date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/209173/nazioarteko-blues-jaialdia-egingo-dute-uztailean-bilbon.htm | Kultura | Nazioarteko blues jaialdia egingo dute uztailean Bilbon | Bilboko Udalak antolatu du festibala, eta hiriko Areatzan izango da parterik handienean, uztailaren 29tik 31ra. Bob Stroger baxu jotzaille eta abeslariak jaialdiaren saria jasoko du. | Nazioarteko blues jaialdia egingo dute uztailean Bilbon. Bilboko Udalak antolatu du festibala, eta hiriko Areatzan izango da parterik handienean, uztailaren 29tik 31ra. Bob Stroger baxu jotzaille eta abeslariak jaialdiaren saria jasoko du. | Bilboko Udalak gaur eman du blues jaialdiaren berri, eta jakinarazi du bere helburua dela hiriko kultur eskaintza «dinamizatzea» eta Bizkaiko hiriburua musika mota horren «nazioarteko erreferentzia» bilakatzea. Jaialdiaren zuzendari artistikoa Carlos Malles izango da, hain zuzen ere, urteetan Hondarribiko Blues Jaialdiaren arduraduna izan zena. 2018an egin zen azkenekoz jaialdi hori, 2019an udalak erabaki baitzuen urtebeteko etena egitea, erabakitzeko jaialdiaren antolatzaileekin zer motatako harremana izan behar zuen udalak berak. Orduz geroztik, ez da blues jaialdia egin Hondarribian.
Aurten, beraz, Bilbok hartuko du, neurri handi batean, Hondarribiaren lekukoa. Juan Mari Aburto alkateak azaldu duenez, «oso zaindutako jaialdia» izango da, eta nazioarteko artista entzutetsuak ekarriko ditu Bilbora. Kontzertu guztiak aire librean egingo dira, doakoak izango dira, eta Areatza izango da festibalaren gune nagusia, nahiz eta hiriko beste espazio batzuetan ere antolatuko dituzten saioak.
Saria Bob Strogerri
Bob Stroger (Haity, AEB, 1929) baxu jotzaile eta abeslaria izango da lehen ekitaldi honetako protagonista nagusietakoa. Bilbo Blues Festival saria jasoko du, eta, gainera, Chicago Blues All Stars taldearekin ariko da zuzenean. Talde horretako kide dira hainbat bluesman eskarmentudun: Kim Johnson, Mike Avery, Kenny Smith, Billy Flynn, Piano Willie eta Joey Saye.
Jazz munduan hasi ondoren, Stroger 1960ko hamarkadan egonkortu zen blues eszenan, Eddie King gitarristarekin hasi zenean lanean. Gerora hainbat blues musikari ezagunekin lan egin du: Ottis Rush, Jimmy Rogers, Sunnyland Silm, Willie Mabon, Snooky Pryor, Eddie Taylor eta Pinetop Perkins, besteak beste.
Oraingoz ez dute jaialdian parte hartuko duten gainerako artisten berri eman, baina Mallesek azaldu duenez, jaialdiarekin nahi dute bluesa jende guztiarengana iristea: «Blues kontzertu bat jende guztiari gustatzen zaio, nahiz eta ez izan musika estilo horren ohiko kontsumitzailea. Ez bakarrik musikagatik, baita inguratzen duen giroagatik ere». |
2022-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/209174/hego-euskal-herriko-erietxeetan-772-lagun-daude-koronabirusarekin-116-ziuetan.htm | Gizartea | Hego Euskal Herriko erietxeetan 772 lagun daude koronabirusarekin, 116 ZIUetan | Intzidentzia tasa 2.878 da Hego Euskal Herrian. | Hego Euskal Herriko erietxeetan 772 lagun daude koronabirusarekin, 116 ZIUetan. Intzidentzia tasa 2.878 da Hego Euskal Herrian. | Hego Euskal Herriko erietxeetan koronabirusak jota artatuak diren pazienteen kopurua behera doa, pixkanaka. Gaur egun, 772 herritar daude Osakidetzako eta Osasunbideko egituretan, horietarik 116 ZIU zainketa intentsiboetako unitatean. Azken astean, batez beste, 98 paziente hartu dituzte erietxean; ospitaleratzeen gorenean, urtarrilaren 16an, 131 zen batez bestekoa. Hala, artatutako pazienteen kopuruak behera egiten segitu du, orduz geroztik.
Gainerako neurgailuek bezala, intzidentzia tasa ere emeki apaltzen ari da. Hego Euskal Herriko azken hamalau egunetako intzidentzia tasa metatua 2.878 da 100.000 biztanleko. Duela bi aste, urtarrilaren 20an, 5.095,8 zen.
Kutsatze datuei dagokienez, beste 4.298 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian, egindako 13.545 proba diagnostikoetatik. Osakidetzak 3.371 kasu atzeman zituen, eta Osasunbideak 927. |
2022-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/209175/aldaketarik-ez-ebzren-politikan-tonuan-bai.htm | Ekonomia | Aldaketarik ez EBZren politikan; tonuan bai | Christine Lagardek ez du baztertu litekeena dela 2022an igoera izatea interes tasetan. Inflazioaren «ustekabeko» igoerarekin kezkatuta dago Europako Banku Zentrala: «egoera, egiaz, aldatu egin da». | Aldaketarik ez EBZren politikan; tonuan bai. Christine Lagardek ez du baztertu litekeena dela 2022an igoera izatea interes tasetan. Inflazioaren «ustekabeko» igoerarekin kezkatuta dago Europako Banku Zentrala: «egoera, egiaz, aldatu egin da». | Euroguneko inflazioa urtarrilean %5,1era igo ostean (analista gehienek %4,4ko igoera espero zuten), Europako Banku Zentraleko kontseiluan, nola ez, inflazioa izan dute gaur hizpide nagusia. Eta kontseiluaren ondoko agirian ez bada aldaketarik antzeman —ez bankuaren jarreran ezta pizgarri politikan ere—, gero EBZko presidente Christine Lagardek egindako agerraldian argi gelditu da gauzak aldatu direla. Goranzko inflazioaren ondo-ondoan interes tasak igotzeko presioa hor dagoela, seinale.
Kontseiluan «inflazioari buruzko kezka ahobatezkoa izan da», azaldu du Lagardek: «egoera, egiaz, aldatu egin da». Aitortu du abendu-urtarrileko «ustekabeko» igoerarekin joera aldatu egin dela, eta inflazioa arrisku bihurtu dela, «bereziki luze gabe».
Azpimarratu du euroguneko inflazio igoera horren erdia energiaren prezioek eragin dutela, eta horren eragina hasia dela beste sektoreetara hedatzen. Ildo horretan, Lagardek abenduan ohartarazi zuen adi egongo zirela inflazioaren bigarren itzuliko eraginei, erran nahi baita soldaten igoerari. Eta hor garbi hitz egin du EBZko buruak: «Bankuko analistek ez dute igoera esanguratsurik ikusi euroguneko soldatetan, ezta ere abian diren negoziazio kolektiboetan».
Baina datu horri oso adi jarraituko dutela ere adierazi du Lagardek, iradokiz espero izatekoa dela soldatak igotzea, baina ez inflazioarengatik, baizik eta suspertze ekonomikoarengatik eta enplegu datu onengatik, langabezia txikiarengatik. Dena dela, prezioen igoeraren erritmoa %2aren inguruan izateko Banku Zentralaren helburua «hurbilago dago» Lagarderentzat. Ondorioz, martxoko eta ekaineko EBZko kontseiluak «bereziki inportanteak» izango direla aurreratu du, besteak beste, tasak igotzeko irizpideak betetzen diren edo ez argitzeko.
Interes tasen garaia
Izan ere, inflazioa baretzeko interes tasak dira momentuko gaia diru politikan. Gaur bertan, Ingalaterrako Bankuak (Erresuma Batuko banku zentralak) %0,5 garestitu du diruaren prezioa. AEBetan, berriz, pizgarriak uste baino bizkorrago kentzen ari da Erreserba Federala, eta martxoan tasak igotzen hasiko dela uste da.
Horri buruz, Lagardek esan du inflazioaren eragileak ez direla berak eurogunean, Erresuma Batuan eta AEBetan: energia shockak Europan eragin berezia izan duela; brexit-arekin langile eskasia nozitu duela Erresuma Batuak; AEBetako inflazioa itzelezko pizgarri fiskalak eragina dela, eta eurogunean neurritsuagoa izan dela. Beste argudio bat ere azaldu du: diru garestiagoak zenbateraino baretu ditzake Europaren esku ez dauden energia prezioak?
Hala ere, galdetuta, Christine Lagardek ez du baztertu nahi izan 2022an EBZk interes tasak igotzeko aukera. Are gehiago, gauzak «gradualki» egingo direla esan du, eta, adibidez, martxoan etengo dela pandemiari lotutako aktiboen erosketa programa, PEPP izenekoa. Eta zorra erosteko AAP programa oraindik indarrean dagoela.
Pizgarriak gutxitzea martxoko kontseiluan erabakiko du EBZk, uste baino bizkorrago, horrela hurrengo urratsari, interes tasen igoerari, bidea zabaltzeko? Apustuak gaur bertan hasi dira egiten bonu merkatuetan, eta burtsan, interes tasak noiz igoko erreguka dauden bankuen akzioetan. Hala ere, analista gehienek uste dute abendua izan daitekeela eurogunean interes tasen igoera bat ikusteko hilabetea. |
2022-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/209176/omek-esan-du-izurria-kontrolpean-hartzeko-egoera-guztiz-aproposean-dagoela-europa.htm | Gizartea | OMEk esan du izurria kontrolpean hartzeko egoera «guztiz aproposean» dagoela Europa | Europako arduradun Hans Klugek esan du izurri osoan ez dela izan tankerako egoerarik: «Eta luzera begirako lasaitasuna ekar diezaguke» | OMEk esan du izurria kontrolpean hartzeko egoera «guztiz aproposean» dagoela Europa. Europako arduradun Hans Klugek esan du izurri osoan ez dela izan tankerako egoerarik: «Eta luzera begirako lasaitasuna ekar diezaguke» | «Pandemia ez da amaitu, baina lehen aldiz kontrolpean hartzeko egoera guztiz aproposean gaude», adierazi du gaur OME Osasunaren Mundu Erakundeko Europako zuzendari Hans Klugek. Infektatuta eta txertoa hartuta dauden herritarren kopurua altua da, omikron aldaerak eragiten dituen kasuak ez dira hain larriak, eta, ondorioz, izurriaren kontrako estrategia berriak bultzatzen hasteko garaia izan daitekeela aurreratu du. OMEren Europako atalaren barruan 53 herrialde daude, eta tartean badira Asiako erdialdeko hainbat estatu.
Omikron aldaeraren transmisio gaitasun handiak guztiz aldatu du izurria ikusteko eta ulertzeko modua. Eta, hain zuzen ere, Klugek berak onartu du adierazpen horiek egin dituela transmisioari begira datuak goi-goian dauden honetan. Lehengo astean bertan OMEren Europako adarrean dauden herrialdeetan 12 milioi COVID-19 kasu atzeman zituzten: izurri osoko kopururik handiena izan da hori. Horiek horrela, erietxeetako pazienteen kopurua hazi eta hazi ari da oraindik ere. Alde bat dago, ordea, nazioarteko osasun erakundearen arabera: ZIUetan ez da igoera hori ikusten, eta heriotzen kopuruak ere gora egiteari utzi dio. Baina birusa guztiz zabalduta dago, eta transmisioa oso altua da. Horra datu adierazgarri bat: izurri osoan diagnostikatutako kasuen %30 2022a hasi zenetik atzemandakoak dira.
Kopenhagen solastatu da gaur Kluge. «Izurri osoan ez dugu izan orain dugun gisako egoerarik», azaldu du: «Eta luzera begirako lasaitasuna ekar diezaguke, transmisioa gordinduta ere, herritarrek babes maila altuagoa baitute, baita aldaera are bortitzago baten aurrean ere«, azaldu du. Uste du aukera dagoela oraingo egoera «bake iraunkorra ekar dezakeen su-etena» izateko. COVID-19aren aurkako murrizketa guztiak bertan behera utzi dituzte hainbat herrialdek, esaterako Danimarkak, eta horren aurrean ez du alde edo kontrako jarrerarik azaldu OMEko buruak: «arriskuak eta onurak« aztertuta hartutako erabakiak izan direla esan du.
Omikron aldaeraren BA2 aldaerari «adi» erreparatu behar zaiola onartu du, baina itxura guztien arabera ez dakarrela aparteko larritasunik. |
2022-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/209177/lehia-hasi-da-neguko-olinpiar-jokoetan.htm | Kirola | Lehia hasi da Neguko Olinpiar Jokoetan | Hasiera ekitaldia bihar 13:00etan egingo duten arren, hainbat kiroletan hasiak dira probak. Lau euskal herritar ariko dira. | Lehia hasi da Neguko Olinpiar Jokoetan. Hasiera ekitaldia bihar 13:00etan egingo duten arren, hainbat kiroletan hasiak dira probak. Lau euskal herritar ariko dira. | Bihar hasiko dira ofizialki Neguko Olinpiar Jokoak. Hasiera ekitaldia Euskal Herriko 13:00etan egingo da, baina lehia hasita dago Pekinen. Ez dute asko itxaron beharko Jokoetan izango diren euskal herritarrek, igandean ekingo baitiote horietako batzuek lehiari. Lau izango dira: Lucas Egibar snowboarderra eta Imanol Rojo, Adur Etxezarreta eta Manex Salsamendi eskiatzaileak.
Egibarrek otsailaren 10ean hartuko du parte, snowboard krosean. Rojo iraupen eskian ariko da, 15+15 eskiatloian igandean, estilo libreko 15 kilometrokoan otsailaren 11n, eta estilo libreko 50 kilometrokoan hilaren 19an. Etxezarreta, berriz, eski alpinoan lehiatuko da, jaitsieran igandean eta supererraldoiko probetan otsailaren 8an. Eta Salsamendi iraupen eskian ariko da, estilo libreko 15 kilometrokoan otsailaren 11n, eta estilo libreko 50 kilometrokoan masan egindako irteeran otsailaren 19an.
Pekin da urte berean udako eta neguko Olinpiar Jokoak antolatzen dituen lehen hiria. Guztira, 3.000 kirolari inguru ariko dira, hamabost diziplinatan. Txinako Gobernuak segurtasun eta osasun neurri oso zorrotzak ezarri ditu. Zenbait herrialdek ez du parte hartuko boikot diplomatikoa egiteko, gizadiaren aurkako krimenak direla-eta Txina salatzeko. |
2022-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/209178/euskal-eskola-publikoaz-harro-topaguneko-kideek-hezkuntza-sistemaren-segregazioa-amaitzeko-eskatu-diote-jaurlaritzari.htm | Gizartea | ‘Euskal Eskola Publikoaz Harro’ Topaguneko kideek «hezkuntza sistemaren segregazioa» amaitzeko eskatu diote Jaurlaritzari | Topaguneko kideek prentsaurrekoa eman dute gaur goizean Gasteizen. Gaineratu dute ez dutela onartuko «eskola publikoa sistemaren erdigunean» jartzen ez duen beste akordiorik. | ‘Euskal Eskola Publikoaz Harro’ Topaguneko kideek «hezkuntza sistemaren segregazioa» amaitzeko eskatu diote Jaurlaritzari. Topaguneko kideek prentsaurrekoa eman dute gaur goizean Gasteizen. Gaineratu dute ez dutela onartuko «eskola publikoa sistemaren erdigunean» jartzen ez duen beste akordiorik. | Erabakitzear dago Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Hezkuntzaren inguruko akordio berria, Hezkuntza Lege berri baten oinarri izango dena. Ondoren, Eusko Jaurlaritzak nahi du datozen «30 urteetarako indarrean mantendu». Horren harira, Euskal Eskola Publikoaz Harro Topaguneko kideek egungo legean aldaketa sakonak egiteko eskatu dute gaur goizean Gasteizen egin duten prentsaurrekoan. Haien arabera, bereizketa horrek lotura zuzena du hezkuntza sare pribatu-itunpekoak Euskal Herrian duen pisuarekin; izan ere, bi sare egoteak, berez, «segregazioa sortzen» du: «Segregazioa da nagusi hezkuntza sistema osoan: segregazio ekonomiko eta soziala». Horregatik, nabarmendu dute ez dutela onartuko «eskola publikoa sistemaren erdigunean» jartzen ez duen beste akordiorik.
Topaguneko kideek ez dute ikusten alderdi politiko gehienek hezkuntza publikoa indartzeko asmorik daukatenik. Ohartarazi dute egungo legea errotik aldatzen ez bada hezkuntza sistema «desorekatua eta diskriminatzailea» izango dela aurrerantzean ere. Are, gaineratu dute euskal eskola publikoa merkeagoa eta ekologikoagoa dela, eta gaur egun gizarteari ekarpen handiena egiten diona: «Euskal gizartearen kohesioari ekarpen handiena egiten diona eta baldintzarik zailenetan ere ikasle gehien euskalduntzen duena».
«Eredu bakarraren alde»
Hezkuntza Lege berriak jaso beharko lituzkeen konpromisoak eta zeharkatu beharko ez lituzkeen mugak plazaratu dituzte prentsaurrekoan. Nabarmendu dute ez dela onargarria «eskola publikoa eta pribatua parekatzen duen akordiorik edo legerik», eta Jaurlaritzak «eredu bakarraren alde» egin beharko lukeela. «Zergatik finantzatu guztion diruarekin guztiontzat ez diren ikastetxeak?», galdetu diote Jaurlaritzari.
Hezkuntza Lege berrian alderdi politikoen arteko akordioa garrantzitsua da Topaguneko kideen iritziz, baina «hori bezain garrantzitsua da» hezkuntza eragileekin eta eskola publikoko komunitatearekin adostasunak bilatzea. Beraz, ohartarazi dute eskatutakoa betetzen ez bada «salaketara eta mobilizazioetara» jotzea baino ez zaiela geldituko. |
2022-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/209179/upnk-diputatu-akta-itzultzeko-eskatu-die-sayasi-eta-adanerori.htm | Politika | UPNk diputatu akta itzultzeko eskatu die Sayasi eta Adanerori | UPNk bezperan ziurtatu zuenez lan erreformaren alde egingo zuela, alderdi sozialista prest zegoen trukean Iruñeko alkatearen aurka aurkeztutako gaitzespena atzera botatzeko, baina Sergio Sayasen eta Carlos Garcia Adaneroren botoek jarrera irauli dute. | UPNk diputatu akta itzultzeko eskatu die Sayasi eta Adanerori. UPNk bezperan ziurtatu zuenez lan erreformaren alde egingo zuela, alderdi sozialista prest zegoen trukean Iruñeko alkatearen aurka aurkeztutako gaitzespena atzera botatzeko, baina Sergio Sayasen eta Carlos Garcia Adaneroren botoek jarrera irauli dute. | Madrilen gertatutakoak berehalako ondorioa izan du Iruñeko Udalean. Enrique Maia Iruñeko alkateak ataka zaila du osoko bilkuran Migratzaile adingabeen aurka azken asteetan egindako adierazpenen aurrean, oposizioak Iruñeko alkatearen aurkako gaitzespena aurkeztu du, eta bart arratsaldeko osoko bilkuran aztertu dute. Azkenean, PSNk bat egin du EH Bildurekin eta Geroa Bairekin eta alkatea gaitzetsi dute: 14 boto alde, eta Navarra Sumaren 13 kontra.
Lan erreformarekin gertatutakoak berehalako eragin izan du Iruñeko Udalean. Osoko bilkura hasi aurretik, Maite Esporrin PSNko hautetsiak aitortu du Maia gaitzesteko eskaera atzera bota dutela, eta ez zutela alde bozkatuko. Osoko bilkura hasi baino ordu erdi lehenago, Ramon Alzorriz PSNren parlamentu taldeko eledunak eta Maite Esporrin udal taldeko eledunak azaldu dute UPNren posizioaren ondorioz jarrera aldatu dutela eztabaidaren aurrean. «Sakrifizio handia da, eta onura handiagoa lortzeko helburuarekin egiten dugu», aipatu du Esporrinek, aurretik.
Lan erreforma «historikotzat» jo du, eta Maiari ohartarazi dio beren posizioa «behin-behinekoa» dela,eta bozkatuko den puntuetara mugatuko dela. Haren hitzetan, ez du esan nahi egonkortasun hitzarmen bat izango dela. «Navarra Sumak, UPNk eta Enrique Maiak ez dute gure babesa merezi, baina bai merezi dute herrialde honetako langile guztiek. Haien baldintzak hobetuko dira. Osoko bilkura honetatik harago ez doa».
Sayas eta Adanero
Osoko bilkura 16:30ean hasi da eta hainbat puntu ziren gaitzespenaren eztabaidara iritsi aurretik. EH Bilduko Joseba Asironek eta Geroa Baiko Patxi Leuzak migratzaile adingabeen aurka egindako hitz xenofoboak zuzentzeko eskatu diote. Asironek gogoraratu dio Nafarroako Gobernuak eta adingabeen fiskalak berak gezurtatu egin dizkiotela bere esanak. Alderantziz, Maiak ez du hori egin. Guztik bortxazko delituen kopuruak igo direla eta hori ezkutatzea egotzi die oposizioko eledunei.
Orduan iritsi da Maite Esporrinen txanda, eta oso haserre hitz egin du. Minutu gutxi batzuk lehenago, Kongresuan Sergio Sayas eta Carlos Garcia Adanero diputatuek lan erreformaren kontra bozkatu dute. Emaitzaren berri eman diote. «Edozer gauza merezi duzue Nola egin dezakezue iruzur modu horretan? Ez duzue lotsarik. Adierazpena atzera bota dugu konpromiso hori genuelako eta leialtasun keinu gisa. Nahikoa da. Lotsagorritu egin beharko zinatekete». Iragarri du bozketaren zentzua aldatu egingo dutela eta Maia gaitzetsiko dutela, EH Bilduk eta Geroa Baik egindako eskaeren alde eginez.
Maiak erantzun dio «zuzendaritzaren irizpideen aurka» bozkatu dutela Sayasek eta Adanerok, eta horrek ondorioak izango dituela. «Arrazoi osoa duzu. Onartzen dizut esan duzun guztia. Ez izan zalantzarik honek ondorioak izango dituela».
20:15ean iritsi da ondorioa; UPNko zuzendaritzak Sayasi eta Adanerori eskatu die diputatu akta «berehala» itzul dezatela, alderdiaren erabakiaren kontra egin dutelako. Gainera, barkamena eskatu dio PSNri, eta nabarmendu UPN «hitzezko» alderdia dela.
UPNk lan erreformarekin egindakoak ezustean harrapatu du PSN. Osoko bilkura aurretik, Ramon Alzorrizi galdetu zaio ea zer gertatuko den diputatuek kontra bozkatuz gero. Alzorrizek esan du espero zutela hitza beteko zutela.
Haatik, Enrique Maiak etekina atera dio gaur gertatukoari. Osoko bilkuraren hasieran, aurtengo urteari begira, luzatutako aurrekontuetan 27 milioi euroko aldaketak onartu ditu PSNk. Lan erreformaren harira egindako akordioaren parte zen, eta une horretan UPNren egiazko botoaren berririk ez zutenez alde bozkatu dute. |
2022-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/209180/jaurlaritzak-ebatzi-du-bihartik-aurrera-inon-ez-eskatzea-ziurtagiririk.htm | Gizartea | Jaurlaritzak ebatzi du bihartik aurrera inon ez eskatzea ziurtagiririk | Esan dute asteon ziurtagiriaren inguruan jasotako epaia aintzat hartuta hartu dutela erabakia, eta egoera epidemiologikoari ere erreparatuta | Jaurlaritzak ebatzi du bihartik aurrera inon ez eskatzea ziurtagiririk. Esan dute asteon ziurtagiriaren inguruan jasotako epaia aintzat hartuta hartu dutela erabakia, eta egoera epidemiologikoari ere erreparatuta | Bihar agindu bat argitaratuko du Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik, eta hori aintzat hartuta, ez da inon eskatu beharko osasun ziurtagiririk. Azaroaren 17ko arau bat indarrean dago oraindik, eta horren arabera gaueko aisialdian eta 50 bezerorentzako baino gehiagoko tokia duten jatetxeetan eskatu egin behar da ziurtagiria, baina bertan behera uztea da asmoa. Jaurlaritzak adierazi duenez, erabaki horren atzean dago asteon EAE Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiak ziurtagiriaren erabilera luzatzeko eta zabaltzeko egindako eskeari emandako ezezkoa. Halaber, esan dute egoera epidemiologikoari ere erreparatu diotela.
Osasun Saileko iturriek nabarmendu dute, arau hori bertan behera utzita ere, «zuhur» jokatu behar dela.
Asteartean eman zuen ebazpena EAEko Auzitegi Nagusiak: atzera bota zuen COVID ziurtagiriaren erabilera bi astez luzatzeko eta jarduera gehiagotara zabaltzeko gobernuak egindako eskaria. Jaurlaritzaren galdea oso-osorik bota zuten atzera epaileek; hau da, ez zuten baimendu tabernetan, kultur jardueretan, ospitaleetan eta egoitzetan COVID ziurtagiria otsailaren 13ra arte eskatzen jarraitzea, ez eta neurri hori esparru gehiagotara zabaltzea ere. Luis Angel Garrido magistratua buru duen administrazioarekiko auzien aretoak aho batez hartu du erabakia.
Ziurtagiria bi astez luzatzeko baimena ostiralean eskatu zion Eusko Jaurlaritzak auzitegiari, eta, orain arteko eremuetan ez ezik, beste establezimendu batzuetan ere dokumentua eskatzeko nahia agertu zuen: hain zuzen, hoteletan, turismo ostatuetan eta joko aretoetan. Eskaerei ezezkoa emateko auzitegiak eman duen arrazoi nagusia izan zen ez dagoela nahikoa «ebidentzia zientifikorik» halakorik justifikatzeko; are, estatuan ziurtagiria ezarri duten eta ezarri ez duten erkidegoen erabakiak aztertuta, adierazi du neurri horren «eraginkortasuna» ez dela argi eta garbi ikusten. |
2022-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/209181/ipar-irlandako-lehen-ministroak-dimisioa-eman-du.htm | Mundua | Ipar Irlandako lehen ministroak dimisioa eman du | Paul Givanek Ipar Irlandarako Protokoloaren aferagatik utzi du gobernuburu kargua, eta, erabaki horrengatik, gehiago zaildu ditu Londresen eta Bruselaren arteko elkarrizketak. Sinn Feinek maiatzaren 5eko bozak aurreratzera deitu du. | Ipar Irlandako lehen ministroak dimisioa eman du. Paul Givanek Ipar Irlandarako Protokoloaren aferagatik utzi du gobernuburu kargua, eta, erabaki horrengatik, gehiago zaildu ditu Londresen eta Bruselaren arteko elkarrizketak. Sinn Feinek maiatzaren 5eko bozak aurreratzera deitu du. | Azkenean, bai, Ipar Irlandako DUP Alderdi Demokratiko Unionistak mehatxua bete du: Paul Givan lehen ministroak dimisioa eman du, alderdiak Ipar Irlandarako Protokoloaren inguruan dituen desadostasunengatik. Asanblearako bozetarako hiru hilabete falta diren honetan hartu du erabakia alderdi unionistak, eta horrek agerian utzi du mugimendua politikoa izan dela, merkataritzari buruzkoa bainoago.
Givanek agerraldi labur bat egin du erabakiaren berri emateko, eta horretan ez dio erreferentzia askorik egin Ipar Irlandarako Protokoloari: «Belfasteko eta St. Andrewsko akordioek sorturiko oreka hauskorrean eragina izan du Erresuma Batuko Gobernuak eta Europako Batasunak adosturiko akordioak, zeinak Ipar Irlandarako Protokoloa sortu zuen».
Horrekin batera, gobernuburu ohi unionistak berriz errepikatu du zein den, haren ikuspuntutik, gatazka bideratzeko irtenbidea: «Auziak [protokoloaren inguruko desadostasunak] konpontzeak ahalbidetuko du DUPek erabat funtzionatuko duen gobernu bat onartzea».
Givanen dimisioak enegarren krisi politikoan murgildu du Ipar Irlanda. Oro har, haserrea izan da nagusi beste alderdien artean, unionisten erabakia protokoloaren kontrako protesta estrategiaren parte baita.
Aliantza Alderdiko buruzagi eta Justizia ministro Naomi Long da DUPen mugimenduarekin kritikoen agertu den agintarietako bat: «Uste dut Ipar Irlandako herritarrak nekatuta daudela etengabeko krisi eta drama honekin. Baita gure ordezkari politikoetako batzuek ematen dituzten gauza gutxiekin ere».
Iritzi berekoa da Colum Eastwood SDLP Alderdi Sozialdemokrata Laboristaren buruzagia, adierazi baitu Givanen erabakia «traizio handi bat» dela Ipar Irlandako herritarrentzat: «Energia kostuak handitu dira, [ospitaleetako] itxaron zerrendak geroz eta luzeagoak dira eta [DUPek] hauteskundeetan eragina izan nahi du. Herritarrek, berriz, politikariek beren lana egitea».
TUV Ahots Tradizional Unionista, berriz, pozik agertu da DUPen erabakiarekin, eta defendatu du bazela «garaia» jarrera gogortzeko. Izan ere, alderdi unionista horrek uste du Ipar Irlandarako Protokoloa «erabat suntsitzailea» dela Ipar Irlandak Erresuma Batuan duen tokiarentzat.
Iragan ekain amaieran DUPeko buruzagi kargua hartu zuenetik, Jeffrey Donaldsonek behin eta berriz egin du gobernua kolapsatzeko mehatxua, ez baitzuen aurrerapausorik nabaritu Erresuma Batuko Gobernuak eta Europako Batzordeak Ipar Irlandarako Protokoloaz izan dituzten elkarrizketetan.
Ipar Irlandako legediaren arabera, Givanek kargua uzteak automatikoki eragin du Michelle O’Neill lehen ministrordearen kargugabetzea (Sinn Feinekoa) —unionistek eta errepublikanoek boterea partekatzen dutelako—, baina gainontzeko ministroek beren karguetan jarraituko dute; hori bai, ezingo dute erabaki garrantzitsurik hartu. Denera, azken gobernuak bi urte eta 11 hilabete iraun du boterean, eta agintari unionistak, zortzi hilabete.
Dimisioaren ondorioz, alderdiek zazpi egun zituzten ordezkoak aukeratzeko, baina legedia aldatzear da, eta epe hori sei astera igoko da; horrekin batera, Ipar Irlandako Asanbleak lanean jarraitu ahalko du —gehienez bederatzi hilabete—, gobernurik indarrean ez egon arren.
Hori bai, oraindik ez dute zehaztu Asanblearako bozekin zer gertatuko den: printzipioz, maiatzaren 5erako daude aurreikusiak, baina baliteke horiek aurreratu behar izatea, alderdiek ez badute ordezkorik izendatzen, edo Erresuma Batuaren Ipar Irlandarako ministro Brandon Lewisek hala agintzen badu.
Hain justu, Mary Lou McDonald Sinn Feineko presidentea hauteskundeak aurreratzearen alde agertu da, eta, hori adierazirik, agintari errepublikanoak iradoki du zaila izango dela berriz ere gobernu oso bat martxan jartzea. Hortaz, baliteke hauteskundeen data aurreratzea, ziurrenik martxo erdialdera.
Inkesten arabera, Sinn Fein lehen aldiz izango litzateke babesik handiena lortuko duen alderdia, eta unionismoaren botoa hirutan zatituko litzateke hauteskunde horietan. Aukera horrek kezka handia eragin du DUPen, baita protokoloaren inguruko bere jarrera are gehiago gogortzea ere.
Kontrolak gelditzeko agindua
Alderdi unionistak atzo gauean eman zuen gaurko erabakiaren lehen zantzua, Edwin Poots Nekazaritza eta Ingurumen ministroak Ipar Irlandako portuetako kontrolak gelditzeko agindu baitzuen.
TUV izan ezik, beste alderdiak kritiko agertu dira erabaki horrekin, baita Irlandako Errepublikako Gobernua eta Mairead McGuinness Europako Batzordeko Finantza komisarioa ere, azken horrek gaur ohartarazi baitu erabakiak nazioarteko legedia urratzen duela: «Ez da batere lagungarria. Erresuma Batuarekin batera lanean ari gara irtenbideak aurkitzeko».
McGuinnessen adierazpenak agerian utzi du Ipar Irlandako desegonkortasun politikoak are gehiago zailduko dituela Londresen eta Bruselaren arteko negoziazioak. Finantza komisarioa eta Europako Batzordeko presidenteorde Maros Sefcovic gaur dira biltzekoak Erresuma Batuko Atzerri ministro Liz Trussekin, eta bilkura horretan izango ditu hizpide Ipar Irlandan gertaturikoa.
Trussen asmoa zen hilaren 21erako lortzea adostasun bat, baina orain ez dago argi data horrekin zer gertatuko den; gaurko saioaren aurretik, Erresuma Batuaren Ipar Irlandarako ministroak esan du Givanen dimisioa ez dela bere gobernuaren eta DUPen arteko «erabaki koordinatu bat» izan.
Gerora, kontrolak gelditzeko aginduaz, gobernuaren bozeramaile batek azaldu du Ipar Irlandako portuetan ez dela aldaketarik izan. Hala, Eric Mamer eledunaren bitartez, Bruselak erantzun du «pozik» dagoela egoera horrekin.
Brexit-a indarrean sartu eta horren inguruko akordioak adostuak zeuden arren, Irlandako mugako auzia gatazka iturri da oraindik ere. Londresek negoziaturiko itunak, eta batez ere Ipar Irlandarako Protokoloak haserre handia eragin baitu Irlanda iparraldeko unionisten artean.
Ipar Irlandarako Protokoloa, besteak beste, Irlandako irlan bakea bermatzeari begirako itun bat da, eremu horren eta Irlandako Errepublikaren arteko muga orain arte bezala mantentzen baitu —irekia—, eta EB Europako Batasunaren merkatu bakarra, «babestua». Horretarako, Londresek eta Bruselak protokoloan adostu zuten Ipar Irlandak merkatu bakarrean jarraituko zuela ondasunentzat, eta Ipar Irlandak EBren aduana legeak errespetatuko zituela bere portuetan.
Horrek, praktikan, berekin dakar kontrolak Britainia Handiaren eta Ipar Irlandaren artean jartzea, eta, hango unionisten iritziz, erabakiak Ostiral Santuko Akordioa urratu eta kolokan uzten du Ipar Irlandak Erresuma Batuan duen tokia, bi eremuen artean muga bat sortu baitute.
Gainera, protesta gisara, UVF Ulsterko Boluntarioen Indarrak, UDA Ulsterren Aldeko Elkarteak eta Esku Gorria Komandoak biltzen dituen LCC Komunitate Loialistak Batzordeak Londresi jakinarazi zion bake itunari babesa emateri uko egin diotela «behin-behinean», era «baketsu eta demokratikoan». Itunak 23 urte bete ditu aurten, eta, unionisten iritziz, Ipar Irlandarako Protokoloak horren «oinarrizko bermeak urratzen» ditu.
Alderdi unionistek ere auzitara eraman zuten protokoloa, baina Ipar Irlandako Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen akordioa legezkoa dela. |
2022-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/209182/erdogan-prest-agertu-da-bitartekari-izateko-errusiaren-eta-ukrainaren-artean.htm | Mundua | Erdogan prest agertu da bitartekari izateko Errusiaren eta Ukrainaren artean | Turkiako presidentea Kieven izan da, eta, bi herrialdeekin dituen harreman onak baliatuz, esan du Ankarak «pozik» hartuko lukeela Errusiako eta Ukrainako liderren arteko goi bilera bat. Elkarrizketa eskatu die bi aldeei. Errusiaren ustez, AEBak ari dira baretzearen aurkako pausoak ematen. | Erdogan prest agertu da bitartekari izateko Errusiaren eta Ukrainaren artean. Turkiako presidentea Kieven izan da, eta, bi herrialdeekin dituen harreman onak baliatuz, esan du Ankarak «pozik» hartuko lukeela Errusiako eta Ukrainako liderren arteko goi bilera bat. Elkarrizketa eskatu die bi aldeei. Errusiaren ustez, AEBak ari dira baretzearen aurkako pausoak ematen. | Turkiak harreman diplomatiko onak dauzka Ukrainarekin eta Errusiarekin, nahiz eta Moskurekin badituen ika-mika geopolitikoak. Horregatik, Recep Tayyip Erdogan presidenteak bere burua aurkeztu du bitartekari izateko bi herrialdeen artean. Elkarrizketaren bidea ibiltzeko eskatu die biei, baita zabaltzen ari diren mezuak baretzeko ere. Kieven izan da gaur, Ukrainako presidente Volodimir Zelenskirekin, eta nabarmendu du Ukrainaren «lurralde osotasuna» defendatzen duela «foro guztietan»; hau da, Errusiak 2014an Krimeako penintsula anexionatu izanaren kontra dagoela, beste batzuetan ere adierazi izan duen bezala. Eguraldi hotza gorabehera, harrera beroa egin diote Erdogani Ukrainako hiriburuan, desfile militar bat barne. «Pozik hartuko genuke agintarien arteko goi bilera bat, edo batzar tekniko bat», planteatu du bilkuraren ondorengo agerraldian. Ondoan zuen Zelenski, eta Ukrainako buruzagiak begi onez hartu du proposamena.
Ukrainaren eta Errusiaren arteko tentsioaz mintzatu dira bi agintariak, baina bilera baliatu dute, gainera, Ankarak eta Kievek turismo sektorean —Itsaso Beltzak bi herrialdeak hartzen ditu— eta industria militarrean dituzten lankidetza harremanetan sakontzeko. Turkiak, esaterako, gutxienez hamabi drone saldu zizkion iaz Ukrainari, eta horrek Errusia haserrearazi zuen.
Geopolitikoki, Errusiak eta Turkiak, batzuetan, ez dituzte interes berak; Sirian eta Libian, esate baterako. Baina, behinola aliatu izan arren, Turkiaren eta AEBen arteko harremanak gaiztotu egin dira Joe Biden Etxe Zuriko maizterra denetik, eta Erdoganek EB Europako Batasunarekin dituen erlazioak ere ez dira, oro har, oso onak. Kasu horietan, beraz, ondoan eduki du Vladimir Putin Errusiako presidentea. Ongi konpontzen dira. Harreman horiek testuinguruan jartzeko orduan aintzat hartu behar da, gainera, Errusia dela Turkiaren gas hornitzaile nagusia, inportatzen duenaren %33 Moskuri erosten baitio. Orduan, harremanek okerrera egingo balute eta Errusiak gasaren giltza itxiko balu, Turkia kolapsatuko luke ia-ia, energia gastuaren %28 ordezkatzen baitu gasak. Errusiak harreman onak ditu Txinarekin, eta Putin bihar da Xi Jinping presidentearekin Pekinen biltzekoa, Neguko Olinpiar Jokoen inaugurazio ekitaldia dela eta.
Errusiaren kritika AEBei
AEBetako Gobernuak atzo jakinarazi zuen datozen egunetan 3.000 soldadu gehiago hedatuko dituela Europa ekialdean: 1.000 bat Errumanian, eta 2.000 inguru Polonian eta Alemanian. «Egoerak exijitzen du jarrera eragozlea eta defentsiboa indartu behar izatea NATOren ekialdeko hegalean», azpimarratu zuen John Kirby Pentagonoaren bozeramaileak, hedabideen aurrean. Moskurentzat, ordea, horrela jokatuta «tentsioa areagotu» besterik ez du egiten Washingtonek. «Orain jada ez da adierazpen probokatzaileak egiten dituztela esanez laster gerra bat egongo dela eta denok garesti ordainduko dugula, baizik eta soldadu estatubatuarrak bidaltzen dituztela. Argi dago pauso horiek ez dutela laguntzen», azaldu du gaur Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak, egunero egin ohi duen prentsa agerraldian. Gaineratu du AEBen asmoen aurrean «beharrezkoak diren neurriak» hartuko dituztela.
Mendebaldearen arabera, Errusiak 100.000 bat soldadu dauzka hedatuta Ukrainako mugatik gertu, eta Bielorrusian ere hedatze handi bat egin du, Jens Stoltenberg NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusiak gaur prentsa agerraldi batean adierazi duenez. «Gerra Hotzaz geroztik [Moskuk] egin duen handiena da. Borrokarako 30.000 tropa espero dira». Errusiako eta Bielorrusiako gobernuek adostua dute hilaren 10etik 20ra bitartean maniobra militarrak egitea.
Eta, gerra hotsekin lotuta, Errefuxiatuentzako Norvegiako Kontseiluak ohartarazi du litekeena dela Ukrainako herritarren desplazamendu masibo bat gertatzea. «Ukraina ekialdeko milioika lagunen bizitza eta segurtasuna arriskuan dago». |
2022-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/209183/seaskako-irakasleak-zigortu-ditu-errektoretzak.htm | Gizartea | Seaskako irakasleak zigortu ditu errektoretzak | Brebetako azterketak zuzentzeari uko egin zioten ekainean, ikasleek ez zutelako aukerarik izan azterketak euskaraz egiteko. Gaurko protestara deitua du Seaskak Baionan; hura indartzera deitu dute. | Seaskako irakasleak zigortu ditu errektoretzak. Brebetako azterketak zuzentzeari uko egin zioten ekainean, ikasleek ez zutelako aukerarik izan azterketak euskaraz egiteko. Gaurko protestara deitua du Seaskak Baionan; hura indartzera deitu dute. | Ikasleek azterketak euskaraz pasatzeko eskubidea izan dezaten elkarrizketak abiatuak ditu Seaskak Bordeleko akademiako errektorearekin. Orain dela bi aste egin zuten harekin bilkura, eta berantenez biharko eman beharra zien erantzuna. Errektorearen erantzun ofizialik ez dute jaso, baina gutun bana eskuratu dute Seaskako kolegioetan. Desobedientzia ekintza gisa joan den ekainean brebetako azterketak zuzentzeari uko egin zioten irakasleak zigortuko dituzte, lansariaren zati bat kenduta. Urtarrilaren 25eko data duen gutuna herenegun jaso zuten; azterketen zuzendariak izenpetua da, errektorearen izenean. «Ez dakit ea hori den errektoreak ematen digun erantzuna, baina momentuko ez dugu besterik ukan», adierazi du Hur Gorostiaga Seaskako zuzendariak. Gaur Baionan eginen duten protesta indartzera deitu du.
Seaskako ikasleen aldarrikapen historikoa da azterketak euskaraz pasatzeko eskubidea, azken urteetan indartuz joan dena. 2018tik kolegioko ikasleek euskaraz erantzuten dute brebetako zientzietako proba, eta, joan den urtean, lizeoko ikasle batzuek ere baxoko proba euskaraz pasatzea erabaki zuten. Irakasleek ere bat egin zuten desobedientzia ekintzarekin, eta ikasleen eskubidea errespetatu ezean azterketak zuzentzeari uko eginen ziotela jakinarazi zuten. Zuzenketa garaia iritsi zenean, Donapaleuko (Nafarroa Behera) zuzenketa zentroa okupatu zuten ikasle, irakasle eta gurasoen artean. Zazpi hilabeteren buruan etorri da Frantziako Hezkuntza Ministerioaren erantzuna, errektorearen ahotik: soldata zati bat kendu diete irakasle desobedienteei.
Harritua mintzatu da Gorostiaga. «Irailaren 15ean izan genuen bilkuran [Jean] Castexek [Frantziako lehen ministroak] egoera baretzera deitu zuen. Hau ez doa bat orduan errandakoekin». Frantziako Hezkuntza ministerioak abenduan argitaratu zuen hizkuntza gutxituen irakaskuntzari buruzko zirkularra. Frantziako Konstituzio Kontseiluak Molac Legea hustu ondotik Parisek eragileei emandako erantzuna zen, hilabeteetako elkarrizketa eta negoziazioen emaitza. Juridikoki ahula izanik ere, aitzinapauso batzuk ekartzen zituen hizkuntza gutxituen irakaskuntzari begira, eta azterketetan ikasgai batzuk euskaraz pasatzeko aukerari atea irekitzen zion. Hala uste zuen Seaskak, eta asmo horrekin jo zuen errektorearengana. Baina honek «bestelako irakurketa bat» egiten zuela adierazi zien bilkuran Seaskako arduradunen arabera.
Errektorearekin izandako bilkuraren ondotik, Parisi mintzatu zitzaion Seaska, baina gaur-gaurkoz ez du ez bataren ez bestearen erantzunik jaso. Egoera salatzeko eta azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzeko, mobilizazioa eginen dute gaur, Baionan, 16:30ean. Giza katea eginen dute tren geltokia eta suprefektura aitzinean. |
2022-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/209184/pello-zabala-jakintsua-omendu-dute-arantzazun.htm | Gizartea | Pello Zabala «jakintsua» omendu dute Arantzazun | Frantziskotarra zenaren lagun eta senideek azken agurra eman diote. Fraidearen sen ona nabarmendu dute hiletara joandakoek. | Pello Zabala «jakintsua» omendu dute Arantzazun. Frantziskotarra zenaren lagun eta senideek azken agurra eman diote. Fraidearen sen ona nabarmendu dute hiletara joandakoek. | Abitu grisa eta urdina eramango luke gaur Pello Zabalak; laino grisezkoa, baina zeru urdinezko tarteekin. «Euskaldunok gainean eraman behar dugun eguneroko soinekoa da eguraldia», esan zuen Zabalak berak BERRIAn 2005ean egindako elkarrizketa batean. Hala ere, Arantzazuko santutegi aurrean laino grisen atzean eguzki borobil eta argitsu bat antzeman zitekeen gaur, haren aldeko hiletan.
Atzo hil zen Pello Zabala fraide frantziskotarra, idazlea, euskaltzalea eta eguraldi iragarlea, 78 urte zituela. Euskal Herriko hainbat pertsonaia ezagun igo dira gaur Arantzazura, Zabalari azken agurra ematera. Han izan zen, besteak beste, Iñigo Urkullu lehendakaria. «Hutsune handia utziko du gizarte osoan. Oinordekotza handia utzi du, eta espero dut haren haziak fruituak emango dituela», esan du Zabalari buruz. Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak ere betirako «euskaldunen iruditerian» egongo dela adierazi du: «Euskal Herriko etxe guztietan etxeko izan dela uste dut, eta hori euskaldun baten inguruan esan daitekeen gauza politenetariko bat da».
Maddalen Iriarte EH Bilduko Legebiltzarkidea ere joan da; estimu handia zion Iriartek fraide frantziskotarrari: «Oso inguruan izan dut irratian ibili naizenean, telebistarako deitzen nionean ere beti baiezkoa ematen zidan, eta euskalgintzan aritu garenontzat erreferente bat izan da; horrez gain, familiako kide ere banaiz neurri batean, senarraren amaren lehengusua zelako».
Fraidearen familiakoak ere han izan dira. Santutegiko atarian «goxo» hartzen zituen osaba bezala gogoratzen du Aritz Saenz de Nanclares ilobak, eta harritu egin du Zabalaren heriotzak izan duen oihartzunak: «Gaur konturatu naiz nolako garrantzia izan duen Euskal Herrian. Familiakoa zenez, batzuetan ez gara ohartzen norainoko eragina zeukan. Gaur jaiki naizenean ehunka mezu neuzkan, eta egunkaria irakurri zein irratia entzutean sorpresa polit bat hartu dut. Oso harro gaude».
Gaur hileta elizkizunera sartu aurretik bildu diren leku berean, Arantzazuko santutegiko atarian, gogoratu dute beste askok ere; Arantxa Arza Euskadi Irratiko Landaberri saioko aurkezleak, esaterako: «Astero egoten zen gurekin Landaberri saioan, eta bezperan deitzen nion sarri, telefonoz aritzen ginen. Arantzazura etortzen ginenean ere beti galdetzen nuen beragatik, eta hemen azaltzen zen». Zabalaren «komunikatzeko gaitasuna» azpimarratu du Arzak: «Entzuleengana iristeko zeukan ahalmen hori, hizketarako grazia hori, jada galtzen ari gara. Berak bazeukan, iritsi egiten zen». Jakoba Errekondo dibulgatzaileak ere Zabalaren galera nabarmendu du: «Pertsona jakintsu bat galdu dugu; Euskal Herriko pertsona jakintsuenetako bat».
Atari horretan bertan hartu zituen Zabalak Kontuz Atsuak! saioko protagonistak ere. Han izan da Maikruxen papera egiten zuen Anjel Alkain umoregilea ere: «Oso oroitzapen onak izango ditut beti. Umoretsua zen; bizitzaz gozatzea gustatzen zitzaion, eta bazirudien beretzako umorea garrantzitsua zela ondo bizitzeko”.
Ekarpen «neurtezina»
BERRIAri egindako ekarpena ere eskertu nahi izan dio Beatriz Zabalondo Berria Taldeko administrazio kontseiluko presidenteak: «BERRIAri egin zion ekarpena neurtezina da. Garai zailetan prestutasuna eta eskuzabaltasuna adierazi zuen administrazio kontseiluko kide izatea eskaini genionean, eta hori estimatzekoa da».
Kanpora begira izan duen oihartzunaz gain, «barrura begirakoa» ere nabarmendu nahi izan du Juan Migel Dorronsoro Arantzazuko santutegiko zaindariak: «Pello dimentsio askotako gizona zen. Elizkizunetarako kantu asko sortu eta moldatu zituen, eta irakurzaletasun handia ere bazuen; denetarik irakurtzen zuen».
Elizkizunaren ondoren, Arantzazuko bihurguneetan behera jaitsi dira santutegian bildutakoak; fraidea zeruan dagoelakoan batzuk, betirako Arantzazun geratuko delakoan besteak. Edo biak. «Honaino nentorrela pentsatu dut: non dago Arantzazu? Badirudi Arantzazun dagoela zerua bera», adierazi du Maddalen Iriartek. |
2022-2-3 | https://www.berria.eus/albisteak/209185/ugazaba-zutena-larrutu-dute.htm | Kirola | Ugazaba zutena larrutu dute | Reala Espainiako Kopatik kanpo geratu da; Betisek astindu egin du Anoetan. Juanmik bi gol egin ditu, eta Willian Josek bat; Ruibalek sartu du laugarrena. Januzaji gol bat baliogabetu diote. | Ugazaba zutena larrutu dute. Reala Espainiako Kopatik kanpo geratu da; Betisek astindu egin du Anoetan. Juanmik bi gol egin ditu, eta Willian Josek bat; Ruibalek sartu du laugarrena. Januzaji gol bat baliogabetu diote. | Nork ordaindu, hari men. Horixe da gaur egungo futbolaren legea, eta Juanmi Jimenezek eta Willian Josek agerian utzi dute hori. Realean aritutako bi jokalariek kontu motzak izan dituzte Donostian; lehen ostatu zuten tokian golak egin dituzte, bai, baina aurkariarentzat. Espainiarren bi golek eta brasildarraren batek Espainiako Kopatik kanpo utzi dute Reala, eta Aitor Ruibalek odolustu ditu donostiarrak: huts eta lau nagusitu da Betis.
Bi taldeek finalerdietarako hautagaitza aurkeztea izan dute xede, eta hori agerian geratu da neurketa hasi orduko. Markagailuan, ordea, Betis bakarrik agertu da. Ligan emandakoaren kolpe berdina eman du kopan, lau golekoa. Kopako ilusioa eraginkortasunaren bidez zapuztu dio Realari.
Hasieratik, gehiagotan saiatu da kontrarioaren area aurkitzen, eta hamabigarren minuturako lortu du saria: William Carvalhori esker izan da. Andaluziarren jokalariak Ander Gebarari izkin egin dio hondoko marraren gainean, eta Juanmi Jimenezi pase bikaina eman dio. Realeko futbolari ohiak aukera probestu, eta Betisen aldeko gola egin du.
Ordura arte, gola lortzeko merezimendu gehiago egin dituzte bisitariek. Markagailuari eta jokoari erreparatuz gero, suspertu beharrean izan dira donostiarrak. Egin dute, hein batean. Lanerako arropa jantzi, eta kontrarioaren atea bilatzeari ekin diote berehala. Gertu izan dute gola Imanol Alguacilenek; Mikel Oiartzabalen jaurtiketa batek, estreina, eta Robin Le Normanden erremate batek, gero, sare barruan amaitu dute ia-ia.
Justukoak ez du balio, ordea. Baloia sarean sartu behar da, eta hala egin du Adnan Januzajek, 40. minutuan. Belgikarraren gola ezerezean utzi du epaileak, Oiartzabalen jokoz kanpokoa argudiatuta. Martinez Munueraren erabaki horrek partidaren norabidea aldatu du.
Ordutik atsedenaldira artean, bakanak izan dira gol aukerak. Nabarmentzekoa da Alex Remiro atezainak atsedenaldiaren atarian egindakoa; bisitarien bigarren gola saihestu du geldiketa on bat eginda.
Huts eta batekoarekin amaitu da lehen zatia. Realak, txapelketan segitzekotan, neurketa irauli beharra zuen bigarren zatian. Imanolek jokoa suspertzeko aldaketa egin du; aldagelan utzi du Gebara, eta Martin Zubimendi zelairatu du.
Bigarren zatian, hutsal
Txuri-urdinek erasokor ekin diote bigarren zatiari, eta Alexander Isakek bere oinetan eduki du berdinketaren gola. Ate aurrean egindako jaurtiketa Rui Silva atezainak geratu dio, 46. minutuan.
Jokoak baretzera egin du gero, baina 57. minutuan bigarren kolpea jo du Betisek. Ezker hegaletik egindako jokaldi batean, baloia Juanmiri iritsi zaio, eta hark ez du hutsik egin. Bi gol egin ditu aurrelariak; bietan, bakar-bakarrik errematatuta.
Espainiarren bigarren gola lasta handiegia izan da Realarentzat. Ordu erdiren faltan, bi goleko desabantaila irauli beharrean zen. Betisen aurka, gainera: partidak irabazteko trikimailu ugari dituen talde baten aurka.
Manuel Pellegriniren taldeak eroso igaro ditu hurrengo minutuak. Realari utzi dio baloiaren jabetza, baina etxekoek ez dute minik egitea lortu. Hortaz jakitun, Imanolek Rafael Alcantara eta Alexander Sorloth zelairatu ditu, erasoko jokoa suspertzeko. Alferrikako saialdia izan da. Betisek nahieran antolatu du jokoa, eta Joseba Zalduak eskuz ukitutako baloi batean bisitarien aldeko penaltia adierazi du epaileak. Willian Josek egin du hirugarrena, ea partidaren hondarrean heldu da laugarrena. Astindu batekin amaitu da kopako ibilbidea. Hurrena beharko du. |
2022-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/209186/beste-final-baten-atarian-da-athletic.htm | Kirola | Beste final baten atarian da Athletic | Irabazi egin dio Real Madrili Espainiako Kopako final-laurdenetan (1-0), San Mamesen. Berenguerrek egin du gola 89. minutuan. | Beste final baten atarian da Athletic. Irabazi egin dio Real Madrili Espainiako Kopako final-laurdenetan (1-0), San Mamesen. Berenguerrek egin du gola 89. minutuan. | Athletic beste final baten atean da, Espainiako Kopako finalerdietan delako. Real Madrili irabazi dio bart San Mamesen, 1-0, azken unean, eta gaur ezagutuko du aurkaria: Betis, Valentzia edo Rayo Vallecano.
Marcelinok Yerayren, Vesgaren eta Nico Williamsen aldeko hautua egin du hamaikakoan, eta Carlo Ancelottik Asensio ipini du aurrealdean, jokatzeko moduan ez zegoen Benzemaren lekuan; ezker hegaleko atzelari, berriz, Alaba jarri du.
Errespetu handia izan diote bi taldeek elkarri hasieratik. Jakinaren gainean zeukaten biek zer galarazi behar zioten besteari: kontraerasoa. Biak izan zitalak egoera horretan. Ez du esan nahi aukerarik eduki ez dutenik horretarako, eta atera dira, baina aurkariaren area ingurura iristerako, haren jokalariak atzean zeuden jarrita.
Horrenbestez, bi taldeek egoera bera izan dute erasoan: baloiaren atzean jokalari gehienak jarrita zituen aurkaria gainditzea. Baloia zelaiaren gainean ipini, eta zuloak aurkitu behar. Etxekoei argitasuna falta izan zaie azkeneko metroetan, eta kanpotarrek ere ez dute asmatu. Horrenbestez, bi aukera baino ez dira izan lehen zatian, biak Atheticen aldekoak eta biak Dani Garciaren ekimenez eraikiak: bi zartako area kanpotik, elkarren segidan ia. Hamahirugarren minutukoa Courtoisek urrundu dio kornerrera, eta hiru minutu geroago egin duena atzelariak uxatu du kornerrera. Lehen zatia akaberatik gertu zela hartu du min Williams gazteak, kontraeraso batean baloia orpoz jo eta gero. Giharren batek kale egin dio jokalari bizkor eta trebeari. Berenguerrek ordezkatu du bigarren zatiaren hasieratik. Ez da asko aldatu partida bigarren zatian. Saiatu, saiatu dira bi taldeak bestea ezustean harrapatzen jokaldi azkarrak gauzatuz atzetik aurrera, baina nahia gauza bat da, eta gauzatzea beste bat zeharo ezberdina.
Luzapen kutsua hartuta zebilen partida, eta bukaerako minutuak gerturatu ahala, handitu egin da uste hori. Baina beste bereizgarri bat azaltzeko itxura ere hartu du partidak: akatsen bat egin eta aurkariak baliatzea. Horixe egin du Atheticek 89. minutuan. Real Madrilek baloia defentsatik zelai-erdira eramaten kale egin bizpahiru aldiz, Berenguerrek lapurtu, eta hark ezkerrez egindako zartakoak eman dio finalerdietako giltza Marcelinoren taldeari. |
2022-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/209209/sorzabal-salto-egiten-nuen-gerturatzen-zen-bakoitzean-ez-nuen-sinisten-auzitegi-medikua-zenik.htm | Politika | Sorzabal: «Salto egiten nuen gerturatzen zen bakoitzean. Ez nuen sinisten auzitegi medikua zenik» | 'Bi arnas' dokumentalean, Iratxe Sorzabali 2001ean 'Euskaldunon Egunkarian' eginiko elkarrizketa bat jaso dute. Argitaratu gabeko grabazioa da, Sorzabalek jasan zituen torturak azaltzen dituena. | Sorzabal: «Salto egiten nuen gerturatzen zen bakoitzean. Ez nuen sinisten auzitegi medikua zenik». 'Bi arnas' dokumentalean, Iratxe Sorzabali 2001ean 'Euskaldunon Egunkarian' eginiko elkarrizketa bat jaso dute. Argitaratu gabeko grabazioa da, Sorzabalek jasan zituen torturak azaltzen dituena. | Iratxe Sorzabal euskal presoa datorren astelehen eta asteartean epaituko dute Espainiako Auzitegi Nazionalean, 1996an Gijonen ETAk egindako atentatu bat egotzita (Asturias, Espainia). Gaur egun, Reauko espetxean dago Sorzabal, Euskal Herritik 925 kilometrora. Torturak salatutakoa da Sorzabal, eta 2020ko abenduan Parisko Dei Auzitegiak atzera bota zuen Sorzabalen aurkako euroagindu bat. Lehen aldia zen Parisek tortura kasu batengatik euroagindu bat atzera botatzen zuena: prokuradoreak sinesgarritasuna eman zien Sorzabalek salaturiko torturei.
Sorzabalen eta haren ama Nieves Diazen egoeraren berri emateko, Muara kultur elkartea Bi arnas dokumentala egiten ari da. Dokumental horretan jaso dituzten elementuen artean, orain arte argitaratu gabeko bideo bat dago: Eneko Bidegain kazetariak 2001eko azaroan Sorzabali eginiko elkarrizketa bat, idatziz Euskaldunon Egunkaria-n argitaratua. Argitaratu berri den pasartean, Sorzabalek kontatzen du nola sentitu zen komisarian auzitegi mediku gisa identifikatu zen pertsonaren bisita jaso zuenean.
Ikusi gehiago: 'Euskaldunon Egunkaria'-n argitaratu zen elkarrizketa (lehen orrialdea eta bigarren orrialdea)
Elkarrizketa Bruselan grabatu zen, Sorzabal aske geratu eta aste gutxira, eta Torturaren Aurkako Taldeak grabatu zuen. Jasandako torturen harira Sorzabalek hedabide bati eskainitako elkarrizketa bakarra da, eta orain atera da argitara.
2015ean atxilotu zuten Sorzabal, Baigorrin (Nafarroa Beherea), David Pla, Ramon Sagarzazu eta Pantxoa Floresekin batera. Sorzabali eta Plari ETAren aparatu politikoko arduradunak izatea egozten zien Espainiak orduan; epaiketan, ordea, ETAko kide gisa zigortu zituzten biak, ez haren zuzendaritzakide moduan. Sorzabali zazpi urteko kartzela zigorra ezarri zion Frantziako justiziak, 2019an.
Ikusi gehiago. Iritzia. Imanol Arzuaga Sarratea 'Kima': Tortura ez da iraganeko kontu bat
2015ean atxilotu zutenean, Xantiana Cachenault abokatuak instrukzio epaileari eskatu zion prozedura bat martxan jar zezala, haren tortura salaketak frogatzeko. Auziaren muinean zegoen 2001ean Guardia Zibilaren atxiloaldipean zegoela salatutako tratu txarra. Istanbulgo Protokoloa aktibatu zioten, eta mediku aditu baten azterketa izan zuen Fresnesko presondegian: "Medikuaren arabera, Sorzabalen tortura salaketak sinesgarritasun osoa du; estres post-traumatikoa antzeman zion", azaldu zuen abokatuak. |
2022-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/209210/kalean-maskara-eramatea-ez-da-nahitaezkoa-izango-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Kalean maskara eramatea ez da nahitaezkoa izango Hego Euskal Herrian | Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluak asteartean onartuko du aire zabalean maskara erabiltzeko derrigortasuna bertan behera utziko duen dekretua. | Kalean maskara eramatea ez da nahitaezkoa izango Hego Euskal Herrian. Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluak asteartean onartuko du aire zabalean maskara erabiltzeko derrigortasuna bertan behera utziko duen dekretua. | Datorren asteartean, Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluak bertan behera utziko du kalean maskara jantzi beharra agintzeko abenduaren 22an ezarritako agindua. Dekretua asteazkenean argitaratuko dute Estatuko Aldizkari Ofizialean, eta ostegunean sartuko da indarrean. Ministroen Kontseiluak onartu baino lehen, lurralde arteko ezohiko Osasun Kontseilua egingo dute astelehenean, eta hor hartuko da erabakia.
Carolina Darias Espainiako Gobernuko Osasun ministroak gaur goizean eman du erabakiaren berri, SER irratian egindako adierazpenetan. Adierazi du bilakaera epidemiologikoa hobetu izanak emango duela modua maskarak kalean nahitaezkoa izateari utz diezaion. Nolanahi ere, espazio publiko itxietan derrigorrezkoa izaten jarraituko du, orain arteko baldintza berberetan. |
2022-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/209211/apirilean-hasiko-da-arabako-bertsolari-txapelketa.htm | Kultura | Apirilean hasiko da Arabako Bertsolari Txapelketa | Apirilaren 1ean abiatuko da, Amurrion, eta ekainaren 11n izango da finala, Gasteizen. | Apirilean hasiko da Arabako Bertsolari Txapelketa. Apirilaren 1ean abiatuko da, Amurrion, eta ekainaren 11n izango da finala, Gasteizen. | Urtarrilean zen hastekoa Arabako Bertsolari Txapelketa, baina, koronabirusaren pandemiak eragindako egoera dela eta, abenduan txapelketa atzeratzea erabaki zuen Bertsozale Elkarteak. Orain, ordea, data berriak ditu.
Txapelketa martxoaren 19an aurkeztuko da, eta jokoa bera apirilaren 1ean hasiko da, Amurrion, eta ekainaren 11n izango da finala, Gasteizen.
Lau fasetan banatuko da lehia: final zortzirenak 30 bertsolarirekin, final laurdenak hemezortzirekin, finalerdiak hamabirekin, eta finala sei bertsolarirekin.
Gai jartzaile eta aurkezle lanetan 11 lagun arituko dira, eta bertsolarien lanak epaitzen, berriz, sei lagun. |
2021-1-2 | https://www.berria.eus/albisteak/209212/test.htm | Bizigiro | Test | AA | Test. AA | BB |
2022-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/209213/etzi-bi-urte-beteko-dira-zaldibarren-zaborra-amildu-zenetik.htm | Gizartea | Etzi bi urte beteko dira Zaldibarren zaborra amildu zenetik | Manifestazioa egingo dute igandean, Ermutik, biktimak gogoan. | Etzi bi urte beteko dira Zaldibarren zaborra amildu zenetik. Manifestazioa egingo dute igandean, Ermutik, biktimak gogoan. | Igandean bi urte beteko dira Zaldibarko (Bizkaia) zabortegia amildu zenetik. Hainbat ekitaldi egingo dituzte hondamendia gogoratzeko, eta, batez ere, han hil ziren Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran langileak. Sololuzeren gorpuzkirik ez agertu, gainera.
Egunean bertan, manifestazioa egingo dute, 12:00etan, Ermuko plazan (Bizkaia), Aldaketaldiak, Ekologistak Martxan elkarteak, Larreko Mahaiak eta Zaldibar Argitu plataformak antolatuta. 13:00etan, ekitaldi berezia egingo dute.
Gaur ere, adierazpenak egin dituzte urteurrenaren harira. Juan Carlos Abascal Ermuko alkateak esan du inoiz ez zela eraiki behar zabortegia mendi baten magalean. «Jabetzen naiz zabortegiak beharrezkoak direla hondakinak kudeatzeko, baina Euskadin badira eremu lauagoak, mendi bat baino egokiagoak, zabortegi bat jartzeko».
Zabortegia egonkortzeko lana amaituta, alkateak esan du inguruko biztanleak «lasaiago» daudela orain, eta justiziaren zain dago, ustezko ingurumen delitu baten inguruko epaia noiz helduko.
Europa eta perituak
Gertatutakoa ikertzen jarraitzeko erabaki zuen urtarrilaren 27an Europako Parlamentuko Eskaera Batzordeak, eta informazio gehiago eskatu zien Eusko Jaurlaritzari eta Europako Batzordeari.
Zabortegiak itxita behar zuela ondorioztatu dute perituek. Hasieratik akatsak, utzikeria eta kontrol egokiaren falta egon zirela adierazi dute, epailearen aginduz egindako txosten batean. Akatsak maila guztietan egin zituzten, gainera: proiektu teknikoetan, hondakindegiaren kudeaketan eta jardueraren kontrol publikoan.
Horrekin loturiko prentsa ohar bat zabaldu du Podemos-Ahal Dugu taldeak. «Pitzadura berriak ireki dira Eusko Jaurlaritzaren zorupean», adierazi dute. Talde morearentzat, Europako Legebiltzarraren eskaerak eta perituen txostenak zalantzan jartzen dute Jaurlaritzak hondamendiaren erantzukizunik ez izatearen argudioa.
Taldeak itxaropena agertu du Europako Legebiltzarraren ikerketaren inguruan, horrek argituko duelakoan «EAJren eta PSEren arteko gobernuak irregulartasunik edo arduragabekeriarik egin ote zuen».
Idoia Villanueva Podemoseko eurodiputatu eta Nazioarteko gaietako idazkariak nabarmendu du aho batez hartu dela erabakia EBko Parlamentuko Eskaeren Batzordean. BERRIAk lorturiko eta zabalduriko perituen txostena aipatu du alderdiak. «Zantzu guztiek adierazten zuten irristatzeko arrisku handia zegoela, eta, beraz, zabortegia itxi behar zuten», gaitzetsi du Miren Gorrotxategik, koalizioak Gasteizko legebiltzarrean duen eledunak. «Nola liteke Eusko Jaurlaritzak ez onartzea kontrolek huts egin dutela?».
Haren arabera, Eusko Jaurlaritza «hasieratik aritu da bere kudeaketa txarra estaltzen eta erantzukizun guztia Verter Recycling enpresari leporatzen». Gogoratu du EAJk eta PSEk galarazi egin zutela ikerketa batzorde bat sortzea Eusko Legebiltzarrean. «Euskadin, EAJk eta PSEk ikerketa guztiak blindatzen dituzte; Europan, berriz, zalantzan jartzen da Eusko Jaurlaritzaren erantzukizun falta».
Gorrotxategik eta taldeko zuzendaritzako beste hainbat kidek igandeko manifestaziora joango direla esan dute.
Sindikatuak, Ermura
Manifestazioan egongo dira, halaber, ELA, LAB, ESK, Steilas, Etxalde eta Hiru sindikatuetako ordezkariak. Ohar bateratua plazaratu dute gaur, urteurrenaren harira.
BERRIAk zabalduriko txostena aipatu dute langileen ordezkariek. «Nahiz eta egoera larriaren jakitun egon, enpresak ez zuen ezer egin erorketa saihesteko; ez zituzten langileak ohartarazi, eta ez zuten gailu berezirik ezarri, eta ez zen ekoizpena gelditu. Katastrofea gertatu zen, eta bi langile hil zituen».
Sindikatuon arabera, «frogatuta» geratu da Verter Recyclingek zuzeneko erantzukizuna duela heriotzen gainean. Halere, enpresaren arduradunek «diru kopuru baten truke» kartzela zigorrak saihestu dituztela nabarmendu dute. «Egiaztatu dugu langileen heriotzak, istripuak eta gaixotasun profesionalak merke ateratzen zaizkiola patronalari, eta horrek horrela jarraitzen duen bitartean gauzak ez direla aldatuko».
Halere, administrazioak ere zuzeneko erantzukizuna duela adierazi dute. «Horregatik, garrantzi berezia du erantzukizunak argitzeak, baita politikoak ere». Eusko Jaurlaritzari leporatu diote segurtasun eta osasun arloko politikak aldatu nahi ez izatea, lan istripuak etengabe gertatzen jarraitu arren.
«Era berean, ingurumen politikek eta hondakinak kudeatzeko politikek klase nagusien eta haien interesen bide neoliberal eta ekozidari jarraitzen diote». Bizitza eta osasuna lehenetsiko dituen beste sistema bat garatzera deitu dute. |
2022-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/209214/laquominbizi-hitza-lehengoz-entzutean-badakizu-egun-hori-ez-duzula-inoiz-ahaztukoraquo.htm | Gizartea | «'Minbizi' hitza lehengoz entzutean, badakizu egun hori ez duzula inoiz ahaztuko» | Minbiziaren Aurkako Nazioarteko Eguna dela baliatuta, eritasun hori gertutik bizi izan duten hiru pertsonarekin hitz egin du BERRIAk. 'Min bizia' deituriko ikus-entzunezko batean bildu ditu. | «'Minbizi' hitza lehengoz entzutean, badakizu egun hori ez duzula inoiz ahaztuko». Minbiziaren Aurkako Nazioarteko Eguna dela baliatuta, eritasun hori gertutik bizi izan duten hiru pertsonarekin hitz egin du BERRIAk. 'Min bizia' deituriko ikus-entzunezko batean bildu ditu. | Minbiziaren Aurkako Nazioarteko Eguna da otsailaren 4a, eta, hori baliatuz, eritasun hori gertutik bizi izan duten hiru pertsonarekin hitz egin du BERRIAk. Min bizia deituriko ikus-entzunezko batean bildu ditu testigantza horiek, eta hiru ertzetatik begiratu dio gaixotasunari, min bizi hori jasan dutenen hiru bizipen jasota: Ander Figerido haur minbizidun baten aitarena, Elordi Garcia leuzemiadunarena eta Elena Guinea bularreko minbizidun eta titibakarrarena.
Minbizi hitza entzutean sentitu zutenaz hitz egin dute elkarrizketatuek, diagnostiko hori entzun eta gerora egin behar izan duten prozesuaz, bide horretan sentitu dituzten emozioez eta beldurrez, galderez eta bidean topatu dituzten gogoeta eta erantzunez. Elordi Garciak, kasurako, honela definitu du egun hura: «Minbizi hitza lehengoz entzutean, badakizu egun hori ez duzula inoiz ahaztuko». Figeridoren kasuan, bizitza geldiatzearen pare izan zen egun hori: «Egun batetik bestera esaten dizute zure semea hil egin daitekeela; zure bizitza gelditu egiten da». Guineak, berriz, bere buruarengan pentsatzen hasi zela aitortu du: «Nigan pentsatzen hasi nintzen».
Hain justu ere, zainduaren eta zaintzailearen rola bizi behar izan du Guineak; izan ere, senarra ere minbiziarekin du. Esperientzia oso deberdintzat definitu ditu biak, eta nabarmendu du erosoago sentitzen dela gaixoaren rolean. Titibakarra da egun, eta, kontatu duenez, hasieratik aukera bakar gisa ikusi izan du hori: «Nire emakume izateko era ez da oso normatiboa. Oso feminista naiz, baina ez oso femeninoa. Uste dut izaera hori edukitzeak asko lagundu didala prozesu honetan».
Garciak beste era batera bizi izan du prozesu hori. Aitortu du une batzuetan arrotza egin zaiola ispiluaren aurrean jartze hori, eta ilearengatik baino gehiago, aurpegiko espresioak galdu dituelako egin zaiola zaila hori. Kimioterapia ez ezik, hezur-muin trasplante bat ere izan du. Ahizpak emaile izateko eskaini zuen bere burua, baina esan zieten ez zirela bateragarriak. Egun, Alemaniako emaile bati esker dago bizirik, eta oso eskertua dago. Prozesua, baina, oso gogorra izan dela aitortu du: bi alditan agurtu ditu senideak transplantearekin arazoak izan eta itzulerarik ez zuelakoan.
Figeridoren kasuan, semeari diagnostikatu zioten eritasuna. Kozkor txiki batekin hasi zen dena, eta egun gutxiren buruan ospitalera lotutako eguneroko gorabeheratsu bat bilakatu zitzaien bizitza. Infekzioak eta bestelako arriskuak saihesteko, gainera, guztiz mugatu behar izan dute beren egunerokoa; albo batera utzi behar izan dituzte harreman sareak eta hitzordu bereziak, eta familiako kideak ere nahi baino gutxiago ikusi dituzte prozesu guztian. Hala ere, izan dituzte hainbat bidelagun: Pirritx, Porrotx eta Marimotots pailazoak eta Aspanogi Elkarteko kideak, kasurako.
Minbiziaren Aurkako Nazioarteko Eguna baliatuta, biharko egunkariak ere luze eta zabal helduko dio minbiziaren gaiari: lekukotza horiek jasoko ditu, eta bestelako profesionalekin ere hitz egingo du gaiaren inguruan. |
2022-3-7 | https://www.berria.eus/albisteak/209215/elkartasunaren-indarrarekin.htm | Gizartea | Elkartasunaren indarrarekin | Tudela Comparte fundazioak ia zortziehun pertsona artatu ditu iaz. Villa Javier jantoki soziala kudeatzen du, eta lana eta formakuntza sustatzeko proiektuak ditu. | Elkartasunaren indarrarekin. Tudela Comparte fundazioak ia zortziehun pertsona artatu ditu iaz. Villa Javier jantoki soziala kudeatzen du, eta lana eta formakuntza sustatzeko proiektuak ditu. | Datozen bi urteak hagitz gogorrak izanen dira”. Tudela Comparte fundazioko David Crespok pandemiaren hasieran erran zituen hitz horiek. Errealitateak zuzen zela erakutsi dio: “Lehen gaizki zeudenak orain okerrago daude, eta amildegiaren ertzean zirenak, berriz, behera erori dira”, laburbildu du. Fundazioak ia zortziehun pertsona artatu ditu 2021ean.
Tudela Comparte fundazioak kudeatzen du Tuterako Villa Ja- vier izeneko jantoki soziala. 2016ko ekainean jarri zuten mar- txan, eta, geroztik, jantokiarekin batera, bertze hainbat proiektu ere sortu dituzte egoitza berean: El Capacico (kapazutxoa) ekonomatua; haurrentzako ludoteka; eta El Semillero (hazitegia) formakuntzarako espazioa, bertzeak bertze.
Egitasmo horien bidez, pobreziak edo bazterketak jotako herritarrei behar duten babesa eskaintzea du helburu Tudela Comparte fundazioak. Egoerak okerrera egin duela berretsi, eta erabiltzaileen soslaia ere aldatuz joan dela azaldu du Crespok. “Hasieran, Marokoko edo Aljeriako migratzaileak artatzen genituen, nagusiki; orain, Kolonbia edo Venezuelako erabiltzaileak ere baditugu, eta hemen jaiotakoak ere bai. Batzuk bakarrik heldu dira, eta bertze batzuk, familiarekin”.
Erabiltzaile guztiak behar bezala artatzeko boluntario talde zabala dute Villa Javier jantoki sozialean eta gainerako egitasmoetan. “Haiek ematen didate esperantza izaten segitzeko indarra”. Etorkizunari buruz ez da baikor Crespo. “Garbi dut egoerak okertzen jarraituko duela; enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteak indarrean dira oraindik, baina zer gertatuko da desagertzen direnean? Horrek familia anitzen egoerari eraginen dio”.
Zortzi emakume lanean
Villa Javier jantokia 2016tik dago zabalik, baina pandemiak eztanda egin zuenetik, erabiltzaileek etxera eramaten dute jatekoa, segurtasunagatik. Egoitzaren ondoko ikastetxean prestatzen zituzten menuak hasieran, Ilundain fundazioak sukaldaritza eskola baitu han. Koronabirusaren krisiarekin ikastetxe hori itxi zuten, eta egoerak agerian utzi zuen sukalderik eza “arazo” bat zela Villa Javier jantokiko kideentzat. Arazo hori konpontzeko, eta, batez ere, fundazioko zenbait erabiltzaileri lan merkatuan sartzeko aukera eskaintzeko, Villa Javier lantegia sortu dute.
“Zortzi emakume ari dira lanean hor; Nafarroako Enplegu Zerbitzuarekin batera jarri dugu martxan proiektua”, azaldu du David Crespok. Zenbait teknikariren laguntzarekin, Villa Javier jantoki sozialerako menuak prestatzen dituzte lantegian ari diren emakumeok. Denda txiki bat ere badute, eta hor, erosi nahi duenarentzat prestatzen dituzte etxera eramateko menuak. “Langileen soldatak ordaintzen ditugu salmenta horien bidez”, erantsi du.
Lantegian ari direnak lan merkatura iristeko zailtasunak zituzten emakumeak dira. “Indarkeria matxista sufritu dutelako, lanik gabe denbora luzea eman dutelako, edo lehen enplegua izan ez duten emakume gazteak direlako”, kontatu du Tudela Comparte fundazioko kideak.
Elkarlanean
Boluntarioen inplikazioa “hagitz inportantea” da Tuterako Villa Javier jantoki sozialak eta gainerako proiektuek aurrera egiteko. Erriberako enpresa anitzek ematen dieten laguntza ere eskertu du Crespok. Erakunde publikoen babesari buruz, berriz, “ezinbertzekoa” dela erran du. “Elkarlanean ari garen ideia sustatu nahiko nuke nik, administrazioak baino azkarrago erantzuten ahal diegulako beharrei, malgutasun handiagoarekin. Gobernuak egin ditzala denen eskubideak bermatzeko behar diren urrats handiak, eta guk eginen dugu lan egunerokoan”, nabarmendu du. Eguneroko horretan, atseden hartzeko aukerarik ez da, “beharra handia” baita.
Datuak
507
EKONOMATUAN ARTATU DITUZTEN ERABILTZAILEAK Tudela Comparte fundazioak 507 pertsona artatu ditu El Capacico (kapazutxoa) ekonomatuan. Erabiltzaileek dituzten beharren arabera puntuak ematen dizkiete, eta puntu horiekin erosketa egin dezakete.
779
FORMAKUNTZA JASO DUTEN ERABILTZAILEAK 779 pertsona aritu dira El Semillero (hazitegian) proiektuan formakuntza jasotzen, 2021ean. Gaztelania ikastaroak, informatikan trebatzekoak eta baratze ekologiko bat sortzen laguntzeko saioak egin dituzte, adibidez. |
2022-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/209216/usansolo-erabakitzeko-prest.htm | Gizartea | Usansolo: erabakitzeko prest | Bizkaiko Foru Aldundiak oniritzia eman dio Galdakaoko eta Usansoloko Batzorde Mistoak desanexioari buruz osatu duen memoriari, eta udalak gehiengo osoz onartu du memoria. Galdeketa egingo dute martxoan. Batzar Nagusiek desanexioa onartzea izango da azken pausoa. | Usansolo: erabakitzeko prest. Bizkaiko Foru Aldundiak oniritzia eman dio Galdakaoko eta Usansoloko Batzorde Mistoak desanexioari buruz osatu duen memoriari, eta udalak gehiengo osoz onartu du memoria. Galdeketa egingo dute martxoan. Batzar Nagusiek desanexioa onartzea izango da azken pausoa. | «Pozez betetako garaia da, sinestezina». Usansolo Herria (UH) plataformako kide Monika Menaren berbak dira. Usansolo udalerri gisa eratzeko eguna gero eta gertuago ikusten dute oraingoz Galdakaoko auzoa den eremuko bizilagun askok eta askok. «40 urte baino gehiago daramatzagu desanexio prozesuan», gogoratu du Menak. Orain, Galdakaoko Udalak gehiengo osoz onartu du Galdakao eta Usansolo bereizita bi herriek izango dituzten ezaugarri guztiak zehazten dituen memoria —Batzorde Mistoak egin du—. Usansolotarrei desanexioaz galdeketa egitea ere onartu dute. Beraz, bi pauso besterik ez dira geratzen Usansolo herri bihurtzeko: galdeketa egitea —ez da derrigorrezkoa, baina egin egingo dute— eta Bizkaiko Batzar Nagusiek usansolotarren erabakia errespetatzea eta desanexioa onartzea.
Galdakaoko Udalak joan den astean onartu zituen memoria eta galdeketa. EH Bilduren —sei ordezkari—, Auzoak taldearen —hiru ordezkari—, Usansolo Herriaren —bi— eta Elkarrekin Podemoseko ordezkari bakarraren hamabi botoekin atera ziren aurrera erabakiok. EAJko sei zinegotziak abstenitu egin ziren, eta kontra bozkatu zuten PSE-EEren biek eta atxiki gabeko zinegotziak.
Prozesuak bulkada handia izan zuen duela hilabete. Galdakaoko eta Usansoloko sei ordezkarik eta Bizkaiko Foru Aldundiko bi teknikarik osatutako Batzorde Mistoak elkarrengandik bereizita bi herriek izango lituzketen ezaugarri, zerbitzu eta baldintzei buruzko memoria osatu zuten, eta aldundira bidali zuten. Abenduan izan zuten diputazioaren erantzuna: lanari baimena eman zioten. «Aldundiak errepasatu behar zituen baldintza tekniko guztiak. [9/2012] Foru arauaren arabera, edozein arazo ikusten bazuen, desestimatu egin zezakeen», azaldu du Menak. Ez du horrelakorik egin. Prozesua jarraitzeko oniritzia eman du. Beraz, Usansolo Herriakoek argi daukate bereizte prozesuak ez duela atzera bueltarik.
Datorren martxoaren bukaera aldera, usansolotarrek desanexioa nahi duten erabakitzeko galdeketa egingo dute. «Foru arauak esaten du gura izanez gero galdeketa legal bat egiteko aukera dagoela. Guretzat garrantzitsua da egitea», esan du Menak. «Ezinbesteko» pausotzat jo du, «herritarren hitza eta erabakia prozesuarekin batera joateko».
UHko kideak esan du galdeketaren emaitzak errespetatuko dituztela. Batzar Nagusiek ere beste horrenbeste egitea beste aukerarik ez dute aurreikusten: «Herritarrok argi erabakitzen badugu udalerri izan nahi dugula, ez dugu espero inposaketarik eta diktadurarik ezetza emateko. Kontrako argudiorik ez badago —ez teknikorik, ez herritarren aldetik—, nortzuk dira haiek ezetza emateko?». Borondate politikoa espero dute UHkoek Batzar Nagusiek izango duten azkeneko erabakian.
EAJren argudioak
EAJko zinegotzi Fernando Izagirrek bestelako iritzia agertu zuen joan den asteko osoko bilkuran. Espainiako Gobernuaren Erregimen Lokaleko 13.2 legeari aipamen egin zion, esateko desanexioak horma batekin egingo duela topo. Lege horren arabera, eremu bat segregatu ahal izateko gutxienez 5.000 biztanle izan behar ditu. Horregatik, Izagirreren ustez, «Usansolok baldintza guztiak betetzen dituenean, nahi duena izango da. Ordura arte, herritarrei itxaropen faltsuak sortzea besterik ez da». Antzera mintzatu ziren atxiki gabeko zinegotzia eta PSEko ordezkariak ere.
EH Bilduko hautetsi Asier Egirak esan zuen Espainiako lege horren gainetik Foru araua defendatu behar dela. Monika Menak ere ez du ikusten oztoporik. Batetik, 2021eko urtarrileko erroldaren arabera, Usansolon 4.520 biztanle zenbatu zituztelako. Gainera, memoriak aurreikusten du desanexioa egiteko orduan balitekeela Usansoloren populazioa handiagoa izatea. Kontuan hartu dute zenbat etxebizitza ari diren eraikitzen eta zenbatek daukaten bizigarritasun baimena. «100 biztanleko gorabeheragatik ez dugu uste ezetzak lekurik daukanik».
Dena den, UHko kideak gogora ekarri du Bizkaiko Foruak arautzen dituela desanexio prozesuak. «Indarrean daukagun eta bete behar dugun legea Bizkaiko Forua da. Eta lege horrek esaten du 2.500 herritar izan behar dituela segregatu nahi duen eremu batek». Borondate politikoa eskatu du. «Prozesua bakarrik geraraziko luke borondate politikorik ezak; beste oztopo, gezur eta inposaketa batek». Hala ere, ez dute halakorik espero.
Herri izateko nahia
Usansolo desanexionatzeko eskaerak oinarri historikoa dauka. Menak azaldu du udalak sortu aurretik «Usansolo administratiboki eta politikoki Arratiako herri nagusia» zela. «Gero, udalak sortu zirenean, elizaterik ez genuenez, ez ginen eratu herri gisa. Baina lehenago udalerri izan ginen».
Dena den, egunerokorako ere premiazko deritzote herri bihurtzeari. «Galdakaotik lau kilometrora gaude. Distantzia horrek ezjakintasuna sortzen du herriaren inguruan. Galdakaok ez ditu ezagutzen gure beharrizanak». Herri bihurtzeak zerbitzuak jasotzeko orduan ere mesede egingo diela uste du: »Gaur egun, auzo izanik, auzo trataera daukagu Eusko Jaurlaritzak ematen dituen zerbitzuetan»; pediatrarena, kasurako. «Denak izango dira onurak», ondorioztatu du. |
2022-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/209217/gipuzkoako-senideak-ek-galdetutakoen-95ek-uste-dute-aldundiak-konpondu-behar-duela-zahar-etxeetako-lan-gatazka.htm | Gizartea | Gipuzkoako Senideak-ek galdetutakoen %95ek uste dute aldundiak konpondu behar duela zahar etxeetako lan gatazka | Zahar etxeetako egoiliarren senideak biltzen dituen elkarteak egoitzetan parte hartzeko aukera gehiago izatea eskatu du. | Gipuzkoako Senideak-ek galdetutakoen %95ek uste dute aldundiak konpondu behar duela zahar etxeetako lan gatazka. Zahar etxeetako egoiliarren senideak biltzen dituen elkarteak egoitzetan parte hartzeko aukera gehiago izatea eskatu du. | Gipuzkoako zahar etxeetako egoiliarren senideak biltzen dituen Gipuzkoako Senideak elkarteak galdeketa bat egin du bazkideen eta gainerako familiarren artean. Gaur eman dute emaitzen berri, agerraldi batean. Jakinarazi dutenez, galdetegiari erantzun diotenen %95ek uste dute Gipuzkoako Foru Aldundiak bitartekari lanak egin behar dituela zahar etxeetako lan gatazkan, eta hura konpontzeko ardura ere baduela.
Orotara, 266 pertsonak erantzun dituzte galderak, eta, oro har, egoitzetan parte hartze handiagoa izatea eskatu dute: %74k uste dute Gipuzkoako Foru Aldundiak zahar etxeak behartu behar dituela parte hartzeko bideak ezartzera, zerbitzua hobetzeko ekarpenak jasotzeko; %23k uste dute «inoiz» ez dela bultzatzen parte hartzea; eta %77k ez dute ezagutzen egoiliarrek eta senideek parte hartzeko modurik. Gainera, %62k ez dute uste Gipuzkoako egoitzetako kalitatea Bizkaiko eta Arabako zentroetakoa baino hobea denik, eta %73k pentsatzen dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako zerbitzuak eta kuotek berberak izan behar dutela.
Gipuzkoako zahar etxeetako lan gatazkaz ere aritu da taldea. Haien hitzetan, «ezin konta ahala» aldiz eskatu dute aldundiak esku hartzea, eta ezezkoa jaso dute beti. Gogorarazi dute gatazka duela hiru urte eta erdi hasi zela, eta langileek dagoeneko 257 greba egun izan dituztela. Taldearen irudiko, zahar etxeetako bizi kalitatea hobetzeko beharra «larria» da, eta, horretarako, «ezinbestekoa» da «hainbeste min, estres eta frustrazio» eragin dituen gatazka konpontzea. «Orain inoiz baino gehiago, erabiltzaileek ondo artatzea eta ondo zaintzea behar dute. Langileek ere arta eta lan baldintza hobeak behar dituzte, zaintzen jarraitu ahal izateko».
Horiek horrela, datozen egunetarako deituta dauden protestekin bat egiteko eskatu diete senideei eta gainerako eragileei. Hain zuzen, gogorarazi dute ELAk eta LABek kontzentrazioak egingo dituztela hilaren 11n, eta 16an manifestazioa egingo dutela Donostian. |
2022-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/209218/euskal-presoen-zigor-batuketa-zalantzan.htm | Politika | Euskal presoen zigor batuketa, zalantzan | Espainiako hainbat komunikabidek zabaldu dute Madrilek bidea irekiko duela Frantzian betetako zigor urteak Espainiako epaietan kontuan hartzeko. Espainiako Gobernuak, ordea, ezetsi egin du halako asmorik duenik. | Euskal presoen zigor batuketa, zalantzan. Espainiako hainbat komunikabidek zabaldu dute Madrilek bidea irekiko duela Frantzian betetako zigor urteak Espainiako epaietan kontuan hartzeko. Espainiako Gobernuak, ordea, ezetsi egin du halako asmorik duenik. | Espainiako hainbat komunikabidek joan den astean hedatu zutenez,Espainiako Gobernuak 7/2014 legea aldatzeko asmoa du aurten. Frantzian betetako zigorrak Espainian kontuan ez hartzea ahalbidetzen du lege horrek, Europako irizpideen aurka, eta Madrilek hori egokitzeko asmoa duela argitaratu zuten hedabideek. Espainiako 2022ko arau plana kontsultatu du BERRIAk, eta hala ageri da: testuak aipatzen du «moldatu» egin behar dela Espainian ezarritako sententziak bertze leku batzuetara —eta alderantziz— «transmititzea eragozten» duen sistemaren «zurruntasuna», eta «malguago» batez «ordezkatu» behar dela, «elkarrekikotasun printzipioan» oinarrituta, eta «parametro horri beste estatu batzuek ematen dioten tratamenduarekin bat» eginez.
Espainiako Gobernuak, ordea, ezetsi egin du halakorik egiteko asmoa duenik. Zehazki, Barne Ministerioaren menpe dagoen biktimen sostengurako zuzendaritzak mezu elektronikoak idatzi dizkie biktimen elkarte eta fundazioei asteon, azaltzeko aldatuko duena bertze gauza bat izanen dela: «Ez da dago inolako ekimenik Europako Batasuneko beste estatu batzuetan ezarritako zigor epaien ondorio juridikoei dagokien araudia aldatzeko». Egin asmo duen aldaketa Europako bertze estatu batzuetako datu baseak erabiltzeari buruzkoa litzateke; Madrilek gutunetan zehaztu duenez, batez ere aurrekari penalei dagokienez. Ikusteke dago, beraz, azkenean zer eginen duen.
50etik goiti euskal preso
Euskal presoen aldeko eskubideen mugimenduak anitzetan egindako eskaera da 7/2014 legea aldatzearena, motibazio politikoko 50etik goiti euskal preso baitaude Frantzian betetako zigorrak Espainian kontuan hartu ez dizkietenak. Bi estatuetako auzitegiek ezarritako zigorrak batuak dizkiete, eta, beraz, delitu beragatik zigorra bi aldiz betetzen ari dira.
Sarek ere, joan den astean argitaratu zuen txostenean, espresuki aipatu zuen 7/2014 legea, hura indargabetzeko eskatuta. Dokumentuan azaldu zuenez, Europako Batasunak arau bat eman zuen 2008an, 675/2008 zuzentaraua, zeinaren arabera Europako zigor arloko auzitegiek emandako epaiek ondorio «baliokidea» izan beharko luketen. Hots, pertsona bati zigor bat ezartzerakoan, Europako bertze auzitegiek emandako epaiak kontuan hartu behar lirateke, baldin eta parekoak badira, eta, beraz, herritar batek herrialde batean espetxe zigor bat bete badu, urte horiek kendu egin behar zaizkio antzeko delitu batengatik bertze herrialde batean jarritako zigorrari. Sareren dokumentuaren arabera, Europako Batasuneko estatu kideek elkarri egiten dioten «aitortza» bat da zuzentarau hori, haien arteko «aintzatespenean eta konfiantzan sakontzen» duena, «estatu bakoitzeko auzitegiek aurrera daramaten jarduerari dagokionean». Alegia, Europa osoak estatu bakar bat balitz bezala jokatuko luke alor horretan.
Espainiak, ordea, ez zuen zuzentarau hori garatu —berez 2010erako garatu behar zuen—, eta Espainiako Auzitegi Gorenak ezarri zuen nola betearazi behar zen Europako zuzentaraua, zuzenean. 2014ko martxoan ebatzi zuen, hala, Europako auzitegietan ezarritako zigorrak kontuan hartu behar zirela, Espainian ezarritako zigor urteak horien arabera gutxituta. Auzitegi Gorenaren interpretazio horren kontra, ordea, 7/2014 legea egin zuten gero —PP zen orduan gobernuan—, auzitegiak irekitako aukera hori eragozteko; eta, Sareren txostenaren arabera, «interpretazio partikular» bat eginez. 2015ko urtarrilean, Espainiako Auzitegi Gorenak berretsi egin zuen lege horrek zekarrena, Kepa Pikabea euskal presoaren kasuan, eta jurisprudentzia ezarri zuen: ez zuen baimendu euskal presoei espetxealdiak murriztea.
7/2014 legea aldatuko balitz, 50etik goiti euskal presori murriztuko litzaizkieke Espainian betetzen ari diren zigorrak, eta horietako batzuk libre atera behar lirateke.
AVT, kexu
AVT biktimen elkarteak agerraldia egin du gaur Madrilen, adierazteko ez dagoela ados Madrilek egin dezakeen lege aldaketarekin. Elkarteak ez du ontzat eman gobernuak bidalitako gutuna, uste baitu gezurretan ari dela, eta manifestazio batera deituko dutela iragarri dute. Lege aldaketa posibleari buruzko txosten bat aurkeztu dute agerraldian: biktimen elkartearen kalkuluen arabera, 7/2014 legea moldatuko balitz, zazpi euskal preso utziko lituzkete libre berehala, eta bertze hiru aurten. Haien hitzetan, Espainiako Estatuan diren 48 presori eraginen lieke zigor urteen gutxitzeak, eta gaur egun Frantziako kartzeletan diren bertze hamabiri. |
2022-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/209219/laquoirratian-zerbait-kontatzen-duzuenean-irudimenaren-magia-martxan-jartzen-daraquo.htm | Bizigiro | «Irratian zerbait kontatzen duzuenean, irudimenaren magia martxan jartzen da» | Agirre euskarazko irratigintzan ibili da 1980ko hamarkadatik hona, Herri Irratian eta Bizkaia Irratian. ETBn ere lan egin du; besteak beste, 'Sustraia' saioaren gidari gisa. | «Irratian zerbait kontatzen duzuenean, irudimenaren magia martxan jartzen da». Agirre euskarazko irratigintzan ibili da 1980ko hamarkadatik hona, Herri Irratian eta Bizkaia Irratian. ETBn ere lan egin du; besteak beste, 'Sustraia' saioaren gidari gisa. | Joan den azaroaren 30ean, Euskaltzaindiak euskaltzain urgazle izendatu zuen Libe Agirre kazetaria (Meñaka, 1961). Aitortu du oraindik ez duela oso argi zer ardura ekarriko dion ohorezko izendapen horrek: «Batzar bat izango dugu. Badakit ekitaldi bat ere egongo dela. Batzorderen batean sartzeko aukera emango digute, han lan egiteko. Ikusi egin beharko dut zer den eta zertan lagundu ahal izango dudan».
Zure izendapenarekin batera, beste hainbaten berri eman zuen Euskaltzaindiak. Egun berean jakin genuen Pilare Baraiazarra ohorezko euskaltzain izendatu dutela, eta Luis Baraiazarra ere bada aspalditik. Hirurok zarete meñakarrak. Zer du zuen herriak hainbeste euskaltzainen sorterria izateko?
Herri honetan euskaraz bizi izan gara beti. Euskara modu natural batean bizi izan dugu, ezetariko erreparo barik. Sasoi bat dugunok oso herri euskalduna ezagutu dugu. Gaur egun ere bada, baina handitu egin da, kanpoko jende asko etorri da, eta ez da lehengoa. Sasoi batean, euskaraz baino ez genuen egiten. Zoritxarrez, gaur egun erdaraz asko entzuten da. Gazteen artean asko nagusitu da erdara; ez Meñakan bakarrik. Guk barruan dugun sentimendua hori da: Meñaka herri euskalduna dela; beti izan da, eta uste dut izango dela.
Kazetari ibilbidean ere beti egon zara euskarari lotuta. Bilbo Herri Irratian hasi zinen lanean, euskarazko irratsaioetan. Zelan gogoratzen duzu garai hura?
Uste dut 1985ean izan zela. Herri Irratian, AM bidez erdaraz emititzen zen, eta, FMn, ordu batzuk euskaraz. Gu baino lehenagoko batzuek hasi zuten proiektu hori. Frekuentzia bat eman zioten Elizbarrutiari, eta Bizkaia Irratia sortu zen, euskara hutsean egiteko, duela 30 bat urte [1990]. Garai hartan, ez zeuden gaur egun dauzkagun tresnak eta erraztasunak. Egunkari guztiak ziren erdaraz, Internetik ez zegoen, egunkarietako notiziak itzuli egin behar izaten genituen… Oso gaitza zen euskaldunak topatzea elkarrizketak egiteko. Beti esaten genuen euskaldunak topatzen genituela herri kiroletako elkarrizketak egiteko, Iñaki Perurena eta abar, edo baserri mundukoak egiteko. Gaur egun, zorionez, asko aurreratu da, nahiz eta esan euskara gutxi egiten dela. Gaur edozein gai jorratu ahal da euskaraz, eta hori txalogarria da. Edozertaz egin ahal duzu berba, eta beti dago euskaldunen bat. Urteen poderioz lortu da. Orduan, kasete handi bategaz irteten ginen kalera; gaur, sakelako telefonoarekin egin daiteke dena. Oso komunikabide gutxi ginen; gaur, asko eta asko gara.
Lehenengo euskarazko irratsaio haiek zelako harrera izan zuten entzuleen artean?
Zorion agurren formatua hasi genuen. Nik esaten nuen: «Eta entzuleei aukera ematen badiegu deitzeko eta jendea zoriontzeko?». Ezetz esaten zidaten, euskaldunak lotsorrak garelako, eta inork ez zuelako deituko irratira. Apurka-apurka, kostaldekoak hasi ziren deitzen; Lekeitio, Ondarroa, inguru horretakoak. Kresalagatik edo, barrualdekoak baino ausartagoak izan dira beti. Hurrekotasun hori sortu zen. Jendearen artean zabalduz joan zen, eta gero eta jende gehiago entzuten hasi eta deitzen. Berriak ginen. Orduan ez zegoen ezer euskaraz, ezta irrati publikoa ere. Dena zegoen asmatzeko, eta badirudi guk ondo asmatu genuela.
Adolfo Arejita ibili zen Herri Irratiko euskarazko irratsaio haietan. Ez dakit batera ibili zineten. Gaur egun, Bizkaia Irratian Euskara hobetzen tartea egiten duzue elkarrekin. Euskara traketsa egiten dugu?
Martxan ipini zutenetako bat zen, baina joana zen gazte taldea sartu ginenerako. Ez: oso euskara ona egiten dugu. Entzuleek asko hartzen dute parte saioan. Adolfok ez dakit zer berba aipatzen duenean, esaten digute eurenean ere esaten dela, edo zelan esaten den. Euren euskara baloratzen hasten dira, eta hori oso garrantzitsua da.
Bizkaia Irratian bizkaiera hutsean egiten duzue lan. Zer garrantzi dauka zuentzat euskalkiak?
Oso handia. Bizkaieraz sortu zen Bizkaia Irratia. Apustu hori egin zuen Elizbarrutiak, eta horrela jarraitzen dugu. Euskara asko daude, herrian herrikoa, baina gu ahalegintzen gara denok ulertzeko moduko bizkaiera landu batean berba egiten. Entzuleekiko hurrekotasun hori ematen laguntzen digu euskalkiak.
Belaunaldi gazteenen artean gero eta hedatuago daude podcastak eta musika entzuteko aplikazioak. Zelan erakarri daitezke irratira?
Gazteek aukera asko dituzte gaur egun. Lehen, euskarazko irratia entzun gura bazuten, aukera gutxi zituzten. Gaur egun, podcastak daude pil-pilean. Edozein gairi buruzkoak topa ditzakezu. Irratia bide horretatik joan beharko da, eta gazteak erakartzeko modua izan daiteke. Aldaketa betean gaude komunikabideak. Digitalizazioa dela eta, dena aldatzen ari da. Irratian gure bidea topatzen asmatu beharko dugu, baina hurrekotasuna galdu barik.
Bilbo Herri Irratiko euskarazko irratsaio haietan zorion agurrak bidaltzeko tartearekin hasi zinetela kontatu duzu lehen. Bizkaia Irratian oraindik ere eusten diozue saio horri, eta oso arrakastatsua da, gainera.
Gure saiorik zaharrena da. Askorentzat Bizkaia Irratia hori da; biak bat dira. Gustatu egiten zaie: auzokoa edo senideren bat zoriondu, euren izena irratian entzun… Beste batzuek ez dute zuzenean berba egin gura izaten, baina gehienek atsegin dute.
Beraz, zorion agur bako Bizkaia Irratirik ez da posible?
Eskutik doaz biak. Beste izen bategaz bada ere, nik uste entzuleek deitzeko eta parte hartzeko tarte bat izan behar dugula derrigorrean. Agian beste izen bategaz? Aukera bat izan daiteke, baina tarte hori behar da, hurrekotasuna ematen laguntzen duelako.
Deitzen dutenak edade batetik gorakoak izaten dira gehienetan. Gazteak erakartzeko zailtasunak dituzue?
Irratia beti bizi izan duen jendea izaten da. Whatsapp eta beste tresna batzuk erabiltzen dituzte; zorion agur asko jasotzen ditugu web orriaren bitartez, adibidez. Gazteek beste tresna batzuk dituzte, eta ez dute hainbeste behar irratia. Musika entzun nahi badute, hor dute Spotify. Kanta bat entzun gura dutenean, edadekoek irratira deitzen digute.
Ibilbide luzea egin duzu irratian, baina telebistan ere ibili izan zara: Euskal Telebistan.
Asteburuetako albistegietan hasi nintzen. Garai hartan hasi berri zegoen ETB. Ez zegoen lagun asko kazetari lanak egiteko. Urtebetez ibili nintzen; astelehenetik barikura, irratian, eta zapatu eta domeketan, telebistan. Gero irratian esan zidaten zazpi egunak irratian egiteko, eta irratira etorri nintzen. Telebistan ere asko aldatu dira gauzak, baina nik beti esan dut irratiak bat-batekotasuna duela, eta horrek erakartzen ninduen ni. Gaur egun telebistan ere badago bat-batekotasun hori, teknologia berriei esker: munduko edozein bazterretatik kontatu dezakezu azken orduko notizia bat, sakelako telefonoa erabilita.
Baina, hala ere, zuk gurago duzu irratia. Zergatik?
Nik behinola esan nuen moduan, telebistak irudien edertasuna dauka, baina irratian berbak irudi bihurtzen dira. Entzuleek nire ahotsetik ni zelangoa naizen irudikatu dute. Irratian zeozer kontatzen dutenean, irudimenaren magia martxan jartzen da.
Telebistan, Sustraia saioa ere aurkeztu zenuen hainbat urtetan, Luis Mari Bengoagaz batera. Zelan gogoratzen duzu esperientzia hura?
Lehen sektoreari lotutako saioa da; gaur egun ere ematen dute. Oso gustura ibili nintzen. Baserri mundua ere asko aldatu da. Lehen, zazpi edo zortzi behigaz familia osoa bizi zen, eta orain, profesionalak dira. Modernizatu egin dira, gaurkotu. Oso esperientzia polita izan zen Sustraia aurkeztea. Penaz utzi nuen. Gogoan dut behin 70 bat baserritarregaz Israelera joan ginela; arabarrak ziren gehienak. Gaur egun, hemen ere oso hedatuta dago tantakako ureztatzea, baina orduan ez zen ezaguna, eta han zelan egiten zuten ikustera joan ginen. Tel Aviven arrosak horrela ureztatuta ikusten ziren, eta oraindik ez dut ahaztu zer ederrak ziren. Kibuttzetan lurra zelan lantzen zuten ikusi genuen, eta ur faltari zelan egiten zioten aurre. Baserriko aldaketak bertatik bertara bizi genituen Sustraia-n.
Emakundera joateko utzi zenuen telebista, baina han ere komunikazio arloan ibili zinen.
Ez nuen denbora asko egin. Sasoi hartatik asko aldatu da dena: gaur egun berdintasunaren kontzientzia oso zabalduta dago. Esperientzia polita izan zen.
Orduan hasi zen andreen hilketez berba egiten, ezta?
Etxe barruan geratzen zen, eta ez zen salatzen. Ez gara konturatzen zenbateko aldaketa izan den horretan. Gero harritu egiten gara zenbat salaketa egoten diren ikustean, baina indarkeria hori beti egon da, ezkutuan bada ere. Berdintasunaren aldeko mugimenduak eta emakumeen taldeek lan handia egin dute.
Zer falta duzu irratian egiteko?
Orain goizetako magazina egiten nabil. Lehiaketa asko egiten nituen sasoi batean, eta oso gustura ibili nintzen, entzuleen parte hartze handiagaz. Umeen programak ere egin ditut, musika saioak ere bai… Uste dut denetarik egin dudala urteotan. Pandemia dela eta, orain zientzia gaiak asko lantzen gabiltza, eta oso gustura nabil. Sarri esaten dut futbol partidak zuzenean kontatzea falta dudala bakarrik, baina ez, ez dut horretan hasteko usterik. |
2022-3-7 | https://www.berria.eus/albisteak/209220/euri-asko-badator-ibaiari-begira.htm | Gizartea | Euri asko badator, ibaiari begira | Uraren Euskal Agentziak aste honetan iragarri du uholdeak eragozteko hurrengo urteei begira zein proiektu dituen esku artean Gipuzkoan. Orain bi hilabeteko uholdeetan kalterik handienak izan zituen herrietako bat izan zen Mendaro, baina han egin beharreko lanik ez da agertzen. | Euri asko badator, ibaiari begira. Uraren Euskal Agentziak aste honetan iragarri du uholdeak eragozteko hurrengo urteei begira zein proiektu dituen esku artean Gipuzkoan. Orain bi hilabeteko uholdeetan kalterik handienak izan zituen herrietako bat izan zen Mendaro, baina han egin beharreko lanik ez da agertzen. | Abenduaren 10ean, urak hartuta esnatu ziren Gipuzkoako zenbait herri. Han eta hemen izan ziren kalteak, uholdeengatik ez bazen, luiziengatik. Inoizko emaririk handienak erregistratu zituzten ibai batzuetako aforalekuek. Garajeetara eta ezkaratzetara sartu zen ura, eta urpean geratu ziren ibai ondoetako baratzeak eta azpiegiturak. 2011ko azaroaren 6tik ez zen halako uholderik izan. Datorren astean beteko dira bi hilabete gertaera horietatik, eta urak bere onera etorri direla dirudien arren, kaltetuek uste dute orain hartu behar direla neurriak, hurrengoan kalte txikiagoak jasan ahal izateko.
Uraren Euskal Agentziak emandako datuen arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 250.000 herritar bizi dira uholde arriskua duten eremuetan, biztanleriaren %10 inguru, alegia —neurritzat 500 urte arteko errepikatze denborako uholdeen arrisku potentziala hartuz—. Aste honetan aurkeztu ditu EAEko erakundeak 2022tik 2027ra egingo dituen obrak. Helburua da horien bidez %41 murriztea uholde arriskuak eragiten dien biztanleen kopurua, eta %38 gutxitzea uholdeek sor ditzaketen kalte ekonomikoak. Gipuzkoan zortzi proiektu iragarri ditu, eta 33 milioi euro inbertituko dituela esan du.
Mendaroko Garagartza auzoan, Hernaniko kirol klubetan eta Donostiako Loiola, Martutene eta Txomiñenea auzoetan, Gipuzkoako beste hainbat auzotan bezalaxe, ondo dakite zer den ibaiari begira bizitzea eguraldi iragarpenak euri asko datorrela esaten duen aldiro.
MENDARO
Eguneratu gabeko mapa
Abenduko uholdeetan, komunikabide eta agintarien arreta puntu nagusia bilakatu zen Mendaro; batik bat, hango Garagartza auzoa. Etxetik atera ezinda egon ziren bizilagunak; itxi egin behar izan zituzten herriko sarrera-irteerak, eta ospitaleko jardueran ere eragina izan zuen horrek. Datu bat eman dute hango bizilagunek: 23 urtean arazorik ez izan ostean, 2011ko azaroko uholdeak izan zirenetik —inflexio puntutzat dute gertaera hori—, dozena bat aldiz izan dituzte. Aste gutxiren aldearekin izan dira azken hirurak: abenduaren 9an ez ezik, iazko azaroaren 28an eta aurtengo urtarrilaren 10ean ere bai.
Horregatik, batzorde bat eratu berri dute Garagartza auzoko zazpi bizilagunek eta udalean ordezkaritza duten hiru taldeek —EAJ, EH Bildu eta PSE-EE—. “Ikusten dugu Deba ibaian ur gutxiago kabitzen dela, eta ura sarriago ateratzen dela”, diote auzotarrek.
2016an jo zuten lehen aldiz udalera. Hango ordezkariekin nahiz Ura agentziakoekin bilerak egin ostean, Kilimon errekan klaketa batzuk jartzea erabaki zuen udalak, errekako ura kanalean mantentzeko. “Ate moduko batzuk dira, eta ura gora datorrenean, ate horiek itxi egiten dira, errekako ura estoldatatik kanpora etortzea eragozteko. Hori zen lehen geneukan arazo handiena: Deba ibaia hazita zetorrenean, ez zion lagatzen Kilimon errekari ibairatzen, eta ura etortzen zen behetik gora estolderiatik”.
Proiektu horrek bigarren fase bat ere bazuela diote, eta hori gauzatzeko eskatzen diote orain udalari. “Klaketena erdizkako konponbidea izan zen. Zerbait egin behar da ixten direnean goitik datorren ura errekara heltzeko”. Auzotarren esanetan, punturik baxuenean motopunpa bat egon izan balitz, saihestu egingo ziren azken hamar uholdeetatik bederatzi. “Errekak gainezka behin egin du. Petrila gainditu aurretik hasten da ura pilatzen, eta piszina baten modukoa sortzen da estoldatatik ez doan urarekin”.
Ur beltzekin ere izan dituzte arazoak azken uholdeetan, eta estolderia aztertzeko eskatzen diote udalari. Horrez gain, 1995ean Deba ibaian egindako obra batzuk amaitu gabe geratu zirela dute gogoan auzotarrek, eta horri buruzko informazioa ere nahi dute. Abisu sistema hobetzea ere beharrezko ikusten dute. “Aurtengo bi uholdeetan jakinaren gainean ez zeuden familiak egon dira, eta tentsio handia sortzen du horrek”.
Eta udalarentzat ez ezik, Ura agentziarentzat ere badituzte eskaera jakin batzuk. Bat iruditzen zaie garrantzitsuena: uholde arriskuen mapa eguneratzea. Mapa horretan, kalkulu bat egiten da, datozen urteetan ura noraino irits daitekeen eta zenbateko kalteak sor ditzakeen ikusteko. Horretarako, besteak beste, inguruko biztanleria kopurua, zein ekonomia aktibitateri kalte egingo liokeen urak, eta arriskutsua izan daitekeen faktorerik —industria kimikoa…— badagoen begiratzen dute.
Auzotarren esanetan, mapa hori eguneratu gabe dago, Garagartza auzoko gaur egungo etxe asko ez baitira ageri. “Mapa horren arabera, hemen bederatzi bizilagunek jasaten dituzte kalteak, baina auzo oso bat eraiki da gerora, haur eskola bat barne. Ospitaleari nola eragin diezaioketen uholdeek ere ez du jasotzen”. Eguneratu gabe egoteak baditu bestelako ondorio batzuk ere. Azaldu dute arrisku maila horrek zehazten duela uholdeak eragozteko lanen lehentasun maila ere. “Garagartzako datuak eguneratu gabe daudenez, Mendaro hirugarren taldean dago, eta horrek esan nahi du herri askok dutela lehentasuna gure aurretik”.
Ura agentziak aste honetan iragarritako 2027ra bitarteko inbertsioetan, adibidez, ez da ageri Mendarori buruzko ezer. “Azken boladan gertatu den guztiarekin, ospitale bat bakartuta geratu ostean…Hurrengo lau urteetan ez da aurreikusten esku hartzerik. Eta Deba ibaian bertan, Bergaran eta Soraluzen, badaude proiektuak. Hor ikusten da lehentasunen kontua”. Datorren asteazkenean da biltzekoa berriro auzotarrek eta udaleko ordezkariek osatutako batzordea. “Mapa berraztertzeko ez ezik, udalaren eskumenekoak diren kontuei ere berehala kolpe egiteko ere eskatuko diegu alkateari eta zinegotziei”.
HERNANI
Lanekiko itxaropentsu
Hernanin, euri asko egiten duenean, ohikoa da Urumea ibaia ateratzea errugbi zelaiaren eta futbol zelaiaren parean. “Baina ez da hain ohikoa hilabete batean bi aldiz ateratzea”, esan du Xabier Lertxundi alkateak. Hala gertatu zen orain gutxi: abenduaren 10ean eta urtarrilaren 10ean izan zituzten uholdeak gune horretan. “Auzolanean garbitu zuten futbol zelaia, eta handik astebetera berriz ere urak hartu zuen. Urumea ondoko baratzeetan ere uzta galdu zen. Beti beldur horrekin egotea oso gogorra da, eta irtenbide bat eman nahian ari gara”.
Aste honetan egindako iragarpenean, Ura agentziak esan du Urumea ibaiaren Akarregi eta Ergobia arteko tartean 7,3 milioi euro inbertituko dituela. Itxaropentsu dago alkatea, lan horiekin egoera hobetu daitekeela uste baitu. “Uste baino beranduago datoz, baina teorian behintzat emaitza onak izango dituzte lanek, eta beharrezkoak iruditzen zaizkigu”.
Aurtengo bigarren seihilekoan dira hastekoak Akarregi auzoan meandro bat egiten. “Parke berde bat sortuko da, ibiltzeko parke bat. Ibaia hazita datorrenean, horra egingo du gainezka, propio”. Martindegin, berriz, korta bat eraikitzekoak dira, 2023an hasita. “Bi esku hartze horiek egiten direnean, ez du esan nahi uholdeak gertatuko ez direnik, baina gutxiagotan gertatuko dira”. Esaterako, estatistiken arabera, errugbi zelaia urtero hartzen baldin badu urak, lanen ostean lau urtean behin gertatuko dela uste dute; futbol zelaia, berriz, urte eta erditik behin urpean geratu ordez, hamabi urtean behin geratuko da.
Ibaiaren ibilguan egin beharreko lanak Ura agentziaren eskumena dira; udalak, berriz, ondoko azpiegituretako esku hartzeak hartzen ditu bere gain. Lertxundik kontatu duenez, proposamen bat prestatzekoak dira, Urari aurkezteko. Orain urte batzuk, zelaien ondoan dauden hormak pixka bat igotzea proposatu zuten; baita errugbi zelaiaren ondoko erreka txikian esku hartze bat egitea ere, erreka horrek sortzen baititu arazoak. Emariari kalte egiten ziola iritzita, proiektua ez zuen onartu erakundeak. Joan den astean bildu ziren udaleko kideak futbol eta errugbi klubetako ordezkariekin, proposatu beharreko proiektua elkarrekin prestatzeko asmoz.
DONOSTIA
Iraganeko beldurrik gabe
“Urumean egin den obra sekulako lasaitua izan da Donostiarentzat”, esan dute Donostiako Udaleko babes zibileko ordezkariek. Urte askoan arazo handiak izan ostean, orain bi hilabeteko uholdeetan ez zen aparteko kalterik izan Loiola, Martutene eta Txomiñenea auzoetan. Martuteneko Okendotegi kalean sortu zituen eragozpenik handienak urak. “Hor ditugu arazorik handienak gaur egun, nahiz eta Astigarraga parean egin diren lanei esker asko hobetu den egoera. Hala ere, toki horretan, arazoa ez du Urumeak sortzen, Muntogorri ubideak baizik. Ura agentzia ari da eremua aztertzen”.
2011ko uholde handien ostean, hainbat proiektu gauzatu dituzte Urumean. Hiru zubi ordezkatu dituzte: Martutenekoa (2016), Espartxokoa (2020) eta Pilarreko pasabidea (2015). “Zubi zaharren zutabeak oztopo ziren ibaiarentzat, eta zutaberik gabekoak dira berriak”. Astiñeneko zubi berria ere ari dira jartzen, Loiola eta Egia auzoen artean. “Behin jarrita, zaharra eraitsiko dute. Zubi berri hori uda baino lehen irekitzea espero da. Eta hori eginda, Loiolako kuartelera sartzeko Urdinzu zubia bakarrik geldituko litzateke Urumeako oztopo hidrauliko gisa”.
Ubidea zabaltzea izan da ibaiko beste esku hartze nagusia. Lehen fasea, Martuteneko zubitik Pilarreko pasabidera artekoa, 2016an amaitu zuten. Martuteneko zubitik Lugañene zubira —27. poligonora sartzeko zubia— artekoa da bigarren fasea. “Ubidea zabaltzeko lanak amaituta daude, eta inguruaren urbanizazio lanak amaitzen ari dira”.
Ubidea zabaltzeko proiektuaren hirugarren faseari Martuteneko kartzela eraisten dutenean ekingo zaiola esan dute babes zibileko ordezkariek. “Zati hori Lugañene zubiaren eta egungo Txomiñeneko ibai parkearen artean dago. Kartzelaren eremuaren kota Txomiñeneko kotara igoko da, eta gainerakoa ibai parkearen jarraipena izango da”. |
2022-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/209221/abokatu-lana-ez-dut-askorik-maite-ez-da-nire-pasioa.htm | Bizigiro | «Abokatu lana ez dut askorik maite; ez da nire pasioa» | Barinagarrementeria nahi gabe hasi zen abokatu lanean, 1990eko urte gorabeheratsu haietan. Hasieratik, justizia administrazioa euskalduntzea izan du lan jarduneko helburu argietako bat. Egun, tertuliakidea ere bada Euskadi Irratiko 'Faktoria' saioan. | «Abokatu lana ez dut askorik maite; ez da nire pasioa». Barinagarrementeria nahi gabe hasi zen abokatu lanean, 1990eko urte gorabeheratsu haietan. Hasieratik, justizia administrazioa euskalduntzea izan du lan jarduneko helburu argietako bat. Egun, tertuliakidea ere bada Euskadi Irratiko 'Faktoria' saioan. | Irratiak betidanik sortu izan dio irrika berezia Luix Barinagarrementeriari (Donostia, 1968), baina lagunen arrimuan erabaki zuen Zuzenbide ikasketak egitea. Bizitzako esparru guztietara barreiatzen du bere euskaltzaletasuna, baita justizia administraziora ere. EH Bilduk EAEko ararteko izateko proposatu zuen 2015ean, baina bidean gelditu zen saiakera. Donostiako Doka kafe antzokiko bazkideetako bat da egun.
Luix Barinagarrementeria. Zenbatek galdetu ote dizute jada abizenaren nolakotasunaz…
Askok! Eta nahikoa komeria izan dut horrekin, Guardia Zibilarekin bereziki. Lehen, gordetzen nituen nire abizenarekin epaitegietan egindako anabasak, eta izugarriak ziren. Aranzadiko kideren batek behin esan zidan Markinako Barinaga auzora joandako errementari bat han ezkonduko zela ziurrenik, eta hortik sortuko zela gure abizena.
Justizia administrazioa ez da egokiena ziurrenik abizen hori txukun ahoskatzeko…
Argi eta garbi: ez. Herenegun, oraindik ere, epaile batek lau saiakera egin behar izan zituen nire abizena irakurtzeko. Horrelakoetan, pentsatzen dut: «Jendeak ez al daki irakurtzen?». Gauza bat da abizena luzea izatea, baina…
Abokatua, iritzi emailea, euskaltzalea, enpresaria… Zein da Luix Barinagarrementeria Olaizola?
Abokatua naiz ogibidez, eta euskaltzalea egiabidez, baina abokatutza ez dut askorik maite; ez da nire pasioa. Ikasi dut eta oraindik ere asko daukat ikasteko, baina gustuz… «Enpresari» ere aipatu duzu, eta, tira, bai… Donostiako Doka kafe antzokia zabaldu genuen lagun batzuen artean, eta enpresari bihurtu gaitu horrek. Nire iritziak, berriz, edonoren parekoak dira, baina konturatu naiz zer erantzukizun daukagun; ausarkeriatik ere badauka pixka bat iritzia emateak, eta, zaindu ezean, erraza da hanka sartzea.
Abokatu lana ez duzula bokaziozkoa esan berri duzu. Nolatan aukeratu zenituen orduan Zuzenbide ikasketak?
«Norbera da bera eta bere inguruabarrak». Horrela esaten da, ezta? Unibertsitateko ikasketak aukeratu behar genituenean, lagun batekin Iruñera joan nintzen, Kazetaritza fakultatean proba bat egitera. Baiezkoa eman ziguten, baina lagun batzuk hondartzan geunden batean, haiek Zuzenbidea egin behar zutela, jende prestatua behar zela, herri hau, hizkuntza… Horrela hasi ginen hizketan, eta pausoa eman nuen.
Zerekin egin zenuen topo abokatu lanari ekinda?
Uste dut 1993ko irailean hasi nintzela abokatu lanean, Berdin taldean, eta ez dakit oso jakitun nintzen non sartzen ari nintzen. Bere xumean, oso talde indartsua zen Berdin. Asko lantzen zituen lan eta zigor arloak, eta tren hartara igo nintzen, nora nindoan oso ondo jakin gabe. Egunerokoak izaten ziren [Espainiako] Audientzia Nazionaleko kontuak, atxiloketak… Baina nik Donostiako Aste Nagusiko Salbearen inguruko epaiketa ugari izan nuen orduan.
Abokatu lanari ekinda, betidanik oso presente eduki izan duzu euskara…
Nik hasieratik argi eduki nuen justizia administrazioaren euskalduntze prozesuan lan egingo nuela. Baina azken hogei bat urteotan, oso gutxi aldatu da euskararen egoera justizia arloan. Eraginkortasunetik begiratuta, egoera oso antzekoan gaude. Idatzizko gauzaren batzuk hobetu dira, eta itzulpenak egiten dira, baina… Dena den, euskararekiko interes hori ez daukat justizia administrazioan bakarrik; gauza bera gertatzen zait kuadrillan edo beste edozein arlotan. Seme-alabekin euskaraz egiten dugu, bai, baina lagunen artean-eta galdu egiten dugu euskara. Betidanik oso astuna izan naiz gai horrekin.
Saiakera horretatik sortu zenuten Abokatu Euskaldunen Sindikatua ere, ezta?
Irrika horretatik sortu genuen, bai, gutxi batzuen artean, justizia administrazioaren euskalduntzean aurrera egiteko asmoz. Lan handia egin genuen, bozgorailu handia izan zen, baina oso ondorio gogorrak izan genituen. ETAk Jose Maria Lidon magistratua hil zuen 2001ean, eta Baltasar Garzonek auto batean sartu zuen Abokatu Euskaldunen Sindikatua, Euskal Herrian Euskaraz-ekin, AEK-rekin eta beste hainbatekin batera. Geure artean eztabaida sortu zuen, kontuz ibili beharra geneukan, eta kontuz ibili behar denean…, kito.
Gaur egun, euskararena al da justizia administrazioko legerik hauskorrena?
Baliteke. Epaitegietan prozesua idatzizkoa edo ahozkoa izan daiteke. Idatzizkoan eman izan dira pauso batzuk, eta udal txiki askok egin izan dute euskararen aldeko apustua, baina epaitegiko langile gehienak ez dira euskaldunak, eta barkamen eske joan behar izaten da ia-ia. Oso nekeza da, eta ni ere, agian, ausartagoa nintzen lehen. Bezeroarentzat, sarri okerragoa izaten da epaitegira euskal elefante moduan sartzea.
Hizkuntza kaltegarri bihur daiteke, beraz, epaiketa batean?
Ez dakit kaltegarria den hitza, eta ez dut esan nahi epaiketa euskaraz egiteagatik juridikoki emaitza okerragoa izango denik. Bai, epaile batzuk sumatu izan ditut euskararekiko erabat kontrako eta uzkur, baina arazoa gehiago da prozedura luzatzea, zailtzea eta trakestea.
Marcelino Sexmero Iglesias magistratua ondo gogoan izango duzu oraindik. Beste zazpi abokaturekin batera, zeuk ere 300.000 pezetako [1.800 euro] isuna jaso zenuen 1998an, itzulpen sistema ez onartzeagatik.
Auzia juridikoki garatzen saiatu ginen, eta [Espainiako] Auzitegi Konstituzionalera joaten ere saiatu ginen, babes helegite baten bidez. Miguel Castells abokatuak esan zigun helegite iraultzailea zela hura, ezin zuela aurrera egin, baina saiatu egin ginen. Sinismen bat geneukan, baina langa gaindiezina da Auzitegi Konstituzionala. Hori bai, ez daukat zalantzarik askoz hizkuntza politika sendoagoa, trinkoagoa eta euskararen aldekoagoa egin daitekeela.
Bai Euskal Herriari euskal herritarren eskubide zibil eta politikoen aldeko herri ekinbideko kide ere izan zinen hasieratik.
Hor ere murgildu nintzen, eta Bai Euskal Herriarekin emandako pare bat prentsaurrekoren ondorioz atxilotu ninduen Espainiako Poliziak, 2000. urtean.
Urriaren 5a zen, goizaldea. Baltasar Garzonen aginduz, atxilotuta eraman zintuzten Madrilera, Piztu dokumentuko auzipetu gisa. Nola bizi izan zenuen prozesu hura?
Bakarrik bizi nintzen orduan, Donostian, etxe txiki batean. Goizaldean etorri ziren, eta, nolabait esatearren, alfonbra arrosa jarrita atera ninduten etxetik; ez ninduten ukitu. Ezin zuten sinetsi abokatu batek etxean sakelakorik eta ordenagailurik ez edukitzea, baina nik etxean ez neukan ez bata, ez bestea. Madrilera gindoazela esan zidatenean, trajea janzten hasi nintzen ni. Ezetz esan zidaten, gorbatarik ez jartzeko; txanodun zerbait nahi zuten, argazki hori nahi zuten. Azkenerako, ez trajea eta ez txanoa, beste arropa batekin joan nintzen. Garzonen aurretik pasatuta, karguekin aske utzi ninduten hasieran, eta kargurik gabe azkenik, Patxi Azparrenekin batera.
Urte gogorra izan zen, minbiziari aurre egin behar izan zeniolako atxilotu aurreko urtean…
Hala da, bai. Irlandan egon ginen oporretan, eta handik bueltan hasi nintzen gauza arraroren bat sentitzen. Barrabiletako minbizia zen azkenean, eta hor hasi zen saltsa: ebakuntza, zerbait aurkitu zutenez kimioa ondoren… Lance Armstrongek orduantxe irabazi zuen bere lehen Tourra, eta erizainek esaten zidaten hura bezala jarriko nindutela. Zorionez, ondo atera zen dena. Oraindik ere azterketa egin behar izaten dut urtero, eta Onkologikora itzultzeak beti ematen du errespetua, baina ez dut izan gorabehera gehiago.
«Desobedientzia zibila bultzatzea»; hori zen atxiloketako akusazio nagusia, ezta?
Dena nahastu zuten. Piztu zer zen ba ote nekien galdetzen zidaten une oro, eta nik ez nekien ezer. Batzuk epaiketara iritsi ziren, baina niretzat oso esperientzia positiboa izan zen, oso jende interesgarria ezagutu nuelako.
32 urterekin, abokatu lanari ekin berritan, zalantzarik izan zenuen hartutako bideaz?
Bai. Askotan sentitzen dut abokatu ez izateko gogoa. EITBko lan poltsetan izena emanda daukat, nahiz eta nire ikasketek ez duten balio. Badaezpada ere, han nago. Nazioarteko bitartekari izatea da nire benetako bokazioa, nahiz eta hizkuntzak menderatu behar diren horretarako. Oraintxe, Kieven egongo nintzateke gustura.
18/98 auzia, Egin eta Euskaldunon Egunkaria-ren itxierak… Urte gogor eta gatazkatsuak iritsi ziren jarraian.
Asko luzatu zen 18/98 auzia, eta oso gertutik bizi izan nuen. Atentatuak zeuden tartean, manifestazioak… Zirimola bat zen. Atzera begiratuta, sinestezina iruditzen zait urte haietan pasatu genuena. Del Olmo epailea betiko iltzatuta gelditu zaigu euskaldunoi. Egin, Egunkaria… Oso gogorra izan zen dena, baina erreakzionatzeko gaitasun handia izan zen.
Politikaren arrastoan, EH Bilduk EAEko ararteko izateko hautagai aurkeztu zintuen 2015ean. Nola iritsi zitzaizun proposamena?
EH Bilduko parlamentari bik deitu zidaten, eta nire curriculuma nire abizena baino laburragoa zela esan nien. Manu Lezertua zen beste hautagaia, eta harrigarria zen haren curriculuma. Baina egokia nintzela berretsi zidaten, eta, tira, aurrera egin nuen [EAJ, PSE-EE eta PPren akordioari esker, 53 boto jaso zituen Lezertuak, eta 21 Barinagarrementeriak]. Esango nuke EH Bilduren aldetik arartekoaren figura lantzeko saiakera bat izan zela hura. Aitortu behar dut politikagintza dela nire frustraziorik handienetakoa: Donostiako alkate izan nahiko nuke nik, baina ezin dut; familiaren oreka tarteko, besteak beste. Gustura ariko nintzateke udal mailako politikan, baina 24 ordurekin ez nuke nahikoa izango.
Bidegi auzia aipatuta, zuk zeneraman akusazioa, baina aldundiak erabaki zuen bertako abokatuek hartzea ardura. Nola bizi izan zenuen auzia?
Bidegi auzia ez dago amaituta. 2014an hasi zen, EH Bildu Gipuzkoako Foru Aldundian buru zegoenean. Ezin dira gauza asko esan, baina epaitegiak erabakiren bat hartu beharko du laster, eta «laster» izan daiteke astebete edo bizpahiru hilabete barru. Edo arre edo so egin beharra daukate, eta delitu batzuk ikertzeko zantzuak badaudela uste dugu guk.
Nolatan sartu zinen bazkide Doka kafe antzokian?
Maiatzean hamabosgarren urteurrena ospatu nahi dugu, eta ea zerbait txukuna egiten dugun. Gure hasierako asmoa zen hazi moduko bat izatea, gerora jende gehiago erakartzeko, baina lanketa handia eskatzen du horrek. Bere txikian konturatu gara kulturak aurrera egin dezan garagardo asko edan behar direla. Zenbaki gorrietan ez egotea behar du negozio batek, eta Doka askotan egon izan da horrela. Gaur egun, sendotzen ez, baina iraunkortze prozesu batean sartuta dago Doka.
Aspaldi hasi zinen tertuliakide gisa ETB1eko 'Firin Faran' saioan, eta hala zara oraindik ere Euskadi Irratiko Faktoria saioan. Esateko zer edo zer badaukazun seinale…
Denok daukagu zer esana, nahiz eta batzuk ausartagoak garen, ausartegiak batzuetan. Bakoitzak bere alea uzten du, baina gai gehienei buruz ez dakigu askorik. Plazera sortu dit irratia berriz barrutik ikusteak. |
2022-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/209222/adegik-ohartarazi-du-soldata-igoera-handiek-inbertsioak-ukituko-dituztela.htm | Ekonomia | Adegik ohartarazi du soldata igoera handiek inbertsioak «ukituko» dituztela | Lan kostuei buruzko kezka bikoiztu egin da Gipuzkoako enpresen artean bAdegik «‘no comment’» batekin erantzun dio EAJk lan erreformaz esandakoei | Adegik ohartarazi du soldata igoera handiek inbertsioak «ukituko» dituztela. Lan kostuei buruzko kezka bikoiztu egin da Gipuzkoako enpresen artean bAdegik «‘no comment’» batekin erantzun dio EAJk lan erreformaz esandakoei | Adegik argi-ilunekin ikusten du 2022. urtea Gipuzkoako ekonomian. Hazkunde handia espero du, ekonomia pandemiaren mailara itzuliko dela urteko bigarren erdian, 5.000 lanpostu garbi sortuko direla, eta enpresa gehienek salmentak handituko dituztela. Baina ilunei buruz ere ohartarazi du, eta horien artean bat nabarmendu du besteen gainetik: inflazioaren eraginez, «soldata igoera oso handiak» izan daitezkeela, eta horrek «enpresa kutxa eta inbertsioak ukituta uzten» dituztela.
Adegiren inkesta bete duten enpresen kezken artean lehena da lehengaien hornikuntza eta prezioa, %73,5ek uste baitute hori arazoa izango dela. Bigarrena da, berriz, lan kostuen handitzearena —%49,2ren kezka—, baina azken hori da iraileko inkestaz geroztik gehiago hazi dena: kezkatuen kopurua bikoiztu egin da.
Bada hilabete batzuk Adegik aholkatu ziela bere kideei inflazioaren eragina urte batzuetan banatzea bere lan kostuak asko ez igotzeko. «Ezohiko egoera batean gaude, 30 urtean gertatu ez dena. Formula onargarriak bilatu behar ditugu inflazioaren eragina leuntzeko», justifikatu du Jose Miguel Aierza Adegiko idazkari nagusiak, Gipuzkoako patronalaren egoitzan egindako agerraldian.
Aierzaren hitzetan, enpresa batzuk ari dira soldata igoera mailakatuei buruzko akordioak lortzen sindikatuekin, eta beste batzuk, irabazi handiak dituztenak, gai dira soldatak KPIaren arabera eguneratzeko. Baina Aierzak ohartarazi du beste enpresa askok zailtasunak izango dituztela. «ICOren kredituak itzultzen hasi behar duten urte honetan». Elkargik Adegiren ondoko eraikinetik zabaldutako kezkarekin bat egin du Gipuzkoako patronalak ere, eta esan du «zuhurra» izango litzatekeela mailegu publikoak itzultzeko epeak luzatzea.
Hornikuntza kateei dagokionez, ordea, Adegi ez dago guztiz ados Gipuzkoako Bazkundeak esandakoarekin, hots, arazoak arintzen ari direla, «egoera normaltasunetik urrun dagoen arren». Kontrara, Aierzak nabarmendu du enpresen erdiek baino gehiagok aipatu dutela azken hiru hilabeteetan «ezohiko hornidura gabezia» jasan dutela.
%4 eta %5,5 arteko hazkundea
Baina beltzetik bezainbat —edo pixka bat gehiago— du zuritik Adegiren egoeraren irakurketak. Izan ere, Gipuzkoako enpresaburuen elkarteak uste du suspertze betean dagoela lurraldeko ekonomia, eta 2022an beste koska bat egingo duela gora BPGak, %4 eta %5,5 artean. Hala balitz, urteko hirugarren edo laugarren hiruhilekorako espero du pandemia aurreko mailara iristea.
Enpresa gehienek ez dute kexarik beren jarduerarekin. Hamarretik ia bederatzik uste dute beren merkatuetan egoera egoera normala dela edo suspertzen ari dela. Eta hamarretik zortzik diote eskaerak mantenduko direla edo handituko direla. Usteak uste, zenbakiak ez dira txarrak azken hiruhilekoan: %3,8 handitu dira Gipuzkoako enpresen salmentak —%5, aurreko hiruhilekoan—, eta eskaerak beste %2,9.
«'No comment'»
Aierzak ontzat jo du atzo Espainiako Kongresuak lan erreforma berria onartu izana, baina edukiari baino gehiago, akordio bat izateari erreparatu dio, «mundu konplexu honetan akordioak egiteari balioa eman behar zaiolako». Gainera, ELAren eta LABen ildotik, onartu du erreformak ez duela «aldaketa handirik» ekarri.
Aldi berean, Gipuzkoako patronalak agerian utzi du EAJren jarrerak min eman diela. Andoni Ortuzarrek «xantaia onartezintzat» jo zuen CEOE Espainiako patronalak baldintza gisa jartzea itunaren koma bakar bat ez aldatzea. Hitz horiei buruz galdetuta, «John Benjamin Toshack Realeko entrenatzaile izan zen zenaren esaldi bat erabiliko dut: no comment». |
2022-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/209223/berrikuntza-hobeto-birziklatzeko.htm | albisteak | Berrikuntza, hobeto birziklatzeko | Etxeko tresna elektroniko txikien osagaiak birziklatzea eta berriro aprobetxatzea eraginkorragoa izan daiteke herritarren inplikazioari esker, eta Indumetal Recyclingek hori sustatzea lortu du ekinaldi bati esker, zeina Innobasqueko Kasu Praktikoen Bankuaren parte baita jada. | Berrikuntza, hobeto birziklatzeko. Etxeko tresna elektroniko txikien osagaiak birziklatzea eta berriro aprobetxatzea eraginkorragoa izan daiteke herritarren inplikazioari esker, eta Indumetal Recyclingek hori sustatzea lortu du ekinaldi bati esker, zeina Innobasqueko Kasu Praktikoen Bankuaren parte baita jada. | Telefono finkoak eta sakelakoak, tabletak, irratiak, bideo jokoen kontsolak, erloju elektronikoak, ordenagailu eramangarriak, liburu elektronikoak, USB memoriak, kanpoko disko gogorrak, jarduera eskumuturrekoak, kamerak eta bideo aparatuak, robot xurgagailuak, txigorgailuak… hondatu egiten dira, eta oso gutxitan eramaten dira konpontzera. Zuzenean, bota egiten dira. Eta asko edozein edukiontzitan, gainera, beste edozein motatako hondakinekin nahastuta, haien tamaina txikiak ez baitu justifikatzen hurbilen dagoen garbigunera joatea.
Nazio Batuen Erakundearen arabera, etxetresna elektriko eta gailu txiki horien %20 soilik birziklatzen dira behar bezala, eta horrek ingurumenari kalte bikoitza eragiten dio: batetik, tratamendu egokirik ez izateak ondorioak dakartza, eta, bestetik, fabrikazioan erabili diren eta gailu berriak ekoizteko berrerabil daitezkeen osagai kritiko asko –hala nola metalak eta mineralak– zabortegira doaz, eta ez dira aprobetxatzen.
Birziklatzeko interesa pizteko, Indumetal Recycling Erandioko enpresak CIRC4Life proiektuan parte hartzen du: Europako Batzordeak finantzatzen du proiektua, H2020 programaren bidez, eta Innobasqueko Kasu Praktikoen Bankuaren parte da, gailu horien entrega tasa hobetzeko berrikuntzaren aplikazioagatik. Nola? Bada, hondatuta dauden edo erabiltzen ez diren aparatu elektronikoen azken helmugaz nor arduratzen den identifikatuz, eta horregatik sarituz.
Horretarako, edukiontzi adimendun bat sortu du, programa horretarako berariaz diseinatutako software eta aplikazio bati esker: hark trazabilitatea ematen dio entrega prozesu osoari, eta gailu edo etxetresna elektriko txiki bakoitza edukiontzian utzi duen pertsonarekin lotzen du. Nahikoa da sakelakoan programaren doako aplikazioa deskargatzea eta hartan erregistratzea; ondoren, edukiontziak tresna bakoitzari dagozkion puntuak (eko-kredituak) identifikatzen ditu, eta zure erabiltzaile kontuan gehitu.
Indumetal Recycling hondakinen ondorengo bilketaz arduratzen da, eta, bere tratamendu instalazioan, gailuaren egoera, antzinatasuna eta osagaiak aprobetxatzeko aukerak ebaluatuko ditu. Balorazio horretatik abiatuta erabakiko du zenbat eko-kreditu emango dizkion lehengo jabeari. Izan ere, aholku bat: ez bada aparatua erabiltzen, baina oraindik baldin badabil, komeni da enbalaje batekin uztea, lekualdaketan kalterik ez duela izango ziurtatzeko. Pizgarri horiek edukiontziak instalatzen diren udalerrien eta aldi bakoitzean laguntzen duten erakundeen araberakoak izan daitezke, hala nola tokiko dendetan deskontuak edo erabiltzaileen izenean egindako dohaintzak eta ingurumen egitasmoak.
App-ak, gainera, aukera ematen du hurbileneko edukiontzia non dagoen jakiteko; Getxon udalaren laguntzarekin egindako programa pilotuan frogatu denez, kokapen iraunkorrak izan ditzakete –hala nola ikastetxeetan–, baina baita txandakakoak ere –hala nola gizarte etxeetan–, eremu handiagoa hartzeko. Hori posible egiteko, edukiontziaren diseinua gimnasioko armairu batenaren oso antzekoa da, eta instalatzeko elektrizitatea eta estaldura besterik ez da behar.
Indumetal Recyclingek Europako funtsak jaso ditu, eta Getxoko Udalaren eta Eusko Jaurlaritzaren Ingurumen Jarduketarako Sozietate Publikoaren (Ihobe) laguntza izan du proiektua martxan jartzeko; orain, proba pilotuan lortutako emaitzak eta ekinaldia beste herri batzuetan nola ezarri aztertzen ari da. |
2022-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/209224/ehuk-105-titulu-eskainiko-ditu-datorren-ikasturtean-orain-arte-baino-bi-gehiago.htm | Gizartea | EHUk 105 titulu eskainiko ditu datorren ikasturtean, orain arte baino bi gehiago | Bi gradu bikoitz lehenengoz eskainiko dituzte: Ingeniaritza Zibila eta Arkitektura Teknikoa, eta Ingeniaritza Mekanikoa eta Industria Elektronikaren eta Automatikaren Ingeniaritza. EHUk esan du gradu guztiak euskaraz eta gazteleraz egin daitezkeela. | EHUk 105 titulu eskainiko ditu datorren ikasturtean, orain arte baino bi gehiago. Bi gradu bikoitz lehenengoz eskainiko dituzte: Ingeniaritza Zibila eta Arkitektura Teknikoa, eta Ingeniaritza Mekanikoa eta Industria Elektronikaren eta Automatikaren Ingeniaritza. EHUk esan du gradu guztiak euskaraz eta gazteleraz egin daitezkeela. | EHU Euskal Herriko Unibertsitateak 2022-2023ko ikasturtean izango duen eskaintzaren berri eman du. Orotara, 105 titulu izango dituzte aukeran ikasleek, orain arte baino bi gehiago. Gradu bikoitzetan zabaldu dute eskaintza: Ingeniaritza Zibila eta Arkitektura Teknikoa ikasi ahal izango dute Gipuzkoako Ingeniaritza Eskolan, eta Ingeniaritza Mekanikoa eta Industria Elektronikaren eta Automatikaren Ingeniaritza Gasteizkoan. «Bi gradu bikoitz berriek prestakuntza osoa eta diziplinartekoa ematen dute etengabeko bilakaeran dauden garrantzi handiko bi arlotan», azaldu du EHUk, ohar bidez.
Unibertsitateak goraipatu duenez, urtez urte gero eta gradu bikoitz gehiago eskaintzen dituzte. 2013-2014ko ikasturtean eskaini zuten lehen aldiz bat —EAZ Enpresen Administrazio eta Zuzendaritza eta Zuzenbidea—, eta datorren urtean hamalau gradu bikoitz edukiko dituzte ikasleek aukeran: Ingeniaritza Zibila eta Arkitektura Teknikoa; Ingeniaritza Mekanikoa eta Industria Elektronikaren eta Automatikaren Ingeniaritza; EAZ eta Zuzenbidea, Donostian; EAZ eta Zuzenbidea, Bilbon; EAZ eta Kudeaketaren eta Informazio Sistemen Informatikaren Ingeniaritza; Business and Economics; Politika Zientzia eta Kudeaketa Publikoa eta Soziologia; Ikus-entzunezko Komunikazioa eta Kazetaritza; Farmazia eta Giza Nutrizioa eta Dietetika; Fisika eta Ingeniaritza Elektronikoa; Negozioen Kudeaketa eta Lan Harremanak eta Giza Baliabideak; Ingeniaritza Mekanikoa eta EAZ; Ingeniaritza Mekanikoa eta Industria Elektronikaren eta Automatikaren Ingeniaritza; eta Kazetaritza eta Publizitatea eta Harreman Publikoak.
Denak euskaraz
Hizkuntzari dagokionez, EHUren oharraren arabera, gradu guztiak euskaraz nahiz gazteleraz egin daitezke. Gainera, nabarmendu dute beste hizkuntza batzuetan egiten duten eskaintza ere gero eta handiagoa dela: Business and Economics gradu bikoitza ingelesez ematen dute; Lehen Hezkuntzako irakasle izateko ikasketak eredu hirueledunean egin litezke Gasteizen eta Bilbon; eta Bilbon aukera hori dute Haur Hezkuntzako irakasle izateko graduan ere. Gainera, unibertsitatearen esanetan, «gradu gehienek» ingelesezko irakasgaiak dauzkate —800 baino gehiago dira—, eta beste hizkuntza batzuetan ere ematen dituzte 180 irakasgai inguru.
Ikasketa teorikoak eta praktikak uztartzeko aukera ere ematen du unibertsitateak, prestakuntza dualeko programen bidez, baina EHUk ez du zehaztu zenbati ematen dieten horretarako aukera, ezta zein ikasketatan ere. Horiek alde batera lagata, urtero 11.500 praktika inguru egiten dituzte ikasleek, horietako %35 borondatezkoak.
«Inklusioarekin, zuzentasunarekin eta jasangarritasunarekin konpromiso sendoa» duela eta, EHUk nabarmendu du hezkuntza premia bereziak dituzten ikasleei laguntzak eta baliabideak eskaintzen dizkiela. Haien datuen arabera, 471 ikasle ari dira laguntza jasotzen, aurreko ikasturtean baino %10 gehiago.
Datorren ikasturtera begira, azokak
Ikasketen eskaintza guztiaren eta unibertsitatera sartzeko prozeduren berri izateko, azokak antolatu dituzte, aurten presentzialki. Martxoaren 5ean, Gipuzkoako Campusean egingo dute; martxoaren 12an, Arabakoan; eta martxoaren 19an, Bizkaikoan. Izena eman beharko da, bai postuak bisitatzeko eta bai hitzaldietara joateko. Izen ematea zabalik egongo da azoka egunen aurreko astelehenetik ostiralera —Gipuzkoan, otsailaren 28tik martxoaren 4ra; Araban, martxoaren 7tik 11ra; Bizkaian, martxoaren 14tik 18ra—. |
2022-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/209225/laquogeometria-aldakorraren-jokoaraquo-amaitzeko-exijitu-dio-geroa-baik-psnri.htm | Politika | «Geometria aldakorraren jokoa» amaitzeko exijitu dio Geroa Baik PSNri | Uxue Barkosen arabera, UPNrekin gertatutakoak «PSNren ahulezia» ere islatzen du. Argi du bien arteko akordioa ez zela soilik Iruñeko Udalera mugatzen, eta sozialistei galdegin die ea «besterik» baden eta erakunde nafarrekin zerikusirik duen | «Geometria aldakorraren jokoa» amaitzeko exijitu dio Geroa Baik PSNri. Uxue Barkosen arabera, UPNrekin gertatutakoak «PSNren ahulezia» ere islatzen du. Argi du bien arteko akordioa ez zela soilik Iruñeko Udalera mugatzen, eta sozialistei galdegin die ea «besterik» baden eta erakunde nafarrekin zerikusirik duen | «Iruñeko Udalean bizitakoa ezin da errepikatu». Uxue Barkosek tonua ozendu du. Aurretik ere bazituzten euskararen dekretuaren inguruko desadostasunak, baina azkeen asteetan Hitzarmen Ekonomikoarekin eta bereziki lan erreformarekin eta Iruñeko Udalarekin gertatutakoak areagotu egin ditu.
Nahiz eta UPNren barne arrakalak bereganatu duen arreta mediatikoa, Barkosek PSN-n jarri du arreta: «UPNren aldetik emandako hitza ez betetzea PSNk agertutako ahulezia bezain larria da. Madrilen beraien beharrizan taktikoei erantzuna emateko helburuarekin, eta, Nafarroako politika baldintzatzeko eta ahultzeko saiakeran, Iruñeko osoko bilkuran udal politikan gogoratzen den atalik tamalgarrienetakoa eragin du».
Ikusi gehiago: Esparza: «Sayasek eta Adanerok ezin dute UPNn jarraitu»
Barkosen hitzetan, aurrekontuetan moldaketarekin Enrique Maiari «bigarren aldiz aurrekontuak oparitu dizkiote», eta ohartarazi diote hobe duela Iruñerriko beste udaletan halako tentazioetan berriro ez erori. Halaber, azpimarratu dute Hitzarmen Ekonomikoaren erreforman Geroa Baik egindako proposamena aintzat hartu eta parlamentuan aho batez onartuko den akordioa erdistea. Espero dute bertan behera geratua izango dela UPNrekin alor horretan akordio bat egiteko tentaldia ere.
Legealdi hasieran, Ramon Alzorrizek azaldu zuen geometria aldakorrez jokatuko zutela, batzuetan batzuekin eta besteetan besteekin hitzartuz. Aipu hori gogoan, Barkosek ohartarazi dio PSNri amaitu dezala «geometria aldakorraren jokoa». Gobernuko bazkide gisa, egonkortasun politikoa garrantzitsua dela deritzote, baina, era berean, ez dute ulertzen PSNren koherentzia politikorik eza.
Txibiteri deia
Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariari «ontziaren gidaritza eta lema har» ditzala exijitu dio, eta hilabete honetan bizitakoaren ostean bidea zuzen dezala.«Gaur, egonkortasun eta koherentzia politikoari begira, inoiz baino zentzu handiagoa du gobernu kideekin eta legealdi kideekin bilatzeak».
Gordin mintzatu da Iruñeko Udaleko «atal tamalgarriaz». «Geroa Bain ez dugu nafar jantzirik jartzen. Nafarrak gara. Hori bai, konbikzio politikoak dira gure jantzia, eta Enrique Maiak egindako adierazpen xenofoboengatik alkatea gaitzetsi behar dela uste dugunean, ez dugu jakarik aldatzen».
«Besterik al dago?»
Argi dute UPNren eta PSNren arteko akordioa ez zela mugatzen Iruñeko Udalera soilik. Ramon Alzorriz PSNko eledunak hori iradoki baitzuen. Egun berean izan zirenez, akordioaren zati bat atzoko Iruñeko osoko bilkuran islatu bazen ere, tartean Erriberako azpiegituraren bat eta gauza gehiago egon daitekeela uste dute Geroa Bai barruan. Hori ikusirik, Barkosek galdetu dio PSNri ea «besterik» baden eta zerikusirik duen Nafarroako erakundeekin. |
2022-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/209226/abiatzear-da-bilboko-jai-urtea.htm | Bizigiro | Abiatzear da Bilboko jai urtea | Bilboko Konpartsen Federazioak egitarau oparoa dauka aurreikusita 2022rako. Hamabost egun barru izango da aurreneko jarduera: Aratusteetako X. Kopla Txikien Lehiaketa. Halaber, Aste Nagusia antolatzen ari direla iragarri dute. | Abiatzear da Bilboko jai urtea. Bilboko Konpartsen Federazioak egitarau oparoa dauka aurreikusita 2022rako. Hamabost egun barru izango da aurreneko jarduera: Aratusteetako X. Kopla Txikien Lehiaketa. Halaber, Aste Nagusia antolatzen ari direla iragarri dute. | Osasun egoeragatik hamaika egitasmo bertan behera utzi edo murriztu behar izan ondoren, 2022a «irria, poztasuna eta jaiak berreskuratzeko urtea» dela uste du Bilboko Konpartsen Federazioak. Hala adierazi dute Nerea Matute eta Ioritz Varona bozeramaileek goizean, Bilboko Hika ateneoan egindako prentsaurrekoan. Nagusia egingo dugu! lelopean, hainbat ekintza dituzte aurreikusita dagoeneko, eta horietako zenbait aletu dituzte agerraldian. Gaur-gaurkoz, egingarriak ikusten dituzte.
Jai urtea hamabost egun barru abiatuko da Aratusteetako X. Kopla Txikien Lehiaketarekin, eta beste hainbat jarduera egingo dituzte martxoaren 1era bitarte. Bilboko Udaleko Jai Batzorde Mistoak emango ditu egitarauaren inguruko xehetasunak laster. Apirilaren 6an, Korrika Bilbora helduko da, eta harekin egingo dute bat konpartsetako kideek.
Ekainean, kirola eta bizimodu osasuntsuan oinarritutako ekintzak egingo dituzte, baita Bolintxu aldarrikatzekoak ere. Hilaren 11n, Txosnaganerako ohiko mendi ibilbidea antolatuko dute, eta jarduerak izango dira baita San Joan bezperako gauean ere.
Uztailaren 16an Konpartsakide Eguna ospatuko dute, eta jopuntuan dute dagoeneko Aste Nagusia. Aurten abuztuaren 20tik 28ra bitarte egingo da, eta Jai Batzorde Mistoa osatzen duten ordezkariak lanean dabiltza jada; hau da, Itziar Urtasun Jaietako zinegotzia eta udaleko beste zenbait ordezkari, eta Bilboko Konpartsak Federazioko, Fekoor Gutxitasun Fisikoa edo Organikoa duten Pertsonen Bizkaiko Federazio Koordinatzaileko eta Alde Zaharreko Merkatarien Elkarteko ordezkariak.
Sare sozialetan #NGS22 traolarekin bilduko dituzte ekintzen inguruko informazioa eta iruzkinak. Bestalde, auzoetan egiten den lana ere nabarmendu dute konpartsakideek: «Jai urte honen oinarrian badira Bilboaldeko herrietako eta auzoetako jaiak, eta jai batzorde horien izugarrizko lan paregabe eta gutxitan eskertua». |
2022-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/209227/gibaren-aldaera-oso-gaizto-bat-atzeman-dute-herbehereetan.htm | Mundua | GIBaren aldaera oso gaizto bat atzeman dute Herbehereetan | Oxford Unibertsitateko ikertzaileen arabera, CD4+ zelulak ohi baino bi aldiz azkarrago gutxitzen dira, eta epe laburragoan gara dezakete hiesa. Diagnostiko goiztiarraren garrantzia gogorarazi dute. | GIBaren aldaera oso gaizto bat atzeman dute Herbehereetan. Oxford Unibertsitateko ikertzaileen arabera, CD4+ zelulak ohi baino bi aldiz azkarrago gutxitzen dira, eta epe laburragoan gara dezakete hiesa. Diagnostiko goiztiarraren garrantzia gogorarazi dute. | Science zientzia aldizkariak jakinarazi duenez, GIBaren aldaera oso gaizto bat hauteman dute Herbehereetan, Oxford Unibertsitateko ikertzaileek egindako ikerketaren arabera. VB deituriko aldaerarekin kutsatutako pazienteek birus karga 3,5 eta 5,5 aldiz handiagoa dute odolean, beste aldaera batzuekin kutsatu direnekin alderatuta. Hala, CD4+ zelulak ohi baino bi aldiz azkarrago gutxitzen dira, eta epe laburragoan gara dezakete hiesa.
Nolanahi ere, ikerketak egiaztatu duenez, VB aldaera zuten pazienteek erretrobirusen aurkako tratamendua hartu ondoren «immunitate sistema berreskuratu zuten, eta GIBaren beste aldaera batzuekin kutsatutakoen antzeko biziraupena izan zuten».
VB aldaerak sistema immunitarioaren indarraren gainbehera «bizkorragoa» eragiten duela eta, Christophe Fraser ikerketa taldeko buruak «diagnostiko goiztiarraren garrantzia» gogorarazi du, tratamenduarekin ahalik eta azkarren hasteko. Gisa horretara, gainerakoei kutsatzeko arriskua «saihestuko» lukete.
Ikertzaileen arabera, VB aldaera 90eko hamarkadan sortu zen, Herbehereetan, eta beste aldaera batzuk baino azkarrago hedatu zen 2000. urtean. 2010etik aurrera, ordea, beheranzko joera hartu du.
GIBa duela 40 urte agertu zenetik, 79,3 milioi lagun infektatu dira harekin, eta 36,3 milioi hil dira hiesarekin lotutako gaixotasunen ondorioz, Unaids GIB/HIESaren Gaineko Nazio Batuen Programa Bateratuak emandako datuen arabera. |
2022-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/209228/akta-itzuli-ezean-sayas-eta-adanero-upntik-kanporatzeko-prozedura-hasiko-dute.htm | Politika | Akta itzuli ezean, Sayas eta Adanero UPNtik kanporatzeko prozedura hasiko dute | Arratsaldean izandako zuzendaritzaren bileran, irizpideak bete ez izana «larria» da, alderdiaren sinesgarritasunari eta irudiari kalte egin zaiolako. Esparzaren arabera, bi diputatuek asteleheneko zuzendaritzaren bileran esan zuten erabakia errespetatuko zutela. «Ez dute UPN ordezkatzen» | Akta itzuli ezean, Sayas eta Adanero UPNtik kanporatzeko prozedura hasiko dute. Arratsaldean izandako zuzendaritzaren bileran, irizpideak bete ez izana «larria» da, alderdiaren sinesgarritasunari eta irudiari kalte egin zaiolako. Esparzaren arabera, bi diputatuek asteleheneko zuzendaritzaren bileran esan zuten erabakia errespetatuko zutela. «Ez dute UPN ordezkatzen» | UPNk gogor erantzun nahi du. Gaur arratsaldean, zuzendaritza bildu da UPNren Iruñeko egoitzan ostegunean Kongresuan Sergio Sayas eta Carlos Garcia Adanero diputatuek lan erreformaren bozketan alderdiaren irizpidea bete ez izana aztertzeko. Horren aurrean zuzendaritzak erabaki du diputatu akta itzuli ezean, alderditik kanporatzeko prozedurari ekingo diotela.
Zuzendaritzaren arabera, alderdiaren irizpideen kontra bozkatu izana «larria da», sinesgarritasunari eta irudiari kalte egin zaiolako. Zuzendaritzak onartutako agiri horretan aipatzen denez, arauak hausteaz gain, diputatuek ezkutatu egin zioten alderdiari azken unera arte zer egitera zihoazen. Alderdiari, militanteei, boto-emaileei hori ezkutatu nahi izatea jarrera larria dela deritzote: «Kalkula ezineko mina egin zaie alderdiari eta buruzagiei, eta gure sinesgarritasuna eta fidagarritasuna kolokan jarri dute».
Bilkuran Adanero bera egon da, eta adierazpenaren aurka bozkatu du. Bere hitzetan, alderdiaren organoetan defendituko dute egindakoa: «UPNko diputatuak gara alderdiak egokitutako organoek kontrakoa ez dioten bitartean». Organo horietako bat berme eta diziplina batzordea da. Espedientea ireki die bi politikariei.
Oso azkar doa dena. Bihar, 11:00etan UPNren kontseilu politikoa —Kongresu arteko aldietan alderdiaren organo gorena— batzartuko da Navarra Arenan, eta zuzendaritzaren proposamena aztertuko dute 232 partaideek. Bertan, zuzendaritzak gaur onartutako adierazpena aztertuko da.
Azken orduetako gertakarien aurrean, litekeena da alderdiak batasun irudia eman nahi izatea, baina ikusteko dago ea Sayasek eta Adanerok babesik ote duten. Sayas bera bertaratuko da Navarra Arenara, kontseiluko partaide baita. Ez da ahaztu behar, 2020ko Kongresuan, presidentetzarako bozetan, Esparza gailedun zitzaiola Sayasi, baina horrek %41eko babesa izan zuela.
Esparza, haserre
Hori dena gertatu aitzin, Javier Esparza UPNko presidentea haserre mintzatu da Sergio Sayas eta Carlos Garcia Adanero diputatuen aurka: «Ez dut uste UPN ordezkatzen dutenik; ezin dute UPNn jarraitu». Esparzak gaineratu du «erabat minduta» dagoela gertatutakoarekin, «Sayas jaunak eta Adanero jaunak egin dutena ez baitator bat UPNren balioekin».
Esparzaren esanetan, astelehenean zuzendaritza batzordearen bilera izan zuten, eta bertan izan ziren Adanero eta Sayas. «Adostu genuen zuzendaritzaren eskuetan geratuko zela lan erreformaren inguruko bozketa finkatzeko ardura, eta diputatuei helaraziko geniela erabakia». Posizio hori asteazkenean finkatu eta jakinarazi zen. «Hala egin genuen, eta haiek esan ziguten erabakia errespetatuko zutela, nahiz eta bat ez egin. Jendaurrean ere hala adierazi zuten».
Esparzaren arabera, ez dute bete zuzendaritzak markatutako diziplina hori. Oso gogor mintzatu da 2020ko presidentetzarako lehiakide izan zuen Sergio Sayasi buruz eta parlamentuko eledun ohi izandako Carlos Garcia Adanerori buruz: «Iruzur egin digute. Gezurra esan digute guztioi. Zuzendaritza osoari gezurra esan diote, eta beste hainbeste egin dute gizartearekin». Gaineratu du egoera onartezina dela.
Ikusi gehiago: Sayasek eta Adanerok gaitzetsi dute Maia
Lan erreformak garapen ekonomikoari eta enpleguari mesede egingo diola uste du, eta ez du ulertzen nolatan bi diputatuek bat egin duten ezezkoan alderdi independentistekin: «UPNren botoaren zentzua defenditzea da EH Bildurekin, ERCrekin eta BNGrekin bat egitea? Lan erreforma atzera bota izan balitz, herrialdea hautsi nahi duten horiek egongo lirateke ospatzen. Hori nahi al du UPNk? UPNk argi finkatu zuen bere posizioa».
Harrituta agertu da bi diputatuek ez dutelako bete zuzendaritzaren irizpidea. «Sekula ez nukeen pentsatuko boto diziplina hautsiko zutela, are gutxiago kontuan harturik adierazi zutela errespetatu egingo zutela». Onartu du ez zela gai erraza, ados ez egoteko eskubidea dutela, baina iruzur egin izana deitoratu du: «23 ordu iragan ziren posizioa jakinarazi zenetik bozkatu arte. Baietz bozkatuko dutela esan, eta gero ezezkoa bozkatu».
Adanero: «Koherentziaz jokatu dugu»
Guztiz bestela pentsatzen du Carlos Garcia Adanerok. Haren esanetan, bazekiten lan erreformaren alde bozkatuta Pedro Sanchez babesten zutela. «Bi urte daramatzagu esaten Bilduren botoei esker dela Pedro Sanchez presidente, Bildu zuritzeko asmoz, eta denborak arrazoia eman digu».
Adaneroren arabera, bozketa erabakigarria zela jakinik euren boto emaileek ez zuten ulertuko zergatik ematen ari zitzaizkion babesa Sanchezi. Horregatik, Adanerok ez du uste transfugak direla: «Ez du zerikusirik transfugismoarekin; alderantziz, koherentziaz jokatu dugu erabat». |
2022-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/209229/athleticek-valentzia-izango-du-aurkari-espainiako-kopan.htm | Kirola | Athleticek Valentzia izango du aurkari Espainiako Kopan | San Mamesen jokatuko dute finalerdietako joaneko partida, otsailaren 10ean, eta Mestallan itzulikoa, martxoaren 2an | Athleticek Valentzia izango du aurkari Espainiako Kopan. San Mamesen jokatuko dute finalerdietako joaneko partida, otsailaren 10ean, eta Mestallan itzulikoa, martxoaren 2an | Athleticek Valentzia kanporatu beharko du hirugarren aldiz jarraian Espainiako Kopako finala jokatu nahi badu. Datorren ostegunean, hilaren 10ean, jokatuko dute finalerdietako joaneko partida, San Mamesen (21:30), eta hiru aste barru, martxoaren 2an, itzulikoa, Mestallan (21:00). Rayo Vallecano eta Betis ariko dira beste finalerdian.
Bi kanporaketako irabazleek finala jokatuko dute apirilaren 23an, Sevillan (Espainia), Cartuja estadioan. Hain zuzen, zelai horretan jokatu ditu Kopako azkeneko bi finalak talde zuri-gorriak, Realaren eta Bartzelonaren aurka, hurrenez hurren. Galdu egin ditu biak. Bolada txar hori eten nahi du, baina horretarako, lehenbizi, Valentzia utzi beharko du bidean.
Konfiantzaz lepo helduko dio erronka handi horri. Ez da gutxiagorako, bikain ari baita Kopan. Lehenbizi, Mancha Real apala kanporatu zuen (0-2), baina hurrengo bi kanporaketetan handia egin du, Kopa irabazteko hautagai nagusietako bi utzi baititu bidean: final-zortzirenetan, azken txapelduna, Bartzelona (3-2, luzapenean), eta final-laurdenetan, Real Madril (1-0). San Mamesen, etxekoen berotasunean jokatu ditu azkeneko bi neurketa horiek, eta horrek hauspotu egin ditu zuri-gorriak. Finalerdietan etxean ariko dira ere, joanekoan, baina itzulikoa Valentzian jokatuko da (Herrialde Katalanak). Ikusteko dago Valentziak abantaila hori aprobetxa dezakeen. Oraingoan, balio bera izango dute etxean eta etxetik kanpo sartutako golek, Espainiako Federazioak hala erabakita.
Valentziak, berriz, bost talde utzi ditu bidean: Utrillas (0-3), Arenteiro (1-3, luzapenean), Cartagena (1-2), Atletico Baleares (0-1) eta Cadiz (2-1).
Bi taldeek elkarren aurka jokatu dute denboraldi honetan, Espainiako Lehen Mailako zazpigarren jardunaldian, Valentzian (Herrialde Katalanak), eta bana berdindu zuten. Iñigo Martinezek sartu zuen lehen gola, 69. minutuan, eta Marcos Andrek berdindu zuen, 95. minutuan. Sailkapenean, bata bestearen ondoan daude: Athletic, bederatzigarren postuan dago, 31 punturekin, eta Valentzia, hamargarrenean dago, bi gutxiagorekin, 29. |
2022-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/209230/olinpiar-suak-berriro-argitu-du-pekin.htm | Kirola | Olinpiar suak berriro argitu du Pekin | Olinpiar sua Dinigeer Yilamujiang eta Zhao Jiawen kirolari txinatarrek piztu dute. Dinigeer eskiatzailea da eta Xinjiang eskualde autonomoko uigur gutxiengo musulmanekoa da. | Olinpiar suak berriro argitu du Pekin. Olinpiar sua Dinigeer Yilamujiang eta Zhao Jiawen kirolari txinatarrek piztu dute. Dinigeer eskiatzailea da eta Xinjiang eskualde autonomoko uigur gutxiengo musulmanekoa da. | Udakoen ostean, negukoak. Olinpiar Jokoak hasi dira ofizialki, eta lehen aldiz udakoak antolatu zituen hiri berak antolatuko ditu negukoak ere. Gaur arratsaldeko lehen orduan piztu dute berriro olinpiar sua Pekinen. Xi Jinping Txinako presidenteak inauguratutzat eman ditu jokoak, eta bearekin izan dira hasiera ekitaldian munduko hainbat agintari izan dira. Thomas Bach Nazioarteko Olinpiar Batzordeko (NOB) presidenteak horien aurrean «bakeari aukera bat» emateko eskatu du, eta Pekingo Neguko Olinpiar Jokoek iraun bitartean olinpiar su-etena errespetatzeko. Bachen hitzetan, «atal berri bat» idatziko dute joko hauek kirolaren historian.
Hasiera ekitaldiak hamabost zati izan ditu. Zhang Yimou zinegile txinatarrak zuzendu du. Udaberriaren hasieraren alegoria bat izan da ekitaldia, eta ez dira su artifizialak izan dira. Ekitaldian izan dira jokoetan parte hartuko dute 3.000 kirolarietatik asko ere. Hamabost kiroletan eta 109 probatan lehiatuko dira. Pekinez gain beste bi hirik hartuko dituzte jokoak: Yanqingek eta Zhangjiakouk, hurrenez hurren, Pekindik 80 eta 180 kilometrotara.
Txinako Gobernuak segurtasun eta osasun neurri oso zorrotzak ezarri ditu. Zenbait herrialdek ez du parte hartuko boikot diplomatikoa egiteko, gizadiaren aurkako krimenak direla-eta Txina salatzeko. Lau euskal herritarrek hartuko dute parte: Lucas Egibar snowboarderra eta Imanol Rojo, Adur Etxezarreta eta Manex Salsamendi eskiatzaileak.
Egibarrek otsailaren 10ean hartuko du parte, snowboard krosean. Rojo iraupen eskian ariko da, 15+15 eskiatloian igandean, estilo libreko 15 kilometrokoan otsailaren 11n, eta estilo libreko 50 kilometrokoan hilaren 19an. Etxezarreta, berriz, eski alpinoan lehiatuko da, jaitsieran igandean eta supererraldoiko probetan otsailaren 8an. Eta Salsamendi iraupen eskian ariko da, estilo libreko 15 kilometrokoan otsailaren 11n, eta estilo libreko 50 kilometrokoan masan egindako irteeran otsailaren 19an. |
2022-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/209231/urte-osoko-egitarauarekin-ospatuko-du-guggenheimek-mende-laurdena.htm | Kultura | Urte osoko egitarauarekin ospatuko du Guggenheimek mende laurdena | Lehen erakusketa datorren ostiralean irekiko dute: ‘Fauvismotik surrealismora: Parisko Musée d'Art Moderneko maisulanak'. | Urte osoko egitarauarekin ospatuko du Guggenheimek mende laurdena. Lehen erakusketa datorren ostiralean irekiko dute: ‘Fauvismotik surrealismora: Parisko Musée d'Art Moderneko maisulanak'. | Guggenheim Museoak programazio berezia dakar bere 25. urteurrena ospatzeko. Juan Ignacio Bidarte museoko zuzendariak azaldu duenez, urte osorako jarduera andana prestatu dituzte. Tartean, erakusketak, musika emanaldiak, dantza, gastronomia, performancea eta antzerkia. Hala ere, oraindik jarduera batzuk «garatzeko bidean» daudela azaldu du museoko zuzendariak: «Egitaraua osatzen jarraituko dugu datozen asteetan». Osasun krisiak eragindako ziurgabetasuna nabaria bada ere, museoak «ilusioz eta baikortasun errealista batetik» heltzen die etorkizuneko erronkei, eta zuzendariak nabarmendu duenez, pandemiak eragindako mugak akuilu gisa baliatu dituzte: «Duela mende laurden krisi ekonomikoaren testuinguruan gertatu zen bezala, museoak argi ikusi du konfiantza ematea eta ingurunea suspertzen laguntzea direla xede nagusietako batzuk». Artea etorkizunerako inspirazio lelopean, urte guztian erabiliko duten logotipo berria ere aurkeztu dute prentsaurrekoan: Guggenheim hitzaren G letra bereizgarriak engranaje gisa erabiliz, 25 zenbakia osatu dute.
ERAKUSKETAK
Urteko programazioari hasiera emango dio Fauvismotik surrealismora: Parisko Musée d’Art Moderneko maisulanak erakusketak. Datorren ostiraletik aurrera egongo da ikusgai, maiatzaren 22ra arte. XX. mendearen lehenengo hamarkadan Parisen loratutako abangoardiako mugimenduen ikuspegi panoramiko bat eskainiko du erakusketak, eta Musee d’Art Modernen bildutako 70 maisulan bilduko dituzte.
Otsailaren 25ean, berriz, New Yorkeko Solomon R. Guggenheim museoko funtsekin eta Veneziako Peggy Guggenheim bildumako obren hautaketa batekin osatutako Jean Dubuffet: ospakizun bizia erakusketa zabalduko dute. Jean Dubuffet artistak 1940ko hamarkadatik 1984ra bitarte osatutako lanak bilduko dituzte bertan.
Berezia izango da, baita ere, apirilean zabalduko den Motion. Autos, Art, Architecture erakusketa. Norman Fosterrek egingo ditu komisario lanak, eta 38 automobil eta 300 piezatik gora bilduko dituzte. Horiez gainera, Monira Al Qadiri: inguru sakratua, Serra/Seurat. Marrazkiak eta The Otolith Group. O horizon erakusketak ikusteko aukera egongo da.
Museoaren 25. urteurrenaren harira, museoko areto guztiak hartu dituen Sekzioak/Intersekzioak erakusketa berezia ere egingo dute irailean. Museoaren funtsak gaika aurkeztuko dituzte, eta artearen hizkuntza anitzen arteko «konexioak» erakustea izango da asmoa.
Euskal komunitate artistikoarekiko lotura indartzeko, berriz, Basque Artist Program erakusketa-proiektua antolatu du museoak, bosgarrenez. Erakusketan orain arteko aldietan parte hartu duten hamar artista egoiliarren obra sorta egongo da ikusgai. Honakoak izango dira parte hartuko duten artistak: Raquel Asensi, Nora Aurrekoetxea, Helena Goñi, Jon Gorospe, Gala Knorr, Maite Pinto, Karla Tobar, Alain Urrutia, Cristian Villavicencio eta Diego Vivanco.
EDUKI KULTURALAK
Museoaren 25. urteurrenarekin batera, bultzada berri bat emango diote TopARTE egitasmoari. Artearen eta kulturaren esparruan lan egiten duten hainbat erakunderekin lankidetzan garatzen den egitasmoa da TopARTE, eta aurten ere, askotariko diziplinak nagusi diren egitarau zabala prestatu dute. Besteak beste, Bilboko Anime Festibala, Gau Zuria, Loraldia, Musikene eta Zinegoak.
Musikak, berriz, leku handia hartuko du urteurrenaren ospakizuneko programazioan, eta bost emanaldi berezi prestatu dituzte: Gabriel Erkorekaren Hamar obraren interpretazioa, Kirmen Uribek propio sortutako Mundua museo bat da kontakizuna, Bilboko Orkestra Sinfonikoaren mendeurrena ospatzeko Bi urteurren ospatzeko kontzertua, Francisco Eskudero konpositorearen Sinfonia 3. zk. obra eta Joaquin Atxukarro piano jotzailearen errezitaldia.
Dantzari dagokionez, urriaren 16an The Missing Element deituriko ikuskizuna eskainiko dute zenbait dantzarik. Emanaldian, besteak beste, rapa, beatboxa eta breakdancea museoaren arkitekturarekin uztartuko dituzte.
BESTELAKO PROIEKTUAK
Urriaren hasieran, museoak nazioarteko egitasmo bat hartuko du bere baitan: Uraren ekologiak. Artearen, zientziaren eta teknologiaren arteko lankidetza-esparru bat. Ekitaldiaren helburua artisten, zientzialarien eta teknologoen arteko elkarrizketa eta lankidetza sustatzea izango da. Batez ere, klima aldaketaren eta hari lotutako erronken testuinguru globalean.
SAIO PARTE HARTZAILEAK
Herritarren aldetik jasotako babesa eskertzeko, ekitaldi parte hartzaileagoak ere antolatu ditu museoak. Horietako bat Deabru Beltzak taldearen kale-antzerki saioa izango da, ekainaren 24ean.
Hogeigarren urteurreneko hainbat saio ere errepikatuko dituzte. Esaterako, Reflections ikuskizuna. Argiak eta musika uztartuko ditu emanaldiak, eta museoaren hormak baliatuko ditu pantaila gisa. Bestalde, urrian eta azaroan, Lurraldea irekitzen kanpaina jarriko dute martxan: Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarrek aukera izango dute museoa doan bisitatzeko. |
2022-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/209232/txinak-eta-errusiak-adierazi-diete-aebei-bat-eginda-daudela.htm | Mundua | Txinak eta Errusiak adierazi diete AEBei bat eginda daudela | Xi eta Putin Pekinen batzartu dira, eta nabarmendu dute NATOren hedatzearen aurka daudela. Elkarrekin aurre egingo diete «kanpoko esku hartzeei eta eskualdeko segurtasuna arriskuan jar dezaketen mehatxuei» | Txinak eta Errusiak adierazi diete AEBei bat eginda daudela. Xi eta Putin Pekinen batzartu dira, eta nabarmendu dute NATOren hedatzearen aurka daudela. Elkarrekin aurre egingo diete «kanpoko esku hartzeei eta eskualdeko segurtasuna arriskuan jar dezaketen mehatxuei» | Txina eta Errusia bat datoz hainbat alderditan. Atzerri politika da horietako bat. Elkar babesten dute bi potentziek, eta NATOren Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen hedatzearen aurka agertu dira. Asia hego-ekialdeko interesetan pentsatuz AEBek, Erresuma Batuak eta Australiak aurreko udazkenean Txinari eskualdean kontrapisua egiteko sinatutako beste aliantza militarrak ere, AUKUSek, kezka sortzen die. Ukrainako krisiak baretzeko itxurarik ez duen momentuan, hori adierazi diote Xi Jinping Txinako presidenteak eta Vladimir Putin Errusiakoak Washingtoni. Pekinen batzartu dira gaur, eta erakutsi dute bat eginda daudela, aliatu geopolitikoak direla.
Hilaren 20ra arte Txinako hiriburuan egingo dituzten Neguko Olinpiar Jokoen irekiera ekitaldiaren harira egin dute bilera bi liderrek. Ondoren ohar bateratu bat kaleratu dute. Ukrainako krisia dela eta, AEBek eskatu zioten Pekini auzian «modu eraikitzailean» parte hartu zezala. Astebete inguru geroago iritsi da erantzuna. Oharraren arabera, «posizio bateratuak» dituzte demokrazia, ordena, garapena eta segurtasunari buruz, eta elkarrekin aurre egingo diete «kanpoko esku hartzeei eta eskualdeko segurtasuna arriskuan jar dezaketen mehatxuei». Xik eta Putinek nabarmendu dute «aurrekaririk gabeko gertatutasun bat» dagoela bi herrialdeen arteko harremanetan.
Errusiak Txina babesten du Taiwango auzian, eta, modu berean, Txinak Errusiarekin bat egiten du Ukrainakoan. Biek konpromisoa hartu dute koordinazio estrategikoan «atsedenik gabe» sakontzeko, eta «ekitatea eta nazioarteko justizia defendatzea» dute helburu. Iruditzen zaie, bide batez, «ezinbesteko rola» jokatzen dutela nazioarteari «oztopoak gainditzen» laguntzerakoan. Uste dute bi herrialdeen arteko erlazioa dela XXI. mendean nazioarteko harremanek izan beharko zuketenaren eredu, eta baietz, bien interes komunak babestea dutela asmo, baina «mundu guztiko segurtasunak» ere arduratzen dituela. NATOren hedatzea dela, ordea, Estonia, Lituania eta Letoniako buruzagiak pozik agertu dira, gaur, Rigan egindako bilera baten ondoren. «Gogo onez hartzen dugu tropa gehiago bidaltzeko AEBek hartutako erabakia», adierazi du Estoniako lehen ministro Kaja Kallasek.
Nolanahi ere, Xiren eta Putinen arteko bileraren helburua izan da, batez ere, Ukrainako auziaren bueltan AEBei mezu bat bidaltzea. Hori bai, beste gai batzuk ere izan dituzte mahai gainean. Oharrean azpimarratu dute, esaterako, aldebiko harreman komertzialaren zenbakiak inoizko onenak direla, eta lankidetza areagotuko dutela nekazaritzan, ekonomia digitalean eta osasungintzan, besteak beste.
Gas hornikuntzarako akordioa
Energiaren alorrean lortutako akordioak ere hizpide izan dituzte. Izan ere, Ukrainako krisiarengatik, Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak ez du baztertzen Nord Stream 2 gasbidea erabiltzea Errusiari zigor ekonomikoak jartzeko —Errusiatik Alemaniara gasa eramateko eraiki zuten azpiegitura hori—. Hori esan du Les Echos egunkari ekonomikoan emandako elkarrizketa batean. Alemaniak ere gasbidea blokeatzeko asmoa agertu izan du. Gauzak horrela, Moskuk eta Pekinek gaur bertan jakinarazi dute datozen 30 urteetarako kontratu bat egin dutela, Errusiak Txinari gasa saltzeko. Gasbide berri bat eraikiko dute, eta bien asmoa da hori martxan egotea bizpahiru urte barru. Dena den 2019tik beste gasbide batetik ere (Power of Siberia) bidaltzen dio gasa Errusiak Txinari.
Bestalde, Europako agintariek ere haien ekarpena egin nahi dute Ukrainako krisiari irtenbide diplomatiko bat emateko ahaleginean. Emmanuel Macron Frantziako presidenteak jakinarazi du datorren astean bai Putinekin, bai Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearekin batzartuko dela. Eliseoak ohar batean adierazi duenez, astelehenean Putinekin bilduko da Moskun, eta asteartean Zelenskirekin, Kieven. Azkeneko bi hilabeteotan hainbatetan hitz egin du biekin, telefonoz.
Hain zuzen, Europako beste bi buruzagi, Olaf Scholz Alemaniako kantzilerra eta Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroa, Errusiaz mintzatu dira, gaur, telefonoz. Downing Streetek plazaratutako oharraren arabera, adostu dute Moskuri berehala ezartzea zigor ekonomiko bateratuak Ukraina inbadituz gero, baita Mendebaldeko bazkideekin lanean jarraitzea ere, horiek zehazteko. Joe Biden AEBetako presidentearekin biltzekoa da Scholz astelehenean, Etxe Zurian.
Recep Tayyip Erdoganentzat, ordea, Mendebaldeak ez du «ezer» egin auzia konponbidean jartzeko. «Zoritxarrez, trabak besterik ez ditu jarri», esan die kazetariei, gaur, Kievetik bueltan. Zelenskirekin bildu zen atzo, eta prest agertu zen Errusiaren eta Ukrainaren arteko bitartekari lanak egiteko. Erdoganentzat, «lidergo gabezia arazo bat» du Europak. Angela Merkel Alemaniako kantziler ohiak beste modu batean jokatuko zukeela uste du. «Lehen, behintzat, Merkel agertzen zen, eta berak bai, berak irtenbide baterako giltza eduki zezakeen». |
2022-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/209233/321.htm | %32,1 | %32,1. | %32,1
Adegik kalkulatu du aurten 5.000 lanpostu garbi sortuko direla Gipuzkoan. Horretarako bidea ematen dio bere inkestak: enpresen %32,1k uste dute lan taldea handituko dutela, eta %7,6k soilik dute txikitzeko asmoa. Gauzak horrela, zenbait lanpostu betetzeko zailtasunak espero ditu Adegik.
%19 Nazioarteko hornikuntza kateen ezintasunak Gipuzkoako enpresen %53ei eragin zien 2021eko azken hiruhilekoan. Arazo horiek kostu ekonomiko bat ere badute: batez beste, hornikuntza kostuak %19 igo dira hamar enpresatik zortzirentzat. Industriakoen kasuan, %24 garestitu dira. | ||
2022-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/209234/seaskako-ikasleei-ukatu-egin-diete-baxoa-eta-brebeta-euskaraz-pasatu-ahal-izatea.htm | Gizartea | Seaskako ikasleei ukatu egin diete Baxoa eta Brebeta euskaraz pasatu ahal izatea | Bordeleko akademiako errektorearekin batzartu da Seaska, eta erantzun argia jaso dute: ikasleek ezingo dituzte probak euskaraz egin. Gaur giza katea egin dute Baionan, azterketak euskaraz pasatzeko eskubidea aldarrikatuz. | Seaskako ikasleei ukatu egin diete Baxoa eta Brebeta euskaraz pasatu ahal izatea. Bordeleko akademiako errektorearekin batzartu da Seaska, eta erantzun argia jaso dute: ikasleek ezingo dituzte probak euskaraz egin. Gaur giza katea egin dute Baionan, azterketak euskaraz pasatzeko eskubidea aldarrikatuz. | Gaur goizean bildu dira Bordeleko akademiako errektorea eta Seaskako ordezkariak, eta erantzun irmoa jaso dute: orain arte bezala jarraituko dute, eta Ipar Euskal Herriko ikasleek ezingo dituzte Brebeta eta Baxoa euskaraz pasatu. Peio Jorajuria Seaskaren lehendakariak erabakia gaitzetsi du: «Hori ez zen batere espero genuen erantzuna. Azken hilabeteetan Parisera joan gara behin baino gehiagotan, eta seinale positiboak eman zituzten».
Azterketak gero eta hurbilago egon arren, Jorajuriaren hitzetan, oraindik badago denbora azterketak euskaraz egiteko antolatzeko: «Teknikoki ez dago arazorik, eskas den den gauza bakarra nahikeria da: errektoreak ez du nahikeriarik, argi esan du goiz honetan ez duela aitzinamendurik nahi».
Horrelako erantzuna jasota, ez daude geldirik egoteko, eta ikasleen eskubideak defendatuko dituztela nabarmendu du Jorajuriak: «Orain Parisera begira arituko gara. Haurren eskubideen ukazio bat ez dugu uzten ahal errektorearen nahikeriaren eskuetan; beraz, gorago joanen gara, eta erantzunak lortuko ditugu, erantzun baikorrak».
Seaskako ikasleen aldarrikapen historikoa da azterketak euskaraz pasatzeko eskubidea, eta gaur bertan ere horren aldeko protesta bat egin dute, Baionan. Hain zuzen ere, hainbat ikastolatako ikasleek eta kideek giza katea egin dute geltokiaren eta suprefeturaren artean. Azterketak euskaraz egiteko duten eskubidea eskatzearekin batera, hainbat irakaslek aste honetan jaso dituzten zigorrak ere gaitzetsi dituzte. Hala esan du Jorajuriak: «Aste honetan ukan dugun erantzun bakarra zigorra izan da. Hori onartezina da». Pasa den ekainean, hainbat irakaslek bat egin zuten ikasleek azterketak euskaraz pasatzeko duten eskubidearekin, eta frantsesez egindako Brebetako zientzietako azterketak zuzentzeari uko egin zioten. Orain, soldata zati bat kendu diete. |
2022-2-4 | https://www.berria.eus/albisteak/209235/lan-erreformaren-onarpena-konstituzionalerako-bidean.htm | Ekonomia | Lan erreformaren onarpena, Konstituzionalerako bidean | PPk eta Voxek iragarri dute auzitegietara joko dutela lan erreforma onartzeko bozketa baliogabetzeko. | Lan erreformaren onarpena, Konstituzionalerako bidean. PPk eta Voxek iragarri dute auzitegietara joko dutela lan erreforma onartzeko bozketa baliogabetzeko. | Soka luzea ekar dezake asteazken arratsaldean Espainiako Kongresuan lan erreformaren harira bizitakoak. Erreformak ozta-ozta egin zuen aurrera, PPko diputatu Alberto Caserok huts egin eta gobernuaren lege dekretua onartzearen aldeko botoa eman zuelako. Horrela konpentsatu ahal izan zuen gobernuak UPNko bi diputatuek bere alderdiaren aginduaren muzin egin eta erreformaren aurka bozkatu izana.
Baina porrota gaizki hartu du eskuinak. Dekretuaren edukiari gehiegi erreparatu gabe, Pedro Sanchezen gobernuari min emateko aukera lehenetsi zuten PPk eta Voxek, eta eskura izan zuten garaipenak «iruzur» baten bidez ihes egin diela salatu dute. PPren arabera, Caserok erreformaren aurkako botoa eman zuen bere bizilekutik —gaixo zegoen—, baina sistemak baiezkotzat jo zuen. Akatsaz ohartuta, zuzentzen saiatu ziren, baina Meritxell Batet Kongresuko presidenteak ez zion botoa aldatzen utzi.
Iruzur teknikoa egon zitekeela ukatu dute Kongresuko iturriek, modu telematikoan bozkatzen dutenek bi aldiz eman behar dutelako botoa. Gainera, nabarmendu dute beste bi bozketatan Caserok ez zuela bere alderdiak eskatutakoarekin asmatu.
Azalpen horiekin gustura ez eta «ahalik eta urrunen joango da erreklamazioekin, justizia egin dadin», aldarrikatu du PPk. Auzitegi Konstituzionalera jotzeko aukera espresuki aipatu du eskuineko alderdiak, eta han aurkituko du Vox ultraeskuindarra ere. |
2022-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/209236/mercedesek-eta-sindikatuek-ezin-izan-dute-adostu-lan-erregulazioa.htm | Ekonomia | Mercedesek eta sindikatuek ezin izan dute adostu lan erregulazioa | Zuzendaritzak asteartera arte luzatu du negoziazio epea. UGTk blokeatu du, sindikatu gehiagoren babesa behar dela uste duelako | Mercedesek eta sindikatuek ezin izan dute adostu lan erregulazioa. Zuzendaritzak asteartera arte luzatu du negoziazio epea. UGTk blokeatu du, sindikatu gehiagoren babesa behar dela uste duelako | Asteburua luzea izango da Mercedesek Gasteizen duen lantegian. Ondo bidean, ez da bilerarik faltako, eta sakelako telefonoek askotan joko dute. Izan ere, sindikatuek eta enpresak gaur ezin izan dute adostu zuzendaritzak hurrengo hilabeteetarako eskainitako aldi baterako lan erregulazioa. Hasieran jarritako negoziazio epea gaur bukatzen zen, baina, erabakiaren garrantzia ikusita, enpresak asteartera arte luzatu du epe hori. Egoera bideratzeko itxaropena hauspotu nahi du.
5.000 operarik egiten dute lan Mercedesen faktorian. Langile gehien batzen dituen Euskal Herriko lantegia da, eta zeharka beste askoren bezero nagusi ere badena. Azken hilabeteetan osagaien gabezia nozitzen ari da, eta, txanda guztietako lanik ez duenez, 30 eguneko lan erregulazio bat egin nahi du ekainera arte. Ez da horrelako neurri bat hartzen duen lehen aldia. Urrunago joan gabe, abenduaren 17tik urtarrilaren 3ra geldirik egon zen, erdieroaleak pilatuz joateko.
Lan erregulazio berria, baina, luzeagoa da, eta enpresak sindikatuekin adostu nahi du. Azken asteetan negoziatzen aritu dira, eta zuzendaritzaren azken eskaintza soldata osagarria %70tik %80ra igotzea izan da. Era berean, oporrei eta aparteko soldatei eutsiko lieke. Abenduko lan erregulazioko baldintzetara asko gerturatu da. Enpresak, berez, ez du akordiorik behar: aldi baterako lan erregulazioa aldebakarrez onar dezake, eta osagarririk gabe, baina batzordearen baietzak berme handiagoa emango lioke auzibiderik balego.
VWen, aurrera
Gaur egin dute ustez azken bilera beharko zukeena, eta langile batzordeko hamahiru kideetatik zazpik enpresaren eskaintza babestu zuten (UGT, CCOO, Ekintza eta PIM). UGTk, baina, ordezkaritza handiena duen sindikatuak, iritzi dio babes horrek zabalagoa behar duela, eta gutxienez zortziren baietza beharko litzakeela esan zuen bileran. Horrek zer esan nahi zuen? Bada, ELAren, LABen edo ESKren babesa nahi zuela, eta ez zen iritsi. Puntu horretan altxatu ziren mahaitik, eta hurrengo astean berriz eseriko dira. Ikusteko dago eskaintza edo jarreraren bat aldatuko den.
Mercedeseko negoziazio malkartsuek ez dute zerikusirik Nafarroako VWekoekin. Landabengo zuzendaritzak antzeko neurriak planteatu ditu ekain amaierara arte, han ere osagai gabezia nozitu dutelako, eta langile batzordearen bi herenek babestu zuten eskaintza herenegun (%67,8). VWen, UGTk eta CCOOk ordezkaritza handiagoa dute, eta haien babesa aski izan zen aldi baterako erregulazioa atera zedin. ELAk, berriz, publikoki kritikatu zuen, langile «zaurgarrienek» kalte handiagoa izango dutelako. 4.500 langilek dihardute guztira VWen.
Ez dira bakarrak
Mercedes eta VW ez dira aldi baterako erregulazioan dauden autogintzako enpresa bakarrak. Gestampek ere (735 langile), esaterako, antzeko neurriak hartu behar izan ditu. Urtarrilean ugaritu egin dira Hego Euskal Herrian aldi baterako erregulazioan dauden langileak: urtarrilaren 31n 5.532 ziren, hilabete lehenago baino 1.139 gehiago. Osagaien gabeziak gogor jo du autogintza, baina beste sektore batzuetan ere kosta egiten ari zaie urteari ekitea. Esaterako, Arcelorrek Sestaon (Bizkaia) duen altzairutegiak ere aldi baterako erregulazioan sartu ditu 278 langile finkoak. |
2022-2-5 | https://www.berria.eus/albisteak/209266/espetxera-bidali-dute-bikotekide-ohia-bi-labanekin-mehatxatu-duen-gizonezko-bat.htm | Gizartea | Espetxera bidali dute bikotekide ohia bi labanekin mehatxatu duen gizonezko bat | Biktimarengandik urruntzeko agindua zuen 42 urteko erasotzaileak. | Espetxera bidali dute bikotekide ohia bi labanekin mehatxatu duen gizonezko bat. Biktimarengandik urruntzeko agindua zuen 42 urteko erasotzaileak. | Egoera dramatikoa pairatu dute emakume batek eta haren lagun batek Cintruenigon (Nafarroa). Emakumearen bikotekide ohia etxean sartu eta bi labanarekin mehatxatu ditu. Foruzainek atxilotu dute, eta epaileak espetxera bidali du.
42 urteko gizonezkoak aurrekariak ditu, eta duela aste gutxi emakumearengandik urruntzeko agindua ezarri zioten. Edonola ere, bikotekide ohiaren etxean sartu da, hura beste pertsona batekin zegoenean. Etxean haurrak zeuden, lotan.
Emakumea eta laguna gela batean babestu ziren. Erasotzaileak, orduan, sukaldeko bi laban hartu eta atea horiekin jotzen hasi zen. Emakumeak Foruzaingoari deitu zion.
Foruzainek atxilotu egin zuten, eta urruntzeko agindua urratzeaz gain, aginteari aurre egitea, mehatxuak eta kalteak eragitea leporatu diote.
«Emakumea, txingetarekin itxita; gizonezkoa haren atea sastakatzen. Cientruenigon atxilotuta. Espetxean egiten du lo dagoeneko», idatzi du Foruzaingoak sare sozialetan, eta gizonezkoak erabilitako labanen argazkiarekin lagundu du mezua. |
2022-2-5 | https://www.berria.eus/albisteak/209267/sayas-eta-adaneroren-aurka-bozkatu-du-upnren-80-inguruk.htm | Politika | Sayas eta Adaneroren aurka bozkatu du UPNren «%80 inguruk» | Kongresukide matxinoei diputatu akta itzultzeko exijitzeko eta hori egin ezean UPNtik kanporatzeko erabakia berretsi du alderdiko Batzorde Politikoak. | Sayas eta Adaneroren aurka bozkatu du UPNren «%80 inguruk». Kongresukide matxinoei diputatu akta itzultzeko exijitzeko eta hori egin ezean UPNtik kanporatzeko erabakia berretsi du alderdiko Batzorde Politikoak. | Alderdiak agindurikoari muzin egin eta Lanaren Erreformaren aurka bozkatu zuten ostegunean Sergio Sayas eta Carlos Garcia Adanero diputatuek. Haien etorkizuna erabakitzeko, alderdiaren kontseilu politikoa bildu da gaur Iruñean. Bildutako %80,6k bezperan zuzendaritza batzordeak onartutako adierazpena berretsi du: Modu horretan, bi diputatuei akta itzultzeko eskatu zaie eta egin ezean, kanporatuak izateko prozedurari ekingo dio alderdiak.
Javier Esparza alderdiko presidenteak adierazi du Kontseilu Politikoak babestutako segitu besterik ez dutela bi diputatuek. «Diputatu akta itzultzen ez badute, ezin dute UPNn jarraitu. Hori erabaki du kontseiluak». Kontseiluak 232 kidek osatzen dute eta gaur Navarra Arenan izan direnen %15ek bozkatu du Sayas eta Adaneroren alde. Alderdiak jakitera eman duenez, beste %3,75ek zuri bozkatu du eta %0,6 abstenitu egin da. Alderdiak ez du jakinarazi zenbat kide bertaratu diren guztira.
Goizeko 11:00etan hasi da bilera, Nafarroa Arenan. Alderdiak «diziplina falta larria» egozten die bi diputatuei. Gaurko emaitzarekin, batasun irudia eman nahi izan du UPNk, eta horrekin batera azken orduetan kolokan jarritako Esparzaren lidergoari babesa adierazi nahi izan dio.
Kontseilu Politikoak hedabide askoren arreta piztu du, eta protagonista nagusiek hasi aurretik zein ondoren hitz egin dute. Sergio Sayas sostenguarekin heldu da politikaria aretora, Alesbeseko alkate Carmen Segura eta Isabel Garcia Malo parlamentaria, tartean. «Egun zaila da, oso; 22 urte dira alderdi honetan», gaineratu du Sayasek. Javier Esparza alderdiko presidentea ere lagunekin heldu da bilkurara. Tartean ziren Enrique Maia Iruñeko alkatea, Yolanda Ibañez idazkari nagusia, eta Angel Ansa, Cristina Ibarrola eta Miguel Bujanda Nafarroako parlamentukideak. Adanero bakarrik sartu eta atera da.
Atzoko zein gaurko emaitzaren ostean, ikusteko dago bi diputatuak kanporatzeko prozedurak zer bilakaera izan dezakeen. Prozedura berme eta diziplina batzordearen eskuetan egongo da, eta haren arabera, «oso falta larri batek» soilik bultza dezake bi militante UPN uztera. Carlos Garcia Adaneroren arabera, zuzendaritzak hori bultzatu nahi du eta «ahalik eta azkarren» izatea bilatuko du. Haatik, Adanerok uste du alderdiaren prozedura jarraitu beharko dela eta berme batzordeari bere argudioak azaldu nahi dizikio.«Defendatu besterik ez dugu egingo. UPNren sortzaile Jesus Aizpunen bulegoa neure defentsan laguntzea espero dut».
Amaiera, adibidez, Esparzari galdetu zaio ea bere lidergoa ahuldu nahi izan duten diputatuek osteguneko lan erreformaren bozketan zuzendaritzaren irizpideen kontra bozkatuta. Bere esanetan, pertsonez haragoko kontua da, eta ondorioz alderdia bera ahuldu nahi izan dute: "Hitzeko alderdia gara. Asmatu dezakegu edo erratu gaitezke, eta akordiora iristen bagara, bete egiten da. Hori jarri da ezbaian":
Esparzak nabarmendu du asteazkeneko bileran finkatu zuela lan erreformaren aurreko UPNren posizioa, eta Adanerok zein Sayasek publikoki adierazi zutela agindu hori betetzeko asmoa. Bere hitzetan, ez zieten bere asmoen berri eman: «Osteguneko 18:30etan, bozketaren unean, ez zuten esandakoa egin eta guztiok engainatu gintuzten».
Argi ez esan arren, UPN barruan susmoa dute PPk bultzatu zituela bi diputatuak hori egitera, eta horren aurrean Pablo Casadorekin hitz egin al duen galdetu zaio Esparzari. Hark baieztatu du baietz. «Esan dit PPk ez duela horretan parte hartu». Mezu hori sinesten al duen itaundu zaio: «Ez dut zertan esandakoa zalantzan jarri», ihardetsi du UPNko buruzagiak.
Bi diputatuen artean, Sayasek hitz egin du Kontseilu barruan. Egindakoa defenditu du alderdikideen aurrean. Argudiatu du «duintasunez eta askatasunez» bozkatu zutela ezezkoa. «UPN ezin da bihurtu Sanchezen oineko alfonbra, lan erreforma Espainiaren hobe beharrez zela dioen eta biharamunean Espainia suntsitu nahi dutenei eskua emango dien batek ezin du UPN zapaldu». |
2022-2-5 | https://www.berria.eus/albisteak/209268/georges-labazee-hil-da.htm | Politika | Georges Labazee hil da | Pirinio Atlantikoetako departamenduko kontseiluko lehendakari eta Frantziako senatari izan zen. | Georges Labazee hil da. Pirinio Atlantikoetako departamenduko kontseiluko lehendakari eta Frantziako senatari izan zen. | Georges Labazee 1943an sortu zen, Vivenen (Biarno). Atzo hil zen, 78 urterekin, eritasun baten ondorioz. Biarnon hasi zen politikagintzan, eta urte anitzez Thezeko (Biarno) kantonamenduko ordezkari izan zen. Frantziako PS alderdi sozialisteko kidea zen, eta Pirinio Atlantikoetako departamenduko Kontseilu Nagusiko lehendakaria izan zen 2011tik 2015era, eta Frantziako senatari 2011tik 2017ra. Akitaniako Eskualdeko kontseilari egon zen 29 urtez.
Departamenduko lehendakari izendatu zutelarik, elkarrizketa egin zion BERRIAk. Izan ere, lehen aldia izan zen sozialistek departamenduko burua hartzen zutela. Honela mintzatu zen orduan: «Izan dadin Biarnoan, izan dadin Euskal Herrian, departamenduko gizon eta emazteek konfiantza adierazi diote alderdi sozialistari, eta irrika hori aldaketa politikoaren bidez gauzatzea deliberatu dute».
2015ean Jean Jacques Lasserrek ordezkatu zuen. Bilana egiterakoan, honela mintzatu zen Labazee BERRIAn: «Espero dut jendeak ulertzea Departamendu Kontseiluak garrantzia duela haurren, adineko jendearen eta garraioaren politiketan. Eguneroko bizitza da». |
2022-2-5 | https://www.berria.eus/albisteak/209269/ehunka-lagunek-arbuiatu-dute-laudioko-udalaren-aurkako-epaia.htm | Gizartea | Ehunka lagunek arbuiatu dute Laudioko Udalaren aurkako epaia | Hizkuntza eskubideak murrizteko, botere judiziala «jurisprudentzia» erabiltzen ari dela salatu du Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak. Halakoei «batasunetik» erantzutera dei egin du. | Ehunka lagunek arbuiatu dute Laudioko Udalaren aurkako epaia. Hizkuntza eskubideak murrizteko, botere judiziala «jurisprudentzia» erabiltzen ari dela salatu du Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak. Halakoei «batasunetik» erantzutera dei egin du. | Euskalgintzako eragileen deiari erantzunez, ehunka lagunek salatu dute Laudioko Udalaren kontra Gasteizko epaile batek asteon emandako epaia, gaur eguerdian. Administrazioan euskaraz aritzeko eskubidea aldarrikatu dute, eta «botere judizialaren oldarraldia» salatu.
Asteon ezagutarazi zuen epailearen erabakia Arabako Alea-k, eta harrabotsa eragin dute epaiak berak nahiz hura arrazoitzeko erabilitako argudioek. 2020an zegokion hizkuntza eskakizuna ez egiaztatzeagatik kaleratutako bitarteko funtzionario ohi baten alde egin zuen epaileak, argudiatuta udalak «diskriminatu» egin zuela eta ez zuela hartu euskararen zailtasun maila. Are, euskara «munduko hizkuntzarik zailenen zerrendan bosgarrena» dela zioen epaiak. Laudioko Udalak helegitea jarriko dio epaiari.
Euskalgintzaren Kontseiluak eta Aiaraldeko Euskalgintzaren Kontseiluak deitu dute gaurko elkarretaratzera, eta azken eragile horretako kideek adierazpen bateratu bat irakurri dute haren amaieran. «Euskaldunok administrazioarekin aritzeko eskubidea ez dugu bermatua, eta hori lortu behar dugu. Administrazioa euskaldundu behar dugu», adierazi dute. Gaineratu dute, Aiaraldeko Euskalgintzaren Kontseiluak helburu hori duen Bai we can! egitasmoa aurkeztu zuela 2019an, eta hartara atxiki zirela Aiaraldeko alderdi politiko gehienak. Orain arte Aiaraldeko udalen konpromisoa lortu dutela azaldu dute, eta ez dela inolako arazorik izan. Salbuespen bakarra Laudioko Udaleko hizkuntza eskakizunekin gertatutakoa dela salatu dute. Euren helburuetan berretsiz amaitu dute hitzartzea: «Ez dugu arrotz izan nahi gure herrian. Ez diogu gure izateari uko egin nahi. Ez ditugu gure eskubideak hutsean laga nahi», adierazi dute.
«Estrategia» murriztailea
Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak, berriz, botere judizialaren «estrategia» izan du hizpide: «Hizkuntza araudia aldatzea helburu duen estrategia». Haren esanetan, aste honetan ezagututako epaiak «erakutsi du edozer tontakeria, irizpide juridikorik gabeko edozer gauza, balia daitekeela, baldin eta hizmuntza eskubideen urraketa ahalbidetuko duen epaia argitaratu nahi bada». Hizkuntza eskubideak murrizteko, botere judiziala «juridsprudentzia» erabiltzen ari dela ohartarazi du: «Epaien bidez saiatzen ari dira legedia aldatzen. Jurisprudentziaren bidez ari dira legedia aldatzen, ahalik eta interpretazio hertsiena izateko eta gure eskubideak are gehiago murrizteko».
Epaileek jomugan dituzten esparruak, gainera, «hizkuntza gutxituen normalizazioan zutabe» direnak direla azaldu du; administrazioa eta hezkuntza, kasurako. «Inolako lotsarik gabe esaten dute udal batean zein langilek jakin behar duen euskara eta zeinek ez, hizkuntza-plangintzagileak bailira. Inolako lotsarik gabe esaten dute hezkuntza sisteman zenbat toki hartu behar duen gaztelaniak, pedagogoak balira. Edota, azken epaian bezala, hizkuntza bat zaila den ala ez, linguistak bailira» esan du.
«Oldarraldi» horri «batasunetik» erantzun behar zaiola nabarmendu du Bilbaok: «Guztion artean harresi bat eraiki behar dugu desadostasuna agertzeko eta horrelakoak onartzeko prest ez gaudela ozen, ozen eta ozen esateko». Gainera, horretarako aukera gehiago izago da, haren arabera. EAEko Udal Legea Espainiako Konstituzionalaren ebazpenaren zain dagoela gogoratu du, eta EAEko Justizia Auzitegi Nagusia udaletako euskarare erabilera arautzen duen dekretuaren hainbat artikulu aztertzen ari dela. «Ez dezagun pentsa berri onik etorriko denik; horrexegatik, inoiz baino garrantzitsuagoa da batzea eta oldarraldiei batasunetik aurre egitea», erantsi du. |
2022-2-5 | https://www.berria.eus/albisteak/209270/sunbillako-hilketa-saiakera-gaitzetsi-dute-iturenen.htm | Gizartea | Sunbillako hilketa saiakera gaitzetsi dute Iturenen | Eskualdeko dozenaka lagun bildu dira Iturengo plazan, orain bi aste gertaturiko erasoa salatzeko. Hilketa saiakerarekin lotuta behin-behinean espetxean dira gizon bat eta emakume bat. Orion ere manifestazioa egin dute, «eraso matxista» bat salatu eta Urola Kostan izaten ari den erasoen gorakada gaitzesteko. | Sunbillako hilketa saiakera gaitzetsi dute Iturenen. Eskualdeko dozenaka lagun bildu dira Iturengo plazan, orain bi aste gertaturiko erasoa salatzeko. Hilketa saiakerarekin lotuta behin-behinean espetxean dira gizon bat eta emakume bat. Orion ere manifestazioa egin dute, «eraso matxista» bat salatu eta Urola Kostan izaten ari den erasoen gorakada gaitzesteko. | Orain bi aste gertatu zen erasoa: emakume batek, lanera zihoala, tiro bat jaso zuen gidatzen zuen autoaren aurka, N-121-A errepidean, Sunbilla parean (Nafarroa). Haren mutil lagun ohia eta gizonaren oraingo neska laguna atxilotu zituzten joan den astean, erasoarekin lotuta, eta behin-behinean espetxeratuak dira.
Hilketa matxista saiakera salatu dute gaur Iturenen (Nafarroa), erasoa jasan duen emakumea bizi den herrian. Eskualdeko eta herriko dozenaka lagun bildu dira plazan, Eraso sexista gehiagorik ez lelopean, eta elkarretaratze isila egin dute, bukaeran irrintzi batek puskatu duena.
Hilketa saiakera
Epaileak ebazpen judizialean azaldu zuenez, bi inputatuak gertakarien lekuan egon ziren erasoa gertatu zenean. Horrez gain, adierazi zuen egindako ikerketatik ondoriozta daitekeela akusatuek «bikote harremana» dutela, eta «zantzu objektiboak» daudela errateko «biktimaren bizitzaren aurka» egin zutela. Epaileak gaineratu zuen atxilotuak aurreko egunetan «hainbat aldiz» joan zirela erasoa egin zuten lekura. Hilketa saiakera egotzi diete.
Sunbillan ez ezik, Orion (Gipuzkoa) ere egin dute protesta gaur eguerdian, herri horretan joan den ostiralean izandako eraso bat salatzeko. Manifestazioa egin dute ehunka lagunek Erasorik ez erantzunik gabe lelopean. Xaltxerak talde feminista eman zuen erasoaren berri, joan den ostiralean. «Ez da eraso solte bat. Emakumeok egunero jasaten ditugu eraso matxista, eta, azkenaldian, gure eskualdean areagotu egin dira», gaitzetsi zuten.Urola Kostan azken hilabeteetan eraso matxistak ugaritu direla eta, manifestazio bateratua deitu zuten Orioko, Zarauzko, Getariako eta Zumaiako talde feministek. |
2022-2-5 | https://www.berria.eus/albisteak/209271/hainbat-ekintzaile-biluztu-dira-gasteizen-tortura-aitor-dezatela-eskatzeko.htm | Politika | Hainbat ekintzaile biluztu dira Gasteizen, tortura aitor dezatela eskatzeko | Sortuk egin du ekintza, «torturaren errealitate iluna argitara atera», eta «aitortza, erreparazioa eta ez errepikatzeko bermeak» aldarrikatzeko. Espainiako Gobernuak Gasteizen duen ordezkaritzaren eta polizia etxe baten aitzinean biluztu dira. | Hainbat ekintzaile biluztu dira Gasteizen, tortura aitor dezatela eskatzeko. Sortuk egin du ekintza, «torturaren errealitate iluna argitara atera», eta «aitortza, erreparazioa eta ez errepikatzeko bermeak» aldarrikatzeko. Espainiako Gobernuak Gasteizen duen ordezkaritzaren eta polizia etxe baten aitzinean biluztu dira. | Biluzik, lurrean, eskuak lotuta eta burua poltsa beltzez estalita. Halaxe agertu dira hogeita hamar bat ekintzaile gaur eguerdian Gasteizen, Espainiako Gobernuak Araban duen ordezkaritzaren eta polizia etxe baten aitzinean. Torturaren «errealitate iluna» bistaratu eta «aitortza, erreparazioa eta ez errepikatzeko bermeak» eskatu nahi izan ditu Sortuk ekintzaren bidez. Alderdiak salatu du, hain zuzen, erakunde publikoek «ahantzi» egiten dutela «milaka herritarrek pairatutako oinazea».
Haimar Altuna Sortuko gatazkaren ondorioen konponbiderako batzordearen arduradunak «ardurak» eskatu ditu «egia osoa» argitara ateratzeko: «5.667 euskal herritarrek igaro behar izan dute torturaren atzapar krudeletik, eta, hala ere, inongo arduradun politikok ez du ezelako zintzotasun ariketarik egin, ez eta eragindako kaltea aitortzeko urratsik eman». Sortuko kideak salatu du oraindik ere tortura «zuritzen» dutela, eta «inpunitatea» ematen zaiela «torturaren arduradun politikoei» eta torturatu zuten poliziei, Guardia Zibilari, Espainiako Poliziari eta Ertzaintzari.
Altunaren hitzetan, «ezinbestekoa» da torturaren arduradunek egin zutena aitor dezatela. «Ezinbestekoa da tortura hauspotu, isilarazi eta modu batera edo bestera posible egin zuten horien aitortza, izan politikari edo mediku, izan abokatu edo epaile, izan fiskal edo kazetari». Adierazi du «ezker abertzalea» urratsak egiten ari dela «biktima guztien aitortzara bidean», eta berdin egin beharko luketela «torturaren eragileek» ere: «Behar-beharrezkoa da torturaren egia argitara eraman eta milaka torturatuek merezi duten aitortza, erreparazioa eta ez errepikatzeko bermeak eskuratzea». |
2022-2-5 | https://www.berria.eus/albisteak/209272/merezimenduko-argia-saria-eman-diete-gure-irratia-irulegiko-irratia-eta-xiberoko-botzari.htm | Gizartea | Merezimenduko Argia saria eman diete Gure Irratia, Irulegiko Irratia eta Xiberoko Botzari | «Herrigintzaren ekarpen balios eta behar-beharrezkoak» dira Ipar Euskal Herriko hiru irratiak, Argia-ren arabera. Artxipelagoa podcastak eta Pantailak Euskaraz egitasmoak jaso dituzte irratiko eta kanpaina onenaren Argia sariak. | Merezimenduko Argia saria eman diete Gure Irratia, Irulegiko Irratia eta Xiberoko Botzari. «Herrigintzaren ekarpen balios eta behar-beharrezkoak» dira Ipar Euskal Herriko hiru irratiak, Argia-ren arabera. Artxipelagoa podcastak eta Pantailak Euskaraz egitasmoak jaso dituzte irratiko eta kanpaina onenaren Argia sariak. | Emititzen hasi zirenetik lau hamarkada igaro direnean, Argia-k aitortza egin die Gure Irratiari, Irulegiko Irratiari eta Xiberoko Botzari, Merezimenduko Argia saria emanda. Jojo Bidart (Irulegi Irratia), Julen Guiresse (Xiberoko Botza) eta Arantxa Idiederrek (Gure Irratia) jaso dute saria, hiru irratien izenean.
«Duela 40 urte ukandako ausardia eta orduz geroztik Euskal Herriari, euskarari eta euskaraz bizi nahi dugun herritarroi egindako ekarpena saritu nahi dugu merezimenduzko sari honen bidez», adierazi du hedabideak, saria ematearekin batera. Izan ere, «1980ko hamarkadan bezala gaur egun ere», hiru irratiak «herrigintzaren ekarpen balios eta behar-beharrezkoak» direla nabarmendu du.
«Antena bat tontor baten gainean kokatu, FM irrati-igorle bat eskuratu, bolondres baten etxean mikrofono pare bat entxufatu eta abiatu ziren, ahal bezala», gogora ekarri du Argia-k. Zenbaitek orduan «ameslaritzat» hartuko zituzten arren, eskertu egin die «ametsari lotua eta honen gauzatzeko ausardia ukan» izana.
Ordutik, baina, «handitu eta profesionalizatu» egin direla azaldu du, «betiere, entzuleekiko hurbiltasuna bermatuz». Hiru irratiak elkartu egin ziren 1997an eta Euskal Irratiak federazioa sortu zuten. Gerora, Antxeta Irratiak ere egin zuen bat harekin.
Irratikoa, distopia bati
Irratiko Argia Saria eta kanpaina onenarena ere banatu dituzte egunotan. Artxipelagoa fikziozko podcastari eman zioten lehenengoa. Irrati-nobelak edo antzerki-nobelak tradizio izan direla gogoratu zuen Argia-k, eta halakoak egungo podcastekin alderatu. «Saritzen dugun fikziozko podcast honek osagai klasiko guztiak ditu: akzioa, onak, gaiztoak, borrokak, heroiak... Dena, 2103. urteko giro apokaliptikoan ondo blaitua».
Hiru olatuk Europa ia osorik urpean utzi osteko garai distopikoa irudikatzen du Artxipelagoa-k, itsasoaren maila 500 metro igo, eta salbu geratu diren lur apurrak hiri-estatuetan antolatu direnekoa. Horietako bat da Euskal Artxipelagoa. «Distopia zaharra da sormenaren historian, baina sasoi batzuetan besteetan baino indartsuago ageri zaigu, eta COVID garaiak edo bizi dugun larrialdi klimatikoak indar berezia ematen diete gisa honetako lanei. Lan hau fikzioa da, ez da oraindik Euskal Artxipelagorik, baina begirada zabalduz, egia borobiletik ere badu, urak haien lurrak mendean hartuta, munduko milaka lagun ari baitira ihesi lur seguruagoen bila, tartean gurera hurbilduta», azaldu zuen Argia-k.
Kanpainarik onenaren saria, berriz, Pantailak Euskaraz egitasmoari eman zion. «XXI. mendean euskarak aurrera egingo badu –eta, beraz, euskaldunok komunitate gisa–, euskarazko ikus-entzunezkoak normaltasunez kontsumitu ahal izateko bideak behar ditugu. Pantaila guztietan. Ahalik eta plataforma gehienetan, etxetik hasita». Egitasmoaren sustatzaileek «milaka euskaltzaleren sentimenduei hitzak jarri» dizkietela azaldu zuen Argia-k, eta «egoera honetan ardura zuzena dutenak mugiarazteko olatua» sortzen ari dela. |
2022-2-5 | https://www.berria.eus/albisteak/209273/alavesen-bolada-txarrak-ez-du-etenik.htm | Kirola | Alavesen bolada txarrak ez du etenik | Arabarrek hirugarren partida galdu dute jarraian, Elxen aurka. Aurretik jarri dira lehen zatian, baina behea jo dute atsedenaren ondoren, eta hiru gol jaso dituzte. | Alavesen bolada txarrak ez du etenik. Arabarrek hirugarren partida galdu dute jarraian, Elxen aurka. Aurretik jarri dira lehen zatian, baina behea jo dute atsedenaren ondoren, eta hiru gol jaso dituzte. | Bukaerarik ez du Alaves sasoi honetan osatzen ari den partida makalen zerrendak. Petralak bakarrik ez, guztiz etsigarriak izan dira asko. Horien artean dago Arabako taldeak gaur eguerdian Elxen zelaian jokatu duena. Ezinak jota aritu da hamaikagarrenez, eta 11. neurketa lotu du garaipenik lortu gabe. Lehen Mailan ez da sekula horren bolada txarrean egon. Teknikariz aldatu eta jokalari berriak fitxatu izanagatik, joerak oso ezkorra izaten jarraitzen du. Gaurkoa Jose Luis Mendilibarren aroko bosgarren lehia izan da, eta aurreko lauetan bezala, ihes egin dio garaipenak. Atsedenera irabazten iritsi da aspaldiko partez, baina guztiz hondoratu da bigarren zatian. Sailkapenean ere, barru-barruraino dago putzuan sartuta.
Bazkariak ez zien onik egingo Alaveseko zale askori, oso partida astuna jokatu baitu taldeak. Defentsan ez da gai 90 minutuz sendo jarduteko, eta erasoan zailtasun latzak ditu arriskua sortzeko. Hasierako platera, gerora iritsiko zenaren aurrerapena izan da: partida abiatu eta 25 segundora baloia atean sartu dute etxekoek, ezkerretik barnekaldia egin ondoren. Gola baliogabetu egin du Melero Lopezek, ustez falta egin diotelako Duarteri. Elxen jokaldia bezain zorrotza izan da epaileak hartutako erabakia.
Lasaitua hartu du Alavesek. Eta ez hori bakarrik: etxekoen hasiera bipilari neurria hartu, eta parekatu egin du norgehiagoka. Franciscoren taldea baloia atzetik jokatzen saiatu da, eta arabarrek presio biziarekin erantzun diote. Eta behin jabetza berreskuratuta, erdiraketak bata bestearen atzetik egin dituzte. Bada, modu horretan hartu dute aurrea markagailuan. Jasonek gaizki erdiratu du eskuinetik, baina baloia Riojari iritsi zaio, eta hura dezentez zehatzagoa izan da. Gola Joseluk sartu du; nork bestela. Hiru atzelariri aurrea hartu, eta hanka luzatuz sareratu du baloia, bigarren zutoinean.
Mendilibarrekin Alavesek joko irekian egindako lehen gola izan da. Zailena egina zuen, hortaz. Haatik, 20. minutua bete gabe zegoen oraindik. Gasteiztarrei lan asko gelditzen zitzaien aurretik. Egin beharrekoak ondo egin dituzte atsedenera bitarte, tinko ihardetsi baitiete Elxen ahaleginei. Boye puri-purian dabil, eta bi aukera on izan ditu; aldiz, Laguardia ondo gurutzatu zaio aurrenekoan; eta ondoren, erremate okerra egin du buruz. Ezker hegaletik temati zebilen etxeko taldea, baina Alavesek trantsizio azkarretan sufritu du bakarrik.
Ordura arte egindako guztia ezerezean gelditu zaio atsedenetik bueltan. Izan ere, 46. minutuan banakoa egin du Millak, arabarren ahulezia probestuz. Lejeunek oso gaizki urrundu du baloia area barruan, eta nahigabe, goleko pasea eman dio Elxeko aurrelariari. Pachecok ate barruan gelditu du baloia; marra nabarmen igaro du. Hortik aitzin, korderik gabe izan da Mendilibarren taldea. Denbora kontua zen bigarren gola jasotzea, eta 58. minutuan iritsi da, berriz ere Millaren bitartez. Elxek ezker hegaletik atondu du jokaldia, lehen golean bezala, eta bukaera bikaina eman dio kataluniarrak. Hori bai, bakar-bakarrik errematatu du arearen ertzetik.
Ordurako, zelaian zeuden Tenaglia eta Vallejo, Alavesen azken fitxaketak. Hala, zelaian bat egin dute neguko merkatuan iritsi diren lau jokalariek –hasieratik aritu dira Jason eta Escalante–. Fitxa berriak, taula berbera: erreakziorako batere gaitasunik ez du izan Gasteizko taldeak. De la Fuentek boleaz egindako erremate bat izan da kanpokoen ahalegin aipagarri bakarra, baina baloiak harmailetan bukatu du. Zehatzagoa izan da Fidel, eta 3-1ekoa sartu du 85. minutuan. Jokaldi ederra ehundu du Elxek, eta azkena eman dio Alavesek burumakur bukatu duen hamaikagarren lehiari. Asko hobetu ezean, jai dauka. |
2022-2-5 | https://www.berria.eus/albisteak/209274/torturan-oinarrituriko-epaiketarik-ez-egiteko-eskatu-dute-irunen.htm | Politika | Torturan oinarrituriko epaiketarik ez egiteko eskatu dute Irunen | Iratxe Sorzabal euskal presoarekiko sostenguz manifestazio jendetsua egin dute. Astelehenean eta asteartean epaituko dute, Espainiako Auzitegi Nazionalean. | Torturan oinarrituriko epaiketarik ez egiteko eskatu dute Irunen. Iratxe Sorzabal euskal presoarekiko sostenguz manifestazio jendetsua egin dute. Astelehenean eta asteartean epaituko dute, Espainiako Auzitegi Nazionalean. | Astelehenean eta asteartean epaituko dute Iratxe Sorzabal euskal presoa Espainiako Auzitegi Nazionalean, eta, Bidasoaldeko bere lagunek deituta, manifestazioa egin dute gaur arratsaldean Irunen (Gipuzkoa), euskal presoaren herrian. «Salbuespenezko» epaiketarik ez egiteko eskatu dute, eta torturaren aurka mintzatu dira deitzaileak. Izan ere, 2001ean torturapean eginiko deklarazioak oinarri hartuta epaituko dute Sorzabal Madrilen.
1996an Gijonen(Asturias, Espainia) ETAk egindako atentatu bat egotzi nahi diote Sorzabali, eta, berez Reauko espetxean baldin bazeukaten ere (Frantzia, 925 kilometro), Espainiaratua dute epaiketarako.
2001ean Guardia Zibilak atxilotu zuenean torturak salatu zituen Sorzabalek. Istanbulgo Protokoloa aktibatu zioten 2015ean, berriz atxilotu zutenean, eta mediku aditu baten azterketa izan zuen Fresnesko kartzelan (Frantzia): «Medikuaren arabera, tortura salaketak sinesgarritasun osoa du; estres post-traumatikoa antzeman zion», azaldu zuen orduan bere abokatuak. Euskaldunon Egunkaria-k 2001ean egin zion elkarrizketan honela kontatu zuen bizi izandakoa Sorzabalek: «Ez nuen hiltzeko beldurrik; gogoa neukan». 2020ko abenduan Parisko Dei Auzitegiak gibelera bota zuen Sorzabalen aurkako euroagindu bat, prokuradoreak sinesgarritasuna eman baitzien bere tortura testigantzei. |
2022-2-5 | https://www.berria.eus/albisteak/209275/loria-sergio-herrerarentzat.htm | Kirola | Loria Sergio Herrerarentzat | Penaltia geratu dio Osasunako atezainak Rakitici bi minutu falta zirenean, eta hari esker eskuratu du puntua etxeko taldeak. | Loria Sergio Herrerarentzat. Penaltia geratu dio Osasunako atezainak Rakitici bi minutu falta zirenean, eta hari esker eskuratu du puntua etxeko taldeak. | Osasunak puntu baliotsua eskuratu du Sevillaren aurka Sadarren (0-0). Partida osoko lan ona azkenera kendu dio ia-ia VARen epaile lanetan aritu den Iglesias Villanuevak, baina Sergio Herrerak galarazi du, hark Pizarro Gomezi honek ikusi ez duen penaltia adierazi eta gero, atezainak urrundu diolako jaurtiketa Rakitici.
Lotua izan da partida aukerei dagokionez. Asko ez dira izan. Lehen zatian, Osasunak sortu ditu bakan batzuk, baina ez da gai izan aurretik jarriko zukeen gola sartzeko. Gero, bigarrenean, kanpotarrek izan dute aukera garbiena, baina En-Nesyrik ez dio ondo eman baloiari, eta Herrerak geratu dio. Partidaren azkeneko zatian, estutu egin du Julen Lopetegiren taldeak Jagoba Arrasaterena, eta etxekoak ia arean sartuta amaitu dute partida. Egin ditu hainbat erdiraketa Sevillak, baina ondo urrundu dituzte Osasunakoek.
Puntu honekin, 29.a batu du Iruñeko taldeak, eta hamabigarren da oraingoz, jardunaldia osatuko duten hainbat partida jokatu bitartean. |
2022-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/209309/hogei-bat-lagun-etxetik-aterarazi-dituzte-basaurin-sute-batengatik.htm | Gizartea | Hogei bat lagun etxetik aterarazi dituzte Basaurin, sute batengatik | Pabiloi batek su hartu du, eta ke laino handia sortu da ondorioz inguruan. Ez da zauriturik izan. | Hogei bat lagun etxetik aterarazi dituzte Basaurin, sute batengatik. Pabiloi batek su hartu du, eta ke laino handia sortu da ondorioz inguruan. Ez da zauriturik izan. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintzak eta Udaltzaingoak hogei pertsona inguru etxetik aterarazi ditu gaur Basaurin (Bizkaia), pabiloi batek su hartu ondotik. Emandako informazioaren arabera, herriko Larrazabal kaleko pabiloi batean sortu da sutea, 6:00ak aldera; zehaztu dutenez, eraikina hutsik da, eta bertan ez da jarduerarik egiten gaur egun. Ez da zauriturik izan, baina ke laino mardula sortu da inguruan sutearen ondorioz. Horregatik, etxetik irteteko agindua eman die Poliziak ondoko eraikinetako bizilagunei.
Suhiltzaileek lanean dihardute, sua itzaltzeko. Udaleko gizarte zerbitzuek hartu dute beren gain bizilagunen arta. |
2022-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/209310/beste-395-covid-19-kasu-atzeman-dituzte-nafarroan.htm | Gizartea | Beste 395 COVID-19 kasu atzeman dituzte Nafarroan | Birusaren oldarraldia nabarmen ari da baretzen: kutsatzeen gaineko datuak azaro bukaerakoen pareko dira herrialdean. 11 lagun erietxeratu dituzte larunbatean. | Beste 395 COVID-19 kasu atzeman dituzte Nafarroan. Birusaren oldarraldia nabarmen ari da baretzen: kutsatzeen gaineko datuak azaro bukaerakoen pareko dira herrialdean. 11 lagun erietxeratu dituzte larunbatean. | Nafarroan egun bakarrean detektatutako positibo kopurua laugarren egunez jarraian izan da milatik beheitikoa. Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak azken egunotan emandako informazioari so, gero eta garbiago ondoriozta daiteke kutsatzeak geldotzen ari diela herrialdean. Hain zuzen, Osasunbideak gaur plazaratutako datuak azaro bukaerakoen pareko dira: 295 kasu zenbatu dira egun bakarrean.
Zehazki, 1.145 proba diagnostiko egin dira birusa atzemateko, eta, beraz, %34, izan da positiboen ehunekoa larunbateko testetan.
Ospitaleei dagokienez ere leuntzea sumatzen ari da Nafarroan, beheranzkoa motela izanik ere. Atzo 11 lagun ospitaleratu zituzten COVID-19ak jota; horietako bat ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan sartu zuten. Hala, Nafarroako Gobernuak emandako informazioaren arabera, oraintxe bertan 201 lagun dira Osasunbidearen ardurapeko zentroetan erietxeratuta. Horietako 28 ZIUetan daude, larri. Gainera, atzo beste hiru pertsona zendu ziren COVID-19arekin. |
2022-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/209311/sorzabalen-aurkako-mendekua-bazter-uzteko-eskatu-dute-nazioarteko-zortzi-ordezkarik.htm | Politika | Sorzabalen aurkako «mendekua» bazter uzteko eskatu dute nazioarteko zortzi ordezkarik | Bihar eta etzi epaituko dute Iratxe Sorzabal euskal presoa Espainiako Auzitegi Nazionalean. Epaileei eskatu diete «testuinguru politikoa zein den aintzat hartuta» joka dezatela. | Sorzabalen aurkako «mendekua» bazter uzteko eskatu dute nazioarteko zortzi ordezkarik. Bihar eta etzi epaituko dute Iratxe Sorzabal euskal presoa Espainiako Auzitegi Nazionalean. Epaileei eskatu diete «testuinguru politikoa zein den aintzat hartuta» joka dezatela. | «Bakearen, adiskidetzearen eta justizia trantsizionalaren garaia da, ez mendeku eta zigorraren garaia». Hori du izenburu nazioarteko zortzi ordezkariren sinadurek lagunduta argitara ateratako manifestu batek. Dokumentuan jasotako adierazpenek Iratxe Sorzabal euskal presoaren aurkako epaiketa dute hizpide; bihar eta etzi epaituko dute Espainiako Auzitegi Nazionalean. Hala, manifestuan eskatu dute epaileek aintzat har dezatela zein den gaur egungo jokaleku politikoa. Are, zehaztapena egin dute, hitz argiz: «Kartzelak husteko garaia da, ez betetzekoa».
Ikusi gehiago: Torturan oinarrituriko epaiketarik ez egiteko eskatu dute Irunen
Nazioarteko zortzi ordezkarik sinatu dute manifestua: tartean dira, esaterako, Nora Cortiñas Maiatzeko Plazako Amen elkarteko kidea, Brian Currin abokatu hegoafrikarra eta Gerry Kelly politikari irlandarra. Manifestuan, nabarmendu dute ezinbestekoa dela botere judizialak behar bezala errepara diezaiola egungo testuinguruari. «Epaiketa hau bakearen eta demokrazia inklusiboaren testuinguru politiko eraldatuan garatzen da», adierazi dute. Hain zuzen, gainera, gogora ekarri dute Sorzabalek «berebiziko garrantzia» izan zuela ETAren borroka armatua uzteko prozesuan: «Ausarta izan zen bakea eta indarkeriaren amaiera babestean».
Halaber, nazioarteko ordezkariek oroitarazi dute Iratxe Sorzabal torturatua izan dela. «Tortura eta tratu txarren salaketek zipriztindutako testigantzetan oinarritutako kondena luzeari egingo dio aurre epaiketan», ohartarazi dute. 2001ean torturapean eginiko deklarazioak izanen dira oinarri, zehazki. |
2022-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/209312/zaldibarko-luiziaren-bigarren-urteurrenean-erantzukizunak-argitzea-galdegin-dute-ehunka-lagunek-ermuan.htm | Gizartea | Zaldibarko luiziaren bigarren urteurrenean, «erantzukizunak argitzea» galdegin dute ehunka lagunek Ermuan | Dozenaka elkartek egin dute bat Zaldibar Argitu plataformak eginiko deialdiarekin. Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran omendu dituzte. | Zaldibarko luiziaren bigarren urteurrenean, «erantzukizunak argitzea» galdegin dute ehunka lagunek Ermuan. Dozenaka elkartek egin dute bat Zaldibar Argitu plataformak eginiko deialdiarekin. Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran omendu dituzte. | Bi urte joan dira Zaldibarko (Bizkaia) zabortegia amildu zenetik. Hain zuzen, 2020ko otsailaren 6an gertatu zen hondamendia. Hainbat hilabete iragan diren arren, baina, bistara da zauriak zabalik segitzen duela oraindik ere. Auziko korapiloak askatu gabe daude oraindik luizia gertatu eta bi urtera, eta herritarren ezinegona ez da arindu; horixe aldarrikatu dute ehunka lagunek gaur Ermuan (Bizkaia) eginiko manifestazioan. Zaldibar Argitu plataformak deituta, mobilizazioa egin dute 12:00etatik aitzina, herriko plazan hasita. Ardurak «argitu» daitezela eskatu dute.
Pankarta handi bat izan da manifestazioaren buruan; hari eutsiz egin dute herritarrek Ermuko plazatik zabortegirainoko bidea. Aldarrikapenez josia izan da mobilizazioa, eta asko izan dira hondamendiaren ondorioz hildako Alberto Sololuzeri eta Joaquin Beltrani eskainitako mezuak. –Beltranen gorpua aurkitu gabea da oraindik ere–. Hain zuzen, mobilizazioaren ondotik, Sololuze eta Beltran omentzeko ekitaldi berezia egin dute, 13:00etan.
Besteak beste, Zaldibar Argitu plataformako bozeramaile Carlos Alonsok nabarmendu du oso bizirik dutela luiziaren eraginez hildako bi herritarren memoria. «Batez ere, luiziaren ondorioz zaborrak eta hondakinak harrapatuta hildako biak ditugu gogoan».
«Halere, erantzukizunak argitu daitezela ere eskatzen dugu. Ez dugu ahazten, baina etorkizunari begira ari gara», ohartarazi du. Zehaztu duenez, Verter Recycling enpresa «ez da erantzule bakarra» hondamendiaren auzian. «Egoerari behatu eta kontrolaz arduratu behar zutenek ere badute erantzukizuna».
Gogor mintzatu dira Eusko Jaurlaritzaz. «2013tik, behin eta berriz baimenak ematera mugatu da Jaurlaritza. Haiek eman dute modua Zaldibarren lurperatu zitekeen hondakin kopurua handitzeko», salatu dute. Halaber, diotenez, luizia gertatu ondotik ere Jaurlaritzak ez du ardura bere gain hartu, eta «beste alde batera begiratu du; gauzak egiten utzi». |
2022-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/209313/realak-hutsean-berdindu-du-valentziaren-zelaian.htm | Kirola | Realak hutsean berdindu du Valentziaren zelaian | Txuri-urdinek puntu bat zakuratu dute Espainiako Ligako 23. jardunaldian. Lehenbiziko zatian nagusi izan da Reala, baina ez du asmatu golak sartzen. Neurketa fina egin dute atezainek. | Realak hutsean berdindu du Valentziaren zelaian. Txuri-urdinek puntu bat zakuratu dute Espainiako Ligako 23. jardunaldian. Lehenbiziko zatian nagusi izan da Reala, baina ez du asmatu golak sartzen. Neurketa fina egin dute atezainek. | Ez aldeko golik, baina ezta kontrakorik ere; Realak puntu bat erdietsita eginen du itzulia Donostiara, Valentziaren zelaian hutsean berdindu ondotik. Bi taldeek izan dute aukerarik neurketa irabazteko, baina, azkenik, markagailuak hasi bezala bukatu du partida; taldeek ez dute asmatu norgehiagokan eginiko ahalegina gol bihurtzen.
Neurketaren lehenbiziko 45 minutuetan txuri-urdinak izan dira nagusi Valentzian. Robin Le Normandek izan du aurreneko zatian baloia aurkariaren atean sartzeko aukerarik garbiena: burukadaz izan du parada, 22. minutuan; kale, baina. Oro har, atezainak bereziki ongi aritu dira neurketan. Aipatzekoak dira Remirok eginiko geldialdiak: Valentziako Maxi Gomezek eta Bryan Gilek aukera garbiak izan dituzte markagailua valentziarren alde iraultzeko; atezain txuri-urdinak bikainki jakin du jaurtiketak gelditzen.
Gaurko neurketa igarota, Reala seigarren da, oraingoz, Espainiako Ligan, 35 punturekin. Zortzigarren berdinketa du denboraldian. |
2022-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/209314/gipuzkoar-ezkerrek-aise-hartu-dituzte-mendean-jaka-eta-mariezkurrena.htm | Kirola | Gipuzkoar ezkerrek aise hartu dituzte mendean Jaka eta Mariezkurrena | Jakak eta Mariezkurrenak bereziki makal hasi dute neurketa, eta gorriek errenkadan egin dituzte lehenbiziko hamar tantoak. Ordutik, urdinek urrun izan dute markagailua iraultzeko parada. Sailkapenak estu segitzen du Binakakoan. | Gipuzkoar ezkerrek aise hartu dituzte mendean Jaka eta Mariezkurrena. Jakak eta Mariezkurrenak bereziki makal hasi dute neurketa, eta gorriek errenkadan egin dituzte lehenbiziko hamar tantoak. Ordutik, urdinek urrun izan dute markagailua iraultzeko parada. Sailkapenak estu segitzen du Binakakoan. | Partida erabakigarria zen gaur Eibarko Astelenan (Gipuzkoa) jokatu beharrekoa. Binakako Txapelketako ligaxka azkeneko jardunaldietan da, eta, sailkapena zeinen estu dagoen ikusita, bi bikoteek ezinbestekoa zuten garaipena zeinek bere helburuari eusteko: Iker Irribarriak eta Beñat Rezustak lehenbiziko postuetako bat eskuratzeko, eta Jon Mariezkurrenak eta Erik Jakak sailkapenetik kanpo utziko lituzketen postuetara ez erortzeko. Azkenik, Irribarria eta Rezusta aise gailendu dira gaur (22-10). Zortzigarren garaipena dute, eta lehenbizikoak dira sailkapenean. Partida hau igarota, bi jardunaldi baizik ez dira gelditzen ligaxkan.
Bi bikoteen arteko aldea aski handia izan da partidaren hasieratik. Izan ere, gipuzkoar ezkerrek, Irribarriak eta Rezustak, hamar tanto egin dituzte segidan, gorriak oraindik ere hutsean zirela (10-0). Hamaikagarrenean egin dute tantoa Mariezkurrenak eta Jakak estreinakoz, baina ordurako franko baldintzatua zen neurketa.
Egiazki, une batzuetan gorriak partidan sartzeko moduan zeudela ematen bazuen ere, huts batzuk egin ditu berriz berriozartarrak, eta ez dute erdietsi dinamika aldatzerik. Jaka asmatzen hasi da aurreko koadroetan, itxuratu du pixka bat partida: 15-8 jarri dute markagailuan, baina istant bakar batez ere ez da sumatu urdinen garaipena arriskuan zenik, gorriek tanto onak eta hutsak tartekatu baitituzte. Berriz ere urdinen joko ona eta gorrien hutsak izan dira protagonista, eta aparteko trabarik gabe ailegatu dira 22ra (22-10).
Beñat Rezusta sendo aritu da partida guztian, huts bakarra eginda. Mariezkurrena berriozartarra konfiantza galdurik dago oraindik, tanto polit bat edo beste eginagatik, eta Irribarria indartsu eta serio aritu da une oro.
Gipuzkoar ezkerren bikotea indarturik atera da jardunaldi honetan. Jaka-Mariezkurrena, berriz, sailkapenaren zuloan sartzeko beldurrez. Lau garaipen dituzte pilaturik, eta zazpigarren dira sailkapenean. Ezkurdia eta Tolosa dituzte atzean, hiru partida irabazita. |
2022-2-6 | https://www.berria.eus/albisteak/209315/rojok-bere-orain-arteko-marka-hautsi-du-pekingo-lehenbiziko-saioan.htm | Kirola | Rojok bere orain arteko marka hautsi du Pekingo lehenbiziko saioan | Tolosarrak 21. postua erdietsi du 15x15 eskiatloian, 1.800 metroko garaieran arituta. Gaurtik aurrera, hark egina da Espainiako selekzioak inoiz izandako emaitzarik onena. | Rojok bere orain arteko marka hautsi du Pekingo lehenbiziko saioan. Tolosarrak 21. postua erdietsi du 15x15 eskiatloian, 1.800 metroko garaieran arituta. Gaurtik aurrera, hark egina da Espainiako selekzioak inoiz izandako emaitzarik onena. | Azkenaldian erdietsitako emaitzak ikusirik, onak ziren aurreikuspenak, eta, hain zuzen, Imanol Rojok erdiz erdi bete du espero zena: tolosarra bizi-bizi aritu da Pekingo Olinpiar Jokoetan egindako lehenbiziko saioan. 15x15 eskiatloia izan du gaur, eta 21. postua lortu du. Gainera, bakarkako proba batean inoiz eginiko emaitzarik onena erdietsi du Rojok, baita Espainiako selekzioaren marka hautsi ere.
Ikusi gehiago: Imanol Rojo: «Munduko Kopan lehen hamarren artean sartzea amesten dut»
Rojok beste bi topaketa ditu Pekinen: otsailaren 11n, estilo libreko 15 kilometrokoan arituko da. Otsailaren 19an, berriz, estilo libreko 50 kilometrokoan. |
2022-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/209316/garaipenik-gabeko-jardunaldia-izan-dute-euskal-taldeek.htm | Kirola | Garaipenik gabeko jardunaldia izan dute euskal taldeek | Realak eta Alavesek puntu bana erdietsi dute asteburuan, bata Atletico Madrilen kontra eta bestea Sevillaren kontra lehiatuta. Eibar eta Athletic esku hutsik itzuli dira etxera. | Garaipenik gabeko jardunaldia izan dute euskal taldeek. Realak eta Alavesek puntu bana erdietsi dute asteburuan, bata Atletico Madrilen kontra eta bestea Sevillaren kontra lehiatuta. Eibar eta Athletic esku hutsik itzuli dira etxera. | Ligako 21. jardunaldia ez da bereziki loriatsua izan euskal taldeentzat. Lau taldeak zelairatu ziren atzo, eta bi puntu baizik ez zuten zakuratu guztira. Realak eta Alavesek berdindu egin zuten; galdu egin zuten Eibarrek eta Athleticek.
Txuri-urdinek indartsu segitzen dute ligan, baina atzo ez zuten lortu aurkaria mendean hartzea. 2-2 berdindu zuten partida Atletico Madrilen kontra. Etxean jokatu zuen Realak, Zubietan, baina neurketa hasi eta berehala egin zuen estropezu taldeak, 7. minutuan sartu baitzioten madrildarrek lehenbiziko gola: Leicy Santosek sartu ere. Ordea, gol horrek ez zituen etxekoak kikildu, eta ziztuan erdietsi zuten markagailua berriz berdintzea. Nerea Eizagirrek sartu zuen txuri-urdinen lehena, 15. minutuan. Bigarren zatian jadanik, Realak aurrea hartu zuen markagailuan; Gabriela Garciak sartu zuen bigarrena. Baina, ez zuen luze iraun zorionak, 80. minutuan berdindu baitzuen Atleticok. Bina amaitu zen neurketa.
Alavesek ere puntu bakana lortu zuen atzo. Arabarrek etxean hartu zuten Sevilla. Bisitariek sartu zuten lehen gola, partida hasi eta ordu erdira, baina Alaveseko neskek hamar minutu baizik ez zituzten behar izan berdinketa lortzeko. Sara Carrillok egin zuen tantoa, 37. minutuan.
Eibar eta Athletic, makal
Eibarren kasuan, markagailuak dakarrena ikusi besterik ez da: 7-0 galdu zuen taldeak, Bartzelonaren kontra. Taldea ezinean izan zen, eta are gehiago zuloratu dira, beraz, LIgako sailkapenean. Azken-aurreko dira, Rayoren gainetik.
Athleticek ere galdu egin zuen atzo, 2 - 0. Bolada onean ziren zuri-gorriak, baina atzo eten zitzaien segida. Zortzigarren dira sailkapenean. |
2022-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/209317/hegoaldeko-aire-zabaleko-kirol-estadioen-edukiera-85era-handitzea-onartu-dute.htm | Gizartea | Hegoaldeko aire zabaleko kirol estadioen edukiera %85era handitzea onartu dute | Espainiako Osasun Ministerioak eta erkidegoek adostu dute neurria. Toki itxietan egiten diren kirol ikuskizunetan, berriz, % 50etik % 75era handituko da edukiera. Ostegunetik aurrera, maskara ez da derrigorrezkoa izango kalean. | Hegoaldeko aire zabaleko kirol estadioen edukiera %85era handitzea onartu dute. Espainiako Osasun Ministerioak eta erkidegoek adostu dute neurria. Toki itxietan egiten diren kirol ikuskizunetan, berriz, % 50etik % 75era handituko da edukiera. Ostegunetik aurrera, maskara ez da derrigorrezkoa izango kalean. | Lurralde arteko Osasun Kontseiluak ezohiko bilera egin du gaur goizean, eta Espainiako Osasun Ministerioak eta erkidegoek adostu dute aire zabaleko kirol ikuskizunen edukiera %75etik %85era handitzea, eta kirol areto itxietan egiten direnean, berriz, %50etik %75era. Horrez gain, erabaki dute aire zabalean maskara janzteko derrigortasuna bertan behera uztea. Maskara soilik derrigorrezkoa izango da ekitaldi jendetsuetan eta metro eta erdiko distantzia errespetatu ezin denean. Gainera, maskara janztea «gomendio» izango da jende pilaketak dauden tokietan. Efe agentziak jakinarazi duenez, Eusko Jaurlaritza abstenitu egin da bozketan. Gainerako erkidegoek babestu egin dute neurria. Bihar bertan utziko du bertan behera Ministroen Kontseiluak aire zabalean maskararen derrigortasuna ezartzen zuen agindua; dekretua asteazkenean argitaratuko da, eta ostegunean sartuko da indarrean. Beraz, ostegunetik aurrera Hego Euskal Herrian ez da derrigorrezkoa izango kalean maskara jantzita ibiltzea. |
2022-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/209318/gutxieneko-soldata-mila-euroan-jarri-nahi-du-espainiako-gobernuak.htm | Ekonomia | Gutxieneko soldata mila euroan jarri nahi du Espainiako Gobernuak | Asteazkenean itxiko du negoziazioa, eta baliteke gizarte eragileen babesik gabe ere onartzea. | Gutxieneko soldata mila euroan jarri nahi du Espainiako Gobernuak. Asteazkenean itxiko du negoziazioa, eta baliteke gizarte eragileen babesik gabe ere onartzea. | Lan erreforma lotu ondoren, SMI lanbide arteko gutxieneko soldataren eguneratzeari heldu dio Espainiako Gobernuak. Egungoa 35 euroan handitu eta mila euroan ezartzea eskaini die CCOO eta UGT sindikatuei eta CEOE eta Cepyme patronalei.
Asteazkenean dute bigarren eta azken bilera gaiari buruz, eta proposamenak aurrera egingo du, gizarte eragileen akordioarekin edo hura gabe, Espainiako Gobernuak bere kabuz erabaki dezakeelako zein den gutxieneko soldata. Nolanahi ere, aurretik «alde guztiak» entzun nahi dituela azaldu du Yolanda Diaz Lan ministroak.
Sindikatuek gutxienez espero zuten kopurua da mila eurokoa, eta, hortaz, oso litekeena da haien babesa izatea. CCOOk eta UGTk gogorarazi dute gobernuak konpromisoa hartu zuela legealdia amaitzerako —2023an, teorian—, SMIa batez besteko soldataren %60 izateko; kopuru hori finkatzen du Europako Gutun Sozialak, eta 1.063 eurokoa da Espainian.
Askoz zailagoa izango da patronalak bat egitea. Antonio Garamendi CEOEko presidenteak joan den astean ziurtatu zuen mila euroko soldatak «enplegua asko uzkurtzea» ekar dezakeela, enpresa txiki asko «oraindik oso itota» daudelako koronabirusak eragindako krisiaren ondorioz.
Enpresaburuen elkarteen argudioak ukatu dituzte Espainiako Gobernuak eta sindikatuek. Izan ere, gaur egun inoiz baino langile gehiago ari dira Gizarte Segurantzan kotizatzen, nahiz eta SMIak azken urteetan izan duen gorakadarik handiena. 2018tik 2020ra %30 handitu da.
Gutxieneko soldata aurten 35 euro handitzeak ez luke estaliko inflazioaren gorakada: %3,6ko igoera izango litzateke, eta abenduan urte arteko inflazioa %6,5 izan zen.
Euskal Herrian, gehiago
Garamendik azaldu du zortzi erkidegotan gutxieneko soldata batez bestekoaren %60tik gora dagoela; ez da hori Hego Euskal Herriko kasua, hemen soldatak —eta prezioak— Espainian baino handiagoak batira. Gutxi gorabehera 1.400 eurokoa izan beharko luke SMIak, Europako Gutun Soziala bete nahi izanez gero.
Hego Euskal Herrian, Espainiarekin alderatuz, langile gutxiagok jasotzen dute SMIa, 64.000 azken azterketen arabera. |
2022-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/209320/sindikatuek-bi-greba-egunetara-deitu-dute-osakidetzan-otsail-bukaerarako.htm | Gizartea | Sindikatuek bi greba egunetara deitu dute Osakidetzan, otsail bukaerarako | Otsailaren 25ean lehen arretan egingo dute lanuztea; hilaren 28an, Osakidetza osoan. Tartean, manifestazioak eginen dituzte: otsailaren 26an, Bilbon, Gasteizen eta Donostian. Gainera, mahai sektorialean planto egingo dutela jakinarazi dute SATSEk, ELAk, LABek, CCOOk eta UGTk. | Sindikatuek bi greba egunetara deitu dute Osakidetzan, otsail bukaerarako. Otsailaren 25ean lehen arretan egingo dute lanuztea; hilaren 28an, Osakidetza osoan. Tartean, manifestazioak eginen dituzte: otsailaren 26an, Bilbon, Gasteizen eta Donostian. Gainera, mahai sektorialean planto egingo dutela jakinarazi dute SATSEk, ELAk, LABek, CCOOk eta UGTk. | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren eta Osakidetzako zuzendaritzaren «immobilismoa» ikusita, mobilizazioetara joko dute berriro sindikatuek. SATSEk, ELAk, LABek, CCOOk eta UGTk gaur Bilbon iragarri dutenez, bi greba egun egingo dituzte otsail amaieran: hilaren 25ean lehen arretan izango da lanuztea, eta 28an, berriz, Osakidetza osoan. Bi greba egunen artean, asteburua baliatuko dute protesta herritarrengana zabaltzeko: otsailaren 26an, larunbatarekin, manifestazioak antolatuko dituzte Bilbon, Gasteizen eta Donostian, 12:00etan, osasungintza publikoaren defentsan.
Haserre agertu dira sindikatuetako ordezkariak gaur, mobilizazioen berri emateko Bilbon egin duten agerraldian. SATSEko Amaia Mayorrek eta ELAko Esther Saavedrak adierazi dutenez, urtarrilaren 23an hiriburuetan egindako mobilizazio jendetsuen ondoren, Jaurlaritzak «ez du irtenbide bakar bat ere planteatu», eta are, «murrizketa gehiago» egin ditu; adibide gisa jarri dute Gasteizko Santiago ospitaleko larrialdiak itxi izana. «COVID-19aren krisiak larriagotu egin ditu lehen zeuden egiturazko arazoak», berretsi dute.
Baina, mobilizazioetara deitzeaz gain, sindikatuek erabaki dute mahai sektorialean planto egitea. Izan ere, salatu dute Osasun Sailak «edukiz hustu» duela espazio hori: «Aspalditik, informazioa emateko esparrua baino ez da. Bertan ez da ezer negoziatzen, eta Osakidetzak inposatu egiten ditu landu beharreko gaiak eta edukiak». Hala, ohartarazi dute ez dutela mahai sektorialean berriro parte hartuko, «benetako negoziazioa planteatu» arte. «Gure osasun sistema publikoaren kudeatzaileen izaera antidemokratikoa gero eta larriagoa da».
Era berean, azken manifestazioen ondoren Gotzone Sagardui sailburuak egindako adierazpenak kritikatu dituzte. Familia medikuak eta pediatrak falta direla esan zuen agintariak, baina sindikatuek esan dute erabaki politikoen ondorio dela egoera hori: «Belaunaldi erreleboa ez da planifikatu: sisteman sartzen direnak baino profesional gehiago erretiratzen ari dira». Erantsi dute baldintza okerrek ere uxatu egin dituztela lehen arretako langileak: «Beste espezializazio batzuetara ihes egin dute, edo atzerrira».
Herritarrekin aliantza
«Lan zentroetako egoera gero eta prekarioagoa da, eta Osakidetzaren erantzuna da propaganda egitea eta aitzakiak bilatzea», mintzatu dira, gogor, sindikatuetako ordezkariak. Gogora ekarri dute hainbat gatazka daudela zabalik osasun sistema publikoan, eta langileak «nekatuta» daudela: «Pandemia aitzakia ezin hobea bihurtu da murrizketa, prekarizazio, inbertsio falta, pribatizazio eta osasungintza publikoaren desegite politikekin aurrera egiteko».
Joera hori ikusita, halere, herritarren erantzuna txalotu dute: «Osasun langileen eta herritarren artean aliantza bat gertatzen ari da, azken asteetan ikusi dugun bezala. Aliantza horrek zalantzan jartzen ditu EAJren gobernuaren osasun politikak». Hortaz, osasun sistemaren erabiltzaileei eta gizarte mugimenduei galdegin diete hilaren 26ko manifestazioan parte hartzea, «osasun publikoa, unibertsala, doakoa, kalitatezkoa eta irisgarria defendatzeko».
Osakidetzari, berriz, eskatu diote «jarrera aldatzeko» eta langileen aldarrikapenak entzuteko, mahai sektoriala berriz martxan jartze aldera. Sindikatuen eskaera nagusiak dira, besteak beste, Osakidetzaren aurrekontua handitzea BPGaren %7ra iritsi arte eta %25 lehen arretara bideratzea, lantaldeak «egoki dimentsionatzea» eta postu berriak sortzea, behin-behinekotasuna %8raino jaistea (%58koa da egun), ordezkapenak lehen egunetik egitea eta arrisku psikosozialak baloratzea. |
2022-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/209321/bilbon-jokatuko-dute-txapeldunen-ligako-lauko-finala-maiatzaren-6tik-8ra.htm | Kirola | Bilbon jokatuko dute Txapeldunen Ligako Lauko Finala, maiatzaren 6tik 8ra | FIBA Nazioarteko Saskibaloi Federazioak antolatzen du, eta haren babeseko lehiaketa garrantzitsuena da kluben mailan. Bilbo Arenan izango da. | Bilbon jokatuko dute Txapeldunen Ligako Lauko Finala, maiatzaren 6tik 8ra. FIBA Nazioarteko Saskibaloi Federazioak antolatzen du, eta haren babeseko lehiaketa garrantzitsuena da kluben mailan. Bilbo Arenan izango da. | Bilbon jokatuko da denboraldi honetako Txapeldunen Ligako Lauko Finala. Hala eman du berri FIBA Nazioarteko Saskibaloi Federazioak, antolatzaileak. Maiatzaren 6tik 8ra izango da, eta Bilbo Arenak hartuko ditu lau partidak: bi finalerdiak maiatzaren 6an izango dira, eta bi egun geroago hirugarren eta laugarren postua zehazteko partida, eta final handia. Seigarren aldia du txapelketak, eta, lehenbizikoz, Lauko Finala ez da jokatuko txapelketan parte hartu duen edo hartzen ari den talde baten etxean. Izan ere, Bilbo Basket ez da sasoi honetan txapelketa jokatzen ari.
Juan Mari Aburto Bilboko alkateak poza azaldu du FIBAren erabakiaren berri izatean: «Beste behin ere, Bilbok erakutsi du gai dela nazioarteko kiroleko lehiaketa handiak bere baitan hartzeko». Bertaratuko diren zaleei ikuskizunarekin ez ezik «gure sukaldaritzarekin, gure tradizioarekin eta gure komertzioarekin ere gozatzea» opa die.
Txapelketa final-hamaseirenetako multzoen fasean dago orain, eta lehiaketa aldi hori martxoaren 23an amaituko da. Ondoren, zozketak zehaztuko ditu final-laurdenak eta Lauko Finaleko bi finalerdiak, eta martxoaren 25an izango da hori. Ondorengo talde hauek ari dira lehian: Dijon, Riesen Ludwigsburg, Hapoel Holon, Galatasaray, Tofas Bursa, Darusafaka, Manresa, Treviso, Unicaja, Cluj Napoca, Oostende, Prometey, Tenerife, Estrasburgo, Rytas Vilnius eta Falco Szombathely. |
2022-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/209322/eajk-administrazio-publikoko-hizkuntza-irizpideez-galdetu-dio-europako-batzordeari.htm | Gizartea | EAJk administrazio publikoko hizkuntza irizpideez galdetu dio Europako Batzordeari | Hizkuntzak ikasteko «zailtasun maila» irizpidetzat har ote daitekeen galdetu du Izaskun Bilbao eurodiputatuak, Laudioko Udalaren aurkako epaiaren harira. | EAJk administrazio publikoko hizkuntza irizpideez galdetu dio Europako Batzordeari. Hizkuntzak ikasteko «zailtasun maila» irizpidetzat har ote daitekeen galdetu du Izaskun Bilbao eurodiputatuak, Laudioko Udalaren aurkako epaiaren harira. | Eleaniztasuna «ezinbesteko faktorea» denean, administrazio publikoan sartzeko hautaprobetan hizkuntzaren gaineko irizpideak zein diren galdetu dio Izaskun Bilbao EAJko eurodiputatuak Europako Batzordeari. Zehazki, halako prozesuetan hizkuntzak ikasteko «zailtasun maila» irizpidetzat har daitekeen edota proba horien emaitzetan inolako pisurik izan ote dezakeen galdetu dio.
Joan den astean Laudioko Udalaren kontra Gasteizko epaile batek emandako epaiarekin lotuta eraman du auzi hori Bilbaok Bruselara. 2020an zegokion hizkuntza eskakizuna ez egiaztatzeagatik kaleratutako bitarteko funtzionario ohi baten alde egin zuen epaileak, argudiatuta udalak «diskriminatu» egin zuela eta ez zuela hartu euskararen zailtasun maila. Are, euskara «munduko hizkuntzarik zailenen zerrendan bosgarrena» dela zioen epaiak. Herenegun, elkarretaratzea egin zuten Laudion, epaia gaitzesteko.
EAJk ohar batean azaldu duenez, Bilbaok jakin nahi izan du ea Europako Batasuneko instituzioek inolako zerrendarik baduten emandako epaia justifika dezakeenik. Horrez gain, beste bi galdera ere planteatu ditu: hizkuntza bat ikasteak duen «muturreko zailtasuna» aurrez irizpidetzat erabili izan den lan eskaintza publikoren bat atzera botatzeko, batetik, eta hizkuntza bat ikastearen zailtasun maila irizpidetzat hartzen ote den lan eskaintza publikoetan, bestetik.
Bilbaoren arabera, Laudioko Udalaren kontrako epaiak «euskara ikasi eta lan eskaintza publikoetan aurrera egin izan duten milaka lagunen eskubideak» urratzen ditu. Gainera, «elebitasunaren oinarrizko kontsentsua dinamitatzen» du, eurodiputatuaren esanetan, zeinen oinarrian baitagoen euskaldunak euren jatorrizko hizkuntzan komunikatzea administrazioarekin. Areago, «ohiz kanpoko arbitrariotasun ariketa» egin du epaileak, Bilbaoren ustez, eta Europaren «balio fundazional» bati eraso dio: «aniztasuna». Hizkuntza baten zailtasun maila kontzeptu «subjektiboa» dela nabarmendu du Bilbaok, eta «eskandalu» bat litzatekeela oposizio publikoko beste edozein diziplinatan irizpidetzat hartzea. |
2022-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/209323/elizaren-abusuak-arartekoak-ikertzea-nahi-du-espainiako-gobernuak-adituen-batzorde-baten-laguntzarekin.htm | Gizartea | Elizaren abusuak Arartekoak ikertzea nahi du Espainiako Gobernuak, adituen batzorde baten laguntzarekin | Ikerketa taldean, aditu eta biktimez gain, Elizaren ordezkariek ere parte hartzea aurreikusten du PSOEren proposamenak | Elizaren abusuak Arartekoak ikertzea nahi du Espainiako Gobernuak, adituen batzorde baten laguntzarekin. Ikerketa taldean, aditu eta biktimez gain, Elizaren ordezkariek ere parte hartzea aurreikusten du PSOEren proposamenak | Pedro Sanchezek atea itxi dio Kongresuak ikerketa batzorde bat eratzeari. Horixe zen EH Bilduk, Unidas Podemosek eta ERCk babestu zuten formula. EAJk, ordea, aditu talde batek ikertzea proposatu zuen, eta goizean aurkeztu du legez besteko proposamen bat Kongresuan, hori gauzatzeko. Alderdi jeltzaleak arrazoitu du hobe dela «erakundeen diatriba politikotik urrun egongo den» talde bat eratzea.
Sanchezen erabakia parlamentuak onartu beharko du. Izan ere, PSOEk goizean erregistratu du legez besteko proposamena ikerketa Arartekoaren eskuetan uzteko. Alderdi sozialistakoek adierazi dute ez dutela nahi Kongresuan batzorderik eratzea, «ikerketa ikuskizun bat bihur ez dadin». Eliza katolikoaren bozeramaile Luis Arguellok ere horrelako batzorde baten aurka egin du, «kontu politikoek biktimen benetako beharrak baino eragin handiagoa» izango dutelakoan.
PSOEk gaur aurkeztu duen proposamenaren arabera, Arartekoari ikerketan lagunduko dion taldea adituek, biktimen eta Elizaren ordezkariek, eta administrazio publikoetakoek osatuko dute. Abusuen erantzuleak zehaztea, biktimak erreparatzea eta prebentziorako politika publikoak eratzea izango da helburua.
Unidas Podemosek, EH Bildu eta ERCrekin batera, abusuak Kongresuak ikertzearen alde egin bazuen ere, gaur adierazi du PSOEren proposamena babesteko prest dagoela. Esan dutenez, proposamen biak bateragarriak dira. Abusuen aurkako ekinaldi guztiak onak direla adierazi diote El País egunkariari, eta ondo deritzotela PSOEren proposamenari. «Bateragarria da Kongresuko ikerketa batzorde batekin, eta hemen emandako azalpenetan [Elizako kideek] ezin dute gezurrik esan». |
2022-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/209324/haitiko-senatuak-eta-oposizioak-boterea-gaur-uzteko-eskatu-diote-lehen-ministroari.htm | Mundua | Haitiko Senatuak eta oposizioak boterea gaur uzteko eskatu diote lehen ministroari | Ariel Henryren kontrakoek «gobernu paralelo bat» eratu dute: Fritz Alphonse Jean izendatu dute behin-behineko presidente, eta Steven Benoit behin-behineko gobernuburu. | Haitiko Senatuak eta oposizioak boterea gaur uzteko eskatu diote lehen ministroari. Ariel Henryren kontrakoek «gobernu paralelo bat» eratu dute: Fritz Alphonse Jean izendatu dute behin-behineko presidente, eta Steven Benoit behin-behineko gobernuburu. | Haitin bermatuta zirudien egonkortasun politikoak, baina asteotako gertakariek kontrakoa islatu dute. Gobernuak zilegitasuna galdu duela argudiatuta, oposizioko talde indartsu batek eta herrialdeko Senatuak ultimatum bat eman diote Ariel Henry lehen ministroari, boterea gaur uzteko eskatu baitiote. Ez hori bakarrik: «gobernu paralelo bat» ere osatu dute, trantsizio politikoa gidatuko lukeena.
Iragan urtarrilaren 30ean, Henryri erronka bota, eta CNT Trantsizioaren Kontseilu Nazionalean bildu diren gizarte zibilak eta buruzagi politiko sorta batek Fritz Alphonse Jean izendatu zuten trantsiziorako gobernuko behin-behineko presidente —Haitiko Banku Zentraleko gobernadore ohia da, besteak beste—, eta Steven Benoit parlamentari izandakoa, berriz, lehen ministro.
Henryk ez zuen onartu bozketa horren emaitza, ezta nazioarteak ere; tartean daude AEB Ameriketako Estatu Batuak, agintean dagoen gobernuaren sostengu nagusia. Baina presioa handitzen ari da gobernuburuarentzat, eta baliteke aste honetan gertatuko denak finkatzea Haitiren etorkizun politikoa.
Jovenel Moise presidentearen hilketa dago krisiaren atzean. Moise hil izan ez balute, gaur amaituko zen haren agintaldia, eta, beraz, baita lehen ministroarena ere, estatuburuak aukeratzen baitu gobernuburua. Agintariaren heriotzak, ordea, interpretazio askorako testuinguru bat sortu zuen, eta Hernyk behin eta berriz esan du agintean jarraituko duela presidentetzarako bozak egin arte. Eta, hortaz, datorren gobernua hauteskunde horien ondoren osatu behar dela, ez trantsizio epe baten ostean.
Oposizioaren deiari Senatua batu zitzaion iragan ostiralean, dokumentu baten bidez bere jarrera jakinarazi zuenean: «Jovenel Moiseren agintaldia 2022ko otsailaren 7an amaitzen da. Horrek ondorio logiko bat du: lehen ministroak kargua utzi behar du».
Henryren kontrakoen ustez, «hankaz gora» dago egungo Haitiko politika: herrialdeak krisialdi latza bizi du presidentearen hilketaz eta ondorengo lurrikaraz geroztik —1.400 lagun baino gehiago hil ziren—; ekonomiaren eta segurtasunaren alorrean, batez ere, eta horregatik jarriko du gaurtik aurrera martxan «gobernu paralelo» hori.
Jeanen hitzetan, urtarrilaren 30ean egindako bozketa herritarren konpromisoaren emaitza da: «Jasotako botoek iraganekoaz bestelako trantsizioaren ohorea, errespetua, duintasuna eta osotasuna sinbolizatzen dituzte guretzat». Eta erantsi zuen Haitiko erakundeak eta bizitzak suntsitzen ari den krisiari irtenbide alternatibo bat eskaintzeko bide bat zabaldu nahi duela. «Aurrerapauso historiko bat egiten ari gara».
Horri begira, Jeanek ziurtatu zuen benetako adostasun nazionala lortzeko modua emango duten eztabaidak egiten ari direla: «Ez dago ez irabazlerik ez galtzailerik; adostasun nazional bat aurkitzen denean hitz egin ahalko dugu irabazteaz». Alde horretatik, politikariak adierazi zuen orduan bermatuko dela «herritar guztien segurtasuna», herrialdean askatasunez bizi ahal izateko.
Oposizioaren bozketari erreferentzia eginez, lehen ministroak egunotan errepikatu du ez dagoela presidenterik ezartzeko «legezko modurik» hauteskundeak egin gabe: «Ez dago inori behin-behineko presidente bat izendatzeko eskubidea bere gain hartzeko baimena ematen dion lege edo konstituzio xedapenik». Haren iritziz, oposizioaren erabakiak zatiketak indartu besterik ez ditu egiten: «Espero dut herritar guztiek ulertzea honek guztiak zer ekar dezakeen berekin».
Bozak, geroz eta urrunago
Henryren hitzek iradokitzen dute presidentetzarako hauteskundeen deialdia geroz eta urrunago dagoela, eta hilabeteotan adostasuna lortzen saiatuko dela, hori egitea «beharrezkoa» delako.
Gainera, «ordena demokratikora» itzultzea funtsezkoa dela uste du: «Herrialdeak ezin du gehiago itxaron. Beraz, krisi kroniko honen konponbide iraunkorren inguruan adostasuna lortu behar dugu». Egungo lehen ministroak argi du: «Lehenbailehen antolatu behar dira hauteskundeak, hautetsi berriak egon daitezen».
Henryk espero du datozen hilabeteetan Haitiko segurtasun egoerak hobera egitea eta hauteskunde libre eta seguruak antolatzea, baina argi du nazioarteko komunitatearen konpromisoa beharrezkoa dela horretarako. «Nire herrikideen kezka nagusiak segurtasunik eza eta terrorismoa dira; eguneroko bizitza nabarmen nahasten dutelako, familietan mina eragiten dutelako eta hegoaldeko beste departamentu batzuk bakartzen dituztelako», esan zuen.
Lehen ministroak iragan astean aurreratu zuenez, datozen egunetan trantsizio organo batzuk eratuko dituzte; hala nola Gobernu Ekintzaren Kontrol Agintaritza, Behin-behineko Hauteskunde Kontseilua eta Biltzar Nazional Konstituziogilea.
Moiseren hilketaz, Henryk azaldu zuen bere esku dagoen guztia egingo duela kasua argitzeko: «Hitzeman nuenez, legezko laguntza bilatzen jarraituko dut hilketa lazgarri honen ikerketaren testuinguruan». Oposizioaren ustetan, eta ikerketak orain arte emandako pausoak kontuan harturik, «baliteke» gobernuburuak «zerikusirik» izatea hilketarekin; besteak beste, fiskaltzak iragan irailean esan baitzuen gobernuburua eta hilketaren susmagarri nagusia harremanetan zeudela. |
2022-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/209325/europako-parlamentuaren-zirriborro-batek-gizateriaren-aurkakotzat-jo-ditu-etaren-erasoak.htm | Politika | Europako Parlamentuaren zirriborro batek gizateriaren aurkakotzat jo ditu ETAren erasoak | Tatjana Zdanoka europarlamentariak salatu zuen kontraesanak atzeman dituela Europako Parlamentuak ETAren argitu gabeko atentatuak ikertzeko egingo duen bidaiaren prestaketan. | Europako Parlamentuaren zirriborro batek gizateriaren aurkakotzat jo ditu ETAren erasoak. Tatjana Zdanoka europarlamentariak salatu zuen kontraesanak atzeman dituela Europako Parlamentuak ETAren argitu gabeko atentatuak ikertzeko egingo duen bidaiaren prestaketan. | Europako Parlamentuko ordezkaritza bat Euskal Herrian eta Espainian zen azaroaren 3tik 5era bitarte. Haren helburua zen erantzuna ematea «ETA erakunde terroristak egin eta oraindik argitu gabe dauden 379 hilketen» harira Dignidad y Justicia elkartearen ordezkari Miguel Angel Rodriguezek eginiko eskaerari. Orain, bidaia horri buruzko txostena lantzen ari dira, eta, zirriborroan, ETAren jarduera «gizateriaren aurkako krimen» gisa jaso dute. Horrek eragin lezake erasoak ez preskribatzea. Zirriborroa izanik, talde politikoek zuzenketak aurkeztea falta da orain.
Gainera, eurodiputatuen taldeak osatutako zirriborroak aintzat hartu du Espainiako eskuineko sektore eta biktimen elkarte batzuek ezarri nahi dituzten baldintzak: erasoak argitzen laguntzen dutenei baino ez ematea espetxe onurak.
Bidaia antolatzeko erabakia 2020ko urtarrilean hartu zuen Europako Parlamentuko Eskaera Batzordeak, talde parlamentarioek atea itxita eginiko bilera batean. Proposamena Ciudadanosek aurkeztu zuen, eta Renewek soilik ez —haren parte da Espainiako alderdia—, Europako Alderdi Popularrak eta Kontserbadore eta Erreformisten taldeak ere —Vox horren kide da— babestu zuten. Erabakiaren berri emateaz PPko europarlamentari eta Espainiako ministro ohi Dolors Montserrat arduratu zen, hura baita Eskaera Batzordeko presidentea.
Eurodiputatuen bidaiak, ordea, kexak eragin zituen. Tatjana Zdanoka europarlamentari eta Europako Parlamentuko Eskaera Batzordeko presidenteordeak salatu zuen kontraesanak atzeman dituela Europako Parlamentuak ETAren argitu gabeko atentatuak ikertzeko egingo duen bidaiaren prestaketan. Besteak beste, Zdanokak kritikatu duenez, irailaren 30ean koordinatzaileei ordezkaritzaren berri ematean, Montserrat haren buru gisa azaltzen zen, eta hori araudiaren kontrakoa da; estatu kide baten barne aferak aztertzen dituzten ordezkaritzetan parte hartzea galarazia dute estatu horretako europarlamentariek. Ex officio bidaiatu zuen azkenean. |
2022-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/209326/labek-lan-negoziaziorako-eremu-berri-bat-nahi-du-eta-erakunde-publikoen-inplikazio-handia.htm | Ekonomia | LABek lan negoziaziorako eremu berri bat nahi du, eta erakunde publikoen inplikazio handia | Lan erreformaren onarpenaren ondoren ezer ez dela bukatu iritzi dio, eta alderdi abertzaleek hari emaniko ezezkoak atera irekitzen diola marko berri bati | LABek lan negoziaziorako eremu berri bat nahi du, eta erakunde publikoen inplikazio handia. Lan erreformaren onarpenaren ondoren ezer ez dela bukatu iritzi dio, eta alderdi abertzaleek hari emaniko ezezkoak atera irekitzen diola marko berri bati | Orain, zer? Hori da galdera. Lan erreformaren onarpenarekin, bukatu da eremu sindikalean azken hilabeteetan egon den eztabaida nagusia, eta, LABen ustez, orain beste atal bat hasi da: «Hemen ez da ezer bukatu; aplikazioa oztopatzea da orain helburua. Lan harremanen eraldaketa hasteko borroka hasi da», aldarrikatu du Garbiñe Aranburu idazkari nagusiak. Izan ere, sindikaturen ustez aurrera begiratu behar da, eta, EAJk eta EH Bilduk erreformaren bozketan emaniko ezezkoaren ondoren, Euskal Herrian lan harremanen marko berri bat osatzeko aukera ikusten du, sindikatuez eta patronalaz gain erakundeak ere barne hartuko lituzkeena: «Orain arte izan duten ekidistantzia alboratu beharko lukete. Patronalaren aurrean ozen eta argi hitz egin beharko lukete, eremu publikotik». Azken hilabeteetan, LABek hainbat bilera egin ditu Espainiako Parlamentuan ordezkaritza duten alderdi abertzaleekin. EH Bilduk eta EAJk ezetz bozkatu zuten iragan ostegunean, eta, hainbat arrazoirengatik izan arren, sindikatuak argi du haien presioak eragina izan zuela. Bilera horietan euskal lan eremua gordetzeko borondatea ikusi du, eta hor oinarrituko litzateke lan harremanen eredu berria: «Guk ez dugu inor baztertzen, baina akordio intersektorialak eratzeko marko bat litzateke, patronalaz eta sindikatuez gain alderdi eta erakundeak izango lituzkeena». Eta zergatik ez erabili horretarako Jaurlaritzak egun duen elkarrizketa sozialerako mahaia? «Ez gaude barruan Espainiako elkarrizketa sozialerako mahaiaren menpe dagoelako; batere mamirik gabea da, eta patronalaren politikak bermatzeko baino ez du balio».
LABek posible ikusten du aukera hori: «Madrilgo gobernuak amore eman du patronalaren aurrean; haren xantaia onartu du. Euskal alderdiei, berriz, entzun diegu esaten patronalak Kongresua bahitua duela, eta guk ere hala uste dugu. Horregatik, hitzetatik ekintzetara pasa daitezela eskatzen diegu». Aranburuk Andoni Ortuzar EAJko presidenteak esaniko hitzak aukeratu zituen, eta jeltzaleekin izandako bileretan tratu zuzen eta egokia izan dutela nabarmendu: «Badirudi eremu politikoan badagoela aukera bide hau jorratzen jarraitzeko. Orain dagokigun marko propioa osatu behar dugu orain».
LABen datuen arabera, CCOOk eta UGTk Euskal herriko langileen %34 ordezkatzen dituzte. Aranburuk ez du uste lan erreformaren eztabaidarekin sindikatu abertzale eta ez-abertzaleen arteko «arrakala» handitu denik, aurretik ere estrategia ezberdinak zituztelako, eta oraindik ere bat egiteko gai dira enpresa eta sektore hitzarmen batzuetan. Horregatik ez lituzke kontaktu horietatik kanpo utziko, baina lehenbizi sindikatu abertzaleekin hasiko ditu kontaktuak. Ondoren, bilera eskaerak egingo dizkie euskal espektro politikoko alderdiei, euskal erakundeei eta patronalei. |
2022-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/209327/hidrogenoaren-korridoreak-inbertsioaren-30-europako-funtsetatik-etortzea-nahi-du.htm | Ekonomia | Hidrogenoaren Korridoreak inbertsioaren %30 Europako funtsetatik etortzea nahi du | Hidrogenoaren Korridorearen egitasmoaren inguruan 58 enpresa ari dira lanean, eta dagoeneko 41 proiektu daude abiatuta. Aurten bertan 200 milioi euroko inbertituko dira korridorean. 2023. urtearen hasieran nahi dute lehen hidrogeno kargalekua Abanton. | Hidrogenoaren Korridoreak inbertsioaren %30 Europako funtsetatik etortzea nahi du. Hidrogenoaren Korridorearen egitasmoaren inguruan 58 enpresa ari dira lanean, eta dagoeneko 41 proiektu daude abiatuta. Aurten bertan 200 milioi euroko inbertituko dira korridorean. 2023. urtearen hasieran nahi dute lehen hidrogeno kargalekua Abanton. | Zenbat diru espero du Hidrogenoaren Euskal Korridoreak Europako funtsetatik? Jose Ignacio Zudaire Korridoreko presidenteak azaldutakoaren arabera, proiektu gehienetan inbertsioaren %30-40 inguru lagundu beharko litzateke gutxieneko errentagarritasun bat izateko. Horrek esan nahi du 450-600 milioi euro beharko liratekeela Europatik, hurrengo bost urteetan Korridorean 1.500 milioi euro inbertituko direla kalkulatzen baitute.
Zudairek uste du iritsi dela «egiaren unea» Next Generationeko diruekin: «Unea da gauzak aktibatzeko». Kazetariekin izandako informazio jardunaldi batean azaldu duenez, «korridorea oso ondo dago kokatua funts horiek jasotzeko, elkarlaneko proiektua delako; balio kate osoa hartzen duena; eta industria eta teknologia garatu nahi dituena». Hidrogeno proiektuei lotutako Next Generation funtsetako lehen bi deialdiak abenduan egin ditu Espainiako Gobernuak. «Ikusiko dugu orain gauzak bizkortzen diren».
Hidrogeno berriztagarriaren ekoizpenera joango dira Hidrogenoaren Korridorearen lehen indarrak, eta egitasmo nagusiak hiru elektrolizagailuren inguruan eratuko dira.
Lehen elektrolizagailua
Petronorrek Muskizen (Bizkaia) duen findegian 2,5 MWeko elektrolizagailua izango dute hidrogenoa sortzeko. Nortegasen hidrogenobide batek bi kilometrora garraiatuko du hidrogeno hori, Abanton eraikitzen ari diren Energy Intelligence Centre delakora.
Izan ere, eremu horrek mugikortasun parkea hartuko du, zeinak hidrogeno kargalekua izango duen, ibilgailu astunak zein arinak hornitzeko. Asmoa da logistika gune bat ere eratzea, hidrogenoa kamioietan errepidez garraiatzeko beste hidrogeno kargaleku batzuetara. Eta hidrogenoz autobus flotak Abanton karga geldoz hornitzeko modua ere aurreikusten ari dira.
Zudairek azaldu duenez, Petronorreko elektrolizagailu horretatik sortutako hidrogenoa baliatu ahal izango da Gipuzkoako Aldundiak ezarri nahi duen hidrogeno kargalekurako. «Gipuzkoako Aldundiak proiektua du hidrogenoa lortzeko Zubietako erraustegiaren hondakin gasetatik. Han biogasa sortzen dute, eta asmoa dute gas horretatik hidrogenoa lortzeko lurrun bidezko erreformatuarekin (steam reformer). Hondakinen balioa emateko modu bat da».
Zudaireren arabera, Zubietako hidrogeno hori kargalekura garraiatuko litzateke —oraindik ez dago zehaztuta non jarriko duten—, han autobusak hornitzeko. «Guk logistika egingo genieke, hidrogenoaren garraioa; eta dena delakoagatik Zubietatik ezingo balitz kargalekua elikatu, guk Bizkaian ekoiztutakotik hornituko genuke».
Portuan eta findegian
Abantoko parke teknologikoa laster iritsiko da. 2023. urtean abian nahi dute, eta 32 milioi euroko inbertsioa hartuko du. Elektrolizagailu handiago bat, hamar MWekoa, Bilboko portuan egongo da, erregai sintetikoak ekoizteko Petronorren lantegia elikatzeko. 2024. urtearen hasierarako nahiko lukete lanean elektrolizagailu hori.
Eta, ondoren, 2025. urtearen hasieran iritsi beharko luke 100 MWeko elektrolizagailuak, Petronorren Muskizko findegia bera hidrogeno berriztagarriz hornitzeko. «Eta saiatzeko deskarbonizatzen hurbileko siderurgiaren kontsumoren batzuk, hala nola Celsa Nervacerorenak edo Arcelorrenak, zuzeneko hidrogenobideak erabiliz».
Nortegaseko Izaskun Gorostiagak esan du Abantorako hidrogeno bideaz gain beste proiektu bat badutela, lantzeko eta frogatzeko hidrogeno berriztagarria nola nahastu gas naturalarekin, «kontsumo desberdinak deskarbonizatzeko».
Elektrolizagailuen sorkuntza handitu ahala, kontsumitzaile handientzako hidrogeno bide bereziak eraikitzeko negozioa ikusten du Nortegasek, eta baita aurrerago ere egingo litzatekeen arteria moduko bat, Ezkerralde guztian zehar joango litzatekeena Bilboko Zorrotzaurreraino, Bilboko portuan sortutako hidrogenoa garraiatzeko, gas naturalarekin nahasita kontsumo jakin batzuk hornitzeko. |
2022-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/209328/hego-euskal-herrian-duela-astebete-baino-18-gaixo-gutxiago-daude-ospitalean.htm | Gizartea | Hego Euskal Herrian duela astebete baino %18 gaixo gutxiago daude ospitalean | 157 pertsona hil dira COVID-19ak jota astebetean, aurreko astean baino 24 gehiago. | Hego Euskal Herrian duela astebete baino %18 gaixo gutxiago daude ospitalean. 157 pertsona hil dira COVID-19ak jota astebetean, aurreko astean baino 24 gehiago. | Azken datuek erakusten dutenez, onbidean da COVID-19aren pandemia: Hego Euskal Herrian apaltzen ari da positibo kopurua eta ospitaleratuena. Oraintxe, 781 gaixo daude erietxeetan gaitzak jota. Kopurua jaisten ari da azken asteetan: duela astebete baino %18 eri gutxiago daude egoera horretan, eta duela bi aste baino %30 gutxiago.
Horietako batzuk, ordea, larri daude ZIUetan. Hain zuzen ere, 117 pertsonak behar dute arta hori Osakidetzako eta Osasunbideko ospitaleetan. Ospitaleratzeak oro har gutxitzen ari badira ere, kopuru hori nahiko egonkortuta dago azken egunetan: duela astebete baino %3 gaixo gutxiago daude ZIUan, eta duela bi aste baino %19 gutxiago.
Hildakoen kopuruak erakusten du pandemiaren alderdirik ilunena. Urtarrilaren 31tik otsailaren 6ra arteko astean 157 pertsona zendu ziren.
Positiboak, behera
Positibo kopuruak egun ez du pandemiaren argazki osoa erakusten, proba gutxiago egiten baitituzte Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak. Positibo kopurua ere etengabe jaisten ari da. Atzo egindako probetan, esaterako, 1.841 positibo atzeman dituzte. Datu hobe bat bilatzeko, bi hilabete egin behar da atzera, abenduaren 7ra: 1.666 kasuren berri eman zuten egun hartan. |
2022-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/209329/gerra-saihesteko-erantzun-laquobaliagarri-batraquo-eskatu-dio-macronek-putini.htm | Mundua | Gerra saihesteko erantzun «baliagarri bat» eskatu dio Macronek Putini | Frantziako presidentearen arabera, gaur Moskun egindako bilera lagungarria izan daiteke tentsioa baretzeko eta Europa ekialdean segurtasuna bermatzeko. «Segurtasun bermeei buruzko krisia» konpontzeko egiten ari diren ahaleginak eskertu dizkio Putinek | Gerra saihesteko erantzun «baliagarri bat» eskatu dio Macronek Putini. Frantziako presidentearen arabera, gaur Moskun egindako bilera lagungarria izan daiteke tentsioa baretzeko eta Europa ekialdean segurtasuna bermatzeko. «Segurtasun bermeei buruzko krisia» konpontzeko egiten ari diren ahaleginak eskertu dizkio Putinek | Ukrainako krisia hasi denetik Vladimir Putinekin bildu den Mendebaldeko aurreneko buruzagia izan da Emmanuel Macron. Eta gaur, Moskun, gerra saihesteko Europa guztiarentzako «baliagarria» izango den erantzun bat taxutzen hasteko eskatu dio Frantziako presidenteak Errusiakoari. Kremlinen egindako bileraren aurretik Macronek Twitterren adierazi duenez, erantzun hori Putinekin batera taxutu behar dute, eta, horretarako «egonkortasuna, konfiantza eta ikusgaitasuna» eskatu dizkio. Iruditzen zaio Frantziako presidenteari gaurko bilera lagungarria izan daitekeela tentsioa baretzeko eta Europa ekialdean segurtasun bermatzeko. Asteburuan Joe Biden AEBetako presidentearekin telefonoz hitz egin ondoren eta Putinekin azkeneko bi asteetan hirutan mintzatu eta gero iritsi da, gaur, Moskura. Alde guztiei erantzukizunez jokatzeko eskatu die Macronek, egoera «kezkagarria» iruditzen baitzaio. AEBek jarraitzen dute azpimarratzen piztear dagoela gatazka militarra.
Sputnik Errusiako berri agentziak jasotakoaren arabera, Putinek eskertu egin ditu Macron eta Frantziako Gobernua «segurtasun bermeei buruzko krisia» konpontzeko egiten ari diren ahaleginak. Errusiako presidentearentzat, berme horiek, ikuspegi historiko batetik, «berdintasunean» oinarritu beharko lukete. Gaineratu du horrekin lotuta dagoela, hain zuzen, Ukrainako «barne krisia». Nabarmendu du, bide batez, Europako segurtasunari buruzko kezka konpartitzen dutela berak eta Macronek.
Mahai baten bueltan eseri dira biak, baina, Kremlinen arabera, COVID-19ari aurre egiteko protokoloak direla eta, bata bestearengandik bost bat metrora jarri dira. 16:30ean hasi da bilera, eta, edizio hau ixteko orduan, artean ere bilduta zegoen.
Frantziako presidente gisa joan zen Macron Moskura, baina, gainera,Frantzia EBko presidentetzan egongo da ekainaren 30era bitartean.Hori, batetik. Eta, bestetik, aintzat hartu behar da Frantziako presidentetzarako hauteskundeak egingo dituztela apirilaren 10ean, eta Macron izango dela kargu horretan jarraitzeko hautagaia. Gainera, Angela Merkelek Alemaniako kantziler izateari utzita, EBren interesen defendatzailearen bozeramailetza hartu du, nolabait, Macronek. Recep Tayyip Erdoganek bere burua aurkeztu du Errusia eta Ukrainaren artean bitartekari izateko—NATOko presidente Jens Stoltenbergek irtenbide bat bilatzeko «babes aktiboa» eskertu dio, gaur,— eta, lehengo astean, Turkiako presidenteak esan zuen Merkelen falta sumatzen duela orain. «Lehen, behintzat, Merkel agertzen zen, eta berak bai, berak irtenbide baterako giltza eduki zezakeen».
Macronek hartu du rol hori, eta, gaur Putinekin bezala, bihar Ukrainako presidente Volodomir Zelenskirekin batzartzekoa da, Kieven. Gainera, beste hamaika bilera egiten ari dira Ukrainako aferaren bueltan. Olaf Scholz Alemaniako kantzilerra gaur bilduko da lehen aldiz Bidenekin, eta Etxe Zurian egitekoak diren bilkuran hizpide izango da Europa ekialdean piztutako krisia. Bihar, Macronek, Scholzek eta Andrzej Duda Poloniako presidenteak bilera bat egingo dute Berlinen, Weimarko Hirukiaren formatuaren barruan.
50.000 bat hildako
Ukrainako auziaren inguruko egoera ez da asko aldatu azkeneko astean. Mendebaldearen esanetan, Errusiak 100.000 bat soldadu dauzka hedatuta Ukrainako mugan eta Bielorrusian. Moskuk, ordea, ukatu egiten du Ukrainari eraso egiteko asmorik duenik. NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak segitzen du, bestalde, Europa ekialdean posizioak indartzen. Errusiak segurtasun eskaera batzuk egin zizkien AEBei eta Mendebaldeko aliantza militarrari, baina, iradoki duenez, eman dioten erantzunak ez du asebete. Ez alde batek, ez besteak ez du jakinarazi erantzuna, baina, El País egunkariak otsailaren 1ean kaleratutako bi dokumenturen arabera, Washingtonek eta NATOk ezezkoa eman diete Kremlinen segurtasun eskaera nagusiei; hau da, ez dute aliantzaren hedatzea geldituko, eta Ukrainari ez diote ukatuko horren kide bihurtzeko aukera.
Horrekin lotuta, Stoltenberg NATOko buruak gaur adierazi du aztertzen ari direla aliantza militarrak Europa ekialdean duen presentzia handitzea «epe luzera». «Ez dugu azken erabakirik hartu, baina NATOn prozesu bat dago ekialdean dugun presentzia doitzeko eta gure defentsa gehiago indartzeko», azaldu du, Duda Poloniako presidentearekin Bruselan bildu ondoren emandako prentsaurrekoan.
Gatazka militar batek 50.000 bat zibil hiltzea eragingo luke. Hori argitaratu du The New York Times-ek, Pentagonoko iturriak baliatuta. Iruditzen zaie Ukrainako 25.000 soldadu hilko liratekeela gerra bat balego, eta Errusiako armadako 10.000 bat kide. Ohartarazi dute, gainera, errefuxiatuak edo desplazatuak milioi bat eta bost milioi artean izango liratekeela.
Municheko Segurtasun Konferentzian ere gai nagusia izango da Ukrainako auzia. Hilaren 18tik 20ra egitekoak dira, eta, Sputnik berri agentziak gaur kaleratu duenez, Putinek ez du horretan parte hartzeko asmorik; ez telematikoki, ez presentzialki. |
2022-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/209330/jose-luis-elkorok-eta-mari-karmen-aiastuik-jasoko-dute-ii-monzon-ganuza-saria.htm | Gizartea | Jose Luis Elkorok eta Mari Karmen Aiastuik jasoko dute II. Monzon-Ganuza saria | «Euskal Herriaren alde bizitza betea eman» dutelako saritu dituzte. Martxoaren 10ean Bergarako Seminarixoan egingo den ekitaldian jasoko dute saria. | Jose Luis Elkorok eta Mari Karmen Aiastuik jasoko dute II. Monzon-Ganuza saria. «Euskal Herriaren alde bizitza betea eman» dutelako saritu dituzte. Martxoaren 10ean Bergarako Seminarixoan egingo den ekitaldian jasoko dute saria. | Olaso Dorrea Fundazioak eta Bergarako Udalak 2022ko II. Monzon-Ganuza sariaren irabazleak ezagutarazi dituzte gaur, Bergarako Olaso Dorrean (Gipuzkoa) egindako prentsaurrekoan. Iratxe Esnaola Olaso Dorrea fundazioko lehendakariak eta Kristina Markina Bergarako Udaleko kultura zinegotziak eman dute sariaren berri. Jose Luis Elkoro Unamunok (Elgeta, Gipuzkoa, 1935) eta Mari Karmen Aiastui Agirrek (Bergara, Gipuzkoa, 1943) jaso dute bigarren aldi honetako saria. «Euskal Herriaren alde bizitza betea eman dute. Euskara min eta lehentasun, gure iraganarentzat etorkizun bat eraikitzeko lanean aritu dira beti», saria eman dutenen arabera. Martxoaren 10ean Bergarako Seminarixoan egingo den ekitaldian jasoko dute saria.
Euskal Herriari, haren kulturari, hizkuntzari, historiari eta etorkizunari bizitza osoko lana eskaini dioten bergararrak zein Bergaraz gaindiko herritarrak omentzea du helburu Monzon-Ganuza sariak. Esnaolak eta Markinak argitu dute saria erabakitzerakoan kontuan izaten direla irabazleek Telesforo Monzonek eta Josefa Ganuzak zituzten baloreak izatea: «Herri honekiko maitasuna, euskarari eta kulturari emaniko lehentasuna, Nafarroaren garrantzia euskal historian edota batasunaren balioa», besteak beste.
Elkoro eta Aiastui, «egoera zailetan gehienetan, aberriaren alde hartu zuten konpromisoari leial» izan direla gaineratu dute Esnaolak eta Markinak. Gogoratu dute Bergarako ikastolaren sorreran izan zuten garrantzia: «Arriskuak onartuz, seme-alabentzat klandestinitatean egiten zen irakaskuntzaren alde eginez». Elkoro ere, lehenik, Alkartu Nai proiektuaren bultzatzaile eta kide izan zen. Gero, herriko alkate hautatu zuten, eta 1976ko Alkateen Mugimenduko kide ere izan zen.
Euskararen alde egin duten borroka aitortu nahi izan diete sariarekin. Esnaolak eta Markinak nabarmendu dute «euskara bihotzean eta ahoan» izan dutela beti. Horregatk, Elkorok eta Aiastuik «bete-betean» egiten dute bat Monzon-Ganuza sariarekin aitortu nahi diren baloreekin.
«Belaunaldien arteko zubi»
Esnaolak eta Markinak zehaztu dute ematen den saria sinbolikoa dela: «Monzon-Ganuza sariaren bidez, Euskal Herriari, haren kulturari, hizkuntzari, historiari eta etorkizunari bizitza osoko lana eskaini dieten herritarrak omentzearekin batera, euskal artista berriak sustatzea ere bultzatzen da. Belaunaldien arteko zubi lana ere eraikiz».
Aditu artistikoen batzordeak hautatuko du aurtengo saria nork egingo duen, eta otsailaren 28an aurkeztuko dutela aurreratu dute. Joan den urtean egin zen lehen aldia, eta Libe Goñi Garatek jaso zuen saria. |
2022-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/209331/facebook-eta-instagram-europatik-ken-ditzakeela-ohartarazi-du-metak.htm | Bizigiro | Facebook eta Instagram Europatik ken ditzakeela ohartarazi du Metak | Europarren datuak AEBetara bidaltzerik ez badu erabakia hartu beharko duela adierazi du Mark Zuckerbergen konpainiak. Ez du argitu erabakiak Whatsappi ere eragin diezaiokeen. | Facebook eta Instagram Europatik ken ditzakeela ohartarazi du Metak. Europarren datuak AEBetara bidaltzerik ez badu erabakia hartu beharko duela adierazi du Mark Zuckerbergen konpainiak. Ez du argitu erabakiak Whatsappi ere eragin diezaiokeen. | Besteak beste Whatsapp, Facebook eta Instagram plataformen jabea da Meta konpainia, eta azken orduetan AEBetako Segurtasun eta Trukearen Batzordeari bidalitako txosten batean ohartarazi du litekeena dela Europan euren «zerbitzu nabarmenetako batzuk» ixtea, EBko legediak galarazten jarraitzen badio europarren datuak AEBetara transferitzea. Facebook eta Instagram aipatu ditu konpainiak, ken ditzakeen sare sozialen adibide gisa.
Txostenean, kexa adierazten du konpainiak, zenbait legek eta arauk «agindu» egiten diotelako nola transferitu, prozesatu edo jaso ditzakeen zenbait datu mota. Horrek bere negoziorako «hil ala bizikoak» diren datuei eragiten diela azaldu du, besteak beste zer produkturen publizitatea nori bidali erabakitzen duen prozesuari, eta kalte egin diezaiekeela beren irabaziei.
Adibidea jarri du konpainiak: Pribatutasun Ezkutua ituna zuten indarrean AEBek eta Europako Batasunak, europarren datuen transferentzia gobernatzeko. Baina Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak bertan behera utzi zuen 2020. urteko uztailean. Horrez gain, Metak erabiltzen dituen beste lege oinarriak, SCC deiturikoak (kontratu klausula estandarrak) kasurako, kolokan daudela adierazi du konpainiak. Azaldu duenez, Irlandako Datu Babeserako Batzordeak ohartarazi dio litekeena dela konpainiak herrialde horretan dituen bulegoek Europako herritarren datuak transferitzeko erabiltzen dituen SCC kontratuek ez betetzea EBko lege orokorrak. Beraz, transferentzia bertan behera geratu beharko litzateke, Metak ondorioztatu duenez, eta gaineratu du uste duela horren inguruko behin betiko ebazpena 2022ko lehen erdian heltzea.
«Datuak Atlantikoaz gaindi transferitzeko beste itun bat ez bada egiten, eta ezin badugu SCCak erabiltzen jarraitu, edo bestelako baliabideak erabili Europatik AEBetara datuak bidaltzeko, litekeena da ezinezkoa egitea gure produktu eta zerbitzu nabarmenetako batzuk eskaintzea Europan, Facebook eta Instagram tartean». Segidan, konpainiak onartu du horrek kalte egingo liokeela bere negozioari.
Isunak eta kolpea burtsan
Albiste txarrak jasotzen jarraitzen du Mark Zuckerbergen konpainiak Europan. Joan zen ostiralean, 1,77 milioi euroko isuna ezarri zion Erresuma Batuko Lehia eta Merkatu Aginteak, Giphy konpainia erosterakoan, Metak ez zituelako bete aginteak jarri zizkion baldintzak.
Urrian ere, beste 59,2 milioi euroko isuna jarri zion eskaturiko informazioa behar bezala eman ez zuelako.
Ostegunean, balioaren laurdena galdu zuen burtsan, 2021. urteko kontuak aurkeztu ostean. %26 egin zuen behera Metak, eta Zuckerbergek berak 26.558 milioi euro galdu zituen, horren eraginez.
Enpresaburuak berak onartu zuen Tiktok eta bestelako plataformak koska bat jaten ari zaizkiola Facebooki. Une berean, adierazi zuen Europak ezarritako legeek zaildu egiten dietela informazioa lortzea iragarkiak pertsonalizatzeko.
Urriaren amaieran, izena aldatu zuen Facebook konpainiak. Geroztik, Meta deitzen da, eta Facebook izena sare sozialerako utzi du. |
2022-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/209332/shakespeareren-obran-oinarritutako-erresuma-antzezlana-estreinatuko-du-ostiralean-bilboko-arriagak.htm | Kultura | Shakespeareren obran oinarritutako 'Erresuma' antzezlana estreinatuko du ostiralean Bilboko Arriagak | Calixto Bieitok zuzendu du antzezlana, eta Bernardo Atxagak ekarri du euskarara. | Shakespeareren obran oinarritutako 'Erresuma' antzezlana estreinatuko du ostiralean Bilboko Arriagak. Calixto Bieitok zuzendu du antzezlana, eta Bernardo Atxagak ekarri du euskarara. | «Mirari baten aurrean gaude». Hala esan du Bernardo Atxaga idazleak Erresuma/ Kingdom/ Reino antzezlanaren aurkezpenean, lortutakoa sinetsi nahian-edo. William Shakespeareren tragedia historikoetan oinarritutako obra bat da, eta haien bertsio propioa ontzen aritu da Calixto Bieito, Arriaga antzokiko zuzendari eta antzerki zuzendaria. Berak egin du testuaren moldaketa, eta Bernardo Atxagak itzuli eta egokitu du euskarara. 11 aktoreko lan taldea bilduko da oholtza gainean, eta lehenengoz ostiralean erakutsiko dute emaitza, Arriaga antzokian. Datozen egunetan ere emanaldiak egingo dituzte, eta Bilbon egon ostean nazioartera joko dutela aurreratu dute.
«Hau zen Bilbora iritsi nintzenean buruan nituen proiektuetako bat», kontatu du Bieitok. 2018an hasi zen obrari bueltak ematen, ingelesez, frantsesez, suedieraz eta alemanez lan egin ondoren Shakespeareren hitzak euskaraz edo gaztelaniaz entzuteko «jakin-min handia» zuelako. Idazle ingelesaren tragediak laburtzen dituen egokitzapena egin du zuzendariak. Betiere, «esentzia» mantenduz: «Haren hizkera, bortizkeria eta poesia nabariak dira obran».
Bide horretan, euskal aktoreen talentua ere «erabat presente» izan duela kontatu du: «Obabakoak egin nuenean, ikusi nuen Euskal Herrian talentu handiko antzezleak daudela, eta, horri Bernardo Atxagarekin izandako konplizitatea gehiturik, are gehiago konbentzitu ninduen proiektu hau egiteko». 11 aktorek parte hartuko dute guztira antzezlanean, eta euskal antzerkigintzako izen ezagunak daude zerrendan: Joseba Apaolaza, Lucia Astigarraga, Ylenia Baglietto, Ainhoa Etxebarria, Miren Gaztañaga, Iñaki Maruri, Koldo Olabarri, Lander Otaola, Eneko Sagardoi eta Mitxel Santamarina. Jose Maria Pou aktore katalanak, berriz, gaztelaniazko taularatzean parte hartuko du. Proiektuaren parte izatea «plazer hutsa» dela azpimarratu dute aktoreek.
«Kasualitatea ez den zerbaiten parte izatea ez da askotan gertatzen, eta uste dut hemen gauden denok dugun sentsazioa dela», esanez abiatu da Sagardoi. Asko gozatzen ari direla nabarmendu du aktoreak, eta ikusleentzat ere hala izatea espero du: «Shakespeare ezagutzen ez duenak asko gozatuko du, gai ugari lantzen direlako, eta baita Shakespeare ezagutzen duenak ere: hari solte ugari aurkituko ditu». Bagliettok antzokietara hurbiltzeko deia egin du: «Euskal Herriko antzokietan gutxitan ikusi den obra bat da, desberdina, eta ikusleengan iltzatuta geratuko dela uste dut».
Atxagak ekarri du antzezlana euskarara, eta Bedita Larrakoetxeak egindako itzulpena hartu du abiapuntu gisa. Hala ere, moldaketa batzuk egin behar izan dituela aitortu du, hizkuntzak «etengabe» aldatzen ari direlako: «Euskarak sekulako aldaketa izan du, une oro ari da aldatzen, eta horrek asko zaildu du lana». Gustura geratu da emaitzarekin, eta, bide batez, Shakespearek egindako lana ere azpimarratu nahi izan du: «Denok dakigu Shakespeare egon daitekeen egilerik sakonena izan dela: giza arimaren zirrikitu guztietan sartu zen».
Proposamen indartsua
Estetikoki zein bisualki «oso proposamen indartsua» dela nabarmendu dute lantaldeko kideek. «Familia arteko gerra zibil bat dago antzezlanaren oinarrian», laburbildu du Bieitok. XV. mendeko Ingalaterran dago girotua, eta, besteak beste, indarkeria, gorrotoa, ustelkeria, maitasuna, zalantza, sumina eta mendekua izango dira obran landuko dituzten gaietako batzuk. Era berean, Shakespeareren tragedietako pertsonaiak izango dira protagonista. Tartean, Rikardo II.a, Henrike IV.a, Henrike V.a, Henrike VI.a eta Rikardo III.a.
Oholtzak berak ere keinu egingo dio poesia garaikideari: oso gaur egungoa den planteamendu eszeniko bat aukeratu dute. Zehazki, instalazio bat dirudien agertoki zuri eta argiztatu bat aurkeztuko da ikusleen begien aurrean. Hala, antzezleek berek ere parada izango dute pertsonaiak «modu aske eta intuitiboan» eraikitzeko. Horrez gainera, ikus-entzunezko baliabideak ere erabiliko dituzte, zuzendariak azaldu duenez.
Pandemiaren ondorioz, egun batez atzeratu behar izan dute Erresuma/ Kingdom/ Reino antzezlanaren estreinaldia. Berez, ostegunean ziren obra aurkeztekoak, baina lantaldeko zenbait kideren positibo kasuen ondorioz, ostiralera atzeratu behar izan dute euskarazko estreinaldia. Aurrerantzean beste hiru saio ere egingo dituzte euskaraz: hilaren 12an, 13an eta 24an, 19:00etan. Gaztelaniazko estreinaldia, berriz, datorren asteburuan izango da, otsailaren 17an, eta hurrengo egunetan beste sei emanaldi eskainiko dituzte.
Bilboren ondotik, badituzte egun batzuk zehaztuta, besteak beste Iruñean, Madrilen, Santanderren (Espainia), Donostian, Gasteizen eta Getxon (Bizkaia). Aurrera begira, berriz, Europan zehar bira bat egiteko asmoa ere badute. «Ea Obabakoak-ekin bezala antzezlan honekin ere publikoa zutik jartzeko gai garen», esan du barrez Bieitok. |
2022-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/209333/sorzabalek-ukatu-egin-du-leporatzen-dizkioten-atentatuetan-parte-hartu-izana.htm | Politika | Sorzabalek ukatu egin du leporatzen dizkioten atentatuetan parte hartu izana | Esan duenez, bere burua erruduntzat jo zuen torturetatik ihes egin ahal izateko. | Sorzabalek ukatu egin du leporatzen dizkioten atentatuetan parte hartu izana. Esan duenez, bere burua erruduntzat jo zuen torturetatik ihes egin ahal izateko. | Iratxe Sorzabal euskal presoak ukatu du fiskalak leporatzen dizkion atentatuetan parte hartu zuenik, haren kontra Espainiako Auzitegi Nazionalean egiten ari diren epaiketan. 1996an Gijonen (Asturias, Espainia) ETAk leherkariz egindako bi atentatutan esku hartu izana egozten diote Sorzabali, baina akusatuak esan du inoiz ez dela Asturiasen egon, eta bere burua erruduntzat jo zuela Guardia Zibilak egin zizkion torturen ondorioz.
Fiskalak, Estatuaren Abokatutzak eta AVT Terrorismoaren Biktimen Elkarteak 46 urteko espetxe zigorra eskatzen dute Sorzabalentzat. Leporatzen dizkioten atentatuak 1996ko azaroaren 2an gertatu ziren, Gijonen; lehenengoa Paz Fernandez Felgueroso Espetxe Auzietarako Estatu idazkariaren senarraren farmazian ezarri zuten, eta bigarrena, justizia jauregi berrian. Akusazioaren arabera, Sorzabal izan zen telefono deiak egin zituena lehergailuen berri emateko.
Sorzabalek, aldiz, esan du 1996tik 1997ko udara arte ETArekin izan zuen harreman bakarra izan zela Irun eta Hendaiaren arteko mugan ezarritako kontrolei buruzko informazioa ematea, baina ez zuela ezelako komandotan parte hartu eta, beraz, atentatuetan ere ez zuela esku hartu.
Sorzabal 2001ean atxilotu zuen Guardia Zibilak. Esan duenez, Intxaurrondoko kuarteletik pasatu ondoren Madrilera eraman zutenean hasi ziren torturak: «Autoan bertan hasi zen infernua. Han ezarri zizkidaten elektrodoak, han jo ninduten, iraindu, erre; han ito ninduten plastikozko poltsa batekin», azaldu du.
Madrilen, Guardia Zibilaren egoitza nagusian, tratua ez zen hobea izan, eta Sorzabalek esan duenez, deklarazioa buruz ikastera behartu zuten: han, bere burua erruduntzat jotzeaz gain, beste pertsona batzuk ere akusatu zituen; «batzuk ezagutzen nituen, beste batzuk ez; pasarazi zidaten infernu hartan ez nuen beste aukerarik izan. Guardia zibilei esan nien nahi izanez gero Carrero Blancoren hilketa ere nire gain hartzeko prest nengoela. Barre egin zuten, eta esan zidaten hori ez zela sinesgarria, baina lasai egoteko, beste asko egotziko zizkidatela eta haiek sinesgarri egingo zituztela».
Epailearen aurrean igaro zenean, leporatzen zizkioten delitu guztiak ukatu zituen, eta torturen berri eman zion Ismael Moreno epaileari. Gero, inkomunikazioa kendu ziotenean, haren abokatuak salaketa jarri zuen epaitegian. Fiskalak gogorarazi dio salaketa hura artxibatu egin zutela, baina Sorzabalek erantzun dio auzia berriro zabaltzekotan direla, froga eta agiri gehiago aurkeztuta.
Sorzabalek esan du bere salaketak oihartzun handia izan zuela nazioartean, eta, espetxean zegoela, Istanbulgo protokoloa ere ezarri zioten. Azterketa horretan ondorioztatu zuten Sorzabalen salaketa sinesgarria zela. |
2022-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/209334/paraplegikoak-lehen-egunetik-oinez-jartzen-dituen-teknika-bat-aurkeztu-dute.htm | Gizartea | Paraplegikoak lehen egunetik oinez jartzen dituen teknika bat aurkeztu dute | Epiduralaren Estimulazio Elektrikoaren teknika hobetu dute, eta emaitza ikusgarriak lortu dituzte hasieratik, hilabete askoko entrenamendurik gabe. | Paraplegikoak lehen egunetik oinez jartzen dituen teknika bat aurkeztu dute. Epiduralaren Estimulazio Elektrikoaren teknika hobetu dute, eta emaitza ikusgarriak lortu dituzte hasieratik, hilabete askoko entrenamendurik gabe. | Bizkarrezur muineko lesioa duten pertsonei itxaropenaren ateak zabaldu dizkien ikerketa baten emaitzak aurkeztu dituzte gaur Suitzan. Emaitza ikusgarriak lortu dituzte: orain arte, antzeko teknikak erabili dituzten paraplegikoek hilabete askotako trebakuntza pairatu behar izan dituzte, ibiltzen hasi aurretik. Teknika berriarekin, lehenengo egunean zutitzen eta ibiltzen has daitezke.
Lausanako (Suitza) Eskola Politekniko Federaleko eta hiriko erietxeko ikertzaileek garatu dute teknika. Azaldu dutenez, orain arte, halako ebakuntzetan elektrodoak ezarri direnean, erabili izan dira zutabe dortsalerako pentsatuta zeuden elektrodo plakak. Horiek, pultsu elektrikoak bidaltzen dituzte muinera, lesiotik beherago, handik aginduak heltzeko hankak mugitzeko erabiltzen diren giharretara. Orain, ordea, hanken eta enborraren mugimenduez arduratzen diren sustrai dortsal guztiak hartu dituzte elektrodoen jomuga gisa.
Ikertzaileek uste zuten horrela eginda eraginkortasun handiagoa izango zuela terapiak.
Hasteko, ordenagailuekin egin zuten lan. Elektrodoak hobekien antolatzeko patroia diseinatu zuten ordenagailuekin. Horrez gain, programa bat eratu zuten, neuronak mugimendu bakoitzerako nola aktibatzen diren azkarrago imitatzeko. Hau da, bizkorrago ikasiko zuen softwarea.
Hiru lagunekin probatu zuten gero sistema neuroteknologikoa. Hirurek zeukaten paralisi osoa: ezin zituzten hankak mugitu, eta sentitu ere ez zituzten sentitzen. Gregoire Courtineren neurozientzialariak eta Jocelyne Bloc neurozirujauak berehala ikusi zuten euren hipotesia zuzena zela: «Egun bakarrean, lan bakoitzeko estimulazio programek aukera eman zien hiruei oinez ibiltzeko, bizikletaz ibiltzeko, igerian egiteko eta enborraren mugimenduak kontrolatzeko».
Orain arte hainbat hilabete behar izaten zituzten Epiduralaren Estimulazio Elektrikorako inplanteak jasotzen zituztenek urratsa egiten ikasteko. Suitzako probako hiru pazienteek, berriz, lehenengo egunetik egin zezaketen hori ibiltzeko makina batean, gimnasioetan erabiltzen den modukoetan. Hiru egunetan, ibilkera behar bezain ongi optimizaturik zegoen hirurei aukera emateko nahi bezala ibiltzeko, lau hankako makulu batekin, adineko batzuek erabiltzen dituztenekoak. Jakina, hilabeteak edo urteak paraplegiko egoeran igaro ostean, gihar asko galtzen da, eta hori gero ibilian ibiliz berreskuratu behar da, hitzez hitz, kasu honetan.
Emaitza ikusgarria bada ere, ikertzaileek ohartarazi dute pazienteek ez dituztela «mugimendu naturalak berreskuratu». Edonola ere, neurorrehabilitazio programa baten bitartez, behar adina autonomia berreskuratu dute, egoera errealetan aritzeko, kalean, esaterako. |
2022-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/209335/parisko-erraustegi-baten-inguruan-dioxina-maila-izugarri-handiak-atzeman-dituzte.htm | Mundua | Parisko erraustegi baten inguruan dioxina maila «izugarri handiak» atzeman dituzte | Europako erraustegirik handienetakoa da, eta Toxico Watch Herbehereetako elkarteak egin ditu neurketak. Elkarte hori bera ari da aztertzen Zubietako errauste planta inguruan sortzen ari den kutsadura. | Parisko erraustegi baten inguruan dioxina maila «izugarri handiak» atzeman dituzte. Europako erraustegirik handienetakoa da, eta Toxico Watch Herbehereetako elkarteak egin ditu neurketak. Elkarte hori bera ari da aztertzen Zubietako errauste planta inguruan sortzen ari den kutsadura. | Ivryn dago Europako errauste plantarik handienetako bat, Paris XIII. sektorean. Aurreko astean ezagutzera emandako ikerketa baten arabera, hondakinak errausten dituen lantegi horren inguruan dioxina maila oso handiak aurkitu dituzte. Ikerketarako, zenbait biomarkatzaile aztertu dituzte, erraustegiaren inguruko lurretan: oiloen arrautzak, arbolen hostoak eta goroldioak. Toxico Watch elkarteak Europako dioxina kontzentraziorik handienak atzeman ditu biomarkatzaile horietan.
Dioxinak errekuntza prozesuetan sortzen diren partikula txiki-txikiak dira, oso kutsagarriak —minbizia eragile gisa katalogatuta dauzka OME Osasunaren Mundu Erakundeak—, edozein mintz erraz igaro dezaketenak, eta, horregatik, elikagaien katera erraz pasatzen direnak.
Erraustegitik 800 metro eta hiru kilometro artean dauden zortzi oilategitan hartu dituzte arrautzen laginak, Ivry sur Seine, Paris eta Alfortville herrien artean. Dioxinak, furanoak eta beste kutsatzaile batzuk metatzen ohi diren elikagaietako bat dira arrautzak, eta horregatik hartu dituzte azterketarako. Zortzi oilategietatik zazpitan, arrautzetatik lortutako emaitzak kezkagarriak dira, txostenaren arabera: Europak jakien segurtasunerako markatuta daukan mugatik gorakoa da dioxinen kontzentrazioa.
Lau aldiz gehiago
Jakiaren gantz materiaren gramo bakoitzeko, bost pikogramo (pg); hori da Europak ezarritako muga, eta ez luke dioxina gehiago pilatu behar jakietan, segurutzat jotzeko. Baina Ivryko erraustegiaren inguruko arrautza horietan hamar eta hogei pikogramo artean ere topatu dituzte kasu batzuetan; alegia, onartutakoa baino bi eta lau aldiz gehiago ere bai. «Europako merkatuetan saltzeko ekoitziak balira, atzera bota beharko lituzkete», zehaztu du Abel Arkenboutek, ikerketaren egileetako batek.
Arbolen hostoak eta goroldioak, berriz, erraustegitik kilometro bateko erradioan bildu dituzte. Horietan ere dioxina maila handiak topatu dituzte. Pinu basatien, zedroen eta altzifreen hostoak erabili dituzte, eta lagin guztietan gainditu dituzte Europan Toxico Watchek bildutako emaitzarik handienak.
Goroldioei dagokionez, Ivryko erraustegiaren enpresa jabeak ere neurtzen ditu horietan metatzen doazen dioxina, furano eta beste kutsagarriak. 2016 eta 2020 arterako emandako datuen arabera, 0,3 eta 1,2 pikogramo metatzen dira Parisko erraustegiaren inguruan. Toxico Watchek egindako ikerketaren arabera, ordea, 1,2 eta 4,90 pikogramo artean ere pilatzen dira inguruko aldietan. Alegia, enpresak esandakoa baino lau aldiz gehiago.
Toxico Watchek onartu du zaila dela esatea dioxina horien guztien jatorria zein den, eta trafikoak edo bestelako eragileek zerikusia izan dezaketela. Baina hondakinak errausteko prozesuetan sortzen dira «profil tipiko» batzuk, ikertzailearen arabera; alegia, dioxina horietako batzuk errauste prozesuen emaitza direla esateko moduan daudela.
Herbehereetako neurriak
Esaterako, Harlingengo errauste plantari (Herbehereak) egin zizkioten neurketetan antzeko dioxinak atzeman zituzten, maila apalagoan bazen ere. Herbehereetako Estatu Kontseiluak zigorra jarri zion erraustegiaren kudeatzaileari, isurien egiazko tamaina gutxiesteagatik.
Frantziako Zero Zabor taldeak eta 3R elkarteak eskatu zioten Toxico Watchi aztertzeko Ivryko erraustegiaren inguruak. Elkarte horiekin lanean ari da Louis Cofflard abokatua: airearen kutsaduraren kontrako salaketa batzuk kudeatu ditu Frantzian. «Dioxina kontzentrazioen kontrolari buruzko anomalia oso kezkagarriak» jarri ditu agerian ikerketak, haren esanetan. «Ez da onargarria errausketa izatea Parisko eta inguruko herrietako hondakin gehienen modako tratamendua».
Eskualde horretan, ia 700.000 tona hondakin erraustu zituzten 2020an, hiri hondakin guztien %73. Abokatuak eta elkarte horiek gogorarazi dute Parisen, Ile de Francen, %22koa baizik ez dela hondakinen birziklatze tasa, eta indar egin beharko litzatekeela hondakinak sorreratik bereizten eta birziklatze tasak hobetzen, erraustu beharrean.
Ivryko erraustegia txikitzeko proiektu bat bada bidean. Urtean 700.000 tona hondakin tratatzeko prestatua dago, baina hondakinen erdiak hartzeko moldatu eta berritu nahi dute —1969an hasi zen lanean hondakinen planta hori—. Zero Zabor Frantzia eta 3R taldeak, ordea, ez dute nahikoa juzgatzen erabaki hori, eta erabat ixtea nahiko lukete, hondakinak beste era batera tratatzen hasteko. Testuinguru horretan eskatu zioten erraustegiaren inguruko kutsadura ikertzeko Toxico Watch elkarteari.
Zabalgarbin ere, metal astunak
Elkarte horrek Euskal Herrian (Zubieta, Gipuzkoa), Espainian (Madril), Txekian (Pilsen) eta Lituanian (Kaunas) ere zenbait erraustegik sortutako kutsadura ikertu izan du, edo ikertzen ari da. Zabalgarbi (Bilbo) inguruan Tecnaliak egin zuen tankera bereko azterketa bat, eta 2019an eman zituen emaitzak: manganeso, artseniko eta beste metal astun batzuen presentzia handitzen ari zela detektatu zuten.
Errausketaren kontrako eragileek eskatuta, Toxico Watch elkartea Zubietako planta inguruan laginak hartzen hasi zenean, BERRIA harremanetan jarri zen elkarte horrekin, eta Zabalgarbiko emaitzak aztertu zituen Abel Arkenbout toxikologo herbeheretarrak, eta ohartarazi zuen Zubieta inguruko jakietan ere kutsadura zabaltzen aritzea espero izatekoa litzatekeela. |
2022-2-7 | https://www.berria.eus/albisteak/209336/upnren-estatuturik-ez-dutela-hautsi-adierazi-dute-sayasek-eta-adanerok.htm | Politika | UPNren estatuturik ez dutela hautsi adierazi dute Sayasek eta Adanerok | Berme eta diziplina batzordearen erabaki «independente» bat espero dutela esan dute, eta diputatu aktak ez itzultzea erabaki dute, berriro ere | UPNren estatuturik ez dutela hautsi adierazi dute Sayasek eta Adanerok. Berme eta diziplina batzordearen erabaki «independente» bat espero dutela esan dute, eta diputatu aktak ez itzultzea erabaki dute, berriro ere | UPN alderdiaren estatuturik ez dute hautsi. Mezu hori eman dute gaur UPNko diputatu Sergio Sayasek eta Carlos Garcia Adanerok alderdiaren berme eta diziplina batzordean. Diputatu biek lehengo astean Espainiako Kongresuan Lan Erreformaren aurkako botoa eman zuten, alderdiak aurrez iragarritakoaren kontra egin zuten horrela, eta ezinegon handia sortu du horrek alderdian; horregatik zeuden gaur arratsaldean biak berme eta diziplina batzordera deituta. Bertan orain erabaki «independente» bat hartzea espero dutela adierazi dute bi politikariek, eta aurrez igaro egunetan izandako jarreran irmo jarraitu dute: diputatu aktak ez dituztela itzuliko jakinarazi dute. Sayas abokatu batekin joa da bilerara: Eduardo Ruiz de Erentxunekin. Kazetari ugari joan dira UPNren egoitza nagusira, bilera izango zela jakinda, eta hitza hartu dute bi politikariek; beren portaeraren defentsa egin nahi izan dute. Joan den ostegunean Kongresuan gertatu zenaren inguruan «mundu guztia engainatzeko» moduko bertsioak zabaldu direla deitoratu du Garcia Adanerok. Sayasek, bere aldetik, «traidore izatea» eta PPri «salduta» jardutea egotzi dietenen kontra egingo dutela adierazi du. Alderdiko inolako araubiderik ez dutela urratu adierazi du, eta alderditik kanporatzeko ziorik ez dagoela: «Nik sinesten dut alderdi honetan, eta jarraitu egin nahi dut bertan». Kongresuan Lan Erreformaren aldeko botoa ematearen aldeko eskea egin zietenean, atzean zer «negoziazio» klase zeuden ez zietela azaldu adierazi du: «Ez genuen inolako informaziorik izan». Baina bi politikariak alderditik kanporatzearen hautuak onespena du alderdian. Larunbatean alderdiaren Kontseilu Politikoa elkartu zen Nafarroa Arena kiroldegian, eta bertaratutakoen %80,6k onetsita, biak alderditik kanporatzeko prozedurari ekin zion UPNk. Zuzendaritzako buruek adierazi zuten, gainera, ahalik eta azkarren konpondu nahi zutela auzia. Horregatik zen beharrezkoa gaurko bilera. Aurrez, bezperan, jarrera hori bera argi utzia zuen alderdiko zuzendaritzak: Sayasek eta Adanerok ezin zutela alderdian jarraitu esan zuen UPNko presidente Javier Esparzak, eta diputatu akta itzuli ezean, alderditik kanporatzeko prozedura hastea proposatu zuen alderdiaren zuzendaritzak.«Ez dute UPN ordezkatzen. Ezin dute jarraitu», esan zuen Esparzak. «Kalkula ezineko mina egin zaie alderdiari eta buruzagiei; gure sinesgarritasuna eta fidagarritasuna kolokan jarri dituzte». Batzordean, bost kide Berme eta diziplina batzordea bost kidek osatzen dute, eta gehiengoz hartu behar dute orain bi diputatuak kanporatzeko erabakia. Batzordeak «UPNren irudi publikoa eta baloreak zaintzea» du helburu; horiek horrela, alderdiko kideek «barruko demokraziaren eta interes orokorraren arabera» jardutea bilatzen du. Era berean, bermeekin eta diziplinarekin lotutako prozedurak irekitzeko betekizuna du. Ikusi egin beharko da orain espedientea ireki dieten bi kideek zer babes duten batzordean: 2020an barne lehia izan zuen Sayasek Esparzarekin alderdiko buruzagitza bere gain hartzeko, eta indarra baduela erakutsi zuen: botoen %41 lortu zituen. |
2022-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/209337/aparretan-daude-zuri-gorriak.htm | Kirola | Aparretan daude zuri-gorriak | Talde zuri-gorriak nagusitasunez irabazi dio Espanyoli, San Mamesen. Bisitariek sartu dute lehen gola, bigarren minutuan, baina Sancetek eta Iñigo Martinezek emaitza irauli dute hurrengo ordu laurden eskasean. Athleticek puntu bakarrera ditu Europako postuak | Aparretan daude zuri-gorriak. Talde zuri-gorriak nagusitasunez irabazi dio Espanyoli, San Mamesen. Bisitariek sartu dute lehen gola, bigarren minutuan, baina Sancetek eta Iñigo Martinezek emaitza irauli dute hurrengo ordu laurden eskasean. Athleticek puntu bakarrera ditu Europako postuak | Athleticek Espainiako Kopako finalerdietako joaneko partida jokatuko du ostegun honetan, San Mamesen, Valentziaren aurka. Erronka handia du esku artean talde zuri-gorriak: hirugarren aldiz jarraian jokatu nahi du Kopako finala. Eta erronka horri konfiantzaz gainezka ekingo dio, eta aspaldiko sasoirik onenean. Bolada ederra harrapatu du 2022. urtea hasi zenetik: bederatzi partida jokatu ditu Espainiako Liga, Kopa eta Superkopa kontuan hartuta, eta zazpi irabazi ditu, bat berdindu eta bakarra galdu. Horri esker, Superkopako txapeldunorde izan da, finalerdietan dago Kopan, eta Europako postuetatik puntu bakarrera Ligan. Iragana dira taldearen inguruan zeuden kezkak.
Espanyol izan da Athleticek mendean hartu duen azken taldea. 2-1 irabazi dio gaur San Mamesen, ligako 23. jardunaldian. Merezita irabazi dio, Marcelino Garcia Toralek entrenatutako taldea nagusi izan baita. Entrenatzaileak makina bat aldaketa egin du hasierako hamaikakoan Kopako neurketara sasoi betean iristeko: Iñigo Martinez, Dani Garcia eta Raul Garcia bakarrik aritu dira hasieratik Real Madrilen eta Espanyolen aurka. Baina taldeak ez du behera egin, eta azkenaldiko sendotasunari eta eraginkortasunari eutsi die.
Ero hasi da partida: hiru gol izan dira lehen ordu laurdenean. Vilhenak sartu du lehena, bigarren minutuan, eta Sancetek ia hurrengo jokaldian berdindu du. Hamar minutu eskas geroago, berriz, Iñigo Martinezek bigarren gola sartu du. Athleticek hamahiru minutuan eman dio buelta emaitzari. Gozatzen ari ziren San Mamesera joandakoak: joko azkarra eta erasokorra zen nagusi. Etxekoak aurretik ziren markagailuan, baina inork ez zuen partidaren aginte makila. Zuri-gorriek hartu dute gero, eta Berenguerrek bere oinetan izan du hirugarren gola, baina Oscar Gilek kornerrera bidali du baloia. Ez da beste aukerarik egon lehen zatian. 2-1 amaitu da.
Bigarren zatiari ere bizi ekin diote bi taldeek, batez ere Espanyolek, gola behar baitzuen berdintzeko. Athleticek atzerapausoa eman du, eta aurkariaren huts baten zain geratu da. Erritmoa dezente moteldu da minutuek aurrera egin ahala. Horretan zerikusia izan du bi entrenatzaileak aldaketak egiten hasi izanak: Marcelinok, adibidez, Vesga, Petxarroman, Williams, Villalibre eta Muniain zelairatu ditu, hurrenez hurren, Dani Garcia, Raul Garcia, Berenguer, Sancet eta Nico Serrano ordezkatuta. Raul Garciak herrenka utzi du zelaia, eta ikusteko dago zer duen.
Espanyol gogotik saiatu da berdintzen, baina ez du aukera garbirik sortu. Etxeko taldeak ez dio inolako erraztasunik eman, sendo aritu baita defentsako lanean. Darderrek 87. minutuan urrutitik egindako jaurtiketa batek bakarrik jarri du estutasunetan Athletic, baina Unai Simonek kornerrera urrundu du baloia. Azkenean, garaipena, eta indar handiagoa Kopari ekiteko. |
2022-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/209364/lgtbi-kolektiboaren-aurkako-hainbat-pintaketa-egin-dituzte-gasteizko-arantzabela-ikastetxean.htm | Gizartea | LGTBI kolektiboaren aurkako hainbat pintaketa egin dituzte Gasteizko Arantzabela ikastetxean | Arantzabela Ikastolako kideek berdintasunaren alde eginiko horma irudi batean egin dituzte pintaketa iraingarriak. Ikastetxeeko kideek gertaera salatu dute. Gasteizko Ikusgune behatokiak ere gaitzetsi egin du ekintza, eta nabarmendu «salaketa soziala» egin behar dela. | LGTBI kolektiboaren aurkako hainbat pintaketa egin dituzte Gasteizko Arantzabela ikastetxean. Arantzabela Ikastolako kideek berdintasunaren alde eginiko horma irudi batean egin dituzte pintaketa iraingarriak. Ikastetxeeko kideek gertaera salatu dute. Gasteizko Ikusgune behatokiak ere gaitzetsi egin du ekintza, eta nabarmendu «salaketa soziala» egin behar dela. | «Fuck LGTBI», «Fuck maricones», «Putos gays» eta LGTBI kolektiboaren aurkako beste hainbat pintaketa egin dituzte Gasteizko Arantzabela ikastetxearen jolastokian. Ikastola horretako ikasleek berdintasunaren eta aniztasunaren alde eginiko horma irudi baten gainean egin dituzte pintaketa horiek. Duela zenbait hilabete ere agertu ziren gisa horretako pintaketa iraingarriak, LGTBI mugimenduaren aldeko beste mural batean. Orduko hartan, Umandi Ikastolako kideek eginiko horma irudi baten gainean agertu ziren, eta «Esto con Franco no pasaba», «Marikas» eta antzeko mezu laidogarriak jarri zituzten.
Arantzabela Ikastolako komunitateak berehala gaitzetsi du LGTBI mugimenduaren aurkako ekintza. Sare sozialen bitartez salatu du gertakizuna, eta irmoki adierazi du horrelako jarrera eta ekintza baztertzaileak salatzen dituztela. «Horrelako jarreren aurrean, eskola komunitateak bat egiten du pertsonen duintasunaren kontra eta ikastolan egindako lan artistiko, aldarrikatzaile eta parte hartzailearen aurkako ekintza iraingarri hau salatzeko», azaldu dute.
Arantzabela Ikastolako kideek eginiko murala, LGTBI kolektiboaren aurkako pintaketa iraingarriak egin baino lehen. ARANTZABELA IKASTOLA
Ikusgune Gasteizko LGTBI+fobiaren aurkako behatokiak ere salatu egin du gorroto ekintza. «Larritasunez ikusten dugu gertatu dena; izan ere, pintada horien bidez, egileek mezu bat helarazi nahi izan diote LGTBI+ kolektiboari, eta are larriagoa da hori hezkuntza zentroetan gertatzen bada, mezu horiek bertara joaten diren haurrei helarazten saiatuz», nabarmendu dute sareetan plazaratutako ohar batean. Halaber, gaineratu dute azken hilabeteotan Gasteizen argi erakutsi dela ez daudela prest kaleetan gorrotorik onartzeko, eta azpimarratu dute «salaketa soziala» ezinbesteko tresna dela horrelako «gorroto diskurtsoei» aurre egiteko. |
2022-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/209365/euskara-ardatz-duen-sistema-eleaniztuna-proposatu-du-batzordeko-buruak-murgiltzea-aipatu-gabe.htm | Gizartea | «Euskara ardatz duen sistema eleaniztuna» proposatu du batzordeko buruak, murgiltzea aipatu gabe | Hezkuntza Legerako akordioaren oinarriak adosteko txostena aurkeztu du Eusko Legebiltzarreko hezkuntza batzordeko buruak. Tokiko Hezkuntza Kontseiluak sortzea proposatu du, «udalerria eremu duten patronatuak sortuz». | «Euskara ardatz duen sistema eleaniztuna» proposatu du batzordeko buruak, murgiltzea aipatu gabe. Hezkuntza Legerako akordioaren oinarriak adosteko txostena aurkeztu du Eusko Legebiltzarreko hezkuntza batzordeko buruak. Tokiko Hezkuntza Kontseiluak sortzea proposatu du, «udalerria eremu duten patronatuak sortuz». | Euskal hezkuntzaren eraldaketarako oinarriak izeneko dokumentua aurkeztu die gaur Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza batzordeko presidenteak legebiltzarkideei. Legebiltzarrean ordezkaritza duten taldeen esku utzi du, eztabaidarako. Zuzenketen epea irekiko da orain. Iazko udazkenean lantaldean izandako adituen ekarpenak entzunda eta Kataluniako Hezkuntza Akordioari buruzko edukiak jasotzeko eta bertako esperientzien berri izateko bidaia egin ostean ondu du presidenteak txostena. Lege berria «ausardiaz» egin behar dela dio, administrazioaren eta ikastetxeen arteko harremanak berriz formulatuz.
Hizkuntza ereduari dagokionez, eztabaidarako atea irekia uzten du. Aitortzen du ikastetxeek «edozein hizkuntzaren berreskurapenerako» funtzio ezinbestekoa betetzen dutela: «Helburua argia da, ikasle guztiek gaitasun komunikatiboa izatea ofizialak diren bi hizkuntzetan, egoera errealera egokituta, ikastetxeak euskararen arnasgune izan daitezen».
Gai honi buruz honako hau dio: «Euskararen Aholku Batzordeak aho batez onartutako proposamenak jasoko ditu legeak, euskarari buruzko diskurtso partekatua sortzeko eta euskararen aldeko giro egokia indartzeko», eta «aldaketa metodologikoei ekingo zaie» hizkuntzak ikasteko. Baina eredu eleaniztunaren alde egiten du: «Euskal Hezkuntza euskara ardatz duen sistema eleaniztuna da, eta bi hizkuntza ofizial eta, gutxienez, atzerriko hizkuntza baten bidez egituratzen da, herritarren gizarte-kohesioa eta komunikazio-gaitasuna bi hizkuntza ofizialetan bermatzeko funtsezkoa baita. Eta horren alde egiten jarraitu behar da». Murgiltze eredurik ez du aipatzen, horrenbestez. Ikasketak amaitzean «bi hizkuntza ofizialak maila berean ezagutzea» ahalbidetzearen alde egin behar du legeak, batzordeko buruaren proposamenaren arabera.
Adierazten du asmo bat: «Euskara erreferentzia-hizkuntza gisa indartzea eta ikasleen erabilera aktiboa sustatzea». Eta eransten du curriculumak bermatu behar duela ikasleek bi hizkuntza ofizialak, euskara eta gaztelania, erabiltzaile aurreratu gisa erabat menderatzea Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza amaitzean. Era berean, bermatu behar dela dio «gutxienez atzerriko hizkuntza bat behar beste ezagutzea».
Elebitasunari buruz honela formulatzen du txostenak: «Pertsona elebiduna ez da bi eleren batura duena. Elebidunaren gaitasuna, gaitasun elebiduna da; eta hiztun eleaniztasunena, gaitasun eleaniztuna. Esan nahi da hizkuntzak modu bateratuan planifikatu eta lantzea eta euren arteko transferentziak egiten ikastea, hizkuntzek elkarri lagun dezaten».
Gogoetetan atera den korapilo nagusienetakoa segregazioarena izan da, zenbait ikastetxetan kontzentratzen direlako ikasle kalteberenak. Horren harira hauxe dio txostenak: «Egungo eskolatze-eredua eraldatu eta ikasle kalteberen kontzentrazioak ekiditeko ezinbestekoa da barruti/eremu bakoitzaren hezkuntza-proiektu integralak garatzea. Horretarako ezinbestekoak dira eskola mapa aztertu eta egokitzea, ekitateari eta errendimenduari erreparatuz».
Hori lantzeko, Tokiko Hezkuntza Kontseiluak sortzea proposatzen du: «Batetik, zenbait baliabide komunitario artikulatzeko ikasleen ongizatearen eta heziketaren mesedetan. Bestetik, hezkuntza komunitate guztiaren partaidetza bilatu eta hezkuntza formalaren eta ez-formalaren arteko uztarketa sustatzeko».
Ildo horiek jorratzeko, proposamen hauek egiten ditu: «Hezkuntza-premiak identifikatzea, eskaintza banatzea eta ikasleak eskolatzeko irizpideak zehaztea, hiri-plangintzatik eratorritakoak barne; hezkuntza-laguntzako behar espezifikoak dituzten ikasleen eskolatze egokia eta orekatua bermatzen laguntzeko jarduerak eta behar diren neurriak hartzea, ikasleak arrazoi sozioekonomikoengatik edo beste izaera bategatik bereiztea saihesteko; ikastetxeen funtzionamenduari eragiten dioten udal-jarduerak; eta udalerria eremu duten patronatuak, partzuergoak eta hezkuntza-erakundeak eratzea».
Bestalde, doakotasunerako bermeak ezarri beharko liratekeela dio: «Doakotasun erreala bermatuko du Eusko Jaurlaritzak eskolaratze-kuotak desagerraraziz». |
2022-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/209366/bizkaiko-zahar-etxeetako-langileek-hitzarmenaren-negoziazioa-desblokeatzeko-eskatu-dute-bilboko-kaleetan.htm | Gizartea | Bizkaiko zahar etxeetako langileek hitzarmenaren negoziazioa desblokeatzeko eskatu dute Bilboko kaleetan | Besteak beste, Hurtado Amezaga kalea moztu dute LABeko langileek, Zaintza lanak aitortu orain! lemapean. ELAkoek, berriz, hainbat eskaera zehatz egin dituzte. | Bizkaiko zahar etxeetako langileek hitzarmenaren negoziazioa desblokeatzeko eskatu dute Bilboko kaleetan. Besteak beste, Hurtado Amezaga kalea moztu dute LABeko langileek, Zaintza lanak aitortu orain! lemapean. ELAkoek, berriz, hainbat eskaera zehatz egin dituzte. | Greba eguna dute gaur Bizkaiko zahar etxeetako langileek. Ane Escondrillas LAB sindikatuko ordezkariak salatu duenez, «Bizkaiko Foru Aldundiak desagertuta jarraitzen du lan gatazka honetan», eta hitzarmenaren negoziazioa desblokeatzeko eskatu du. Zaintza lanak aitortu orain! lemapean mobilizatu dira sindikatu horretako beharginak.
ELAkoak ere irten dira kalera. Haiek, besteak beste, eskatu dute ordezkapenak lehen egunetik egitea, lanaldi osoko kontratazioa lehenestea eta kontratu partzialekin amaitzea. Ratio handiagoak ere exijitu dituzte, eta lan baldintzak zahar etxe publikoetako langileekin berdintzea.
LABeko manifestariek Bilboko Hurtado Amezaga kalea moztu dute. |
2022-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/209367/ebk-laguntza-publikoak-emango-ditu-txip-fabrikak-eraikitzeko.htm | Ekonomia | EBk laguntza publikoak emango ditu txip fabrikak eraikitzeko | 2030. urterako laukoiztu egin nahi du erdieroaleen ekoizpena kontinentean, merkatu kuota %9tik %20ra igo ahal izateko. Mikroprozesatzaile berritzaileak egiteko laguntzak ere emango ditu. | EBk laguntza publikoak emango ditu txip fabrikak eraikitzeko. 2030. urterako laukoiztu egin nahi du erdieroaleen ekoizpena kontinentean, merkatu kuota %9tik %20ra igo ahal izateko. Mikroprozesatzaile berritzaileak egiteko laguntzak ere emango ditu. | Diru poltsa publikoari astindua emango dio Europako Batasunak mikrotxipen edo erdieroaleen ekoizpenean pilatutako atzerapena gutxitzeko. Hamarkada amaitzen denerako mikrotxipen ekoizpena orain halako lau izatea nahi du, eta horretarako bideetako bat izango da laguntza publikoak ematea kontinentean erdieroaleen fabrika handiak egiteko. Mikrotxip berritzaileak egiteko laguntzak ere emango ditu Bruselak.
Gaur egun, EBk munduko mikrotxipen %9 ekoizten ditu, eta Bruselaren asmoa da 2030erako %20ra iristea. Hamarkada honetan produktu horien eskaria bikoiztu egingo dela uste du, gero eta produktu gehiagotan erabiltzen direlako: telefonoak, ordenagailuak, autoak, etxeko tresnak... Gauzak horrela, merkatu kuota bikoizteak esan nahi du produkzioak orain halako lau izan beharko lukeela.
Azken urteetan Hego Korean eta Taiwanen bildu da erdieroaleen ekoizpenaren zati handi bat. Handik inportatzea aurrerantzean ere derrigorrezkoa izango dela onartu du Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak, baina mendekotasuna gutxitu behar dela ziurtatu du, eskasia eragiten duelako lehia handia dagoenean.
Hori da, hain zuzen ere, azken hilabeteetan gertatutakoa. Konfinamenduak etxetik lan egitera, eskolak ematera edo aisialdia teilatupean egitera bultzatu zituen ehunka mila herritar, eta horrek ordenagailu, kontsola, telebista eta bestelako tresna elektronikoen gorakada ekarri zuen. Aldi berean, ekoizpena geratu egin zen beste sektore batzuetan, eta, berriro abiatu zirenean, ohartu ziren haientzat ez zegoela nahikoa txip.
Horrek gerarazten ditu Europako auto fabrikak, oraindik orain. Autogintzak erdieroaleen %10 baino ez ditu kontsumitzen, baina haien eskaria handitzean beste sektore batzuetara zabaldu dira hornidura arazoak.
43.000 milioi
Batzordeak atzo proposatutako planak 43.000 milioi euro inbertitzea ekarriko luke. Horietatik 30.000 milioi Next Generation planean estatukideek agindutako inbertsioak dira. Diru horren zati handi bat fabrika berriak eraikitzen laguntzeko erabiltzea nahi du Bruselak, eta horregatik agindu du inbertsioak erraz baimenduko dituela, betiere proiektu berritzaile bat bada. Kasu horretan, «eta proiektuak Europa osoari lagunduz gero», lantegiak EBn jartzea dakarren gainkostuaren %100 diru publikoarekin estaltzeko prest dago.
Gainera, Bruselak beste 11.000 milioi jarriko lituzke kontinentean mikrotxip berritzaileak ikertzeko, eta beste 2.000 milioi sektoreko start-up-en sorrera bultzatzeko. |
2022-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/209368/plastiko-kutsadurak-itsas-espezieen-88ri-eragiten-die.htm | Mundua | Plastiko kutsadurak itsas espezieen %88ri eragiten die | WWFk ohartarazi du plastikoaren ekoizpena bikoiztu egingo dela 2040rako. Hori ikusirik, material horri buruzko nazioarteko akordio bat adosteko eskatu du. | Plastiko kutsadurak itsas espezieen %88ri eragiten die. WWFk ohartarazi du plastikoaren ekoizpena bikoiztu egingo dela 2040rako. Hori ikusirik, material horri buruzko nazioarteko akordio bat adosteko eskatu du. | Itsas espezieen %88ri eragiten die ozeanoetako plastiko kutsadurak, eta gehienek material hori dute beren organismoetan. Zehazki, gutxienez 2.144 espezie dira, eta kopururik deigarriena itsas hegaztiei buruzkoa da, horien %90k sabeleratu baitute plastikoren bat.
WWF Naturarentzako Mundu Funtsak itsasoko plastiko kutsadurari buruzko txosten bat atera du argitara, eta horretan ohartarazi du material hori «ozeanoen parte guztietara iritsi» dela: «Urazaletik itsaso sakoneraino, eta poloetatik urrutiko irlen kostaldeetaraino. Balearik handienaren planktonik txikienean ere detekta daiteke».
Itsas hegaztiei ez ezik, dortokei eragiten die gehien kutsadurak, horien erdiak irentsi baitu plastiko zatiren bat. Gizakiak jaten dituen espezieetan ere aurkitu dute material hori; kasurako, ostretan eta muskuilu urdinetan, baita bost sardina latatik batean ere.
Kutsadura horren ondorioz, eremu batzuetan «ekosistemaren kolapsoa» gerta liteke, WWFren plastikoen politika globalerako buruzagi Eirik Lindebjergek ohartarazi duenez. Bi kopuru kezkagarri ere helarazi ditu: 2040rako bikoiztu egingo da plastiko ekoizpena, eta horrek «Groenlandiaren tamaina baino bi aldiz kutsadura handiagoa» eragingo du. Hau da, hondakin horiek bost milioi kilometro koadro inguruko eremua hartuko dute itsasoan.
WWFk Alfred Wegener Institutuarekin (Alemania) batera osatu du txostena, eta horretan 2.590 ikerketa zientifikoren datuak bildu dituzte. Egileen arabera, plastikoek eta mikroplastikoek itsasoetan duten eragina neurtzen saiatu dira; tartean, Ozeano Atlantikoan eta Barean osatu diren «plastiko irlak» kontuan harturik. Egun, 86-150 milioi tona plastiko artean daude itsasoetan.
Arrantza kutsaduraren arrazoietako bat den arren, Lindebjergek zehaztu du «erabilera bakarreko plastikoak» direla «eragile nagusiak», plastikoa «merkatu egin» delako: «Fabrikatzaileek kopuru handietan ekoiztu dituzte, eta horrek ahalbidetu die erabilera bakarreko produktuak diseinatzea. Horiek, gerora, hondakinak bilakatzen dira».
Egoera hori ikusirik, WWFko kideak azaldu du «birzikla daitezkeen produktuak» erabiltzea dela irtenbidea, eta plastikoari buruzko nazioarteko akordio bat adostera deitu du. Ingurumenerako NBE Nazio Batuen Erakundearen hurrengo bilkura garrantzitsua hilaren 28an hasiko dute Kenyako hiriburuan, eta horretan NBEri eskatuko diote itun «lotesle» hori negoziatzeko; helburutzat jarri dute 2030erako plastiko kutsadura gelditzea, eta hitzarmen horrek data hori jasotzea.
Mediterraneoa, mikroplastikoz betea
Itsaso Horiaz —Txinaren eta Koreako penintsularen artekoa— eta Txina ekialdeko itsasoaz gain, Mediterraneoaz ere datu kezkagarria helarazi du WWFren txostenak: mikroplastiko gehien duen itsasoetako bat bilakatu da, eta horrek arriskuan jarri du hango 134 espezieen iraupena. Itsaso horren kasuan ere, dortokei eta hegaztiei eragiten die batez ere, digestio sisteman aldaketak sumatzen baitituzte.
Mikroplastikoak bost milimetro baino gutxiagoko plastiko zatiak dira, eta, lehen begi kolpean ikusten ez diren arren, plastikozko ontzi handiak bezain kaltegarriak dira; haiek bezala, degradatzeko zailak direnez, hainbat hamarkada igarotzen baitituzte ingurumenean.
Azken ikerketen arabera, orotara 14 milioi tona mikroplastiko daude ozeanoen sakonean, ur azalean baino 39 aldiz gehiago. «Badira adierazleak erakusten dutenak plastiko kutsadurak Mediterraneoko ekosistema guztiari eragiten diola. Horrek, epe luzera begira, kontrako ondorioak eragin ditzake gizakiaren osasunean eta arrantza oinarri duten komunitateen ekonomian», esan du Lindebjergek.
Mediterraneoa, esaterako, Egipto, Italia, Turkia, Espainia eta Frantzia dira plastiko gehien botatzen duten herrialdeak. |
2022-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/209369/emakume-batek-salatu-du-sexu-eraso-bat-egin-diotela-sestaoko-metro-geltokian.htm | Gizartea | Emakume batek salatu du sexu eraso bat egin diotela Sestaoko metro geltokian | Erasoa larunbat gauean gertatu zen. Ertzaintzak gizonezko bat identifikatu du, eta zer gertatu zen ikertzen ari da. Biktima metro zerbitzuko garbitzailea da. | Emakume batek salatu du sexu eraso bat egin diotela Sestaoko metro geltokian. Erasoa larunbat gauean gertatu zen. Ertzaintzak gizonezko bat identifikatu du, eta zer gertatu zen ikertzen ari da. Biktima metro zerbitzuko garbitzailea da. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintza gizonezko bat ikertzen ari da, asteburuan Sestaon (Bizkaia) izandako indarkeria matxistako kasu baten harira. Emakumezko batek salatu du gizon batek sexu eraso bat egin ziola larunbat gauean, Bilboko metroaren Sestaoko geltokiaren barrenean. Biktima garbitzailea da, eta, astelehenean jarritako salaketan azaldu duenez, lanean zela jasan zuen erasoa. Erasoaren ondotik, Ertzaintzak gizonezkoa atxilotu zuten. Handik ordu batzuetara utzi zuten aske, eta ikerketa abiatu dute auziaren gainean.
Emakumeak gaueko txandan lan egin beharra zuen larunbatean. Geltokia garbitzen ari zela, 23:00ak inguruan, gizonezko bat gerturatu zitzaion, eta segika hasi. Emandako informazioaren arabera, gizonezkoak ukituak egin zizkion emakumeari. Ordu erdiren buruan, biktimak ihes egitea erdietsi zuen, eta orduan izan zuen aukera larrialdi zerbitzuei abisu emateko.
Erasoa salatu ez ezik, biktimak ohartarazi du Bilboko metroan dauden segurtasun neurriak ez direla aski; segurtasun falta salatu du. |
2022-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/209371/gaur-bilduko-da-labi-politikoa-ezarriko-diren-neurriak-zehazteko.htm | Gizartea | Gaur bilduko da Labi politikoa, ezarriko diren neurriak zehazteko | Bileran oinarrituta erabakiko dituzte datozen egunetarako neurriak. | Gaur bilduko da Labi politikoa, ezarriko diren neurriak zehazteko. Bileran oinarrituta erabakiko dituzte datozen egunetarako neurriak. | Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak egin zuen iragarpena herenegun: atzo bilduko zen Labiren batzorde zientifiko-teknikoa, gaur izanen zen politikoaren txanda. Bozeramailearen arabera, «egungo egoeraren azterketa zehatzagoa» egitea da Labiren asmoa, eta, hain zuzen ere, horretan oinarrituta proposatuko dute zer neurri hartzea komeni den datozen egunetarako. Izan ere, hilaren 13an bukatuko dira indarrean dauden prebentzio neurriak.
Ordezkari politikoak 18:30ean dira batzartzekoak, Labi teknikoak atzo emandako irizpideen araberako erabakiak hartzeko.
Gotzone Sagardui Osasun sailburuaren arabera, datuek «aldeko joera» erakusten dute, bai ospitaleratzeei dagokienez, baita ZIUen egoerari dagokionez ere. Hala ere, nabarmendu zuen oraindik «ospitaleratze asko» daudela koronabirusarekin lotuta. Horrekin batera, gogorarazi zuen duela hamabost egun, murrizketei bere horretan eustea erabaki zenean, «ziurgabetasun egoera» zela nagusi. |
2022-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/209372/benedikto-xviak-barkamena-eskatu-die-sexu-abusuen-biktimei.htm | Mundua | Benedikto XVI.ak barkamena eskatu die sexu abusuen biktimei | «Sexu-abusu kasu bakoitza konponezina da», aitortu du argitaratu duen gutun batean. Vatikanoak, ordea, aitortu du aita santu emerituak bilera bat izan zuela 1980an, abusuak egozten dizkioten apaiz batekin. | Benedikto XVI.ak barkamena eskatu die sexu abusuen biktimei. «Sexu-abusu kasu bakoitza konponezina da», aitortu du argitaratu duen gutun batean. Vatikanoak, ordea, aitortu du aita santu emerituak bilera bat izan zuela 1980an, abusuak egozten dizkioten apaiz batekin. | Bere burua defendatu du Benedikto XVI.a aita santu emerituak. Azken egunetan hainbatek egotzi diote sexu-abusu kasuen berri izan arren haiek estali izana, Municheko artzapezpikua zenean batez ere. Joseph Ratzingerrek, ordea, abusu horien berririk ez zuela esan du gaur argitaratu duen gutun batean, eta barkamena eskatu die bere agintaldian zehar abusuak jasan zituzten biktimei: «Lotsa sakona sentitzen dut».
Benedikto XVI.aren inguruko polemika berriz piztu da, Alemaniako abokatuen kabinete batek duela bizpahiru aste argitaratu zuen txosten batengatik. Dokumentu hark 173 apaizek egindako 497 abusu kasu biltzen ditu, eta Ratzingerri egozten dio lau kasutan neurriak hartu ez izana, Municheko artzapezpikua zenean (1977 eta 1982 artean).
Txosten hori argitaratu eta gero, aita santu emerituak aitortu zuen ez zuela egia esan ikertzaileei bidali zien 82 orriko dokumentuan. Zehazki, idatzi zuen ez zuela parte hartu 1980ko urtarrilean egindako bilera batean. Bilera hartan, abusuak egozten zizkioten apaiz baten lekualdatzeari buruz hitz egin zuten.
Txostenean, gezurra esatea egotzi zioten Ratzingerri; Municheko artzapezpikua zena han izan zela erakusten zuten frogak aurkitu zituzten. Orain, berriz, hutsegite bat izan zela esan du Benedikto XVI.ak, baina gehitu du berak ez zuela sexu-abusu kasu haien berri. Sexu abusuak estaltzea egotzi diote ikertzaileek.
Argitaratu duen gutunean, deitoratu egin du berari gezurti deitu izana. Esan du lan handia izan zela txosten hori osatzea, eta nahi gabe egindako huts bat izan zela bilera hartan ez zela egon jartzea: «Espero dut barkatuko didazuela». Besteak beste, Frantzisko egungo aita santuak erakutsi dion babesa eskertu du.
Barkamena
Gutunaren zati handi bat, ordea, biktimentzat da. Benedikto XVI.ak aitortu du sexu-abusu kasu bakoitza «konponezina» dela, eta barkamena eskatu die biktimei: «Ardura handiak izan ditut Eliza katolikoan. Min handia sentitzen dut nire agintaldian hainbat lekutan egin diren abusuengatik», gehitu du. |
2022-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/209373/the-power-of-the-dog-eta-dune-filmek-lortu-dute-izendapen-gehien-oscar-sarietarako.htm | Kultura | 'The Power of the Dog' eta 'Dune' filmek lortu dute izendapen gehien Oscar sarietarako | Lehen aldiz izendatu dute Japoniako film bat filmik onenaren kategorian: Drive My Car. Alberto Iglesias donostiarra musikarik onenaren sarirako izendatu dute, Madres paralelas filmarengatik. | 'The Power of the Dog' eta 'Dune' filmek lortu dute izendapen gehien Oscar sarietarako. Lehen aldiz izendatu dute Japoniako film bat filmik onenaren kategorian: Drive My Car. Alberto Iglesias donostiarra musikarik onenaren sarirako izendatu dute, Madres paralelas filmarengatik. | Hollywoodeko Zinemako Arte eta Zientzien Akademiak gaur eman ditu aditzera 94. Oscar sarietarako izendapenak. Martxoaren 27an banatuko dituzte. Leslie Jordan eta Tracee Ellis Ross aktoreek eman dute filmen berri. Hamar film izendatu dituzte filmik onenaren kategorian, azken urteetan baino gehiago:Belfast, Coda, Don't Look Up, Drive My Car, Dune, King Richard, Licorice Pizza, Nightmare Alley, The Power of the Dog eta West Side Story.
Jane Campionen The Power of the Dog eta Denis Villeneuveren Dune filmek lortu dituzte izendapen gehien; Campionen westernak hamabi, eta Villeneuveren zientzia fikziozko abenturak hamar. Zenbakitan,hurrengoak hauek dira: Kenneth Branaghen Belfast (7), Steven Spielbergen West Side Story (7) eta Reinaldo Marcus Greenen King Richard (6).
Zuzendaririk onenaren sarirako izendatu dituzten bost zinemagileak filmik onenaren kategoriako hautagaiak ere badira: Paul Thomas Anderson (Licorice Pizza), Branagh, Campion, Hamaguchi eta Spielberg.
Spielberg zortzigarrenez izendatu dute zuzendaririk onenaren sarirako; soilik beste hiruk lortu dute hori: Martin Scorsesek, Billy Wilderrek eta William Wylerrek. Gainera, bera da kategoria horretan sei hamarkadatan hautatu duten bakarra.
Nabarmentzeko modukoa da Ryusuke Hamaguchiren Drive My Car-ek lortu duena: lehen aldiz izendatu dute Japoniako film bat kategoria nagusian. Gainera, beste hiru izendapen lortu ditu: zuzendaririk onenaren, egokituriko gidoirik onenaren eta nazioarteko filmik onenaren sarietarako, hain zuzen.
Horrek beste mugarri bat ekar lezake gogora. 2020an, Bong Joon-horen Gisaengchung (Parasite) ingelesez besteko lehen lana izan zen filmik onenaren saria irabazten. Lau kategoria horietan irabazi zuen, hain zuzen —gidoi hura jatorrizkoa zen, ez egokiturikoa—.
Aurtengo izendapenetako beste berezitasun bat da Jonas Poher Rasmussen Flugt filmak lortu duena.Filmak migratzaile afganiar baten bizipenak kontatzen ditu animazioaren bidez, eta hura izan da hiru kategoria hauetarako izendatu duten aurreneko lana: nazioarteko filmik onenarena, dokumentalik onenarena eta animaziozko filmik onenarena.
Bestalde, Alberto Iglesias musikagile donostiarra laugarren aldiz izendatu dute musikarik onenaren kategorian, Pedro Almodovarren Madres paralelas filmean egindako lanarengatik. Aurrean izango ditu Nicholas Britell (Don't Look Up), Germaine Franco (Encanto), Jonny Greenwood (The Power of the Dog) eta Hans Zimmer (Dune).
Jatorrizko gidoirik onena: Belfast - Kenneth Branagh Don't Look Up - Adam McKay, David Sirota King Richard - Zach Baylin Licorice Pizza - Paul Thomas Anderson Verdens verste menneske - Joachim Trier, Eskil Vogt
Egokituriko gidoirik onena: Coda - Sian Heder Drive My Car - Ryusuke Hamaguchi, Takamasa Oe Dune - Jon Spaihts, Denis Villeneuve, Eric Roth The Lost Daughter - Maggie Gyllenhaal The Power of the Dog - Jane Campion
Argazkirik onena: Dune - Greig Fraser Nightmare Alley - Dan Laustsen The Power of the Dog - Ari Wegner The Tradegy of Macbeth - Bruno Delbonnel West Side Story - Janusz Kaminski
Muntatzerik onena: Don't Look Up - Hank Corwin Dune - Joe Walker King Richard - Pamela Martin The Power of the Dog - Peter Sciberras Tick, Tick... Boom! - Myron Kerstein, Andrew Weisblum
Musikarik onena: Don't Look Up - Nicholas Britell Dune - Hans Zimmer Encanto - Germaine Franco Madres paralelas - Alberto Iglesias The Power of the Dog - Jonny Greenwood
Dokumentalik onena: Ascension (Jessica Kingdon) Attica (Stanley Nelson) Flugt (Jonas Poher Rasmussen) Summer of Soul (...Or, When the Revolution Could Not Be Televised) (Questlove) Writing with Fire (Sunshmit Ghosh, Rintu Thomas)
Animaziozko filmik onena: Encanto (Jared Bush, Byron Howard, Charise Castro Smith) Flugt (Jonas Poher Rasmussen) Luca (Enrico Casarosa) The Mitchells vs. the Machines (Michael Rianda, Jeff Rowe) Raya and the Last Dragon (Don Hall, Carlos Lopez Estrada, Paul Briggs, John Ripa) |
2022-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/209374/epaiaren-zain-gelditu-da-iratxe-sorzabalen-kontrako-auzibidea.htm | Politika | Epaiaren zain gelditu da Iratxe Sorzabalen kontrako auzibidea | Fiskalak 36 urtera jaitsi du zigor eskaera; defentsak absoluzioa eskatu du | Epaiaren zain gelditu da Iratxe Sorzabalen kontrako auzibidea. Fiskalak 36 urtera jaitsi du zigor eskaera; defentsak absoluzioa eskatu du | Iratxe Sorzabalen kontrako auzibidea epaiaren zain gelditu da. Defentsak absoluzioa eskatu du, eta fiskalak akusazioari eutsi dio, baina «erakunde terroristako kide» izatearena kendu du, kontuan hartu baitu delitu horrengatik dagoeneko zigorra betetzen ari dela Frantzian. Beraz, zigor eskaera 46 urtetik 36 urtera jaitsi du. Estatuaren abokatuaren ordezkariak eta AVT Terrorismoaren Biktimen Elkarteko abokatuak bat egin dute eskaera horrekin.
Azken hitzartzean, Sorzabalen abokatu Aiert Larrartek Guardia Zibilaren jarrera deitoratu du: «Uste dugu biktimei errespetua zor zaiela, eta egia jakiteko eskubidea dutela. Baina beharrezkoa al zen Guardia Zibila hona etortzea Iratxe Sorzabal, Unai Romano edo [Igor] Portu eta [Mattin] Sarasola torturatu ez zituztela esatera?».
Ustez, epaiketaren muina zen argitzea ea Sorzabalek parte hartu zuen ala ez leporatzen dizkioten atentatuetan. Baina torturaren itzalak epaiketa hartu du, eta eztabaidagai nagusietako bat bilakatu da. Adibidez, Guardia Zibilaren bi perituk txosten bat aurkeztu dute, torturen inguruan Guardia Zibilaren betiko tesia defendatzen zuena: alegia, ETAk bere kide guztiei torturak salatzeko agintzen ziela, eta horren helburua zela «estatuaren segurtasun indarren izen onari kalte egitea» eta haien kontrako auzibideak oztopatzea.
Aiert Larrarte abokatuaren galderei erantzunez, perituek aitortu dute txostena egiteko ez dituztela aintzat hartu Amnesty International, Human Rights Watch eta giza eskubideen arloan lan egiten duten nazioarteko beste zenbait elkartek Espainiako tortura auziei buruz egindako txostenak, ezta Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Espainiaren kontra ebatzitako epaiak ere, baina beren tesiari eutsi diote argudio bat emanez: torturei buruzko auzietan «absoluzioak eta auzien artxibatzeak zigorrak baino ugariagoak» izan direla Espainiako justizian.
Halaber, Larratek galdetu die ea, ETAren aginduaren teoria hori egiazkoa bada, nola azaltzen duten ETAko kide batzuek torturarik salatu ez izana atxilotu dituztenean, eta ETAkoak ez ziren askok, berriz, torturatuak izan direla salatzea. Perituek erantzun dute torturarik salatu ez duten ETAko kideek «begien bistakoa denez beren erakundearen agindua desobeditu» dutela. ETAko kide izan gabe torturak salatu dituztenei buruz, berriz, guardia zibilek galdetu dute ea abokatua «ETAren inguruaz» ari ote zen.
Auzi medikuaren deklarazioa
Auzi medikuaren deklarazioak ere zeresana eman du. Medikuak esan du igorri dioten dokumentazio osoa aztertu duela, eta, azterketa horretan oinarrituta, ezin dela zehaztu zein den Sorzabalek zeuzkan zaurien jatorria, ezta jatorri hori komisarian pairatutako tratua izan ote zitekeen ere. Baina defentsako abokatuak galdetuta, aitortu du ustez elektrodoek eragindako zaurien argazkiak ez zizkiotela bidali, «argazki horien zuri-beltzeko fotokopiak» baizik, eta fotokopia horietan ezin zela zehaztu zaurien jatorria.
«Iratxe Sorzabalen izena Google-n sartuz gero, edozeinek ikus ditzake argazki horiek», esan du Larratek, «baina Auzitegi Nazionalerako txosten bat egin behar duen auzi medikuari zuri-beltzeko fotokopia batzuk bidaltzen dizkiote».
Fiskalak frogatutzat eman du Sorzabalek parte hartu zuela 1996ko bi atentatu horietan, eta froga nagusi gisa Sorzabalek ETAri igorritako eskutitza aurkeztu du. Larrartek, berriz, esan du gutun horretan Sorzabalek Guardia Zibilaren aurrean deklaratu behar izan zuenaren berri eman ziola ETAri, baina hortik ezin dela ondorioztatu Sorzabalek bere gain hartzen zuela delitu horien egiletza, gutunaren hasieran «hau da Guardia Zibilari esan niona» esaldia agertzen baita. Esaldi hori ez zuten euskaratik itzuli Guardia Zibilaren adituek erabilitako dokumentazioan. |
2022-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/209375/kontseiluak-eskatu-du-hezkuntza-legeak-eredu-orokortu-eta-bakarra-berariaz-jaso-dezan.htm | Gizartea | Kontseiluak eskatu du Hezkuntza Legeak «eredu orokortu eta bakarra» berariaz jaso dezan | Akordioa hobetzeko eskatu die Paul Bilbaok alderdiei, itunak «ikastereduen sistema baztertzailea gainditu» dezan. Proposamenak ez du hori argi zehazten, Kontseiluko idazkari nagusiaren arabera. | Kontseiluak eskatu du Hezkuntza Legeak «eredu orokortu eta bakarra» berariaz jaso dezan. Akordioa hobetzeko eskatu die Paul Bilbaok alderdiei, itunak «ikastereduen sistema baztertzailea gainditu» dezan. Proposamenak ez du hori argi zehazten, Kontseiluko idazkari nagusiaren arabera. | Euskalgintzaren Kontseiluak «lehen balorazioa» egin du EAEko Hezkuntza Legearen akordioaren oinarriak zehazten dituen dokumentuaren inguruan, eta «kezka» azaldu du zirriborro horrek zehazten duen hizkuntza ereduaz. Izan ere, Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak beharrezkotzat jo du lege berriak «eredu orokortu eta bakarra izango duela berariaz jasotzea».
Zirriborroak, ordea, «euskara ardatz duen sistema eleaniztuna» aipatzen du, eta ez «murgiltze-mantentze eredua», Kontseiluak eta hezkuntzako hainbat eragilek eskatu bezala. Bilbaok esan du euskara ardatz duen sistema eleaniztuna dela egungoa ere, eta, beraz, ez zaiola argi geratu eredu berrian zein den aldea: «Hau da, ea egun indarrean dagoen ikastereduen sistema baztertzailea gaindituko duen ala ez». Bilbaoren esanetan, proposamenak ez du zehazten euskara sistema eleaniztunaren ardatza izateak «zer ondorio» dituen, eta hor dago, haren esanetan, «akordioaren edukiaren muina».
Alderdiei akordioa hobetu dezaten eskatu die Bilbaok. Haren ustez, «gutxien duenari gehiago ematea» oinarrizkoa da «berdintasuna bermatzeko». Horretarako, baina, «ereduen sistema gainditu» behar dela defendatu du: «Oinarrizko euskara gaitasuna belaunaldi berri guztiei bermatuko dien eredu berri orokortua ezartzea dela aukerarik justuena eta berdinzaleena, eta lehen akordio honek hori jaso beharko luke».
Abenduan aurkeztu zuen Kontseiluak Euskaraz hezi, berdintasunean hazi adierazpena, Ikastolen Elkartea, EHIGE, Hik Hasi, Kristau Eskolak, HEIZE, ELA, LAB eta Steilasekin batera. «Ereduen sistema baztertzailea» gainditzeko eskatu zioten eragileok Eusko Legebiltzarrari. Orduko adierazpena gogora ekarri du Bilbaok gaurko agerraldian, eta gogoratu du «adostasun zabalaren emaitza» izan zela. Are, hitzarmenak jasotzen dituen gainerako puntuetan halako adostasunik ez dela egongo nabarmendu du. Horri bizkarra ezin zaiola eman adierazi du Bilbaok: «Ezin diote muzin egin hezkuntza komunitatearen gehiengoak egindako eskaerari. Ezin diote muzin egin horrelako adostasun zabalari».
Elementu «interesgarriak»
Gaur aurkeztutako dokumentuak, hala ere, «irakaskuntza prozesuari buruzko gako asko» dituela aitortu du Bilbaok. «Interesgarritzat» jo du, halaber, Euskararen Ikaskuntzarako Institutua sortzeko asmoa.
Edonola ere, proposamen horien oinarrian «ikasteredu orokortua» ezarri beharraz mintzatu da. «Hezkuntza sistema ziklo berri batean sartuko bada, nahitaezkoa da hizkuntzaren esparruan ere anbizioz jokatzea, jauzia egitea». |
2022-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/209376/bizkaiko-zentro-erlijiosoetako-sexu-abusuen-ikerketa-abiatu-du-eusko-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Bizkaiko zentro erlijiosoetako sexu abusuen ikerketa abiatu du Eusko Jaurlaritzak | Bost kasu dira, adingabeen aurkakoak, 1950 eta 1990 artean gertatuak. Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak azaldu du ikerketak «instrukzio fasean» daudela oraingoz. | Bizkaiko zentro erlijiosoetako sexu abusuen ikerketa abiatu du Eusko Jaurlaritzak. Bost kasu dira, adingabeen aurkakoak, 1950 eta 1990 artean gertatuak. Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak azaldu du ikerketak «instrukzio fasean» daudela oraingoz. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak ikerketa bat abiarazi du 1950eko eta 1990eko hamarkaden artean Bizkaiko hainbat ikastetxe eta erlijio erakundetan ustez gertatutako bost sexu-abusu kasuri buruz, Josu Erkoreka Segurtasun sailburuak jakinarazi duenez. EH Bilduk Legebiltzarrean egindako galdera bati erantzunez iragarri du, eta zehaztu du «instrukzio fasean» dagoela oraingoz.
Bilboko Elizbarrutiak urtarrilaren 4an iragarri zuen Bizkaiko hainbat erakunde eta erlijio zentrotan adingabeei ustez egindako bost abusu kasuri buruzko barne ikerketa bat ireki zutela. Bilboko Maristen Ikastetxean, Santa Marina Haur Sanatorioan, Barakaldoko Paules ikastetxean, Bediako San Joan Bataiatzailearen elizan eta Bilboko Kristo Erregearen parrokian gertatu bide ziren sexu abusuak; 1950eko eta 1990eko hamarkaden artean guztiak.
EH Bilduk Erkorekari galdetu dio ea, Elizbarrutiak iragarritako ikerketak alde batera utzita, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak hasi duen kasu horien ikerketa ofizialik. Erantzunean, Erkorekak baieztatu du bere sailak dagoeneko hasi duela ikerketa, baina ez du datu gehiagorik eman, «Instrukzio fasean» dagoelako. Sailburuak, EH Bilduren beste galdera bati erantzunez, adierazi du Bilboko Elizbarrutia ez dela harremanetan jarri bere sailarekin. Hala ere, Segurtasun Sailak «lehen harremana» ezarri du Elizbarrutiko Sexu Abusuen Batzordeko kide batekin. |
2022-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/209377/unesco-kultur-eskaera-handitu-egin-da-baina-sortzaileek-gero-eta-zailago-dute-lan-egitea.htm | Kultura | Unesco: «Kultur eskaera handitu egin da, baina sortzaileek gero eta zailago dute lan egitea» | Nazioarteko erakundeak eskatu du kultur politikak berriz pentsatzeko, sortzaileak «behar bezala babesteko». Besteak beste, gutxieneko soldata eta oinarrizko errenta unibertsala aipatu dituzte, aukera gisa. | Unesco: «Kultur eskaera handitu egin da, baina sortzaileek gero eta zailago dute lan egitea». Nazioarteko erakundeak eskatu du kultur politikak berriz pentsatzeko, sortzaileak «behar bezala babesteko». Besteak beste, gutxieneko soldata eta oinarrizko errenta unibertsala aipatu dituzte, aukera gisa. | Izurriaren eraginez, hamar milioi lanpostu galdu ziren 2020an, kulturaren alorrean. Hori eta beste hainbat datu plazaratu ditu gaur Unescok, sortzaileek pairatzen duten egoera aztertzeko. Txosten bat argitaratu du Hezkuntza, Zientzia eta Kulturarako Nazio Batuen Erakundeak, eta horretan kultur politikak berriz pentsatzeko eskatu du.
Ber/pentsatu sorkuntza politikak: kultura ondasun publiko global gisa tratatzen du izenburu txostenak, eta 331 orrialde ditu. Gaur aurkeztu dute, Parisen.
Erakundearen arabera, izurriak agerian utzi du kulturaren eta sorkuntzaren alorrak zer garrantzi duen gizartea batzeko, hezkuntzarako baliabideak plazaratzeko, edo, besterik gabe, norberaren ongizatea bermatzeko. Haatik, pandemiaren aurkako neurriek sekulako kolpea eman diote alorrari. Txostengileen arabera, bistan geratu dira zelako gabeziak dauden munduan kultur aniztasuna babesteko, herrialde aberatsen eta pobreen arteko sortzaileen egoeran zelako arrakala dagoen, eta herrialde aberatsenetako sortzaileen artean ere zein muturreko desberdintasunak dauden.
Txostengileen arabera, egoera horrek galarazi egiten die pertsonei mundu osoko kultur adierazpideez gozatzea. Hori arriskutsua dela uste dute, kulturak gizartea batzeko eta herrien arteko bakea bultzatzen duela iritzita.
Nabarmendu dutenez, munduaren barne produktu gordinaren %3,1 sortzen du kulturaren alorrak, eta lanpostuen %6,2.
Paradoxa
Gaur mundu osoan gertatzen den paradoxa nabarmendu dute txostengileek: jendeak gero eta kultur eduki gehiago erabiltzen ditu, eta haiekiko duen dependentzia ere handitu egin da, «baina, aldi berean, artea eta kultura sortzen dutenek gero eta zailtasun handiagoak dituzte lan egiteko», adierazi du Ernesto Ottone Unescoko Kultura Saileko zuzendariorde orokorrak.
2020ko datuak jaso dituzte txostenean. Kalkulatu dutenez, hamar milioi lanpostu galdu ziren sorkuntzaren industrian, izurriak eraginda. Industrion balio erantsi gordina 657.000 milioi euro gutxitu zen, eta, datuak ematen dituzten herrialdeetan, alorreko enpresen diru sarrerak %20-40 artean murriztu ziren.
Baina arazoa ez da bakarrik izurria izan. Aurreko urteetan ere, asko murriztu ziren diru sarrerak eta lanpostuak alorrean. Birusak beste kolpe bat besterik ez dio eman ordurako zaurituriko alorrari, eta are gehiago okertu ditu horretan lan egiten dutenen baldintzak.
«Gizarte Segurantzako sarea ez zen egokia artistentzat herrialde askotan, eta pandemiak agerian utzi du zein zaurgarri diren kulturaren eta sorkuntzaren alorreko langileak».
Ottonek dei egin du kulturaren langileei gainerako langileei ematen zaien babesa emateko. «Berriz pentsatu behar dugu nola eman lan egoera iraunkor eta inklusiboa kulturaren eta artearen profesionalei, gizartearentzat hil ala bizikoa den eginkizun bat baitute mundu osoan».
Gutxieneko soldata eta autonomoak
Unescok gobernuei dei egiten die sortzaileak babesteko, eta proposamen praktikoak egiten ditu. Esaterako, kulturaren alorrean gutxieneko soldata ezartzea iradoki du, eta autonomoentzako pentsio planak eta gaixotasun laguntzak jartzea.
Txostenean oinarrizko errenta unibertsal bat ezartzeko aukera gero eta gehiago eskatzen dela aipatu dute.
Horrez gain, Interneten argitaratzen diren edukiak ordaintzeko sistema justuagoak diseinatu behar direla adierazi du, eta, besteak beste, ohartarazi du eduki digitaletatik eratorritako diru sarrerek ez dituztela konpentsatzen zuzeneko ekitaldien murrizketak eragindako galera handiak. |
2022-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/209378/patronalaren-botorik-gabe-egingo-du-aurrera-mila-euroko-smiak.htm | Ekonomia | Patronalaren botorik gabe egingo du aurrera mila euroko SMIak | CEOEk argudiatu du nekazaritzak eta ostalaritzak ezingo dutela jasan. Hegoaldean, 52.000 langile inguruk jasotzen dute gutxieneko soldata. | Patronalaren botorik gabe egingo du aurrera mila euroko SMIak. CEOEk argudiatu du nekazaritzak eta ostalaritzak ezingo dutela jasan. Hegoaldean, 52.000 langile inguruk jasotzen dute gutxieneko soldata. | Ezusterik ezean, Espainiako Gobernuak mila euro gordinera igoko du SMI lanbide arteko gutxieneko soldata. CEOEren babesik gabe egingo du, patronaleko zuzendaritzak iragarri duelako ezin duela onartu Madrilek aurtengorako proposatu duen 35 euroren igoera. Errazagoa izango zaio CCOO eta UGT sindikatuen babesa lortzea, mila euroren proposamena haiena delako, gutxieneko gisa. Gaur dira amaitzekoak negoziazioak. Igoerak Hego Euskal Herriko 52.000 langileri eragingo die gutxi gorabehera. Iazko irailaz geroztik, urtean 13.510 euro gordinekoa da soldata hori eta 14.000ra igoko da orain. Hori zenbat da garbian? Atxikipen eta kotizazioei eragiten dieten egoera pertsonal ugari daude, baina, eredu bat jartzearren, jardunaldi osoko kontratua duen seme alabarik gabeko 30 urteko langile batentzat 12.350 euro garbi lirateke urtean. Eta soldataka? Hamalau ordainketa badira, 870 euroko hamabi soldata eta 945 euroko bi estra; aldiz, hamabi ordainketa badira: 1.030 euro hilean. Kopuru zehatzik ezean, Hego Euskal Herrian 52.000 inguru lirateke hortik behera dauden langileak. Zaintzan, banaketan, nekazaritzan edo ostalaritzan dihardute gehienek. Enpresari elkarteek, baina, igoera hori «onartezina» dela esan dute, eta 2019az geroztik %30 igo dela gutxieneko soldata. «Nekazaritza edo eskulan intentsiboa behar duten sektoreetan (garbiketa, ostalaritza...) ezingo dute jasan, urteak daramatzate gainkostu ezberdinei aurre egiten», argudiatu dute enpresariek ohar bidez. Adostasunik ez Sindikatuek, aldiz, begi onez ikusten dute igoera hau. Urte hasieran «gutxienez» 1.000 eurora artekoa izan behar zuela esana zuten, KPIaren igoera handiari aurre egiteko. Era berean, igoera atzeraeraginez aplikatu behar zela eskatu zioten Gobernuari, alegia, urtarrileko soldatan ere bai. Yolanda Diaz lan ministroak hala izango zela esan zuen herenegun. Lan erreforma bultzatzeko sindikatu eta enpresarien adostasunaren garrantzia goratu zuen Diazek, gutxieneko soldatarekin, baina, ez darabil irizpide bera. Sindikatuen helburua 2023. urtean 1.063 eurora arte igotzen jarraitzea da. Hori Espainiako batezbesteko soldataren %60 da. Hego Euskal Herrian, baina, batezbesteko soldata handiagoa da, eta ehuneko bera aplikatuz gero 1.400 eurokoa beharko luke SMIak. Bi soldaten arteko proportzio hori Europako Gutun Sozialak egiten duen gomendioa da. |
2022-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/209379/esparzak-argitu-du-psnrekin-zuen-akordioa-laquozabalagoaraquo-zela.htm | Politika | Esparzak argitu du PSNrekin zuen akordioa «zabalagoa» zela | UPNko presidenteak dio Sergio Sayas eta Carlos Garcia Adanero diputatuek emandako hitza bete ez zutenez edukia «barruan» geratuko dela. | Esparzak argitu du PSNrekin zuen akordioa «zabalagoa» zela. UPNko presidenteak dio Sergio Sayas eta Carlos Garcia Adanero diputatuek emandako hitza bete ez zutenez edukia «barruan» geratuko dela. | «Bai, akordioa geneukan, eta ikusi zena haren zati txiki bat baino ez zen izan». Goizean, Javier Esparza UPNko presidenteak Radio Euskadiri emandako elkarrizketan nabarmendu du «zabalagoa» zela lan erreformaren inguruan alderdi sozialistarekin lortutako akordioa.
Iragan asteko ostegunean bi aldeek ez zuten ezkutatu Iruñeko Udalean Enrique Maia alkate eta UPNko presidenteordea ez gaitzestea eta hiriburuko aurrekontuetan aldaketa batzuk onartzea onetsi zuela PSNk. Alta, behin Sergio Sayas eta Carlos Garcia Adanero diputatuek kontra bozkatu ostean, akordio horren edukia «barne mailan» geratuko dela aipatu du Esparzak, elkarrizketan.
Asteon, Esparza eta Yolanda Ibañez idazkari nagusia Iruñean, Tuteran, Lizarran eta Tafallan gertatutakoaren azalpenak ematen ari zaie militanteei. Alderdi barruan ez dute bazkide guztiek begi onez ikusten bi diputatuak kanporatzea. Auzia oraintxe berme eta diziplina Batzordearen eskuetan dago. Astelehenean bi diputatuek euren azalpenak eman zizkieten batzorde horretako kideei, eta orain euren eskuetan dago ebazpena. Ez dago argi noiz hartuko duen erabakia.
Apurka xehetasun gehiago argitzen ari dira. Azken asteetan hainbat aldiz bildu da Madrilen UPNko ordezkaritza bat Santos Cerdan PSOEko Antolamendu idazkariarekin akordio hori negoziatzen. Bozketaren ostean, barkamenak eskatu zizkion Esparzak PSOEri.
Cerdan Avilan (Espainia) izan da, Gaztela Leongo hauteskundeetan. Kanpaina betean, PPri aurpegiratu dio UPNko bi diputatuen botoa erosi zuela iragan astean: «PP alderdi ustela da. Borondateak erosten ditu. Inork ez du bere burua saltzen, ezeren truke».
PSNren azalpenekin ez dira konforme geratu Geroa Bai eta EH Bildu. Herenegun, Geroa Baiko Uxue Barkosek eskatu zion Maria Txibite lehendakariari argitaratu dezala UPNrekin hitzartutako akordioa. EH Bilduko Adolfo Araizen arabera, PSN «erratu» egin da berriro. «Ez da konfiantza ote dugun, baizik eta nola egituratzen diren gehiengoak». |
2022-2-8 | https://www.berria.eus/albisteak/209380/eraikuntzako-langile-bat-hil-da-barakaldon.htm | Ekonomia | Eraikuntzako langile bat hil da Barakaldon | Aldamio batean lanean ari zela makina bat erori zaio gainean langileari. 62 urte zituen. | Eraikuntzako langile bat hil da Barakaldon. Aldamio batean lanean ari zela makina bat erori zaio gainean langileari. 62 urte zituen. | Lan istripu bat gertatu da gaur arratsaldean Barakaldon (Bizkaia), Maiatzaren Lehena kalean. Obretan den eraikin batean makina bat erori da, eta aldamio batean lanean zegoen igeltsero bat harrapatu du. Gizonezkoak 62 urte zituen, eta hil egin da, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. |
2022-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/209398/astelehenetik-aurrera-covid-ziurtagiria-ez-da-beharrezkoa-izango-nafarroan.htm | Gizartea | Astelehenetik aurrera COVID ziurtagiria ez da beharrezkoa izango Nafarroan | Ostatuei eragiten zieten neurriak ere bertan behera utzi ditu Nafarroako Gobernuak. Ipar Euskal Herrian, ildo beretik, txertatze ziurtagiria apirilerako kentzea aurreikusten du Frantziako Gobernuak. | Astelehenetik aurrera COVID ziurtagiria ez da beharrezkoa izango Nafarroan. Ostatuei eragiten zieten neurriak ere bertan behera utzi ditu Nafarroako Gobernuak. Ipar Euskal Herrian, ildo beretik, txertatze ziurtagiria apirilerako kentzea aurreikusten du Frantziako Gobernuak. | Orain arte, hamabi urtetik gorakoek hainbat lekutan sartzeko behar zuten COVID ziurtagiria Nafarroan: tabernetan, jatetxeetan eta diskoteketan; aterpetxeetan, hoteletan, eta antzekoetan; gimnasioetan, apustu etxeetan, zahar etxeetan... Orain, ordea, «beste garai epidemiologiko batean gaude». Hala esan du Santos Indurain Osasun kontseilariak gaur.
Ohiko legedira itzuliko dira ostatuei eragiten dieten neurriak ere. Aurrerantzean ez da ordutegi mugarik izango gaueko aisialdian, barran kontsumitu ahal izango da, eta mahai berean hamar lagun baino gehiago biltzea debekatzen duen neurria ere kenduko dute. Nafarroako Gobernua atzo arratsaldean bildu zen ostalarien ordezkariekin, eta hitzeman zien «ia normaltasunera» itzuli ahal izango zirela astelehenetik aurrera. Esan eta egin.
Nafarroan azaroaren 26tik dago indarrean COVID ziurtagiria eskatzeko neurria. Indurainek gaur aitortu duen moduan, neurri horren helburu nagusia zen txertatu gabeko jendea txertatzera bultzatzea. Lehen asteetan eragina izan zuen, baina, kontseilariak gaur azaldu duenez, «jada zentzua galdu du neurriak».
Bestalde, Ipar Euskal Herrian txertatze ziurtagiria martxo bukaera eta apiril hasiera artean kentzeko «aukera» ikusten du Frantziako Gobernuak. Izan ere, Frantziako Defentsa Kontseilua egin dute goizean Frantziako Gobernuko kideek, eta Gabriel Attal bozeramaileak azaldu du «aukera handiak» daudela neurri hori udaberrirako kentzea, «osasun baldintzak betetzeko bidean» baitaude.
Maskara eta nazioartea
Indurainek nabarmendu du COVID ziurtagiria ez dela beharrezkoa izango «barne mailan», baina bai atzerrira bidaiatzeko: «Hasiera batean hori zen dokumentu horren eginkizuna, eta horretarako indarrean jarraitzen du».
Bestetik, gogorarazi du maskararen erabilera, kanpoaldean, ez dela derrigorrezkoa izango bihartik aurrera. Espainiako Osasun Ministerioak eta erkidegoek adostu zuten neurri hori. Maskararen aire zabaleko erabilerari dagokionez, salbuespen batzuk badaude, ordea: jarri egin beharko da ekitaldi jendetsuetan, jendea zutik egongo bada, baita eserita egon arren 1,5 metroko distantzia mantendu ezin denean ere. Halere, gomendatu dute jendea pilatzen denean ere jartzea. |
2022-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/209399/douglas-trumbull-hil-da-efektu-berezien-aitzindaria.htm | Kultura | Douglas Trumbull hil da, efektu berezien aitzindaria | ‘Blade Runner’ eta ‘2001: A Space Odyssey’ filmen efektu berezien sortzailea izan zen. 79 urte zituen, eta minbizia zuen. | Douglas Trumbull hil da, efektu berezien aitzindaria. ‘Blade Runner’ eta ‘2001: A Space Odyssey’ filmen efektu berezien sortzailea izan zen. 79 urte zituen, eta minbizia zuen. | Douglas Trumbull efektu berezien aitzindarietako bat izan zen, zuzendari, ekoizle eta gidoilari izateaz gain. Besteak beste, Blade Runner, 2001: A Space Odyssey, eta Close Encounters of the Third Kind eta zientzia fikziozko zinemaren hainbat klasikoren efektu berezien sortzailea izan zen. Atzo hil zen, 79 urte zituela, haren senitartekoek jakitera eman dutenez.
Sare sozialetan argitaratutako idatzi batean, haren alaba Amy Trumbullek adierazi du minbiziaren ondorioz zendu dela: «Nire aita, Doug Trumbull, bart hil zen, minbiziaren, garuneko tumore baten eta garuneko isuri baten aurkako bi urteko borroka handi baten ondoren». Aitak zinemagintzari egindako ekarpena nabarmendu du alabak, eta azpimarratu du haren lanek «hamarkadetan» iraungo dutela.
Los Angelesen jaio zen (AEB), 1942an, eta ia kasualitatez hasi zen zinemagintzan lanean. Izan ere, NASAren film baterako egindako ilustrazioek Stanley Kubrick eta Arthur C. Clarkeren arreta piztu zuten, eta haiei esker egin zituen lehen urratsak zinemaren alorrean. Zientzia fikziozko filmik mitikoetako bat prestatzen ari ziren orduan: 2001: A Space Odyssey (1968).
Gerora, hala ere, zinemako izen handiekin lan egin zuen Trumbullek, eta hark parte hartu zuen film asko klasiko bilakatu dira: Kubricken espazioko bidaia hartaz gain, Steven Spielbergen Close Encounters of the Third Kind (1977); Ridley Scotten Blade Runner (1982); Robert Wiseren Star Trek (1979); edota Terrence Malicken The Tree of Life (2011), besteak beste.
Hiru aldiz izendatu zuten Oscar sarietarako, baina ez zuen inoiz saririk eskuratu. Ameriketako Estatu Batuetako Argazkilaritza Elkartearen ohorezko saria jaso zuen, hala ere, ibilbidearen aitorpen gisara. Zuzendari moduan hamahiru film egin zituen, baina ez zuen arrakasta handirik izan. |
2022-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/209400/hautsi-da-anphora-ikuskizuna-izango-da-korrika-kulturalaren-ekitaldi-nagusia.htm | Kultura | 'Hautsi da anphora' ikuskizuna izango da Korrika Kulturalaren ekitaldi nagusia | Ruper Ordorikak eta Bernardo Atxagak izen bereko diskoan oinarritutako saioaren bost emanaldi egingo dituzte. Dozenaka kultur ekitaldi antolatuko ditu AEK-k egitarauan | 'Hautsi da anphora' ikuskizuna izango da Korrika Kulturalaren ekitaldi nagusia. Ruper Ordorikak eta Bernardo Atxagak izen bereko diskoan oinarritutako saioaren bost emanaldi egingo dituzte. Dozenaka kultur ekitaldi antolatuko ditu AEK-k egitarauan | Euskal gizarteak Korrikari eskainitako sostengua eskertu eta «emandako laguntza itzultzea»: hori da Korrika Kulturalarekin AEK-k bete nahi duen helburu nagusia. 22. Korrika martxoaren 3an abiatuko da, Amurriotik (Araba), eta apirilaren 10ean bukatuko da, Donostian; ohi bezala, lasterraldiarekin batera kultur egitarau zabala prestatu du AEK-k Korrika Kulturalaren aterkipean. Derion (Bizkaia) aurkeztu dute.
AEK-ko eledun Aitziber Balantzategik azaldu duenez, Korrika Kulturalaren helburua da «jendarteak emandako laguntza nolabait eskertu eta herriari itzultzea». AEK «Korrika deitzen den ekinbide ero eta erraldoia» egiten hasi zenetik, milaka kultur ekitaldi antolatu dituzte Euskal Herriko txoko guztietan, eta 22. Korrika honetan ere horri eusteko asmoa dute.
‘Hautsi da anphora’<br />Bi atal nagusi izango ditu Korrika Kulturalak: alde batetik, nazio mailako ikuskizunak; hor, Loraldiak jaialdiarekin elkarlanean antolaturiko Hautsi da anphora izango da emanaldi nagusia; eta, beste alde batetik, herri eta eskualdeetan antolatuko diren mota askotako ikuskizunak.
Ruper Ordorikaren eta Bernardo Atxagaren Hautsi da anphora ikuskizunak izen bereko diskoa du oinarri. Diskoa 1980an plazaratu zen, Ruper Ordorikaren lehenengo lana izan zen, eta Bernardo Atxagak Etiopia liburuan agerturiko poemak zituen ardatz. Loraldia jaialdiko Amaia Ocerinek azaldu duenez, «berritzailea» eta «mugarria» izan zen lana plazaratu zenean, «eta gaur egun ere badu zer esana».
Aurreko Korrika Kulturalean aurkezturiko Kalaportu emanaldia bezalaxe, aurtengoa ere Loraldia jaialdiarekin batera antolatuko dute, eta Ruper Ordorika eta Mugalaris taldearen parte hartzeaz gain, Atxagak ere esku hartuko du ikuskizunean, «garai hartako poemei gaurko begirada literarioa» emateko. Bost emanaldi izango dira orotara: Senperen (Lapurdi), Iruñean, Bilbon, Eibarren (Gipuzkoa), Gasteizen eta Errenterian (Gipuzkoa).
‘Antigone edo ezetzaren beharra’ Antigone edo ezetzaren beharra antzerki ikuskizuna izango da eskaintza oparo horretako aukeretako bat. Horman Poster kolektiboak moldatutako klasikoaren bertsio librea da, eta, Korrika Kulturalaren aurkezpenean, Xanti Agirrezabala aktoreak lan horren zati txiki bat antzeztu du. «Boterea hartzen duenak ezin du amore eman; boteredunak ez dauka lagunik, ez dauka barkatzekorik, ez dauka errukirik», esan du Agirrezabalak antzeztutako pertsonaiak, eta, talaia batera igota, debeku sorta luzea irakurri du, botereak galarazitako aldarrikapen zerrenda amaigabea.
«Jendarteko arauak, familia kodeak, botere harremanak, egitura desegituratuak eta horiek guztiak kolokan jartzen dituzten pasioen salda odoltsua» da antzezlana, Horman Poster kolektiboko kideen esanetan. Lan honen bi emanaldi aurreikusita daude: apirilaren 1ean Donostian, eta apirilaren 9an Agurainen (Araba).
Eñaut Zubizarreta, 'Trigger' Herrietako emanaldiei dagokienez, AEK-k ikuskizun zerrenda bat prestatu du —behean dago zerrenda—, tokian tokiko Korrika batzordeek aukera ditzaten nork bere herri eta eskualdean emateko. Zerrenda osoa www.korrika.eus webgunean ere egongo da, eta, datak zehaztu ahala, orri bereko agendan iragarriko dira emanaldiak.
Eñaut Zubizarreta Trigger musikariak biolontxeloarekin egiten duen emanaldia, esaterako, aukeran dago Korrika Kulturalak prestatutako eskaintzan, eta musika tresna horrekin technora, flamenkora, musika esperimentalera eta beste estilo batzuetara egiten duen gerturatzearen adibide txiki bat eskaini du zuzenean aurkezpenean.
Antzerki lan ugari Askoz oparoagoa da Korrika Kulturalaren eskaintza. Antzerkiak, esaterako, leku garrantzitsua hartuko du. Hika taldeak Tarara antzezlana taularatuko du Zornotzan (Bizkaia), otsailaren 18an; Axut taldeak Amua emango du martxoaren 3an, Iruñean, eta 19an Maulen. Jon Zubiaga Buah txabal ikuskizunarekin egongo da, martxoaren 3an Mungian (Bizkaia), eta hurrengo egunean, martxoaren 4an, Mikel Martinezek Tabernaria aurkeztuko du herri berean.
Lanku kultur enpresarekin elkarlanean, eRRe ikuskizunaren zenbait emanaldi eskainiko ditu Korrika Kulturalak. Antzerkia eta bertsoak uztartzen dituen lan honetan Haizea Arana, Leire Vargas, Aner Euzkitze eta Oihana Arana aritzen dira, eta oraingoz zenbait emanaldi dituzte aurreikusirik: martxoaren 25ean Zarautzen (Gipuzkoa), apirilaren 3an Gasteizen eta apirilaren 9an Astigarragan (Gipuzkoa).
Bestelako emanaldiak Pirritx, Porrotx eta Marimotots dira 22. Korrikaren omenduak, eta haiek ere egongo dira Korrika Kulturalaren eskaintzan. Otsailaren 25ean Kui kui ikuskizuna emango dute Zornotzan, eta Zorionak Marimotots!, berriz, Tafallan eta Lodosan (Nafarroa), martxoaren 9an eta 10ean, hurrenez hurren.
Horrez gain, Jon Maiaren Kantu bat gara ikuskizunak, Uhinak dokumentalaren proiekzioek, bertso saioek, musika emanaldiek eta abarrek osatuko dute Korrika Kulturalaren programazioa herririk herri.
Sorkuntzarako beka Korrikaren arduradun Asier Amondok azaldu duenez, Korrika Kulturala «erakusleiho bat» da euskal sortzaileentzat, eta, norabide horretan, beste urrats bat egingo dute bi urte barru egitekoa den 23. Korrikari begira. AEK-k kultur beka bat antolatuko du, euskal sortzaile orori zabalik egongo dena, eta horren asmoa da agertoki edo plaza batean emateko modukoa den ikuskizun bat ekoizten laguntzea, eta hurrengo Korrika Kulturalaren egitarauan txertatzea. Amondok esan duenez, proposamenak jasoak dituzte, eta egitasmo guztiak epaimahaiaren esku daude orain. AEK-k apirilean iragarriko du zein den Korrika Kulturalaren bekaren irabazlea. |
2022-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/209401/bildarratzek-esan-du-ekitatearen-alde-egiten-ez-duten-eskolak-argazkitik-kanpo-geratuko-direla.htm | Gizartea | Bildarratzek esan du ekitatearen alde egiten ez duten eskolak «argazkitik kanpo» geratuko direla | Steilasek eta EHIGEk kritikatu egin dute Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako hezkuntza akordioa erdiesteko lantaldean aurkeztutako lehen testua. Bildarratzek espero du datorren urteko udaberrian onartzea hezkuntza legea. | Bildarratzek esan du ekitatearen alde egiten ez duten eskolak «argazkitik kanpo» geratuko direla. Steilasek eta EHIGEk kritikatu egin dute Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako hezkuntza akordioa erdiesteko lantaldean aurkeztutako lehen testua. Bildarratzek espero du datorren urteko udaberrian onartzea hezkuntza legea. | Atzo Eusko legebiltzarrean hezkuntza akordioa erdiesteko sortutako lantaldeko buruak lehen testua aurkeztu ostean, erreakzioen eguna izaten ari da gaurkoa. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek hitzarmenerako bi gai zentralak izan ditu ahotan Onda Vasca irratian egindako elkarrizketan: euskara eta segregazioa. Haren hitzetan, «ekitate eta bikaintasun irizpideak» lantzeko prest ez dauden ikastetxeak «argazkitik kanpo» geratuko dira. Ez du argitu, ordea, horrek diru publikorik ez jasotzea esan nahiko lukeen ala ez. Euskarari dagokionez, nabarmendu du euskara dagoeneko hezkuntza sistemaren «ardatz nagusia» dela, eta, gainera, eleaniztuna dela sistema hori. Erantsi du eremu linguistikoan eta beste konpetentzia batzuetan «sakontzen» jarraitu beharra dagoela, eta leku bakoitzaren errealitate soziolinguistikoen arabera lan egin behar dela.
Bildarratzek begi onez ikusten du atzoko argazkia. Izan ere, haren hitzetan, legebiltzarkideen %80k lehen zirriborroaren «balorazio positiboa» egin dute. Esan du testuaz eztabaidatzeko garaia dela orain, eta onartutako zuzenketekin osatuko dutela «oinarrizko testua», Eusko Jaurlaritzak testu artikulatu bat idazteko. «Guretzat oso garrantzitsua izango da testua; ez, ordea, bakarra».
Behin testu hori esku artean izanda, Eusko Jaurlaritzaren txanda izango da. Espero du Gobernu Kontseiluak lege proiektua urrian edo azaroan onartzea eta, Eusko Legebiltzarretik igaro ostean, datorren urteko udaberrian onartzea legea.
Steilas eta EHIGE, kritiko
Hezkuntza sailburuak ez ezik, hezkuntza eragileek ere erantzun dute. Steilasek eta EHIGEk ez dute begi onez ikusten dokumentua. Sindikatuaren esanetan, «Hezkuntzako patronalen neurrira egindakoa» da, ez du aurrerapenik proposatzen zerbitzu publikoen alorrean, eta, gainera, sare publikoa «erreferentziala» izateko aukera alde batera utzi dute: «Publiko-pribatu titulartasunari eusten dio; beraz, helburu pribatizatzailea du oraindik ere». Euskararen alorrean ere egin dute kritika: «Euskara ez du erdigunean jartzen: hirueledun markoan sakontzen jarraitzen du soilik, eta ez murgiltze ereduan».
EHIGE ikasleen gurasoen konfederazioak gogor egin du testuaren aurka Twitter bidez: «Gure lehen balorazioa ezin okerragoa da». Batetik, hezkuntza publikoarekin «inolako konpromisorik ez hartzea» deitoratu dute: «Euskal hezkuntza sistema duala betikotzen du, publikoa eta pribatua berdina direla sinetsarazi». Bestetik, hizkuntzarako egiten duen proposamena ere ez dute begi onez ikusten: «Ez ditu gainditzen hizkuntza ereduak». |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.