretua kenduta, Gaubekak araudietan eman diren atzerapausoen errepasoa egin du. «Adibidez, 1994ko dekretuan, euskarari eremu euskalduneko lanpostu guztietan %10eko puntuazioa ematen zitzaion, eta %5ekoa eremu mistoan; 2009an, eremu euskaldunean %6, eta %10 herritarrekin harreman zuzenagoa zuten lanpostuetan, eta eremu mistoan, berriz, %3 eta %6koa. Dekretua proposatu duten alderdiek noraino heldu nahi dute? Hainbat urtean euskaldunen kontra egin dutenak baino harago joango dira?».
Gaubekaren ustez, merezimendutik harago joan beharko litzateke, eta «euskarazko lanpostuak sortu, hori bermatu ezean hizkuntz eskubideak urratu egingo direlako». Bere ustez, dekretu zirriborroak, urraketei aurre egin ordez, atzerapausoak baino ez ditu proposatzen. |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/209037/emakume-bat-eta-haren-hiru-seme-alabak-etxegabetu-dituzte-barakaldon.htm | Gizartea | Emakume bat eta haren hiru seme-alabak etxegabetu dituzte Barakaldon | Andrea indarkeria matxistaren biktima da. Dozenaka herritarrek protesta egin dute etxegabetzea gaitzesteko. | Emakume bat eta haren hiru seme-alabak etxegabetu dituzte Barakaldon. Andrea indarkeria matxistaren biktima da. Dozenaka herritarrek protesta egin dute etxegabetzea gaitzesteko. | Alokabide Eusko Jaurlaritzaren alokairurako sozietate publikoak asmoa bete du, iragarria zenez. Barakaldoko (Bizkaia) emakume bat kanporatzeko prozedura eskatu zuen Alokabidek, eta gaur gauzatu da etxegabetzea azkenik. Operazioa burututa, etxerik gabe gelditu dira han bizi ziren emakumezkoa eta bere ardurapean dituen hiru seme-alabak.
Orain aste batzuk jakinarazi zuen Jaurlaritzak etxebizitza husteko aurreikusitako data. Datu hori argitara ateratakoan, hura salatzeko elkarretaratzea egin zuten Argitan emakumearen aholkularitza zentroko eta Berri-Otxoak bazterketaren aurkako plataformako kideek, urtarrilaren 10ean. Orduantxe, salatu zuten etxegabetu duten emakumezkoa indarkeria matxistaren biktima dela. Nabarmendu zuten andrea bereziki zaurgarria dela. «Lau seme-alaba ditu, horietako hiru adingabeak; indarkeria matxistaren biktima da, eta udaleko gizarte zerbitzuek egiaztatuta daukate kaltebera dela», adierazi zuten orduan. Etxegabetzea irmo salatu dute gaur ere: dozenaka lagun bildu dira protesta egiteko. |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/209038/erabat-aske-da-gorka-fraile-euskal-presoa.htm | Politika | Erabat aske da Gorka Fraile euskal presoa | Baldintzapean aske zegoen 2020ko apiriletik. 24 urteko zigorra osorik bete du. | Erabat aske da Gorka Fraile euskal presoa. Baldintzapean aske zegoen 2020ko apiriletik. 24 urteko zigorra osorik bete du. | Baldintzapean zegoen, eta gaur utzi dute erabat aske Gorka Fraile preso durangarra (Bizkaia). Etxerat-ek jakinarazi duenez, 24 urteko espetxe zigorra bete du, osorik.
2020ko apiriletik zegoen baldintzapean aske, eta aurretik hirugarren graduan eduki zuten, 2020 hasieratik, Iruñeko kartzelari lotuta. Preso eria zen. |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/209039/hasi-da-joaldun-hotsa-iturenen-eta-zubietan.htm | Bizigiro | Hasi da joaldun hotsa Iturenen eta Zubietan | Izurria gorabehera, inauteriak ospatzea erabaki dute gazteek, baina kanpotarrei ez joateko eskatu diete. | Hasi da joaldun hotsa Iturenen eta Zubietan. Izurria gorabehera, inauteriak ospatzea erabaki dute gazteek, baina kanpotarrei ez joateko eskatu diete. | Hartza dantzan, eta joareak danbadaka. Neguaren gorrian, lurra iratzartzeko hotsak aditzen hasi dira Iturenen eta Zubietan (Nafarroa).
Koronabirusaren izurriak ez ditu gelditu, nahiz eta inguruko hainbat herritan inauteriak bertan behera utzi dituzten; esaterako, Leitzakoak joan zen astean. Zubietan eta Iturenen jaiak ospatzea erabaki dute, baina normalean herriotan jasotzen dituzten bisitariei ez joateko eskatu diete.
Atzo, Iturengo joaldunak puska biltzen aritu ziren.
Herritik kanpo inor gutxi zegoen, Jagoba Manterola Foku agentziako argazkilaria iturendarrak Euskalerria irratiko Metropoli forala saioan gaur kontatu duenez.
Manterolaren arabera, inauteriari benetakotasun kutsua eman dio turistarik ez egoteak. Bera haurra zeneko giroa etorri zaio gogora: «Orduan, karroza batzuk baziren, gutxi baina baziren. Joaldunak ere bai. Eta jendea etortzen zen, baina gutxi. Kulturako jendea etortzen zen. Barojatarrak edo Oteiza bezalakoak. Margolari pila bat. Bidasoko lurralde hau kulturalki beti izan da erreferentzia bat, mendeetan. Agian horretara itzultzen ari gara, modernitate puntu batekin».
Gogoratu duenez, azken urteotan hamar bat autobus eta hainbat auto heldu izan dira inauteriak ikustera. Horrek herriak berak duen biztanleria bikoizten duela azaldu du.
Zubietan, urtarrilaren 15ean erabaki zuten inauteriei eustea, eta Iturengoek ere baiezkoa eman zioten proposamenari.
Edonola ere, neurri bereziak hartu dituzte. Esaterako, Zubietako otorduetan hirurogei pertsona bakarrik hartuko dituzte estalpean, eta zerrenda bat osatu dute izena emandakoekin.
Horrez gain, musika emanaldia bakarrik gaur eta bihar egingo dute, dantzarik gabe, eta, bazkaria bezala, bakarrik gazte taldeetako kideentzat. |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/209040/eaeko-fiskaltzak-ez-du-egokitzat-jo-ziurtagiria-eremu-gehiagotara-zabaltzea.htm | Gizartea | EAEko Fiskaltzak ez du egokitzat jo ziurtagiria eremu gehiagotara zabaltzea | Argudiatu du Eusko Jaurlaritzak ez duela aurkeztu establezimendu gehiagotara zabaltzeko beharra justifikatzen duen daturik. Orain arte erabili den moduan erabiltzen jarraitzearen alde agertu da. Bihar hartuko du behin betiko erabakia EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak. | EAEko Fiskaltzak ez du egokitzat jo ziurtagiria eremu gehiagotara zabaltzea. Argudiatu du Eusko Jaurlaritzak ez duela aurkeztu establezimendu gehiagotara zabaltzeko beharra justifikatzen duen daturik. Orain arte erabili den moduan erabiltzen jarraitzearen alde agertu da. Bihar hartuko du behin betiko erabakia EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak. | EAEko Auzitegi Nagusiko Fiskaltzak egokitzat jo du Eusko Jaurlaritzaren eskaera, eta COVID ziurtagiriaren erabilera otsailaren 13ra arte luzatzearen alde agertu da, baina ez du ontzat jo eremu gehiagotara zabaltzea. Eusko Jaurlaritzak ostegunean eskatu zuen COVID ziurtagiriaren derrigortasuna otsailaren 13ra arte luzatzea, eta orain arteko establezimenduetan ez ezik —esaterako, tabernetan, gimnasioetan, ospitaleetan eta zahar etxeetan— hoteletan, turismo ostatuetan eta joko aretoetan ere eskatzea. Fiskaltzak dio Jaurlaritzak ez duela eman ziurtagiria beste eremu batzuetara zabaltzeko beharra justifikatzen duen datu zehatzik, eta, beraz, ezin duela eskaera hori ontzat jo. EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak bihar aztertuko du fiskaltzaren txostena, eta erabaki bat hartuko du. |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/209041/lan-itunen-lehentasuna-aldatzea-laquolor-daiteke-oraindikraquo-eajren-arabera.htm | Ekonomia | Lan itunen lehentasuna aldatzea «lor daiteke oraindik», EAJren arabera | Andoni Ortuzarrek gehiengo sindikalari esan dio haren «eskaera ia guztiekin» bat datorrela, baina «negoziatzeko ahalgin guztia» itunei begira egingo duela EAJk | Lan itunen lehentasuna aldatzea «lor daiteke oraindik», EAJren arabera. Andoni Ortuzarrek gehiengo sindikalari esan dio haren «eskaera ia guztiekin» bat datorrela, baina «negoziatzeko ahalgin guztia» itunei begira egingo duela EAJk | Gehiengo sindikalak atzo erreformaren aurka egindako martxen oihartzunpean hartu ditu EAJk, Sabin Etxean, ELA, LAB eta ESK, eta bilera horretan oso mezu argia igorri die sindikatuei: Euskal lan harremanen esparrua babesteko konpromisoari eusten dio EAJk, eta, lan hitzarmenen lehentasunak ez badira aldatzen erreformaren dekretuan, haren aurka bozkatuko du, ostegunean, Espainiako Kongresuan.
EAJko presidente Andoni Ortuzar bera elkartu da sindikatuetako ordezkariekin, eta hark helarazi die Madrilen sei diputatu dituen alderdiaren jarrera zein den: «Bat gatoz sindikatuen eskaera ia guztiekin, baina aintzat hartuta sindikatuek, patronalak eta Espainiako Gobernuak egindako akordioaren edukia eta Europako Batasunaren baldintzak, negoziatzeko ahalegin guztiak erkidegoaren esparruari eusteko egingo ditugu». Ortuzarrek erantsi du euskal itunek nagusitasuna izateko aldaketa hori «lorgarria» dela oraindik.
ELAk, LABek eta ESK-k EAJri azaldu diote 2010eko eta 2012ko lan erreformek ezarritako desorekak lehengoratu egin behar direla, aurreko ostiralean EH Bilduri azaldu zioten moduan, eta erreformaren aurka bozkatzeko eskatu diote. Euskal esparruari eustea bakarrik ez, kaleratze errazen eta merkeen araudia ere zuzentzea «oinarrizkoa» dela esan diete EAJren ordezkariei. Proposamen tekniko batzuk egin dituzte bi gaiak moldatu ahal izateko: batetik, «patronalak kaleratze objektiboak egiteko dituen erraztasunei mugak jartzeko» eta, bestetik, «euskal negoziazio kolektiboa errespetatua izateko, kanpo injerentziarik gabe».
Marra gorri bakarra
Ortuzarren erantzunak ez du zalantzarako tarterik utzi: euskal esparrua defendatuko dute jeltzaleek, eta, euskal itunen lehentasuna bermatu gabe, ezezkoa izango da EAJren botoa, baina hura izango dute marra gorri bakarra. Hau da, enpresen barne malgutasunaren mekanismoei eutsi izana, alegia, kaleratze errazei eta merkeei, ez da marra gorri bat izango Ortuzarren alderdiarentzat etziko bozketan.
Bien bitartean, PSOE eta Unidas Podemosen ordularia gero eta ozenago hasi da tik-tak egiten, lan erreformaren dekretuak ez baitu oraindik babes nahikorik lortu. ERCk ezezkoari eusten diola jakinarazi du azken orduetan, ez duelako onartzen dekretua «koma bat bera aldatu gabe» babestea, «negoziazioa ukatzea» izango litzatekeelako.
Horiek horrela, gero eta indar handiagoa hartzen ari da PSOE eskuineko bidean saiatuko den aukera, gaur arte ez baitu asmorik erakutsi dekretuan aldaketarik onartzeko, ezta txikirik ere. Ciudadanosen eta UPNren botoak bilatzea aukera erreala da, hortaz. PPk eta Voxek ezezkoa emango dute seguru, baina ERC, EH Bildu, EAJ, CUP eta BNG ez beste guztiek baiezkora joz gero, aurrera aterako luke gobernuak dekretua. Bide horretan, ordea, zalantza ugari azaltzen dira; hasteko, UPNrena. PPk beste alde batera begiratuko luke Nafarroako boto eskuindarrak baiezkora joanez gero? Ezkerreko alderdi txiki guztiek onartuko lukete baietza ematea Ciudadanosekin batera? PEdCATek besterik gabe bozkatuko luke baietz Ciudadanosekin lerrokaturik?
CEOEren betoa, irmo
Bozketa eguna iritsi arte nekez argituko diren galderak dira horiek. Edonola ere, negoziazioek aurrera jarraitzen dute, bizi-bizi, eta Unidas Podemosek hor jarraitzen du ezkerreko bidetik urratsak egiteko saioan. Bide horretan nahikoa bailitzateke EAJk eta ERCk abstentziora jotzea. Podemosek badaki Espainiako Gobernuak legegintzaldiko lege gailena bere bazkideen aurka onartzeak lan erreformatik haragoko ondorioak izango lituzkeela, eta erreforma horren ustezko ezkertiartasuna ezbaian utziko lukeela erabat: hori ere badaki. CEOEren betoa, ordea, dena baldintzatzen ari da, alderdien arteko negoziazioa ukatuz. Hainbeste, ezen PSOE prest agertu baita norabide aldaketa bat erabakitzeko gobernura eraman duen bazkideekiko aliantzetan.
Egoera ikusita, abisu argia eman du EAJko presidenteak: «Patronalak ezin ditu gobernua eta Kongresua bahitu». Ortuzarren ustez, «beharbada, norbaitek pixka bat bere lekuan jarri beharko du patronala». Oraingoz, CEOE patronala ari da Pedro Sanchez bere lekuan jartzen.
Eta Espainiako patronalaren posizioari indar eman dio azken orduetan Bizkaikoak. Cebekek EAJrentzako hitz batzuk helarazi ditu blokeo egoerari buruz galdetu diotenean: «Ulergaitza izango litzaiguke estatuan eta Euskadin elkarrizketa sozialaren alde egitea eta gero akordioak auzitan jartzea». Cebekeko idazkari nagusi Fran Azpiazuk alde batera utzi du Espainiako elkarrizketa sozialean badagoen edo ez dagoen euskal langileek erabakitako gehiengo sindikala, eta EAJ estu hartzeko mezuan sakondu du: «Egiaz sinesten badugu kontzertazio sozialean, balioa eman behar zaio akordioari». |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/209042/tramiterako-onartu-dute-bertze-lau-euskal-presoren-aurkako-kereila-bat.htm | Politika | Tramiterako onartu dute bertze lau euskal presoren aurkako kereila bat | Espainiako Auzitegi Nazionalak aintzat hartu du Dignidad y Justiciak jarritako kereila. Josu Urrutikoetxea preso ohia eta Frantziako kartzeletan diren Aitzol Iriondo, Mikel Karrera eta Ainhoa Ozaeta euskal presoen aurka egin nahi du auzitegiak, haiek erabaki zutelakoan 2006an Madrilgo Barajas aireportuko atentatua egitea. | Tramiterako onartu dute bertze lau euskal presoren aurkako kereila bat. Espainiako Auzitegi Nazionalak aintzat hartu du Dignidad y Justiciak jarritako kereila. Josu Urrutikoetxea preso ohia eta Frantziako kartzeletan diren Aitzol Iriondo, Mikel Karrera eta Ainhoa Ozaeta euskal presoen aurka egin nahi du auzitegiak, haiek erabaki zutelakoan 2006an Madrilgo Barajas aireportuko atentatua egitea. | Espainiako Auzitegi Nazionalak euskal preso eta euskal preso ohien aurkako bertze auzibide bat onartu du tramiterako. Dignidad y Justicia biktimen elkarteak jarritako kereila bat da oraingoa, eta hiru euskal presoren eta euskal preso ohi baten aurkakoa da. Zehazki, Josu Urrutikoetxea preso ohia eta gaur egun Frantziako espetxeetan diren Aitzol Iriondo, Mikel Karrera eta Ainhoa Ozaeta auzipetu nahi dituzte, 2006ko abenduaren 30ean Madrilgo Barajasko aireportuan ezarritako bonbaren «erantzule» izan zirelakoan. Zehazki, ikertu nahi dute ustezko ETAko zuzendaritzako kide gisa haiek erabaki ote zuten atentatu hori egitea. Espainiako Auzitegi Nazionaleko Alejandro Abascbal epaileak onartu du kereila tramiterako.
Magistratuak kaleraturiko autoan zehazten denez, lau euskal herritarrak ETAren «zuzendaritza batzordeko» kide eta «buruzagi gorenak» ziren Barajasko atentatua gertatu zenean, eta haiek eman zieten atentatuaren erantzule jotzen diren Elurra komandoko kideei bonba jartzeko erabilitako furgoneta. |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/209043/festen-auzian-jarrera-laquojustifikaezinaraquo-edukitzea-egotzi-diote-txostenean-johnsoni.htm | Mundua | Festen auzian jarrera «justifikaezina» edukitzea egotzi diote txostenean Johnsoni | Erresuma Batuko lehen ministroak barkamena eskatu du berriro, eta Downing Streeteko funtzionamendua hobetzeko neurriak agindu ditu | Festen auzian jarrera «justifikaezina» edukitzea egotzi diote txostenean Johnsoni. Erresuma Batuko lehen ministroak barkamena eskatu du berriro, eta Downing Streeteko funtzionamendua hobetzeko neurriak agindu ditu | Boris Johnsonek pandemian Downing Streeten egindako festei buruzko txostena argitaratu du Sue Gray gobernuko idazkariordeak, eta, horren arabera, «justifikaezina» da Erresuma Batuko lehen ministroaren jarrera. Eta zehaztu du zergatik: festa horiek egin zituztelako gobernuak herritarrei «murrizketak errespetatzeko» eskatzen zienean. 20 hilabetez egindako festei buruzkoa da txostena, eta Grayk ikerketaren ondorioetan nabarmendu du festa horiek ez zutela baimenduak izan behar, edo ez zirela «izan ziren bezalakoak» izan behar, baina gobernuak ez zuela horiek eragozteko neurririk hartu. Funtzionarioak ez du Johnson bakarrik jarri jopuntuan. «Lidergo eta burubide hutsegiteak izan ziren [Downing Streeteko] 10. zenbakian eta Presidentetza Ministerioan». Iruditzen zaio «ikaste esanguratsu bat» atera behar dela gertatutakotik, eta gobernuak «berehala» heldu beharko liokeela horri. «Ez da Poliziaren ikerketaren zain egon behar». Txostenaren lagin bat da gaur kaleratutakoa.
Eta horrek gobernuaren egoitzan egindako festez aipatukoa gorabehera, Johnsonek ez dauka aparteko neurririk hartzeko asmorik. Dokumentua publiko egin eta ordubetera mintzatu du Komunen Ganberan, eta, joan den urtarrilaren 12an egin bezala, gaur ere barkamena eskatu du. Lehen ministroak gaineratu du gobernuak ez zituela gauzak ondo egin, ez dela nahikoa barkamena eskatzea, ulertzen duela herritarrak «haserre» egotea —«sakrifizio handiak» egiteko eskatu dietelako—, eta gertatutakoak, Grayk txostenean azpimarratu bezala,«ikasteko», eta «ispiluaren aurrean» jartzeko balio behar diela. «Ulertu dut, eta konponduko dut», adierazi du.
Horretarako, Downing Streeteko 10. zenbakiaren funtzionamendua hobetzeko neurriak hartuko dituela esan du. Esaterako, aldaketak egitekoa da 10. zenbakiaren eta Presidentetza Ministerioaren «egituretan». Oposizioko diputatuak oihuka hasi dira orduan, eta «konfiantza» eskatu die bai haiei, baita herritarrei ere. Adierazi du agindutakoa bete ohi duela, eta esan du, esaterako, brexit-a egingo zutela agindu zuela, eta egin dutela, eta Erresuma Batua pandemiatik onik aterako zela agindu zuela, eta hala gertatu dela.
Polizia ere festa horiek eta festen ingurumariak ikertzen ari da, eta, lehengo astean jakinarazi zutenez, Grayk txostenean jasotako informazioek ez lukete oztopatu beharko Scotland Yarden ikerketa. Hori dela eta, gaur kaleratutako dokumentuak ez du sakontzen xehetasunetan, Poliziak hala eskatuta: «Zoritxarrez ,oso mugatuta nago esan dezakedan horretan, eta orain ez da posible txosten esanguratsu bat egitea, aztertuko duena gertakariei buruz lortu ahal izan dudan informazio guztia», zehaztu du Grayk. Poliziak gaur jakinarazi duenez, Partygate deitutakoaren 300 bat irudi eta festa horiekin loturiko dokumentuak biltzen dituzten 500 bat orrialde aztertzen ari dira, festa horietara joan zirenekin kontaktuan jartzeko eta haiei isun bat jartzeko.
Horrekin lotuta, ikusteko dago Grayren txosten osatua kaleratua izango ote den. Johnsoni horri buruz galdetu diote, gaur, Komunen Ganberako osoko bilkuran, baina ez du erantzun argirik eman. Downing Streetek plazaratutako ohar baten arabera, horretarako modua edukiko du Grayk, behin Poliziaren ikerketa bukatuta.
Keir Stamer (Alderdi Laborista) oposizioburuak dimititzeko eskatu dio Johnsoni. «Dimititzea litzateke ondratuena, baina ez du egingo, lotsarik gabeko gizon bat delako», leporatu dio Komunen Ganberan. Bide batez, diputatu tory-ei eskatu die Alderdi Kontserbadorearen barruan Johnsoni buruzko konfiantza mozio bat planteatu dezatela. 360 diputatu dauzkate tory-ek ganberan, eta bide hori hori aktibatzeko eta, horrenbestez, alderdi barruko bozketa egin ahal izateko, diputatuen %15en oniritzia beharko litzateke; kasu honetan, hortaz, 54 diputatuk egon beharko lukete ados. Orain bi aste egon ziren bide hori ibiltzen hasteko saiakerak.
Alkohola, «neurririk gabe»
Grayk Aurkikuntza orokorrak izeneko atalean nabarmendu duenez —hamabi orrialde dauzka txostenak guztira—, «bilera horietako batzuk» antolatzeko orduan «oso gutxi» pentsatu zen herrialde guztia pairatzen ari zen horretan, osasun publikoan eragin zezaketen arriskuan, baita eman zezaketen «itxura publikoan» ere. Kontuan hartuta festak lehen ministroaren egoitzan egin zirela, Grayk azpimarratu du, besteak beste, ez dela egokia lantokian «alkohola neurririk gabe» edatea.
Lehen ministroak berak eskatu zuen txostena egiteko, joan den abenduan, ikusita hedabideak festa horien berri ematen ari zirela. Johnson 2019ko uztailetik da lehen ministroa, eta hilabete batzuk geroago, abenduan, hauteskunde orokorretan, emaitza oso onak lortu zituen —botoen %43—, eta hamaika punturen aldea atera bigarrenari. Aurtengo maiatzaren 5ean tokiko hauteskundeak egitekoak dira Erresuma Batuan, eta boz horretako emaitzek Johnsonen beraren etorkizuna zehazteko balio dezakete. |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/209044/iazko-hutsunearen-ondotik-san-blas-azoka-eginen-dute-abadintildeon.htm | Bizigiro | Iazko hutsunearen ondotik, San Blas azoka eginen dute Abadiñon | Guztira, 88 ekoizlek eta 150 abelburuk hartuko dute parte azokan. Izanen da berrikuntzarik: sariak emanen dizkiete fruta postu hoberenari eta hobekien apaindutako nekazaritza postuari. | Iazko hutsunearen ondotik, San Blas azoka eginen dute Abadiñon. Guztira, 88 ekoizlek eta 150 abelburuk hartuko dute parte azokan. Izanen da berrikuntzarik: sariak emanen dizkiete fruta postu hoberenari eta hobekien apaindutako nekazaritza postuari. | COVID-19aren pandemia tarteko, 2021an ez zen posible izan Abadiñon (Bizkaia) San Blas azoka antolatzea. Aurten, baina, azokak ez du hutsik eginen otsailaren 3an. San Blas eguna izaki, dozenaka postuk herriko plaza hartuko dute ostegunean. Abadiñoko Udalak gaur eman ditu aurtengo aldiaren zehaztapenak: 88 ekoizlek hartuko dute parte, eta 150 abelburuk. Argitu dute «garai bateko» azoken antzekoa izanen dela ostegunekoa. Ohartarazpena egin dute, halere: segurtasun neurriak «zorrotz» beteko dira.
Azoka lau eremutan zatituko dute, jende pilaketak saiheste aldera. Halaber, Udalak gogora ekarri du nahitaezkoa izanen dela maskara une oro jantzirik izatea, baita edukiera neurriak eta pertsonen arteko tartea gordetzea ere. Mugak muga, Abadiñoko alkate Mikel Garaizabalen esanetan, Udalak azokaren ospakizunari eustea erabaki du «hitzordua erreferentziazko eguna delako Durangaldeko eta Bizkaiko gainerako tokietako lehenbiziko sektorerako». Nabarmendu dutenez, azokak motor moduan funtzionatzen du inguruko garapenean, eta eredu da ekoizpen jasangarriari dagokionez.
Bi sariketa, nobedade gisan
Azokaren aurkezpenean jakinarazi dutenez, zenbait nobedade izanen ditu aurtengo San Blas azokak. Estreinako aldiz, saritu eginen dituzte fruta posturik hoberena eta hobekien apaindutako nekazaritza postua. Zehaztu dutenez, produktuen kalitatea, kantitatea eta aurkezteko era izanen dira kontuan garailea aukeratzeko. Irabazleek 250 euroko saria jasoko dute.
Abeltzaintzari dagokionez, 150 abelburu izanen dira etzi azokan. Kopuruaren %40 bertakoak dira, eta behi eta ardi aziendak dira nagusiki. Zaldiak, astoak eta txakurrak ere izanen dira, gainera. |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/209045/euskal-artista-garaikideen-49-artelanen-erosketa-diruz-lagundu-du-eusko-jaurlaritzak.htm | Kultura | Euskal artista garaikideen 49 artelanen erosketa diruz lagundu du Eusko Jaurlaritzak | Gasteizko Artium museoak, Bilboko Arte Ederren Museoak eta Donostiako Tabakalera zentroak elkarrekin adostu dute zer obra erosi | Euskal artista garaikideen 49 artelanen erosketa diruz lagundu du Eusko Jaurlaritzak. Gasteizko Artium museoak, Bilboko Arte Ederren Museoak eta Donostiako Tabakalera zentroak elkarrekin adostu dute zer obra erosi | Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika Sailak 150.000 euroko ezohiko diru laguntza baliatu du bizirik dauden euskal artisten arte garaikidea erosteko. Guztira, hamabost artistaren (zazpi emakumezkoren, zazpi gizonezkoren eta talde baten) 49 lan eskuratu dira. Honako artista hauen artelanak dira: Raisa Alava, Malus Arbide, Manu Arregi, Juana Cima, Patxi Cobo, Detritus, Raul Dominguez, Iñaki Garmendia, Iñaki Gracenea, Asuncion Goikoetxea, Kimia Kamvari/Nader Koochaki, Gala Knorr, Erlea Maneros Zabala, Merche Olabe eta Manu Uranga. Hautatutako piezen artean margolanak, argazkiak, eskulturak, collageak, bideoak, instalazioak, marrazkiak eta obra grafikoak daude, besteak beste.
Jaurlaritzak azaldu du helburu hirukoitza duela laguntza lerro horrek: batetik, «COVID-19ak gogor jotako sektore ezegonkorrean ekonomia arintzea»; bestetik, «ondare historiko artistiko publikoa aberastea eta eguneratzea»; eta, azkenik, «museoen eta euskal arte garaikidean espezializatutako zentroen arteko ekintza bateratua eta koordinatua indartzea».
Hain zuzen ere, Gasteizko Artium museoak, Bilboko Arte Ederren museoak eta Donostiako Tabakalera Kultura Garaikidearen Nazioarteko Zentroak elkarrekin erabaki dute zer artelan erosi diru laguntzaren bidez. Artium izango da titulartasun publikoko funts horren egoitza, eta gainerako museoekin partekatuko du bilduma. Zehaztu dutenez, «plan honen barruan eskuratutako obrak Artium Bilduma Museoan sartuko dira izaera publikoko ondare funtsaren zati gisa, eta Bilduma partekatua epigrafean katalogatuko dira».
Erositako obrak aurkezteko ekitaldia egin dute gaur, Artium museoan. Bertan izan dira Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburu eta Eusko Jaurlaritzaren bozeramaile Bingen Zupiria, Arabako ahaldun nagusi eta Artium fundazioko patronatuko presidente Ramiro Gonzalez, Artium museoko zuzendari Beatriz Herraez, Bilboko Arte Ederren Museoko zuzendari Miguel Zugaza eta Tabakalerako zuzendari nagusi Edurne Ormazabal.
Bigarren aldia
Bigarren aldia da Kultura eta Hizkuntza Politika Sailak ezohiko diru laguntza hori baliatu duena bizirik dauden euskal artisten arte garaikidea erosteko. 2020an izan zen lehena, eta, orduan, guztira, 24 artistaren 34 lan eta edizio grafikoko zortzi ale erosi ziren. |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/209046/esnal-eta-parot-askatzeko-eskatu-du-giza-eskubideen-ligak.htm | Politika | Esnal eta Parot askatzeko eskatu du Giza Eskubideen Ligak | Frantziako Gobernuari, epaileei eta terrorismoaren kontrako fiskaltzari bi euskal presoen heriotza «programatzea» leporatu diote | Esnal eta Parot askatzeko eskatu du Giza Eskubideen Ligak. Frantziako Gobernuari, epaileei eta terrorismoaren kontrako fiskaltzari bi euskal presoen heriotza «programatzea» leporatu diote | LDH Frantziako Giza Eskubideen Ligak Jakes Esnal eta Jon Parot euskal presoen askatasuna eskatu du agiri batean. Malik Salemkour presidenteak eta Henri Leclerc ohorezko presidenteak izenpetu duten testuan 2011tik hona jarduera armatuaren bukaeratik ETAren desegitera izandako urratsak aipatu dituzte, eta salatu dute Frantzia oraindik «gerra keinuak» egiten ari dela.
Gogor mintzatu dira Frantziako Estatuak Euskal Herriko gatazkaren konponbide prozesuan duen jarrerari buruz. Frantziako Gobernuari, epaileei eta terrorismoaren kontrako fiskaltzari bi euskal presoen heriotza «programatzea» leporatu diote. LDHko bi buruzagien hitzetan, Esnal eta Parot askatzearen meneko da «bakearen etorkizuna Euskal Herrian». |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/209047/kontserbetako-langileek-1200-euro-kobratuko-dituzte-gutxienez.htm | Ekonomia | Kontserbetako langileek 1.200 euro kobratuko dituzte gutxienez | Modu progresiboan igoko dizkiete soldatak, 2025. urtean helburu horretara heltzeko. Bizkairako ituna sinatu dute LABek, CCOOk eta UGTk eta Cebek eta Norpesco patronalek | Kontserbetako langileek 1.200 euro kobratuko dituzte gutxienez. Modu progresiboan igoko dizkiete soldatak, 2025. urtean helburu horretara heltzeko. Bizkairako ituna sinatu dute LABek, CCOOk eta UGTk eta Cebek eta Norpesco patronalek | Bizkaiak beste sektore itun bat izango du aurki: kontserbetakoa. LABek, CCOOk eta UGTk aurreakordioa sinatu dute patronalekin. Besteak beste, hitzarmena amaitzean, 2025ean, gutxieneko soldata 1.200 eurokoa izatea bermatuko du, eta bereziki horrek eraman ditu hiru sindikatuak bat egitera, «beste hobekuntza» batzuekin batera. ELAk ez du hitzarmen berria sinatuko, azken urteetan indarrean egon den itunarekin egin zuen bezala. Uste du «eskasa» dela eta «borrokan jarraitzeko aukera desaktibatzen» duela. Orain arteko mobilizazioetan sindikatu guztiak batera aritu badira ere, ez dute plataformarik osatu negoziazioko edukiei begira, baina guztiek eskatu zuten soldaten igoera. Azken urteetan sektoreko langileen urteko soldata 15.000 eurokoa izan da batez beste.
Kontserben sektorean mila behargin inguruk lan egiten dute Bizkaian, nagusiki Ondarroako, Bermeoko eta Markinako lantegietan, eta hamarretik bederatzi emakumeak dira. Negoziazioak ez dira errazak izan, eta mobilizazio ugari egin dituzte; azaroaren amaieran greba egun bat egin zuten.
LABek atzo eman du aurreakordioaren berri. Hitzarmena 2024ra bitartean egongo da indarrean, eta iazko soldatei eragingo die, atzeraeraginez. Lau urte horietarako adostutako igoera %7,18-14,39koa izango da, lanbide kategorien arabera. Hori edozein dela ere, behargin bakoitzak gutxienez 139 euroko igoera izango du 2021ean; 825ekoa 2022an; 550ekoa 2023an, eta 625ekoa 2024an.
«Gure helburua lortu dugu», adierazi du astelehen honetan Aintzane Larrabaster LABeko ordezkariak. Azpimarratu du itunaren indarraldia amaitzean, 2025ean, sektoreko «langile bakar batek ere» ez duela 1.200 eurotik behera jasoko. Hego Euskal Herrian lanbide arteko gutxieneko soldata 965 eurokoa da egun. Sindikatuak nabarmendu du bereziki soldata txikienak jasotzen dituztenen baldintzak hobetzen saiatu direla; peoi arrunten kasua jarri du adibide gisa: 964 euroko igoera izango dute 2022an.
Adostutako hitzarmenak, halaber, 2020-2023 urteetako KPIaren igoera aintzat hartuko du, baina ez da urtetik urtera zuzenean aplikatuko. Hitzarmena amaitzean (2025ean) aipatutako hiru urte horietako KPIen batura itundutako igoera baino handiagoa izan bada, gehienez 250 euro jasoko lukete langileek, eta kategoria baxuenean daudenei urtean 17.250 euroko soldata jasotzea bermatuko zaie.
Beste «lorpen» batzuk
Aldeek adostu dute, halaber, genero eta sexu jazarpenaren eta diskriminazioaren aurkako jarduera protokolo bat egitea, eta «nahitaez» aplikatu beharko dute enpresa guztiek. LABen arabera, horrelako araudi bat funtsezkoa da hain feminizatua dagoen sektore batean, eta, bereziki, enpresa txikienetan. Beste lorpen batzuk ere zerrendatu ditu sindikatuak: ordaindutako baimenak hobetzea, aldizkako kontratu finkoen antzinatasuna aintzat hartzea, lanbideen sailkapena enpresen benetako funtzionamendura egokitzea, edo txandako kontratuen baldintzak hobetzea.
Lanaldian ez da aldaketarik egongo, sindikatu batzuek murriztea eskatu bazuten ere: 1.722 ordukoa izango da. Aurreko hitzarmenetan itundutako malgutasun neurriei ere eutsiko diete.
LAB, CCOO eta UGT sindikatuez gain, testua sinatu dute Cebek Bizkaiko enpresarien elkarteak eta Norpesco sektoreko patronalak ere. Komunikabideetara bidaliko oharrean Cebekek «alde guztiek egindako ahalegina» nabarmendu du: enpresek, soldatari dagokionez «jauzi kualitatiboa» egin dutelako, eta sindikatuek eta langileek «lanaldiak banatzeko egun indarrean dauden malgutasun neurriei» eusteagatik. Cebeken ustez, hitzarmen berriak «egonkortasuna» emango dio sektoreari.
ELAk, berriz, lan baldintzak gehiago «duintzeko» aukera galdu dela azpimarratu du. Uste du aurreakordioa onartuta patronala irten dela garaile. «Beste behin lortu du borrokatzeko prest dagoen sektore bat desaktibatzea». |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/209048/psoe-prest-da-elizaren-sexu-abusuak-ikertzeko-batzordeari-bidea-zabaltzeko.htm | Gizartea | PSOE prest da Elizaren sexu abusuak ikertzeko batzordeari bidea zabaltzeko | Alderdi sozialistak lehen tramiterako onartuko du EH Bilduk, ERCk eta Unidas Podemosek joan den astean eginiko eskaera. Espainiako Kongresuko legelarien txostenaren zain zegoen PSOE; gaur eskuratu dute, eta, tramitazioaren aldekoa izaki, baiezkoa emanen dio alderdiak. | PSOE prest da Elizaren sexu abusuak ikertzeko batzordeari bidea zabaltzeko. Alderdi sozialistak lehen tramiterako onartuko du EH Bilduk, ERCk eta Unidas Podemosek joan den astean eginiko eskaera. Espainiako Kongresuko legelarien txostenaren zain zegoen PSOE; gaur eskuratu dute, eta, tramitazioaren aldekoa izaki, baiezkoa emanen dio alderdiak. | Argitu dira zalantzak: PSOEk ez du oztopatuko Elizaren sexu abusuak ikertzeko batzordearen sorrera, oraingoz. Alderdi sozialistak lehen tramiterako onartuko du iragan asteazkenean EH Bilduk, ERCk eta Unidas Podemosek erregistratutako eskea. Zehazki, talde politikoak bihar dira gaia Espainiako Kongresuko Mahaian eztabaidatzekoak. Orain arte, PSOEk ez zuen zehaztua zer bozkatuko zuen, ziotenez, legelarien txostenaren zain baitziren erabakia hartzeko; hori zuten irizpide nagusi. Berriki, PSOEko iturri batzuek Eldiario.es-i jakinarazi diote txostena aldekoa izan dela eta, beraz, tramitazioak aurrera eginen duela.
Eliza katolikoko kideek haur eta nerabeei egindako sexu erasoak argitzeko helburuz aurkeztu zuten eskea EH Bilduk, ERCk eta Unidas Podemosek. Aurkeztu berritan adierazi zutenez, sexu aburu horiek «arazo historikoak» izan dira nazioartean. |
2022-1-31 | https://www.berria.eus/albisteak/209049/epaileak-sei-hilabetez-luzatu-du-osakidetzaren-lepen-gaineko-ikerketa.htm | Gizartea | Epaileak sei hilabetez luzatu du Osakidetzaren LEPen gaineko ikerketa | Ebazpenak bat egiten du LAB sindikatuak eginiko eskariarekin. | Epaileak sei hilabetez luzatu du Osakidetzaren LEPen gaineko ikerketa. Ebazpenak bat egiten du LAB sindikatuak eginiko eskariarekin. | Gasteizko Instrukzioko 2. Epaitegiak sei hilabetez luzatu du Osakidetzaren 2016-2017ko LEP lan eskaintza publikoaren iruzurraren inguruko ikerketa, ESK sindikatuak jakinarazi duenez. Ebazpenak bat egiten du LAB sindikatuak aurreko astean egindako eskariarekin. Sindikatuak traumatologiako azterketetan hautagaien «anonimotasuna hausteko» erabili ziren hitzak aurkeztu zizkion epaileari.
Azterketa horien inguruko analisia eginda, LABek adierazi zuen «anonimotasuna hausteko beharrezkoak diren kontsignak edo gako hitzak» topatu zituztela kasu praktikoetan: «Lenke, Mason, Lichman edo Reagan Morrey hitzek, azpimarratuta eta letra larriz, puntuazio ona atera behar zuten pertsonak begiratu batean identifikatzeko balio zuten». Izan ere, azaldu dutenez, 70 puntu baino gehiago atera zituztenen %95ek erabili zituzten hitz horiek.
Gauzak hala, gainerako espezialitateetako azterketen inguruko ikerketa bat egiteko beharra nabarmendu zuen, eta, horretarako, instrukzio epea luzatzeko eskatu. Epaileak ondorioztatu du «ezinezkoa» dela instrukzioa amaitutzat jotzea, eta beharrezkoa dela frogak aztertzeko denbora epea luzatzea; uztailera arte behintzat. Arrazoien artean, eldiario.es-en arabera, gehitu du akusazioek hainbat helegite aurkeztu dituztela Arabako Probintzia Auzitegian, epaitegiak uko egin baitzion, besteak beste, orduko Osasun sailburu Jon Darpon, Osakidetzako zuzendari Maria Jesus Mugika eta beste hainbat goi kargudun inputatzeari.
Egun, hogei lagun daude inputatuta, lan eskaintza publikoan eginiko irregulartasunekin lotuta. Izatez, 2018ko ekainaren 4an egin zen iruzurra plazaratzeko lehen urratsa. Mediku espezialisten probak egin baino hiru egun lehenago notario aurrean idatzitako orri batean, salatzaileek hainbat postu lortuko zituzten lau medikuren izenak eman zituzten, eta baita asmatu ere. Aurrez, LABek, ELAk, Medikuen Sindikatuak eta Osakidetzako hainbat langilek ere adierazi zuten irregulartasunak atzeman zituztela.
Osakidetzako zuzendaritzak aurre egin zien salaketei, baina, barne ikerketa baten ostean, Darponek onartu zuen «zerbaitek huts egin» zuela. Ordurako, afera epaitegietan zegoen, EAEko fiskal nagusiak 11 arlotan «filtrazio zantzuak» zeudela ondorioztatu baitzuen. |
2022-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/209077/bi-alarma-egoeretan-ezarritako-isunen-dirua-itzultzen-hasiko-da-gaur-eusko-jaurlaritza.htm | Gizartea | Bi alarma egoeretan ezarritako isunen dirua itzultzen hasiko da gaur Eusko Jaurlaritza | 8.392 isun jarri zituzten, eta guztira 2,5 milioi euro inguru batzen dituzte. Formulario baten bidez itzuliko diete dirua herritarrei. | Bi alarma egoeretan ezarritako isunen dirua itzultzen hasiko da gaur Eusko Jaurlaritza. 8.392 isun jarri zituzten, eta guztira 2,5 milioi euro inguru batzen dituzte. Formulario baten bidez itzuliko diete dirua herritarrei. | Eusko Jaurlaritza gaur hasiko da itzultzen konfinamendu garaian eta bigarren alarma egoera indarrean zegoenean Ertzaintzako agenteek eta Udaltzaingoak herritarrei ezarritako isunen dirua. Orotara, 8.392 isun jarri zituzten garai horretan, eta guztira 2,5 milioi euro inguru biltzen dituzte isun horiek guztiek. COVID-19ak eragin zuen alarma egoeretan osasun arauak ez betetzeagatik isunetan bildutako dirua da hori. Formulario baten bidez itzuliko diete ordaindutako isunen dirua herritarrei. Formulario hori formatu digitalean jaitsi, datuak bete eta berriz ere bidali beharko dute herritarrek. Jaurlaritzaren webgunean aurkituko dute, eta herritarren zerbitzurako Zuzenean bulegoetan ere eskuratu ahal izango dute.
Espainiako Auzitegi Konstituzionalak legez kanpokotzat jo zituen iaz bi alarma egoera horiek, eta instituzioei agindu zien isunetan bildutako dirua bueltatzeko. Itzuliko diren isun gehienak lehenengo alarma egoerakoak dira, 2020an indarrean ezarritako itxialdi garaikoak. Orduan, 5.417 isun jarri ziren, eta 1,6 milioi inguru bildu zituzten horietan. Bigarren alarma egoerari dagozkion isunak, berriz, gutxiago dira: 2.975 isun orotara, eta 898.000 euro inguru bildu zituzten horien bidez. |
2022-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/209078/aita-mari-ontziak-erreskataturiko-176-pertsonak-lehorreratu-dituzte-lampedusan.htm | Gizartea | 'Aita Mari' ontziak erreskataturiko 176 pertsonak lehorreratu dituzte Lampedusan | Italiako agintariek baimena eman dute, gaurko bost metroko olatuak daudelako iragarrita. | 'Aita Mari' ontziak erreskataturiko 176 pertsonak lehorreratu dituzte Lampedusan. Italiako agintariek baimena eman dute, gaurko bost metroko olatuak daudelako iragarrita. | Amaiera zoriontsua Aita Mari itsasontziak azken egunotan eduki duen odisearentzat. Mediterraneoko uretan erreskatatu dituzten 176 pertsonak segurtasunez lehorreratu dituzte bart Lampedusa uhartean (Italia).
«Lehorreratu ditugu 176 pertsonak, eta orain bizi bidaia ero honetan jarraituko dute. Espero eta nahi dugu orain arte baino segurtasun eta duintasun handiagoarekin jarraitzea», idatzi dute ontziko arduradunek sare sozialetan.
Bi egunez egon dira itsasoan, portu seguru batera heltzeko baimenaren zain. Azkenean heldu da, Italiako agintariek amore eman dutelako, gaurko bost metroko olatuak daudelako iragarrita.
SMH Itsas Salbamendu Humanitarioa gobernuz kanpoko erakundearen Aita Mari erreskate ontziak bi erreskate egin zituen joan den ostiralean. Goizean, «egoera larri eta desesperatuan» zeuden 105 pertsona erreskatatu zituen. Adierazi zutenez, erreskatatuen artean hamazazpi emakume, 63 gizon, bederatzi haur eta hamasei adingabe zeuden. Erreskate ontziak «bigarren abisu bat» jaso zuen gero, eta laguntzera abiatu zen. Bigarren erreskate horretan, beste 71 pertsona salbatu zituen, hamasei adingabe tartean.
Beraz, 176 pertsona egon dira ontzian asteburuan, eskifaiaz gain: 116 gizon, hemezortzi emakume eta 42 adingabe.
Joan den asteartean, berriz, Aita Mari-k 280 pertsona zeramatzan txalupa bat erreskatatu zuen Lampedusa uhartetik gertu. |
2022-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/209080/laquopalestinarren-kontrako-apartheid-sistema-batraquo-erabiltzea-egotzi-dio-amnestyk-israeli.htm | Mundua | «Palestinarren kontrako apartheid sistema bat» erabiltzea egotzi dio Amnestyk Israeli | GKEaren ustetan, «agintari israeldarrek kontuak eman behar dituzte apartheida egiteagatik». NZAri eskatu dio leporaturiko krimen hori ere ikertzeko iaz abiatu zuen ikerketan. | «Palestinarren kontrako apartheid sistema bat» erabiltzea egotzi dio Amnestyk Israeli. GKEaren ustetan, «agintari israeldarrek kontuak eman behar dituzte apartheida egiteagatik». NZAri eskatu dio leporaturiko krimen hori ere ikertzeko iaz abiatu zuen ikerketan. | AI Amnesty International GKE gobernuz kanpoko erakundeak Israeli egotzi dio bere kontrolpeko eremuetan bizi diren palestinarren kontrako «apartheid sistema bat» erabiltzea: «Gure txostenak argitara ematen du Israelen apartheid sistemaren hedadura. Palestinarrak azpiko arraza talde gisakotzat dauzkate, eta beren eskubideak sistematikoki debekatzen dizkiete».
182 orrialdeko txosten bat aurkeztu du AIk, eta 2017tik honako kasuak bildu ditu horretan. GKEaren idazkari nagusi Agnes Callamarden arabera, dokumentuak azaltzen du «Israelek nola erabiltzen duen mendekotasunean eta zapalketan oinarrituriko sistema bat palestinarren eskubideen kontrola duen eremuetan»; azalpen horrek kontuan hartzen ditu okupaturiko lurraldeetako herritarrak eta Israelen bizi diren palestinarrak.
AIk honako gertakari hauek zerrendatu ditu Israelena «apartheid sistema bat» dela argudiatzeko: palestinarrei beren lurrak eta horien jabetza kentzea, legez kanpoko hilketak egitea, mugimendu askatasuna murriztea, eta herritartasuna debekatzea. «Nazioarteko legediaren arabera, horiek apartheid sistema baten ezaugarriak dira», dokumentuan jaso duenez.
GKEaren ustetan, «agintari israeldarrek kontuak eman behar dituzte apartheida» egiteagatik: «Gizateriaren kontrako krimen bat da, eta mendekotasunean oinarrituriko sistema bat. Txostena osatzeko Israelgo Atzerri Ministerioarekin harremanetan jarri ginen, baina ez dugu erantzunik jaso».
Egoera hori ikusirik, GKEak NZA Nazioarteko Zigor Auzitegiari eskatu dio «apartheid krimena kontuan hartzeko» iaz abiatu zuen ikerketan; Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluari, berriz, Israeli armak kentzea. «Zigor ekonomikoak ere agindu beharko lituzkete apartheidarekin zerikusia duten agintarien aurka», dio AIk.
Palestinako Aginte Nazionaleko Atzerri Ministerioak pozez hartu du GKEaren txostenaren edukia: «Errealitate krudelaren baieztapen zehatz bat da. Nakbaz geroztik [hondamendia esan nahi du arabieraz, eta 1948ko arabiarren eta israeldarren arteko gerrak eragindako palestinarren exodoa definitzeko erabiltzen da] palestinarrek jasaten duten [...] baztertzea, arrazakeria, apartheida eta zapalketa erakusten ditu».
Israelgo Gobernuak bestelako iritzia helarazi du. Atzerri Ministerioko bozeramaile Lior Haiaten ustetan, AIren txostenak «egitate batzuk aukeratu ditu, horietako batzuk testuingurutik kanpo, eta elkarrekin jarri ditu beste informazio batzuk kontuan hartu gabe».
Hau da, gobernuko ordezkariaren arabera, dokumentua Israelen kontrako taldeek «antolaturiko kanpaina baten» parte da, eta «antisemitismo modernoaren ezaugarriak» ditu. AIk erantzun dio ez direla antisemitak, eta gobernuaren adierazpen horiek atentzioa aldentzeko saiakera bat direla.
Iaz, Human Rights Watch giza eskubideen aldeko erakundeak ere «apartheidtzat» jo zuen Israelen sistema. GKE horren ustetan, Israelgo agintariek «neurrigabeko politikak» aplikatzen dizkiete palestinarrei, eta horiek «gizadiaren aurkako apartheid eta jazarpen krimenak eragiten dituzte».
Baldintzapeko askatasuna Ruizentzat
Juana Ruiz Palestinaren aldeko lan humanitarioa egiten duen Espainiako ekintzaileari baldintzapeko askatasuna ematea erabaki du Nazareteko auzitegi batek (Israel). Orain, fiskaltzak astebeteko epea du helegitea aurkeztu ala Ruizen askatasunaren eguna finkatzeko.
Iragan apirilean atxilotu zuten, eta «erakunde ilegal bateko kide» izatea egotzi zioten; Ruizek errugabetasun akordio bat onartu zuen, eta auzitegi militar batek hamahiru hilabeteko espetxealdira zigortu zuen joan den azaroan.
Ekintzailea Health World Committees Palestinako gobernuz kanpoko erakundeko langilea da, eta urteak daramatza Zisjordanian bizitzen. Haren kontrako akusazioaren arabera, erakunde horrek dirua ematen dio PAHF Palestina Askatzeko Herri Fronteari, zeina «erakunde terroristatzat» daukan Israelek; horrez gain, Palestinako lurretan «dirua jaso» eta «dirua sartu» izana ere egotzi zioten. |
2022-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/209081/epaile-batek-arrazoia-eman-dio-kaleratutako-bitarteko-funtzionario-ohi-bati-euskara-laquozailaraquo-dela-argudiatuta.htm | Gizartea | Epaile batek arrazoia eman dio kaleratutako bitarteko funtzionario ohi bati, euskara «zaila» dela argudiatuta | Zegokion hizkuntza eskakizuna ez egiaztatzeagatik kaleratu zuen Laudioko Udalak, 2020an. Orain, hura berriro hartzeko agindu dio epaileak udalari, Arabako Alea hedabideak zabaldu du epaiaren edukia. | Epaile batek arrazoia eman dio kaleratutako bitarteko funtzionario ohi bati, euskara «zaila» dela argudiatuta. Zegokion hizkuntza eskakizuna ez egiaztatzeagatik kaleratu zuen Laudioko Udalak, 2020an. Orain, hura berriro hartzeko agindu dio epaileak udalari, Arabako Alea hedabideak zabaldu du epaiaren edukia. | Gasteizko epaile batek arrazoia eman dio hizkuntza eskakizuna ez betetzeagatik Laudioko Udalean lanpostua galdu zuen langile ohi bati, eta udal horri agindu dio langilea berriro har dezala, lehen zuen lanpostuan edo antzeko batean.
2014tik, bitarteko funtzionario zebilen langile hori udalean, harik eta 2020an kaleratu egin zuten arte. Hirugarren hizkuntza eskakizuna zegokion haren lanpostuari, baina lehen hizkuntza eskakizuna soilik aurkeztu zuen tarte horretan langileak. Auzitara iritsi zen kontua, eta iazko abenduaren 30ean eman zuten epaia, baina orain arte ez da jakin haren edukia. Arabako Alea hedabideak eman du gaur haren berri.
Ikusi gehiago: Euskara «zaila» dela adierazi duen epaileak saretik kopiatu ditu argudio horiek
Langile ohiaren aldeko epaia arrazoitzean, epaileak euskararen zailtasuna erabili du argudio gisa. Izan ere, epailearen arabera, administrazioak «ahaztu» egin du euskara «munduko hizkuntzarik zailenen zerrendan bosgarrena dela», eta zenbait zerrendatan, «lehena». Arrazoibide horrek dioenez, «hizkuntza honen zailtasun nagusia da ez duela inolako loturarik beste ezein hizkuntzarekin; izan ere, bilakaera bakana izan du, eta horri gehitzen zaio haren egituraren konplexutasuna; hiztegiari dagokionez, hitzen esanahia aldatu egiten da ehunka atzizki, aurrizki eta artizki gehitzen direnean».
Ikusi gehiago: irakurri epaia
Gainera, Laudioko Udalari «sentsibilitate falta» egotzi dio epaileak, hark argudiatu izanagatik lehen hizkuntza eskakizuna soilik aurkeztu zuela langile ohiak. Epaiak dio udalak ez dituela kontuan hartu «hizkuntza hori ikasteko aparteko zailtasunak», ezta lan orduetatik kanpo euskara ikasten emandako 1.295 orduak ere. Aitzitik, arrazoi horregatik udalak langilea «zigortu» egin zuela dio. Horrez gain, epaileak dio 45 urte baino gehiago dituzten funtzionario titularrei (langile ohi horrek 45 urte zituen kaleratu zutenean) ezin zaiela hizkuntza eskakizuna eskatu, euskararen normalizaziorako dekretuaren arabera (86/1997 dekretua). Auzibidean, ordea, administrazioak argudiatu zuen irizpide horretatik kanpo geratzen direla, legediaren arabera, bitarteko funtzionarioak, eta hala zela kaleratutakoa. Ordea, dekretuak hala jaso arren, bitarteko funtzionarioentzat eta titularrentzat irizpide berbera ez aplikatzea «diskriminaziotzat» jo du epaileak. Europako Batasuneko legedira jo du horretarako, eta adierazi dekretu horri Europako Batasuneko 1999/70/CE direktiba gailentzen zaiola.
Bitarteko funtzionarioak azterketarik gainditu gabe aritzen dira estatuak sortutako lanpostuetan, plaza horiek betetzea premiazkoa delako. Gerora, lanpostu hori karrerako funtzionario batek eskuratuko du agian, azterketa egin ondoren.
Arabako Alea-k aurreratu duenez, Laudioko Udalak helegitea jarri dio epaiari. |
2022-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/209082/aiaraldea-hedabideak-jaso-du-argia-saria-prentsaren-atalean-tubacexeko-grebaren-jarraipenagatik.htm | Gizartea | 'Aiaraldea' hedabideak jaso du Argia saria prentsaren atalean, Tubacexeko grebaren jarraipenagatik | Lanuztea hurbiletik kontatzea eta kazetaritza komunitatearen eredu izatea txalotu du 'Argia' aldizkariak. | 'Aiaraldea' hedabideak jaso du Argia saria prentsaren atalean, Tubacexeko grebaren jarraipenagatik. Lanuztea hurbiletik kontatzea eta kazetaritza komunitatearen eredu izatea txalotu du 'Argia' aldizkariak. | «Laudioko eta Amurrioko Tubacexeko langileen greba, erresistentzia eta bizipenak hurretik kontatzeagatik», Aiaraldea hedabideari eman dio Argia-k aurtengo prentsaren saria. Arabako eskualde horri buruzko informazioa euskaraz eta hainbat formatutan eskaintzen du Aiaraldea-k, eta herriok astindutako lanuztea gertutik kontatzea txalotu du epaimahaiak: «Herriko historian mugarri diren gertaerak txikitik ere kontatzen dira. Aiaraldea.eus-eko lagunek horixe egin dute, eta ondo egin ere, eskura dituzten kazetaritza tresna guztiak erabiliz».
Gainera, Argia-k gogora ekarri du hedabide independenteen oinarria komunitatea dela, eta, ildo horretan, Aiaraldea-ren jarduna kazetaritza komunitarioaren eredutzat jo du: «Kazetari lantalde profesionala txikia izanik ere, informatzeko gogoak bultzatuta musu truk aritzen den kolaboratzaile sare oparoaren informazioak handitu egiten du eragiteko gaitasuna. Ingurunean errotuta egoteak bermatzen du baliabide faltagatik bestela ezinezkoa litzatekeen kazetaritza jarduna».
Hain justu, saria «eskualdearena eta komunitate osoarena» dela nabarmendu du Aimar Gutierrez Bidartek: «Boluntarioen lana ezinbestekoa izan da». Tubacexeko beharginak ere gogoan izan ditu Aitor Aspuru Saezek: «Langileek jarri dute eskualdea munduan». Aiaraldea-ko kideek «ohoretzat» hartu dute Argia sariaren aitortza: «Jarraituko dugu gure eskualdearen egunerokoa euskaratik eta euskaraz kontatzen».
Aurten, bigarrenez, webgunearen bidez ari da Argia aldizkaria bere sarien berri ematen. Atzo, Dapa egitasmoak jaso zuen ikus-entzuneko saria, kultura sormenari buruz egindako dokumental laburrengatik. Larunbatera bitarte, beste lau aitortza banatuko dituzte: Internet, irratia, komunikazio kanpaina eta merezimenduzko saria. |
2022-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/209083/sancetek-aitortu-du-bera-zela-istripua-izandako-autoaren-gidaria.htm | Kirola | Sancetek aitortu du bera zela istripua izandako autoaren gidaria | Futbolaria gaur itzuli da Lezamara, taldekideekin entrenatzeko. Atzo iluntzean egin zuen aitorpena. | Sancetek aitortu du bera zela istripua izandako autoaren gidaria. Futbolaria gaur itzuli da Lezamara, taldekideekin entrenatzeko. Atzo iluntzean egin zuen aitorpena. | Zurrumurru eta bertsio lausoen ondotik, aitorpena egin du Athleticeko jokalari Oihan Sancetek. Futbolariak onartu du berak gidatzen zuela igande goizaldean Iruñean istripua izandako autoa. Autoa errepidetik atera zen 01:20 aldera, Iruñeko Belosoko aldapan, eta hainbat kalte eragin zituen. Berehala, foruzainak joan ziren gertatutakoa aztertzera, eta hiru lagun aurkitu zituzten ibilgailuaren kanpoaldean; autoaren jabe den Sancet ez ze horien artean, korrika joana baitzen, ihesi. Azkenik, atzo iluntzean baieztatu zen ibilgailuaren jabea ez ezik bera zela gidaria ere.
Berriki arte, baina, korapilatuak eta kontrajarriak izan dira auziaren gaineko bertsioak. Izan ere, istripua gertatu eta ordu gutxira, futbolariaren lagunetako bat polizia etxera joan zen, aitortzeko bera ari zela autoa gidatzen, eta ez Sancet. Hala eta guztiz ere, Foruzaingoak deklaratzera deitu zuen Sancet, eta, azkenik, onartu du egiazki bera zela gidaria. Futbolariak gaur entrenatu du berriz ere taldekideekin, Lezaman. |
2022-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/209084/medikuntzako-eta-gizarte-laguntzako-eragileek-protesta-egin-dute-baionan.htm | Gizartea | Medikuntzako eta gizarte laguntzako eragileek protesta egin dute Baionan | Lan baldintza duinak eskatu dituzte. Delegazio bat Departamenduko Kontseiluko ordezkariekin bildu da. | Medikuntzako eta gizarte laguntzako eragileek protesta egin dute Baionan. Lan baldintza duinak eskatu dituzte. Delegazio bat Departamenduko Kontseiluko ordezkariekin bildu da. | Dozenaka lagun bildu dira Baionan, goizean, medikuntzako eta gizarte laguntzako langileen lan baldintzak salatzeko. Egitura publiko eta pribatuetako langileek bat egin dute protestan. Izan ere, iragan ostiralean, langileek, elkarteek, kudeatzaileek, arduradunek eta sindikatuek mozio bat aurkeztu zuten medikuntza eta gizarte laguntza sektorearen egoera salatzeko, eta elkarlanean aritzeko. Gaurko manifestazioan parte hartzeko deia egin zuten orduan. Manifestazioan, zenbait eragilez osatutako ordezkaritza batek bilkura izan du Departamenduko Kontseiluko ordezkariekin.
Segur erreformaz gero, zaintzaren eta osasunaren arloko langileen artean «bereizketa sistema bat» plantan ezarri dela salatu dute. Izan ere, arloko langile zenbaiten lansaria ez da emendatu. Honela mintzatu zen Donibane Garaziko Medikuntza-psikologiko Zentroko Frantxua Urdanpilleta erizaina, Ipar Euskal Herriko Hitza-n: «Aitzinamendu batzuk ekarri ditu; adibidez, lansarietan. Erizainek irabazi ditugu gutxi gorabehera 220 euro hilabetean. Ez da gutxi, baina ez da aski. Baina Segur horrek ez ditu ekartzen behar diren erantzunak osasunarentzat. Gainerat, aitzinamendu horiek ez dira zabaldu alor guzietan. Azkenean, desberdintasun anitz badira».
Eragileek izenpetutako mozioan, bestalde, salatu dute «bizi mailaren apaltze ekonomikoak, lanaren baitako nekeziaren areagotzeak eta lagundutako publikoaren egoeraren hondatzeak» sektoreko langileen zailtasunak areagotu dituela. Hala, lansarien emendatzea, lan baldintzen hobetzeko eragile guztien arteko hausnarketa sakona egitea, eta publiko lagunduaren araberako langile kopuruen indartzea eskatu dute. |
2022-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/209085/armadak-uztailera-arte-luzatu-du-larrialdi-egoera-kolpearen-lehen-urteurrenean.htm | Mundua | Armadak uztailera arte luzatu du larrialdi egoera, kolpearen lehen urteurrenean | Manifestazioak antolatu dituzte diktadura militarraren aurka eta demokrazia eskatzeko. | Armadak uztailera arte luzatu du larrialdi egoera, kolpearen lehen urteurrenean. Manifestazioak antolatu dituzte diktadura militarraren aurka eta demokrazia eskatzeko. | Urteurrena zuten gaur Myanmarrek: iaz, gaurko egunez, militarrek estatu kolpea eman zuten, Aung San Suu Kyiren gobernua agintetik kentzeko. Kolpearen ostean, larrialdi egoera ezarri zuten, besteak beste, protestei aurre egiteko. Orain, larrialdi egoera hori uztailaren 31ra arte luzatzea erabaki dute.
Herrialdea gobernatzen duen junta militarraren buru Min Aung Hlaingek esan duenez, ezinbestekoa zen luzatzea, «bertako zein nazioarteko indar suntsitzaileak» lanean ari direlako herrialdea «erabat suntsitzeko». Militarrak adierazi du «indarkeriak» jarraitzen duela hainbat eskualdetan.
Hainbat protesta antolatu dituzte gaurko kolpearen aurka. Giza eskubideen alde lan egiten duten erakundeek esan dutenez, atzo bertan beste lau pertsona hil zituzten militarrek, tartean adin txikiko bi. Haien datuen arabera, 1.500 pertsona hil dituzte estatu kolpea jo zutenetik. Halere, ohartarazi dute litekeena dela benetako kopurua askoz handiagoa izatea.
Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak gogoratu du urteurrena Twitterren, eta ohartarazi du «krisi humanitarioak sakontzen» jarraitzen duela.
Europako Batasunak herrialdean duen ordezkaritzak kolpeak Myanmarri ekarri dion «hondamendia» salatu du. Haren arabera, «hamalau milioi pertsona baino gehiagok giza laguntza behar dute, ekonomia krisian dago, lorpen demokratikoetan atzera egin da, eta gatazka herrialde osora zabaltzen ari da».
Gaur «isiltasun greba» egiteko eskatu diete oposizioko indarrek herritarrei, protesta gisa.
2011n, militarrek onartu egin zuten boterea partekatzea, eta 2015ean hauteskundeak antolatu zituzten, ia mende erdi iraun zuen diktaduraren osteko lehenak. Boz horietan, Aung San Suu Kyi Bakearen Nobel saridunaren NLD Demokraziarako Liga Nazionalak lortu zuen ordezkaritzarik handiena, eta iazko azaroan ere alde handiz irabazi zituen bozak, 440 eserlekutik 258 bilduta. Militarren arabera, ordea, «iruzurra» egin zuten hauteskunde horietan, nahiz eta hauteskunde batzordeak behin eta berriz ziurtatu duen ez zela halakorik gertatu.
Abenduan, Aung San Suu Kyiren kontrako lehen sententziaren berri eman zuten: lau urteko kartzelaldira zigortu zuten, militarren gobernuaren kontrako matxinada sustatzea eta koronabirusaren pandemiari aurre egiteko neurriak urratzea leporatuta. Gerora, baina, junta militarreko buruzagi Min Aung Hlaingen aginduz, kondena erdira txikitu zioten, bi urtera. |
2022-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/209086/ziurtagiriaren-luzapena-bertan-behera-utzi-du-eaeko-auzitegi-nagusiak.htm | Gizartea | Ziurtagiriaren luzapena bertan behera utzi du EAEko Auzitegi Nagusiak | Epaileek ez dute ontzat jo ziurtagiria otsailaren 13ra arte indarrean egotea, ez eta eremu gehiagotara zabaltzea ere.Ziurtagiria indarrean dago 50 mahaikidetik gorako jatetxeetan eta gaueko aisialdian. | Ziurtagiriaren luzapena bertan behera utzi du EAEko Auzitegi Nagusiak. Epaileek ez dute ontzat jo ziurtagiria otsailaren 13ra arte indarrean egotea, ez eta eremu gehiagotara zabaltzea ere.Ziurtagiria indarrean dago 50 mahaikidetik gorako jatetxeetan eta gaueko aisialdian. | EAEko Auzitegi Nagusiak atzera bota du Eusko Jaurlaritzak egindako eskaera, COVID ziurtagiria bi astez luzatzekoa, bai eta hura eremu gehiagotara hedatzeko eskaera ere. Luis Garrido epailea buru den auzitegiaren aretoak kaleratu berri duen autoaren arabera, Jaurlaritzak ez du «behar bezala justifikatu» neurria eraginkorra dela; zehazki, esan du gobernuak ez duela aski ongi azaldu zertan den ziurtagiria eraginkorra «kutsatzeak murrizteko» . Joan den ostiralean Jaurlaritzak baimena eskatu zion EAEko Auzitegi Nagusiari ziurtagiriaren derrigortasuna otsailaren 13ra arte luzatzeko eta, orain arteko establezimenduetan eskatu ez ezik hoteletara, turismo ostatuetara eta joko aretoetara ere zabaltzeko. Atzo, EAEko Fiskaltza ziurtagiriaren erabilera bi astez luzatzearen alde agertu zen, baina ez zuen ontzat jo eremu gehiagotara zabaltzea. EAEko Auzitegi Nagusiak, berriz, Jaurlaritzaren eskaera biak bota ditu atzera.Horiek hala, orain COVID ziurtagiria derrigorrezkoa da erakustea 50 mahaikidetik gorako jatetxeetan eta gaueko aisialdian; izan ere, toki horietan eskatzeari oniritzia eman zion abenduan Espainiako Auzitegi Gorenak, eta neurriak ez du epe mugarik. Eusko Jaurlaritzak ohar bidez jakinarazi du errespetatu arren ez duela bat egiten EAEko Auzitegi Nagusiaren ebazpenarekin, eta zerbitzu juridikoak autoa aztertzen ari direla egin beharreko urratsak aztertzeko. Jaurlaritzak hiru egun ditu ebazpenari kasazio helegitea aurkezteko. Jaurlaritzaren ustez, egungo egoera epidemiologikoa aintzat hartuta eta Labik hartutako erabakiari jarraikiz, prebentzio neurriei eutsi egin behar zaie kontuan hartuta mugakide diren beste erkidegoetan antzeko neurriak hartu direla epaileen baimenarekin. Hori hala, Jaurlaritzak ez du «ulertzen» zein den epaileek erabilitako «logika» neurriak aldi baterako luzatzea baztertzeko eta gaueko aisialdian neurriari eusteko.
Auzitegiaren argudioak Ziurtagiriaren erabilera beste bi aste luzatzeko eskaeraren inguruan, epaileek esan dute zientzialarien artean ez dagoela erabateko adostasunik neurriaren inguruan, eta, beraz, Jaurlaritzak «hobeto justifikatu» beharko lukeela hura beste bi astez erabili ahal izateko eskaera. Epaiak dio abenduan ziurtagiria ostalaritzara zabaldu zenean ez bezala orain pandemiaren bilakaera hobera ari dela egiten nabarmen, omikron aldaera kutsakorragoa izan arren ez dela beste aldaera batzuk bezain larria, eta 18 urtetik gorako herritarrak errefortzu dosia ari direla hartzen. Horregatik guztiagatik, ez du onartu otsailaren 13ra arte zabaltzea ziurtagiriaren erabilera. Ziurtagiriaren erabilera bertan behera uzteak berekin dakar hura eremu gehiagotara zabaltzeko eskakizuna ere. Hala ere, epaileek azken neurri hori atzera botatzeko argudioak ere eman dituzte: «Intzidentzia metatua eta ospitaleetako okupazioa, aurreko arrazoibide juridikoan adierazi dugun bezala, nabarmen jaisten ari dira; beraz, nekez justifika daiteke oinarrizko eskubideak murrizten dituen neurri bat espazio berrietara zabaltzea». |
2022-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/209087/erreforma-lantokietan-salatzera-deitu-dute-elak-eta-labek.htm | Ekonomia | Erreforma lantokietan salatzera deitu dute ELAk eta LABek | CCOOko Loli Garciak, berriz, etziko bozketan erreformaren alde egiteko eskatu die, "aldaketa erradikalak" ekarriko dituelako behin-behinekotasunean. | Erreforma lantokietan salatzera deitu dute ELAk eta LABek. CCOOko Loli Garciak, berriz, etziko bozketan erreformaren alde egiteko eskatu die, "aldaketa erradikalak" ekarriko dituelako behin-behinekotasunean. | Espainiako Kongresuak lan erreforma onartu bezperan ere aterako dira kalera dekretuaren aurka diren euskal sindikatuak. ELA, LAB, ESK, Steilas, Etxalde eta Hiru sindikatuek lantokietan eta herrietan biltzera deitu dute, bihar goizerako.
Igandean, milaka lagun batu zituzten Hego Euskal Herriko hiriburuetan, erreforma motz geratzen dela salatzeko, eta euskal alderdiei dei egiteko ez ditzaten babestu erreforma beren botoekin. Atzo EAJrekin bildu ziren, eta hark adierazi zuen ez zuela erreformaren alde egingo aldaketa sakonak egin ezean.
Bi dira sindikatu horien kexu nagusiak: batetik, erreformak ez dituela bertan behera uzten 2010eko eta 2012ko erreformak kaleratzeak errazteko eta merkatzeko neurriak; bestetik, ez duela bermatzen Hego Euskal Herriko itunek lehentasuna izatea Espainian sinatzen direnen aldean.
Horregatik, Lan Erreforma honi, ez lelopean biltzeko deia egin diete herritarrei, dela lantokietan, dela herrietan. Hiriburuetan ere batuko dira: 11:30ean Bilboko Moyua plazan, Donostiako Alderdi Ederren eta Iruñeko Udaletxeko plazan, eta 12:00etan Gasteizko Posta plazan.
Garciaren eskaera
Espainiako Gobernuak CEOE patronalarekin eta CCOO eta UGT sindikatuekin hitzartu du lan erreforma. Azken egunotan, sindikatu horretako buruek erreforma onartzeko deia egin diete alderdi politikoei. Gaur bertan, Loli Garcia Euskadiko CCOOko idazkari nagusiak gogorarazi du ezen, etzi Espainiako Kongresuak lan erreformaren dekretua onartu ezean, "Mariano Rajoyren erreforma" berriro indarrean izango dela, "hamar urte baino gehiagoan borrokatu dugun eszenatokia".
Onda Vasca irratiari eskainitako elkarrizketan, gutxietsi egin ditu ELAren eta LABen kritikak: "Elkarrizketa sozialetik ateratzen den edozein akordioren aurka jarriko dira, emaitzak batzuk edo besteak izan". Lan erreforma "behin-behinekotasuna amaitzeko erreforma erradikala" dela adierazi du, eta ukatu egin du euskal itunek ez dutela lehentasuna izango: "Nagusituko dira, bai noski". Haren iritziz, arazoa ez da itunen lehentasuna, ELAk sektorekako negoziazioak alde batera utzi izana baizik. |
2022-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/209088/aernnovatik-kaleratutako-langileak-berriz-hartzeko-eskatu-dute-sindikatuek-gasteizen.htm | Ekonomia | Aernnovatik kaleratutako langileak berriz hartzeko eskatu dute sindikatuek Gasteizen | Enpresaren egoera ona dela adierazi dute langileek, eta zuzendaritzari egotzi diote izurria baliatu nahi izatea enplegua «suntsitu, deslokalizatu eta prekarizatzeko». | Aernnovatik kaleratutako langileak berriz hartzeko eskatu dute sindikatuek Gasteizen. Enpresaren egoera ona dela adierazi dute langileek, eta zuzendaritzari egotzi diote izurria baliatu nahi izatea enplegua «suntsitu, deslokalizatu eta prekarizatzeko». | Urtebete da Aernnova Aeroestructuras Alavak enplegu erregulazioa abian jarri zuenetik. Enpresak 82 langile kaleratu zituen Berantevillan duen plantan, «arrazoi produktibo estrukturalak» zituela argudiatuta. ELA, LAB eta USO sindikatuek zuzendaritzari eskatu diote, ordea, erabakian atzera egin eta langile horiek «berehala» berriz hartzeko, enpresak ez duelako «arazo ekonomikorik».
Langileek eta sindikatuetako ordezkariek protesta egin dute Gasteizen, goizean. Izan ere, Espainiako Auzitegi Gorenak zer erabaki zain daude langileak. EAEko Auzitegi Nagusiak, iazko apirilean, kaleratzeak legezkoak zirela ebatzi zuen, baina langileek uste dute ez direla justifikatuak. Horregatik, helegitearen aldeko epaia espero dute. «Ekoizpena berreskuratu dugu, eta horrek argi eta garbi erakusten du krisia erabat koiunturala zela. Egoera horretan ezin da enplegu erregulazio bat egin langileak kaleratzeko», esan du Juan Carlos Gomez langile batzordeko ordezkariak (ELA). Aernnovako langile batzordeak behin baino gehiagotan azaldu du enpresaren osasun ekonomikoa ona dela, eta uste dute gaur egungo egoerak hori bera berresten duela. «Denborak arrazoi eman digu», adierazi dute. Bi gertakari jarri dituzte hori argudiatzeko: batetik, gogorarazi dute ITP Aero Zamudioko enpresa erosteko enkantean parte hartu zuela enpresak, Eusko Jaurlaritzaren babesarekin; eta, bestetik, 150 milioi euro ordaindu dituela berriki Embraerri Portugalen bi fabrika erosteko.
Langileen hitzetan, gertakari horiek erakusten dute enpresak ez duela arazo ekonomikorik, «ez orain, ez kaleratzeak egin zituenean». Eta zuzendaritzari egotzi diote pandemia baliatu nahi izatea enplegua «suntsitu, deslokalizatu eta prekarizatzeko». Izan ere, salatu dute azken urteetan ehunka lanpostu suntsitu dituela nola Arabako plantan, hala Espainiako fabriketan, eta «baldintza okerragoak» dituzten beste fabrieka batzuetara eraman dituztela. «Espainiako estatuan 500 lanpostu inguru suntsitu zituzten, justu orain Portugalen eskuratu dituztenak beste. Hori ezin da onartu», adierazi du Gomezek.
Erakundeei deia Eusko Jaurlaritzari, Arabako Foru Aldundiari eta gainerako erakundeei ere deia egin diete; eskatu diete auzian «esku hartzeko», aeronautika Araban «desagertu ez dadin». «Ezin dute jokatu ezer gertatuko ez balitz bezala». Izan ere, gogorarazi dute Aernnova hainbat erakunderen kapital publikoz sortu zela, eta azken urteetan diru laguntza ugari jaso dituela.
Gainera, langileek eta sindikatuetako ordezkariek azpimarratu dute sektoreak baduela etorkizuna. Nabarmendu dute krisiaren kolpetik osatzen ari dela aeronautika, eta hala berretsi dutela Aernnovak berak eta Airbusek ere. |
2022-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/209089/verdiren-un-ballo-in-maschera-taularatuko-dute-aste-honetan-baluarten.htm | Kultura | Verdiren 'Un ballo in maschera' taularatuko dute aste honetan Baluarten | Obrak Gustavo III.a Suediako erregearen erailketa du oinarri, 1792an izandakoa. Nafarroako Orkestra Sinfonikoak eta AGAO abesbatza lirikoak parte hartuko dute. | Verdiren 'Un ballo in maschera' taularatuko dute aste honetan Baluarten. Obrak Gustavo III.a Suediako erregearen erailketa du oinarri, 1792an izandakoa. Nafarroako Orkestra Sinfonikoak eta AGAO abesbatza lirikoak parte hartuko dute. | Giuseppe Verdiren Un ballo in maschera opera (Mozorro dantza bat) Iruñera helduko da lehen aldiz, aste honetan. Ostiralean eta igandean, Iruñeko Baluarte jauregiko areto nagusian taularatuko dute. Luxenburgo, Lorrena (Frantzia) eta Naonedeko (Bretainia) antzokien ekoizpen bat da, eta guztira 170 pertsonak baino gehiagok hartuko dute parte, artista eta teknikariak kontatuta.
Aktoreen artean izango dira Sergio Escobar tenore espainiarra (Gustavo III.a antzezten), Maria Pia Piscitelli soprano italiarra (Amelia), Artur Rucinski baritono poloniarra (Anckarstromgo kondea) eta Maria Jose Montiel mezzosoprano espainiarra (Ulrica). Nafarroako Orkestra Sinfonikoak eta AGAO abesbatza lirikoak osatuko dute taldea, Yves Abel kanadarrak gidaturik. Egunotan entseguak egiten ari dira auditoriumean.
Giuseppe Verdi musikagile italiarrak 1850eko hamarkadan ondu zuen Un ballo in maschera opera, bere bizitzako aldi emankorrenetako batean. Garai hartan konposatu zuen, halaber, bere trilogiarik ezagunena, Rigoletto, Il trovatore eta La traviata obrek osatutakoa.
Baluarten taularatuko duten operak benetako gertaera bat du oinarri: Gustavo III.a Suediako erregearen hilketa. 1792an hil zuten, Stockholmeko operan, mozorro dantza batean. Gertaera horretatik abiatuta, Verdik tentsio handiko thriller moduko bat eraiki zuen. «Maitasun nahasteek, sorgin profezia beltzek edota askatasun idealek elikatzen dute arriskuz, sineskeriaz eta zorigaitzez betetako opera hau», zehaztu du Baluartek. Opera korala da, eta hiru pertsonaia nagusientzat «oso zorrotza», nabarmendu dutenez.
Obra bi emanalditan eskainiko dute: ostiralean, otsailaren 4an, 20:00etan, eta igandean, otsailaren 6an, 19:00etan. Sarreren prezioa 30 eurotik 62 eurora bitartekoa da, eta Baluarteko leihatiletan eta www.baluarte.com webgunean eros daitezke.
Operan sakontzeko hitzaldiak
Operaren taularatzearen atariko gisa, bi hitzaldi antolatuko dituzte aurreko egunetarako, obra «sakonago ezagutzeko». Batetik, ostiralean, Juan Angel Vela del Campo musika saiakeragileak sarrera hitzaldia egingo du 19:00etan, El humanismo verdiano, contra viento y marea (Verdiren humanismoa, haize eta marea kontra) izenburupean. Bestetik, igandean, Xabier Armendariz musikologo eta musika kritikariak obraren konposizioaren testuingurua eta ezaugarri nagusiak azalduko ditu 18:00etan, 'Un ballo in maschera' en contexto (Un ballo in maschera testuinguruan) izenburuko hitzaldian. Baluarteko Gola aretoan izango dira bi hitzaldiak, eta sarrera librea izango da, lekua bete arte. |
2022-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/209090/jaurlaritzak-argitu-du-poliziak-jasandako-urraketetan-jarri-dutela-fokua.htm | Politika | Jaurlaritzak argitu du Poliziak jasandako urraketetan jarri dutela «fokua» | Jose Antonio Rodriguez Ranz Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubide, Memoria eta Lankidetzarako sailburuordeak azaldu duenez, segurtasun indarrek jasandako indarkeriari buruz txosten bat egin izanak «ez du esan nahi Eusko Jaurlaritzak bat egiten duenik kolektibo horien jokabideekin». | Jaurlaritzak argitu du Poliziak jasandako urraketetan jarri dutela «fokua». Jose Antonio Rodriguez Ranz Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubide, Memoria eta Lankidetzarako sailburuordeak azaldu duenez, segurtasun indarrek jasandako indarkeriari buruz txosten bat egin izanak «ez du esan nahi Eusko Jaurlaritzak bat egiten duenik kolektibo horien jokabideekin». | Eusko Jaurlaritzaren Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailaren eskariz, txosten bat aurkeztu zuen Deustuko Unibertsitateko Pedro Arrupe Giza Eskubideen Institutuak urtarrilaren 21ean: ETAren terrorismoaren ondorioz Estatuko Segurtasun Indar eta Kidegoetako kideek eta haien senideek jasandako injustiziari buruzko txostena (1960-2011). Txostenak hautsak harrotu ditu azken egunotan, Jaurlaritzak berak dokumentatuta daukalako Poliziak 4.000 herritar baino gehiago torturatu zituela. Horren harira, Jose Antonio Rodriguez Ranz Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubide, Memoria eta Lankidetzarako sailburuordea txostenaren inguruko polemikaren inguruan mintzatu da gaur goizean Euskadi Irratiko Faktoria saioan egin dioten elkarrizketan. Nabarmendu duenez, txostenaren edukian «fokua jarri nahi izan da giza eskubideen kontrako urraketak eta horiek sortutako sufrimendua azaleratzean, baina horrek ez du esan nahi Eusko Jaurlaritzak bat egiten duenik kolektibo horien jokabideekin».
Txostenean ageri denez, ETAk Espainiako segurtasun indarretako 357 kide hil ditu, 1968an Jose Antonio Pardines guardia zibila eta Meliton Manzanas polizia hil zituenetik. Horietatik 207 guardia zibilak ziren (%58), eta 150, poliziak (%42). Haien familietako hamazazpi pertsona ere hil zituen. Horren harira, txostenean hainbat gomendio egiten zaizkio Eusko Jaurlaritzari, eta horietatik lehena da «balioestea Estatuko segurtasun indarrek eta kidegoek ETAren aurkako borrokan egin duten lana».
Rodriguezek argitu du txostena ez duela Eusko Jaurlaritzak egin, Pedro Arrupe institutuak baizik. Era berean, ziurtatu du memoria historikoaren inguruko bilduma baten zatia dela agiria: «Ez da txosten bakan bat. Serie baten barruan kokatu behar da: Ertzaintzari buruzkoa egin da, zinegotziek jasan zutenaren ingurukoa eta sakabanaketak eragindako minaren ingurukoa. Orain txosten hau aurkeztu da».
Adierazi du Espainiako segurtasun indarrek giza eskubideak urratu dituztela Euskal Herrian. Halere, gaineratu du horrek ez duela esan nahi haiek ere «indarkeriak sortutako sufrimendua jasan ez dutenik». Eta txostena «mingarria» egin zaien orori esan die «sufrimendu guztiak azaleratu» beharra dagoela «etorkizunari aurre egiteko». |
2022-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/209091/nafarroako-gobernuak-emeki-hiltzen-dituela-salatu-dute-nafarroako-ostalariek.htm | Gizartea | Nafarroako Gobernuak «emeki hiltzen» dituela salatu dute Nafarroako ostalariek | Kanpaina bat hasi dute izurriaren aurkako neurriek sektorean izan duten eragina salatzeko, 'Killing Me Softly with His Song' abestia erabilita. | Nafarroako Gobernuak «emeki hiltzen» dituela salatu dute Nafarroako ostalariek. Kanpaina bat hasi dute izurriaren aurkako neurriek sektorean izan duten eragina salatzeko, 'Killing Me Softly with His Song' abestia erabilita. | Killing Me Softly with His Song (Ni emeki hiltzen haren kantarekin) abestia aukeratu du Nafarroako Ostalari Txikien Elkarteak koronabirusaren izurriaren kontrako neurriek sektorean izan duten eragina salatzeko. Izan ere, Nafarroako Gobernuak «emeki hiltzen» dituela adierazi nahi dute gaur hasi duten kanpainarekin.
Nafarroako Gobernuak murrizketak ezarri dizkie tabernei eta jatetxeei, otsailaren 14ra arte gutxienez. Elkarteak gaur Iruñean azaldu duenez, izurria hasi zenetik ostatu horiek 104 egunez egon dira itxita, eta murrizketapean beste 459 egunez. Azaldu dutenez, «gaurko neurriek ezinezkoa egiten dute batez ere negozio txikienen bideragarritasuna».
Hori dela eta hasi dute kanpaina. Gaur, Reimi disko jartzailearen soinu sistema bidali dute kaleetan kantua zabaltzen. Tabernariei eskatu diete bihar kantua jartzeko, Nafarroako Gobernuari eskainita.
«Zabalik jarraitzen dugunok jendea jarri behar dugu kontrolatzen, askoz diru sarrera txikiagoa eduki arren», esan du Edurne Balentziaga tabernariak. Horrek tentsio egoerak sortu ditu, eta, ondorioz, bezeroak galdu dituzte kasu askotan.
«Nekatuta gaude egoera ordaintzeaz, kutsatzeko guneak garela entzuteaz, denek dakitenean jendean edonon kutsatzen dela».
Foxek eta Norman Gimbelek sortu zuten Killing Me Softly with His Song abestia, 1971. urtean, Lori Liebermanen poema batean oinarrituta. Abeslari askok egin dute horren bertsioa, besteak beste Perry Comok, Shirley Basseyk, eta The Fugees taldeak. |
2022-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/209092/urtarrilaren-20an-altzurukun-autoarekin-istripu-bat-izan-zuen-gizon-bat-hil-da.htm | Gizartea | Urtarrilaren 20an Altzürükün autoarekin istripu bat izan zuen gizon bat hil da | Ezbeharra izan ondoren, 24 orduz egon zen ibilgailuan harrapatuta. 79 urte zituen. | Urtarrilaren 20an Altzürükün autoarekin istripu bat izan zuen gizon bat hil da. Ezbeharra izan ondoren, 24 orduz egon zen ibilgailuan harrapatuta. 79 urte zituen. | Urtarrilaren 20an Altzürüküko Uxia auzoan (Zuberoa) auto istripu bat izan zuen 79 urteko gizon bat hil da bart ospitalean. Gizona hileta batera zihoan, eta ezbeharra izan zuen. Autoaren kontrola galdu, eta bide bazterrean bukatu zuen. Gizona auto barruan harrapatuta geratu zen, eta 24 ordu pasatu ziren arte ez zuten erreskatatu. Bizilagun batek ohartarazi zituen larrialdi zerbitzuak, autoa bide bazterrean ikusi ondoren.
Gizonak lesioak jasan zituen buruan eta lepoan, eta sudurrean eta matrailezurrean, berriz, hausturak. Jasandako zaurien ondorioz, ospitaleratu egin zuten. |
2022-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/209093/labek-helegitea-aurkeztuko-dio-osakidetzaren-lepeko-auziaren-azken-autoari.htm | Gizartea | LABek helegitea aurkeztuko dio Osakidetzaren LEPeko auziaren azken autoari | Epaileak sei hilabetez luzatu du instrukzio epea, baina sindikatuak uste du ebazpenak akatsak dituela eta akats horiek froga berrien galera eragin dezaketela. | LABek helegitea aurkeztuko dio Osakidetzaren LEPeko auziaren azken autoari. Epaileak sei hilabetez luzatu du instrukzio epea, baina sindikatuak uste du ebazpenak akatsak dituela eta akats horiek froga berrien galera eragin dezaketela. | LAB sindikatua pozik agertu da Gasteizko Instrukzioko 2. Epaitegiak Osakidetzaren 2016-2017ko LEP lan eskaintza publikoko iruzurraren auzian hartutako azken erabakiarekin, baina ebazpenari helegitea aurkeztuko dio, «autoa hobetzeko eta defentsen ekintzak baliogabetzea eragozteko». Sindikatuaren esanetan, «luzapen autoaren azalpen eta argudio gabeziek hauskortasun handiegia dute», eta datozen hilabeteetan egin daitezken aurkikuntzak arriskuan jar ditzake, defentsaren errekurtsorik egongo balitz.
Aurkeztutako helegitean, sindikatuak adierazi du epailearen autoak ez dituela Prozedura Kriminaleko Legeak ezarritako baldintzak betetzen, ez delako fiskaltzak eta gainerako aldeek LABek aurkeztutako eskaeraren inguruan duten iritzia jasotzen. Era berean, salatu du ez dituela aipatzen ez sindikatuak Neurofisiologia, Neurokirurgia, Mikrobiologia eta Urologia azterketak eskatzearen aurkako autoari jarritako errekurtsoa —ebazteke dago—, ezta Anestesiologiako epaimahaikide Alberto Martinezek inputatu bezala deklaratzeko eskakizunaren ingurukoak ere.
Epaitegiak LEPeko filtrazioen instrukzio fasea sei hilabetez luzatzea erabaki du, sindikatuaren eskaerei erantzunez. Aurreko astean, LABek traumatologiako azterketetan «anonimotasuna hausteko» erabilitako gako hitzen berri eman zion epaitegiari, eta ikerketa gainerako espezializazioetara —21 denera— zabaltzeko denbora gehiago eskatu zuen. Zehazki, sindikatuak adierazi zuen Lenke, Mason, Lichman eta Reagan Morrey hitzak «azpimarratuta eta letra larriz» ageri zirela 70 puntu baino gehiago atera zituzten hautagaien %95en azterketetan, eta hautagai haien lantokien kokapen geografikoa eskatu zuen, «pertsona horiek epaimahaiko kideekin duten lotura aztertzeko».
Azterketei dagokionez, Osakidetzak izaniko jarrera «konplizea» ere kritikatu du LABek. Sindikatuaren arabera, ulertezina da «eskandalua hasi eta ia lau urtera» erakundeak jatorrizko azterketak kausara eraman ez izana: «Horrek agerian uzten du Osakidetzak ez duela inolako laguntzarik eman gertatutakoa argitzeko». Aurreko astekoa, baina, ez zen LABek egindako lehen luzapen eskaera izan. Urte hasieran eginiko eskaeran, argudiatu zuen inputatutako hainbat pertsonen deklarazioak falta zirela egiteko, eta beste hainbaten inputazio eskaerei emaniko ezetzari jarritako helegitea ebazteko zegoela. Izan ere, LABek Osakidetzako hainbat goi kargudun inputatzeko eskatu zuen, eta instrukzio epailearen ezetza zela medio, Arabako Probintzia Auzitegian errekurtsoa aurkeztu zuen, ebatzi gabe dagoena.
LABek adierazi du ikerketa «fase berri batean» sartuko dela, eta ezinbestekotzat jo du Osakidetzako gune operatiboa osatzen zuten kideen inputazioa, besteak beste, abenduan Miriam Aparicio Osakidetzako hautaketa eta hornidura arduradunak eginiko deklarazioetan oinarrituta. Sindikatuak uste du LEPa diseinatzearekin «euskal osasun publikoan plazen banaketa diskrezionala blindatu» zutela. |
2022-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/209094/euskara-laquozailaraquo-dela-adierazi-duen-epaileak-saretik-kopiatu-ditu-argudio-horiek.htm | Gizartea | Euskara «zaila» dela adierazi duen epaileak saretik kopiatu ditu argudio horiek | Interneten bilaketa eginez gero, zenbait ataritan aurkitu daitezke Gasteizko Auzitegiak argitaratutako epaian idatzitakoak, hitzez hitz. Argudio horien arabera, «euskara bosgarrena da munduko hizkuntzarik zailenen zerrendan». | Euskara «zaila» dela adierazi duen epaileak saretik kopiatu ditu argudio horiek. Interneten bilaketa eginez gero, zenbait ataritan aurkitu daitezke Gasteizko Auzitegiak argitaratutako epaian idatzitakoak, hitzez hitz. Argudio horien arabera, «euskara bosgarrena da munduko hizkuntzarik zailenen zerrendan». | Hizkuntza eskakizuna ez betetzeagatik Laudioko Udalean (Araba) lanpostua galdu zuen langileak bideratua du, Justiziaren babespean, lanera itzultzeko bidea. Zehazki, hirugarren hizkuntza eskakizuna zegokion lanpostuari, eta langileak ez zuen bete baldintza hori. Kontua auzitara iritsi, eta Gasteizko epaile baten babesa jaso zuen langileak; hala, kaleratua zena berriz kontratatzeko aginduko zioten Udalari. Dena dela, erabakian baino gehiago, epaileak eginiko argudioan da lohia: euskara «zaila» delako babestu du epaileak langilea. Nondik atera du, bada, informazio hori epaileak? Interneten eginiko bilaketa laster batek ziztuan uzten du erantzuna bistara: sareko zenbait atarik argitaratu izan dituzte esaldi horiek, hitzez hitz. Kopiatu, itsatsi eta ebazpenean argitaratu; horra epailearen prozedura.
Zenbait herritarrek erreparatu diote epaileak eginikoari. Besteak beste, Twitter bidez jakinarazi dute atzemandakoa, epaiaren eta Interneten aurkitutako testuaren arteko kontrastea eginda.
Izan ere, sarean diren zenbait webgunetan aurki daitezke, gaur egun, munduko hizkuntzak askotariko irizpideen arabera sailkatzen dituzten artikuluak. Zailtasunaren arabera egiten diren zenbaitetan, dirudienez, euskara ageri da zerrendan; epaileak kontsulta egin duen horietan, bosgarren.
Ikusi gehiago: Gasteiko Administrazioarekiko Auzien Epaitegiaren epaia
«Horrela da, bai: euskara bosgarrena da munduko hizkuntzarik zailenen zerrendan (batzuetan, lehenbiziko postuan ere ageri da). Hizkuntza horren zailtasun nagusia zera da, ez duela inolako loturarik beste ezein hizkuntzarekin; izan ere, bilakaera bakana izan du, bakartua. Gainera, haren egituraren konplexutasuna gehitzen zaio horri. Hiztegiari dagokionez, hitzen esanahia aldatu egiten da ehunka atzizki, aurrizki eta artizki gehitzen direnean». Hala dago idatzirik zenbait ataritan, eta, halaxe, inolako moldaketarik gabe dago eramana testua epaira. Webgune digital horietan, «bitxikeriak» izeneko ataletan ageri dira esaldiok.
Epailearen aurrekariak
Laudioko Udaleko lanpostuari buruzkoa ez da epaile horrek izaniko lehenbiziko auzi polemikoa. Are gehiago, epaileak eginiko urratsek behin baino gehiagotan piztu dute erreakziorik; sumina eta asaldura ez ezik, harridura ere ekarri dute haren erabakiek. Besteak beste, aipatzekoa da 2018an El Mundo Today atari satirikoarekin izaniko ika-mika.
«Espainiako ardien %90 sexu harremanak izateko helburuarekin hazten dituzte» albiste ironikoa argitaratu zuen atari horrek. Haserre bizian, berri hori zuzendu zezaten galdegin zion atariari, eta auzitara eramateko asmoa agertu zuen, «artzainak iraintzen dituelakoan». El Mundo Today-k ezetz erantzun zion epaileari: argudiatu zuten fikziozko eduki bat zuzentzeak ez duela zentzurik. |
2022-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/209095/dekretua-ukitu-gabe-onartuko-dela-uste-du-psoek-eta-baikor-dago.htm | Ekonomia | Dekretua ukitu gabe onartuko dela uste du PSOEk, eta «baikor» dago | «Azken unera arte» negoziatuko du Sanchezek, baina ohiko bazkideak alde batera utzita erreforma loturik daukala aditzera eman du alderdiak. Erreforma lantokietan salatzera deitu dute ELAk eta LABek. | Dekretua ukitu gabe onartuko dela uste du PSOEk, eta «baikor» dago. «Azken unera arte» negoziatuko du Sanchezek, baina ohiko bazkideak alde batera utzita erreforma loturik daukala aditzera eman du alderdiak. Erreforma lantokietan salatzera deitu dute ELAk eta LABek. | PSOEk zalantzak uxatu ditu, lan erreformaren dekretua Espainiako Kongresuan negoziagarria ote den: ez da. Idatzia ez du negoziatuko Pedro Sanchezen gobernuak, CEOE patronalak akordio hori izenpetzeak balio handiagoa duelako Sanchezentzat, Moncloara eraman zuten bazkideekiko aliantzak baino. CEOEren onespena ez da negoziagarria PSOErentzat, eta horrek eraman du erreforma baliozkotzeko eskuineko bidean aurrera egitera; eta exekutiboak bermaturik ikusten du ganberaren oniritzia. «Dekretua onartzeko modua badago. Talde parlamentario guztiekin hitz egin dugu, eta baikorrak gara». Hector Gomez bozeramaile sozialistak argi erakutsi du gobernuaren formula zein izango den: Ciudadanosen eta UPNren botoei etekina ateratzea.
Etziko bozketaren emaitza jakiteko, kristalezko bola bat beharko litzateke, baina baiezkoak nahikoa dira Sanchezen gobernuak aurreikusitako zenbaketan: PSOE, Unidas Podemos, Ciudadanos, PDeCAT, MasPais, UPN, Compromis, Teruel existe, PRC, CC, eta NC alderdienak. Beste guztiak ezezkoak lirateke: PP, Vox, ERC, EAJ, EH Bildu, Junts, CUP, BNG, Foro Asturias eta PPren zerbitzura jarritako Ciudadanoseko diputatu transfuga bat. Ezezkoak 173 lirateke bozketa horrela egingo balitz, baiezkoak baino gutxiago. Baina ariketa horretan UPNren baietza berretsi behar da, eta PDeCATena ere bai. Alderdi asko sartzen dira ariketan, eta horietako askok alda dezakete bozketaren norabidea.
PSOEk egin du bere hautua
Edonola ere, PSOEk egin du bere hautua, eta Pedro Sanchezek berak esan du ez duela uste «legegintzaldiaren egonkortasuna» ezbaian jarriko duenik bere ohiko bazkideek dekretuaren aurka bozkatzeak. Alegia, legegintzaldiko lege izarrean parlamentuko bazkideak baztertzeak eragin ditzakeen arriskuei aurre egiteko prest dagoela esan du lerro artean, CEOEk duela lehentasuna orain. Unidas Podemos, aldiz, oso desoroso dago egoerak hartu duen norabidearekin. Erreformaren ustezko ezkertiartasunak sinesgarritasun gehiago galduko luke eskuineko alderdien babesa jasota.
Horregatik, Yolanda Diaz Lan ministroak negoziazioetan jarraitzen du gobernuari arnasa eman ohi dioten alderdiekin. ERCk, EAJk eta EH Bilduk ipini dituzte beren marra gorriak, ordea, eta erkidegoetako lan itunak estatukoen mende uzten baditu dekretuak (orain jasoa dagoen moduan), ezezkora joko dute. Are, EH Bilduren ezezkoa segurua da kaleratzeen araudia ere aldatzen ez bada.
EAJko presidente Andoni Ortuzarrek atzo esan zuen «oraindik» denbora dagoela hitzarmenen lehentasunak aldatzeko, eta «lorgarria» dela helburu hori; baina PSOEk argi utzi du ezetz, dekretua koma bat ukitu gabe aurrera ateratzeko beste bide bat aurkitu duela, alegia. Eskuineko bide horrek, gainera, Unidas Podemoseko Diaz ministroaren meritu politikoak nabarmen apalduko lituzke ezkerreko hautesleei begira, ageriago geratuko bailitzateke egindako erreformaren urritasuna.
Batera edo bestera, esan daiteke grafikoki bete duela Sanchez presidenteak CEOE «bere lekuan» jartzeko Ortuzarren eskaera, patronaleko presidente Antonio Garamendi ondoan izan baitu adierazi duenean ohiko bazkideen ezetzak ez duela legegintzaldiaren egonkortasuna baldintzatuko. Arabiar Emirerri Batuetara eraman dituen hegazkinean zihoazen biak.
Protestak hiriburuetan
Euskal Herrian, berriz, lan erreforma onartu bezperan ere aterako dira kalera dekretuaren aurka diren sindikatuak. ELAk, LABek, ESK-k, Steilasek, Etxaldek eta Hiruk lantokietan eta herrietan biltzera deitu dute, gaur goizerako. Igandean, milaka lagun batu zituzten Hego Euskal Herriko hiriburuetan, erreforma oso motz geratzen dela salatzeko, eta euskal alderdiei dei egiteko ez ditzaten babestu erreforma beren botoekin.
2010eko eta 2012ko lan erreformek ezarritako desorekak lehengoratu egin behar direla azaldu ziete atzo EAJko arduradunei, aurreko ostiralean EH Bildukoei esplikatu zieten moduan. Euskal esparruari eustea bakarrik ez, kaleratze errazen eta merkeen araudia zuzentzea ere «oinarrizkoa» dela esan zioten EAJri. Bi gaiak moldatu ahal izateko proposamen tekniko batzuk egin dituzte, gainera: batetik, «patronalak kaleratze objektiboak egiteko dituen erraztasunei mugak jartzeko» eta, bestetik, «euskal negoziazio kolektiboa errespetatua izateko, kanpo injerentziarik gabe». Bada, Lan Erreforma honi, ez lelopean biltzeko deia egin diete herritarrei, dela lantokietan, dela herrietan sindikatuek. Hiriburuetan ere batuko dira: 11:30ean Bilboko Moyua plazan, Donostiako Alderdi Ederren eta Iruñeko Udaletxeko plazan, eta 12:00etan Gasteizko Posta plazan.
CCOOko idazkari nagusi Loli Garciak, berriz, gutxietsi egin ditu ELAren eta LABen kritikak: «Elkarrizketa sozialetik ateratzen den edozein akordioren aurka jartzen dira». Behin-behinekotasuna amaitzeko «erreforma erradikala» dela uste du, eta ukatu egin du euskal itunek ez dutela lehentasuna izango, haien berme juridikoetan sartu gabe: «Nagusituko dira, bai noski». |
2022-2-1 | https://www.berria.eus/albisteak/209096/hildako-asko-ginea-bissaun-militarrek-presidentearen-jauregiaren-bueltan-egindako-eraso-batean.htm | Mundua | «Hildako asko» Ginea Bissaun, militarrek presidentearen jauregiaren bueltan egindako eraso batean | Umaro Sissoco Embalo presidenteak esan du egoera «kontrolpean» dutela, eta «ondo» dagoela. Ecowas Mendebaldeko Afrikako Ekonomia eta Diru Batasunak «estatu kolpe saiakera» salatu du. | «Hildako asko» Ginea Bissaun, militarrek presidentearen jauregiaren bueltan egindako eraso batean. Umaro Sissoco Embalo presidenteak esan du egoera «kontrolpean» dutela, eta «ondo» dagoela. Ecowas Mendebaldeko Afrikako Ekonomia eta Diru Batasunak «estatu kolpe saiakera» salatu du. | Ginea Bissauko presidentetzaren jauregiaren inguruan tiroketa bat gertatu da gaur arratsaldean. Ministroen Kontseilu bat egiten ari ziren jauregian, eta han zeuden Umaro Sissoco Embalo herrialdeko presidentea eta Nuno Gomes lehen ministroa. Embalo presidenteak Twitterreko bere kontu ofizialean adierazi duenez, gobernuak «kontrolpean» dauka egoera, eta bera «ondo» dago. Hori bai, Jeune Afrique aldizkariari telefonoz jakinarazi dionez, «hildako asko» daude tiroketa horren ondorioz. Ez du kopuru bat eman, eta nabarmendu du militar «bakan batzuen gauza» izan dela erasoa. Bost bat ordu iraun du. Ecowas Mendebaldeko Afrikako Ekonomia eta Diru Batasunak «estatu kolpe saiakera» salatu du.
Twitterren zabaldutako mezuarekin batera, Embaloren Facebookeko kontuan hainbat argazki jarri dituzte, eta horietan presidentea eta Gomes lehen ministroa agertzen dira, hainbat buruzagi militarrekin batera.
Batasunak ohar bat kaleratu du, eta militarrak egin ditu Embalo presidentearen eta gobernuko kideen «segurtasunaren erantzule». Eskatu die militarrei «kuarteletara itzultzeko», eta eduki dezatela «jarrera errepublikanoa». Afrikako Batasunak ere «estatu kolpe ahalegina» kritikatu du. Batasunaren batzordeko presidente Moussa Faki Mahamatek kezka agertu du, eta hark ere eskatu die militarrei atzera egiteko, eta «atxilotuak askatzeko».
Antonio Guterres NBE Nazio Batuen Erakundearen idazkari nagusiak kezka agertu du, eta adierazi die militarrei errespeta ditzatela «instituzio demokratikoak».
2020az geroztik lau estatu kolpe eman dituzte Afrika mendebaldean; azkenekoa, joan den urtarrilaren 24an, Burkina Fason. Ginea Bissaun ere egin izan dira saiakerak, armadatik bertatik salatu dutenez. Biague Na N'Tan jeneralak jakinarazi zuen, joan den urrian hainbat agintari militarrek kolpe bat eman nahi zuten, horretarako soldadu gazteei dirua eskainiz.
Portugalen kolonia bat izan zen Ginea Bissau 1973ra arte, eta orduz geroztik militarren hainbat altxamendu eman dira; tartean, lau estatu kolpe. Horiek herrialdearen garapen politiko eta ekonomikoa eragotzi dute. |
2022-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/209123/juan-jose-pujana-eusko-legebiltzarreko-lehenbiziko-presidentea-zendu-da.htm | Politika | Juan Jose Pujana Eusko Legebiltzarreko lehenbiziko presidentea zendu da | 79 urterekin hil da Pujana. Aurreneko bi legegintzaldietan izan zen Legebiltzarreko presidente; 1980. eta 1987. urteen artean. | Juan Jose Pujana Eusko Legebiltzarreko lehenbiziko presidentea zendu da. 79 urterekin hil da Pujana. Aurreneko bi legegintzaldietan izan zen Legebiltzarreko presidente; 1980. eta 1987. urteen artean. | Atzo zendu zen Juan Jose Pujana EAJko politikaria eta Eusko Alkartasunako sortzaileetako bat. Eusko Legebiltzarreko lehenbiziko presidente izan zen, eta zazpi urtez izan zen kargu horretan, 1980tik 1987ra, zehazki. Lehendik, baina, Lurralde Antolamendu, Hirigintza eta Ingurumen sailburua izan zen Euskal Kontseilu Nagusian —EAEko estatutu autonomia onartu aurretik, ondoren Jaurlaritza izango zenaren erakunde aurrekaria, 1978tik 1980ra indarrean izan zena—.
Aurretik, 1977an, alderdi abertzaleen Xibertan egindako elkarrizketetan parte hartu zuen EAJko ordezkari gisa, Koldo Amezketa, Joseba Azkarraga eta Gerardo Bujandarekin batera. Topaketa historiko haiek zeresan handia izan dute gerora ere, eta Lekutan zegoen Maltzaga erreportajean, haren lekukotza jaso zuen Gotzon Hermosilla kazetariak. «Ezinezkoa izan zen; oso zaila zen ados jartzea, batzuen jarrera [ETArena] oso dogmatikoa zelako». Halaxe laburbildu zuen Xiberta Juan Jose Pujanak artikulu hartan.
80ko hamarkada erdialdean, EAJ barruko gatazkan, dimisioa eman zuen legebiltzarreko presidente gisa, eta Eusko Alkartasuna alderdiaren sortzaileetako bat izan zen. 1986ko hauteskundeetan, sortu berria zen alderdiko legebiltzarkide izendatu eta berriro ere legebiltzarreko presidente izan zen. Beste urtebete eman zuen karguan; izan ere, 1987tik aurrera, Eusko Legebiltzarrak izendatuta, senatari autonomiko izan zen lau urtez, 1991ra arte. Bizkaiko EAko presidente ere izan zen.
Azken urteetan, politikagintzatik urrun izan da Pujana. 79 urterekin zendu da.
Ortuzarren hitzak
Andoni Ortuzarrek, EAJren Euzkadi Buru Batzarreko presidenteak, hura izan du gogoan Facebook sare sozialean zabaldutako mezuan: «Apurka-apurka, gure historiaren une erabakigarrienetan erreferente instituzional eta politiko izan ziren horiek joaten ari zaizkigu».
Ortuzarren arabera, Pujana «gizon jantzia zen, bere herria, hizkuntza, tradizioak bihotzez maite zituena». Egungo errealitateak hari zor diola uste du, haren eta belaunaldi haren guztiaren «lanaren fruitua» delako. Gaineratu duenez, omenaldia merezi dute herrialdea «autogobernurantz eta askatasunerantz» zuzendu zuten gizon eta emakume horiek guztiek.
Ortuzarren esanetan, 1986ko «zorigaitzeko zatiketan» EAJtik atera egin bazen ere, Pujanak aitortu zion ez ziola «sekula jelkide izateari utzi». «Azken urte hauetan alderdikide izan dugu, eta ohiko izan dugu gure ekitaldietan, bere bihotzeko Elorrioko alderdikideekin batera».
EAJk doluminak zabaldu ditu sare sozialen bitartez. Mezu horietan, alderdi jeltzaleak nabarmendu du Pujana «abertzale eta euskaltzale sutsua» zela. «Euskadi sakonki maite zuen, baita askatasuna ere», zehaztu dute txio batean. |
2022-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/209125/urtarrilean-1890-langabe-gehiago-hegoaldean.htm | Ekonomia | Urtarrilean, 1.890 langabe gehiago Hegoaldean | Eguberrietako kanpainaren amaierarekin batera, Gizarte Segurantzak 8.916 afiliatu galdu ditu. | Urtarrilean, 1.890 langabe gehiago Hegoaldean. Eguberrietako kanpainaren amaierarekin batera, Gizarte Segurantzak 8.916 afiliatu galdu ditu. | Urtarrila urteko hilabeterik txarrena izan ohi da lan merkatuarentzat, eta 2022koa ez da salbuespen bat izan. SEPE Espainiako Enplegu Zerbitzu Publikoaren arabera, 148.761 lagun daude erregistratuta langabe gisa Lanbideren eta Nafar Lansareren bulegoetan, iazko urtarrilean baino 1.890 gehiago.
Igoera ez da txikia, baina bai aurreko urteetako urtarril gehienak baino txikiagoa. 2021eko urtarrilean, esaterako, 2.578 langabe gehitu zituen hilabete horrek, eta 4.161 gehiago 2020koak. Urte askoz txarragoak izan dira: 2012ko urtarrilean 13.676 langabe gehiago batu ziren langabeen zerrendetara.
Eguberrietan merkataritzan eta ostalaritzan egiten diren kontratazioen amaierarekin lotuta dago urtarrileko beherakada, eta haren eragina askoz gehiago antzematen da Gizarte Segurantzako afiliazioan. Aurreko hilean, 1.266.771 lagunek kotizatu dute batez beste Gizarte Segurantzan, abenduan baino 8.916 gutxiagok.
Eroriko handia da hori ere. Hala ere, gutxienez mende honetako txikiena da. 2021eko urtarrilean, 10.924 afiliatu galdu zituen Gizarte Segurantzak, eta 13.543 afiliatu 2020koan.
Eguberrietako kanpainaren eragina ikusten da langabeziaren sektorekako bilakaeran ere. Horrela, zerbitzuetan 2.518 langabe gehiago daude orain Lanbiden eta Nafar Lansaren. Industrian 547 langabe gutxiago daude, eta eraikuntzan, berriz, 205 gutxiago.
Kontratu mugagabeak, gora
Kontratazio moldeari dagokionez, behin-behineko kontratuak izan dira gehienak, baina kontratu mugagabeek aspaldiko partez gainditu dute %10eko muga. Zehazki, sinatutako 102.623 kontratuetatik 11.428 izan dira mugagabeak: %11,14. Espainian %15era iritsi da kopuru hori, eta lan erreformaren ondorio izan dela nabarmendu du Yolanda Diaz Lan ministroak, erreforma horrek mugak jartzen baitizkio aldi baterako kontratazioari. |
2022-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/209126/badok-atariak-jaso-du-interneteko-argia-saria.htm | Gizartea | 'Badok' atariak jaso du Interneteko Argia saria | «Euskal musikaren erreferentzia eztabaidaezina» da BERRIAren musika ataria, Argia-ren arabera. Datu base moduan sortu bazen ere, «zabaldu eta biderkatu» egin dela nabarmendu dio. | 'Badok' atariak jaso du Interneteko Argia saria. «Euskal musikaren erreferentzia eztabaidaezina» da BERRIAren musika ataria, Argia-ren arabera. Datu base moduan sortu bazen ere, «zabaldu eta biderkatu» egin dela nabarmendu dio. | «Entzuleentzat zein musikarientzat erreferente» izateagatik, Badok euskal musikaren atariari (www.badok.eus) eman dio Argia-k aurtengo Interneteko saria. «Euskal musikari eskainitako halako atari bat itsasargi garrantzitsua da Interneten itsaso zabalean», nabarmendu du hedabideak. Hain zuzen, «artxipelago oso sakabanatu» horretan «euskal musikaren erreferentzia eztabaidaezina» bihurtu izana aitortu dio BERRIAren musika atariari. Saria «eguneroko inurri lanaren aitortza» dela adierazi du Jon Eskisabel atariaren koordinatzaileak, saria jaso ostean. Horrekin batera, modu batera edo bestera atariarekin kolaboratu duten guztiei eskerrak eman dizkie: elkarrizketak eta artikuluak idatzi dituztenei, kantu zerrendak egin dituztenei, euren lanak atariaren bidez zabaltzeko erabakia hartu dutenei... Saria eurena guztiena ere badela azpimarratu du.
Saria Badok-i emateko arrazoiak ematean, Argia-k azaldu du «euskal musikari buruzko entziklopedia» moduan abiatu zela Badok, baina, urte gutxian, «zabaldu eta biderkatu» egin dela: «Panorama musikalari buruzko berriak, abesti eta diskoen estreinaldiak, elkarrizketak, abesti-zerrendak, kontzertuen datak argitaratzen dituzte, besteak beste, baina katalogo izaera galdu gabe».
Izan ere, euskal musikaren datu basea izateko sortu zen Badok, 2009an. Jon Eskisabel da, hasieratik, haren arduraduna. Dokumentaziorako halako atari baten beharra ikusi zuen orduan BERRIAk, batetik, kazetariei datutegi hori izateak lana erraztuko zielako, eta, bestetik, euskal musikak Interneten erakusleiho eta erreferentziazko gune bat izan zedin nahi zuelako. Ordutik, baina, datu base izatetik beste hainbat funtzio ere bere gain hartzera igaro da Badok. Musikaren inguruko informazioa ez ezik, musika bera entzuteko aukera ematen hasi zen 2014an, esaterako. Horrez gain, talde eta musikarien lanen estreinaldiak, horien inguruko albisteak eta bestelakoak ikusgai jartzen ditu atarian.
Berritze horretan, podcast bat ere sortu zuen, duela bi urte: Dunbala, Eneritz Furyakek eta Jagoba Salvadorrek aurkeztua. Azken nobedadeen artean dago, halaber, atariko bilatzailea berritu izana. Taldeak, diskoak eta abestiak bilatzeko aukera ematen zuen lehen. Orain, berriz, bilaketa bestelako irizpide batzuen arabera egiteko aukera ere ematen du webguneak; esaterako, abestietako letren egilearen arabera edo hitz jakin baten inguruan. Bigarren kasu horretan, hitz hori duten diskoen izenburu, letra, disko eta kantuak azalduko zaizkio erabiltzaileari. Horrez gain, kontzertuen agenda ere egiten du egun Badok-ek. Pandemia betean kontzertuen agenda bertan behera erori zen, eta berrabiatu zenean hasi zen horretan ataria. Aukera ematen du, era berean, talde edo musikari bakoitzak emanaldiak noiz egingo dituen jakiteko, euren profilean sartuz gero. |
2022-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/209127/laudioko-udalak-helegitea-jarriko-dio-langile-ohiaren-gaineko-epaiari.htm | Gizartea | Laudioko Udalak helegitea jarriko dio langile ohiaren gaineko epaiari | Ander Añibarro alkateak baieztatu dio Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuari. Bildarratzek esan du hizkuntza baten zailtasuna «inguru linguistikoak» baldintzatzen duela. | Laudioko Udalak helegitea jarriko dio langile ohiaren gaineko epaiari. Ander Añibarro alkateak baieztatu dio Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuari. Bildarratzek esan du hizkuntza baten zailtasuna «inguru linguistikoak» baldintzatzen duela. | Atzo Arabako Alea-k aurreratu zuena baieztatu egin du gaur Laudioko Udalak; alegia, helegitea jarriko diola Gasteizko epaile batek udal horretako langile ohi baten auzian emandako epaiari. 2020an kaleratu zuten bitarteko funtzionario hori, zegokion hizkuntza eskakizuna ez egiaztatzeagatik, baina epaileak ebatzi zuen udalak «diskriminatu» egin zuela langilea, kontuan ez hartzeagatik euskararen zailtasuna. Euskara «munduko hizkuntzarik zailenen zerrendan bosgarrena» dela zioen epaiak, besteak beste.
Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak baieztatu du Laudioko Udalak helegitea jarriko diola epaiari. Izan ere, Arabako herri horretako ikastetxe batean izan da gaur sailburua, Ander Añibarro alkatearekin batera, eta asmoaren berri eman dio Añibarrok Bildarratzi, azken horrek hedabideei adierazi denez.
Bildarratz bera ere mintzatu da epaiaz. «Sorpresaz» jaso duela adierazi du, eta auzitan jarri du hizkuntza bat ikasteko «ustezko zailtasuna» epai bat emateko erabili izana. Hizkuntza bat ikastearen zailtasuna oso gauza «subejktiboa» dela nabarmendu du, eta, batez ere, ikasten ari den horren «inguru linguistikoak» baldintzaten duela ikasketa prozesua. «Hizkuntza politika jakin bat epaitzerakoan, legea eta legeak zehazten dituen irizpideak kontuan hartzea litzateke normala», esan du, eta gogoratu du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan euskara eta gaztelania, biak direla hizkuntza ofizialak. Hortaz, herritarrek administrazioarekin harremana bi hizkuntza horietan izan dezaketela oroitarazi du.
LAB, «inboluzio legalaz»
LABek gogor salatu du epaia. Epailearen argudioak «harridura» bainoago «haserrea» eragin diola azpimarratu du, ohar batean. Atzo zabaldutako epaia, gainera, euskarak «inongo blindaje legalik» ez izatearekin lotu du: «Edozein ebazpen judizialek, edozein interes partikularrek lurrera botatzen du udal batek eta udal horretako langile publikoek egiten duten lana, herritarrek hizkuntza erabiltzeko duten eskubidea bermatzekoa eta zerbitzu publiko duina ematekoa». Erabakia «euskaraz bizi nahi dugun euskaldunon komunitatearen aurkakoa» dela salatu du, baina baita «udalen autonomiaren», «elkarbizitzaren» eta «komunitate ezberdinen berdintasunaren» aurkako erabakia ere.
Halaber, «inboluzio legalaz» ohartarazi du LABek: «Legediaren interpretazioa gero eta estuagoa eta euskararen kontrakoagoa da. Azken berrogei urteetan legezkoa izan dena, orain, debakatu egiten da». Horregatik, euskarak «blindaje legala» behar duela aldarrikatu du, eta horretarako beharrezko dituela «akordio zabalak» eta aurrekoa bermatuko duen «lege propio» bat. «Lortu arte, gure hizkuntzan aritzeko eskubidearen kontrako halako erasoak pairatzen jarrituko dugu», adierazi du. |
2022-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/209128/manifestazioa-eginen-dute-igandean-ermuan-zaldibarko-luiziaren-bigarren-urteurrenean.htm | Gizartea | Manifestazioa eginen dute igandean Ermuan, Zaldibarko luiziaren bigarren urteurrenean | Eguerdian abiatuko dute mobilizazioa, herriko plazatik. Ondotik eginen dute dagoeneko iragarria zuten ekitaldia, 13:00etan. | Manifestazioa eginen dute igandean Ermuan, Zaldibarko luiziaren bigarren urteurrenean. Eguerdian abiatuko dute mobilizazioa, herriko plazatik. Ondotik eginen dute dagoeneko iragarria zuten ekitaldia, 13:00etan. | Otsailaren 6an, igandearekin, bi urte beteko dira Zaldibarko (Bizkaia) zabortegia amildu zenetik. Urteurrena dela eta, Aldaketaldiak, Ekologistak Martxan elkarteak, Larreko Mahaiak eta Zaldibar Argitu plataformak prentsaurrekoa egin dute gaur. «Ez dugu zigorgabetasun gehiago nahi. Ekitzak nahi ditugu, eta ez soilik hitz hutsak», adierazi dute. Aldarriak ozentzeko, manifestaziora deitu dute iganderako: 12:00etan hasiko dute martxa, Ermuko plazan. Ondotik, 13:00etan, ekitaldi berezia eginen dute.
Ikusi gehiago: Zaldibarko zabortegiak itxita behar zuela ondorioztatu dute perituek
2020ko hondamendian gertatutakoa ekarri dute gogora prentsaurrekoan. Zaldibar Argitu plataformak zehaztapena egin du, enegarrenez: «Eitzagan hil ziren Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran. Eitzagan geratu zen Beltran, betirako. Ez zen istripua izan, hilketa baizik». Halaber, plataformak azpimarratu du Soraluze eta Beltran ez direla izan biktima bakarrak: «Eitzagako biztanleak izan ziren, hildakoen ostean, kaltetuenak», azaldu du Gaizka Zabarte Zaldibar Argitu plataformako bozeramaileak. Azaldu duenez, zabortegiaren amiltzeak eragindako kutsadura dela eta, osasun azterketak galdegin zituzten bizilagunek, baina Jaurlaritzak eta Zaldibarko Udalak ukatu egin zizkien eske horiek.
Bestalde, urtarrilaren 27an Europako Parlamentuko Eskaera Batzordeak hondamendia ikertzen jarraitzea erabaki zuen, eta, horretarako, informazio gehiago eskatu zien Eusko Jaurlaritzari eta Europako Batzordeari. Orduan Legebiltzarrak izandako jarrera ere salatu dute prentsaurrekoan: «Uko egin zion Eitzagako hondamendia ikertzeko batzordeari».
'Tapia legea'
Legeari ere egin diote so prentsaurrekoan: gogor gaitzetsi dute Tapia legea. «Esan genezake lege hori Zaldibarren probatu dutela onartu aurretik». Adierazi dute, gainera, Zaldibarko Udalak ez duela parte hartu zabortegiaren zigilatzean, ezta egin zaion handiagotzean eta hori gauzatzeko desjabetzeetan ere». Izan ere, salatu dute Zaldibarko Udala ere «morroi zintzoa» izan duela Eusko Jaurlaritzak.
Zaldibarko zabortegia amildu zenean Ingurumen Sailburu zen Iñaki Arriolaz eta haren lantaldeaz ere hitz egin dute prentsaurrekoan, eta azpimarratu dute ez direla argitu arduradun politikoek izan dituzten ardurak: «Zaldibarren ondoren, Arriola beste sail baten buru da; Ernesto Martinez de Cabredo Uraren Agentziatik ETS zuzentzera pasatu da, eta Elena Moreno, Ingurumen sailburuorde izatetik Merkataritza zuzendari izatera».
Bestalde, ez dute aipatu gabe utzi Espainiako Gobernuko Cedex esperimentu zentroko peritu txostena: «Zabortegiaren kudeaketan akatsak izan ziren, baita aurkeztutako proiektu teknikoetan eta zabortegiaren kontrol publikoan ere».
«Erroko aldaketak»
Prentsaurrekoan, Zaldibar Argitu plataformaz gain, Aldaketaldia plataformako Miren Basalduak ere hartu du hitza. Hain zuzen ere, «aldaketak» eragin beharra nabarmendu dute: «Hamarkada erabakigarria da norabidea errotik aldatzeko».
«Euskal Herriko desazkunde justurako 2030erako txoke plana» onartzeko eskaera egin dute: «Premiazkoa da hazkunde mugagabearen paradigmatik urrunduko gaituen erabateko aldaketa bat, bizitzaren babesa erdigunean jarriko duena eta iraunkortasunean, justizia sozialean eta demokrazia parte hartzailean oinarritutako trantsizio ekosozialak sustatuko dituena.
Era berean, Tapia legea ere gaitzetsi dute, eta gehiengo sozialaren interesak ziurtatzeko bermetzat jo dute «herritarren ahalduntzea». Horiek horrela, legea «udal autonomiaren eta herritarren erabakitzeko gaitasunaren aurkako eraso zuzena» dela adierazi dute. |
2022-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/209129/aebek-eta-natok-armagabetze-itunak-eta-elkarrizketak-eskaini-dizkiote-errusiari.htm | Mundua | AEBek eta NATOk armagabetze itunak eta elkarrizketak eskaini dizkiote Errusiari | Washingtonek eta Mendebaldearen aliantza militarrak ezezkoa eman diete Moskuren segurtasun eskari nagusiei. Putin prest agertu da hitz egiten jarraitzeko. | AEBek eta NATOk armagabetze itunak eta elkarrizketak eskaini dizkiote Errusiari. Washingtonek eta Mendebaldearen aliantza militarrak ezezkoa eman diete Moskuren segurtasun eskari nagusiei. Putin prest agertu da hitz egiten jarraitzeko. | AEB Ameriketako Estatu Batuek eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak ezezko borobil batekin erantzun zieten Errusiaren segurtasun eskari nagusiei, Ukrainako gatazkaren aferan. Moskuri bidalitako erantzunetan azaldu zutenez, ez daude prest aldebiko segurtasun akordiorik adosteko, ezta Ukrainari eta Georgiari NATOn sartzeko betoa ezartzeko ere. Horren ordez, AEBek eta Mendebaldearen aliantza militarrak armagabetze itunak negoziatzea eta «konfiantzazko neurriak» finkatzea proposatu zioten Kremlini.
«Kontuan harturik Ukrainaren eta Bielorrusiaren inguruan martxan dagoen hedapen militar sendoa, alde bakarrekoa eta justifikaziorik gabea, Errusiari dei egiten diogu egoera berehala leundu dezan, egiazta daitekeen modu egoki eta iraunkor batean», esan zion NATOk Moskuri, El País egunkariak argitara aterako bi dokumentuen arabera.
Errusiako Gobernuak iragan ostegunean jaso zituen erantzun horiek, eta, horren edukiaz ezer gutxi esan zuen arren, egunotan hango agintariek iradoki dute Washingtonen eta Mendebaldearen aliantza militarraren proposamenak ez zirela izan espero bezalakoak.
Moskuk segurtasunerako hainbat berme exijitu ditu Ukrainako mugatik gertu dituen tropak erretiratzeko. Nagusiki, Kremlinek AEBei eta NATOri eskatu die aliantza horren hedatzea geldiarazteko Europa ekialdean, Ukraina NATOko kide bihurtzeko aukera baztertzeko, eta aliantza horren tropak, armak eta ekipamendua erretiratzeko 1997an kide ez ziren herrialdeetatik; besteak beste, Errumaniatik eta Bulgariatik. Konpromiso horiek legez lotesleak izatea ere galdegin zuen.
Argitara ateratako dokumentuen arabera, Washingtonek eta NATOk ezezkoarekin erantzun zioten Errusiako Gobernuari, Etxe Zuriak horietan esaten baitu «irmoki defendatzen jarraitzen duela [aliantza militarraren] atea irekien politika», Ukrainari eta Georgiari erreferentzia eginez; armei dagokienez, AEBek diote estatuek «oztoporik gabe» erabakitzen dutela segurtasun arloko zer akordio egin.
Hori ikusirik, Etxe Zuriaren eta NATOren proposamena da Ukrainako afera negoziazioen bidez bideratzea. «Irmoki sinisten dugu tentsioak eta desadostasunak elkarrizketen eta diplomaziaren bidez konpondu behar direla. Ez, ordea, indarraren erabileraren mehatxuarekin», dio aliantza militarrak bere erantzun sortan. Hori bai, zehazten du «NATO aliantza defentsibo bat» dela, eta ez dela Errusiarentzako «mehatxu bat».
«Ez digute kasurik egin»
Vladimir Putin Errusiako presidentea ez da iritzi berekoa. Ukrainako aferaz atzo hitz egin zuen jendaurrean —abenduaz geroztik lehen aldiz—, eta, agerraldian, AEBei egotzi zien «jaramonik ez» egitea Moskuren segurtasun eskari nagusiei: «Ez digute kasurik egin. Errusiarren proposamenei buruzko eztabaidak ez dira amaituko, betiere [elkarrizketetako edukiak] horietara hurbiltzen badira».
Putinek, hortaz, ez zion atea itxi negoziatzen jarraitzeari; hain justu, Washingtonek eta Etxe Zuriak eskatu bezala. Hori bai, Kremlinek oraindik ez die erantzunik bidali AEBei eta NATOri; Errusiako zenbait hedabideren arabera, biei eskatuko die, besteak beste, beren jarrerak bateratzeko, gehienbat elkarrizketa horiei begira.
Washingtonen eta Mendebaldearen aliantza militarraren asmoa da beren proposamenen inguruan bideratzea negoziazioak. Esaterako, NATOk nahi du Errusiak bere indar militarrak atera ditzala «Ukrainatik [Donetskeko eta Luhanskeko herri errepubliketatik, eta Krimeatik], Georgiatik eta Moldaviako Errepublikatik [Transnistriatik]»; eta «ziberespazio ireki, aske, baketsu eta seguru bat sustatzea mehatxuak murrizteko».
AEBek, berriz, misilei mugak ezartzea jarri dute mahai gainean. 2026ra arte indarrean dagoen START Berria segurtasun hitzarmena defendatzearekin batera, Washington prest dago helmen laburreko eta ertaineko misilen kontrolaz negoziatzen hasteko, baita akordiorik izanez gero «arma nuklear guztiak nola hartuko dituzten kontuan» argitzeko ere.
Iragan astean, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak adierazi zuen bere herrialdeak ez duela gerrarik nahi. Kontrakoa ere ez zuen baztertu, ordea: «Ez dugu onartuko gure interesei jaramonik ez egitea, edo horiek zakarki zapalduak izatea». |
2022-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/209130/ezkerreko-gobernuak-eskuinaren-heldulekua-izango-du-espainiako-kongresuan.htm | Ekonomia | Ezkerreko gobernuak eskuinaren heldulekua izango du Espainiako Kongresuan | Alde bozkatuko dutela jakinarazi dute UPNk eta PDeCATek, eta Ciudadanosen botoekin batera, erreforma aurrera ateratzekoa da bihar, Madrilgo parlementuan. EAJk, EH Bilduk eta ERCk ezezkoa iragarri dute, ez dietelako negoziatzen utzi. Euskal gehiengo sindikalak lantokietara eraman du gaur erreformaren aurkako aldarria. | Ezkerreko gobernuak eskuinaren heldulekua izango du Espainiako Kongresuan. Alde bozkatuko dutela jakinarazi dute UPNk eta PDeCATek, eta Ciudadanosen botoekin batera, erreforma aurrera ateratzekoa da bihar, Madrilgo parlementuan. EAJk, EH Bilduk eta ERCk ezezkoa iragarri dute, ez dietelako negoziatzen utzi. Euskal gehiengo sindikalak lantokietara eraman du gaur erreformaren aurkako aldarria. | PSOEk eta Unidas Podemosek «inoizko gobernu ezkertiarrena» osatu dute Espainian askorentzat, baina, bihar, eskuinaren heldulekua izango dute Kongresuan, CEOEk baldintzatu duen lan erreforma baliozkotzeko. Boto guztiak zenbatu arte ez da jakingo legegintzaldiko lege garrantzitsuenak aurrera egingo duen ala ez, hain aldrebesa baita egoera, gobernuak ohiko bazkideak alde batera utzi eta eskuineko babesa bilatu ondoren. Azkenean geometria aldakorra deitu duten horrek bidea zabaltzen badu, Pedro Sanchezen gobernuak helburua lortuko du: «Koma bakar bat ere» aldatu gabe jarraituko du indarrean urte berriarekin batera lan merkatua arautzen duen legeak.
Eta nola lortuko du babes nahikoa dekretua baliozkotzeko? Ariketa konplexu baten bidez, non PDeCAT eta UPN funtsezkoak izango diren. Biak ala biak baiezkora joko dutela argitu dute gaur iluntzean. Bada, orain arte jakinarazitako botoen arabera, 176 baiezko daude dekretua baliozkotzeko. UPNren bi diputatuen eta PDeCATen lauen aldeko botoekin batera, Ciudadanosen eta beste talde txiki batzuenak izango ditu, besteak beste, Mas Pais, Teruel Existe eta Compromisenak. Ezezkoak, berriz, 173 izango dira, batzen badira PP, Vox, ERC, EAJ, EH Bildu, Junts, CUP, Foro Asturias, BNG eta Ciudadanoseko diputatu transfugarenak. Laster ikusiko da ariketa horretan ez dion inork huts egiten gobernuari.
Errelatoa eraikitzeko lanak
Hortik aurrera errelatoa indartzea baizik ez zaio geratuko exekutiboari, zuritzeko baliogabetu behar zuen lan erreforman aldaketa xumeak baizik ez dituela egin CEOE itunera erakartzeko. Errelato hori hasi dira eraikitzen azken orduetan. Yolanda Diaz lan ministroak negoziatzeko «denbora» badela esan zion atzo ERCri, eta «serio» negozitzeko, egin dizkiolako «proposamen batzuk». Segidan erantsi zuen elkarrizketa sozilerako mahaitik atera den idatzia «errespetatu» egiten dutela horiek. Alegia, koma bakar bat ere aldatu gabeko testuaz ari zela berriro. ERCko bozeramaile Gabriel Rufianek garbi erantzun zuen ez dutela «irentsiko» negoziatu gabeko dekreturik. «Errelatoa idazten ari dira jada», esan zuen, «ez dira negoziatzen ari».
Izan ere, PSOEk eskuineko hautua egin du dagoenek, eta horrekin batera ohiko bazkideak alde batera uztea erabaki. Gobernuari arnasa ematen diotenek (ERC, EAJ, EH Bildu) legegintzaldiko lege izarrean ezezkora jotzeak ekar ditzakeen arriskuei aurre egitea nahiago izan du Sanchezek CEOEk erreformaren ituna uztea baino. Presidenteak ez du uste gobernuaren egonkortasunari eragingo dionik.
Baina Unidas Podemos ez dago eroso eskuinaren babesarekin, oso agerian uzten duelako erreformaren arintasuna. Egoera horretan ulertu behar da Diazen azken negoziazio saioak ERCrekin eta EAJrekin, eta ezezkoan daudenak estu hartzeko adierazpen gogorrak. Jakin berri diren langabezia datuetan, kontratu finkoen hazkundea islatu da, eta hori ere estu hartzeko tresna bihurtu da. Diazek azpimarratu du erreformaren ondorioak hasi direla nabaritzen, eta aurka bozkatzen dutenek langileei egindako mesede hori kenduko diela. ERCk mehatxu zuzena jaso du, gainera: Catalunya en Comuk iragarri du babesa kenduko diola Kataluniako Gobernuari ezezkora jotzen badu.
Alderdi abertzaleek, ordea, ez dute negoziatzeko inolako tarterik eduki. EAJko presidente Andoni Ortuzarrek «CEOE bere lekuan» jartzeko eskatu du asteon, negoziazio parlamentario bat egon dadin. Euskal itunak estatukoen gainetik jartzea besterik ez dute eskatu jeltzaleek, 2010ko lan erreforma iritsi arte zeuden moduan; hor jarri dute marra gorri bakarra, baina hori ere ez du aldatu nahi izan gobernuak, patronalaren mehatxupean. Beraz, EAJko diputatuek ezezkoa emango dute, azken orduko negoziazioek ezusteren bat eragiten ez badute, behintzat.
Halaber, EH Bilduren ezetza segurua da, euskal itunen nagusitasuna eskatzeaz gain, kaleratze errazen eta merkeen araudia aldatzeko eskatu baitu, erreformaren muina, PPk goitik behera aldatu zuena langileen kalterako. Hala, Espainiako Kongresuak berretsi dezake, gaur, euskal lan itunek ez dutela segurtasun juridikorik edukiko eta kaleratzeak azken urteetan bezain errazak eta merkeak izango dira aurrerantzean ere.
Gehiengo sindikalaren protestak
Euskal gehiengo sindikalak, berriz, lantokietara eraman du gaur erreformaren aurkako aldarria. Lan zentroetan ez ezik, lau hiriburuetan ere mobilizazioak egon dira, erreforma indargabetzeko eta lan harremanetarako euskal esparrua eskatzeko.ELA, LAB, ESK, Steilas, Etxalde eta Hiru sindikatuek milaka langileren protesta bideratu dute. «Lehentasunez bereziki larriak diren bi gai moldatzeko beharra dago», azaldu dute, «euskal lan harremanen esparruari eraso egiten dion estatalizazioa, batetik, eta, bestetik, kaleratze merke eta errazak ahalbidetzen jarraitzeko aukera». Horregatik, 2010eko eta 2012ko lan erreformak erabat baliogabetzea eskatu dute langileek «lan baldintzak prekarizatzeko tresna direlako». Euskal alderdiek «euskal langileen ahotsa eta aldarrikapenak Madrilen defendatzea» beharrezkoa dela diote sindikatuek, eta langileek beren lan eta bizi baldintzak «duintzeko behar dituzten aldaketak» bultzatzea eta defendatzea.
Oso bestelako iritzia plazaratu du Euskadiko CCOOko idazkari nagusi Loli Garciak. ELAri zuzendu zaio bereziki lan erreformaren aurrean gehiengo sindikalak duen jarrera gutxiesteko. «ELAk PPren lan erreforma nahiago du», esan du. ELAk «sindikalismo merkantilista bat» egiten duela ere defendatu du: «Afiliatuentzako aritzen dira bakarrik; ez dute elkartasun sindikalismo bnat egiten, langile guztiei bermeak emateko». Halaber, erantsi du «positiboa» dela Ciudadanosek lan erreforma babestea, «denek babestu beharko luketelako». |
2022-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/209131/espainiako-auzitegi-konstituzionalak-tramiterako-onartu-du-voxek-eaeko-pandemia-legeari-jarritako-errekurtsoa.htm | Gizartea | Espainiako Auzitegi Konstituzionalak tramiterako onartu du Voxek EAEko pandemia legeari jarritako errekurtsoa | Voxek Espainiako Kongresuan dituen 52 diputatuek bultzatu dute legearen hainbat artikuluren aurkako helegitea. Tramiterako onartzeak ez du esan nahi legea etenda geratzen denik. | Espainiako Auzitegi Konstituzionalak tramiterako onartu du Voxek EAEko pandemia legeari jarritako errekurtsoa. Voxek Espainiako Kongresuan dituen 52 diputatuek bultzatu dute legearen hainbat artikuluren aurkako helegitea. Tramiterako onartzeak ez du esan nahi legea etenda geratzen denik. | Voxek errekurtsoa jarri zion Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako pandemia legeari, eta Espainiako Auzitegi Konstituzionalak tramiterako onartu du. Eusko Legebiltzarrak ekainaren amaieran onartu zuen pandemiaren aurkako legea, COVID-19aren aurka egiteko lege esparru zabalagoa izate aldera, baina, eskuin muturreko alderdiaren arabera, «benetako diktadura estatua» ezartzen du. Espainiako Kongresuan dituen 52 diputatuek bultzatu dute legearen hainbat artikuluren aurkako errekurtsoa.
Helegitea tramiterako onartu arren, legea ez da etenda geratu: indarrean egongo da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan osasun larrialdiak irauten duen bitartean, baina oinarrizko eskubideei eragiten dieten puntuak alarma egoeran soilik aplikatu ahal izango dira.
Voxen hitzetan, legeak nahitaezko txertaketa «inposatzen» du, baita PCRak egitera eta baheketetan parte hartzera behartu ere, alarma egoera indarrean dagoen bitartean. Legearen 11. artikulu horrek «diktadura estatua» islatzen duela esan dute. Artikuluak hauxe dio: alarma egoera ezarrita dagoenean, agintariek «sistema sanitarioan eta soziosanitarioan ezinbestekoak diren nahitaezko prestazio pertsonalak» ezarri ahal izango dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.
Halaber, legeak jasotako zigorrei ere helegitea jarri die Voxek. Gainera, errekurtsoak jartzera animatu ditu zigor horiek jarri dizkieten herritarrak. |
2022-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/209132/cafek-iberdrolaren-hidrogenoa-erabiliko-du.htm | Ekonomia | CAFek Iberdrolaren hidrogenoa erabiliko du | Beasaingo konpainia horrek udarako nahi du prest hidrogenozko trenaren prototipoa. Talgok udaberrian hasiko ditu probak, eta Ribabellosan landuko ditu makinak. | CAFek Iberdrolaren hidrogenoa erabiliko du. Beasaingo konpainia horrek udarako nahi du prest hidrogenozko trenaren prototipoa. Talgok udaberrian hasiko ditu probak, eta Ribabellosan landuko ditu makinak. | Hidrogeno bidez mugituko diren trenak edukitzeko lanean ari dira Euskal Herrian lan egiten duten trengileak. Talgok joan den astean iragarri zuen Petronorrekin eta Arabako Aldundiarekin lankidetzan arituko dela Vittal One proiektuan, eta Ribabellosako lantegian (Araba) garatu eta eraiki nahi dituela bere hidrogenozko trenak. CAFek, berriz, gaur jakinarazi du akordio bat egin duela Iberdrolarekin haren hidrogenoa erabiltzeko. Beasaingo konpainiak udan ditu hastekoak bere probak.
Gaur egun elektrikoak dira tren gehienak, baina badira diesel motordunak ere, batez ere elektrifikatzeko zailak diren trenbideetarako; inguru malkartsuetakoak, batez ere. Horiek ordezkatzeko alternatiba gisa hidrogenoa ikusten du Europako Batzordeak, eta diruz lagunduko ditu proiektuak.
EBren proiektu horietako batean ari da parte hartzen CAF, Renfe Espainiako tren konpainia publikoarekin batera. Asmoa da Renferen Civia tren bat egokitzea, hidrogeno bidez funtziona dezan argindar sarea erabiltzerik ez duenean.
CAFek gaur azaldu duenez, apirilean hasiko dituzte FCH2RAIL proiektuaren barruan tren berriaren probak, enpresak Zaragozan (Aragoi, Espainia) duen lantegian. Hiri horretatik Pirinioetako Canfranc geltokira doan trenbidean erabiltzea da asmoetako bat.
Trena Iberdrolak Bartzelonan duen lantegitik hornitutako hidrogeno berdearekin bultzatuko da. «Sorkuntza elektrikoko sistema berria instalatuko du unitate horretan hidrogeno bidezko piletatik eta baterietatik eratorritako energiaren hibridaziotik abiatuta. Hori guztia, aldi berean, ibilgailuan lehendik dagoen trakzio sistemarekin integratuko da, eta hidrogeno bidezko pila duen bi modutako ibilgailuaren lehen tren erakusleetako bat izango da», azaldu du konpainiak.
Iberdrolak hidrogenoa iturri berriztagarrietatik lortzeko bi lantegi jarri berri ditu martxan, eta horietako bat Bartzelonan dago. Urtarrilaz geroztik, hidrogenoz hornitzen ditu TMB Bartzelonako metropoliko garraio konpainiako autobusak. |
2022-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/209133/nuklearra-eta-gasa-taxonomia-berdean-sartu-ditu-bruselak.htm | Ekonomia | Nuklearra eta gasa taxonomia berdean sartu ditu Bruselak | Batzordeak egintza delegatua onartu du, eta trantsiziorako direla dio, eta ikatza baztertzeko beharrezko. McGuinness komisarioak ukatu egin du taxonomiak sinesgarritasuna galdu duela, edota zuriketa berdea erraztu duela. Europako Batzordeak ez dio men egin bere adituen plataformari. | Nuklearra eta gasa taxonomia berdean sartu ditu Bruselak. Batzordeak egintza delegatua onartu du, eta trantsiziorako direla dio, eta ikatza baztertzeko beharrezko. McGuinness komisarioak ukatu egin du taxonomiak sinesgarritasuna galdu duela, edota zuriketa berdea erraztu duela. Europako Batzordeak ez dio men egin bere adituen plataformari. | Diru pribatua helburu klimatikoetara eta ingurumenera behar bezala eta ahalik eta gardenen bideratzeko tresna izan behar zuenak zuriketa berdeari zirrikitua zabaldu dion kezka agerikoa da gaur. Horrez gain, taxonomia osoaren sinesgarritasuna kolokan gelditu dela ere uste dute askok.
Azkenean, Europako Batzordeak onartu egin du energia nuklearra eta gas naturala EBko taxonomian sartzea. Argindarra sortzeko bi jarduera ekonomiko horiek berdetzat hartuko dira orain, inbertsio pribatuak etiketatzeko orduan.
Ezarritako irizpideak
Erabaki da energia nuklearrean inbertitzea berdetzat har daitekeela baldin eta 2045. urterainoko eraikuntza baimena duten zentral berriek «ingurumenari eta ur baliabideei kalterik ez egiteko irizpideak betetzen badituzte».
Gasari dagokionez, berriz, ikatza ordezkatzeko diren eta kilowatt-ordua ekoizteko atmosferara gehienez 270 gramo karbono dioxido isurtzen duten zentralek behin-behineko etiketa berdea izango dute. Gas planta berri horiek irizpide hori bete beharko dute 2030era artean, eraikuntza baimena izan nahi badute, eta planak izan behar dituzte 2035aren bukaerarako gas berriztagarrietara edo isurketa txikiko gasetara igarotzeko.
Choozeko zentral nuklearra, Ardeetan (Frantzia). JULIEN WARNAND, EFE
Mairead McGuinness Europako Finantza komisarioaren arabera, «estandar horiekin, baldintza zorrotz horiek puntako berrikuntza eta aldaketa sustatuko dute sektore horietan». Deigarria, hori bai, bere agerraldia ez duela hasi gasa edo nuklearra aipatuz, ikatza baizik. «Europako Batasunean oraindik argindar sorkuntzaren %15 hartzen du ikatzak, eta beharrezkoa dugu hori aldatzea».
Presio ugari
Komisarioak ez du argitu egintza delegatuaren bozketa nola joan den Batzordearen gaurko bilkuran, zer herrialdek egin duen alde eta zeinek kontra. Gai honetan, hori bai, presio politikoak izugarriak izan dira dira, batez ere gasaren edo nuklearraren menpekotasun handia duten herrialdeena. Eta horiek ez dira nornahi Europako Batasunean. Alde batean, Alemania buru duen blokea egon da (ekialdeko herrialde askorekin batera), zeinak jo eta su defenditu duen gas naturalak deskarbonizaziorako trantsizio energia izan behar duela. Aldi berean, hori bai, Alemania energia nuklearra taxonomian sartzearen kontra zegoen.
>Protesta bat Frankfurten, taxonomiaren zuriketa berdearen kontra, urtarrilean. RONALD WITTEK, EFE>
Baina beste bloke batek, Frantzia buru, gogor defenditu du energia nuklearra, argudiatuz ez duela isurtzen beroketa globala eragiten duen berotegi gasik, baina kontuan izan gabe, besteak beste, hondakin nuklearren arazoa. Azkenean, herrialde bakoitzaren menpekotasunak idatzi du haien jarrera, baten edo bestearen alde, edota baten edo bestearen kontra.
Hala ere, Batasuneko eta Batasunetik kanpoko hainbat kargudun politikok gaitzetsi dute gasa eta nuklearra berdetzat hartzea. Eta, jakina, erabakiari ez diote abegi onik egin ingurumen gaietan aritzen diren gobernuz kanpoko erakunde nagusiek.
Epeetan eta formetan, trakets
Europako Batzordearen jarrerak soilik ez, jokamoldeak ere piztu du haserrea. Adostasuna lortzea gaitza zenez, Batasuneko erakundeetan ohikoa den portaera izan du Batzordeak, erabakia behin eta berriz atzeratuz 2021eko bigarren zati osoan; baina behin jarrera argitzen zegoela, nuklearrak eta gas naturala berdetzat hartzearen alde, Batzordea epeekin jolasten ibili dela dirudi.
Abenduan behin eta berriz atzeratuz joan zen taxonomiaren egintza delegatuaren zirriborroa, eta, azkenean, urte berria iristeko minutu gutxi batzuk falta zirela, 31 gauean bidali zien zirriborroa aldeei. Herrialdeei eta erabakian parte diren beste erakundeei, hasieran, urtarrilaren 12ra arteko epea eman zitzaien, iritziak emateko. Askoren eskariz, kontsulta epea luzatu egin zen, urtarrilaren 21eraino. Hiru aste guztira.
Kritikatzeko modukoa izan daiteke halako erabaki esanguratsu bat hartzeko tresna egintza delegatua izatea ere. Berez, Batasuneko beste organo legegileek aitortu zioten Batzordeari horrela jokatzeko eskumena (horregatik da delegatua), baina Luxenburgoko Energia ministroak gaitzetsi du hasierako taxonomia araudian ez zegoela nuklearrik eta gasik.
Gaurtik aurrera zer?
Batetik, Europako Batzordearen proposamenari, egintza delegatu moduan datorrenez, ezin diote zuzenketarik egin ez Europar Kontseiluak, ezta Europako Parlamentuak ere. Haiek soilik betoa ezar diezaiokete. Eta, horretarako, beharrezkoa da gutxienez Batasuneko herritarren %65 ordezkatzen dituzten hamabost herrialde agertzea kontra gutxienez. Alemania (gasarengatik) eta Frantzia (nuklearrarengatik) proposatutakoaren alde egongo dira, eta, beraz, hor ez dago jorratzeko bide luzerik. Lau herrialde soilik agertu dira, orain arte, proposamenak dioenaren kontra: Austria, Danimarka, Espainia eta Luxenburgo.
>Manheimgo (Alemania) ikatz zentralaren irudi termikoa. / RONALD WITTEK>
Ordea, bide bat zabal daiteke Europako Parlamentuan. Gehiengo sinplea ez da nahikoa, baina, 353 botorekin, Parlamentuak atzera bota dezake Batzordearen proposamena. Boto asko dira, hori bai. Pentsa daiteke Berdeek eta Europako Ezkerrak egintza delegatuari betoa ezarri nahiko diotela, eta horiek, gutxi gorabehera, 256 boz lirateke. Betoaren kontra leudeke ECRko kontserbadoreak (64) eta eskuin muturrekoak (70). Jarrera zehaztugabeagoa dute, bakoitzaren herrialdearen arabera, eskuineko Europako Alderdi Popularreko parlamentarioek, eta Renew Europeko liberalek.
Lau hilabeteko epean beta daiteke Europako Batzordearen egintza delegatua, nahiz eta muga bi hilabetez luzatzeko aukera dagoen.
Adituen taldea, kontra
Mairead McGuinnes komisarioak birritan izan du ahotan gaur Finantza Jasangarrietarako Plataforma. Ez da gutxiagorako. Europako Batzordea gai honetan aholkatzeko organoa da plataforma hori. Eta bere adituen iritziari muzin egin dio Von der Leyenen batzordeak. Aurretik eta orain, urtarrilaren 21ean Batzordeari helarazitako txostenean, plataformak argi utzi du nuklearra ezin dela berdetzat hartu; egia da, energia horrek ez du berotegi gasik atmosferaratzen, baina kalte esanguratsua egiten die ur eta itsas sistemei, ekonomia zirkularrari, kutsaduraren prebentzioari eta biodibertsitateari eta ekosistemei, hots, ez ditu betetzen jasangarritasun irizpideak.
Gasarekin, berriz, plataformak ulertzen du gasa erabil daitekeela trantsiziorako, baina baldintza oso jakin batzuetan deitu ahalko litzateke berde. Plataformak argi esan du batzordeak zirriborroan jarritako isuri mailekin gas zentral berriek ez luketela bete ahal izango kalte handirik ez egiteko irizpidea. Eta, era berean, ezingo litzateke 2050. urterako deskarbonizazio helburua bete.
Berdin dio, adituen ustez, argindarra ekoizteko zentral guztia 2030erako emisio txikiko gasetara pasatzea. «Zentral efizienteenak ere 316 gramo karbono dioxido isuriko lituzke kilowatt-ordua sortzeko. Eta jarduera hori ez da berdea izango inoiz». Kilowatt-ordua 100 gramotik azpirako CO2 emisioekin egin beharko litzateke, klima aldaketaren arintzean ekarpen esanguratsua egiten duela esateko.
Eta plataforma ez da bakarra izan Batasuneko erakundeen artean Batzordearen proposamena auzitan jartzen. Europako Inbertsio Bankuko presidente Werner Hoyerrek ere gaitzetsi zituen abenduko amaierako zirriborro hura. Batasuneko inbertsio nagusietarako eta, beraz, ingurumeneko inbertsioetarako bankuak «ez du inoiz inbertitu proiektu nuklearretan, eta ez dauka hori aldatzeko asmorik, berdin dio taxonomiak zer esan», adierazi du Hoyerrek joan den astean bertan. Nuklearra argi arbuiatuz, hala ere, gasari buruz, zalantza gehixeago agertu ditu Hoyer alemaniarrak.
Bi kritikei, McGuinnessek erantzun die, batetik, irizpide oso zorrotzak jarri zaizkiela bai nuklearrari eta bai gasari, eta, bestetik, horrela nabarmendu egin dela bi energia horiek trantsiziorako izango direla: «Azpimarratu egin nahi dut trantsiziorako diren ideia hori». Komisarioaren ustez, bi ideia horiekin, «taxonomiak ez du sinesgarritasunik galduko». Istripu nuklear baten arriskuaz galdetuta, besteak beste, ikatz zikinak jendea hiltzen duela erantzun du komisarioak.
Taxonomia eta haren helburua
Inbertsio berde bat zer den zehaztea, hori da taxonomia deiturikoaren helburua. Ezer baino gehiago, sailkapen bat osatzea da, non zerrendatuko diren zeintzuk diren jarduera ekonomiko jasangarriak. Horrela, EBn kapital pribatua inbertsio jasangarrietan jartzen dutela ziurtatu ahal izango lukete inbertsiogileek (bankuek, funtsek...). Eta erraztu egingo litzateke behar bezala bideratzea klima larrialdiaren kontra eta ingurumenaren alde egiteko ezinbestekoa izango den dirutza. Taxonomiak ezarritako estandarraren arabera izango dira inbertsioak edota finantza produktua berde.
Europako arauen arabera, teknologia bat ezin daiteke berdetzat jo kalte esanguratsua egiten badio (taxonomiako) ingurumeneko sei helburuetakoren bati: klima aldaketaren arintzeari; klima aldaketarako egokitzeari; uraren babesari; ekonomia zirkularrerako trantsizioari; kutsaduraren prebentzioari; eta biodibertsitatearen eta ekosistemen babesari.
Taxonomiaren lehen ataleko ildo nagusiak, klima larrialdiari eta arintze neurriei dagozkien jarduerei buruzkoak, jada onartu ziren lehen egintza delegatu batean, eta indarrean da urte hasiera honetatik. Baina energia jardueren artean gai arantzatsuenei buruzko erabakiak atzeratu egin dira, behin eta berriz. Eta horrela gaur arte: Batzordea ez da ausartu erabakitzera zerrenda berdean sartu ala ez sartu (eta sartzekotan nola sartu) gasa eta nuklearra. |
2022-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/209134/botere-judizialaren-oldarraldiari-baturik-erantzutera-deitu-du-kontseiluak.htm | Gizartea | «Botere judizialaren oldarraldiari» baturik erantzutera deitu du Kontseiluak | Hizkuntza politikaren alorrean 2021ean gertatutakoari buruzko irakurketa aurkeztu du Euskalgintzaren Kontseiluak Bilbon. Aurtengo jardunari begira, adostasun sozialak zabaltzea eta eremu politikora hedatzea galdegin du Paul Bilbaok. | «Botere judizialaren oldarraldiari» baturik erantzutera deitu du Kontseiluak. Hizkuntza politikaren alorrean 2021ean gertatutakoari buruzko irakurketa aurkeztu du Euskalgintzaren Kontseiluak Bilbon. Aurtengo jardunari begira, adostasun sozialak zabaltzea eta eremu politikora hedatzea galdegin du Paul Bilbaok. | Euskararen normalizazioaren eta hizkuntza politikaren alorrean, argi-ilunak utzi zituen 2021ak. Euskalgintzaren Kontseiluak urtearen errepasoa egin du gaur Bilbon antolatutako ekitaldi batean, eta Paul Bilbao idazkari nagusiak kezka handia adierazi du «botere judizialaren oldarraldiarekin», baina horri «batasunez erantzutera» eta «hizkuntza politikak blindatzera» deitu du. Adibide gisa jarri du Ipar Euskal Herrian irakaskuntzako murgiltzea babesteko sortutako «herri gogoa»: Frantziako Konstituzio Kontseiluak Molac legea edukiz hustu zuenean, hizkuntza gutxituen defentsak mobilizazio handiak eragin zituen. «Hezkuntza eragileek batasuna erakutsi zuten, eta azkenean gobernuak norabidea aldatu behar izan zuen». 2022an ere «plazak betetzera» deitu du: «Bidegabekeriak salatzera kalera atera beharko dugu».
Urte «zirraragarria» izango da 2022a, Bilbaoren aburuz. Besteak beste, gogora ekarri du Korrika badatorrela, baita Euskaraldia ere, eta euskalgintzako hainbat erakundek urteurren biribilak dituztela. «Hizkuntzaren normalizazioari dagokionez, erronka ikaragarriak ditugu. Herri gogo indartsua aktibatu behar dugu». Euskara berreskuratzeko prozesua «garai interesgarrian» dela nabarmendu du, baina oztopoak ere ugari direla gaineratu. Iazko jarduna aztertzean, hiru gai azpimarratu ditu: administrazioko langileen hizkuntza gaitasuna jomugan egon izana, ikus-entzunezkoen eremuan egindako lana eta hezkuntzaren alorrean zabaldutako aukera.
Hain justu, atzo argitara ateratako albisteari erreparatuta, Bilbaok gaitzetsi egin du Gasteizko epaile batek emandako ebazpena: Laudioko Udalari (Araba) langile bat «diskriminatzea» egotzi dio, euskara eskakizuna ez betetzeagatik kaleratu zuelako, hizkuntza zailegia delakoan. «Botere judizialaren oldarraldiaren estrategiaren» barruan kokatu du epaia: «Epaien bidez ezarri nahi dute hizkuntza politika berria; are gehiago, botere judiziala hizkuntza politika nahierara arautzen hasia da jurisprudentzia baliatuz».
Hezkuntzaren alorrean, berriz, aurrerapausoak emateko aukera ikusten du Kontseiluak, Eusko Legebiltzarrean eztabaidatzen ari diren hitzarmenari eta legeari begira. Bilbaok gogora ekarri du euskalgintzak bere alea jarri duela prozesuan, eta hezkuntza eragileekin adostutako proposamena aurkeztu zuela abenduan: «Lege berriak berariaz jaso behar luke ereduen sistema gainditzea eta euskara ardatz duen eredu orokor bat ezartzea». Gaiak korapilo ugari dituela jakinda ere, «handira jokatzeko» eskatu du, hizkuntza gutxituentzat hezkuntza «zutabe» dela nabarmenduta.
Jauzia egiteko sasoia
Baina 2021ak eman zuena ez ezik, 2022ak emateko duena ere izan du hizpide Kontseiluak. Iazko ekainean Donostian Batuz aldatu lelopean egindako ekitaldia gogora ekarrita, «jauzi bat» egiteko sasoia dela berretsi du Bilbaok, eta zenbait erronka aipatu ditu: «Adostasun soziala gehiago zabaldu behar dugu, esparru berrietara heldu behar gara; eta adostasun soziala politiko bihurtu behar dugu». Era berean, azken urteetan hainbat alorretan egindako lanari jarraipena emateko asmoa agertu du Kontseiluak. Euskara eremuz eremu sustatzeko, «eragileekin lehentasunezko neurriak zehaztu» nahi ditu. |
2022-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/209135/monica-vitti-aktorea-hil-da-90-urte-zituela.htm | Kultura | Monica Vitti aktorea hil da, 90 urte zituela | Sinbolo bat zen Italiako zinemagintzan. 50 filmetan baino gehiagotan lan egin zuen; Michelangelo Antonionirenak dira ezagunenak, Inkomunikazioaren trilogiakoak batez ere. | Monica Vitti aktorea hil da, 90 urte zituela. Sinbolo bat zen Italiako zinemagintzan. 50 filmetan baino gehiagotan lan egin zuen; Michelangelo Antonionirenak dira ezagunenak, Inkomunikazioaren trilogiakoak batez ere. | Monica Vittik (Erroma, 1931 - 2022) iazko azaroan bete zituen 90 urte. Urteak zeramatzan bizitza publikoa alde batera utzita, gaitz baten ondorioz. Roberto Russo senarrak eman du gaur haren heriotzaren berri. Zinemaren historiaren zati bat joan da harekin: ibilbide oparoa izan zuen, eta aktore gutxik bezalako arrastoa utzi zuen ondorengo belaunaldietako aktore eta zinemazaleengan.
Zinemako izar bat zen, bere belaunaldiko aktore goraipatuenetako bat, eta Italiako zinemaren hainbat alde ezagutu zituen. Komedian aritu zen maiz, barre ozeneko eta alaitasun kutsakorreko pertsonaiak antzezten; eta emakume burges, neurotiko eta atsekabetuen rolean aritu zen Michelangelo Antonioniren zenbait filmetan. Sakontasuna, misterioa, sentsualitatea eta argitasuna dira Vittiren ezaugarri nabarmenduenetako batzuk.
Vittik antzerkia zuen pasio, gazte-gaztetatik, eta teatroan abiatu zuen karrera. Antonionirekin topo egin zuenean hasi zuen bere zinema ibilbide gogoangarria. Elkarrekin egindako obra bikoteen neurosiari eta emakume modernoaren saminari buruzkoa da, eta zinema modernoaren gailurtzat jotzen da. Elkarren segidan egin zituzten L'avventura (1960), La notte (1961) eta L'eclisse (1962), Inkomunikazioaren trilogia delakoa osatzen duten filmak, eta Deserto rosso (1964). Lan horietan zuen karismak ikono bilakatu zuen mundu osoko zinemazaleentzat.
Komedian aritu zen ondorengo urteetan, antzerkian ordurako ondo ezagutzen zuen generoan. Mario Monicelli, Ettore Scola eta Alberto Sordi zuzendariekin lan egin zuen, besteak beste. Bestalde, Luis Buñuelen Le fantôme de la liberté filmeko (1974) protagonista izan zen.
1980ko urteetatik aurrera film gutxi egin zituen arren, 1990ean zuzendari aritu zen Scandalo segreto lanean, protagonistaren rola jokatzeaz gain.
Donostiako Zinemaldian Zilarrezko Maskorra irabazi zuen 1968an, Monicelliren La ragazza con la pistola filmean egindako lanagatik. Horrez gain, hainbat sari jaso zituen: bost David di Donatello sari aktore onenarena —eta beste lau sari berezi—, hamabi Urrezko Globo —horietako bi ibilbideari—, Ohorezko Urrezko Lehoia Venezian eta Zilarrezko Hartza Berlinen, besteak beste.
Azken urteetan irakasle aritu zen Erromako Akademian, bera ikasten hasi zen leku berean. |
2022-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/209136/olaberriko-arcelorreko-langile-bat-hil-da-auto-batek-harrapatuta.htm | Ekonomia | Olaberriko Arcelorreko langile bat hil da, auto batek harrapatuta | Astearte gauean gertatu zen ezbeharra, lanetik irteten ari zenean. LABek salatu du enpresak erantzukizuna duela. Aurten lan istripuan hildako seigarren behargina da. | Olaberriko Arcelorreko langile bat hil da, auto batek harrapatuta. Astearte gauean gertatu zen ezbeharra, lanetik irteten ari zenean. LABek salatu du enpresak erantzukizuna duela. Aurten lan istripuan hildako seigarren behargina da. | Olaberriko (Gipuzkoa) Arcelorreko langile bat hil da enpresaren aurrean auto batek harrapatuta, LABek jakitera eman duenez. Asteartean izan zen istripua, 21:30ak aldera, langilea bere lanpostutik irteten ari zenean, eta sindikatuak gaur goizean izan du heriotzaren berri. LABen zenbaketaren arabera, aurten lan istripuan hildako seigarren behargina da.
Sindikatuak ukatu du istripua in itinere -lanerako joan-etorrietakoa- kontsideratu daitekeenik. Enpresak gertutakoan erantzukizun zuzena duela uste du, aparkalekua publikoa izan arren, lantegiko beharginek erabiltzen dutelako ia esklusiboki, berariaz» eraiki zela beharginak lanpostura iristeko. «Langileek egunero egiten duten ibilbidea da, eta enpresaren beraren aparkaleku bat balitz bezala erabiltzen dute». Gainera, azpimarratu du in itinere erako lan istripuak «ez direla ikertzen» eta, beraz, halakoak gertatu ondoren enpresek ez dutela neurri zuzentzailerik hartzen. LABen ustez, Arcelorrek identifikatuta izan beharko lituzke arriskuak, eta prebentzio neurriak aplikatu beharko lituzkee, aldundiarekin eta udalarekin batera, aparkaleku hori bere instalazioen eremuaren barruan egongo balitz bezala.
«Datuak oso gogorrak dira. Etxera itzultzen ez diren langileez ari gara», salatu du sindikatuak. Azken lan heriotza salatzeko egingo diren mobilizazioetan parte hartzera deitu du. |
2022-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/209137/gizon-bat-atxilotu-dute-santurtzin-emakume-bati-sexu-erasoa-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Santurtzin emakume bati sexu erasoa egitea egotzita | Ustezko erasotzaileak emakumea aizto batekin mehatxatu zuen, eta berarekin sexu harremanak izatera behartu zuen. Sexu askatasunaren aurkako erasoa eta genero indarkeriazko delitua leporatzen dizkiote. | Gizon bat atxilotu dute Santurtzin emakume bati sexu erasoa egitea egotzita. Ustezko erasotzaileak emakumea aizto batekin mehatxatu zuen, eta berarekin sexu harremanak izatera behartu zuen. Sexu askatasunaren aurkako erasoa eta genero indarkeriazko delitua leporatzen dizkiote. | Atzo 64 urteko gizon bat atxilotu zuten Santurtzin (Bizkaia) bere bikotekide ohiari sexu eraso bat egitea egotzita. Arratsaldean jazo zen gertakaria. Duela gutxi moztu zuten bikote harremana ustezko erasotzaileak eta emakumeak, eta gizona arratsaldean joan zen emakumearen etxera, oraindik bertan zituen gauza batzuen bila.
Eztabaidan hasi ziren, eta gizona emakumea iraintzen eta aizto batekin mehatxatzen hasi zen. Emakumeak azaldu duenez, gizonak kolpatu egin zuen, eta behartu egin zuen berarekin sexu harremanak izatera.
Ihes egitea lortu zuen azkenean, eta bizilagunei laguntza eskatu zien. Larrialdi zerbitzuetara deitu zuten, eta Ertzaintzak gizona atxilotu zuen. Sexu askatasunaren kontrako erasoa eta genero indarkeriazko delitua leporatzen dizkiote ustezko erasotzaileari. |
2022-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/209138/eh-bilduk-euskara-ardatz-izango-duen-murgiltze-eta-mantentze-eredu-orokor-malgu-bat-proposatu-du.htm | Gizartea | EH Bilduk euskara ardatz izango duen murgiltze eta mantentze eredu orokor «malgu» bat proposatu du | EH Bilduren irudiko, segregazioa «hezkuntza sistemak duen arazo larrienetakoa» da. 85 neurri proposatu ditu egoerari buelta emateko: besteak beste, ikastetxeetako kuotak debekatzea eta ikastetxeetan leku batzuk gordetzea sozialki desabantailak dituztenei. | EH Bilduk euskara ardatz izango duen murgiltze eta mantentze eredu orokor «malgu» bat proposatu du. EH Bilduren irudiko, segregazioa «hezkuntza sistemak duen arazo larrienetakoa» da. 85 neurri proposatu ditu egoerari buelta emateko: besteak beste, ikastetxeetako kuotak debekatzea eta ikastetxeetan leku batzuk gordetzea sozialki desabantailak dituztenei. | EH Bilduk iazko irailean aurkeztu zuen hezkuntzarako proposamena; besteak beste, proposatu zuen ikastetxeak juridikoki publikoak edo pribatuak izan ahalko direla, baina denek lankidetzarako hitzarmen bera sinatu beharko dutela Eusko Jaurlaritzarekin, eta behin hori sinatuta eskubide eta betebehar berak izango dituztela guztiek. Hilabete hauetan, hezkuntza proposamen hori eztabaidatzen eta adituei entzuten aritu dira, eta gaur aurkeztuko dute proposamen berritua. Euskal Herri osorako ildoak ezarriak dituzte, baina Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako egindako proposamena xehatu dute gehien, Eusko Legebiltzarrean erdietsi asmo duten hezkuntza akordioaren harira. Bi foku jarri dituzte: euskalduntzea eta segregazioa.
Euskalduntzeari dagokionez, EH Bilduren irudiko, orain arteko A, B eta D ereduen sistemak «goia jo» du, eta beste proposamen bat egin dute: murgiltze eta mantentze sistemetan oinarritutako euskara ardatz izango duen eredu orokortua izatea. Segidan, eredu horrek «malgua» izan beharko duela zehaztu dute, «lurraldean euskararen ezagutza eta egoerarekiko dagoen aniztasuna aintzat harturik eta tokian tokiko berezitasunak eta egoera soziolinguistikoa kontuan izanda». HelburuRIK behinena benetan murgiltze eta mantentze sistemetan oinarritutako ikasteredu orokortu bakarra bihurtzea izango da, haien hitzetan. Ikasleei legez zor zaiena bermatu behar dela nabarmendu dute: euskaraz eta gaztelaniaz, gutxienez, B2 hizkuntza gaitasun maila eta atzerriko hizkuntzan B1 eskuratzea. «Erronka horri ahalik eta egokien erantzuteko bideak diseinatzeko tenorea da».
Euskara ardatz izango duen eredu orokortua ezartzearekin batera, beste hainbat aldaketa ere eskatu dituzte: besteak beste, arreta eta neurri bereziak jartzea 0-6 urteko etapan, ahozko komunikazioa izatea irakasteko eta ikasteko estrategia nagusia, eta familia giroan euskararen ezagutza eta erabilera sustatzeko egitasmoak bideratzea. Eta euskal curriculumak izan behar lukeen garrantzia nabarmendu dute: «Euskal curriculumak izan beharko luke hezkuntza sistemaren oinarria eta markoa, eta, nola ez, hizkuntza ikasteredu orokortuak erreferentziatzat izan beharko du euskal curriculuma».
Segregazioa murriztu nahian
Hezkuntza eragile ia guztien ahotan dagoen beste gai bati ere heldu dio proposamenak: eskola segregazioari aurre egiteko 85 neurri jasotzen ditu. Koalizioaren arabera, segregazioa ez da bat eta bakarra, eta sexuaren eta baldintza ekonomikoen araberako segregazioa, ezgaitasuna duten ikasleekiko segregazioa eta jatorriaren araberako segregazioa aipatu dituzte, besteak beste, baina nabarmendu dute kanpotik etorritako eta maila sozioekonomiko apaleko ikasleekin «erabateko» segregazioa gertatzen ari dela.
EH Bildurentzat, eskola segregazioa ez da hezkuntza eremuari dagokion arazo hutsa, baina bada hezkuntzarena ere, eta, hezkuntza sistemak duen «arazo larrienetakoa» da, gainera. 85 neurri proposatu dituzte, egoerari buelta emateko: bermatu beharko da derrigorrezko hezkuntza doakoa dela ikastetxe guztietan eta ikasle guztientzat; eskolatze bulegoak ezarriko dira, familiei informazioa emateko eta ikasleen matrikulazioan parte hartuko dute, «aukera berdintasuna sustatzeko eta ikastetxe batzuek ikasleak aukeratzeko garatzen dituzten prozesu ez-formalak eragozteko»; segregazio handia duten ikastetxeek urtean zehar iristen diren ikasle gutxiago jasoko dituzte; kasu batzuetan, «beharrezkoa balitz eta inplikatutako sektoreko eragile guztiekin hala adostuta», ikastetxeak ixtea edota bat egitea erabaki dezakete, «heterogeneotasuna bultzatzeko asmoz»; eta matrikulazio garaian, bi zerrenda egitea —sozialki desabantailak dituztenak eta ez dituztenak—, eta haientzako lekuak gordetzea, besteak beste. Azkenik, koalizio abertzalean beste proposamen bat ere jasotzen du dokumentuak: segregazioaren kontrako herri akordioa egitea. |
2022-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/209139/erakunde-publikoek-laborantza-lurretan-espekulatu-dutela-salatu-du-irisarrizain-kolektiboak.htm | Gizartea | Erakunde publikoek laborantza lurretan espekulatu dutela salatu du IrisarriZain kolektiboak | Irisarrriko herritar taldeak esplikatu du gerora antolatzeko eremu gisa izendatu dituztela herriko laborantza lur batzuk, eta horren ondorioz erakunde publikoek salmenta prezioarekin espekulatu dutela. | Erakunde publikoek laborantza lurretan espekulatu dutela salatu du IrisarriZain kolektiboak. Irisarrriko herritar taldeak esplikatu du gerora antolatzeko eremu gisa izendatu dituztela herriko laborantza lur batzuk, eta horren ondorioz erakunde publikoek salmenta prezioarekin espekulatu dutela. | IrisarriZain kolektiboak agerraldia egin du goizean, Irisarrin (Baxenabarre), herriko lur batzuen bilakaerari buruzko kezka agertzeko. Izan ere, Herriko Etxeak GAE gerora antolatzeko eremu gisa izendatu ditu bi lur eremu, horien artean 12,5 hektareako laborantza lur bat, Euskal Hirigune Elkargoarekin, ScoTekin eta Lurraren Tokiko Erakunde Publikoarekin adosturik. Horren eraginez, ordea, IrisarriZainek dio prezioarekin espekulatu dutela: «Tratu bat bidean dute jada Lurraren erakundeak 159.000 euroan negoziatu bi hektareatan (79.500 euro). Tokiko laborantza lurraren prezioari konparatuz 10 aldiz karioago da, hots!».
Hala, erakunde publikoei lur horiek GAE ez izendatzea galdetu diete, eta abian den tratua bertan behera uzteko. «GAE tresnak ahalbidetu du espekulazioa; alta, lur funtsen erregulatzeko tresna izan behar luke. Hemen, laborantxa lurretan erabiltzea zentzugabekeria da», salatu dute. Gainera, laborantza lur horiek GAE izendatuz gero, SAFER laborantza lurren kudeatzeko egiturak ez du gehiago esku hartzerik lur horien bilakaerari begira.
IrisarriZain kolektiboak, bestalde, jakinarazi du lur horiek GAE gisa izendatuz gero eraikigarriak bilakatuko direla. Alta, kolektiboak esplikatu du usu gertatzen dela ura gainezkatzea leku horretan. «Eremu horren behereko aldean zortzi hektarearen betoiztatzeak ez du ez buru ez buztan. Ur gaindikatzeetan sekulako desmasiak ekarriko ditu».
Kolektiboak ELBren eta Lurzaindiaren babesa ukan du, eta prest agertu dira eragile publikoekin mintzatzeko, aterabideak atzemate aldera. |
2022-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/209140/denbora-zatikatzea-eta-jostea.htm | Kultura | Denbora zatikatzea eta jostea | 'Esther Ferrer eta denbora' album ilustratua ondu dute Aintzane Usandizagak eta Aran Santamariak, artistaren lana berrinterpretatuz. Emakume artistei eskainitako Bagara bildumako lehen liburua da. | Denbora zatikatzea eta jostea. 'Esther Ferrer eta denbora' album ilustratua ondu dute Aintzane Usandizagak eta Aran Santamariak, artistaren lana berrinterpretatuz. Emakume artistei eskainitako Bagara bildumako lehen liburua da. | Saturnoren gainean artista, beste planeta batzuei so. Eta esaldi bat haren azpian: «Batzuetan, askotan, gauzak ez dira nik nahi dudan lekuan bukatzen...». Gogoetarako eta jolaserako gonbidapen horrekin abiatzen da Esther Ferrer eta denbora album ilustratua. Denbora ardatz garrantzitsua izan da beti Esther Ferrer (Donostia, 1937) artistaren ibilbidean, eta hari horretatik tiraka ondu dute liburua Aintzane Usandizaga eta Aran Santamaria sortzaileek, hitzez eta irudiz, hurrenez hurren. Pamiela argitaletxeak plazaratu du lana, eta, harekin, Bagara bilduma berriari hasiera eman dio.
Donostiako San Telmo museoan aurkeztu dute liburua egileek, museoko zuzendari Susana Sotok eta Pamielako ordezkari Carmen Elvirak lagunduta. Izan ere, Baginen, bagara. Emakume artistak: ikusgarritasun(ez)aren logikak erakusketa ikusgai da museoan, zeinetan Ferrerren hiru obra ere badiren. Haizea Barcenilla eta Garazi Ansa izan dira erakusketaren komisarioak, eta Bagara sailaren zuzendariak ere badira. Bi proiektuek helburu bera dute: emakume artisten lanak ezagutaraztea. Osasun arrazoiak tarteko, pantailaren bestaldetik azaldu dutenez, erakusketa lantzen ari zirela bururatu zitzaien bildumaren ideia. Barcenilla: «Erakusketa egiteaz gain, konturatu ginen beharrezkoa zela iraunkorragoak izango ziren beste euskarri batzuk ere bilatzea, eta oso inportantea zela batez ere haurren munduan emakume artisten lana normalizatzea eta natural bizitzea. Horretarako, halako sail bat beharrezkoa zela pentsatu genuen». Elvirak gehitu du «belaunaldi desberdinetako emakume sortzaileak lotzea» ere baduela xede bildumak, lehenagoko artisten lanen gainean sortuko dituztelako egungoek albumak, eta umeentzat ez ezik, helduentzat ere gozagarriak direla.
Emakumezko artistei buruzko liburu biografikoak egitea baino, protagonisten obrak eta landutako kontzeptuak oinarri dituzten albumak plazaratzea da bildumaren arduradunen asmoa, eta horixe egiteko eskatu zieten Usandizagari zein Santamariari, Ferrerren lana «berrinterpretatzeko» oso aproposak zirela iritzita. Hala egin dute biek ala biek, nork bere esparrutik. Usandizagak adierazi duenez, «artistaren lanetik, bere unibertso kontzeptualetik abiatuta fikzio bat, ipuin bat sortzea» izan da bere asmoa. Haren lanean murgiltzean, errepikatzen ziren zenbait elementu antzeman zituen, tartean, denborarena, eta horixe aukeratu zuen. «Gai zaila da, baina mamitsua ere bai». Haren esanetan, haurrentzat ez ezik, helduentzat ere ez da erraza denbora zer den ulertzea; horregatik sortzen dute «bertigoa» infinitua zer den bezalako galderek, Ferrerrek proposatu izan dituenak. «Iruditu zitzaidan horri tiraka, jolasetik, egin zitekeela istorio bat». Hain zuzen ere, jolasa, bere zentzu zabalenean, ezinbesteko beste gako bat dela uste du Usandizagak, bai Ferrerren lanaz hitz egiteko, bai bizitza bera ulertzeko, haur zein helduentzat. «Sorkuntzan ari garenontzat ere ezinbestekoa dela uste dut».
Jolas bat da sortu duen istorioa bera ere. «Fikziozko Esther Ferrer bat dago, denbora harrapatu nahi duena nahieran moldatzeko, eta plan bat sortzen duena horretarako. Hortik abiatzen da istorioa; ikusiko dugu lortzen duen edo ez». Idazleak zehaztu du berak istorioaren «hezurdura» jarri zuela, eta gero, Santamariarekin hitz eginez, haren irudiekin kontakizun hori osatuz joan zela.
Moztu eta itsatsi
Abiapuntuko esaldiaren ondotik, jolasa eta gogoeta tartekatuz segitzen du aurrera kontakizunak. «...guraizeak hartzen ditut halakoetan: kris-kraus! Erraza da nondik moztu argi badaukazu. Beste batzuetan, gehiegitan, gauzak ez dira nahiko nukeen lekuetan hasten. Orduan, ebakitakoa hartu eta toki berri batean eransten dut». Ez alferrik, liburuaren izenburuak beste lerroburu bat ere badarama erantsita: (Ia) guztia moztu eta itsats daiteke. Eta hala sortu ditu Santamariak albumeko ilustrazioak. Usandizagaren istorioari eta Ferrerren lanari tiraka, askotariko collageak sortu ditu. «Asko gustatzen zaizkit maketekin egiten dituen gauzak, nola hartzen duen hari bat eta espazioa betetzen duen, nola erabiltzen duen gorputza neurtzeko ere bai, performanceak... Asko dago gorputzetik bere lanean, eta hari horretatik abiatu nintzen».
Liburua eskuetan hartuta azaldu ditu artistak osatu dituen irudiak. Burmuin itxurako soineko batez jantzita ageri da Ferrer batean, maketetarako erabili izan duen hari gorri bat eskuetan, bere ideien mundua irudikatzeko nolabait. Gorputz atal gehiagoren irudiak ere badira, anatomiako liburuetatik hartuak. Galdera edo ideia filosofikoei tiraka, planetak, oiloak eta arrautzak —zein da lehenago?— eta askotariko erlojuak ageri dira. Eta objektu gehiago ere bai, Ferrerren nahiz Santamariaren munduekin harremana dutenak. «Pixkanaka, elementuak hartzen eta jolasten joan naiz».
Egileen arabera, Ferrerren lana ezagutzen dutenek hainbat keinu topatuko dituzte albumean, eta ezagun ez dutenek bere mundura hurbiltzeko aukera izango dute.
Bildumako hurrengo liburuak Mari Paz Jimenez artistaren lana izango duela oinarri iragarri dute arduradunek. Elena Olabek jarriko dizkio hitzak, eta Irrimarra bikoteak —Irene Irureta eta Karmele Gorroño—, berriz, irudiak. |
2022-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/209141/pello-zabala-hil-da-78-urterekin.htm | Gizartea | Pello Zabala hil da, 78 urterekin | Hileta bihar 17:00etan egingo da, Arantzazuko santutegian. Fraide frantziskotarra, musikazalea, euskaltzalea, idazlea eta eguraldi iragarlea izan zen. Hainbat urtez aritu zen Euskadi Irratian esatari lanetan, eta BERRIAren sorreratik 2008ra BERRIA Taldeko Administrazio Kontseiluko kide izan zen. | Pello Zabala hil da, 78 urterekin. Hileta bihar 17:00etan egingo da, Arantzazuko santutegian. Fraide frantziskotarra, musikazalea, euskaltzalea, idazlea eta eguraldi iragarlea izan zen. Hainbat urtez aritu zen Euskadi Irratian esatari lanetan, eta BERRIAren sorreratik 2008ra BERRIA Taldeko Administrazio Kontseiluko kide izan zen. | Pello Zabala fraide frantziskotarra, idazlea, euskaltzalea eta eguraldi iragarlea hil da. 78 urte zituen. Hileta bihar egingo dute, 17:00etan, Arantzazun, bere biziko tokian. Han egin zen fraide, han ikasi zuen eguraldiari begiratzen, eta handik aritu zen irrati esatari. «Atzera begira, ohartzen naiz Arantzazu Euskal Herriarekin asko lotu duela nire zeregin txikiak. Herriarekin oso gertu sentitzen naiz, eta eskertuta nago. Hori izan da nire bizitzan egin dudan lanik handienetakoa», esan zuen 2005ean BERRIAk egin zion elkarrizketan.
Oñatiko santutegiko aurpegi ezagunenetako bat zen. Hainbat urtez esatari lanetan aritu zen Euskadi Irratian, lehenik Klasikoak gaur saioan eta ondoren eguraldiaren berri emanez. Oraindik ere, eguraldia iragartzen zuen larunbat goizetan Landaberri saioan. «Euskal Herrian bizi denak eguraldiarekin lotuta bizi behar du nahitaez; horretara kondenatuta dago. Eguraldia egunero da notizia, egunotan froga daitekeen moduan. Euskaldunok gainean eraman behar dugun eguneroko soinekoa da eguraldia», esan zuen 2005eko elkarrizketa horretan. BERRIA Taldeko Administrazio Kontseiluko kidea izan zen 2003tik 2008ra.
1943. urtean jaio zen, Amezketan (Gipuzkoa), eta Arantzazun bizi zen. Umetatik izan zuen irakurtzeko zaletasuna, eta, horri esker, amarekin asko ikasitakoa zen, «oinez ikasi aurretik kasik», berak zioenez. Naturaren mintzoa liburuaren aurkezpenean, 2000ko abenduaren 1ean, hala esan zuen Euskaldunon Egunkaria-n: «Frailetza ikasten ari nintzela zein frailetzan nenbilela, musika eta euskara izan nituen beti afizio nagusi, eta harrapatzen nuen guztia irakurtzen nuen». 7 urterekin eskatu zuen Arantzazura joatea, eta 10 urterekin sartu zen Arantzazuko apaiztegian, nahiz eta Amezketako apaizak Donostiara joateko esan; hiriburua urrun geratzen zitzaiolako egin zuen Arantzazura.
1958an egin zen fraide. Filosofia ikasi zuen, Erriberrin (Nafarroa), eta ondoren Teologia, Arantzazun. Aita saxofonista eta tenore zuen, eta bera santutegiko organista izan zen 1978ra arte. Mezetarako zenbait pieza konposatu zituen. Musika txikitatik ikasi zuen, Amezketako parrokian. Musikazale handia zen, eta, 2000. urtean azaldu zuenez, 3.000 CD zituen. Euskadi Irratian musika klasikoari buruzko saio bat egiteko deitu ziotenean sortu zen Klasikoak gaur saioa.
Berez ez zuen meteorologo ikasketarik, baina eguraldiaren berri ematen hasi zen Arantzazuren izena zabaltzeagatik. Aurrena, hilean behin tenperatura ematen; gero, astean behin, eta, azkenean, egunero eta iragarpenak eginez. Tenporei buruz ikasten hasi eta sakontzea erabaki zuen. Hasieran jendeak gaizki hartu ziola zioen, baina gero toki askotatik deitzen ziotela horri buruz jakin nahi zutelako, baita hedabideetatik ere.
Naturari begiratzen zion eguraldiaren berri emateko, eta alderantziz. «Klima aldaketak asko eragiten die izakiei, eta era ezberdinean, urtetik urtera», esan zuen 2014. urtean BERRIAk egin zion elkarrizketan. Euskal Herriko Klimatologia eta Meteorologia Elkartea ere bultzatu zuen, 2000ko martxoan aurkeztuta, Euskal Herri osoko eguraldi adituak elkartzen saiatuz.
Euskaraz ez ezik, latinez, gazteleraz eta frantsesez hitz egiten zituen, eta Arantzazuko apaiztegiko irakasle izan zen 1990era arte. Gainera, hainbat egunkari eta aldizkaritan idatzi zuen, besteak beste Arantzazu, Ardatz, Egan, Habe, Jakin, Zeruko Argia eta BERRIAn. Mendiko Behatokitik bloga ere idatzi zuen BERRIAn. Bi liburu idatzi zituen: Naturaren mintzoa: Egunez egun, sasoien gurpilean (Alberdania, 2000) eta Zeruan zer berri: Arantzazuko talaiatik eguraldiari begira (Alberdania, 2006).
Hedabideetako, euskalgintzako eta politikagintzako eragile ugarik adierazi dituzte doluminak sare sozialetan, Zabalaren heriotzaren berri izan dutenean: |
2022-2-2 | https://www.berria.eus/albisteak/209142/berriak-webgunean-nabigatzeko-tresna-berri-bat-prestatu-du-irakurleentzat.htm | Bizigiro | BERRIAk webgunean nabigatzeko tresna berri bat prestatu du irakurleentzat | Etiketen sistemaren bidez, BERRIAren webgunean argitaratzen diren artikulu guztiak sailkatuko dira, eta gai zehatzak errazago topatzeko modua izango dute irakurleek. | BERRIAk webgunean nabigatzeko tresna berri bat prestatu du irakurleentzat. Etiketen sistemaren bidez, BERRIAren webgunean argitaratzen diren artikulu guztiak sailkatuko dira, eta gai zehatzak errazago topatzeko modua izango dute irakurleek. | Webgunean nabigatzeko sistema berria otsailaren 2tik dago martxan, erabilgarri dagoeneko. BERRIAko kazetariek eta dokumentazioko langileak etiketatu egiten dituzte albiste guztiak, artikulu hori zer gairi buruzkoa den eta zer protagonista dituzten zehaztuz. Etiketa horiek albiste bakoitzaren bukaeran topa daitezke, botoi karratuen formarekin. Albiste honen bukaeran bertan ikus litezke.
Botoi horietan klikatuz gero, orrialde berri bat zabaltzen zaio irakurleari, eta gai horri buruzko artikulu guztiak agertzen zaizkio zerrendatuta, goitik behera. Artikulu berrienak agertzen dira zerrendaren goiko aldean, eta denbora atzera egiten dute pantailan behera egin ahala. Gai, pertsonaia eta talde esanguratsuen artikulu guztiak esku-eskura izango dituzte horrela.
Zuzenean ere sartu liteke etiketen arabera sailkatutako orrialde horietara. Esate baterako, BERRIAn argitaratutako euskarari buruzko artikulu guztiak irakurri nahi izanez gero, aski da berria.eus/etiketak/euskara orrialdera zuzenean jotzea. Horiek bezala, bilduta geldituko dira ingurumen gaiak, hezkuntza gaiak, Palestinako gatazka, pilotako berriak, mendiko kirolei buruzkoak, euskal musikarenak... Eta beste dozenaka gai. Adibide batzuk baizik ez dira horiek.
Horiez gainera, gai zehatzagoen artikuluak ere bilduko dituzte etiketek. Esaterako, COVID-19ari buruzko albiste, erreportaje, iritzi eta elkarrizketa guztiak ere bilduta egongo dira hemendik aurrera. Gauza bera bestelako gaiekin ere; adibidez, egunotan eztabaidagai den Espainiako lan erreformarekin, edota lan istripuekin. Adibideekin jarraituz, Zaldibarko zabortegiari buruzko artikuluak ere bilduta daude. Ukrainako gatazkari buruz sortutako azken berriak ere jarraitu litezke, eta baita Donostiako Zinemaldikoak ere.
Pertsona edota talde jakinei buruzko artikuluak begiratzea ere errazagoa izango da orain, etiketek horiek ere bilduko baitituzte. Orrialde honetan, adibidez, Esther Ferrer artistari buruz BERRIAk argitaratutako artikulu guztiak ikus litezke. Kulturakoak ez ezik, kiroletako, politikako, gizarte arloetako eta beste askotako pertsonei buruzko artikuluak ere bildumatuko dituzte etiketek; esaterako, Joseba Ezkurdiari buruzkoak. Horiek bezala, Nafarroako Gobernuari buruzko artikuluak, eta beste zernahi talde eta erakunderenak. Herrialde jakinetako albisteak ere irakurri ahalko dira, Ukrainakoak, adibidez.
Adibide batzuk baizik ez dira horiek; BERRIAren etiketen datu baseak milaka etiketa ditu, aktualitatean gertatzen direnak sailkatu eta irakurleari horiek aiseago topatzeko aukera emateko. |
2022-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/209143/olinpiar-jokoetan-elurra-gesaltzeko-prest-daude-euskal-eskiatzaileak.htm | Kirola | Olinpiar Jokoetan elurra gesaltzeko prest daude euskal eskiatzaileak | Lau kirolari ariko dira Pekinen Neguko Olinpiar Jokoetan, hiru Espainiako selekzioarekin, eta bat Brasilgoarekin. Hasi dira Jokoak, ostiralez, eta igandean hasiko dira lehiatzen euskal kirolariak. | Olinpiar Jokoetan elurra gesaltzeko prest daude euskal eskiatzaileak. Lau kirolari ariko dira Pekinen Neguko Olinpiar Jokoetan, hiru Espainiako selekzioarekin, eta bat Brasilgoarekin. Hasi dira Jokoak, ostiralez, eta igandean hasiko dira lehiatzen euskal kirolariak. | Hirugarren aldia du Lucas Egibarrek Olinpiar Joko batzuetan, eta dominaren bat irabaztekotan, bera da euskal kirolarien artean aukera handiena dutenetakoa. Sotxiko jokoetan zazpigarren egun zuen, 2014an, eta iaz Munduko Txapelketa irabazi zuen, Suedian. Zalantza bakarra, ongi osatu ote zaion azken denboraldiko bizkarreko lesioa. Ari da lehiako erritmoa hartzen, eta BERRIAri itxaropentsu hitz egin zion urtarril hasieran: «Aurreko Jokoetatik badut esperientzia eta maila, eta uste dut irabazteko grinarekin joan behar dudala. Lor dezakedalakoan nago. Domina bat lortzea dut amets».
Imanol Rojok ere hirugarren aldia izango du Olinpiar Jokoetan, Sotxin ere parte hartu baitzuen 2014an, eta Pyeongchangen 2018an, Egibarrek bezala. Sasoi onean dago, eta lehen hogeien artean sailkatzeko ametsarekin iritsi da Pekinera: «Lehenik eta behin, ohiko lasterketa batean bezala sentitu nahiko nuke. Gero, gorputzak laguntzen baldin badit, Olinpiar Joko batzuetan inoiz lortu dudan posturik onena hobetzen saiatuko naiz: 33. izan nintzen Sotxin, duela zortzi urte. Izugarria izango litzateke aurreneko hamabost-hogeien artean sailkatzea».
Adur Etxezarretak lehen aldiz dastatuko ditu Olinpiar Jokoak, baina uste du ez zaiola «arrotza» egingo, lehendik ere gorengo mailan ari diren eskiatzaile askorekin lehiatzeko aukera izan baitu: «Olinpiar Jokoetan izango diren asko Europako Kopan ere lehiatzen dira, eta, alde horretatik, ez da gauza asko aldatuko. Baina eskiatzaile gehien eramango duen herrialdeak lau eramango ditu, eta hor bai, hor jada munduko onenak daude. Izugarrizko maila egongo da, eta aurrean ibiltzea oso-oso zaila izango da».
«Uste dut ondo nagoela, baina badakit ezin dudala neure burua munduko onenekin alderatu». Lehen Jokoak dira Manex Salsamendirentzat, eta badaki zein duen lekua. Ikastea izango du aurreneko lana Pekingo Jokoetan. Gogor entrenatu da azkeneko hilabeteetan, hala ere, eta ilusioz betea joango da: «Aurtengo negu osoa eskiatzen pasatu dut. Duela bi hilabete eta erdi joan nintzen etxetik, eta oraindik ez dut itzultzeko aukerarik izan. Egunero eskiatzeko aukera izan dut, eta iruditzen zait negu osoko sasoirik onenean iritsiko naizela Pekinera». |
2022-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/209163/ppren-diputatu-baten-akats-bati-esker-egin-du-aurrera-lan-erreformak.htm | Ekonomia | PPren diputatu baten «akats» bati esker egin du aurrera lan erreformak | Boto bakar batengatik onartu da. UPNk aurka bozkatu du azkenean. PPren diputatuari eta Ciudadanosen babesari esker egin du aurrera dekretuak, inbestidurako gehiengoa hautsita. EAJk eta EH Bilduk berretsi dute eskua luzatuta jarraitzen dutela. | PPren diputatu baten «akats» bati esker egin du aurrera lan erreformak. Boto bakar batengatik onartu da. UPNk aurka bozkatu du azkenean. PPren diputatuari eta Ciudadanosen babesari esker egin du aurrera dekretuak, inbestidurako gehiengoa hautsita. EAJk eta EH Bilduk berretsi dute eskua luzatuta jarraitzen dutela. | Ozta-ozta eta azken unean atera du aurrera lan erreforma PSOE eta Unidas Podemosen koalizio gobernuak. Itxura guztien arabera, PPren diputatu baten «akats» batengatik. UPNk iragarria zuen bere bi diputatuek alde bozkatu zutela, baina, azkenean ez da horrela izan. Boto diziplina «hautsi» eta PPrekin batera bozkatu dute. Hori hala, aurka zeuden taldeetako diputatu batek alde egin behar izan du. Oraindik ez da argitu nor izan den. Baina Ser irrati kateak jakin izan duenez, PPko Avilako diputatu Alberto Casero izan da botoa aldatu duena, «konfundituta», modu telematikoan egiterako orduan.
Tentsio handia izan da bozketaren emaitza iragartzeko orduan, Meritxell Batet Kongresuko presidentea nahastu egin baita eta erreformak ez duela aurrera egin jakinarazi baitu. Momentu horretan PPko diputatuak txalotzen hasi dira, gobernuko kideen harridura aurpegien artean. Minutu batera, emaitza zuzendu du Batetek. Azkenean, aurrera egin du dekretuak.
Bozketa iritsi arte eguna iragarri bezala ari zen aurrera egiten. Abertzaleen eskaerak onartu nahi ez izateak eraman zuen Espainiako Gobernua beste bidelagun batzuk bilatzera, eta aurkitu zituen, non eta baiezko botoa emateko baldintza bakar gisa abertzaleen botorik ez onartzea eskatu dutenengan: Ciudadanos eta UPN. Haien eta beste talde txiki batzuen —tartean Kataluniako PDeCATen— babesari esker onartzekoa zen lan erreforma, hiru botoren aldearekin, baina, azkenean, ez da horrela izan eta boto batengatik egin du aurrera. 175 alde eta 174 aurka.
PPren diputatuaren «akatsa» UPNko bi diputatuek alderdiak herenegun iragarritako botoa aldatu ondoren iritsi da. Goizean iragarri zuten Sergio Sayas eta Carlos Garcia Adanerok ez zutela boto diziplina beteko, baina alderdiak ukatu egin du hori gerta zitekeenik. «Alderdiak jarraibide bat eman du eta ni ez nator bat», esan zuen Sayasek osoko bilkura aurretik, Kongresuko korridoreetan. Carlos García Adanerok ere, COPE irratian eginiko elkarrizketa batean, hutsegitetzat jo zuen UPNk gobernuari emandako babesa: «Uste dut kontra bozkatu beharko genukeela, ez garelako ari testuak dioenaz, baizik eta Sanchez babesten ari ote garen; Bilduren botoak dituen presidente batez». UPNk herenegun iragarri zuen alde bozkatuko duela, «estatu arrazoiengatik». Mezu nahasgarriak egon dira egun osoan zehar, baina azkenean konfirmatu da UPNko diputatuen aurkako botoa. Alderdiak ez du azalpenik eman hori gertatu ondoren.
Eskua luzatuta
Azken uneko ezustekoak kenduta, iragarri bezala joan da eguna. Elkarri erruak botatzeko eguna izan da gaurkoa. Berak gidatutako erreformaren «onurak» defenditu ditu Diazek, eta aurka bozkatu dutenei zuzendu zaie, bereziki «beren burua ezkerrekotzat dutenei», ERCri eta EH Bilduri zehazki. «Alderdikeriaz» jokatzea leporatu die, langileen interesei «bizkarra» ematea. «Erreforma honi ezetz esatea, errefusatzea, prekaritatearen joko zorigaiztokoan irteerako laukira itzultzea litzateke», esan zuen, eta azpimarratu du ez duela «argudio seriorik» entzun haien aldetik erreformaren aurkako botoa justifikatzeko. Aldiz, eskerrak eman dizkie aldekoa eman duten guztiei, baita EAJri ere, kontra egin arren, «edukiez» eztabaidatu duelako.
Ikusteko dago lan erreformarekin gertatutakoa istripu bat izan den inbestidura blokearen arteko orain arteko ibilbidean ala mugarri bat ezarriko duen, baita koalizio gobernuaren barruan ere. 2013ko udazkenean lirateke Gorteetarako hauteskundeak, baina Espainian hauteskunde ziklo bat zabalduko da aurki, Gaztela eta Leongo eta Andaluziako bozekin. EAJk eta EH Bilduk behintzat atea zabalik utzi dute inbestidurako blokeari eusteko. Hala azpimarratu dute gaurko hitzartzeetan. ERCko Gabriel Rufianek, berriz, ohartarazi du lan erreformarekin gertatutakoak «aurrekari oso arriskutsu» bat ezarri duela. Independentistek Catalunya en Comunen babesarekin agintzen dute Katalunian, eta erreformaren aurka bozkatzeak ondorioak izango lituzkeela ohartarazi zuen herenegun Podemosen Kataluniako markak. Gaur erantzun du Rufianek: «Guk ez dugu mehatxupean funtzionatzen; hau ez da negoziazio prozesu bat izan, presio eta ukazio prozesu bat baizik. Hemen ezin azalduzko jarrera ez da gurea. Guri botoa eman digutenek egin duguna egiteko eman digute babesa».
Eskaera zehatzei ezezkoa
Oso bestelakoak izan dira EAJren eta EH Bilduren tonuak, nahiz eta Espainiako Gobernuak lan erreformaren gaiarekin agertu duen jarreran gogor kritikatu duten. Aitor Esteban diputatu jeltzaleak azaldu du azken unera arte negoziatzen aritu direla, baina ezinezkoa izan dela akordioa. Patronalaren «betoei» men egitea leporatu dio gobernuari. «Patronalak esatea ez dela koma bakar bat ere aldatu behar ordezkari demokratikoei xantaia egitea da».
Estebanek argitu du eskaera zehatza egin dutela: araudi berriak lurraldeetako hitzarmen sektorialen lehentasuna jasotzea. Horrek ez duela erreformaren «muinean» eragiten azpimarratu u, eta ez duela ulertzen gobernua zergatik ez den prest azaldu hori modu batera edo bestera bermatzeko. Bere ustez, «arrazoi sinboliko edo politiko-ideologikoak daude atzean; besterik ezin du egon». Horren harira, esan du ulertzen duela Bruselak erreforma azkar egiteko eskatu izana, baina ziur azaldu da Europak ez lukeela oztoporik jarriko hitzarmenen lehentasunak aldatzeko. «Ez dugu akordioaren muinean dagoen ezer ukitzerik eskatu. Europak ulertuko luke hori».
EH Bilduko Oskar Matute diputatuak ere edukiei egin die aipamena. Gaurko eztabaidan, halere, ez du mahai gainera ekarri PSOErekin eta Unidas Podemosekin PPren erreforma osorik indargabetzeko egin zuten akordioa. Azaldu du haiek ere «bost puntuko proposamen zehatza» egin dutela, «eta ez maximoen proposamen bat», baina gobernuak ez duela eskaera bakar bat ere onartu nahi izan salatu du. Erreformaren negoziazioan patronalari emandako gehiegizkoa pisua kritikatu du eta deitoratu indar progresista parlamentarioen gehiengoaz baliatuta «gehiago» egin zitekeela. Dena den, azpimarratu du EH Bilduren ezezkoak ez duela «ezkerreko blokea» ahultzea bilatzen, eta gaurko bozketarekin «arrakala» bat zabaldu bada ere, bihartik aurrera blokea «berregiteko» lan egingo dutela. |
2022-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/209164/elkarretaratzera-deitu-dute-laudion-hizkuntza-eskakizunen-gaineko-epaia-salatzeko.htm | Gizartea | Elkarretaratzera deitu dute Laudion, hizkuntza eskakizunen gaineko epaia salatzeko | Larunbatean egingo dute, herriko plazan. «Eragile sozial eta politiko guztiei» bertan parte hartzeko eskatu diete Kontseiluak eta Aiaraldeko Euskalgintzaren Kontseiluak. | Elkarretaratzera deitu dute Laudion, hizkuntza eskakizunen gaineko epaia salatzeko. Larunbatean egingo dute, herriko plazan. «Eragile sozial eta politiko guztiei» bertan parte hartzeko eskatu diete Kontseiluak eta Aiaraldeko Euskalgintzaren Kontseiluak. | Euskalgintzaren Kontseiluak eta Aiaraldeko Euskalgintzaren Kontseiluak «elkarretaratze bateratua» antolatu dute, administrazioko hizkuntza eskakizunen afera batean Laudioko Udalak jaso duen kontrako epaia salatzeko. Larunbatean egingo dute, 12:30ean, Laudioko herriko plazan (Araba). Elkarretaratzean parte hartzera dei egin diete «eragile sozial eta politiko guztiei».
Haserrea eragin zuen herenegun ezagutarazitako epaiak euskalgintzako eragileen eta gizartearen zati handi batean; hura arrazoitzeko epaileak erabilitako argudioengatik batez ere. 2020an zegokion hizkuntza eskakizuna ez egiaztatzeagatik kaleratutako bitarteko funtzionario ohiaren alde egin zuen epaileak, argudiatuta udalak «diskriminatu» egin zuela eta ez zuela hartu euskararen zailtasun maila. Are, euskara «munduko hizkuntzarik zailenen zerrendan bosgarrena» dela zioen epaiak. Laudioko Udalak helegitea jarriko dio epaiari.
Atzo, hizkuntza politikaren alorrean 2021ean izandako argi-ilunak aletu zituen Euskalgintzaren Kontseiluak, eta, besteak beste, Paul Bilbao idazkari nagusiak «botere judizialaren oldarraldia» izan zuen hizpide. Epaia ere horren erakusle dela adierazi zuen. Halako erasoei «batasunez erantzutera» eta «hizkuntza politikak blindatzera» deitu zuen Bilbaok. |
2022-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/209165/txertatze-ziurtagiria-lortzeko-baldintzak-malgutu-dituzte-iparraldean.htm | Gizartea | Txertatze ziurtagiria lortzeko baldintzak malgutu dituzte Iparraldean | Frantziako Osasun ministro Veranen arabera, uztaila aitzin kenduko dute neurria. | Txertatze ziurtagiria lortzeko baldintzak malgutu dituzte Iparraldean. Frantziako Osasun ministro Veranen arabera, uztaila aitzin kenduko dute neurria. | Olivier Veran Frantziako Osasun ministroak atzo adierazi zuen txertatze ziurtagiria lortzeko baldintzak malgutu dituztela. Hala, Ipar Euskal Herriko herritarrek ez dituzte baitezpada hiru dosi jarri beharko txertatze ziurtagiria lortzeko gaitza pasatu badute. Azaldu duenez, gaitza pasatu duten pertsonek ez dute indartze dosirik beharko; berdin du noiz pasatu duten COVID-19a. Izan ere, «sistema immunitarioak hiru aldiz akuilatua» izan behar duela erran du, izan infekzio baten bidez edo txertoaren dosi baten bidez. Gaitza bi aldiz pasatu dutenek dosi bakarrarekin eskuratzen ahalko dute agiria, beraz.
Gaitza pasatu dutenek, dena den, behin-behineko txertatze ziurtagiria eskuratzen ahal dute, infekzioa pasatu eta 11 egunera. Orain arte, sei hilabetez balio du, baina otsailaren 15etik aitzina lau hilabetera murriztuko dute epea.
Bestalde, txertatze ziurtagiria uztaila aitzin kentzeko asmoa adierazi du Veranek, «egoera epidemiologikoak hala egitea baimentzen badu». Txertatze ziurtagiria plantan ezartzea ahalbidetzen duen legea uztailera arte izanen da indarrean, halere. |
2022-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/209166/polizien-460-kalte-ordain-eskaera-atzera-bota-ditu-eusko-jaurlaritzak.htm | Politika | Polizien 460 kalte-ordain eskaera atzera bota ditu Eusko Jaurlaritzak | Guztira 1.220 lagunek egin dute eskaera estatuaren biktima gisa kalte ordainak lortzeko, eta horietatik 460 dira polizia eta guardia zibilak. Artolazabalek esan du eskaera horiek ez dituztela betetzen motibazio politikoko indarkeriaren biktimen legearen baldintzak. | Polizien 460 kalte-ordain eskaera atzera bota ditu Eusko Jaurlaritzak. Guztira 1.220 lagunek egin dute eskaera estatuaren biktima gisa kalte ordainak lortzeko, eta horietatik 460 dira polizia eta guardia zibilak. Artolazabalek esan du eskaera horiek ez dituztela betetzen motibazio politikoko indarkeriaren biktimen legearen baldintzak. | Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak gaur jakinarazi duenez, poliziek eta guardia zibilek bidalitako 460 eskaera iritsi dira Balorazio Batzordera motibazio politikoko indarkeriaren biktimen legeak jasotako kalte ordainak galdegiteko. Guztira, 1.220 lagunek egin dute kalte ordainak lortzeko eskaera, eta horietatik 460 dira polizienak; horiek denak atzera bota ditu Balorazio Batzordeak. ETAren biktima diren beste 50 lagunen eskaerak ere ez ditu aintzat hartu batzorde horrek, sailburuak jakinarazi duenez. Jasotako 1.200 eskaera horietatik 563 ebatzi ditu Balorazio Batzordeak.
Agerraldia egin du gaur Artolazabalek Gasteizen presoak gizarteratzeko akordio baten berri emateko, eta han izan du ahotan 12/2016 legearen inguruan sortutako polemika. Sailburuak gogoratu du lege horren xedea dela «motibazio politikoko indarkeriaren testuinguruan giza eskubideen urraketak jasan dituzten biktimei errekonozimendua eta erreparazioa» ematea, eta Poliziaren edo talde parapolizialen indarkeria jasan dutenak aintzat hartzen dituela, ez besterik. Hala, Balorazio Batzordeak zenbait polizia eta guardia zibilek kalte ordainak jasotzeko asmoz egindako eskaerak atzera botatzea babestu du horiek ez direlako bateragarriak legearen helburuarekin. «Ez dituzte betetzen legearen baldintzak», azpimarratu du.
Poliziek eta guardia zibilek jasandako giza eskubideen urraketa «onartezinak» izan zirela salatu du, baita ETAren indarkeria jasan zuten gainerako biktimenak ere. Hala ere, gogorarazi duenez, ETAren indarkeriak kalte egindakoek badute berariazko lege bat 2008tik, Terrorismoaren Biktimentzako Erreparaziorako Legea, eta haren bitartez jaso ditzakete kalte ordainak. |
2022-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/209167/nafarren-herenak-kutsatu-dira-covid-19az-izurria-hasi-zenetik.htm | Gizartea | Nafarren herenak kutsatu dira COVID-19az izurria hasi zenetik | Transmisioa eta ospitaleratzeak beheranzkoan direla berretsi du Nafarroako Osasun Publikoko Institutuak | Nafarren herenak kutsatu dira COVID-19az izurria hasi zenetik. Transmisioa eta ospitaleratzeak beheranzkoan direla berretsi du Nafarroako Osasun Publikoko Institutuak | Nafarroako Lan Osasuneko eta Osasun Publikoko Institutuak jakinarazi du izurria hasi zenetik Nafarroako herritarren herenak kutsatu direla COVID-19arekin. Ehuneko hori are handiagoa da 15 eta 34 urte bitartekoen multzoan: hamarretik lau infektatu dira koronabirusarekin.
Institutuak asteroko txosten epidemiologikoan azaldu duenez, birusaren transmisioa «intentsitate oso handikoa» da oraindik, baina igartzen da «beheranzko joera», bai positiboetan, bai ospitaleratzeetan. Intzidentziak behera egin du herrialdean lau astez jarraian. Urtarrilaren azken astean, zehazki, aurreko astean baino %27 positibo gutxiago atzeman zituzten: 10.754 kasu. Intzidentziaren apaltzea nabarmena izan da, bereziki, 15 urtetik beherakoen taldean. Institutuak aztertutako lagin ia guztiak, gainera, omikron aldaerari dagozkie.
Ospitaleratzeek ere behera egin dute nabarmen. Urtarrilaren 24tik 30era bitartean, 75 pertsona erietxeratu dituzte COVID-19ak jota, aurreko astean baino 49 gutxiago. ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan ere nabari da beheranzkoa: urtarrileko azken astean, bost lagun artatu behar izan zituzten Nafarroako ZIUetan (aurreko astean 9 izan ziren). Heriotzak, baina, ez dira gutxitu: astebetean, 28 lagun hil ziren Nafarroan COVID-19agatik, aurreko astean adina.
1.600 heriotza gutxiago, txertoei esker
Institutuak, bestalde, nabarmendu du koronabirusaren aurkako txertoak oso eraginkorrak direla. Txostenean irakur daitekeenez, pauta osoarekin txertatu direnek %90 arrisku txikiagoa dute ospitaleratuak izateko, eta %95 txikiagoa, ZIUan artatuak izateko.
Txertatze prozesua Nafarroan hasi zenetik, txertoek 190.000 infekzio eragotzi dituzte, 10.000 ospitaleratze (1.100 ZIUetan) eta 1.600 heriotza. |
2022-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/209168/ekoizleak-eta-erosleak-batu-dira-ostera-ere-abadinon.htm | Bizigiro | Ekoizleak eta erosleak batu dira ostera ere Abadiñon | Iazko etenaldiaren ondoren, San Blas azoka antolatu dute berriro, eta jendetza batu da hasieratik. Produktuentzako erakustoki ona izateaz gain, animikoki ere positiboa zaiela nabarmendu dute ekoizleek. | Ekoizleak eta erosleak batu dira ostera ere Abadiñon. Iazko etenaldiaren ondoren, San Blas azoka antolatu dute berriro, eta jendetza batu da hasieratik. Produktuentzako erakustoki ona izateaz gain, animikoki ere positiboa zaiela nabarmendu dute ekoizleek. | Azokak antolatzeko premia zegoen, Abadiñoko (Bizkaia) San Blasekoak izan duen harrerari erreparatuta. 10:00etan hasi da, eta ordurako jendea batua zen inguruetan. Pilaketak saihesteko, zenbait zatitan banatu dituzte postuak: ohiko tokian, trinketaren atzeko aparkalekuan, jakiak saldu dituzte hamarnaka ekoizlek; gertu, bidegorriaren bazterrean, landare saltzaileek hartu dute tokia, eta gorago kokatu dituzte abereak, hiru karpetan banatuta. Txosnarik ez ipintzea erabaki dute aurten, eta, horren ordez, herriko batzokian saldu dituzte taloak eta zerbitzatu dute sagardoa.
Osasun egoeraren ondorioz, bertan behera utzi behar izan dituzte azoka asko azken hilabeteetan, eta, horrenbestez, ekoizleek eskertu dute San Blas azoka antolatzea, produktuak erakusteko aukera ona baita. Erakustokia aprobetxatu dute, besteak beste, Delikaetxekoek: marka berria da, eta gaurkoa izan dute aurreneko azoka. Zero kilometroko barazkiak saltzen dutenez, toki «egokia» dela adierazi du Edurne Garcia ekoizleak.
Azoka gehiagotan ibiliak dira Mausitxa gaztaren ekoizleak; azken hilabeteak ez zaizkie bereziki zailak egin ekonomikoki, diotenez, baina, halere, pozik daude lehengoratu delako bezeroekiko zuzeneko harremana. Uste dute San Blaseko azoka ataria baino ez dela, eta hemendik aurrera joerak hobera egin eta azokak ugarituko direla ostera ere.
Alde ekonomikoa ez ezik, animikoa ere azpimarratu du Erlan ezti markako Joseba Villacortak. Produktua proiektatzeko modu asko daudela dio, eta azoka hori baino gehiago dela: jendearengandik gertu egoteko une bat, haiekin partekatzeko nola joan den urtea, esaterako. Alabaina, aurtengo San Blas azokak «dolua» ere iradoki dio: «Gauzak aldatu dira, jendearen begiradetan igartzen da, orokorrean».
Arratsaldean idi probak egingo dituzte. |
2022-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/209169/2020ko-euskaraldian-partehartzea-jaitsi-zen-baina-bost-partaidetik-bat-berriaizan-zen.htm | Gizartea | 2020ko Euskaraldian parte hartzea jaitsi zen, baina bost partaidetik bat berria izan zen | Bigarren Euskaraldiari buruzko ikerketaren emaitzak aurkeztu dituzte. Pandemiaren eragina ukaezina izan arren, 2020ko amaieran egindako ariketa sozialak hizkuntza portaerei eragin ziela berretsi dute. | 2020ko Euskaraldian parte hartzea jaitsi zen, baina bost partaidetik bat berria izan zen. Bigarren Euskaraldiari buruzko ikerketaren emaitzak aurkeztu dituzte. Pandemiaren eragina ukaezina izan arren, 2020ko amaieran egindako ariketa sozialak hizkuntza portaerei eragin ziela berretsi dute. | Parte hartzaile gutxiago izan zituen 2020ko Euskaraldiak, baina balio izan zuen ariketa sozialaren inguruko mezua egonkortzeko, jende berria erakartzeko eta euskararen erabilera sustatu nahian dabiltzanen motibazioa indartzeko. Eta, gainera, hizkuntza ohituretan ere arrastoa utzi zuen bigarren aldiak: Euskaraldiak irauten duen bitartean egindako aldaketen artean, lehen hitza euskaraz egiteari eutsi diote tinkoen, baita euskaraz ulertzen dutenekin hizkuntza horretan egiteari ere. Hala ondorioztatu du Siadecok egindako ikerketak; gaur aurkeztu dute, Bilbon, eta nabarmendu dute emaitzak kontuan hartuko dituztela aurtengo Euskaraldiari begira. «Arnasa luzeko egitasmoa da hau», adierazi du Kike Amonarriz Euskaltzaleen Topaguneko lehendakariak.
178.184 lagunek parte hartu zuten bigarren Euskaraldian, 2018koan baino ia %21 gutxiagok. Jaitsiera horretan COVID-19ak izandako eragina nabarmendu du Amonarrizek. Izan ere, 2020ko azaroan eta abenduan egin zen ariketa soziala, pandemia betean, Ipar Euskal Herrian konfinamendua indarrean zela (jaitsiera %37koa izan zen bertan), eta Hegoaldean, etxeratze agindua; eta lanarekin eta aisialdiarekin lotutako harreman sozialak nabarmen murriztuta zeudela. «Zaila izan zen, baina erabaki zen Euskaraldia egin egin behar zela; lortu genuen euskara berriro agenda soziopolitikoaren erdigunean jartzea eta herritarren esku jartzea hizkuntza ohituretarako heldulekuak». Dena den, Amonarrizek ez du ukatu COVID-19aren itzala: «Eragina izan du aurreko fasean, garapenean eta ondoren: antolaketan, mezuaren hedapenean, ariguneak sortzean, parte hartzean... Kaleko presentzia asko gutxitu zen, baina herritarrek balorazio ona egin zuten».
Are, jende berria erakartzeko gaitasuna izan zuen ariketak 2020an: bost partaidetik bat berria izan zen. «Belarripresten artean, gehiago izan ziren lehen aldiz izena eman zutenak», zehaztu du Unai Oiartzun Siadecoko ordezkariak. Rolen hautaketa oraindik hizkuntza gaitasunarekin lotzen dela azaldu du, gainera; bigarren Euskaraldian ere, ahobizi figura izan zen nagusi (%77): «Ingurua zenbat eta euskaldunagoa izan, orduan eta altuagoa izan da ahobizien proportzioa; gune erdaldunagoetan, berriz, altuagoa da belarriprestena». Helburuan ere antzeman dute alderik: «Parte hartzaile gehienek euskararen erabilera handitu nahi dute, eta belarripresten artean pisu berezia du euskaraz egiteko aukera berriak bilatzeak».
Ariketa sozialak utzitako ohitura aldaketei dagokienez, «ezagunekin eta kalean» izan dira «aurrerapausorik handienak eta egonkorrenak», ikerketaren arabera. «Lehen hitza euskaraz egiteari eutsi zaio: zaila da hasieran, baina, lehen pausoa emanda, errazagoa da gerora aldaketa hori mantentzea. Aldiz, ohikoagoak edo estuagoak diren harremanetan, Euskaraldian zehar aldaketak izaten dira, baina gerora errazago egiten da atzera», esplikatu du Oiartzunek. Entitateetan ere berdin gertatzen dela nabaritu dute: «Ariketa amaitzean, atzera buelta ere gertatzen da, baina ez da izaten aurrerabidea baino handiagoa: beti geratzen da hondar bat».
Entitateek lehen aldiz izan zuten Euskaraldian parte hartzeko aukera 2020an: 8.309 egoitzak eman zuten izena (entitate batzuek egoitza bat baino gehiago izan dezakete), eta 24.363 arigune sortu zituzten, Lide Rekondo Siadecoko kideak azaldu duenez. Orekatuta egon ziren barne eta kanpo ariguneak, baina praktikan aldeak sumatu dituzte: «Kanpoko ariguneak sortzea errazagoa izan zaie; barne ariguneek lanketa sakonagoa eta kontzientziazio handiagoa eskatzen dute».
Hiriguneetan arreta
Siadecok egindako ikerketaren emaitzek lagundu egingo dute aurtengo Euskaraldiari begira erabaki batzuk hartzen, Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika sailburu Bingen Zupiriak nabarmendu duenez. Ildo horretan, parte hartzea handitzera deitu du: «2020an txikiagoa izan zen, baina, hala ere, ariketa masiboa izan zen, eta masa handi horrek lagun diezaguke jende gehiagorengana iristen, partaideak eragile aktiboago bihurtuta». Hiriguneei buruz mintzatu da berariaz: «Euskaldun asko dago bertan; hirugarren Euskaraldian hirietan presentzia handiagoa lortu behar genuke».
Txostenak txapen garrantzia nabarmendu du, eta horrekin bat etorri da Ana Ollo Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetako kontseilaria: «Nafarroan, ariketa hau inportantea izan da elkar ezagutzeko, eta txapek balio dute identifikatzeko: askotan gaztelaniaz egiten dugu lehen hitza, ez dakigulako bestea euskalduna denik. Ikusi dugu euskaldunon komunitate garrantzitsua dugula, ez bakarrik kopurutan, baizik eta konpromisoan ere». |
2022-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/209171/estatu-islamikoko-burua-hil-dutela-jakinarazi-du-bidenek.htm | Mundua | Estatu Islamikoko burua hil dutela jakinarazi du Bidenek | AEBetako soldaduek Sirian egin duten eraso batean hil dute. Zenbait iturriren arabera, hamahiru pertsona hil dituzte, tartean sei adingabe. | Estatu Islamikoko burua hil dutela jakinarazi du Bidenek. AEBetako soldaduek Sirian egin duten eraso batean hil dute. Zenbait iturriren arabera, hamahiru pertsona hil dituzte, tartean sei adingabe. | AEBetako presidente Joe Bidenek ohar batean jakinarazi duenez, goizaldean Sirian Estatu Islamikoko burua hil dute AEBetako soldaduek, Abu Ibrahim al-Haximi al-Quraishi. Idlib probintzian hil dute Al-Quraixi. Bidenek argudiatu du erasoa AEBak eta haren aliatuak babesteko egin dutela, «mundua leku seguruago bat bilakatzeko».
Kasko Zuriak izeneko erakundearen arabera, guztira hamahiru pertsona hil dituzte erasoan, tartean sei adingabe. Siriako Giza Eskubideen Behategiaren arabera, bost haur eta hiru emakume daude hamahiru hildakoen artean; zehaztu du ezin izan dituztela gorpuak identifikatu. |
2022-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/209172/85-urteko-gizonezko-bat-hil-zen-atzo-larribarren-gertaturiko-sute-batean.htm | Gizartea | 85 urteko gizonezko bat hil zen atzo Larribarren gertaturiko sute batean | Ez dakite nola hasi zen sua Nafarroa Behereko herri horretan. | 85 urteko gizonezko bat hil zen atzo Larribarren gertaturiko sute batean. Ez dakite nola hasi zen sua Nafarroa Behereko herri horretan. | Sute bat gertatu zen atzo Nafarroako Behereko Larribarre herriko Urhobia auzo etxebizitza batean. Hogei bat suhiltzaile joan ziren sua itzaltzera.
Gizon bat topatu zuten kez beteriko etxean, konorterik gabe, eta ez zuen arnasa hartzen. Hura berpizten saiatu ziren, baina ez zuten lortu. 85 urte zituen gizonezkoak. Oraindik ez dakite nola piztu zen sua. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.