date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/209402/txillardegiri-gipuzkoako-urrezko-plaka-ematearen-aurka-egin-dute-gipuzkoako-batzar-nagusiek.htm | Gizartea | Txillardegiri Gipuzkoako Urrezko Plaka ematearen aurka egin dute Gipuzkoako Batzar Nagusiek | EH Bilduren proposamena atzera bota dute gainontzeko alderdiek. Hala ere, EAJk eginiko zuzenketa bat onartu dute, eta hautagaiaren merezimenduak eta zirkunstantziak aztertzeko proposamen bat jaso dute bertan. | Txillardegiri Gipuzkoako Urrezko Plaka ematearen aurka egin dute Gipuzkoako Batzar Nagusiek. EH Bilduren proposamena atzera bota dute gainontzeko alderdiek. Hala ere, EAJk eginiko zuzenketa bat onartu dute, eta hautagaiaren merezimenduak eta zirkunstantziak aztertzeko proposamen bat jaso dute bertan. | Ez dute onartu Gipuzkoako Urrezko Plaka Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi zenari emateko EH Bilduren proposamena. Gipuzkoako Batzar Nagusiek atzera bota dute egitasmoa, eta, horrenbestez, ez diote Gipuzkoako Foru Aldundiaren bereizgarririk emango Txillardegiri. Hala ere, EAJk eginiko zuzenketa bat onartu dute Gipuzkoako Batzar Nagusiek, eta hautagaiaren merezimenduak eta zirkunstantziak aztertzeko proposamen bat jaso dute bertan.
EH Bilduren jatorrizko proposamena atzera bota dute EAJ, PSE-EE, PP eta Elkarrekin Podemos-IU alderdiek. «Zatiketa» bilatu nahi izana leporatu dio EAJk koalizioari, eta esan dio aurrez ere bazekitela politikoki ez zutela adostasunik lortuko. Hala adierazi du Maria Eugenia Arrizabalaga Gipuzkoako Batzar Nagusietako EAJren bozeramaileak: «EAJk Txillardegiri ez dio ez ezin ikusirik, ez gorrotorik; ez daukagu hura baztertzeko grinarik, baina politikoki EH Bilduk badaki ez dela adostasunik egongo, eta, hala ere, izena plaza erdian jarri dute».
EH Bilduko kideek gezurtatu egin dute hori, eta nabarmendu dute ez dutela inongo momentuan konfrontaziorik bilatu nahi izan. PSE-EE eta PP alderdiek, bestalde, «ETAren sortzaileetako bat izateagatik» egin dute proposamenaren aurka. Elkarrekin Podemos-IUk, aldiz, azaldu du ez dituela bakearen eta bizikidetzaren balioak ordezkatzen, eta horregatik ez dutela proposamena babestu.
EH Bilduk, bestalde, adierazi du Txillardegi «euskararen eta euskal kulturaren eragile eta zutabe handienetako bat» dela, «euskal narratibaren berritzailea, euskara batuaren sorkuntzan ezinbesteko pertsona eta euskal soziolinguistikaren bultzatzaile nagusia». Hala, azpimarratu dute Gipuzkoako zein Euskal Herriko herritarrek Txillardegi izan zenaren «erliebea» goraipatu dutela, baina oraindik «Gipuzkoako erakunde gorenaren omenaldi ofiziala» falta dela. «Gipuzkoako Foru Aldundiak eskainitako Urrezko Plaka hari emateak hutsune hori beteko luke», gaineratu dute. |
2022-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/209403/labek-5000-afiliatu-irabazi-ditu-azken-bost-urteetan.htm | Ekonomia | LABek 5.000 afiliatu irabazi ditu azken bost urteetan | 2021ean sindikatu guztiek berreskuratu dituzte ordezkariak. | LABek 5.000 afiliatu irabazi ditu azken bost urteetan. 2021ean sindikatu guztiek berreskuratu dituzte ordezkariak. | Duela bost urte «sindikalismoa birpentsatu» eta sektore berrietara gerturatzeko urratsa egin zuen LABek. Arrakastaz egin duela uste du, 2017az geroztik %12,4 handitu baitu afiliatuen kopurua. 2021. urtea 46.178 kiderekin amaitu du: bost urte lehenago baino 5.095 gehiagorekin.
Gainera, kide berrien artean %56 emakumeak izan direla nabarmendu du Izaskun Garcia Bordagarai LABeko Antolakuntza idazkariak, «sindikatuaren antolaketa eta ekintza sindikalean emandako urrats feministen ondorio».
Bilbon egindako agerraldian, Igor Arroyo LABeko idazkari nagusiaren albokoak azaldu du diru sarreren araberako kuota sistema berri bat indarrean jarri dutela. Horrela, 2.000 eurotik gorako soldata dutenek apur bat gehiago jarriko dute, eta gutxiago soldata txikiagoak dituztenek. Gehienez, hilean 21,33 euroko kuota ordainduko dute hilean 2.001 eurotik gorako soldata edo pentsioa dutenek; 18,30 euroko kuota izango dute 1.201-2.000 tartean daudenek; 13,66 eurokoa 965-1.200 euro artekoek; 9,11 eurokoa 706 eta 965 euro artekoek; eta bost eurokoa 706 eurotik beherako errenta dutenek.
«Ideia honek harremana du sindikatuen muinarekin. Sindikatuak badira langile bakoitzaren egoerari konponbidea emateko tresna. Baina sindikatuek, batez ere, langileon arteko elkartasuna praktikan jartzeko eta klase gisa ahalduntzeko tresnak behar dute izan», azaldu du Arroyok. Sindikalizatzeko deia egin die langileei, «langile klase osoaren eskubideak defendatzeko».
Hauteskunde sindikalak
Ordezkaritza sindikalari dagokionez, LABek nabarmendu du azken bost urteetan gehien hazi den sindikatua dela. Zehazki, 433 ordezkari gehiago ditu 2017an baino, 4.668 guztira. Ehunekoetan, %18,13tik %19,24ra igaro da.
Gutxiago bada ere, tarte horretan hazi egin dira ELA (%36,15etik %36,33ra) eta CCOO (%20,15etik %20,22ra) ere.
Lau sindikatu nagusien artean pisua galdu duen bakarra UGT da, baina ez asko (%14,43tik %14,31ra), azken urtean kuota handitzea lortu baitu.
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bigarren postuari eusten dio LABek (%19,85), CCOOren aurretik (%18,71). Sindikatu nagusia, alde handiz gainera, ELA da, ordezkarien %40,98rekin. UGTk %10,56 dauzka.
Nafarroan, berriz, nagusitasunari eusten dio CCOO-UGT bikoteak, baina urrun du ordezkaritzaren erdia baino gehiago zuen garaia. Zehazki, UGT da ordezkari gehien dituen sindikatua (%24,58), baina gerturatu egin zaizkio CCOO (%24,16), ELA (%22,85) eta LAB (%17,29). |
2022-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/209404/itzulia-laquotour-txiki-batraquo-izango-dela-esan-du-roberto-laiseka-zuzendari-teknikoak.htm | Kirola | Itzulia «Tour txiki bat» izango dela esan du Roberto Laiseka zuzendari teknikoak | Hondarribian hasiko da Euskal Herriko Itzulia, apirilaren 4an, erlojupekoarekin, eta Arrate gainean (Eibar) bukatuko, sei etapa osatu ondoren. Antolatzaileek esan dute ibilbide «gogorra» osatu dutela. Gaur aurkeztu dituzte sei etapak, Hondarribian bertan. | Itzulia «Tour txiki bat» izango dela esan du Roberto Laiseka zuzendari teknikoak. Hondarribian hasiko da Euskal Herriko Itzulia, apirilaren 4an, erlojupekoarekin, eta Arrate gainean (Eibar) bukatuko, sei etapa osatu ondoren. Antolatzaileek esan dute ibilbide «gogorra» osatu dutela. Gaur aurkeztu dituzte sei etapak, Hondarribian bertan. | Euskal Herriko Itzulia apirilaren 4an hasiko da, Hondarribian, eta, sei etapa osatu ondoren, Arrateko gainean (Eibar) emango diote amaiera txirrindulariek, apirilaren 9an. 900 kilometro inguruko ibilbidea osatu dute antolatzaileek (iaz baino 100 gutxiago), eta, Roberto Laiseka lasterketako zuzendari teknikoaren hitzetan, «gogorra» izango da ibilbidea. Sei etapetatik lautan amaiera aldapatxoan izango dela aurreratu du (1. etapan eta azkenekoan izan ezik). «Tour txiki bat» izango dela gaineratu du ziklista ohiak: «Munduko onenak izango ditugu gure lasterketan». Gaur goizean egin dute aurkezpena, Hondarribiko udaletxean, Laiseka berak, Julian Eraso, Oceta enpresa antolatzaileko presidenteak, eta Txomin Sagarzazu herriko alkateak.
Aurreneko etapa, Hondarribikoa, 7,5 kilometroko erlojupekoa izango da, eta Alde Zaharreko harbidea ere igaro beharko dute txirrindulariek kilometro batean. Lehen hiru kilometroak azkarren egiten dituenak jantziko du Mendiko Maillota bigarren etapan. Laisekak eguraldiari egin dio keinua: «Ona bada, harbideko zatiak ez du arazorik emango, baina, euria egiten badu, tentuz jokatu beharko dute taldeek materiala prestatzean».
Bigarrengo saioari Leitzan emango diote hasiera, eta, 207 kilometro egin ondoren, Vianan bukatuko da. Etaparik luzeena izango da. Laisekaren ustez, «ihesaldiak osatzeko egokia» da ibilbidea. Iragarri du litekeena dela haizea azaltzea Lodosatik helmugara bitarteko tartean, leku haizetsua delako.
Hirugarren etapak 191 kilometro izango ditu, eta Laudio eta Amurrio lotuko ditu. %20ko aldapak ere igo beharko dituzte etapa horretan. «Nahiko gogorra» izango dela esan du Itzuliko zuzendari teknikoak. Altube igo beharko dute, besteak beste. Zirkuitu bati bi buelta eman beharko dizkiote, eta Ozeta birritan igo beharko dute. «Errepide estuak daude ibilbidean, gorabeheratsua»,Laisekak azaldu duenez.
Laugarren egunean, Gasteiz eta Zamudio artean arituko dira, eta 185 kilometro osatuko dituzte. Viveroko gaina ezagutuko dute, igoera berria, helmugatik 19 kilometrora. «Gorabeheratsua da etapa, aldapa gora eta beherako horietakoa», Laisekak kontatutakoaren arabera.
Azken-aurreko jardunean, Zamudiotik Mallabira joan beharko dute, eta 163 kilometro egin beharko dituzte. Ibilbide horri ere «gorabeheratsua» adjektiboa ezarri dio zuzendari teknikoak. Itzuliko «ezustetzat» izendatu du gero Erasok Mallabiko helmuga, 800 metroko aldapa pikoa. 3.000 metroko desnibela izango du etapa horrek.
Azkeneko etapa, ohi bezala, Eibar eta Arrate artekoa izango da, Itzuli horretako laburrena eta etapa nagusia, 135 kilometrokoa. Bi bider igo beharko dute Arrate: lehendabizikoan, Azitain aldetik, eta azkenekoan, ohiko errepidetik. 4.000 metroko desnibela izango du.
Etapa guztietan gainsariak izango dira helmugan (10, 6 eta 4 segundo), baita Tarteko Helmugetan ere (3, 2 eta 1 segundo).
Laisekak honela islatu nahi izan du ibilbidearen gogortasuna: «Itzulia irabazteko sasoiko egon beharko da, eta garailea puntako txirrindularia izango da». Irrika bat ere azaleratu du: «Ea gazteren bat azaltzen den aurrerapausoa emanez». Etxekoak ere izan ditu gogoan: «Ion Izagirre eta Peio Bilbao maila onean ibiliko direla uste dut».
Ibilbidearen bereizgarrietan gehiago ere sakondu du, etapen banaketaz galdetu zaionean: «Ez da erraza asmatzea, azkenean lasterketak berak ematen duelako erantzuna. Teoria asko daude erlojupekoa lehen etapan, hirugarrengoan edo azkenekoan jartzearen inguruan, eta denak dira balekoak».
Taldeei dagokienez, Erasok aditzera eman du 23, 24 edo 25 talde etorriko direla, antolatzaileen gonbidapena jasoko dutenak barne. Ez du zehaztu zein izango dira azkeneko horiek. Zehaztu duena izan da aurten ere, iaz bezala, pandemiak erabat baldintzatuko duela lasterketaren inguruko guztia: «Burbuila batean egon beharko dute txirrindulariek, hoteletan eta sarrera-irteeretan». |
2022-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/209405/berrikuntzak-bihotza-ukitzen-dizunean.htm | albisteak | Berrikuntzak bihotza ukitzen dizunean | Urtero ospitaletik kanpo bihotz-biriketako geldialdia izaten duten ia mila euskal herritarren %10ek baino ez dute bizirik irauten. Ehuneko hori hobetzeko modu bakarra arreta goiztiarra da, eta hori Ermuan egingarriagoa da Bexen Cardioren ekimenari esker, zeina Innobasqueko Kasu Praktikoen Bankuan dagoen sartuta. | Berrikuntzak bihotza ukitzen dizunean. Urtero ospitaletik kanpo bihotz-biriketako geldialdia izaten duten ia mila euskal herritarren %10ek baino ez dute bizirik irauten. Ehuneko hori hobetzeko modu bakarra arreta goiztiarra da, eta hori Ermuan egingarriagoa da Bexen Cardioren ekimenari esker, zeina Innobasqueko Kasu Praktikoen Bankuan dagoen sartuta. | Goiz esku hartzeak, bizirik irteten den jende kopurua areagotzeaz gain, geldialdi kardiorrespiratorioaren ondorioak hain larriak ez izaten lagundu dezake. Baina, hori lortzeko, ospitalez kanpoko baliabideak eduki behar dira, bai baliabide teknikoak, bai giza baliabideak. Hau da, biktimarengandik hurbil dagoenak sintomak identifikatzen jakin behar du, desfibriladorea izan behar du, eta, noski, behar den moduan erabiltzen jakin behar du.
Mondragon Korporazioa enpresak konponbidea eman die hiru arazo horiei; mediku ekipamendu horiek fabrikatzen ditu, eta Ermua, hiri bihotz-babestua proiektua jarri du abian. Ekimen aitzindaria da (tokiko udalaren laguntza izan du), eta teknologia eta herritarren parte hartzea uztartzen ditu.
Hasteko, Bexen Cardiok herrian kanpoko hamar desfibriladore automatizatu jarri ditu, eta dagoeneko udalerrian zeuden hamabiei gehitzen zaizkie horiek. Aurretik zeudenak eraikin publiko, enpresa eta supermerkatuetan daude; aldiz, berriak, gehienbat bide publikoan jarri dira: hortaz, irisgarri daude 24 orduz. Hori dela eta, beti egon behar dute egoera ezin hobean, eta horretan berrikuntzak ezinbesteko zeregina du, batez ere gauzen Internetera lotutako teknologiak. Horrek erraztu egiten du, batetik, gailuen softwarea urrutitik eguneratzea, eta, bestetik, desfibriladoreak berak abisuak igortzea prebentziozko mantentze lanari edo aktibazioari buruz. Xedea betetzeko, gailuek berariaz erabilera ez-profesional baterako diseinatuta egon behar zuten. Hots, erraz eta intuizioz erabiltzeko modukoak izan behar zuten, eta ekipamenduak berak bermatu egin behar zuen erabiltzaileak ondo egiten zuela urrats bakoitza.
Alderdi teknikoa konponduta, giza alderdia baino ez zen gelditzen; norbait horiek behar genituen, beren sakelakoetan udalerriko hainbat tokitatik desfibriladoreek igorritako alarmak jasoko zituztenak eta geldialdi kardiorrespiratorioaren biktimak artatzen jakingo zutenak. Hori konpontzeko, erreskatatzaile boluntarioen sare bat egitea erabaki zen. Herrian bizi diren edo lan egiten duten pertsonak eta bihotz birikietako bizkortze maniobra egiten eta desfibriladoreak nola erabili ikasi dutenak, alegia. Ikastaroak online plataforma baten bidez emango dira, eta, hasiera batean, aurrez aurreko prestakuntza osatzeko izango lirateke. Gero, boluntarioei aukera emango litzaieke eskuratutako ezagutzak eguneratu eta berritzeko nahi dutenean.
Ermua, hiri bihotz-babestua programa, publiko pribatua izatez gain, proiektuaren beste alderdi aipagarri bat da zero kilometroko ekimena dela, non inguruko hainbat enpresa eta erakundek lagundu duten: Gurutze Gorriak eta Teknodidaktikak boluntarioei ikastaroak eman dizkiete; Ludusek prestakuntzarako erabilitako errealitate birtualeko inguruak diseinatu ditu; eta Diara kooperatibak soluzioaren diseinuan lan egin du.
Ekimenak piztu duen interesa hain izan da handia, non hasieran aurreikusitako 150 boluntario prestatuak 200 izan diren azkenean, eta programaren sustatzaileak beste udalerri batzuetan ezartzea pentsatzen ari dira, bai eta Larrialdien Euskal Sarean txertatzea ere, erreskatatzaileen sarea 112ko eta Osakidetzako zerbitzuekin koordinatzeko. |
2022-2-21 | https://www.berria.eus/albisteak/209406/berritu-hobeto-monitorizatzeko.htm | albisteak | Berritu, hobeto monitorizatzeko | Biolan 2006az geroztik ari da elikadura industrian eta osasun sektorean aplikatutako diagnosirako biosentsoreak garatzen, eta ekipamenduan belaunaldi berri bat merkaturatzeko zorian dago: arrakastaz gehitu dizkio ekodiseinua eta konektagarritasuna, eta, berrikuntza horiei esker, enpresa Innobasqueren Kasu Praktikoen Bankuan sartu da. | Berritu, hobeto monitorizatzeko. Biolan 2006az geroztik ari da elikadura industrian eta osasun sektorean aplikatutako diagnosirako biosentsoreak garatzen, eta ekipamenduan belaunaldi berri bat merkaturatzeko zorian dago: arrakastaz gehitu dizkio ekodiseinua eta konektagarritasuna, eta, berrikuntza horiei esker, enpresa Innobasqueren Kasu Praktikoen Bankuan sartu da. | Edozein enpresak, baita produktuen heldutasunaz harro daudenek ere, erronka handia dute aurrean: horiek jasangarriago bihurtzea. Gaur egun, ekodiseinua merkatuaren eskakizuna da, baina, batez ere, jokabide irizpide bat, gizarte erantzukizunaren adierazgarria, eta, beraz, funtsezkoa da enpresak bizirik iraun dezan. Gainera, erronka handia da; izan ere, batzuetan berrasmatzea eskatzen du. Biolan enpresak aurre egin zion erronka horri, eta ekipamendu biosentsoreen belaunaldi berria diseinatu zuen. Biolanek Bizkaiko Zientzia eta Teknologi Parkean du egoitza.
Biolan gure ekonomiako ezkutuko txapeldun horietako bat da. Hau da, munduan punta-puntakoak diren Euskadiko 30 enpresetako bat da, merkatu nitxo jakin batean. Haien nitxoa zera da, teknologia analitiko biosentsorikoaren aplikazioa bi sektore garrantzitsutan: elikaduran eta osasunean. Elikadura segurtasuneko eta osasun diagnosirako ekoizten dituen biosentsoreek aukera ematen dute mahatsaren heldutasun mailaren berri izateko; arrainaren, itsaskiaren eta esnekien kalitatea bermatzeko, eta baita COVID-19arekin kutsatu garen edo laktosarekiko intolerantzia dugun jakiteko ere.
Neurketa horiek egiteko erabiltzen diren ekipamenduetako asko eramangarriak dira; beraz, biosentsoreen belaunaldi berriaren hobekuntzak bi ildo paralelotan banatu behar ziren. Alde batetik, ekipamenduen eta haien kontsumigarrien –biotestak– ingurumen eragina murriztu behar zen bizi zikloaren etapa guztietan, eta, beste alde batetik, digitalizazioaren abantaila guztiak eskaini behar zituzten.
Lehena lortzeko, ekipamendu konpaktuagoak sortu behar ziren, poltsikoetan sartu ahal izateko modukoak, eta, aldi berean, fidagarriak, zehatzak, azkarrak eta sendoak izan behar zuten. Osagai elektroniko guztiak miniatura bihurtzeko, System on a Chip (SoC) teknologiara jo beharra zegoen. Bestalde, ordura arte fabrikazioan erabilitako elementu plastikoak murrizteko aukera ere aztertu zen, bai neurtzeko ekipamendu eramangarrietan eta bai biotestetan.
Eraldaketa digitalari dagokionez –Biolan enpresarena berarena, baina baita produktuak garatzeko sektoreena ere–, ekipamendu berriek konektagarritasunean oinarritu behar zuten, datuak hodeian biltegiratzeko eta kudeatzeko prozesua errazte aldera. Monitorizazio analitiko adimendun eta integral hori bermatzeko, enpresak plataforma digital propioa sortu du, eta aukera ematen dio bezeroari emaitzak ikusi eta deskargatzeko. Horrela, egindako analisi guztien jarraipen globala egin dezake, baita alertak eta txostenak konfiguratu ere.
Prozesu osoan, Biolan enpresak hainbat bazkide izan ditu, besteak beste Dhemen –diseinu industrialean–, Larrañaga Plasticos –plastikoaren injekzioan–, eta Tekniker (SoC sisteman oinarritutako elektronika ezartzen). Gainera, Eusko Jaurlaritzaren Ingurumen Kudeaketarako Sozietate Publikoaren (Ihobe) eta SPRIren I+G egitasmoak sustatzeko Hazitek programaren laguntza publikoak jaso ditu. Ekodiseinu eta konektagarritasun irizpide berri horiekin fabrikatutako lehen ekipamenduak akuikulturako ur tankeen sulfito kontzentrazioak neurtzeko erabiltzen dira, baina enpresa jada aztertzen ari da beste sektore batzuetan ezartzeko aukera. |
2022-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/209407/libiako-lehen-ministroak-dio-ez-duela-onartuko-bere-ordezkoaren-zilegitasuna.htm | Mundua | Libiako lehen ministroak dio ez duela onartuko bere ordezkoaren zilegitasuna | Ordezkarien Ganberak bihar egingo du beste gobernuburu bat aukeratzeko bozketa. NBEk ohartarazi du herrialdea «nahaspilara eta desadostasunera itzuliko» dela erakundeak «bikoiztuz gero». | Libiako lehen ministroak dio ez duela onartuko bere ordezkoaren zilegitasuna. Ordezkarien Ganberak bihar egingo du beste gobernuburu bat aukeratzeko bozketa. NBEk ohartarazi du herrialdea «nahaspilara eta desadostasunera itzuliko» dela erakundeak «bikoiztuz gero». | Libian gutxi iraun du batasun gobernuaren inguruan zegoen adostasunak. Iazko abenduaren 24an presidentetzarako eta parlamenturako bozak egin behar zituzten, baina, lehenik topaketa hori hilabete atzeratu, eta gero data finkorik gabe utzi zuten, desadostasun politikoak eta segurtasun arrazoiak argudio hartuta. Horrek are gehiago okertu zuen Abdul Hamid Dbeibah buru duen lantaldearen eta Ordezkarien Ganberaren arteko harremana, eta, aurrerapausorik eman ez dutela «ikusirik», parlamentuak erabaki zuen Dbeibahren ordezko bat aukeratzea lehen ministro posturako. Egungo kargudunak, baina, bere zilegitasuna defendatu du asteon, eta krisi politikoa gehiago handitu dezakeen jarrera hartu: ez duela biharko bozketaren emaitza onartuko.
Libiako behin-behineko lehen ministroak behin eta berriz esan du GNU Batasun Nazionaleko Gobernuaren baliozkotasunak bere horretan jarraitzen duela, eta agintean segituko dutela «egiazko bozak» egin arte. Hain justu, Dbeibah izan zen presidentetzarako hauteskundeetarako hautagaitza aurkeztu zuen politikarietako bat, baina oposizioa kritiko agertu zen horrekin, argudiatu baitzuen ez zituela baldintzak betetzen; besteak beste, kargu publikoa uztea bozen eguna baino hiru hilabete lehenago, legeak dioen modura.
Lege hori Ordezkarien Ganberak onartu zuen, baina ez zuen HCS Estatuko Kontseilu Gorenaren —NBE Nazio Batuen Erakundeak sorturiko goi ganberaren— babesa jaso, esan baitzuen «adostasunik edo legezko bozketarik gabe» onartu zutela.
Khalifa Haftar ekialdeko militarraren eta Saif al-Islam Gaddafi, Muammar Gaddafi herrialdeko agintari izan zenaren (1969-2011) semeetako baten hautagaitzek ere eztabaida handia sortu zuten beste sektore batzuetan, batez ere mendebaldean, biei ala biei gerra krimenak leporatu baitizkiete. Nazioarteko Zigor Auzitegiak, gainera, Gaddafi semearen atxiloketa eskatua du.
Bien bitartean, GNUk agintean jarraitu nahi du, eta, gainera, uste du hauteskundeak egin aurretik «beharrezkoa» dela konstituzio berri bat idaztea. Hala, Aguila Saleh parlamentuko presidenteari egotzi dio herrialdea «are gehiago zatitu nahi» izatea biharko bozketarekin, nahiz eta Salehk adierazi duen diputatuek adosturiko bide orri bati jarraitzen ari dela.
Parlamentariek hamalau hilabeteko prozesu bat negoziatu zuten bozak egiteko, eta horrek aurreikusten du gobernuburu berria aukeratzea bozketa baten bidez, argudiatuta egungo kargudunaren agintaldia iragan abenduaren 24an amaitu zela; ordezkari politikoek HCSren babesa jaso zuten, eta horrek are gehiago indartu zuen haien jarrera.
Aldiz, Dbeibahk aldeko du NBEk eta Mendebaldeko aliatuek batasun gobernua aitortzen dutela herrialdeko zilegizko aginte gisa, eta jarrera finkoa duela bozen egunaz, ekainean egin nahi baititu. Gaur esan duenez, hilabete horretara arte jarraituko du haren gobernuak agintean.
Herrialdearen zatiketa
Asteotako talka herrialdeko zatiketaren isla ere bada, Dbeibah eta haren gobernua NBEk sustaturiko prozesu baten bidez aukeratu baitzituzten, iragan urtean; eta Ordezkarien Ganbera, berriz, 2014an egindako hauteskundeen ostean —%18koa izan zen parte hartzea—. Gainera, GNUren osaketa herrialdeko bi gobernuak elkartzeko saiakera bat izan da, baina biharko bozketak testuinguru horretara itzul lezake herrialdea.
Horretaz aritu da gaur NBEren bozeramaile Farhan Haq, Libiako politikariek ohartarazi baitiote herrialdea «nahaspilara eta desadostasunera itzuliko» dela erakundeak «bikoiztuz gero». Izan ere, Haqen iritziz, ez da aurrerapausorik izan «urteotako etsaitasuna» gainditzeko helburuan: «Aurrera egiteko modua gobernu elkartuago bat izatea eta banku sistema batuago bat izatea da. Bozek balio behar dute herrialdeko batasuna indartzeko».
Egunotako egoeraren lehen zantzua iragan irailean eman zuten diputatuek, GNUren kontrako konfiantza mozio bat onartu baitzuten, nahiz eta erabaki zuten behin-behinean agintean jarraituko zuela abenduko bozak egin arte.
Ordezkarien Ganberaren pazientzia, ordea, amaitu egin da, eta bihar bi politikariren arteko hautua egin beharko dute: Fathi Baxaga Barne ministro ohia eta Khalid al-Baibas aholkulari izandakoa dira Dbeibahren ordezko izateko hautagaitza aurkeztu dutenak.
Hamar urte pasatxo dira NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen hegazkinek Gaddafi aitaren konboiari eraso ziotela, eta hilketa horren ondorio da Libiaren egungo zatiketa. 2012an parlamenturako hauteskundeak egin zituzten, baina islamistek ez zituzten onartu emaitzak, eta bitan zatitu zen herrialdea: bozen garaileak ekialdean gotortu ziren, eta Haftarrekin aliatzea beste aukerarik ez zuten izan.
Mendebaldean, NBEk trantsiziorako gobernu bat osatzea adostu zuen islamistekin, eta, urteak pasatu ahala, Fayez al-Serraj buru duen GNA izeneko gobernuan barreiatu ziren. Hark kargua utzi ondoren, nazioarteko erakundeak GNU osatzeko prozesua abiatu zuen, eta iazko abendurako bozak aurreikusi. Hilabeteotan, baina, ez dute lortu hauteskunderik egitea. |
2022-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/209408/gutxieneko-soldata-mila-eurora-igo-du-espainiako-gobernuak.htm | Ekonomia | Gutxieneko soldata mila eurora igo du Espainiako Gobernuak | CCOOrekin eta UGTrekin egin du akordioa. CEOE patronalak ezezkoa eman dio. | Gutxieneko soldata mila eurora igo du Espainiako Gobernuak. CCOOrekin eta UGTrekin egin du akordioa. CEOE patronalak ezezkoa eman dio. | SMI lanbide arteko gutxieneko soldata mila euro izango da Hego Euskal Herrian. Yolanda Diaz Espainiako Lan ministroak, Unai Sordo CCOOko idazkari nagusiak eta Pepe Alvarez UGTkoak izenpetu duten akordioaren ondorioz, urtarrilaren 1eko atzerako eragina izango du itunak. Horrenbestez, urtarrilean orain arteko SMIa jaso duten langileek ere jaso dute sari gehigarri bat.
Gutxieneko soldata igotzeko itunetik kanpoan geratu ziren atzo CEOE eta Cepyme patronalak, gehiegizkotzat jo dutelako igoera, batez ere enpresa txikientzat. Enpresaburuen elkartearen babesik ez zuen iaz aurreko igoerak, 2021eko irailean erabakitakoak.
Azken lau hilabeteetan 965 euro izan da SMIa, hamalau ordainketatan banatuta, eta orain 35 euro handituko da. %3,6ko igoera bat da, abenduan urte arteko inflazioak izan zuen %6,5eko igoeratik urrun.
Berez, mila euro soldata gordina da, eta hori jasotzen duen langileak diru gutxiago patrikaratzen du, hortik kendu behar direlako errenta zergaren atxikipena eta Gizarte Segurantzari egindako ekarpena (%4,7 erretirorako, %1,6 langabezia sarirako).
Espainiako Gobernuak ez zuen inoren beharra SMIa eguneratzeko, baina Diazek nabarmendu du gizarte eragileen babesa bilatu dutela eta sindikatuena behintzat lortu duela.
Sindikatuen helburua da 2023an 1.063 euroraino igotzen jarraitzea. Hori Espainiako batez besteko soldataren %60 da. Hego Euskal Herrian, baina, batezbestekoa handiagoa da, eta, ehuneko bera aplikatuz gero, 1.400 eurokoa beharko luke SMIak. Europako Gutun Sozialak gomendatzen du bi soldaten arteko proportzio hori. |
2022-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/209409/berme-batzordeak-proposatu-du-sayasek-eta-adanerok-bi-urte-eta-erdiz-upnko-kide-izateari-uztea.htm | Politika | Berme Batzordeak proposatu du Sayasek eta Adanerok bi urte eta erdiz UPNko kide izateari uztea | Bi diputatuek ezingo lukete UPNrekin aurkeztu datorren urteko udal eta foru hauteskundeetan, eta ezta Espainiako Gorteetarako hurrengo bozetan ere. | Berme Batzordeak proposatu du Sayasek eta Adanerok bi urte eta erdiz UPNko kide izateari uztea. Bi diputatuek ezingo lukete UPNrekin aurkeztu datorren urteko udal eta foru hauteskundeetan, eta ezta Espainiako Gorteetarako hurrengo bozetan ere. | UPNren Berme Batzordeak proposatu du Sergio Sayas eta Carlos Garcia Adanero diputatuek bi urte eta erdiz alderdiko militante izateari uztea. Berme Batzordeak proposatutakoaren arabera, Sayasek eta Garcia Adanerok neurririk gogorrena saihestuko lukete, alderditik egoztea, baina ezingo lukete hurrengo hauteskundeetan parte hartu UPNko kide gisa: 2023an dira udal eta Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak. Espainiako Gorteetarako hauteskundeak ere ikusteko dago noiz izango diren, baina Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak legealdia amaieraraino eramango balu, 2023ko udazkenean edo 2024. hasieran egin beharko lirateke bozak. Hori horrela, eta Espainiako legealdia luzatzen dena luzatzen dela, Sayasek eta Garcia Adanerok ezingo lukete berriro aurkeztu hauteskundeetara UPNren zerrendetan.
Zigorrari erreparatuta, Berme Batzordeak larritzat jo du Sayasen eta Garcia Adaneroren jokabidea. Biek bost eguneko epea dute orain alegazioak aurkezteko, eta hala egingo dutela jakinarazi dute. Ondoren, Berme Batzordeak berak behin betiko zigor proposamena onartuko du, eta alderdiaren zuzendaritzak eman beharko dio oniritzia Berme Batzordearen proposamenari. Garcia Adanerok berak esan du, estatutuen arabera ezin dituztenez alderditik egotzi, «diferituan kanporatu» nahi dituztela bi urte eta erdiz kidetza etenda: «Atentzioa ematen digu erabakiaren azkartasunak. Ostegunean eman genuen botoa, gaur asteazkena da; ez dakit ezein organok hainbesteko abiadura duen erabakiak hartzeko, ez dakit baden Espainia osoan».
Sayasek agerraldi bat egin du 18:30ean, Madrilen, eta iragarri du prozesu luzea izango dela, helegiteak jartzeko asmoa dutelako: «Zuzendaritzak alderditik kanpo nahi gaitu, eta kidegoak barruan. Lau egun daramatzat Nafarroako kaleak zapaltzen, eta ezin dut pausorik eman; babes mezuak izugarriak dira».
Lan erreformari buruzko joan den asteko bozketan dago auziaren abiapuntua. UPNko zuzendaritza ados jarri zen PSOErekin, bi diputatuek lan erreforma babestu zezaten, baina Sayasek eta Garcia Adanerok, alderdiko zuzendaritzari beren asmoen berri eman gabe, kontrako botoa eman zuten. Horrek ezinegon handia sortu zuen alderdiko zuzendaritzan: «Ez dute UPN ordezkatzen. Ezin dute jarraitu», esan zuen Javier Esparza presidenteak.
%80, kanporatzearen alde
Biharamunean, alderdiko zuzendaritzak proposatu zuen bi diputatuak alderditik egoztea, eta larunbatean, Kontseilu Politikoa batzartu zen Nafarroa Arenan, zuzendaritzak onartutako adierazpenaren inguruan erabakitzeko. Alde bozkatu zuten bertaratutakoen %80,6k; beste %15ek, berriz, kontra egin zuten, eta modu horretan babesa adierazi zieten Sayasi eta Adanerori —beste %3,75ek zuri bozkatu zuten, eta botoen %0,6 baliogabetu ziren—. Sayasek eta Adanerok diputatu akta uzteko borondaterik adierazi ez zutenez, emaitza horrekin biak alderditik kanporatzeko prozedurari ekin zion UPNk.
Alderdiaren berme eta diziplina batzordearen aurrean, ordea, Sayasek eta Adanerok beren burua babestu zuten, argudiatuta ez dutela UPNren estatuturik hautsi. Berme eta diziplina batzordea bost kidek osatzen dute, eta gehiengoz hartu behar dute orain bi diputatuak kanporatzeko erabakia.
UPN barneko bakea aztoratzeaz harago, Sayasen eta Adaneroren jokabideak eragin zuzena izan zuen Iruñeko Udalean une horretan bertan egiten ari ziren bilkuran, Enrique Maia alkatea gaitzetsi zutelako PSNren babesarekin. Esparzak berak atzo azaldu zuenez, gainera, PSNrekiko akordioa lan erreformaz harago zihoan: «Bai, akordioa geneukan, eta ikusi zena haren zati txiki bat baino ez zen izan».
Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak, ordea, ñabartu egin ditu Esparzak esandakoak: azaldu du ez dagokiola hari azaltzea UPNk eta PSOEk zer akordio lortu zuten, ez zegoelako negoziazioetan eta, gainera, negoziazio horren edukiak soilik Espainiako Gobernuaren eskumenei eragiten zielako. Edozein kasutan, aitortu du ezagutzen duela akordioaren edukia, horren berri badutela Txibiteren gobernua babesten duten gainerako alderdiek ere, eta, beraz, gaineratu du ez duela ulertzen zergatik talde horiek konfiantza falta agertu duten: «Ez dut ulertzen zein den batzuk modu interesatuan sortzen ari diren polemika».
Navarra Suma, salbu
UPNren auziak beste hari mutur bat uzten du zabalik: zer gertatuko den Navarra Suma koalizioarekin, kontuan edukita PPk ez duela begi onez ikusten UPNk PSNrekiko egin nahi duen gerturatzea. Enrique Maia Iruñeko alkate eta UPNko presidenteak ziurtatu du alderdiaren barneko auziek ez dutela eraginik izango Navarra Suman. |
2022-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/209410/lanorduen-muga-gainditzen-dute-etxeko-langileen-76k.htm | Ekonomia | Lanorduen muga gainditzen dute etxeko langileen %76k | Bizkaiko ELE elkarteak salatu du paperik gabeko langileen ia %20k 800 eurotik beherako soldata dutela | Lanorduen muga gainditzen dute etxeko langileen %76k. Bizkaiko ELE elkarteak salatu du paperik gabeko langileen ia %20k 800 eurotik beherako soldata dutela | Urteak joan eta urteak etorri, etxeko langileen lanari buruzko datu kezkagarriak ematen ditu ELE Bizkaiko Etxeko Langileen Elkarteak. Haren aholkularitzara iaz jo zuten sektoreko 544 langileei galdetuta lortutako datuek erakusten dute ordu gehiegi egiten dutela lan, eta ez dutela jasotzen legokiekeen soldata osoa.
Lorea Ureta eta Isabel Otxoa ELEko aholkulariek zabaldutako datuen arabera, etxeko langile gehien-gehienak emakume migratuak dira, eta haietatik %10,8 dira paperik gabekoak; portzentaje hori %33,9ra iristen da zaintzen dituztenen etxeetan bizi direnen artean. Horiek guztiak erregularizatzeko eskatu dute ELEko aholkulariek, lan baldintza duinak izateko lehen urrats gisa.
Oro har lanaldian eta soldatetan araudiak ez direla betetzen salatu dute ELEko kideek. Horrela, galdekatutako etxeko langileen %76k esan dute legeak finkatzen duen astean 60 orduko lanaldiaren muga gaindintzen dutela. Gainera, langileen %26,1k ez dute egunean atsedenaldirik, eta %36,5ek ez dute astean egun bakar bat ere libre. Asteko zazpi egunak lan egiten dutenen portzentajea hamabost puntu handitu da.
%98k, dagokien baino gutxiago
Soldatetan ere, «gehiegikeriak» dira nagusi, batez ere paperik gabeko langileen kasuan. Haietako %19,8ren saria ez da iristen hilean 800 eurora. Egoiliarren artean, ia %98k ez dute jasotzen beren lanaldiari dagokion soldatarik, eta hamarretik ia lauk eskudirutan jasotzen dute soldata, beharrezko izan dezaketen agiririk gabe.
Pandemiaren garaian erakundeek etxeko langileak «beren kasara» utzi dituztela ere salatu du ELEk. |
2022-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/209411/haizea-windek-beste-lantegi-bat-irekiko-du-bilboko-portuan.htm | Ekonomia | Haizea Windek beste lantegi bat irekiko du Bilboko portuan | Haize errotetarako dorreak eraikitzen dituen enpresa horrek beste planta bat izango du, eta 350 langile kontratatuko ditu. Ez dio beldurrik Siemens Gamesaren krisiari. | Haizea Windek beste lantegi bat irekiko du Bilboko portuan. Haize errotetarako dorreak eraikitzen dituen enpresa horrek beste planta bat izango du, eta 350 langile kontratatuko ditu. Ez dio beldurrik Siemens Gamesaren krisiari. | Haizea Wind Groupek Bilboko portuan duen lantegiak ahizpa bikia izango du aurki. Energia aerosorgailuentzako dorreak eraikitzen dituen enpresa horrek 350 langileko beste planta bat eraikiko du egungoaren alboan. Orain arte, hiru zatiko dorreak eraikitzen zituzten batez ere, eta monopiloteen edo ziri bakarreko dorreen negozioan murgildu nahi dute. Itsas azpiko lurrean finkatzen diren 130 metroko altzairuzko dorreak dira, eta hari lotzen zaizkio turbina eta palak. Iaz hamar ekoitzi zituen, eta, esperientzia horretan oinarrituta, Orsted Danimarkako energia enpresarekin kontratu handi bat sinatu du. Enkargu horren bermeak eraman du Haizea pauso hori ematera. «Etorkizuna ziri bakarreko aerosorgailuak dira. Merkatuak eremu horretara eramango gaitu. Bilbo energia eolikoaren sektoreak Europa hegoaldean duen indargune nagusia izatea nahi dugu», azaldu du Borja Zarraga Haizea Windeko zuzendari nagusiak. Enpresak lau urte baino ez ditu, eta, planta berriarekin, ekoizpen ahalmena bikoiztuko du. Egungoak 48.000 metro koadro ditu, eta berriak 53.000 izango ditu. Alde handiena, dena den, azpiegituraren altueran egongo da, ziri bakarreko dorreak handiagoak eta astunagoak baitira —3.500 tona bakoitzak— , eta toki gehiago behar da haiek mugitzeko. Haizea Windek 100 milioi euroko inbertsioa egingo du bigarren plantan, eta 350 langile berri beharko ditu, gehienak soldatzaile eta galdaragintzan adituak. «Gure soldatze teknika ez dute inon irakasten. Oinarria dutenei guk irakasten diegu», nabarmendu du Zarragak. Gaur egun 370 langile dituzte, eta 700dik gora izatera igaroko dira. Langileen %73k kontratu mugagabea dute, eta %80 Ezkerraldean bizi dira. Udan hasiko dira planta berria eraikitzen, eta 2023. urte amaierarako egongo da erabilgarri. Garabi handiak erosi eta muntatu behar dituzte. Beste kokagune batzuk aztertu zituzten, Bilboko itsasadarreko orube enblematikoren bat edo beste tartean, baina azkenean portuan gelditzea erabaki zuten, azpiegiturarengan duten «konfiantza» berretsiz. Hain pieza handiekin, ezinbestekoa itsasorako irteera zuzena izatea. Haizea Windek osasun ekonomiko ona du. Danimarkako kontratuarekin, 700 milioi euroko lankarga ziurtatua du hurrengo lau urteetarako. Orsedentzat egingo duen lanak urtebete baino gehiagoan elikatuko du dorre handien planta berria, eta orain aurreragorako lanak bilatzen ari dira. Alde horretatik, Zarragak iragarri zuen aurki «albiste onak» iritsiko direla. Albiste onak etorriko dira, baina ez leku guztietan, Siemens Gamesak aurtengorako bere mozkinak birkalkulatu baititu eta 240 milioi euroren galerak izan ditu aurtengo lehen hiruhileko fiskalean. Eta zer harreman dute Haizea Windekin? Bada, bezero onena dela. Zarragaren arabera, haien ekoizpenaren «%55» saltzen diote Gamesari: «Halere, ez nago urduri; Siemens Gamesa erraldoia da. Arrakastaz aterako da egoera honetatik, ziur nago. 33.000 milioi euroko salmenta kartera du egun». Dioenez, baina, gaur egun energia sektore eoliko guztia ari da «sufritzen». Vestas da munduan turbina gehien ekoizten duen enpresa, Danimarkakoa da, eta hark ere bere mozkin kalkulua %9tik %3ra jaitsi du. «Lehengaien prezioa asko igo da, logistika arazoak daude... Enpresa elektrikoek presio handia sartzen diete, eta haiek guri sartzen digute». Dena den, Zarraga lasai dago egin duten apustuarekin, etorkizuna itsasoan ikusten baitu. Hori bai, momentuz haize errota finkoei esker. «Flotagarri batzuk egin ditugu guk, eta garatuko da teknologia hori. Egun munduko merkatuaren %1 dira; finkoak baino hiru aldiz garestiagoak dira». Muga zergen eske Sektore eolikoko enpresa garrantzitsuenak Europako iparraldean daude, baina osagaien merkatua erabat globalizatu da. Txina dorre eolikoak eskaintzen hasi da, eta bere ekoizpen produktuak askoz merkeagoak dira. Dumping-ari aurre egiteko muga zergak eskatu zituen sektoreak, eta Europako Batzordeak ezarri zituen, baina Zarragak handiagoak nahiko lituzke: «Txina lehiakide zuzena da guretzat. Europak %19ko muga zergak ezarri zizkien, baina nire ustez txikia da; sektoreak %50ekoak eskatzen zituen». |
2022-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/209412/goi-mailako-irakaskuntza-trantsizio-energetikoa-eta-zerbitzu-publikoen-saretzea-lehenetsi-ditu-etxegaraik.htm | Politika | Goi mailako irakaskuntza, trantsizio energetikoa eta zerbitzu publikoen saretzea lehenetsi ditu Etxegaraik | Euskal Hirigune Elkargoak aurten izanen dituen lehentasunak finkatu ditu Baionan Ipar Euskal Herriko lehendakariak. | Goi mailako irakaskuntza, trantsizio energetikoa eta zerbitzu publikoen saretzea lehenetsi ditu Etxegaraik. Euskal Hirigune Elkargoak aurten izanen dituen lehentasunak finkatu ditu Baionan Ipar Euskal Herriko lehendakariak. | Bost urte bete ditu Euskal Hirigune Elkargoak, baina Ipar Euskal Herriko lehen instituzioa bere lehen agintaldi osoaren hasieran baizik ez dago. Lehen bilan bat egiteko «goizegi» bada ere, Jean Rene Etxegarai lehendakariak uste du badela «elkargo gogo» bat: «Bada sentimendua elkargoak gure arazo guziak konpondu ditzakeela. [Frantziako] Estatua lurraldeak abandonatzen ari da pixkanaka; antolatzera behartuak gara». Urte hasiera baliatuta, aurten finkatu dituzten erronkak zehaztu ditu kazetarien aitzinean.
Hiru ardatz nagusi aipatu ditu Euskal Elkargoko lehendakariak. Batetik, goi mailako irakaskuntza. Besteak beste, Ipar Euskal Herriko «zinezko campus» bat sortzeko borondatea agertu du, 2025erako 10.000 ikasletara iristeko helburuarekin —gaur egun 7.500 dira—; hautatutako sail batzuetan nazioarteko erreferentzia bilakatzeko anbizioa du. Horien artean dira nazioarteko ikasketak —Europako zuzenbidea, nazioarteko kudeaketa eta euskal ikasketak aipatu ditu—, eraikuntza eta antolaketa iraunkorra, ingeniaritza eta zenbakizkoa, eta ingurumena eta ozeanoa. «Helburua da formakuntza eta ekipamendu osotasun koherente batera heltzea, [Ipar] Euskal Herria bere garapenaren jabe izan dadin, gazte bakar bat ere bazterrean ez uzteko». Bi proiektu nagusi ere aipatu ditu: Paueko eta Aturri bazterreko unibertsitatearen Ipar Euskal Herriko ikasleen kopurua bikoizteko asmoa duen Irekia proiektua batetik, eta, bestetik, «etorkizuneko fabrika» polo bat Zuberoan. Enpresentzat teknologien garapena eta leku aldatzea ahalbidetuko ditu, eta formakuntzak ere proposatuko ditu, Etxegaraik esplikatu duenez.
Bigarren ardatza trantsizio energetikoa da. Europako Inbertsio Bankuaren laguntza jaso du Euskal Hirigune Elkargoak, eta 45 milioi euroren inbertsioak eginen dituzte. Horien artean sartzen dira, besteak beste, 77 eraikin publikoren berritze energetikoa eta 70 eguzki parkeren eraikuntza.
Azkenik, Ipar Euskal Herriko lurraldean zerbitzu publikoak saretzea aipatu du, herri txikiek dituzten beharrez oharturik. «Ez nuen uste herriek hainbeste eskaera eginen zigutela ingeniaritza mailan», adierazi du. Hala, azkarki aipatu ditu medikuen desertifikazioari buru egiteko barnealdean irekitzen ari diren osasun etxeak, haurtzaindegiak eta kirol ekipamenduak, baita garraio publikoaren zerbitzua indartu izana ere.
Etorkizun instituzionala
Kazetarien galderei erantzunez, Ipar Euskal Herriaren etorkizun instituzionalaz duen ikuspegia ere eman du. Estatus bereziko lurralde elkargo baten aldekoa zela oroitarazi du, eta, haren iritziz, elkargoa ez da «tresna juridiko egokia» Ipar Euskal Herriarentzat. Horiek horrela, Frantziako Gobernua lantzen ari den 3D deszentralizazio erreformak «ez du aldaketarik ekarriko», haren hitzetan. «Zinezko erantzun bat behar dugu tokiko erakundeek tresna gehiago izan dezaten». |
2022-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/209413/marka-erabakigarria-lortu-dute-fusio-energia-sortzeko-lasterketan.htm | Bizigiro | Marka erabakigarria lortu dute fusio energia sortzeko lasterketan | Bost segundoz eutsi diote fusio erreakzio bati Oxfordeko laborategi batean, eta 11 megawatt sortu dituzte. Esperimentala da lortutakoa, baina garrantzitsua, iradokitzen duelako benetan lor daitekeela fusio komertziala. | Marka erabakigarria lortu dute fusio energia sortzeko lasterketan. Bost segundoz eutsi diote fusio erreakzio bati Oxfordeko laborategi batean, eta 11 megawatt sortu dituzte. Esperimentala da lortutakoa, baina garrantzitsua, iradokitzen duelako benetan lor daitekeela fusio komertziala. | Ez du asko ematen, baina mugarria izan daiteke: Oxfordeko (Ingalaterra) JET laborategian fusio erreakzioen marka ezarri dute: bost segundoz eutsi ahal izan diote fusioari, eta 59 megajouleko beroa sortu dute. 1997. urteraino egin behar da atzera aurreko marka aurkitzeko. JETek berak segundo bateko erreakzioan 22 megajoule lortu zituen.
Kontuan hartu behar da JET laborategian duten erreaktorearen imanek ezin dutela bost segundoko erreakzio bat baino luzeagorik kudeatu. Beraz, esperimentuaren garrantzia beste nonbait dago: erakutsi dute ahal den guztia atera diezaioketela erreaktoreari, plasmaren fisikak nola funtzionatzen duen praktikan ongi ulertzen dutela dagoeneko, eta, ondorioz, saioa erreaktore ahaltsuago batean eginez gero, emaitza handiagoa lortuko litzatekeela. Horrek frogatuko luke fusioaren bidez energia errentagarria lortzea posible dela. Eta albiste onena zera da: erreaktore ahaltsu hori aspaldi ari direla eraikitzen Frantzian, Marseillatik oso gertu: ITER esperimentua.
Izan ere, Oxfordeko JET laborategian dagoen makina tokomak motakoa da, hau da, plasma barruan gordetzeko erroskila huts moduko bat (toro bat, alegia), eta ITER ere mota horretakoa da. Adituen arabera, gaur iragarritako arrakastak erakutsiko luke diseinuarekin asmatu dutela.
Eguzki txikiak
Fusioa eta fisioa antzeko hitzak dira, baina bi gauza oso ezberdin. Fisioa erabiltzen dute bonba atomikoetan eta gaurko zentral nuklearretako erreaktoreetan. Fisioa arriskutsua da, une oro kontrolpean ez badago kate erreakzioa sortzeko joera duelako berez, Txernobylen eta Fukushiman agerian geratu bezala. Horrez gain, fisio erreakzioen hondakinak oso erradioaktiboak dira, eta arriskutsu izaten jarrai dezakete milaka urtez.
Fusioa beste kontu bat da: izarretan gertatzen den erreakzio bat da; Eguzkian gertatzen da, kasurako. Presio eta tenperatura handien eraginez, bi hidrogeno atomoen nukleoak elkartzen dira, eta, ondorioz, helioa sortzen da. Prozesuan energia asko askatzen da. Prozesuak ez du fisioaren arriskurik, ez duelako kate erreakziorik sortzen (elikatu ezean, gelditzeko joera du berez). Gainera, ITER-en hidrogenoaren bi isotopo erabiliko dituzte: deuterioa eta tritioa. Tritioa erradioaktiboa da, baina erradioaktibitate maila apalekoa, uranioa ez bezala, eta hamabi urte baino ez ditu behar kaltegabe bihurtzeko.
Gainera, deuterio asko dago naturan, besteak beste itsasoko uretan. Beraz, fusioaren bultzatzaileek agindu dute prozesua energetikoki eraginkorra izatea lortzen bada horrek gizateriaren energia arazoak konpon ditzakeela, indar iturri agorrezin eta merke bat lortu ahalko litzatekeelako. Fusiorako kilo bat lehengaik gaurko erregai fosilen kilo batek baino hamar aldiz energia gehiago eman dezake. Energia hori sortzean, ez du berotegi efektua eragiten duten gasik sortzen. Tritio gutxi dago naturan, ordea, baina fusio zentralek euren tritio propioa sortuko dutela agindu dute energia mota horren bultzatzaileek.
Adituek pozik hartu dute gaur plazaraturiko emaitza, ustekabearen kontrakoa delako: gailuak funtzionatu baitu, azkenean, espero zen bezala, urte askotako ahaleginen ostean, eta horrek erakutsiko lukeelako ITER-ek ere funtzionatu egingo duela.
Izan ere, orain arte emaitza apalagoak lortu dituzte JET gailuan, horren paretetan besteak beste grafitoa erabili izan dutelako, eta horrek hidrogeno isotopoak xurgatzen dituelako, eta plasma sortzea zaildu. Orain, berriz, eraberritu egin dituzte gailuaren paretak, eta tungstenoa eta berilioa metalak erabili dituzte tartean. ITERen ere gauza bera egitea dago planeatuta.
ITERek espero bezala funtzionatzen badu, gero Europako lehenengo fusio zentral elektrikoa sortzea espero dute. Horrek erreakzioa sortzeko behar den energia baino gehiago sortuko luke, eta argindar sarera lotuta legoke. |
2022-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/209414/eako-nazio-batzorde-eragileak-maiorga-ramirez-eta-beste-lau-kideren-afiliazioa-eten-du.htm | Politika | EAko Nazio Batzorde Eragileak Maiorga Ramirez eta beste lau kideren afiliazioa eten du | Maiorga Ramirez, Iratxe Lopez de Aberasturi, Mikel Goenaga, Miren Aranoa eta Esther Korresi eten die kidetza, lau urterako. | EAko Nazio Batzorde Eragileak Maiorga Ramirez eta beste lau kideren afiliazioa eten du. Maiorga Ramirez, Iratxe Lopez de Aberasturi, Mikel Goenaga, Miren Aranoa eta Esther Korresi eten die kidetza, lau urterako. | Eusko Alkartasunak jakinarazi duenez, Nazio Batzorde Eragileak aho batez onartu du Maiorga Ramirez, Iratxe Lopez de Aberasturi, Mikel Goenaga, Miren Aranoa eta Esther Korresen aurka 2021eko irailean irekitako zehapen-espedientearen instruktoreak aurkeztutako ebazpen proposamena. Horren arabera, Exekutiba Nazionalak erabaki du ebazpen proposamen hori onartzea eta, ondorioz, lau urtez EAko kidegoa etengo diete. EAren arabera, «frogatuta geratu da Eskubide, Betebehar eta Diziplina Araudian arau hauste larri eta oso larriak egin dituztela».
Alderdiak frogatutzat du araudiko zenbait artikulu urratu dituztela: kargu publikoaren lanetan alderdiaren edo alderdiak egin ditzakeen koalizioen estrategiaren aurka egitea, alderdiaren aurretiko baimena izan gabe adierazpen publikoak egitea eta EAko afiliatu, jarraitzaile, langile edo kargu publikoei hitzez edo egitez tratu txarrak edo errespetu eta begirune falta larria izatea, besteak beste.
Ramirezek, Lopez de Aberasturik, Goenagak, Aranoak eta Korresek 30 eguneko epea daukate alderdiaren Berme Batzordearen aurrean helegitea jartzeko. Lopez de Aberasturi Arabako koordinatzailea da, Goenaga Gipuzkoakoa eta Aranoa Nafarroakoa. EAk etzi zortzi abiatuko du kongresua, hilaren 19an eta 20an, eta otsailaren 21etik aurrera etengo dietenez afiliazioa, kongresuan parte hartu ahal izango dute. Ponentzia eta zuzendaritza berriaren bozketan parte hartu ahal izango dute, baita euren burua zuzendaritzarako aurkeztu ere.
2017an, EAren ohiko batzar nagusian bi ildo agertu ziren, eta Pello Urizarrena nagusitu egin zitzaion Maiorga Ramirezenari. Handik aste batzuetara aukeratu zituzten Arabako, Gipuzkoako eta Nafarroako EAko koordinatzaile Lopez de Aberasturi, Goenaga eta Aranoa; hirurak, Ramirezen ildokoak —ildo ofizialaren esku geratu ziren Bizkaiko eta Ipar Euskal Herriko zuzendaritzak—. Harrezkero, desadostasunak nagusi izan dira alderdian: politikoki, besteak beste, EAk EH Bildun izan behar duen rola dago eztabaidagai.
Organikoki, 2019ko urrian gauzatu zuten idazkari nagusia aukeratzeko prozesua; orduan, Hauteskunde Antolaketa Batzordeak lehiatik kanpo utzi zuen Maiorga Ramirezen hautagaitza; 400 bat abal eskuratu zituen Ramirezen hautagaitzak, beharrezkoak zirenak baino gehiago, baina Hauteskunde Antolaketa Batzordeak ebatzi zuen Ramirezek ez zituela aski abal eskuratu Ipar Euskal Herrian, eta, beraz, ez zituela hautagai izateko irizpideak bete. Hori horrela, eta hautagai bakarra izanda, Eba Blanco izendatu zuten idazkari nagusi. Sektore kritikoak auzitara jo zuen, eta Gasteizko Auzitegiak behin-behinean eten zuen izendapen hori. Halere, Blanco jarduneko idazkari nagusi aukeratu zuten, prozesuak iraun bitartean. Blancok azaldu zuen epaiak ez zuela ondorio praktikorik, kongresurako prozesua martxan zegoelako jada.
Egoerak ez du hobera egin harrezkero: iazko urrian ildo kritikoak salatu zuen «jasanezina» dela alderdiaren barruan duten egoera, eta adierazi dute alderdiko ildo nagusiak «isilarazi» egin nahi dituztela. Aurrez ere ildo kritikoak «ahotsik ez ematea» egotzi izan dio zuzendaritzari. Dokumentuak faltsutzea egotzita helegite bat jarri zieten kritikoek alderdiko buruei, baina epaitegiak ebatzi zuen ez zuela delitu zantzurik ikusi. |
2022-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/209415/alex-txikonek-bertan-behera-utzi-du-manaslura-neguan-igotzeko-saioa.htm | Kirola | Alex Txikonek bertan behera utzi du Manaslura neguan igotzeko saioa | Elurte handia espero dute datozen egunetarako. «Zain egon gara, eta zain egote horretan nekatu egin gara, asko», adierazi du alpinistak. | Alex Txikonek bertan behera utzi du Manaslura neguan igotzeko saioa. Elurte handia espero dute datozen egunetarako. «Zain egon gara, eta zain egote horretan nekatu egin gara, asko», adierazi du alpinistak. | «Hemen ez dago zer eginik». Eguraldiak behartuta amore eman du Alex Txikon alpinista (Lemoa, Bizkaia, 1981) buru duen taldeak. Neguan Manaslura (Nepal, 8.163 metro) igotzea zen helburua. Munduko mendirik garaienetan zortzigarrena da.
«Azkeneko eguna da hau, negua oso gogorra izan da; elur asko bota du. Egun gutxi batzuk izan dira onak. Zain egon gara, eta zain egote horretan nekatu egin gara, asko. Berriro esan digute eguraldi txarra datorrela», adierazi du kirolariak, kanpamentu nagusitik bidalitako bideo batean. Espediziokideekin agertzen da hor Txikon, eta etxera itzultzeko erabakiaren berri ematen dute. «Nahiago dugu osasuntsu jaitsi eta lagun bezala jaitsi».
Urtarrilaren 29an itzuli zen taldea kanpalekura, hiru astez eguraldi txarrak hura uztera behartu ostean.
Txikon iaz saiatu zen lehenbizikoz Manaslura igotzen. Iñaki Alvarez zumarragarrarekin eta Simone Moro italiarrarekin abiatu zen Nepalera. Espedizioak zazpi aste iraun zuen, eta bi aldiz lortu zuten 7.000 metro ingurura igotzea, baina ezin izan zuten gorago heldu.
Helburua lortzeko irrikaz zegoela esan zuen Txikonek. «Egiten dudanak ez banindu beteko, aspaldian izango nituzke utziak neguko espedizioak. Aurten, berriro ere, oso motibatuta noa. Oso ondo prestatu naiz, baina, agian, iritsi, eta hiru metroko elurra topa genezake kanpamentu nagusian». |
2022-2-9 | https://www.berria.eus/albisteak/209416/ahta-bilbon-eta-gasteizen-sartzeko-lanak-arintzea-hitzartu-dute.htm | Gizartea | AHTa Bilbon eta Gasteizen sartzeko lanak «arintzea» hitzartu dute | Bi hiriburuetan trenbidea lurperatzeko protokoloak sinatu dituzte gaur. Dokumentuetan ez dute finantziazioa zehaztu, ezta obrak amaitzeko epeak ere. | AHTa Bilbon eta Gasteizen sartzeko lanak «arintzea» hitzartu dute. Bi hiriburuetan trenbidea lurperatzeko protokoloak sinatu dituzte gaur. Dokumentuetan ez dute finantziazioa zehaztu, ezta obrak amaitzeko epeak ere. | AHT abiadura handiko trena Bilbon eta Gasteizen sartzeko protokoloak sinatu dituzte gaur Espainiako Gobernuak, Eusko Jaurlaritzak, bi hiriburuetako udalek eta Arabako Foru Aldundiak, Gasteizen. Aurrez alde guztiek hitzez hartutako konpromisoak idatziz jaso dituzte dokumentuetan: hala nola, bi hiriburuetan geltokiak lurperatzea eta lan horien kudeaketa Eusko Jaurlaritzaren esku uztea. Akordioekin AHTa Bilbon eta Gasteizen lur azpitik sartzeko lanak «arintzeko» «urrats garrantzitsua» egingo dute, agintari guztiek nabarmendu dutenez. Protokoloetan, baina, ez dute zehaztu obrak noiz egongo diren amaituta. Raquel Sanchez Espainiako Gobernuko Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agenda ministroa soilik ausartu da gutxi gora beherako data bat ematera: «2026 hondarrean edo 2027 hasieran». Obren kostua eta finantzaketa ere zehaztu gabe dago dokumentuan. «Gaur ez da horretaz hitz egiteko unea», esan du Joan Mari Aburto Bilboko alkateak. Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duen ordezkaritzan egin dute bi protokoloen sinadura ekitaldia. Pozarren agertu dira agintari guztiak. Arriolak «aurrerapauso garrantzitsutzat» jo du akordioa, eta «Euskadirentzat eta Espainiarentzat egun garrantzitsua» dela erantsi du Sanchezek. Zuhurrago mintzatu dira bi alkateak: urteetako «atzerapenen» ostean «hitzetatik ekintzetara» igarotzeko unea dela ohartarazi dute. Protokoloak ofizialki jasotzen du bi hiriburuetara trena lur azpitik sartuko dela. Gasteizko kasuan, Pedro Asua kaletik Salburuko bulebarreraino 3,61 kilometroko trenbidea lurperatuko da, bidaiarientzako zabalera estandarreko bi bide eta merkantzien trafikorako eta distantzia ertainerako bide bat eraikiko dira. Horrez gain, Dato kaleko lurpeko geltoki berria eta Arkautiko korapiloaren lanak kudeatuko ditu Jaurlaritzak. Halaber, protokoloak jasotzen du AHTren Burgos-Gasteiz zatia eraikitzeko proiektuak apirila baino lehen lizitatuko dituzte. Bilboren kasuan, Basaurin behin-behineko geltokia eraikiko dute lurpeko azpiegitura eraiki bitartean. Bilboko zatia kudeatzeko, bi lantalde eratuko dituzte: bata Abandoko geltoki berrirako, eta bestea Basauriko behin-behineko geltokirako. |
2022-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/209419/hiri-zahar-zikinetik-ihes-egiteko-kantuak.htm | Kultura | Hiri zahar zikinetik ihes egiteko kantuak | Skabidean taldeak laugarren diskoa atera du, 'Hiri zahar zikina'. Lanak reggae musika du oinarri, baina zenbait estilo nahasten ditu. Hilaren 19an lehen kontzertua emango dute, Donostiako Doka aretoan | Hiri zahar zikinetik ihes egiteko kantuak. Skabidean taldeak laugarren diskoa atera du, 'Hiri zahar zikina'. Lanak reggae musika du oinarri, baina zenbait estilo nahasten ditu. Hilaren 19an lehen kontzertua emango dute, Donostiako Doka aretoan | Hilare |
2022-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/209441/diploma-olinpikoa-lortu-du-lucas-egibarrek.htm | Kirola | Diploma olinpikoa lortu du Lucas Egibarrek | 2018ko Olinpiar Jokoetan bezala, zazpigarren amaitu du snowboard kros proban. Lehen jaitsieratik kontrakarrean aritu da, eta, zorte apur batekin finalerdietara iritsi den arren, ezin izan du domina eskuratu. | Diploma olinpikoa lortu du Lucas Egibarrek. 2018ko Olinpiar Jokoetan bezala, zazpigarren amaitu du snowboard kros proban. Lehen jaitsieratik kontrakarrean aritu da, eta, zorte apur batekin finalerdietara iritsi den arren, ezin izan du domina eskuratu. | Domina olinpikoa: horixe zen Lucas Egibarri bere garaipen zerrendan falta zitzaion domina. Bazuen itxaropena Pekingo Jokoetan lortzeko. Baina ezinezkoa izan da. Diploma olinpikoarekin konformatu behar izan du donostiarrak. Beste lau urte itxaron beharko du bere ametsa betetzeko. 2018ko Pyeonchangeko Jokoetan bezala, zazpigarren amaitu du, eta diploma olinpikoarekin konformatu behar izan du. Kontrakarrean aritu da jaitsiera guztietan Egibar. Kanporaketako jaitsieren aurreko bi txandetan ez da fin aritu, eta horrek bidea zaildu dio, kanporaketetan oso aurkari gogorrak egokitu baitzaizkio. Final-zortzirenetan zortea alde izan du, baina final-laurdenetan trabatuta geratu da irteeran, eta hor esan dio agur dominen ametsari. Bosgarren eta zortzigarren postuen arteko borrokan, aurrean zihoan lehiakidea erori zaio, eta ezin izan du hobetu 2018ko emaitza.
Iaz munduko txapeldun izatea lortu eta gero, Egibarrek bazuen itxaropena oraingo honetan domina lortzeko, nahiz eta baldintzak ez ziren onenak. Izan ere, komeria dezente pasatu ditu denboraldi honetan. Bizkarreko mina izan du buruhauste. Behin baino gehiagotan egin behar izan diote infiltrazioren bat lehiatzeko. Gainera, haren entrenatzaile Mario Fuchs suitzarrak etxean geratu behar izan zuen, koronabirusean positibo eman ondoren. Bestalde, zirkuitua ez zen egokiena Egibarren dohainetarako. Ezker hanka aurretik eramaten dutenei egiten zien mesede, eta Egibarrek eskuina eramaten du aurrean. Zirkuituko bosgarren bihurgunean erabakigarria zen hori.
Baina gogotsu zen Egibar, eta borrokatzeko prest. Lehiaketa ez da ondo hasi. Kanporaketako jaitsierak iritsi aurretik, Egibarrek bi sailkapen txanda egin behar izan ditu, eta hor ez da espero bezain ondo aritu. Lehenengoan 17. lekuan amaitu du, eta bigarrenean, 21. postuan. Horrek zaildu egin dio jarduna kanporaketetan. Hala oso aurkari gogorrak izan ditu final-zortzirenetan. Besteak beste, Munduko Kopako lider Martin Noerlen (Alemania) eta 2018ko Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen Jarryd Hughes (Austria).
Donostiarra hazi egiten da halakoetan, eta oraingoan ere ez du huts egin. Oso jaitsiera ona eta inteligentea egin du final-zortzirenetan, eta, oso ondo irten ostean, ederki gainditu du bosgarren bihurgunea. Hori zen zailena Egibarrentzat, aurretik jartzen baitu eskuin hanka. Bigarren egin du azkenean, Martin Noerlen atzetik.Beste bi kanporaketa geratzen zitzaizkion dominen borrokan egoteko. Final-laurdenetan huts txiki bat egin du irteeran, eta atzean geratu da. Baina snowboard krosak ezaugarri bat badu, zera da: edozein huts txikik edo ukituk kanpoan uzten zaitu. Oraingoan, zortea alde izan du Egibarrek. Izan ere, Noerelek eta Mick Dierdorffek (AEB) elkar jo dute, jaitsiera azken txanpan sartzear zela. Hala, Egibarrek bigarren amaitu du, Alessandro Haemmerleren (Austria) atzetik.
Finalerdietan ere ez du irteera ona egin. Trabatuta geratu apur bat hasieran, eta, ondorioz, atzean geratu da. Eliot Grondinek (Italia) eta Haemmerlek abantaila dezente lortu dute, eta ezinezkoa izan da atzetik aurrera egitea. Merlin Surguet frantziarrak ere Egibarren aurretik amaitu du. Dominen borrokatik kanpo geratu arren, Egibarrek bazuen oraindik erronka bat: Pyeonchangeko zazpigarren postua hobetzea. Ez da posible izan, ordea. Berriro ere atzean geratu da hasieratik. Gainera, aurrera egiten ari zela, Tommaso Leoni (Italia) aurrean erori zaio, eta hirugarren amaitu du jaitsiera, Pyeonchangeko emaitza berdinduz. |
2022-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/209443/iragarri-dute-labik-gaur-murrizketak-era-funtsezkoan-arinduko-dituela.htm | Gizartea | Iragarri dute Labik gaur murrizketak era «funtsezkoan» arinduko dituela | Arratsaldean izango da bilera, eta Iñigo Urkullu lehendakariak emango du gero erabakien berri | Iragarri dute Labik gaur murrizketak era «funtsezkoan» arinduko dituela. Arratsaldean izango da bilera, eta Iñigo Urkullu lehendakariak emango du gero erabakien berri | Eusko Jaurlaritzako iturriek iragarri dutenez, COVID-19aren hedatzea geldiarazteko Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako neurriak hartzen dituen Labi batzordeak «funtsezko» aldaketak ekarriko dituzten neurriak ebatziko ditu gaur arratsaldean. Nolanahi ere, egun indarrean dauden neurri murriztaileak indarrean egongo dira igandera arte.
Orain ezarrita dauden neurri nabarmengarrienak dira ostatu eta merkataritza guneetan jarduera oro bukatu behar direla 01:00etarako, tokien edukierak %60ren langa ezin duela gainditu, ostatuetan-eta gehienez hamarreko taldeak elkartu daitezkeela, eta barretan ezin dela kontsumitu.
Orain bi aste egin zuen azken bilera Labik, eta, Jaurlaritzako iturrien arabera, orduan neurriak luzatzea erabaki bazen ere, «argiagoa eta positiboagoa» da orain osasun krisiaren egoera, eta horrek modua emango du aurrerako urrats handi bat egiteko. Eta antzeko norabidean ari dira erakunde gehiago ere. Nafarroan atzo jakinarazi zuten murrizketa handienak bertan behera utziko dituztela hilaren 15etik aurrera. Indarrean jarraituko dute, hala ere, hainbat neurrik: esaterako, toki itxietan maskara erabili beharko da.
Espainiako Gobernuak horretarako era emanda, kalean gaur ja ez da beharrezkoa maskara eramatea, eta jolasgaraietan ere umeak maskararik gabe uzteko hautuaren aldeko ahotsak ozendu egin dira. Nafarroan ja badute horretarako era, eta Eusko Jaurlaritzako Osasun eta Hezkuntza sailek hitzartuta horren aldeko mezuak helarazten hasi da gaur Eusko Jaurlaritza ere eskoletara. |
2022-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/209444/euskal-herriko-neska-gazteek-errepide-bat-moztu-dute-donostian-zaintzarik-gabe-bizitzarik-ez-lelopean.htm | Gizartea | Euskal Herriko Neska Gazteek errepide bat moztu dute Donostian, 'Zaintzarik gabe bizitzarik ez' lelopean | Gizonezkoek zaintzaren alorrean «erantzukizunik» hartu gabe jarraitzen dutela salatu dute, eta emakumeen bizitzak «prekarizatzen» dituela oraindik ere «heteropatriarkatu kapitalistak». Antolakuntzarako deia luzatu diete neska gazteei. | Euskal Herriko Neska Gazteek errepide bat moztu dute Donostian, 'Zaintzarik gabe bizitzarik ez' lelopean. Gizonezkoek zaintzaren alorrean «erantzukizunik» hartu gabe jarraitzen dutela salatu dute, eta emakumeen bizitzak «prekarizatzen» dituela oraindik ere «heteropatriarkatu kapitalistak». Antolakuntzarako deia luzatu diete neska gazteei. | Donostiako Amara Berri auzoko Karlos I.aren hiribidea moztu dute Euskal Herriko Neska Gazteek gaur goizean: hirirako sarrera nagusietako bat. Edukiontzi bat errepide erdira eraman dute, eta eseri egin dira Zaintzarik gabe bizitzarik ez! leloa zeramaten bi pankartaren atzean. Twitterren salatu dutenez, ekintzan parte hartu dutenetako bi identifikatu egin ditu dituzte.
Ekintzaren berri ematerakin batera zabaldutako irakurketan, Neska Gazteek salatu dute egungo sistema «kolapsoaren aurrean» dagoela, eta «alternatiba baliogarririk» ez zaiola ematen ari horri. «Neska gazteok pairatzen ditugun baldintza lotsagarriak ez dira kasualitatea izaten; erantzule jakinak dituzte», gaineratu dute. Zaintzaren alorrean «gizonezkoek erantzukizunik hartu gabe» jarraitzen dutela deitoratu dute. Era berean, haien bizitzak «prekarizatzen dituen kapitalaren aurrean» instituzioek «entzungor» egiteaz gain «errepresioz» erantzuten dutela azaldu dute.
Egoera iraultzeko eta «heteropatriarkatu kapitalistari» aurre egiteko, «antolaketa kolektiboa» aldarrikatu dute: «Dei egiten diegu herri eta auzoetako neska gazteei antolatu daitezen, kaleak har ditzaten, bizitzak erdigunean jarriko dituzten alternatibak eraikitzeari ekin eta bizitzen uzten ez digun sistemari autodefentsa feministaz erantzuteko». |
2022-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/209445/eako-militantzia-eten-izana-laquobidegabekeriatzatraquo-jo-du-maiorga-ramirezek.htm | Politika | EAko militantzia eten izana «bidegabekeriatzat» jo du Maiorga Ramirezek | Hari eta sektore kritikoko beste lau kideri lau urterako militantzia etetea «hutsegitea» dela deritzo, eta, barne organoetan errekurtsoa jartzeaz gain, auzitara jotzeko asmoa iragarri du. | EAko militantzia eten izana «bidegabekeriatzat» jo du Maiorga Ramirezek. Hari eta sektore kritikoko beste lau kideri lau urterako militantzia etetea «hutsegitea» dela deritzo, eta, barne organoetan errekurtsoa jartzeaz gain, auzitara jotzeko asmoa iragarri du. | «Praktikan, lau urterako kanporatu gaituzte». Maiorga Ramirez EAko sektore kritikoko ordezkaria haserre agertu da EAk hartutako erabakiarekin: Nazio Batzorde Eragileak aho batez onartu du hari eta beste lau kideri militantzia etetea proposatzen zuen ebazpena. Edukiaz gain, moduekin ere oso kritiko agertu da Ramirez. Haren esanetan, oraindik ez dute jaso jakinarazpena: «Zuzendaritza nazionalak hau guztia argitara ateratzeko bidea hautatu du, espedientea ireki zaigunoi horren berri izateko eskubidea bera errespetatu gabe».
Nafarroako Parlamentuan osoko bilkura hasi aurretik mintzatu zaie kazetariei. Maiorga Ramirez, Iratxe Lopez de Aberasturi, Mikel Goenaga, Miren Aranoa eta Esther Korresen aurkako erabakia izan da, eta Ramirezek azpimarratu du Nafarroan eragin berezia duela, Aranoa Nafarroako koordintzaile baita eta Korres Iruñekoa —Goenaga Gipuzkoako koordinatzailea da eta Lopez de Aberasturi Arabakoa—. «Alderdi barruan ardura handiko pertsonak kanporatu dituzte, guztiak ere afiliatuek aukeratuak».
Ramirezen arabera, ezinezkoa da erabakia aho batez hartu izana batzorde eragilean tokia dutelako Arabako, Gipuzkoako eta Nafarroako koordinatzaileek. «Zuzendaritza nazional horretako hiru kideri ez zaie bozkatzen utzi, eta gainerako bostek erabaki dute gu kanporatzea».
2019ko urrian idazkari nagusia hautatzeko prozesuan piztu zen krisia, nahiz eta aurretik ere hainbat aurrekari izan. Hauteskunde Antolaketa Batzordeak lehiatik kanpo utzi zuen Maiorga Ramirezen hautagaitza: 400 berme aurkeztuagatik, Ipar Euskal Herrian ez zituela abal aski eskuratu argudiatu zuen batzordeak. Eba Blanco izendatu zuten idazkari nagusi, baina sektore kritikoak auzitara jo eta Gasteizko Auzitegiak Blancoren izendapena eten zuen behin-behinean.
Ramirezen arabera, Gasteizko Lurralde Auzitegiak bere oinarrizko eskubideak urratu zituela ebatzi zuen, prozesua errepikatzera deitu zuen eta «Blancoren autoizendapena baliogabetu zuen». «Hortik aurrera nire aurka diziplina espedientea ireki zen, eta, gaur-gaurkoz, ez nago ziur zehazki zein den sorrerako salaketa eta zer gertaeratan oinarritu diren, arau hauste larria edo oso larria egin dudala leporatzeko». Haren esanetan, ez du instruktorearen aurrean deklaratu, ezin izan du frogarik aurkeztu eta zigortua izateko oinarri izan den agiririk ikusi.
Ramirezen arabera, prozesua «erabat irregularra» da. Batzorde eragileak 30 eguneko epea eman die alegazioak aurkezteko eta sektore kritikoko ordezkariak aurreratu du errekurritzeko asmoa duela. Halaber, urratutako eskubideak babesteko auzitegi guztietara joko du.
Egoera hau guztia Kongresuaren atarian gertatu da. Lehenik, otsailaren 19an eta 20an, eta, ondoren, martxoaren 3an eta 4an egitekoa zen XIII. kongresua, bi asteburutan. Ramirezen arabera, martxoko bilera desagertu da. «Ez dakigu idazkari nagusia hautatzeko prozedurarik antolatu nahi duten». Sektore kritikoak primario bidez egin nahi du prozesua, militante guztiek hautatu dezaten. Ramirezek gogorarazi duenez, Kongresuan alderdiko konpromisarioez osatuta dago.
Ramirezek aipatu du Kongresu horretan parte hartuko duten konpromisarioen erroldarik ez dietela pasatu. «Konpromisario horiek aukeratuak izan diren biltzarretarako aktarik ere ez digute pasatu». «Ez dakigu noiz hasiko den kongresua». Sektore kritikoko ordezkariak salatu du kanporatzeei «irregulartasunez betetako prozesu hori guztia» gaineratu behar zaiela.
Haren hitzetan, zigorra Kongresuaren biharamunetik aurrera indarrean sartu nahi izateak «iseka puntu bat» du. «Parte hartu eta aukeratuak izateko eskubidea bermatu nahi omen digute. Zer eskubide izango dugu afiliatuek ordezkari izateko aukeratu eta biharamunean kanporatzen bagaituzte».
Gasteizko legebiltzarrean protesta
Gasteizko Legebiltzarrean, sektore kritikoko hiru ordezkari Eba Blancoren bulegora joan dira idatzi bat ematera. Kanpoan, Demokrazia! aldarrikatzen dituzten kartelei helduz, militante talde bat elkarretaratu da. Idatzia utzi ostean, Javier Estebanezek adierazi du kongresuari begira «berme guztiak» nahi dituztela. «Mezuak bidali diitugu alderdi barruan, eta, erantzunik jaso ez dugunez, adierazpen hau ekarri dugu. Kongresuan parte hartuko duten ehundik gora konpromisariok sinatzen dute».
Zalantzak dituzte Kongresua «gardentasunez eta demokratikoki» egingo ote den. «Ez digute argitu zergatik egingo den bi egunetan, lau egunetan izango zela iragarri ostean; uztailean telematikoki egin zen biltzarrean egon ziren akatsak konponduko ote diren; nola den posible kongresura iristea jakin gabe zenbat konpromisariok parte hartuko duten estatutuek eta barne araudiek ezartzen duten bezala». Estebanezen arabera, azken asteetan tokian tokiko batzarretan izandako emaitzak aldatzeko mehatxuak izan dituzte, «konpromisarioen posta elektronikoa falta zela argudiatuta». Salatu du posta elektronikorik ez duten afiliatuei kongresuan parte hartzea eragotzi nahi zaiela.
«Eba Blancoren zuzendaritzak aurretik baldintzatu duen eta afiliatuek eskubiderik izango ez duten kongresura joan nahi du», kritikatu du. Estebanek salatu du horrek goitik behera baldintzatuko duela EAren etorkizuna. «Ematen du badakitela nora iritsi nahi duten. Afiliatuak sobran badaude, gainetik kenduko lituzkete, kaleratuz eta estatutuei eta barne arauei jaramonik ez eginez». |
2022-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/209446/bruselak-onartu-du-inflazioak-uste-baino-motelago-egingo-duela-behera.htm | Ekonomia | Bruselak onartu du inflazioak uste baino motelago egingo duela behera | Europako batzordeak iragarri du omikronaren olatua amaitzean hazkunde ekonomikoak indarra hartuko duela | Bruselak onartu du inflazioak uste baino motelago egingo duela behera. Europako batzordeak iragarri du omikronaren olatua amaitzean hazkunde ekonomikoak indarra hartuko duela | Europako Batzordeak berritu egin ditu bere iragarpen ekonomikoak, eta bi datu nabarmendu ditu: hazkundea bizkortu egingo da hurrengo hilabeteetan, behin omikronaren olatua igarotzen denean, eta inflazio handiak hasieran uste baino gehiago iraungo du.
2021eko udazkeneko iragarpenekin alderatuta, aldaketarik handiena inflazioan dago. Azaroan, Bruselak aurreikusi zuen 2022an euroguneko inflazioa batez beste %2,2 izango zela, eta, orain, %3,5era igo du kopuru hori. Aldaketa handia da, eta bi faktoreren ondorio dela azaldu du Paolo Gentiloni Ekonomia komisarioak; batetik, energiaren prezioak kalkulatutakoa baino denbora gehiago beharko du behera egiteko —gasa pixka bat merkatu da urte hasieratik, baina argindarra ez, eta petrolioa gora doa—; bestetik, energia garestiaren eragina beste produktu eta zerbitzu batzuetara hedatu da, ekoizleek eta banatzaileek ekoizpen eta garraio kostu handiagoak pasatu dizkietelako kontsumitzaileei.
Inflazioak ustekabeko igoera bat izan zuen urtarrilean eurogunean, %5etik %5,1era egin baitzuen jauzi. Igoera horrek urduritasuna eragin du Europako Banku Zentralean, eta indarra eman die interes tasen igoera eta ekonomia sustatzeko neurriak ezabatzea eskatzen dutenei, belatz izenekoei. Oraingoz politika ez duela aldatuko esanez erantzun zuen Christine Lagarde EBZko presidenteak otsail hasierako agerraldian, baina bere tonua aldatu zuen, eta kezka adierazi. Justifikazioen artean, Lagardek aipatu zuen interes tasak igotzeak ez lukeela ondorio handirik izango inflazioan, energiaren kostuei dagokielako neurri handi batean, hau da, kanpoko faktoreei, eta ezin dela AEBetakoarekin alderatu, hura bai baita kontsumo handiari lotutakoa.
EBZk bezala, Batzordeak uste du inflazioak urteko lehen hiruhilekoan joko duela goia, eta gero hasiko dela behera egiten. Nolanahi ere, %3tik gorako kopurua espero du gutxienez uda amaitu arte. Udazkenean, «hornidura katearen arazoak eta energiaren prezioak ahuldu ahala», inflazioa asko jaistea espero du, eta datorren urtean %2tik behera geratzea (%1,7, batez beste).
Hazkundea, %4 aurten
Inflazioak kalte handia egiten die familien kontsumoari, baina, hala ere, ez du hazkunde ekonomikoa asko trabatuko. Iaz, %5,3 hazi zen euroguneko barne produktu gordina, eta, aurten, %4 haztekoa da. 2022. urtea hobea izango da Europa hegoaldeko herrialde batzuetan, nazioarteko turismoa suspertuko delako eta EBren Next Generation funtsek jarduera handituko dutelako.
Gentilonik onartu du 2021eko azken hiruhilekoan eta 2022ko lehenengoan hazkundea uste baino motelagoa izan dela, lehenik COVID-19aren delta aldaerak eta gero omikronak neurri murriztaileak hartzera bultzatu dituelako EBko gobernuak. Baina olatu horien indarra jada apaldu denez, eta gobernuak murrizketak kentzen ari direnez, errebote handia espero du ondorengo hilabeteetan. |
2022-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/209447/oier-oaren-aldeko-elkarretaratzea-eginen-dute-heldu-den-asteartean-baionan.htm | Politika | Oier Oaren aldeko elkarretaratzea eginen dute heldu den asteartean Baionan | Bernat Etxepare lizeoko ikasle eta irakasleek deitu dute protestara, eta EH Baik, Bake Bideak eta Bakegileek bat egin dute mobilizazioarekin. 13:15ean izanen da, Baionako Auzitegiaren aitzinean, han epaituko baitute euskal preso ohia. | Oier Oaren aldeko elkarretaratzea eginen dute heldu den asteartean Baionan. Bernat Etxepare lizeoko ikasle eta irakasleek deitu dute protestara, eta EH Baik, Bake Bideak eta Bakegileek bat egin dute mobilizazioarekin. 13:15ean izanen da, Baionako Auzitegiaren aitzinean, han epaituko baitute euskal preso ohia. | Heldu den otsailaren 15ean, asteartearekin, berriz epaituko dute Oier Oa euskal preso ohia, Frantziako Estatuko lurraldean bizitzeko duen debekua haustea leporatuta. Parisko Zigor Auzitegiak abenduaren 6an ebatzi zuen ez ziotela lurralde debekurik kenduko, eta, beraz, familiarengandik bananduta eta lantokira joan ezinik segitzen du larresoroarrak (Lapurdi).
Bernat Etxepare lizeoko langilea da Oa, eta, hango irakasle eta ikasleek deituta, elkarretaratzea eginen dute asteartean Baionako Auzitegiaren aitzinean, han epaituko baitute. Utzi Oier bakean! lelopean, Oaren egoera azaltzen duen dokumentala proiektatuko dute lehenik Seaskaren Baionako lizeoan, 11:00etan; ondotik, 12:30ean, kalejira eginen dute lizeotik epaitegira; eta, azkenik, 13:15ean, elkarretaratzea eta ekitaldia eginen dituzte, auzitegiaren aitzinean.
EH Baik, Bakegileek eta Bake Bideak bat egin dute ikasle eta irakasleek deituriko mobilizazioekin. EH Baik salatu du Oarena ez dela kasu «bakana»: «150 bat preso ohiren presondegi kondenei gehitu zaizkien kondena gehigarrien ondorio zuzena da». Salatu dute aitzinetik betetako zigorrari «urteetan» luzatzen zaion zigor gehigarri bat ezartzen dietela, eta «eskubide murrizketa bat inposatzen» dietela hala. Alderdi abertzalearen ustez, «Euskal Herriko egoerak izan duen bilakaera ukatzen» dute halako neurriek, «euskal gizartearen gehiengoaren elkarbizitzako nahiaren aurka» daudelako. Euskal Herrian «libre» bizitzeko eskubidea aldarrikatu dute.
Bake Bideak eta Bakegileek ere gogoratu dute Oari bezala dozenaka euskal preso ohi eta iheslariri ukatu dietela Ipar Euskal Herrian bizitzeko eskubidea. Ez dator egoerarekin bat, haien ustez: «Hamar urte dira lurralde hau egunez egun bake iraunkorra lortzearen bidea jorratzen ari dela, baina egoera horiek ez dute bat egiten borondate horrekin». Euskal Herriko «testuinguru politikoaren aldaketa» kontuan har dezatela eskatu dute.
Hiru eragileek oroitarazi dute, bertzalde, heldu den otsailaren 18an eginen dutela euskal presoen aldeko lehen desobedientzia ekintza. |
2022-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/209448/haurrek-ez-dute-maskararik-jarri-beharko-arabako-bizkaiko-eta-gipuzkoako-ikastetxeetako-jolastokietan.htm | Gizartea | Haurrek ez dute maskararik jarri beharko Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetako jolastokietan | Gaur goizean bildu dira Jokin Bildarratz eta Gotzone Sagardui sailburuak. Espainiako Gobernuaren dekretuaren nondik norakoak aztertu dituzte, eta erabaki dute aurrerantzean haurrek ez dutela zertan maskararik jantzi jolastokietan. | Haurrek ez dute maskararik jarri beharko Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetako jolastokietan. Gaur goizean bildu dira Jokin Bildarratz eta Gotzone Sagardui sailburuak. Espainiako Gobernuaren dekretuaren nondik norakoak aztertu dituzte, eta erabaki dute aurrerantzean haurrek ez dutela zertan maskararik jantzi jolastokietan. | Gaurtik ez da zertan maskararik jantzi kalean, eta aurrerantzean haurrek ere ez dute maskararik jantzi beharko Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetako jolastokietan. Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak eta Gotzone Sagardui Osasun sailburuak bilera egin dute gaur goizean, eta Espainiako Gobernuak ikastetxeetako jolastokietan maskararen derrigortasunari buruz ateratako dekretuaren nondik norakoak aztertu dituzte. Dekretu horren arabera, umeek ez dute zertan maskararik erabili; betiere, aire zabalean daudenean.
Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluak asteartean utzi zuen bertan behera kalean maskara jantzi beharra agintzen zuen murriztapena. Asteazkenean argitaratu zen Espainiako Estatuko Aldizkari Ofizialean, eta gaur sartu da indarrean. Ministroen Kontseiluak onartu baino lehen, lurralde arteko ezohiko Osasun Kontseilua egin zuten astelehenean, eta hor onartu zuten proposamena.
Carolina Darias Espainiako Gobernuko Osasun ministroak izurriaren bilakaera hobetu izanarekin lotu zuen erabaki hori, eta adierazi zuen bilakaera horri esker dagoela aukera maskara derrigorrezkoa ez izateko. Nolanahi ere, espazio publiko itxietan derrigorrezko izango da oraindik ere, orain arteko baldintza berberetan. |
2022-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/209449/eajk-pse-eek-eta-eh-bilduk-eskatu-dute-itunpeko-ikastetxeen-hitzarmena-hezkuntza-lege-berrian-egokitzeko.htm | Gizartea | EAJk, PSE-EEk eta EH Bilduk eskatu dute itunpeko ikastetxeen hitzarmena Hezkuntza lege berrian egokitzeko | Hitzarmen hori gehienez bi urtera mugatzeko eskatu du Elkarrekin Podemos-IUk. | EAJk, PSE-EEk eta EH Bilduk eskatu dute itunpeko ikastetxeen hitzarmena Hezkuntza lege berrian egokitzeko. Hitzarmen hori gehienez bi urtera mugatzeko eskatu du Elkarrekin Podemos-IUk. | Eusko Jaurlaritzak ikastetxe pribatuekin dituen itunak sei urtez berritzeko eskatu dute gaur EAJk, PSE-EEk eta EH Bilduk Eusko Legebiltzarrean,baina ñabardura bat erantsita: irizpide hori egokitzeko, hain zuzen, adostear den Hezkuntza lege berrian. Elkarrekin Podemos-IUk aurkeztu du jatorrizko ekinbidea, baina Jaurlaritzako bazkideek eta EH Bilduk adostutako erdibideko zuzenketak egin du aurrera. Elkarrekin Podemos-IUk eskatzen zuen itunpeko ikastetxeen finantzaketa gehienez ere beste bi ikasturtera mugatzeko, «etorkizuneko hezkuntza sistemaren diseinua sei urtez baldintzatu» ez dadin eta eskola publikoa indartu ahal izateko. EAJ, PSE-EE eta EH Bilduren akordioak, ordea, Hezkuntza Sailari eskatzen dio «mekanismoak» ezartzeko, funts publikoekin sostengatutako ikastetxe guztiek ekitate printzipioaren arabera beren gain har ditzaten ikasle zaurgarriek, aniztasunak eta gizarte kohesioak eskatzen dituzten erronkak, eta horiek etorkizuneko Hezkuntza Legean jasotzeko. Era berean, hiru alderdiek eskatu dute hezkuntza hitzarmeneko irizpideak egokitzeko, behin hezkuntza legea zehazten denean. Hori dena eragileen inplikazioa aintzat hartuta egin dadin galdegin dute, «datozen sei urteetan hezkuntza plangintza berriak eta itunerako irizpideak baldintzatu ez daitezen».
Ikoitz Arrese EH Bilduko legebiltzarkideak akordioaren alde egin du, baina itunpekoaren inguruan duen jarrera zehaztuta. Arreseren arabera, hezkuntza sistemak ez du hipotekatzen sei urteko iraupena, baizik eta aldi horretan itunak egiteko erabiltzen diren «parametroak». «Hezkuntza itunak berritu behar dira, eta Hezkuntzari Sailari dagokio bere irizpideekin edo gainerako alderdien ekarpenekin partekatuz egin nahi duen erabakitzea». Zehaztu du, halaber, EH Bilduk ez duela bat egiten itunpeko hitzarmen unibertsalarekin, ezta itunpeko ikastetxeei «txeke zuri bat» ematearekin ere. «Beharrezkoa da publikoa izatea hezkuntza sistemaren ardatz», gaineratu du. Jaurlaritzako alderdiek, berriz, azaldu dute sei urteko epe hori ez dela «hautazkoa», Espainiako araudiak ezartzen duena baizik. EAJko Leixuri Arrizabalagak azpimarratu du legebiltzarreko eztabaida horri irizpide «objektibo eta juridikoekin» egin behar zaiola aurre, eta gogora ekarri du legeak ezartzen duela itunak gutxienez sei urtekoak direla. PSE-EEko Jose Antonio Pastorrek, bestalde, ituna berritzearen alde egin du, baina EAJri ohartarazi dio finantzaketa luzatzeak ez duela publikoari buruzko eztabaida eragotzi behar.
Kritikoago agertu da Iñigo Martinez Zaton Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkidea. Eskatu du plaza pribatuak pixkanaka murriztea eta ikasle horiek beren gain hartuko dituzten ikastetxe publikoak irekitzea. Halaber, itunpeko hitzarmen unibertsalaren aurka agertu da, eta sareen arteko «bereizketari» aurre egitea ezinbestekoa dela azpimarratu du.
PP+Cs koalizioko legebiltzarkide Jose Manuel Gilek, berriz, salatu du itunpeko hezkuntzari «eraso» egin nahi zaiola, itunpekoa delako «euskararen inposaketatik» eta «ideia nazionalistetatik» ihes egiten duen bakarra. |
2022-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/209450/elak-borroka-agindu-du-enpresetan-estatalizazioari-aurre-egiteko.htm | Ekonomia | ELAk «borroka» agindu du enpresetan estatalizazioari aurre egiteko | Azken lan erreformak aldatu ez dituen elementuak mugatzen saiatuko da negoziazio kolektiboan: kaleratze merkeak eta enpresek lan baldintzak beren kabuz aldatzeko gaitasuna. | ELAk «borroka» agindu du enpresetan estatalizazioari aurre egiteko. Azken lan erreformak aldatu ez dituen elementuak mugatzen saiatuko da negoziazio kolektiboan: kaleratze merkeak eta enpresek lan baldintzak beren kabuz aldatzeko gaitasuna. | Espainiako Kongresuak joan den astean onartutako lan erreformak negoziazio kolektiboaren jokoa aldatu du, eta horretara egokitu behar dute estrategia euskal sindikatuek. Haien artean handienak, ELAk, agindu du enpresetara borroka eramango duela, horrela gerarazi nahi duelako oraingo lan araudiak bere ustez hedatzen duen estatalizazioa.
Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak azaldu du ez duela amore eman nahi «bozketa esperpentiko batean» ELAk defendatzen zuen ezezkoak porrot egin arren: «ELArentzat, Zapateroren eta Rajoyren erreformak indargabetzeko borroka ez da amaitu. Batetik, ELAk jarraituko du EAJri eta EH Bilduri eskatzen erreforma honetan ukitu gabeko gaiak (kaleratzeak, EEEak, hitzarmenen lehentasuna…) lehenets ditzatela Espainiako Gobernuarekin izango dituzten negoziazioetan. Bestetik, Espainiako Gobernuak eta erreforma onartu duten alderdiek langile klaseari mezu argi bat helarazi diote: 'ez dizuegu erraztasunik emango; ez dugu patronala gogaituko, ez eta eskubiderik berrezarriko ere; legez ukatzen dizueguna beti bezala borrokatuz lortu beharko duzue'».
ELAren datuen arabera, aurten sektoreko 93 lan hitzarmen negoziatu behar dira Hego Euskal Herrian, eta beste 404 enpresako hitzarmen. Negoziazio horietan «2012ko lan erreformaren funtsezko elementuak indargabetzen jarraituko dugu«, agindu du ELAk, eta indar berezia jarriko dutela bi elementutan: enpresek aldebakarrez lan baldintzak aldatzeko aukera mugatzen, eta kaleratzea garestitzen.
Hego Euskal Herriko hitzarmenak alde batera utzi, eta Espainia inposatzearekin kezkatuta azaldu da ELA. Uste du Yolanda Diazen lan erreformak horretarako aukera zabalik uzten duela, bertako lan hitzarmenei lehentasuna emateko Confebaskekin egindako akordioa gorabehera. «Estatalizazioaren arazoa legezkoa da —negoziazio gaiak autonomia edo probintzia hitzarmenetan mugatzeko aukera ematen die estatuko negoziatzaileei—, baina estatuko gizarte eragileek legea aprobetxatzeko eta hemen egin daitezkeen negoziazioak debekatzeko borondatea izan behar dute. Nahi izanez gero, CCOO eta UGTk uko egin diezaiokete botere hori erabiltzeari, baina estatuko hitzarmenen %80tan negoziazio gaiak mugatu egiten dituzte.
Estatalizazioaren kalteak
Estatalizazio horren adibide bat eman du ELAk: «Izugarri kezkatu gaituzte sukaldaritza kolektiboko EAEko lehen negoziazioa martxan jarri nahi izan dugunean patronalak eta CCOO sindikatuak ukatu izanak. Negoziazio hori martxan jarri nahi izan dugunean CCOO sindikatuko kideek mahaia osatzerik ez zegoela esan zuten; horretarako arrazoia, 'estatuko hitzarmeneko batzorde paritarioaren baimenik ez duelako'. Hau da, hitzarmen horren negoziazioan EAEn %10etik beherako ordezkaritza duen sindikatuak debekatu egin nahi die %85etik gorako ordezkaritza dutenei hemen estatuko hitzarmenaren miseriazko baldintzak hobetzea».
Lan baldintzak Madrilen finkatzearen kalteak azaldu ditu Mari Cruz Elkoro Zerbitzuak ataleko idazkari nagusiak. «Eskola-jantokietako beharginei ostalaritzako hitzarmen probintziala aplikatu ordez sukaldaritza kolektibokoa ezarri zaie, estatu mailakoa: Bizkaian orduko 11,49 euro jaso ordez, orduko 7,6 euro kobratuko dute, eta urtean 50 ordu gehiago sartu. Beste kasua Bulegoen sektorea da, non aurrerako eragina bukatuta, hitzarmenaren indarraldia desagertu eta estatu mailakoa aplikatzen hasi den. Kategoriaren arabera, langileek urtean 3.000 eta 5.000 euro gutxiago irabaziko dute». Elkorok gogorarazi du CCOO eta UGT ordezkaritzaren %30era ez direla iristen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta haiek Madrilen erabakitako baldintzak hedatzen ari direla sektore batzuetan. |
2022-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/209451/ehunka-familia-indigena-kanporatzea-eragotzi-du-xiomara-castrok.htm | Mundua | Ehunka familia indigena kanporatzea eragotzi du Xiomara Castrok | Enpresari baten arabera, 200 hektarea inguruko lurralde bat bere jabetzakoa da. Lenca indigenenen esanetan, titulu bat dute adierazten duena haiek direla lur horien jabeak. | Ehunka familia indigena kanporatzea eragotzi du Xiomara Castrok. Enpresari baten arabera, 200 hektarea inguruko lurralde bat bere jabetzakoa da. Lenca indigenenen esanetan, titulu bat dute adierazten duena haiek direla lur horien jabeak. | Xiomara Castro Hondurasko presidenteak aginduta, lenca indigenen ehunka familia kanporatzea eragotzi zuten atzo. Hondurasko hedabideek kaleratu dutenez, dozenaka polizia Tierras del Padre herrira —Tegucigalpa hiriburutik hamar bat kilometrora— joan ziren atzo, epaile batekin eta kanporatzea gauzatzeko agindu batekin. Enpresari baten arabera, 200 hektarea inguruko lurralde hori bere jabetzakoa da, eta 10.000 bat etxe eraiki nahi ditu han. Baina, indigenen ordezkarien esanetan, titulu bat dute, 1739. urtekoa, adierazten duena haiek direla lurralde horren jabeak.
Joan den urtarrilaren 27an hartu zuen presidente kargua Castrok, eta Copinh Hondurasko Elkarte Herrikoi eta Indigenen Kontseilu Zibikoak opari sinboliko bat egin zion, hiriburuko Estadio Nazionalean aurrera eramandako zeremonian: indigenen aginte makila. Komunitateari zerbitzu bat eskaintzeagatik autoritate bat irabazi duten agintariei soilik ematen zaio hori. Castroren gobernu programak helburu du desberdintasun sozialei, indarkeriari, segurtasunik ezari eta aukera faltari aurre egitea, eta, gainera, presidentetzara heldu arteko bidea sektore sozialen eskutik egin du.
Hortaz, hori guztia kontuan hartuta, Castrok eskatuta lenca indigenen lurralde horretara jo zuten atzo Natalia Roque Giza Eskubideen ministroak eta Pedro Amador presidentearen aholkulariak. «Ez dugu onartuko haurdun dagoen emakume baten, haur baten edo edozein herritarren kontrako ez kolperik, ez erasorik», nabarmendu zuen Amadorrek, sare sozialetan hedatu zuten bideo batean ikus zitekeenez.
Beste bideo batean ikus zitekeen emakumezko bat oihuka negarrez, bi seme-alaba altzoan hartuta zituela: «Mesedez, Xiomara [Castro]. Begiak itxita eman nizun nire botoa. Ama zara. Mesedez, ez iezaguzu kendu [lurra]». Eta iritsi ziren gobernuaren ordezkariak. «Hemen gaude komunitate honek defentsarako eskubidea duelako», nabarmendu zuen Roquek, eta gaineratu gobernuak «biztanleriarik zaurgarriena» babesteko konpromisoa duela. Lenca komunitateko ordezkari batek jakinarazi zuenez, negoziatzen ari dira kanporatzea guztiz eragozteko eta «bidezko emaitza bat» lortzeko.
Guatemalan, kexu
Agua Calienteko (Guatemala) maien erreserbako ordezkariek eskatu diote Giza Eskubideen Batzorde Interamerikarrari arduraz jokatzeko, ez dagoelako legedirik haien lurren jabetza kolektiboa bermatzeko. Kexu dira, gainera, beren lurretan meategi bat dagoelako eta ez zietelako baimenik eskatu hura eraikitzeko. Iruditzen zaie, gainera, estatuak ez ziela aukerarik eman aurrez kontsulta egiteko —nahiz eta horretarako eskubidea duten—, eta baimenak, kontzesioak eta lizentziak zuzenean eman zizkiola enpresari. «Ez zitzaion galdetu komunitateari. Indigenak sufritzen duenean, inor ez da arduratzen», nabarmendu du gaur Rodrigo Tot indigenen liderrak. |
2022-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/209452/arabako-metalean-manifestaziora-deitu-dute-hilaren-19rako-gasteizen.htm | Ekonomia | Arabako metalean manifestaziora deitu dute hilaren 19rako, Gasteizen | Datorren asteartean elkartuko dira sindikatuak SEA patronalarekin aurreneko aldiz. ELA, LAB eta CCOOren dinamikarekin bat egin dute USO, ESK eta CGTk ere. | Arabako metalean manifestaziora deitu dute hilaren 19rako, Gasteizen. Datorren asteartean elkartuko dira sindikatuak SEA patronalarekin aurreneko aldiz. ELA, LAB eta CCOOren dinamikarekin bat egin dute USO, ESK eta CGTk ere. | Urte hasiera beroa iragarri dute sindikatuek Arabako metalean. SEA patronalari ohartarazi diote lanuzteak eta protestak ugarituko dituztela negoziazioei berrekin eta haien eskakizunei erantzun ezean. Izan ere, hiru urte baino gehiago dira sektoreko hitzarmena berritzeko negoziazioei ekin zietenetik. Bada, «blokeo» egoera jendaurrean ikusgarri egin eta patronalaren jarrera salatzeko manifestaziora deitu dute hilaren 19rako, Gasteizen. Protesta Bilbo plazatik abiatuko da, 17:30ean.
Abenduan dagoeneko ohartarazi zuten egoeraz sindikatuek. ELA, LAB eta CCOOk dinamika bateratu bat sortu zuten, hitzarmenaren negoziazio bidea elkarrekin egiteko. Eta patronalari eskaera zehatzak ere helarazi zizkioten. Horien artean zeuden, besteak beste, soldatak KPIaren arabera eguneratzea, lanaldia jaistea, behin-behinekotasuna murriztea, eta lan osasuna bermatzeko neurriak hartzea. Sektorean arazoak pilatzen ari zirela ohartarazi zioten patronalari ordu hartan. «Eskaera argia da, eta espero dugu SEAren erantzun bat etortzea metalgintzak sortutako aberastasuna sektore osora iristeko eskatzen denarekin».
SEAk, ordea, hilabeteko epea galdegin zien sindikatuei eskatutakoari erantzun eta mahaiaren gainean proposamen bat jartzeko. Sindikatuek iragarri dutenez, otsailaren 14an bilduko dira bi aldeak. «Espero dugu SEAk taktika aldatzea, immobilismotik ateratzea eta sektorearen beharrei erantzun egokiak emango dizkien plataforma bat aurkeztea», adierazi dute sindikatuetako ordezkariek. Nolanahi ere, aurreneko bilera horretan ez dute erantzun handirik espero patronalaren aldetik, eta horregatik erabaki dute manifestazioa deitzea.
ELA, LAB eta CCOOk dinamika aurkeztu zutenetik aurreneko protesta bateratua izango da hilaren 19ko manifestazioa, hain zuzen. Eta iragarri dute dagoeneko gero eta gehiago batu zaizkiela protestara. USO, ESK eta CGT sindikatuek ere, manifestazioarekin ez ezik, aurkeztutako aldarrikapen plataformarekin ere bat egitea erabaki baitute. Alde handiz, Araban langile gehien dituen lan ituna da metalgintzakoa; sindikatuen esanetan, 25.000 langileri eragiten die. 2017ko abenduaren 31n amaitu zen hitzarmena.
Manifestazioa indar erakustaldi bat izatea nahi dute, eta horregatik eskatu diete sektoreko langileei eta herritar orori mobilizazioarekin bat egiteko. Protestara atxiki dira jada hainbat enpresa batzorde: hala nola Mercedes, Tubos Reunidos, Fiasa, CIE Automotive, Atusa, Gestamp Arasur, Condesa, SNA Europe, JEZ, Inaxa, eta Amurrio Ferrocarril y Equipos. |
2022-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/209453/espainiako-gorenak-erabaki-du-jaione-jauregiren-kontrako-auzia-ez-dagoela-preskribaturik.htm | Politika | Espainiako Gorenak erabaki du Jaione Jauregiren kontrako auzia ez dagoela preskribaturik | 1981. urtean ETAk huts eginiko eraso batean parte hartu izana leporatu zioten. | Espainiako Gorenak erabaki du Jaione Jauregiren kontrako auzia ez dagoela preskribaturik. 1981. urtean ETAk huts eginiko eraso batean parte hartu izana leporatu zioten. | Espainiako Auzitegi Nazionalak 2020. urtean erabaki zuen Jaione Jauregiren kontra zegoen auzi bat bertan behera uztea, hari leporaturikoak preskribatuta zeudelakoan. Fiskaltzak, ordea, helegitea jarri zion erabakiari, eta Espainiako Auzitegi Nagusiko II. salak onartu egin du helegitea, eta, beraz, auziak aurrera jarraituko du.
ETAk 1981. urteko ekainaren 14an eginiko ekintza batekin lotu nahi du Jauregi fiskaltzak, eta zera leporatzen dio: «eraso terrorista, eta hiru guardia zibilen hilketa zapuztua».
Gorenak erabaki du auzia ez dagoela preskribatuta, 1988. urtean Auzitegi Nazionalak batek erabaki baitzuen auzia berriz zabaltzea, aurreko urtean atxiloturiko pertsona batek eginiko deklarazioa gehitu ziotela-eta sumarioari. Guardia Zibilaren arabera, atxilotuak onartu zuen ETAko kidea zela, eta Jauregirekin aritu zela, besteak beste, auzi horretako erasoan.
Beraz, Gorenak baieztatu egin du Auzitegi Nazionalak Jauregi auzipetzeko asmoz 2004. urtean eman zuen agindua, eta erabaki du auziak jarraitu egin behar duela.
Belgikak 2020ko azaroan entregatu zion Jauregi Espainiari. Urteak zeraman Gante hirian bizitzen (Flandria), eta han egiten zuen lan. Iheslaria izan arren ezkutuan ez zela bizi adierazi zuen berak.
Alfonso Zenon abokatua aritu zen Jauregiren defentsan, eta hura askatzeko eskatu zuen, leporatzen zioten delitua preskribatuta zegoelako, «modu argian». Izan ere, hogei urteren buruan preskribatzen dira halako kasuak, haren arabera. Nabarmendu zuen 2005era arte ez zela Jauregiren izenik aipatu prozeduran. Haatik, Jose de la Mata epaileak Jauregi espetxeratzea erabaki zuen.
Iheslariak BERRIAri emaniko elkarrizketa batean esan zuen «trukerako txanpon bilakatu» zutela. «Ipar Euskal Herrian errefuxiaturik nengoela, handik alde egin behar izan nuen, paperak kendu zizkigutelako, eta garai hartan GALek ere lasterka ibiltzera behartu gintuen. Handik, Mexikora joan nintzen, eta, gero, Belgikara etorri nintzen. Hemen ere jazarpenak ez du etenik izan».
Espainiak duela ia berrogei urteko hilketa batengatik eskatu zuen Jauregiren estradizioa. ETAko kide gisa 1981eko martxoan Ramon Romeo Espainiako armadako teniente koronela hiltzea leporatu zioten, estradizioa eskatzeko. |
2022-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/209454/europako-batasunak-proposatu-du-gasteiz-eta-iruntildeea-artean-ez-eraikitzea-abiadura-handiko-trenik.htm | Gizartea | Europako Batasunak proposatu du Gasteiz eta Iruñea artean ez eraikitzea abiadura handiko trenik | Nafarroako AHT Gelditu plataformak berri on moduan hartu du proposamena | Europako Batasunak proposatu du Gasteiz eta Iruñea artean ez eraikitzea abiadura handiko trenik. Nafarroako AHT Gelditu plataformak berri on moduan hartu du proposamena | Europa Barneko Garraio Sareak txosten batean proposatu du Gasteiz eta Iruñea artean AHT linea egin beharrean oraingo ohiko trenak erabiltzen jarraitzea. Kontuan hartu du ez dagoela aurreikusita 2030a baino lehen abiadura handiko burdinbiderik eraikitzea.
Nafarroako AHT Gelditu plataformak ohar bidez adierazi du «zartako» bat ematen diola euskal Y-a eta Zaragoza [Espainia] abiadura handiko trenez lotzeko asmoari. Plataformaren arabera, sare biak elkartuko dituen burdinbidea orain dela 11 urte eraikitzen hasi arren, 30 kilometro bakarrik eraiki dituzte, Castejon eta Iruñea artean.
Oharrean salatu dute «mito» bat dela AHTa ia amaituta dagoela, euskal Y-a amaitzeko inbertsioaren %58 geratzen delako, eta %96 Nafarroako korridorea bukatzeko. «Oraindik garaiz gaude Euskal Herriko elefante zuririk handiena gelditzeko», idatzi dute. |
2022-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/209455/eusko-legebiltzarrak-jaurlaritzari-eskatu-dio-laquohedabideen-egoeraraquo-aintzat-hartzeko-laguntzak-bideratzeko-orduan.htm | Gizartea | Eusko Legebiltzarrak Jaurlaritzari eskatu dio «hedabideen egoera» aintzat hartzeko laguntzak bideratzeko orduan | EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk galdegin dute hedabideen audientziak neurtzeko sistema propioa sortzeko eta laguntzak banatzean euskararen presentzia aintzat hartzeko. Gainerako taldeek, baina, atzera bota dute eskaera. | Eusko Legebiltzarrak Jaurlaritzari eskatu dio «hedabideen egoera» aintzat hartzeko laguntzak bideratzeko orduan. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk galdegin dute hedabideen audientziak neurtzeko sistema propioa sortzeko eta laguntzak banatzean euskararen presentzia aintzat hartzeko. Gainerako taldeek, baina, atzera bota dute eskaera. | Eusko Jaurlaritzak iazko azaroan iragarri zuen bost milioi euroko diru laguntza emango ziela hedabideei, COVID-19ak eragindako «lurrikara ekonomikoari» aurre egiteko. Hekimen Euskarazko Hedabideen Elkarteak orduan gaitzetsi zuen %6,6 soilik izango da euskarazko hedabideentzat; izan ere, euskara hutsezko bi hedabide soilik daude laguntza jasoko dutenen zerrendan: BERRIA eta Bizkaia irratia.
Orduko hartan, hedabideei emandako laguntzen inguruan kontuak eskatu zizkion Eusko Legebiltzarrean Jasone Agirre EH Bilduko legebiltzarkideak Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuari. Eta, gaur, EH Bilduk atzera eraman du gaia osoko bilkurara, mozio bidez, eta gaiaren inguruan zuzenketa partzial bat adostu du Elkarrekin Podemos-IUrekin. Testuan, Jaurlaritzari eskatu diote jarrai dezala euskarazko hedabideei babesa ematen «haien eguneroko jarduera bermatzeko», eta etorkizunera begira euskarak eta hedabideen sektoreak dituzten «beharrizan eta erronketara» egokitzeko. Horrekin batera, galdegin diote hedabideen sektorearen egoerari errepara diezaiola arlo horretarako ematen dituen laguntzak bideratzeko garaian. Hala, «eraginkortasunari begira» Jaurlaritzari eskaera hau egin diote: azter ditzala komunikabideen audientziak neurtuko duen sistema propioa sortzea, eta laguntzak banatzeko orduan euskararen presentzia aintzat hartzeko era. EH Bilduren eta Elkarrekin Podemos-IUren ekinbideak ez du aurrera egin, talde guztiek aurkako botoa eman dutelako. Horren ordez, EAJk eta PSE-EEk sinatutako zuzenketak lortu du babesa, eta huraxe onartu da. Eusko Legebiltzarrak onetsitako proposamenak, besteak beste, eskaera hau egiten dio Eusko Jaurlaritzari: hedabideen sektoreak «oro har» duen egoerari errepara diezaiola arlo horretarako laguntzak emateko orduan. Horrez gain, testuak dio «bereziki babestu» behar direla euskarazko hedabideak, euskal komunikazio ekosistemaren barruan duten garrantziagatik, eta herritarrek informaziorako duten eskubidea euskaraz ere bermatzeko tresna direlako. Halaber, Jaurlaritzari eskatu dio jarrai dezala euskarazko hedabideak «babesten», baita etorkizunera begira euskarak eta hedabideen sektoreak dituzten behar eta erronketara egokitzen ere. |
2022-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/209456/duela-astebete-baino-26-eri-gutxiago-daude-covid-19ak-jota-ospitalean.htm | Gizartea | Duela astebete baino %26 eri gutxiago daude COVID-19ak jota ospitalean | Hego Euskal Herrian 634 gaixo daude erietxeratuta. | Duela astebete baino %26 eri gutxiago daude COVID-19ak jota ospitalean. Hego Euskal Herrian 634 gaixo daude erietxeratuta. | Pandemiaren datuak etengabe hobera egiten ari dira azken asteetan: gutxitzen ari dira positiboak, baita ospitalean dauden gaixoena ere. Hain zuzen ere, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak emandako datuen arabera, 634 gaixok behar dute erietxeetako arta, daturik onena abenduaren 28tik. Kopurua etengabe ari da behera egiten: duela astebete baino %26 gutxiago dira, eta duela bi aste baino %37 gutxiago.
Halere, horietako batzuek sintoma larriak dituzte, eta ZIUetan daude. Hain zuzen ere, Hego Euskal Herriko ospitaleetan 104 pertsona daude COVID-19ak jota, eta 104 daude unitate horietan. Abenduaren 11tik erregistratutako daturik onena da. Eta etengabe ari da beherantz: joan den astean baino %10 eri gutxiago daude, eta duela bi aste baino %19 gutxiago.
Gero eta herritar gutxiago ari dira positibo ematen, baina datuak ez dira osoak, Osakidetzak eta Osasunbideak proba gutxiago egiten baitituzte. Atzo, esaterako, COVID-19a atzemateko 10.371 proba egin zituzten, eta 2.323 positibo atzeman zituzten haien bidez. Hau da, %22,4k eman zuten positibo. OME osasunaren Mundu erakundeak %5eko muga du ezarria pandemia bat kontrolpean edukitzeko. |
2022-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/209457/graduz-aldatuta-kartzelara-itzuli-beharko-du-jon-crespok.htm | Politika | Graduz aldatuta, kartzelara itzuli beharko du Jon Crespok | Espainiako Auzitegi Nazionalak gibelera bota du euskal presoari lehendik ezarritako hirugarren gradua, eta bigarren gradura itzularaziko dute. Basauriko espetxean sartu beharko du berriro. | Graduz aldatuta, kartzelara itzuli beharko du Jon Crespok. Espainiako Auzitegi Nazionalak gibelera bota du euskal presoari lehendik ezarritako hirugarren gradua, eta bigarren gradura itzularaziko dute. Basauriko espetxean sartu beharko du berriro. | Hirugarren graduan zegoen, eta bigarrenera itzuli beharko du berriro. Euskal presoen eskubideen aldeko mugimenduak salatu izan duen gradu erregresioak izen-abizenak ditu, izan ere: kasu honetan, Jon Crespo Galdakaoko (Bizkaia) euskal presoarenak. Etxerat-ek jakinarazi duenez, Crespok Basauriko (Bizkaia) espetxean sartu beharko du berriro, bigarren graduan. Espainiako Auzitegi Nazionalak hartu du erabakia, fiskaltzak hirugarren graduari jarritako helegite baten ondotik.
2002tik dago Crespo kartzelan, eta, Valdemoro, Topas, Murtzia eta Duesoko espetxeetan egon ondotik (Espainia), Basaurira ekarri zuten 2021eko irailean. Basauriko espetxean zegoela, hirugarren graduan ezartzeko proposatu zuen kartzelako tratamendu batzordeak, 2021eko urrian. Etxerat-ek jakinarazi duenez, ordutik kalean izan da preso galdakoztarra: «Eskatutako baldintza guztiak bete ditu, eta ez du, inola ere, sailkapena gaizki erabili».
Euskal presoen senideen elkarteak salatu du Cresporen kasuan Unai Fano euskal presoari gertatutakoaren «antzeko egoera errepikatu» dela. Fano 2021eko irailaren 28an itzularazi zuten Basauriko espetxera, bigarren gradura bueltatuta, nahiz eta zortzi hilabete lehenago espetxe horretako tratamendu batzordeak hirugarren gradura pasatu zuen.
Etxerat-ek salatu du Espainiako Auzitegi Nazionala «oztopoa» dela «euskal presoek beren eskubideak erabili eta espetxe legezkotasunaren aldeko bidea» egin ahal izan dezaten. «Autoak salbuespen handiagoa» dakar, Etxerat-en hitzetan, «duela lau hilabetetik kalean normaltasun osoz eta ezarritako baldintza guztiak errespetatuz zegoen pertsona baten birgizarteratzeko eskubidea urratzen» duelako. Elkarteak gogorarazi du lege «arrunta» aplikatuko balitzaie euskal preso «askok» etxean beharko luketela. |
2022-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/209458/dassault-enpresako-langileak-protestan-dira-lansarien-igoera-eskatzeko.htm | Ekonomia | Dassault enpresako langileak protestan dira lansarien igoera eskatzeko | Enpresak irabazi handiak eginik ere zuzendaritzarekin egin negoziazioen blokeoa salatu dute | Dassault enpresako langileak protestan dira lansarien igoera eskatzeko. Enpresak irabazi handiak eginik ere zuzendaritzarekin egin negoziazioen blokeoa salatu dute | Azarotik protestan dira Angeluko Dassault Aviation hegazkingintza enpresako langileak, ez dutelako lortu haien lansaria nahi bezainbat emendatzea. Greba izan dute gaur, Angeluko (Lapurdi) egoitzan. Goizetik barrikadak egin dituzte enpresaren aitzinean, egurrezko paletei su emanez, CGT eta CFDT sindikatuek deiturik. Dozenaka langilek enpresarako sarbidea oztopatu dute, produkzioa oztopatzeko asmoz.
Izan ere, 2020tik urteroko nahitaezko negoziazioen barruan lansariaren emendatzea blokeatua da, sindikatuen arabera. 2020an, zuzendaritzak lansaria ez zien batere emendatu, eta 2021ean, %0,5. Aitzineko bi urteetan bezala, aurten ere zuzendaritzak ez ditu langileen aldarrikapenak bete, langileek eta sindikatuek salatu dutenez.
Zuzendaritzak, alta, hitzarmen bat izenpetu zuen Unsa eta CFE erakunde sindikalekin, baina ez da CGT eta CFDT sindikatuen eskakizunen neurrikoa. Protestan diren langileek, erraterako, hilabeteko lansari garbiaren 200 euroko emendatze bat eskatzen dute. Halaber, galdetzen dute ere lan arduradunen eta langileen artean ber emendatzeak izan daitezen.
Jean Michel Aroztegi Dassault enpresako langilea da, eta CGT sindikatuko ordezkaria. Zuzendaritzak arduradunen eta langileen artean egiten duen bereizketa gaitzetsi du: «Kontua da badela diferentzia handi bat lan arduradunen eta langileen arteko lansariaren emendatzean; kasik erran genezake diskriminazio bat dela. Arduradunek duten lansari emendatzea langileena baino goragoa da, beti. Badira urteak egoera hau pairatzen dugula, eta, emeki, langileon baitan aiherkundea sortzen hasi da». Hala, azken bi urteetan protestak egin dituzte, baina hozka bat igo zuten abendu hasieran. Orduz geroztik, greba hasia dute: aldizkakoa egiten dute gehienetan, eta greba egun batzuk ere antolatzen dituzte, «indar harremana atxikitzeko».
Zehaztu behar da Dassault enpresak hegazkin militarrak eta negozio bidaietarako hegazkinak fabrikatzen eta saltzen dituela. Angeluko lantegia da enpresaren handienetakoa: 800 langile ari dira bertan —horietako %80k parte hartzen dute mobilizazioan, sindikatuen arabera—. Pandemia garaian, Dassault Aviation enpresak urteko negozio zenbateko handia egin du. Kasurako, urte hastapenetik Rafale modeloko 142 armadako hegazkin saldu dizkie Indonesiari eta Arabiar Emirerri Batuei. Indonesiarekin egin duen tratuaren berri eman du gaur enpresak, hain justu. Salmenta horiek irabazi handiak ekarri dizkiote enpresari: Rafale hegazkin bakoitza 200 milioi eurotan saltzen du, eta Falcone motako hegazkin bakoitza 25-55 milioi euro inguruan. «Bi urte horiek gogorrak izan dira pobreentzat eta langileentzat, hots, gizartearen gehiengoarentzat. Baina milioidunak are gehiago aberastu dira; horien artean da Dassault enpresa. Dirua bada, eta baliabideak badira gure lansarien emendatzeko», aldarrikatu du Aroztegik.
CFDT sindikatuko bozeramailea da Alain Darmendrail, Dassault enpresako langilea. Hark ere uste du enpresaren irabaziak ikusirik langileen lansariak emendatzeko «tenorea» dela. Inflazioa ere kontuan hartzea «gutxienekoa» dela dio. «Gure eskaeraren kopurua kalkulatzean, inflazioa kontuan hartu dugu: %2,8koa da. Beraz, minimoa da inflazioaren heineko igoera izatea gure lansarietan. Zuzendaritzak hori ere ez du onartu langile guztientzat: bidea badugu oraino egiteko». Langileak mugimenduan segitzeko prest dira. Bihar, aldizkako greba eginen dute, postua tarte batez utziz. Aroztegi: «Produkzio gaitasuna apaldu da protesta hasi dugunetik; indar harremana atxiki behar dugu». |
2022-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/209459/pse-eek-eta-eh-bilduk-iruntildea-okan-eginiko-akordioak-pp-haserretu-du.htm | Politika | PSE-EEk eta EH Bilduk Iruña Okan eginiko akordioak PP haserretu du | Ezkerreko indarrak ados jarri dira 2022ko aurrekontuak onartzeko, baina erabakiak sozialisten eta popularren arteko «leialtasuna» kolokan jarri du, Iturgaizek ohartarazi duenez. PPko eta PSE-EEko buruzagiak datorren astean biltzekoak ziren, baina PPkoak bertan behera utzi du bilera. | PSE-EEk eta EH Bilduk Iruña Okan eginiko akordioak PP haserretu du. Ezkerreko indarrak ados jarri dira 2022ko aurrekontuak onartzeko, baina erabakiak sozialisten eta popularren arteko «leialtasuna» kolokan jarri du, Iturgaizek ohartarazi duenez. PPko eta PSE-EEko buruzagiak datorren astean biltzekoak ziren, baina PPkoak bertan behera utzi du bilera. | PSE-EEk eta EH Bilduk aurtengo aurrekontuak onartzeko akordioa lortu dute Iruña Okan (Araba). Gobernu taldeak EH Bilduren proposamenak sartu ditu aurrekontu proiektuan, eta PPren haserrea eragin du horrek. Izan ere, sozialistek PPkoen babesa dute herrian 2005etik. Horregatik, Carlos Iturgaiz Araba, Bizkai eta Gipuzkoako PPko buruak bertan behera utzi du Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiarekin datorren astean egitekoa zen bilera.
PPko buruak Miguel Angel Montes Iruña Okako alkateari egotzi dio herriko gobernu akordioa «hautsi» duela; erabakiak bi alderdien arteko «leialtasuna» kolokan jarri duela adierazi du Iturgaizek. Azaldu duenez, PSE-EEk ez zuen beharrik akordioa onartzeko, eta erabaki hori hartu izanak sozialisten eta EH Bilduren arteko arteko akordio berriak iragartzen ditu. Horrez gain, «ezkerreko fronte baterantz» doan bide «erradikal» batean kokatu du PSE-EE.
Horrekin batera, Iturgaizek salatu du Espainiako Gobernuak «ETAko buruzagitzak» proposatu dion «erosketa zerrenda» onartu duela; bertan sartu ditu, besteak beste, presoen hurbilketak, kartzelatik ateratzea eta beste «kontzesio» batzuk. Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroaren dimisioa ere eskatu du. |
2022-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/209460/macronek-sei-erreaktore-nuklear-berri-agindu-ditu-2035-urterako.htm | Ekonomia | Macronek sei erreaktore nuklear berri agindu ditu 2035. urterako | Itsasoko 50 parke eoliko jarri nahi ditu 2050erako, eta hamar aldiz handitu potentzia fotovoltaikoa | Macronek sei erreaktore nuklear berri agindu ditu 2035. urterako. Itsasoko 50 parke eoliko jarri nahi ditu 2050erako, eta hamar aldiz handitu potentzia fotovoltaikoa | Emmanuel Macron Frantziako presidenteak handitu egin du energia nuklearraren aldeko apustua. Iragarri du beste sei erreaktore nuklear egingo dituztela, 2028an hasita eta 2035. urtean martxan izateko. Gainera, agindu du inbertsio handiak egingo dituela energia berriztagarrietan: itsasoko 50 parke eoliko jarri nahi ditu 2050. urterako (40 GW), bikoiztu egin nahi ditu lurreko parke eolikoak, eta energia fotovoltaikoan instalatuta dagoen potentzia oraingoa halako hamar izatea bilatuko du (100 GW).
Ikusteko dago zer gertatuko den iragarpen horiekin, presidentetzarako hauteskundeen atarian baitago Frantzia. Ofizialki Macron ez da oraindik hautagaia, baina bai faborito argia boz horiek irabazteko. Inkestetan aukera duten gainontzeko hautagaiak eskuindarrak dira, eta nuklearraren defendatzaile sutsuak.
Macronek baztertu egin ditu soilik iturri berriztagarriekin argindar hornidura ziurta dezatela diotenen argudioak: «Aditu bakar batek ere ez du esaten posible dela. Errealitateak, kontrara, erakusten digu aldi berean bi oinarri behar ditugula [berriztagarriak eta nuklearra]. Ekologikoki eta ekonomikoki egokiena da».
Halaber, Macronek EDF argindar konpainia publikoari eskatu dio ahalik eta gehien luza dezala bere erreaktore nuklearren bizitza. Iragarpen horrekin argi erakutsi du alde batera utzi duela agintaldiaren amaieran hamalau zentral nuklear ixteko plana. Bi erreaktore bakarrik itzali dituzte, Fessenheimen (Alsazia).
Frantzia da Europako Batasunean nuklearraren alde apustu garbiena egin duen estatua. Gaur egun 56 erreaktore ditu, hemezortzi zentraletan banatuta. Horietatik hamahiru itxita ditu orain, herdoiltze arazoak dituztelako.
EPR modeloaren arazoak
Macronek agindu dituen sei zentral nuklear berriak EPR modelokoak dira. Belaunaldi berri horretako zentral bakarra egiten ari dira orain, Flamanvillen (Normandia). Arazoak besterik ez du sortu proiektuak: 2007an hasi zuten, eta 2012an amaitu nahi zuten, baina irekiera data 2024ra atzeratu dute jada. Gainkostuak izugarriak izan dira: 3.000 milioi euro kostatu behar zuenak 20.000 milioi inguruko prezioa du dagoeneko.
Gainera, mila milioi euroren inbertsioa agindu du SMR erreaktore nuklear txikiak garatzeko. |
2022-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/209461/ibon-koteron-eta-gemma-martinez-izango-dira-farolin-eta-zaranbolas-bilboko-inauterietan.htm | Bizigiro | Ibon Koteron eta Gemma Martinez izango dira Farolin eta Zaranbolas Bilboko inauterietan | Koteronek albokari emandako bultzada nabarmendu du hiribilduko Jai Batzorde Mistoak, eta arte eszenikoetan egindako ibilbidea aitortu diote Martinezi. Otsailaren 24tik martxoaren 1era egingo dira inauteriak. | Ibon Koteron eta Gemma Martinez izango dira Farolin eta Zaranbolas Bilboko inauterietan. Koteronek albokari emandako bultzada nabarmendu du hiribilduko Jai Batzorde Mistoak, eta arte eszenikoetan egindako ibilbidea aitortu diote Martinezi. Otsailaren 24tik martxoaren 1era egingo dira inauteriak. | Bilboko inauterietako pertsonaia ezinbestekoak dira Farolin eta Zaranbolas, eta hiribilduko gizon eta emakume nabarmenek gorpuzten dituzte, hurrenez hurren. 2022ko aratusteetarako bi asteren faltan —otsailaren 24tik martxoaren 1era bitartean egingo dituzte—, hiribilduko Jai Batzorde Mistoak dagoeneko iragarri ditu aurtengo aukeratuak: Ibon Koteron musikaria izango da Farolin, eta Gemma Martinez antzezlea Zaranbolas.
Albokaria da Koteron, eta musika tresna hedatu izana aitortu dio batzordeak, hala nazioarteko artistekin lan egitean nola bakarkako diskoetan. «Musikaren jenioa da, jai guztietan hain presente dagoen musika tresnari bultzada ematen diona, albokaren iraultzailea, eta Bilboko enbaxadore euskalduna». Martinezi dagokionez, haren ibilbide profesional luze eta askotarikoa azpimarratu dute. «Dibertigarria, graziosoa, saltseroa... Antzerkitik, zinematik, telebistatik, bakarrizketetatik... igaro da; umorez betetako bizitza aprobetxatu du».
Epaiketa, otsailaren 25ean
1984tik, Bilboko aratusteetako parte dira Farolin eta Zaranbolas. Baserri giroko inauteri tradizionaletan dute jatorria biek ala biek, baita haien epaiketak ere. Lehen, urteko «gaiztoen» kontrako zigorrak ezartzen ziren ekitaldi horretan, baina Bilboko inauterietan umorezko emanaldia izan da beti. Otsailaren 25ean egingo dute. |
2022-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/209462/murrizketa-guztiak-bertan-behera-utzi-ditu-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Murrizketa guztiak bertan behera utzi ditu Jaurlaritzak | Osasun larrialdia amaitutzat eman dute, eta Labi bera sakabanatzea erabaki dute. Datorren astelehenetik aurrera sartuko da indarrean Labiren erabakia. | Murrizketa guztiak bertan behera utzi ditu Jaurlaritzak. Osasun larrialdia amaitutzat eman dute, eta Labi bera sakabanatzea erabaki dute. Datorren astelehenetik aurrera sartuko da indarrean Labiren erabakia. | Izurria dela-eta ezarritako murrizketa neurri guztiak bertan behera utzi ditu Eusko Jaurlaritzak. Ez tabernetan ordutegi mugarik, ez hamarnaka eseri beharrik, ez edukiera murrizturik. Labik hala jakinarazi berri du: aurrerantzean bertan behera geratuko dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan COVID-19ari aurre egiteko neurri guztiak. Eta Eusko Jaurlaritzak amaitutzat eman du osasun larrialdia ere. Larunbatean jakinaraziko dute zehatz-mehatz neurriak nola arinduko dituzten, eta astelehenetik egongo da indarrean Labiren erabakia. Madrilen esku dauden neurriak soilik mantenduko dira: kirol estadioetako edukierak eta maskara erabili beharra.
Datu batzuk eman ditu erabakia berresteko: besteak beste, esan du urtarrilaren 4an 14.000 kasu baino gehiago atzeman zituztela, eta herenegun, 1.778; azken hamalau egunetako 100.000 biztanleko intzidentzia metatua 1.956 kasura jaitsi dela; eta kutsatutako bakoitzak beste zenbat pertsona kutsatzen dituen adierazten duen R0a 0,68koa dela adierazi du, 2020an konfinamendu estua amaitu zenetik txikiena. Gainera, goraipatu du adierazle guztiek beheranzko joera dutela, eta omikron aldaerak hildako eta ospitaleratze gutxiago eragiten dituela proportzioan.
Txertaketari ere erreparatu dio. Txerta daitezkeen herritarren %93k txertoa hartua dutela ere jakinarazi du, eta horren garrantzia nabarmendu du: Urkulluren hitzetan, positibo eman duen txertatu gabeko pertsona batek lau aldiz arrisku handiagoa du ospitaleratzeko txertatuta dagoen batek baino.
Halere, baina, «zuhurtziaz» jokatzeko eta prebentzio neurriak betetzeko eskatu die Urkulluk herritarrei, hala nola distantzia errespetatzeko, maskara janzteko eta leku itxiak aireztatzeko. Izan ere, esan du pandemia ez dela amaitu: «Pandemian jarraitzen dugu, eta hildakoak eta gaixotasun larriak eragiten ditu». Atzera egiteko aukera ere mahai gainean jarri du: «Ezin dugu jakin gainditzen ari garen seigarren olatu hau azkena izango denik».
Orain ezarrita dauden neurri nabarmengarrienak hauek dira: ostatu eta merkataritza guneetan 01:00etarako bukatu behar da jarduera oro, tokien edukierak ezin du gainditu %60ren langa, ostatuetan-eta gehienez hamarreko taldeak elkartu daitezke, eta barran ezin da kontsumitu. Horiek, beraz, bertan behera geratuko dira astelehenean.
Orain bi aste egin zuen azken bilera Labik, eta, Jaurlaritzako iturrien arabera, orduan neurriak luzatzea erabaki bazen ere, «argiagoa eta positiboagoa» da orain osasun krisiaren egoera, eta horrek modua ematen du aurrerako urrats handi bat egiteko. Eta antzeko norabidean ari dira erakunde gehiago ere. Nafarroan atzo jakinarazi zuten murrizketa handienak bertan behera utziko dituztela hilaren 15etik aurrera. Indarrean jarraituko dute, hala ere, hainbat neurrik: esaterako, toki itxietan maskara erabili beharko da.
Espainiako Gobernuak horretarako modua emanda, kalean gaur ja ez da beharrezkoa maskara eramatea, eta jolasgaraietan ere umeak maskararik gabe uztearen aldeko ahotsak ozendu egin dira. Nafarroan ja badute horretarako era, eta, Eusko Jaurlaritzako Osasun eta Hezkuntza sailek hitzartuta, Eusko Jaurlaritza ere horren aldeko mezuak helarazten hasi da gaur eskoletara. |
2022-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/209463/hezkuntza-itunerako-oinarrietan-euskarazko-eredu-orokortu-eta-bakarra-falta-dela-sumatu-du-ikastolen-elkarteak.htm | Gizartea | Hezkuntza itunerako oinarrietan «euskarazko eredu orokortu eta bakarra» falta dela sumatu du Ikastolen Elkarteak | Begi onez hartu du doakotasunaren kontzeptua eta segregazioaren gainean egiten den proposamena, eta, hurrengo egunetan sakonago xehatuko badu ere, esan du Hezkuntza Akordioa eta Legea aberasteko proposamenak egingo dituela. | Hezkuntza itunerako oinarrietan «euskarazko eredu orokortu eta bakarra» falta dela sumatu du Ikastolen Elkarteak. Begi onez hartu du doakotasunaren kontzeptua eta segregazioaren gainean egiten den proposamena, eta, hurrengo egunetan sakonago xehatuko badu ere, esan du Hezkuntza Akordioa eta Legea aberasteko proposamenak egingo dituela. | Ikastolen Elkarteak plazaratu du lehen iritzia. Euskarazko ereduaren zehaztapen faltan, euskal curriculumaren eta Euskal Herriaren aitortzan ikusi ditu hutsunerik handienak Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza batzordeko buruak hezkuntza sistemarako hitzarmenaren oinarriak jaso dituen dokumentuan. Bestalde, begi onez ikusi ditu doakotasunari eta segregazioari buruz egiten dituen proposamenak. Dokumentua aberasteko ekarpenak egiteko prestasuna agertu du.
Uste du eredu berri baterantz egiteko garaia dela, «eztabaida antzuetan» erori gabe: «Gure iritziz, adostasun sozial berri bat eraikitzeko garaia da, denok batera hezkuntza eredu berri baterantz urratsak egiteko garaia da».
Ados dago denek eskubide eta betebehar berdinak izango dituzten puntuarekin. Halaber, bat egiten du doakotasunari buruzko proposamenarekin: «Bat egiten dugu ere Hezkuntza Zerbitzu Publiko horretan egongo diren ikastetxeek %100 finantzatuak egongo direla eta, ondorioz, zerbitzu publikoan dauden ikastetxeetan doakotasun erreala bermatuko dela dioen azalpenarekin». Baina betebeharren baldintzetan bakarra agertzea «harrigarria» egin zaie. «Segregazioa eta gizarte bazterketa gainditzeko ahaleginean aktiboki jarduten duten neurrian». Uler dezakegu lehenengo testuan konpromiso eta betebeharrak ez agertzea, baina ez dugu ulertzen baldintza bakar bat agertzea (baldintza horrekin ados egon arren)». Ikastolek aurkeztutako dekalogoan puntu hauek jaso zituzten: euskal curriculumean oinarritutakoa; euskara eta euskal kultura ardatz dituena; hezkidetza, laikotasuna eta inklusibitatean oinarritua; irabazi asmorik gabekoa, kudeaketa autonomo eta parte-hartze demokratikoarekin. «Uste dugu balio horietan guztietan oinarritutako zerbitzua beharko lukeela izan. Bereziki euskarari dagokionez, zergatik ez da ipintzen euskara segregazioaren parean? Horrelako esaldi baten bitartez izatea proposatzen dugu: '...betiere ikasleen euskalduntze ahaleginean aktiboki jarduten duten neurrian'».
Dokumentuak euskara ardatz duen sistema eleaniztunaren alde egiten du, baina aurreraxeago gehitzen du euskal hezkuntza dagoeneko euskara ardatz duen sistema eleaniztuna dela. Horrenbestez, ikastolen elkarteak uste du ez dela argi geratzen zein den aldea. «Hori, guretzat, ezinbesteko neurria da, askotan adierazi dugun moduan. Murgiltze eredua ezarriko den ala ez ere argitu beharra dagoela uste dugu; urteetan aldarrikatzen ari gara hau ere. Beraz, akordioarekin lege artikulatua jorratu ahal izateko, beharrezkotzat deritzogu hezkuntza-sistemak eredu orokortu eta bakarra izango duela berariaz jasotzea». Hezkuntza sistema ziklo berri batean sartzekotan, hizkuntzaren gaiari ere anbizio heltzea ezinbestekotzat dute: «Oinarrizko euskara-gaitasuna belaunaldi berri guztiei bermatuko dien eredu berri orokortua ezartzea da aukerarik justuena eta berdinzaleena, eta lehen akordio honek hori jaso beharko luke». Iazko abenduaren 16an aurkeztu zuen Kontseiluak Hezkuntzaren gehiengo sindikal eta eragileekin batera eskaera horixe egiten zuen adierazpena. Ikastolen elkarteaz gain, EHIGE, Kristau Eskolak, HikHasi, Heize, ELA, LAB eta Steilas zeuden akordioan, besteak beste.
Halaber, sumatu du ez direla aipatzen euskal curriculuma eta Euskal Herria: «Agerikoa da EAEn lantzen den Lege baten inguruan ari garela; hala ere, Ikastolok uste dugu gure gizarte osoan dagoen nahia bideratzeko ahalegina egin beharra dagoela. Eta horretarako bideak badaudela uste dugu: batetik, Euskal Herrian dauden ikastetxe guztien arteko harremanak bideratuz edo ikastetxeen arteko sareak hedatzea bultzatuz; eta, bestetik, Europa mailan dagoen legedia erabiliz, elkarlana sustatzeko erakundeak sortuz eta baliatuz, egungo errealitatetik abiatuta hezkuntza sistema propio bat Euskal Herri osoan eraikitzeko tresna izan daitekeena eta denontzat estrategikoak diren proiektuak bideratzeko balio dezakeena».
Segregazioaren inguruan egiten duen proposamena egokitzat jo du: «Eskolatzeko orduan herritar guztien aukera berdintasuna (baldintza berdinak bermatuz) eta hezkuntza eskaintzaren barruan ikastetxea hautatzeko eskubideak bermatzen dira... Biak».
Dokumentua jorratzen eta xehatzen segituko dutela iragarri dute, eta ekarpenak Eusko Legebiltzarrera igorriko dituztela esan dute, «guztion artean aberasteko». |
2022-2-10 | https://www.berria.eus/albisteak/209464/eztarri-bat-eta-bi-hezur.htm | Kirola | Eztarri bat, eta bi hezur | Athleticek berdindu egin du Valentziaren aurka Espainiako Kopako finalerdien joanekoan, San Mamesen (1-1). Martxoaren 2an askatuko da korapiloa. | Eztarri bat, eta bi hezur. Athleticek berdindu egin du Valentziaren aurka Espainiako Kopako finalerdien joanekoan, San Mamesen (1-1). Martxoaren 2an askatuko da korapiloa. | Gauzak ez dira aurrez uste bezalakoak izaten batzuetan. Athleticek ez du lotu oraindik Espainiako Kopako finala jokatzeko aukera... iritzi askotan hala aurreratzen bazen ere. Motiboak ere bai horretarako, ziurrenik; Valentziaren izena ez delako Bartzelonarena eta Real Madrilena bezain gizena. Aurreko kanporaketetan bi talde loriatsuak bota eta gero zaleen aurrean, Valentzia jaki gozoa izango zela pentsatuta sartuko ziren San Mamesera. Baina hezur bat jarri zaie parean etxekoei, eta, haiek ere hezurrez mozorrotu badira ere inauterien atarian, eztarri bakarretik pasatuko da bietako bat final handira. Martxoaren 2an dute finalaren aurreko azkeneko afaria, Valentzian, eta bana berdinduta eseriko dira. Gaurko emaitza, hain justu (kanpoko golek ez dute bi balio orain).
Partidaren aurreko aldeko haizeak beste zerbait iragartzen zuen etxekoen jokoan. Baina taldeak elkar baldintzatzen dira, edo horretara ere ateratzen dira zelaira. Valentziaren kasuan, garbi asko ikusi zen partida hasi orduko: Athletici ez zion utzi baloia atzean ukitzen, presioarekin; Iñaki Williamsi ez zion korrika egiten utzi, falta azkar eta geldi; eta saiatu zen etxekoen presio itoa askatzen bere zelaian, baloia azkar joz zuri-gorrien aldera. Kateatu egin zuen Marcelinoren taldea Valentziak aurreneko minutu luzeetan. Baita estutu ere ezker hegaletik egindako erasoetan (hortik bakarrik egin zuen gora ia partida osoan); beste kontu bat izan zen Gaya atzelariak eta Bryan Gil hegalekoak erdiraketetan asmatzea.
Etxekoen artean, hegal horretan Lekue jarri zuen entrenatzaileak, De Marcosek positibo eman zuelako. Bi taldeak, bestelakoan, marrazki edo sistema berarekin zeuden: 1-4-4-2. Jokalari guztiek zeukaten parekoa aurrez aurre zelaiko edozein tokitan. Williams eta espazioak behar zituen Athleticek, baina lotuta zeukaten aurrelaria Valentziako atzelariek. Deseroso zegoen etxeko taldea aurreneko minutuetan. Baina berehala mozorrotu zen Valentziaz: "Honela nahi duzu jokatzea? Ba horrela jokatuko dugu". Epaileari presioa sartu, buruz buruko lehietan aurkaria bezain indartsu sartu, alboko sake pare bat azkar atera eta Valentzia lekuz kanpo harrapatu... Kontua da partida etxekoen aldera joaten hasi zelaia konturatzerako. Gauza txiki horietan beste eskarmentu bat erakutsi zuten etxekoek, kanpotarren gaztetasuna baliatuz.
Gazteak bizitasuna bezain handia izan ohi du urduritasuna, eta ia sartu zuten gola bere atean Diakhaby atzelariak eta Mamardaxvili atezainaren artean, 19.minutuan. Hortik aurrera gehiago suspertu zen Athletic, eta Williamsek pare bat jaurtiketa egin zituen. Traba, korapiloak eta loturak askatzeko bide zuzena izan ohi dira geldikako jokaldiak, eta hori baliatu zuen Athleticek aurretik jartzeko: Munianek erdiratu kanpotik barrura, eta Raul Garciak gola, jokoz kanpokoa justu-justu libratuz. Golak itzali egin zuen erabat Valentzia. Baina ez zen asko piztu Marcelinoren taldea.
Bigarren zatia hasterako, Vivianek Yeray ordezkatu zuen, minez zelako. Aldatu ez zena partidaren gidoia izan zen. Lehen baino lotuago eta trabatuago, bi hezur lodi parez pare. Bientzat zen irabazia azkenean: Athleticek aldeko zuen emaitza, eta Valentziari bategatik galtzea ere hain txarra ez zitzaiola iruditzen ematen zuen. Faltak,ezin martxa hartu, bizitu nahi eta geratu... Horrela zihoan finalerdien joanekoa, Valentziak golaren jaki gozoa aurkitu zuen arte: eskuinetik izan zen gainera, ezustean, eta Bryan Gilen gertuko errematea ondo urrundu bazuen ere Agirrezabalak, aldaratzea Hugo Durori joan zitzaion, bultza eta berdinketa.
Athleticen minutu txarrenak heldu ziren gero. Valentziak aurrera egin zuen, gainera, eta haien atzoko golegileak izan zuen bigarrena sartzeko aukera. Kanpora egin zuen jaurtiketa, baina, 77.minutuan. Athletic azkenera suspertu zen, lehenagotik ari bazen ere Marcelino halakoak eskatzen jokalariei. Erasoan, Villalibrek eta Sancetek bukatu zuten, eta pare bat aldiz sartu zen taldea aurkariaren arean. Azkenekoa egokia zatekeen garaipena lortzeko, baina Villalibreri ateko zuloan kendu zion errematea Valentziako atzelariak.
Hantxe erabakiko da dena. Sevilla gora eta Sevilla behera sano ibili direnek Valentziako finala dute orain buruan. Lanak poliki egin behar direlako gehienetan: pusketaka. Valentziaren hezurrari ez zion kosk egin atzo Athleticek, baina berriz jarriko zaio platerean datorren hilaren hasieran. Ez da atzokoaren aurretik uste zena inondik ere, baina, gutxienez, kanpotarren hezur sendoa ez zitzaion kontrako eztarritik sartu Athletici. |
2022-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/209482/verter-recyclingek-ia-bikoiztu-egin-zituen-irabaziak-amildu-aurreko-bi-urteetan.htm | Gizartea | Verter Recyclingek ia bikoiztu egin zituen irabaziak amildu aurreko bi urteetan | 2019an, Zaldibarko zabortegia hautsi aurreko urtean, 3,8 milioi euroren mozkin garbia atera zuten jabeek, eta ireki zutenetik, 15,1 milioi eurorena. Irabazien hazkunde ezohikoak izan zituen 2018an eta 2019an, eta jabeek 5,5 milioi euro patrikaratu zituzten 2012tik. | Verter Recyclingek ia bikoiztu egin zituen irabaziak amildu aurreko bi urteetan. 2019an, Zaldibarko zabortegia hautsi aurreko urtean, 3,8 milioi euroren mozkin garbia atera zuten jabeek, eta ireki zutenetik, 15,1 milioi eurorena. Irabazien hazkunde ezohikoak izan zituen 2018an eta 2019an, eta jabeek 5,5 milioi euro patrikaratu zituzten 2012tik. | Hautsi eta amildu ez balitz, aurten beteko zen Zaldibarko zabortegia (Bizkaia). 2011n ireki zuten, eta berez 35 urtez aritzeko baimena zuen, 2046 arte. Baina espero baino hiru aldiz azkarrago ari zen betetzen, zabor tonak eta tonak hartuz, eta, amildu zenean, Iñaki Arriola orduko Eusko Jaurlaritzako Ingurumen sailburuak azaldu zuen erritmo berean jarraitu izan balu aurten bertan gainezka egongo zela zabortegia eta itxi egin beharko zuketela. Zabor mendia handituz zihoan erritmo berean zihoazen diru sarrerak handituz jabeentzat, eta hori erakusten dute Verter Recycling 2002 sozietate mugatuaren kontabilitate liburuek: 2018an eta 2019an ia bikoiztu egin zituen aurreko sei urteetako irabazi garbiak.
2012 eta 2017 artean 8,6 milioi euroren mozkin garbia irabazi zuten zabortegiaren jabeek. 2016 arte, urteko irabazi garbiak inoiz ez ziren 1,5 milioira iritsi. 2017an azeleratu ziren irabaziak: 1,74 milioi euro. 2018an, are gehiago, aurreko urtean baino milioi bat euro gehiago irabazi baitzuten, garbi: 2,72 milioi euro guztira. Eta 2019an, askoz gehiago oraindik, aurreko urtean baino milioi bat euro gehiago irabazi zutelako: 3,8 milioi euro. Guztira, 15,1 milioi euroren irabazi garbiak jaso zituen enpresak zortzi urte horietan. Eta horietatik 6,5 milioi (%43), zabortegia amildu aurreko bi urteetan.
Zabortegia handitzen ari zen erritmoaren seinale da datua: hondakinen %37 azkeneko bi urte horietan hartu zituen. Baina bada datu deigarri bat hazkunde horretan: 2019an aurreko urtean baino hondakin gutxiago jaso zituen Zaldibarko zabortegiak, 30.000 tona gutxiago —agiri ofizialen arabera, 511.000 tona hondakin hartu zituen 2019an, eta 541.000 tona 2018an—. Eta, hondakin gutxiagorekin ere, 2018an baino milioi bat euro gehiago irabazi zituzten jabeek —jasotako tonako kobratzen dute zabortegiek, eta materialaren arabera—. Auditoria dokumentuek ez dute argitzen zertan oinarritu zen irabazien hazkunde hori urte batetik bestera; gastu batzuk murriztu zituztela aipatzen du.
Lau milioi euro patrikara
Zorrak kitatu, probisioak gorde, irabazi garbiak atera... eta jabeei onurak ere ematen zizkien zabortegiak. BERRIAk argitaratu izan ditu Verter Recyclingen aurreko urteetako diru kontuak, eta, horien arabera, aurreko urteetan ere dibidenduak eman zizkien enpresak jabeei: 2014an, 2015ean eta 2016an, urtero 405.768 euro; eta 2013an, 202.883 euro. Baina azken bi urteetan askoz irabazi handiagoak atera zituzten jabeek ere: 2019an 3,25 milioi euro partitu zituzten enpresaren jabeen artean; eta 2018an, 811.536 euro. Guztira, azken bi urte horietan bakarrik, lau milioi euro patrikaratu zituzten jabeek; eta 2012tik, 5,5 milioi euro baino gehiago.
Azken bi urteetan zabortegiak hartu zuen abiaduraren erakusle, konparaketa hau: 2012 eta 2017 artean 1,76 tona hondakin jaso zituen Verterrek, eta 8,6 milioi euro irabazi. Horrek esan nahi du jasotako hondakin tona bakoitzeko 4,9 euroren irabazi garbia atera zutela. 2018an eta 2019an, berriz, 1,05 tona hondakin jaso zituzten, eta 6,5 milioi euro garbi irabazi. Alegia, 6,2 euro hondakin tona bakoitzeko. Errentagarritasunaren hazkunde hori nola gertatu zen ez dago garbi agiri ofizialei begiratuta. Baina kontuak berez egin litezke: amildu ez balitz eta 2022 arte erritmo berean jarraitu izan balute zaborrez betetzen, beste hamar bat milioi euro gehiagoren irabazi garbia pilatuko zuten 2022 arte.
Ahoztar Zelaieta kazetariak argitara eman ditu Verter Recyclingen 2019ko diru kontuak. Berez 2020an aurkeztu behar zituen, baina pandemiaren harira atzeratu egin dizkiete betekizun batzuk enpresei, eta aste honetara arte ez dira publiko egin. 2020ko abenduan sinatu eta aurkeztu zuten 2019ko diru kontuen auditoria. Gaurve auditoreek egin dute txostena. 2018ko diru kontuak ere haiek auditatu zizkioten Verter Recyclingi; aurretik beste enpresa bati ematen zioten lan hori.
9,5 milioi euro gordeta, zigilatzeko
Auditoreek nabarmentzen dute enpresaren egoera ekonomikoa ona zela amildu aurreko garai horretan. Epe laburreko zorrei aurre egiteko finantza baldintza onak zituen —zor hori ia erdira murriztu zuen 2019an—, enpresa abiatzeko maileguak kitatuak zituen... Eta zabortegia betetzean —aurten bertan gerta zitekeena—, hura zigilatu eta erabat ixteko 9,5 milioi euroko funts bat gordea zuen. Kontuak egiteko: 2018an 8,5 milioi euro zituzten gordeak obra horretarako, eta horrek esan nahi du urte batetik bestera milioi bat euro gehiago atera zutela lan horietarako. Zabortegia ixteko ordua gero eta gertuago sumatzen zuten seinaletzat har liteke.
Izan ere, zabortegiak negozio berezia dira: jabeak behartuta daude diru kantitate handiak gordetzera azkenerako, zabortegiak zigilatzeko lanek kostu handiak dituztelako. Verterrek ez zuen arazorik alde horretatik, irudi duenez, urtero handitzen zuelako obra horietarako probisioa.
2019ko diru kontuen berri ematen du auditoreak, baina ez du aztertzen, ez dagokiolako, ezbeharra gertatu ondorengo Verterren finantza egoera. Auditoria egin zuten garaian, enpresako jabeak negoziatzen ari ziren zabortegian hildako bi langileen familiekin. Iazko irailean akordioa egin zuten, eta langileen kontrako delituagatik Durangoko Instrukzioko 1. Aretoan egiten ari ziren epaiketa itxi egin zuten. Zuhurtziagabekeriazko bi hilketa egin zituztela aitortu zuten inputatuek —Jose Ignacio Barinaga enpresaren sortzaileak, Arrate Bilbao haren iloba eta enpresaren kudeatzaileak eta Juan Etxebarria ingeniariak— eta senideei kalte ordaina ematea hitzartu zuten: 2,75 milioi euro guztira. Verter Recycling enpresa likidatzen hasi ziren iaz —senideekin akordioa egin eta gutxira—, eta Barinagaren bi ilobak izendatu zituzten likidatzaile.
Auditoriak argitzen du 500.000 euroko berme bat jarria duela enpresak, eta aktibo likidoak blokeatuta dauzkala. Eusko Jaurlaritzak hartu ditu bere gain, subsidiarioki, hildako bi langileak bilatzeko eta zabortegia egonkortu eta zigilatzeko lanak, eta auditoriak ez du zehazten Verterrek kostu horietatik zenbat hartu dituen bere gain. Administrazio publikoari 30 milioi euro baino gehiago kostatu zaio zabortegia lehengoratzea.
Jaurlaritzak hiru zigor txosten irekiak ditu enpresaren kontra, Bizkaiko Diputazioak beste bat, zabortegia egonkortu eta ixteko egindako obren kostuari aurre egin beharko diote, hildako langileen senideei kalte-ordainak eman, eta Durangoko azken epaiketaren emaitzaren zain egon, beste zigorrik ere jasoko duten jakiteko. Eta, azken urteetan irabazi handiak izan bazituen ere, hemendik aurrera gastu handiak izango dituzte Verter Recyclingek eta haren jabeek. |
2022-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/209484/tolosako-inauteriak-eginen-direla-baieztatu-du-udalak.htm | Bizigiro | Tolosako inauteriak eginen direla baieztatu du udalak | Gaur emanen dute ospakizunari buruzko xehetasun gehiago. Tolosaldeko Ataria-k eman du udalaren erabakiaren berri. | Tolosako inauteriak eginen direla baieztatu du udalak. Gaur emanen dute ospakizunari buruzko xehetasun gehiago. Tolosaldeko Ataria-k eman du udalaren erabakiaren berri. | Atzo iluntzean atera zen albistea argitara: Tolosako Udalak baieztatu du inauteriak antolatuko direla aurten. Tolosaldeko Ataria-k zabaldu du informazioa. Hedabidearen arabera, herriko karrozen elkarteko kide batek eman die erabakiaren berri. Iaz, COVID-19aren izurritearen ondorioz, Udalak bertan behera utzi zituen inauteriak. Aurten, baina, baiezkoa eman dute, egoera aski hobea dela iritzita. Inauteriak bueltan dira Tolosan.
Tolosaldeko Atariak emandako informazioaren arabera, Udalak gaur plazaratuko du inauteriei buruzko informazio osatuagoa, ohar bidez. Hain zuzen, jakinarazi dutenez, udala karrozen elkarteko kideekin bildu zen atzo ospakizunaren gainean erabakiak hartzeko, «gutxieneko batzuk adosteko». Ordea, hain zuzen ere atzo jakinarazi zuen Eusko Jaurlaritzak laster bertan behera izanen direla COVID-19aren kontrako neurri gehienak. Jaurlaritzaren urratsak guztiz baldintzatu du Tolosako Udalarena, ospakizuna egitearen alde agertzeraino.
Irakurri albistea, hemen: Tolosaldeko Ataria: Tolosako inauteriak egingo dira |
2022-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/209485/pandemiaren-laquokolpearenraquo-ostean-laquoberrabiarazteko-garaiaraquo-iritsi-dela-esan-du-urkulluk.htm | Gizartea | Pandemiaren «kolpearen» ostean, «berrabiarazteko garaia» iritsi dela esan du Urkulluk | Osakidetzak «paradigma aldaketa» behar duela uste du EH Bilduk. Osasun sistemaren «egiturazko arazoei» heltzeko eskatu du Elkarrekin Podemos-IUk. | Pandemiaren «kolpearen» ostean, «berrabiarazteko garaia» iritsi dela esan du Urkulluk. Osakidetzak «paradigma aldaketa» behar duela uste du EH Bilduk. Osasun sistemaren «egiturazko arazoei» heltzeko eskatu du Elkarrekin Podemos-IUk. | Kontrolerako osoko bilkura egiten ari dira Eusko Legebiltzarrean, eta pandemiaren kudeaketari buruz eta aurrera begirako urratsei buruz mintzatu da Iñigo Urkullu lehendakaria. Atzo, Labik erabaki zuen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan indarrean ziren neurri murriztaile guztiak bertan behera uztea, eta lehendakariak gaur berretsi du pandemiaren adierazle guztiek joera positiboa erakusten dutela eta hemendik aurrera «arretaz» jarraituko diotela zientzia komunitateak pandemiatik endemiara igarotzeko prozesuaz zabalik duen eztabaidari. Hala ere, gogoratu du oraindik pandemia ez dela desagertu, birusaren mutazio gaitasuna arriskutsua dela, eta mundu zabalean txertaketa defizita dagoela. Jaurlaritzak «berreskuratzeari» lehentasuna emango dio hemendik aurrera: «Pandemiaren kolpearen ostean, berrabiarazteko unea da. Bultzada berri baterako aroan gaude». Bere hitzetan, gazteria, gizarte-kohesioa, zaintza-sistema, eraldaketa ekonomikoa, susperraldia eta indarberritzea izango dira Eusko Jaurlaritzaren estrategiaren zutabeak.
Osakidetzaren greba
EHBilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk galdetu diote ea zein neurri hartuko dituen Osakidetzaren egoera konpontzeko. Urkulluk aitortu du Osakidetzak pandemia hasi zenetik «arazoak» dituela, baina erantsi du arazoak izurriaren eraginez izan direla eta «mundu osoko osasun sistemetan» gertatu direla. Ukatu egin du Osakidetza «gain behera» denik eta «prekaritatea» dagoenik, eta datuak eman ditu hori gezurtatzeko: esan du Eusko Jaurlaritzak «herritar bakoitzeko 1.984 euro inbertitzen» dituela osasunean; inoiz baino profesional gehiagok lan egiten duela Osakidetzan, eta, gainera, lan eskaintza publiko bat abian dagoela. «Gure lehentasuna osasun publikoa mantentzea da, erantsi du. Horiek hala, azpimarratu du osasun sistemaren arazoak «hemen eta mundu guztian» daudela: «Ez da grebara deitzeko unea, arreta bermatzeko unea baizik». «Ezin da osasun publikoa kritikatu, inguruko osasun publikorik onena baitugu», gaineratu du. Ezeztatu du, halaber, Osakidetzak egiturazko arazoak dituela, eta berretsi du arazoen muina dela lanpostu jakin batzuk betetzeko zailtasunak daudela. «Arazo hori ez da greba batekin konponduko», berretsi du.
Maddalen Iriartek (EH Bildu) eta Miren Gorrotxategik (Elkarrekin Podemos-IU) Osakidetzaren egungo egoera larriaz ohartarazi dute. Gogoratu dute bi greba deialdi deituak daudela Osakidetzan, eta beharrezkoa dela haren egiturazko arazoei konponbidea ematea. Iriartek ohartarazi duenez, azken urteotan ez da benetako ahalegina egin Osakidetza indartzeko, eta azpimarratu du Osakidetzak «paradigma aldaketa» behar duela, politika publikoak erdigunean jarrita. Gorrotxategik, berriz, Jaurlaritzari aurpegiratu dio Osakidetzaren «egiturazko arazoei» ez heltzea, eta Urkulluri «autokonplazientzia» aritzea. |
2022-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/209486/eskola-erlijiosoetan-sexu-abusuak-jasandako-60-biktimaren-testigantzak-bildu-ditu-nafarroako-gobernuak.htm | Gizartea | Eskola erlijiosoetan sexu abusuak jasandako 60 biktimaren testigantzak bildu ditu Nafarroako Gobernuak | Sexu abusuen egiturari eta dimentsioari buruzko txostena aurkeztu du Eduardo Santos kontseilariak. | Eskola erlijiosoetan sexu abusuak jasandako 60 biktimaren testigantzak bildu ditu Nafarroako Gobernuak. Sexu abusuen egiturari eta dimentsioari buruzko txostena aurkeztu du Eduardo Santos kontseilariak. | Elizaren sexu abusuei buruzko txostena aurkeztu du Nafarroako Gobernuko Justizia eta Migrazio Politiketako kontseilari Eduardo Santosek. Zehazki, NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoko ikerlari talde batek ondu du txostena, eta sexu abusuen biktima izandakoen salaketak hartu dituzte oinarri horretarako. EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Unesco katedrako zuzendari Jon Mirena Landak eta NUPeko aditu Amaia Alvarezek eta Roldan Jimenok ere parte hartu dute azterlanean.
Elizaren sexu abusuen auzian Nafarroako Gobernuak duen egitekoa zein den argitu du Santosek, irmo: dioenez, «biktimak babestea» da eginbeharra. «Gu ez goaz inoren kontra, biktimen alde baizik», zehaztu du kontseilariak. Halaber, azaldu du sexu abusuena ez dela «Eliza Katolikoaren arazo bat, Eliza Katolikoan gertatu den arazo bat baizik». Hain zuzen ere, azpimarratu du lankidetza ezinbestekoa dela auzi honetan: «Beharrezkoa izanen dugu Elizaren laguntza, auzi honetan argia jarri nahi badugu. Horregatik eskatu diegu beren artxiboak zabal ditzaten».
Txostenean bildutakoei erreparatu die Santosek, eta ondorio nagusiak aletu. Halere, aitortu du txostenean azaltzen diren kasuak «oso gutxi» direla: «Icebergaren tontorra besterik ez da. Seguruenik, gehiago azaleratuko dira, biktimek hitz egitera ausartzen diren heinean». Edonola ere, fiskaltzari helarazi diote dokumentua, hark «beharrezkotzat jotzen dituen ekinbideak abiatu ditzan». Parlamentuan gaiari erreparatzeko batzorde legegile bat abiarazi nahi duela ere iragarri du Santosek. Han eginiko lanean oinarrituta, foru lege bat ere ondu nahi dute, «ahalik eta kontsentsurik handienarekin».
Biktimak topatzea, zail
Txostenaren arduradunak, NUPeko Mikel Lizarragak, ikerlanaren nondik norakoak aletu ditu. Azaldu duenez, 42 testigantza jaso zituzten hasieran txostena ontzeko, baina prozesua hasi zenetik, biktima gehiagok eurengana jo dute. Nabarmendu du, guztira, «ia 60 kasu» aztertu dituztela. Santos kontseilariak gaineratu du, hala ere, horiek «izozmendiaren tontorra» besterik ez direla, «biktima askok ez dituztelako erasoak publiko egin nahi izan».
Era berean, Lizarragak esan du «zailtasun handiak» izan dituztela testigantzak jasotzeko: «Biktima askok ez dute bere burua biktimatzat identifikatzen. Ez dute uste sufritutakoak sexu abusuak izan zirenik, beste jende askok ere sufritu zituelako eta, nolabait, normalizatu egin dutelako. Beste askok, berriz, inkontzientean lurperatu dituzte erasoak, erabat ahazteraino». Halaber, esan du salaketa gehiago ez azaleratu izanaren atzean «Eliza Katolikoak oraino duen eragina eta itzal luzea» dagoela: «Batzuek salaketa jartzeko urratsa egin dutenean, ingurukoen presioa jasan behar izan dute. Esan diete ez duela merezi halakoak salatzea, eta zenbait biktimak, gainera, mehatxuzko oharrak jaso izan dituzte». |
2022-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/209487/sarek-protestara-deitu-du-biharko-galdakaon-cresporen-gradu-aldaketaren-aurka.htm | Politika | Sarek protestara deitu du biharko Galdakaon, Cresporen gradu aldaketaren aurka | Espainiako Auzitegi Nazionalaren aginduz berriro sartu beharko du Basauriko espetxean, jada hirugarren graduan eta kalean bazegoen ere. Sarek salatu du «irizpide politikoak» erabili dituztela kartzelara itzularazteko. | Sarek protestara deitu du biharko Galdakaon, Cresporen gradu aldaketaren aurka. Espainiako Auzitegi Nazionalaren aginduz berriro sartu beharko du Basauriko espetxean, jada hirugarren graduan eta kalean bazegoen ere. Sarek salatu du «irizpide politikoak» erabili dituztela kartzelara itzularazteko. | Sarek manifestaziora deitu du biharko Galdakaon (Bizkaia), Jon Crespo euskal presoaren herrian. 13:00etan abiatuko da protesta, Kurtzeko plazatik, Etxerako bidean oztoporik ez! lelopean. Izan ere, salatuko dute Espainiako Auzitegi Nazionalaren aginduz berriro kartzelara itzularazi dutela Crespo. Preso galdakoztarra hirugarren graduan zegoen, kalean, Basauriko espetxeko tratamendu batzordearen eskariz, baina bigarren graduan ezarri dute berriro, eta, beraz, kartzela barnean egon beharko du.
Sareren ustez, Espainiako Auzitegi Nazionalaren erabakia «bizikidetzarako bidea oztopatzeko beste urrats bat» da. Ohartarazi dute tratamendu batzordeek «irizpide profesionalen» arabera erabakitzen dutela presoak graduz aldatzea edo haiei baimenak ematea, baina irizpide horiek «zuzendu» egiten dituela fiskaltzak, presoen bilakaeraren berri izan gabe: «Jarrera horren oinarrian irizpide politikoak baino ez daude, eta gainditu behar eta nahi ditugun etapetara garamatza».
Basauriko tratamendu batzordeari eskatu diote Crespo berriro hirugarren graduan jar dezatela. |
2022-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/209488/makina-erreminta-154-hazi-da-2021ean.htm | Ekonomia | Makina-erreminta %15,4 hazi da 2021ean | Sektoreak 1.528 milioiren salmentak izan ditu, eta horietatik %75etik gora atzerriko merkatuetan. Ekainean egingo dute biurtekoa, BECen. | Makina-erreminta %15,4 hazi da 2021ean. Sektoreak 1.528 milioiren salmentak izan ditu, eta horietatik %75etik gora atzerriko merkatuetan. Ekainean egingo dute biurtekoa, BECen. | AFM Makina-erremintako patronala pozik dago 2021. urteak utzi dituen emaitzekin. Zailtasunak zailtasun, iazkoa «urte ona» izan dela azpimarratu du Xabier Ortueta klusterreko zuzendari nagusiak. Sektorearen fakturazioa %15,4 handitu da, eta pandemian galdutakoaren zati handi bat berreskuratu du. «Jauzi nabarmena ikusi dugu pandemiaren lehen sei hilabeteetan izandako bat-bateko beheraldiaren ondoren».
Euskal industriarentzat oinarrizkoa den sektorea da makina-erreminta, eta pandemiaren gordinenean lurrikara handi bati aurre egin behar izan zion. Autogintzaren geldialdiak aurrena eta COVID-19aren krisiak ondoren, ataka larrian utzi zuen sektorea, ia eskaririk gabe geratzeraino. Ari da suspertzen, edonola ere, eta iazko emaitzak dira horren erakusle.
Sektoreak 1.528 milioi euroren salmentak izan ditu 2021ean, eta horietatik 1.204,38 milioi esportazioak izan dira. Esan beharrik ez dago: kanpoko salmenta horiei esker hazi da sektorea: %19,72 egin dute gora. Hauek dira produktu gehien esportatu dituzten herrialdeak: AEBak (%10,6), Txina (%9,8), Alemania (%9,7), Italia (%8,5), Frantzia (% 5,8), India (%5,5), Turkia (%5,1), Mexiko (%4,3), Portugal (%3,9), eta Erresuma Batua (%2,9).
Azpisektoreka, ordea, badira aldeak. Hau da, enpresa batzuek besteek baino arazo gehiago dituzte oraindik ere. Esaterako, harroketa makineriarekin aritzen direnek %19,82 handitu dituzte salmentak, 670,27 milioi euroraino, eta pandemia aurreko datuak gainditu dituzte. Bereziki, fresaketa sektorearen datu onak azpimarratu ditu patronalak, nola teknologian hala merkatu kuotan liderra bilakatu baita.
Aldiz, deformazioan aritzen diren enpresen fakturazioa % 3,53 apaldu da, eskaera kopurua hobetu duten arren. Autogintza eta aeronautika guztiz lehengoratu ez izanak moteldu du susperraldia, Ortuetak adierazi duenez.
Ziurgabetasuna nazioartean Mundu zabaleko merkatuetan zalantza eta ziurgabetasun handiak dira oraindik ere, eta, AFMk adierazi duene,z horrek susperraldian eragin dezake. Ukrainako krisi geopolitikoa, zenbait osagai falta eta energiaren eta garraio kostuen garestitzeak aipatu ditu horien artean. «Orain, jarduerari eta marjinei eutsi behar diegu, berrikuntzan eta digitalizazioan inbertitzen jarraitu ahal izateko, testuinguru nahasi eta inflazionista batean: hori da gure erronka nagusia», adierazi du Cesar Garbalena AFMko presidenteak.
Euskal Herriko eta Espainiako merkatuei dagokionez, aldiz, galdutakoaren zati bat berreskuratu badute ere, oraindik bere ahalmen osotik «urrun» daudela aitortu du patronalak. Hala ere, aurreikuspenei begira baikor azaldu da, eta uste du zenbait alorretan pandemia aurreko emaitzak ere hobetuko dituela. Ildo horretan, Jaurlaritzak makinak berritzeko abiatutako Renove plana txalotu du Garbalenak. «Konbentzituta gaude hori dela bidea».
Biurtekoaren zain Barne merkatua suspertzeko itxaropen guztiak makina-erremintaren biurtekoan ditu jarriak sektoreak. Ekainaren 13tik 17ra egingo dute, Barakaldoko BECen (Bizkaia). 2020an ziren egitekoa, baina, pandemiaren ondorioz, atzeratzea erabaki zuten hasieran, eta bertan behera utzi behar izan zuten azkenean. Bada, aurten berreskuratuko dute. «BECeko eta AFMko talde bateratua lanean ari da BIEMH 2022 azoka industria berriz biltzeko gunea izan dadin», adierazi du Ortuetak. «Erakusleiho bikaina dugu salmentei bultzada emateko». |
2022-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/209489/karbono-aztarna-eta-klima-larrialdi-moduko-hitzak-jaso-ditu-euskaltzaindiak.htm | Gizartea | 'Karbono-aztarna' eta 'klima-larrialdi' moduko hitzak jaso ditu Euskaltzaindiak | Klima aldaketaren oinarrizko lexikoa jasotzen duen txostena aurkeztu du Euskaltzaindiak, 25 kontzepturekin | 'Karbono-aztarna' eta 'klima-larrialdi' moduko hitzak jaso ditu Euskaltzaindiak. Klima aldaketaren oinarrizko lexikoa jasotzen duen txostena aurkeztu du Euskaltzaindiak, 25 kontzepturekin | «Gero eta gehiago hitz egiten da hedabideetan nahiz kalean klima-aldaketaz eta aldaketa horri aurre egiteko hartu behar diren neurriez. Esate baterako, gai horrek zeresan handia eman du Nazio Batuen Erakundeak antolatu berri duen nazioarteko COP26 goi-bileraren harira». Euskaltzaindia jabetu da horretaz; izan ere, klima aldaketaren inguruko euskarazko esamolde ugari txertatzen ari dira eguneroko hizkeran. Horregatik, Euskaltzaindiak eta UZEIk horien hautaketa bat egin eta Klima-aldaketaren oinarrizko lexikoa izeneko txostena argitaratzeko beharra antzeman dute, «oinarrizko kontzeptu batzuk argitu eta euskarazko terminoak finkatzen laguntze aldera», azaldu du Euskaltzaindiak. Deskarbonizazio, karbono-aztarna eta klima-larrialdi bezalako «25 kontzeptu» jaso dituzte txostenean.
Euskaltzaindiak eta UZEIk elkarlanean argitaratu dituzten beste lexikoetan bezala (Koronabirusaren oinarrizko lexikoa eta Telelanaren oinarrizko lexikoa), txosten hau egiteko orduan ere oinarritzat hartu dituzte Euskaltzaindiaren hiztegi arauemailea, Euskalterm terminologia banku publikoa eta inguruko beste hizkuntzetako terminologia banku nagusiak ere. Era berean, azaldu dute «oso kontuan» hartu dela klima aldaketari buruzko euskarazko erabilera ere: bereziki, hedabideetakoa. |
2022-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/209490/imanol-rojo-39-izan-da-estilo-klasikoko-15-kilometroko-proban-eta-manex-salsamendi-90.htm | Kirola | Imanol Rojo 39. izan da estilo klasikoko 15 kilometroko proban, eta Manex Salsamendi, 90. | 10. kilometrora arte onenengandik gertu ibili da Rojo, baina gero behera egin du. Gustura bukatu du, hala ere: "Egindakoarekin oso pozik nago". | Imanol Rojo 39. izan da estilo klasikoko 15 kilometroko proban, eta Manex Salsamendi, 90.. 10. kilometrora arte onenengandik gertu ibili da Rojo, baina gero behera egin du. Gustura bukatu du, hala ere: "Egindakoarekin oso pozik nago". | Imanol Rojok osatua du bere bigarren proba Pekingo Olinpiar Jokoetan: 39. izan da estilo klasikoko 15 kilometrokoan. Manex Salsamendi nafarrak ere parte hartu du proba berean, eta 90. izan da Brasilgo selekzioko 19 urteko kidea. Livo Niskanen finlandiarrak irabazi du urrezko domina, Alexander Bolxunov errusiarrak jantzi du zilarrezkoa, eta Johannes Klaeborentzat izan da brontzezkoa.
Rojok dotore ekin dio lasterketari, eta hirugarren kilometroan 19 segundo gehiago zuen liderraren aldean. 7,5. kilometroan, 18 segundora txikitu du aldea. Gero, ordea, hortik aurrera behera egin du Tolosakoak (Gipuzkoa), eta, azkenean, 41.24 minutuko denbora osatu du. Garaileak 3.29 minutu atera dizkio. Lanak amaitu eta gero, probaren balorazioa egin du: "Egindakoarekin oso pozik nago. Sentsazio onak izan ditut 10. kilometroraino, baina hor amaitu zaizkit energiak. Uste baino azkarrago hasi naiz; horrek erre egin nau pixka bat, baina onena da fisikoki ondo nagoela, eta distantzia luzeetan askoz hobeto noala. Kontuan izan behar da ez dela nire distantziarik gustukoena, baina nire emaitzarik onena da, hala ere".
Tolosarrari hirugarren proba geratuko zaio orain Joko hauetan: 50 kilometrokoa. "Hauxe da nire helburu nagusia, eta 17. postua hobetzea jarri dut asmotzat".
Salsamendiren lana aztertzerakoan, denbora honekin osatu ditu lanak: 50.35 minutu. Txapeldunak 12.40 minutu atera dizkio. 9. kilometroan 8.29 minutuko atzerapena zeukan, eta 10.ean, 9.31koa. |
2022-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/209491/osasun-langileen-lan-baldintzak-lehenetsi-ditu-baionako-ospitaleko-zuzendari-berriak.htm | Gizartea | Osasun langileen lan baldintzak lehenetsi ditu Baionako ospitaleko zuzendari berriak | Frantziako Estatuko ospitale publikoan «ezinegon» bat dagoela aitortu du Fréderic Espenelek, baina, haren ustez, «dena ez doa gaizki». Lurraldearen errealitatearen eta beharren araberako gogoeta bat egin behar dela erran du. | Osasun langileen lan baldintzak lehenetsi ditu Baionako ospitaleko zuzendari berriak. Frantziako Estatuko ospitale publikoan «ezinegon» bat dagoela aitortu du Fréderic Espenelek, baina, haren ustez, «dena ez doa gaizki». Lurraldearen errealitatearen eta beharren araberako gogoeta bat egin behar dela erran du. | Frederic Espenel izanen da Baionako ospitaleko zuzendari berria. 50 urte ditu, eta 20 urte baino gehiagoko esperientzia du ospitaleetako zuzendari gisa. Orain arte haren kargua betetzen zuen Michel Glannes ordezkatuko du. Gaur aurkeztu du bere burua hedabideen aitzinean, eta, Baionako ospitalearen jarduerari buruzko datuak emateaz gain, ospitale publikoari buruz duen ikuspegia ere azaldu du. «Osasun demokraziarako misio bat dugu. Niretzat, osasun publikoari buruzko eztabaida eta adierazpen leku izan behar du ospitaleak». Aitortu du azken urteetan «ezinegon» bat dagoela Frantziako Estatuko ospitale publikoan, eta osasun langileen lan baldintzak hobetzeko elkarrizketa sozialari «garrantzi handia» emanen diola erran du.
COVID-19ak eragindako osasun krisiaren garaian hartu du ospitaleko zuzendaritza Lespedek, eta gaur egun Baionan duten egoeraren berri emateko baliatu du lehen agerraldia. Azken asteetan larrialdi zerbitzuetan beherakada ikusi badute ere, ospitaleratzeetan oraindik «oso ukituak» direla erran du. Era berean, ospitaleko langileen egunerokoan eragin duen aldaketa ere azpimarratu du: ordu kopuru gehiago, atseden egunei begira aldaketak, ordezkapen beharrak... «Osasun krisiak agerian eman du ospitale publikoaren egituratzearen garrantzia. Gogoeta bat behar dugu laneko bizi kalitateari buruz».
«Ezinegon» bat baldin bada ere, «dena ez doa gaizki», Espenelen hitzetan. «Osasun krisiari erantzuteko ospitale publikoak egin duena bikaina da», adierazi du. Azken urteetan, baliabide falta eta lan baldintzen okertzea salatu dituzte osasun langileek, eta mobilizazio andana egin dituzte, besteak beste langile eta ohe gehiago eskatzeko. Espenelen iritziz, lurraldearen errealitatearen eta beharren arabera egin behar da gogoeta. «Batzuetan ohe gehiagoren beharra bada, suspertzean adibidez; baina beti ez da hala. Pragmatikoa izan behar da». Txertatzeari uko egin izanagatik kargutik kenduak izan diren langileei buruz ere mintzatu da. Kopuru zehatzik ez du eman, baina «arras guti» dira, haren hitzetan; «hamar bat», eta gehienak ez dira osasun langileak. «Ez du ospitalearen funtzionamendua trabatzen.
Larrialdi zerbitzuak
Baionako ospitalearen jardueraren datuak emateko ere baliatu du Espenelek aurkezpen agerraldia. Larrialdetako pasaiak aipatu ditu, besteak beste: 2021ean 58.448 pasaia izan dira ospitaleko larrialdietan, baina horietako %70ek ez dute ospitaleratzerik eragin. Urtarrilaren hasieratik ordainpeko artak dira horiek, eta neurriak izan ditzakeen eragin kaltegarriak salatu dituzte batzuek. Espenelek azpimarratu du ospitalera doan jendea «arta beharra» duelako joaten dela; haatik, ez du txartzat eman Frantziako Gobernuak hartutako neurria. «Larrialdietako artak lehen ere ordaintzen ziren, baina faktura bat baino gehiago jasotzen zituen pazienteak. Egin dena sinplifikatze bat da. Mutualik ez dutenek baizik ez dute ordaindu beharko, eta arras guti dira». Halaber, ez du uste inor ospitalera joateko «frenu bat» izanen denik.
Azkenik, Baionako ospitalean euskarak izan beharreko lekuaz ere mintzatu da kazetarien galderei erantzunez. Orain arte abiatutako lanari jarraipena emateko borondatea agertu du, besteak beste, seinaletikan euskarari lekua emanez. «Lurralde honetako nortasuna egituratzen duen aberastasun bat da, eta sustatzen segituko dugu», adierazi du. «Osasuna giza zientzia bat da. Gizatasunez aberastu dezakeen onuragarria baizik ezin da izan». |
2022-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/209492/osasun-neurrien-arintzea-iragarri-du-frantziako-gobernuak.htm | Gizartea | Osasun neurrien arintzea iragarri du Frantziako Gobernuak | Otsailaren 28tik aitzina maskara ez da beharrezkoa izanen osasun ziurtagiria eskatzen duten lekuetan. Eskoletako protokoloa ere arindu dute | Osasun neurrien arintzea iragarri du Frantziako Gobernuak. Otsailaren 28tik aitzina maskara ez da beharrezkoa izanen osasun ziurtagiria eskatzen duten lekuetan. Eskoletako protokoloa ere arindu dute | Osasun egoera «hobetzen» ari dela eta, neurriak arintzea erabaki du Frantziako Gobernuak. Otsailaren 28tik aitzina, maskararen erabilpena ez da gehiago beharrezkoa izanen osasun ziurtagiria eskatzen duten leku itxietan. Ostatuak, jatetxeak, saltokiak eta publikoa hartzen duten bestelako lekuak sartzen dira hor, baina ez garraio publikoak.
Kontaktu kasuek egin beharreko probak ere arindu dituzte. Orain arte hiru proba egin behar izaten ziren; hemendik aitzina, bakarra egin beharko da, kontaktu izan eta bi egunera.
Azkenik, eskoletako protokoloaren arintzea ere iragarri du Frantziako Hezkuntza Ministerioak. Ikasgelatik kanpora maskara erabiltzea ez da baitezpadakoa izanen, eta barneko jarduera fisikoetarako ere ez da beharrezkoa izanen. Haurrek egin beharreko probak ere arinduko dira, eta proba bakarra egin beharko dute, kontaktu izan eta bi egunetara. Otsailaren 21etik aitzina gurasoek ez dute probaren ziurtagiririk erakutsi beharko haurra ikasgelara itzultzeko. |
2022-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/209493/lau-eguneko-greba-deialdia-egin-dute-petronorren.htm | Ekonomia | Lau eguneko greba deialdia egin dute Petronorren | Azpikontrataturiko langile guztien erregularizazio prozesu bat has dadila nahi dute. ELAk, LABek, CCOOk, UGTk eta ESK-k bat egin dute deialdiekin. | Lau eguneko greba deialdia egin dute Petronorren. Azpikontrataturiko langile guztien erregularizazio prozesu bat has dadila nahi dute. ELAk, LABek, CCOOk, UGTk eta ESK-k bat egin dute deialdiekin. | Petronorren ordezkaritza duten bost sindikatuek lau eguneko greba deialdi bateratua egin dute. Langile azpikontratatuen baldintzak hobetzeko eskatu dute, eta, horretara behartzeko, Muskizko (Bizkaia) findegian lanuzteak egingo dituzte otsailaren 24an eta martxoaren 3an, 10ean eta 11n. Enpresak ostegunean jakinarazi zuenez, 50 eguneko ekoizpen jaitsiera hasiko du otsailaren 15ean, eta kontu horrekin lotura du deialdiak.
ELAk, LABek, CCOOk, UGTk eta ESK-k bat egin dute eskaeran. Esan dute ahaleginak egin dituztela elkarrizketa mahaia irekitzeko eta negoziatzeko, baina, haien iritziz, «Petronorrek eta azpikontratetako arduradunek ez dituzte langileen lan baldintzak hobetu nahi». Sindikatuek azpikontrataturiko langile guztien lan baldintzak erregularizatzeko balioko duen kontratu lotesle bat nahi dute. Akordio horren bitartez, bi helburu lortu nahi dituzte: batetik, lanpostu gehiago ez galtzea, eta, bestetik, langile finkoen eta azpikontratatuen baldintzen arteko ezberdintasunak ezabatzea. Subrogazioaren aldarria ere egin dute sindikatuek, lan baldintzei eutsiz, eta langintza bakoitzeko sektore lan ituna errespeta dadila eskatu dute.
Greba egiten bada, egun horietan findegia bere ahalaren %50ean arituko da, hilaren 15ean urteroko mantentze etenaldia hasiko baitu. Eten horretan, besteak beste, koke planta gainbegiratuko dute bigarren aldiz. Petronorrek 1.000 langile ditu, eta 1.400 ere izaten ditu egun batzuetan. Grebek, normalean, ez diote eragiten mantentze arloari, Eusko Jaurlaritzak %100eko gutxieneko zerbitzuak ezartzen baititu. |
2022-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/209494/kantu-gaualdia-harrera-sostengatzeko.htm | Politika | Kantu gaualdia, Harrera sostengatzeko | Harrerak, euskal preso eta iheslari ohien laguntzeko elkarteak, besteak beste ekarpen ekonomikoak ziurtatzen ditu. Elkartea babesteko, gaualdi berezia antolatu dute biharko, Pagolan. Didier Agerre preso ohiak Harreraren garrantzia aipatu du. | Kantu gaualdia, Harrera sostengatzeko. Harrerak, euskal preso eta iheslari ohien laguntzeko elkarteak, besteak beste ekarpen ekonomikoak ziurtatzen ditu. Elkartea babesteko, gaualdi berezia antolatu dute biharko, Pagolan. Didier Agerre preso ohiak Harreraren garrantzia aipatu du. | Pagolan biharko antolatu duten gaualdiari pentsatzean, “segidan” deliberatu zuten Harrera elkartearen alde eginen dela, Didier Agerren erranetan, euskal preso ohiak eta iheslariak laguntzeko. Azken urte hauetan, preso anitz libratuak dira zigorra bete ondotik; ondorioz, Harreraren diru beharrak ere handitu dira. Gastuen gorakadari aurre egiteko, beraz, Harrerak urtero saltzen duen janari saskiaz gain, eta pertsona batzuen ekarpen ekonomikoaz gain, proposamen kultural berriak agertu dira urte hastapen honetan: bertso saio bat izan da berriki Hendaian, eta kantaldia izanen da Pagolan bihar.
Joan den ekainean itzuli zen Didier Agerre bere herrira, Pagolara, hogei urteko presondegi zigorra bete ondotik. ZEN sostengu batzordearen laguntzak bi hilabetez “burua uretik ateratzen lagundu” zion, erran duenez, eta ondotik lan egiteko “deliberoa hartu” zuen. Baina pagolarrak aitortu du garrantzitsua dela Harreraren laguntza. “Beti bada elkartasuna, hori ez da ukatu egin behar, baina bada Harrerak egiten duen lana ere, eta kasu batzuetan, ez dut erranen miseria gorrian direla, baina alimaleko nekeziak dituzte aitzina egiteko”.
Maila juridikoan, osasun sailean eta laguntza ekonomikoa ziurtatzen ditu Harrerak. Presondegitik atera berria denarentzat, edo errefuxiatuarentzat, laguntzaileak bideratzen ditu, batetik: izan administrazioan egin beharreko urrats desberdinetan laguntzeko, edo osasun arrangurei aitzin egiteko, kasu guztietan elkartean laguntza ekar dezaketen pertsonak badirela ziurtatu du Agerrek: “Badira berezituak diren pertsona batzuk eta beti laguntzeko prest direnak”.
Osasun arazoetan badira ohikoak direnak, nornahik dituenak, baina badira eritasun larriak dituzten pertsonak ere. Duela zenbait urte, adibidez, Oier Gomez euskal preso ohiak, dokumental batean, bere lekukotasuna eman zuen Harrerak mediku berezituekin harremanak ukaiten nola lagundu zuen kontatzeko, besteak beste; 2019ko urtarrilean zendu zen Gomez. Gaur egun ere, Agerre preso ohiak dioenez, badira egoera larrian direnak: “Ezagutzen ditut batzuk, sobera publiko egin nahi ez dutenak, eta deabruaren problemak dituztenak”.
Testuingurua ere aldatu da azken urteetan, militanteen adinak aitzinatu arau. “Preso ohiak geroz eta zaharrago dira, eta horiek ere lagundu behar dira. Azken urte honetan, adibidez, badira zahar etxeetan sartu diren errefuxiatu edo preso ohiak, eta horrek kostu bat badu”, zehaztu du Agerrek. Beste egoera batzuk ere aipatu ditu: urte anitzez erbestean, presondegian edo Ipar Euskal Herrian berean egon direnak, hain zuzen. “Bere ingurugiroaren erroak galdu dituztenak dira horiek, eta lansari tipiak edo erretreta tipiak dituztenak —geroz eta gehiago dira—, baldintzak tipituak dituztenak. Bada errealitate hori, eta miseria ere bai”.
Pagolako kantaldia ere, Agerren ustez, “parada bat da oihartzun bat emateko” Harrerak egiten duen lanari. Horregatik, hasiera emateko, elkarteko kide batek eta preso ohi pagolarrak hitza hartuko dute, gaualdia “bozgorailu” ere izan dadin, ez bakarrik musika. Pagolan ariko diren musikari gehienek, gainera, “aitzineko urteetatik urratsak eginak dituzte, eta Lannemezango presondegira hurbildu zituzten”, Agerrek dioenez.
Elkartasuna joan-jinean
Amets Arzallus eta Odei Barroso bertsolariak; Aitor Gorosabel, Xabi Bastida, Mixel Etxekopar, Galtxetaburu, Niko Etxart eta Anje Duhalde musikariak, eta Xiberoots taldea ariko dira herriko gelan, 20:00etan hasirik. Gaualdian ariko diren gehienak egon ziren Agerrekin, preso zen garaian: “Guretako hats baten gisakoak ziren kanpotik horra ziren artista horiek. Egia da guhaurren aldetik, barnetik, lan bat eramaten genuela eta artistikoki hau edo hura lantzen genuela; eta horri esker, inportantzia haboro ematen genuen artista batzuk bisitan horra zirelarik”.
Mixel Etxekopar horien artean zen, eta Musikartzela liburuan plazaratu berri du, ZTK argitaletxean, bizi izan duen esperientzia hori: urteetan joan-jinak egin ditu presondegira, beste artista batzuekin gehienetan. “Gure artera agertzeko eman duten urratsak zinez balio berezi bat hartzen zuen, eta, hats berri bat emateaz gain, momentu goxo bat iragateko parada zen beti”, oroitzen da Agerre.
Su ta Gar taldeko kideak, berriz, Pagolara 1997an joan ziren lehen aldiz, errepikak egitera disko bat prestatzeko. Agerrek hamar urteko kondena bete zuelarik, berriz ere Pagolara itzuli zen taldea, elkartasun kontzertu batean jotzeko. Bihar bi taldekide igoko dira tauladara: Aitor Gorosabel eta Xabi Bastida.
Didier Agerrentzat, segida ukanen duen saioa da biharkoa. “Data hori istant bat da, baina hortik aitzina beharrak beti hor egonen dira, eta geroz eta handiagoak izanen dira; Horrek erran nahi du halako ekimenak emendatu beharko direla, bide ekonomikoak ziurtatzeko”, nabarmendu du euskal preso ohiak. |
2022-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/209495/bingen-zupiria-laquotxillardegi-idazle-eta-hizkuntzalaria-nekez-uler-daiteke-politikari-eta-ekintzailea-alde-batera-utzitaraquo.htm | Politika | Bingen Zupiria: «Txillardegi idazle eta hizkuntzalaria nekez uler daiteke politikari eta ekintzailea alde batera utzita» | Jasone Agirrek gogorarazi dio Txillardegi 1967an irten zela ETAtik, «ikurrinak ipini, pintaketak egin eta sinbolo faxistak deuseztatzen zituenean» | Bingen Zupiria: «Txillardegi idazle eta hizkuntzalaria nekez uler daiteke politikari eta ekintzailea alde batera utzita». Jasone Agirrek gogorarazi dio Txillardegi 1967an irten zela ETAtik, «ikurrinak ipini, pintaketak egin eta sinbolo faxistak deuseztatzen zituenean» | EH Bilduko Jasone Agirre legebiltzarkideak kargu hartu dio Bingen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuari gaur eguerdian, Eusko Legebiltzarrean, hark Radio Euskadin urtarrilean egindako adierazpen batzuengatik. Horietan Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi Rodolfo Martin Villa «politikari frankista kriminalarekin» parekatu zuela esan dio Agirrek, eta 1976ko martxoaren 3ko eta 1978ko sanferminetako sarraskien ardura izan zuela nabarmendu du. «Herri honi mina baino ekarri ez dion pertsona batekin parekatu duzu Txillardegi».
Agirrek esan dio «lotsa» ematen diola «Txillardegi nor zen eta herriari zer eman zion» azaldu beharrak, eta hark sortzen lagundutako euskara batuan hitz egiten ari zitzaiola. Gainera, adierazi du Txillardegi aitzindaria izan zela «hizkuntza eta politika lotzen normalizazioaren bidean», eta beste arlo batzuetan ere bai. «Kultura sailburu gisa, babestu behar duzun –eta, ziurrenik, maite duzun– euskal literatura modernizatu zuen», gehitu du.
Ikusi gehiago: Joxe Austin Arrieta Ugartetxea: Sinestezina, Bingen
Hitzaldian, Agirrek gogora ekarri du Txillardegi ETAren sortzaile intelektuala izan zela 50eko hamarkadan, «EAJren barrutik, zure alderdiaren barrutik, bere jarduna gainditu zuen frankismoaren aurka egiteko». Hori horrela, azpimarratu du Txillardegik 1967an utzi zuela ETA: «Frankismoaren gogorrenean, ikurrinak ipini, pintaketak egin eta sinbolo faxistak deuseztatzen zituen hasierako ETA hura». ETAk 1968an hil zuen lehenbizikoz.
«Kultura eta hizkuntza sailburu gisa Txillardegiri aitortza egitea historia zuritzea dela uste du sailburu jaunak?», galdetu dio Agirrek. Zupiriak erantzun dio esanez ez daukala asmorik Txillardegi zenaren inguruan eztabaidan hasteko, «dena esanda dagoelako», baina bere urtarrileko adierazpenak argitu nahi izan ditu: «Nik ez nuen Txillardegiz hitz egin nahi Radio Euskadiko elkarrizketa hartan, ez bainuen ulertu EH Bilduk Txillardegi hizkuntzalaria goratzeaz batera Txillardegi politikoa ezkutatzea. Horregatik esan nuen EH Bilduren ekimenean zuriketa ariketa bat ikusten nuela».
«Uste dut Txillardegi idazle eta hizkuntzalaria nekez uler daitekeela Txillardegi politikari eta ekintzailea alde batera utzita», erantzun dio Zupiriak Agirreri, eta gehitu du «ez duela ulertzen» zergatik ez zion EH Bilduk eman Gipuzkoako Urrezko Plaka aldundian agintean egon zenean 2011-2015 artean, «Gipuzkoako hizkuntzalaririk onenari».
Zupiriak esan du «zubiak eraikitzeko unea» dela, «indarkeriaren biktimak entzun eta biktimak gogoratzeko unea», eta ez «beste kontuetan trabatzekoa». «Komeni zaigu denoi gure iraganarekin bakeak egitea».
Aitortza Gasteizko biktimek, 1936ko Gerrakoek eta ETAren biktimek merezi dutela esanez amaitu du sailburuak: «ETAren biktima asko argibide bila dabiltza. Zenbat urte itxaron beharko dute? Ala argirik gabe haien memoria nola itzaltzen den ikusi behar ote dute? Ez al genuke argitasun eskari hau lehenetsi beharko bizirik gauden guztiok lehengoen, oraingoen eta hurrengoen minak leuntzeko?». |
2022-2-12 | https://www.berria.eus/albisteak/209496/berako-irudien-memoria.htm | Bizigiro | Berako irudien memoria | Berari buruzko artxiborik handiena daukate Rosa Mari eta Jose Antonio Errandoneak. Postalak, prentsa zatiak, irudi zaharrak…; denetarik dute beren etxean. Dagoeneko kanpo lana uzteko erabakia hartua dute, baina etxekoa antolatzen segitzen dute anai-arrebek. | Berako irudien memoria. Berari buruzko artxiborik handiena daukate Rosa Mari eta Jose Antonio Errandoneak. Postalak, prentsa zatiak, irudi zaharrak…; denetarik dute beren etxean. Dagoeneko kanpo lana uzteko erabakia hartua dute, baina etxekoa antolatzen segitzen dute anai-arrebek. | Berako erdigunean dago Rosa Mari eta Jose Antonio Totono Errandonea anai-arreben etxea. Bertatik ikusi dute herria hazten, eta bertan jaso dute herriari buruzko artxiborik handiena ere. Berari buruz prentsan ateratako argazkiak, herriko ekitaldietako irudiak, Berako garai bateko postalak, argazki historikoak… Beren etxera sartzea Berari buruzko museo batean sartzea bezala da. Solasean ere nabari zaie herriari dioten maitasuna. Pasioz mintzo dira Berari eta beratarrei buruz, eta argazki bat ikustea nahikoa dute Berari buruzko kontuak kontatzen hasteko.
Aita zenari zor diote argazkiak gordetzeko ohitura. Foruen Plazan denda bat zeukan aitak, eta bertan saltzen zituen argazkilarien argazkiak. Saltzen ez zituenak botatzeak, ordea, pena ematen zion, eta horiek gordetzen hasi zen. Totono Errandoneak argazkiak aurkitu zituen behin, eta horiek antolatzen hasi zen, baita prentsan Berari buruzko albisteak mozten ere.
1977tik aurrera ari da langintza horretan, eta 1980ko urteetan batu zitzaion Rosa arreba. “Totonok herrian antolatzen ziren gauzen prentsa zatiak gordetzen zituen, eta pentsatu nuen nik ere bertara joan eta argazkia ateratzea, horrela informazio osatuagoa izateko”, dio Rosak. Geroztik, Berako ekitaldi guztien argazkiak atera izan ditu: kirol txapelketak, Olentzeroren etorrera, solasaldiak… Ekitaldi guti dira Beran Rosa Errandonearen presentziarik gabeak.
Berako Agerrako zubia.
Oraingo argazkiak ateratzea bai, baina, antzinako argazkiak errekuperatzea dute biek pasio. Berako baserri guztietako argazkiak egitea bururatu zitzaion Rosa Errandoneari, eta, geroztik, heriko baserri guztietan izan da, eta, baserriari argazkiak egiteaz gain, etxeetan zituzten argazki horiek guztiak jasotzen, eta kopiatzen aritu dira. Horri esker, gaur egun zenbatu ezina da beren etxean duten argazki historikoen kopurua, eta jasotako argazki horiek denak bi liburutan eta hainbat erakusketatan erakutsi dituzte.
Bera. herri bat unez-une liburuan herriko bizimoduari buruzko irudiak jaso zituzten, eta Bera baserriz-baserri liburuan, aldiz, Berako baserri guztietako irudiak, eta baita bertan bizi zirenenak ere. Lan hori egiteko herritarrek emandako laguntza ezinbertzekoa izan dela diote biek: “Herritarrek argazkirik eman ez baligute, hau dena ez litzateke posible izango. Ni Berako baserri guztietan egon naiz, eta hori niretzako ohorea da, konfiantza duten seinalea da”, nabarmendu du Rosa Errandoneak.
Berako mojen ikastetxeko ikasleak josten ikasten, 1902.urtean.
Herritarrek emandako babesa eskertzeko bidean dira, ordea; izan ere, artxibo irekia da beraiena, eta esku zabalik hartzen dute argazki bila doan edonor. “Duela gutxi, Berako neska bati bere aitatxi agertzen zen argazkiak eman genizkion, eta harentzako sekulako poztasuna izan zen, bere argazki hagitz guti zeuzkalako”, kontatu du Rosak. Makina bat dira herriko argazkien bila beren etxera joan diren herritarrak, eta beti pozik hartzen dituzte: “Guretzako sekulako poztasuna da”, dio Totono Errandoneak. Urte anitzez Beran udazkenean egiten den Lurraren Egunean erakusketa paratu izan dute herriko argazki eta objektuekin, eta bertan jasotako erantzunarekin ere pozik dira, herritar anitz joan izan direlako ikustera, eta beraien argazkiak eskaintzera.
Berako ezkontza bateko gonbidatuak Euskalduna jatetxeko eskaileratan.
2021. urtea bukatzearekin bat, kanpo lanetako erretiroa hartu dute biek; etxean, ordea, lanean jarraitzen dute: “Beti badago egiteko zerbait, argazkiak artxibatu behar dira, izenak apuntatu, jendearekin egon argazkian ageri direnak identifikatzeko…”. Eta horretan dihardute egun. Daukaten artxibo guztia bigarrenez ordenatzen ari dira, irudi errepikatuak ezabatzen eta argazki guztiak behar bezala identifikatzen eta artxibatzen.
Horretarako metodologia jakin bat dute, Rosak kontatu duenez: “Argazki bakoitzaren ondoan dokumentu bat egiten dugu, eta bertan jartzen dugu nork utzi digun irudia, noizkoa den, nor ageri diren, non dauden…”. Identifikazio lan hori egiteko, herritarren laguntza izaten dute, argazkirik zaharrenetan dagoen jendea ez dutelako ezagutzen. “Duela egun batzuk 90 urteko gizon bat etorri zen, eta orain herriko bertze andre bat etorriko da Berako emakumeak izeneko karpetan ditugun argazkietan jendea identifikatzera”. Bertzelako metodoak ere pentsatu izan dituzte argazkietan ageri den jende hori guztia izendatzeko: “Pentsatu izan dugu herriko aretoan argazkiak paratu eta adineko jendea gonbidatzea”, azaldu du Rosak. Argi dute, ordea, ezinezkoa izanen dela denak identifikatzea, 1900. urteko argazkiak ere badituztelako, eta zaila delako irudi horietan ageri direnen berri izatea gaur egun.
Maleteneko etxea, artxiboko irudian. Berako garaiko autobusa ere ageri da.
Irudiak baino gehiago
Argazkiena, baina, ez da egiten duten lan bakarra. 1987an hasi zen Totono Errandonea prentsan Berari buruzko albisteak mozten, eta horretan jarraitzen du oraindik ere. Azken urteetan, Diario de Noticias, Diario Vasco eta Ttipi-ttapa kazetetako albisteak moztu eta antolatzen ditu, baina aspaldiko hainbat agerkaritakoak ere bildu ditu: La Voz de España, Egin, Pensamiento Navarro… Hori gutxi balitz bezala, Berako besten bueltan ateratzen den Berako Oihua herri aldizkarian ere 42 urtez publikatu du Berako hainbat gairen inguruko artikuluren bat; azkenekoa. elizari buruzkoa.
Iazko urtea bukatzearekin bat bukatu zen bien jardun publikoa, eta Berako Udalak omenaldi xume bat egin zien abenduaren 31n herriaren alde egindako lan eskerga eskaintzeko: alkatea eta bi zinegotzi bertaratu ziren haien etxera, plaka bat eta lore sorta batekin. Sorpresaz hartu zuten biek omena. “Tinbrea jo zuten, eta ia etxeko amantalarekin atera nintzen kalera”, oroitu du, irriz, Rosa Errandoneak. “Pentsa zer espero gabea izan zen, ez ginen erreakzionatzeko kapaz ere izan, eta ez genituen sartzera ere gonbidatu”, dio Totono Errandoneak.
Berako hainbat neska Dorrea etxe parean.
Udalarena, ordea, ez da herriak egin dien lehen omenaldia; Rosa Errandoneak 2007an bota zuen bestak pizteko suziria, eta Lurraren Eguna antolatzen duen Gure Txokoa Elkarteak ere omendu zituen urte hartan. Esker onez jaso dituzte horrelako omenak, baina argi diote ez direla herriaren alde lan egiten duten bakarrak. “Beran badago herriaren alde lan egin duen jende gehiago, eta ez da gu bezain omendua eta aitortua izan”.
Orain, erretiroa hartuta, baina ez daude geldi. Argazkiak artxibatzeaz gain, badute burutan bertze proiektu bat: Totono Errandoneak 42 urtez Berako Oihua aldizkarian publikatutako lan horiek guztiak liburuxka batean biltzea. “Baina oraindik ez. Erretiratu berri gara eta jendeari erakutsi behar diogu erretiroa hartu dugula. Aitzinerago egin nahi dugu”, azaldu du.
Bitartean, argazki artxiboko irudi horiek guztiak txukuntzen jarraitzeko asmoa dute. “Guk erraten dugu erretiratu garela, baina edozeinek argazki zaharren bat badu eta eman nahi badigu, guk pozez zoratzen jasoko dugu”. |
2022-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/209497/bandera-bat-barakaldarrak-ordezkatzeko.htm | Politika | Bandera bat, barakaldarrak ordezkatzeko | Bandera hautatzeko prozesua abiatu du udalak. Hainbat kirol talderen horia eta beltza erabilita, bost aukera sortu dituzte. Herritarrek etzi arte bozka dezakete. | Bandera bat, barakaldarrak ordezkatzeko. Bandera hautatzeko prozesua abiatu du udalak. Hainbat kirol talderen horia eta beltza erabilita, bost aukera sortu dituzte. Herritarrek etzi arte bozka dezakete. | Barakaldoko udaletxea Herriko plazan dago. Eraikineko balkoian lau bandera daude: eskumako aldetik hasita, Europako Batasunekoa, Espainiakoa, ikurrina, eta, erdian, Barakaldoko armarria duen bandera gorri iluna. “Barakaldoko Udalaren estandartea da”, argitu du Barakaldoko Alkatetza zinegotzi Gorka Zubiaurrek. “Erakundea ordezkatzen du, baina herri osoa ordezkatuko duen bandera bat falta dugu; inguruko herri nagusi gehienek badute eurena”, gehitu du. Horri konponbidea ematea erabaki du udalak. Bost bandera proposatu ditu, eta haietako bat hautatzeko aukera dute barakaldarrek. Joan den astelehenean hasi ziren horretan, eta parte hartu nahi dutenek etzi arteko epea dute.
Bozkatzeko hainbat aukera eskaini ditu udalak. Batetik, modu digitalean, Barakaldo.eus udal web orrian sortu duten atalean edo gailu eramangarrietarako udalaren aplikazioan sartuta. Bestetik, udal aldizkariaren bitartez botoa emateko paperak banatu dituzte, eta udalerriko auzo guztietan ipini dituzten buzoietako batean eman dezakete botoa herritarrek; guztira, hamalau buzoi daude. “Parte hartzeko erraztasun guztiak eman nahi izan ditugu, parte hartzea ahalik eta handiena izatea lortu nahi dugulako”.
Zubiaurrek kontatu du herritarrek esan izan dietela Barakaldok bandera baten beharra duela: “Behin baino gehiagotan etorri zaizkigu galdetzera ea gure herriak zergatik ez duen banderarik. Beraz, uste dugu herritarrentzat ere badela Barakaldon dugun behar bat”. Prozesua luzea izango dela azaldu du. Joan den urtearen bukaeran abiatu zuten, eta espero dute datorren urterako bandera ofiziala izango dutela. Lehen pausoa Espainiako Elkarte Bexilologikoarekin harremanetan jartzea izan zen. Banderen ikerketaz arduratzen den erakundea da. Elkarteak txosten bat egin die, eta kolore beltza eta horia dituen bandera bat proposatu dio udalari. Udalak aukera gehiago eskatu dizkio elkarteari, eta beste lau jaso ditu. Bost horien artean hautatu behar dute herritarrek.
“Barakaldo ondoen ordezkatzen duten koloreak direla esan digute txostenean. Batez ere, diotenez, herriko futbol klubaren koloreak direlako, baina guk gehiago ere uste dugu: futbol klubaren koloreak ez ezik, herriko kirol elkarte gehienen koloreak ere badira, eta herriko jaietako kartel irabazleek beti izaten dituzte kolore horiek”, azaldu du Zubiaurre zinegotziak. 1917an sortu zen futbol kluba, eta, beraz, ehun urtetik gora ditu barakaldarrek bi kolore horiekin duten harremanak. Horia eta beltza erabilita osatu dituzte bost banderak.
Ez dakite zer lotura duten kolore horiek futbol klubarekin. “Ikertzen ibili gara, bati eta besteari galdetuz; ez dugu topatu azalpen ofizialik. Norbaitek esan dit taldearentzako kamisetak erostera joan zirenean, kolore horiek zituztenak topatu zituztela, eta horrela bihurtu zirela klubaren koloreak”.
Barakaldarrek hautatuko duten bandera udalaren osoko bilkurara eramango dute, han gehiengoaren oniritzia jaso dezan. Ondoren, Bizkaiko Batzar Nagusietara bidaliko dute erabakia. “Batzar Nagusiek hainbat txosten tekniko egin behar dituzte, eta, haiek prest dituztenean, behin betiko onartuko du osoko bilkurak Barakaldoko bandera”, adierazi du Zubiaurrek.
Auzoen batasuna
Behin ofizial bihurtuta, udaletxeko balkoian ipiniko dute, eta herriko toki ofizial guztietan. Horrez gainera, herritarrek ere erabiliko dutela espero dute; besteak beste, jaietan. Zubiaurrek esan du Barakaldon auzo nortasun handia dutela. “Jendeari galtzen badiozu nongoa den, beti erantzungo dizu bere auzokoa: Gurutzetakoa, Lutxanakoa, San Bizentekoa… Ni neu, adibidez, Kastrexanakoa naiz, eta harro esaten dut. Hori oso polita da. Baina, aldi berean, barakaldarrak gara guztiok, eta nahi dugu banderak auzo guztietakoak batzea eta ordezkatzea”.
Nahiz eta bandera ereduetan ez dagoen halakorik, behin betikoak armarria izango du erdian. Han daude, besteak beste, herriko dorretxeak ordezkatzen dituzten hamabi kanoiak irudikatuta: Aiara, Aranguren, Bengolea, Beurko, Retuerto, Irauregi, Susunaga, Zuhatzu, Larrea, Llano, Lutxana eta Lurkizaga. Auzo horien bat egitetik eratu zen Barakaldoko San Bizente elizatea. Hartara, armarriak ez ezik, banderak ere ordezkatuko du udalerria osatzen duten auzoen arteko batasuna. |
2022-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/209498/asko-hunkitzen-nau-jendearen-maitasunak-ondo-sentiarazten-nau.htm | Bizigiro | «Asko hunkitzen nau jendearen maitasunak; ondo sentiarazten nau» | Eibar futbol taldearen «ahotsa» izan da Guilabert urte askoan, eta oraindik hala da. Herriko beste hainbat arlotan ere jardun du, eta saririk onena jaso du ordainetan: jendearen esker ona. | «Asko hunkitzen nau jendearen maitasunak; ondo sentiarazten nau». Eibar futbol taldearen «ahotsa» izan da Guilabert urte askoan, eta oraindik hala da. Herriko beste hainbat arlotan ere jardun du, eta saririk onena jaso du ordainetan: jendearen esker ona. | «Gazte» sentitzen da Mateo Guilabert (Bartzelona, 1929), «Jainkoak nahi badu» aurtengo martxoan 93 urte beteko baditu ere. Eibar futbol klubaren «ahotsa» izateagatik da ezaguna herrian, 1968tik gizonezkoen taldeko kronikaria izan baita. Baina Guilaberten jarduna futboletik askoz harago doa; horren froga dira etxean dituen hamarnaka oroigarriak. Argazkilaritza, musika eta jubilatuen elkartea ere izan ditu jardute eremu, besteak beste. Erretiroa hartu zuenetik 30 urte pasatu direla, «oraindik erretiratu ezinda» dabilela dio: «Ez dakit-eta ezetzik esaten!». Herri baten eta haren historiaren kronikaria izan da, Eibarrena, eta herriak badaki hori: horren erakusle dira bizitza osoan jasotako aitortza guztiak.
Inor gutxik jakingo du Bartzelonan jaioa zarela…
Ni Bartzelonan jaio nintzen, bai; baina ama nafarra nuen. Gure aita 1936ko uztailean hil zen, eta handik egun gutxira hasi zen gerra. Bartzelonan bizi ginen, eta gerrak eta goseteak han harrapatu gintuzten. Gerra bukatu zenean, amak hiru semeak hartu, eta Nafarroara etorri ginen: Mendigorrira, hangoa baitzen. Aitona-amonekin eta familiarekin bizi izan ginen han.
Eta handik, Eibarrera?
Ez. Eibarrera etorri aurretik Zarautzen egon nintzen, sei urtez. Kontua da nik oso gustuko nuela musika, eta Mendigorriko musika bandan nenbilela. Gure zuzendaria Zarauzko bandako zuzendariaren lagun handia zen, eta zenbait musikari bidaltzen zituen Zarautzera, hango bandarekin jotzera. Ni izan nintzen horietako bat. Zarautzen fabrika batean hasi nintzen lanean, musika instrumentuak afinatzen, eta han ezagutu nuen lagun bat Eibarrera etorri zen; hark esaten zidan: ‘Mutil garbi bat behar dut lan zikin baterako’. Hari kasu egin, eta hona etorri nintzen; bi urtez aritu nintzen enpresa horretan lanean, eta ondoren 25 igaro nituen Alfa enpresan lanean.
Nolakoa zen Mateo gaztea?
Kuriositate handiko pertsona nintzen, oraintxe bezalaxe. Musikaria nintzen: tronboia jotzen nuen. Zapatu arratsaldeetan Donostiara joaten nintzen musika ikastera, eta badirudi ez nintzela guztiz ergela, Euskadiko Orkestra sortu zenean hara joateko deitu baitzidaten. Baina ez nuen batere erraztasunik mugitzeko: trena oso goiz ateratzen zen Donostiatik, eta oso garestia zen han lan egitea. Horregatik, ezetz esan nuen. Eibarren geratu nintzen, eta gitarrako eta harmonikako eskolak emateari ekin nion herrian.
Lan horien guztien artean, noiz hasi zinen irratian eta egunkarian lanean?
Alfan lanean hasterako, kolaborazioak egiten nituen herriko irratiarekin. Gerraostekoa zen Eibarren zegoen irratia, eta lagunak nituen han; horregatik, ez nuen nahi kobratzerik. Ordurako El Diario Vasco-rako kronikak idazten nituen, korrespontsal lanetan aritzen nintzen Eibarren, eta kronika horiek bidaltzen nituen irratira. Horretan ari nintzela, [Francisco] Franco diktadorea hil egin zen [1975], eta lehen gobernuarenak ziren irratiak Radio Nacional de Españaren esku gelditu ziren; ez zegoen besterik. Lana eskaini zidaten, Alfakoa baino soldata hobearekin. Lan hori hartu, eta Alfa utzi nuen. Gauza bat argi utzi nahi dut: ni ez naiz kazetaria ikasketaz, garai hartan ez zegoelako horrelako ikasketarik. Egunkarikoek nahi izan zuten Donostiara joan nendin ikastera, eta etxea ere eskaini zidaten. Baina ni oso gustura nengoen Eibarren, eta ez nuen onartu. Orain, alaba kazetaria da; hark baditu ikasketak.
Horrela jarraitu zenuen erretiratu arte?
Bai. Kontua da RNEn zuzendari berri bat sartu zela, eta hark esan zuela 30.000 biztanlez azpiko herrietan ezin zitekeela kate propiorik egon. Eibarren 27.500 lagun inguru gara. Horregatik, irratia itxi egin zuen hark. Orain zortziehun biztanleko herrietan telebista katea ere badago, baina orduan ez. Irratia itxi zuenean, 63 urte nituen. Lankide nituen batzuk Bilbora bidali zituzten, beste batzuk Donostiara… Zamorara [Espainia] eraman nahi ninduten ni, han irrati kate berria sortu behar zutelako; jendearekin oso ondo konpontzen nintzela esaten zidaten. Baina, noski, bi alaba genituen, eta ordurako eskolan zebiltzan Eibarren. Etxekoengan pentsatuz erabaki nuen ezetz, ez nuela onartuko etxea uztea, bi urteren buruan berriz bueltatu behar izateko.
Kazetaritza izan duzu ofizio, baina baita afizio ere, ezta?
Bai, beti izan dut oso gustuko kazetaritza. Pentsa, konfinatuta egon behar izan dugu, emazteak positibo eman zuelako COVID-19an. Etxeko lanen kargu ni geratu nintzen, eta suhiak ekartzen zizkigun ogia eta erosketak, bi egunean behin. Hori bai, egunkaria egunero ekartzen zidan, egunero irakurtzen baititut pare bat. Oraindik ere aritzen naiz irratian; asteartero, Eibarko Ser irrati katean aritzen gara lagun bat eta biok. Eibarko kontuez eta beste aritzen gara. Ez dugu ezer idatzita eramaten: gure iritziak izaten dira denak. Izan musika edo izan futbola, hantxe ematen dugu astearte goiza, hizketan.
1968tik aurrera zara Eibarreko bazkidea, baina aitortu izan duzu behin ere ez zarela jarri zure aulkian.
Eibarreko 418. bazkidea naiz, baina ez dakit nire eserlekua non dagoen, inoiz ez bainaiz hartan jarri; betidanik kazetarien lekutik ikusi izan ditut partidak. Entrenatzaileen pasea kolkoan jarrita joaten naiz beti futbolera. Sarrera librea dut Ipuruan ibiltzeko. Kazetarien kabinetara joaten naiz partidak ikustera, eta denak agurtzen ditut, denek ezagutzen bainaute. Niri ere eskaini zidaten kabinetako bat Ipurua handitu zutenean, baina azken bi urteotan beste batzuk ari dira handik, pandemiaren kontu honekin ezin izan bainaiz joan. Gainera, partida bukatzean, kazetariek bide batetik joan behar izaten dute prentsa aretora heltzeko, baina ni zuzendaritzako kideen gelara joaten naiz beti. Han egoten diren zerbitzariek ere ezagutzen naute jada, eta ardo kopa bat eta pintxo bat ematen dizkidate ikusi orduko.
1968tik aurrera idatzitako kronika guztiak etxean gordeak ditut; klubak berak baino hemeroteka handiagoa daukat nik etxean. Hain zuzen ere, klubak galdetu dit ea emango dizkiodan kronikak eta baietz esan diet, noski. Ea noiz etortzen diren bila, hautsa hartzen ari dira eta!… Bestela, bota egingo ditut…
Ia 50 urte zeneramatzan Eibarren partidak kontatzen,2014an Espainiako Lehen Mailara igo zenean. Zer-nolako oroitzapenak dituzu igoeraz?
Neuk ez nuen uste horrelakorik inoiz ikusiko nuenik, eta oso hunkituta gogoratzen dut ordukoa. Nik Eibarri buruz hitz egin dut Erregional mailan zegoenetik, Mendaroren, Elgoibarren eta horrelako taldeen aurka jokatzen zuenetik. Pentsa, hasieran ez zegoen eserlekurik ere futbol zelaian, tente ikusten genituen partidak, eta koadernoa barandan jarrita idatzi behar izaten genituen kronikak. Begira orain zelako futbol zelai dotorea dugun, eserleku eroso eta guzti. Baina ni ez naiz aldatu; oraindik ere kronikak idazten ditut, neuretzako diren arren.
Eibarren ahotsa baino askoz gehiago zara, baina…
Bai, bai. Herriko eta Euskal Herriko hainbat ekinalditan parte hartu izan dut, eta neronek ere beste zenbait jardun izan ditut. Zer egingo diot, bada? Ez dakit ezetzik esaten. Herriko ia kirol klub guztietan izan dut nolabaiteko parte hartzea, musika bandan ere ibilitakoa naiz, jubilatuen elkartearen sortzaile eta hasierako zuzendaritza batzordeko kidea izan nintzen… Elkarte hura sortu genuenean, alkateak nahi zuen ni izan nendin presidentea, baina nik ez nuen nahi, eta zuzendaritza batzordean geratu nintzen azkenean. Batzordea utzi nuenean, giltzak uztera joan nintzen, baina ez zizkidaten onartu; etxean ditut oraindik. Tira, eta jubilatuen elkarteko argazkilari ofiziala ere banaiz! Argazkilaritza neure kontura ere landu izan dut, eta erakusketa bat edo beste ere antolatu izan dut Bilbon eta Eibarren. Horrez gain, antzerkigintza gustatzen zait, baina denbora da ez naizela joan; ez dut gogoratzen noiz izan nintzen azkeneko aldiz antzerkiren bat ikusten. Lehen, asko joaten ginen, baina, azkenaldian, batere ez.
Maskara ere elkarteren batekoa duzu…
Bai. Gipuzkoako Kirol Prentsaren Elkartekoa.
Hartako kide ere bazara?
Noski, kiderik zaharrena naiz! Eta Espainiako Kirol Prentsa Elkarteko kide ere banaiz oraindik.
Hainbat arlotan aritu izan zara zure bizitza profesionalean. Baten bat aukeratu beharko bazenu, zein litzateke?
Ez dakit, inoiz ez dut jakin izan bat bera ere atzean uzten; guztiak ditut gustuko. Esan dut lehen: ez dakit ezetzik esaten!
Hamaika elkartetako oroigarriak dituzu etxean, omenaldiren batean emandakoak guztiak. Herrian maitatua sentitzen zara?
Bai. Oroigarri asko ditut: udalekoak, herriko ia kirol klub guztietakoak, jubilatuen elkartekoak, musika bandakoak, beste zenbait herritako elkarteetakoak… Herrian maitasun handiz egiten didate beti harrera, eta txakurrak bezalakoa naiz: maitasuna ematen didaten tokira, haraxe joaten naiz beti. Horrelako arraroa naiz. Asko hunkitzen nau jendearen maitasunak; ondo sentiarazten nau. Bigundu egiten naiz horrelakoetan. Nik asko maite dut jendea, eta uste dut haiek ere maite nautela ni. |
2022-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/209499/tabernak-eta-atzeko-bagoiak.htm | Gizartea | Tabernak, eta atzeko bagoiak | Tabernak, eta atzeko bagoiak. | Jakinarazi da COVID-19a hesitze aldera hartutako neurri murriztaile ia guztiak bertan behera geratuko direla, eta tabernetako barretara jo da berriro topa egitera, bizitza berriro ere galdutako «normaltasunaren» lorratzean loratu ahal izango dela ospatzera. Pozgarria da neurrien zorrotza atzean utzita arnasa hartzeko bideak izango direla jakitea. Pozgarria da ikustea, baita ere, neurrien arintzea onartzearekin batera, agintariek egoeraren ziurgabetasuna onartu eta nabarmendu dutela oraingo honetan. «Ezin dugu ziurtatu etorkizunean berriro osasun larrialdia edo neurri murriztaileak ezartzea beharrezkoa izango ez denik. Zientziak ez du gaitasunik hemendik urte amaierara birusaren bilakaera zein izango den behar bezain ziur aurreratzeko», adierazi zuen atzo Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak neurri murriztaile ia denak bertan behera utziko direla jakinarazteko egin zuen agerraldian.
Eta galdera artegagarriak badira. Dudetako bat sortzen da, datuetara begira. Apaltze agerikoa ikusten da omikron aldaerak ekarri zuen olatutzarrean, baina oraindik birusaren transmisioa altua da, eta, ondorioz, ospitaleetan-eta ere gaitzak eragindako presioa agerikoa. Egia da: omikronen ondorioak ez dira hain gaiztoak, gaitzaren eboluzio larria saihesteko txertoak badira, eta txertatuta dago populazioaren zati handi bat. Baina horra, adibidez, erietxeetako egoera: hil honen 10ean, ospitaleratze berrien batez bestekoa 78 pazientekoa zen Hegoaldeko ospitaleetan; iazko otsailaren 10ean, oraindik ere oso jende gutxi txertatuta zegoenean, 89 ziren. Eta testak egiteko eta zenbatzeko protokolo berriek azken asteotan egoeraren jarraipena egitea zaildu badute ere, egunero 2.000 positibotik gora atzematen dira oraindik. Sintomak izango dituzte horietako askok, larritu egingo dira batzuk, eta heriotzak ere hor daude. Otsailaren lehen astean, 93.
Dudarako motiboa da COVID iraunkorra deitua ere; transmisio datu horiekin, epe luzerako sintomak izango dituzte hainbat gaixok. Hainbat ikerketaren arabera, infektatuen %10 inguru dira, eta oraindik zalantza handiak eragiten dituzten pronostikoak dituzte. Horien artara begira, ahul dago osasun sistema, azken urteotako egoera zailenean.
Beste itaunetako bat birusaren aurrean zaurgarrien diren pertsonei begira sortzen da. Askok nabarmentzen dute haiei begirako neurriak hartu behar direla, bereziki, eta guztiz zentzuzkoa da hori, baina pertsona horiek lehenestea ekarri behar luke horrek, eta ez pertsona horiek normaltasun berriaren trenaren azken bagoian joan beharra. Eta badira ezinegona eragin behar luketen adibideak; zahar etxeetan-eta, adibidez, atzetik joan dira gehienetan normaltasuna berreskuratzeko pausoak. Segurtasunaren izenean, baina milaka pertsonaren autonomiaren eta ongizatearen kaltetan. Eta zer, eta sektore horietan salatzen ari dira, gainera, langileak —eta egoiliarren senideek eratutako elkarteak ere bat datoz aldarrikapenetan— baliabide urriekin ari direla.
Zalantzarako motibo da, baita ere, ikustea normaltasun berrirako itzulera egin dela, hein batean, txertoaren aldeko estrategian jarrita indar ia guztia. Eta arrakastatsua izan da, bai; Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroan txertoa jaso dezaketen herritarren %91,4 txertatuta daude; %64,5 hirugarren dosia hartuta. Baina aireztapen ona bermatzeko neurriak, testak egiteko baliabideak, osasun sistemaren lehen mailako arreta indartzeko neurriak, kasuen jarraipena egiteko talde sendo eta ondo hornituak, bakartzeak-eta egin behar direnetan zaintza lanak bermatzeko erak... Bi urteren ostean, non dira? | |
2022-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/209500/euskarak-ere-zabaldu-du-uefaren-atea.htm | Kirola | Euskarak ere zabaldu du UEFAren atea | UEFAk homologatutako entrenatzaile tituluak euskara hutsean ateratzeko akordioa lortu dute Gipuzkoako Futbol Federazioak eta Jaurlaritzak. Hastapenetik Erregional mailara arteko tituluak dira. | Euskarak ere zabaldu du UEFAren atea. UEFAk homologatutako entrenatzaile tituluak euskara hutsean ateratzeko akordioa lortu dute Gipuzkoako Futbol Federazioak eta Jaurlaritzak. Hastapenetik Erregional mailara arteko tituluak dira. | UEFAk homologatutako entrenatzaile ikastaroak euskaraz egin ahal izango dira, lehen aldiz, Gipuzkoako Futbol Federazioaren eta Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika sailaren arteko akordio bati esker. UEFA C eta UEFA B ikastaroak egin ahal izango dira euskaraz —UEFA A eta UEFA Pro ikastaroak ere badaude—. Hizkuntza gutxitu batek lehen aldiz ireki du UEFAren atea. “Garrantzitsua da albistea, orain arte ez geneukalako aukera hori”, adierazi du Beñat Larrañaga Gipuzkoako Futbol Federazioko presidenteordeak.
«Hizkuntza eskubideen alorrean askotan begiratzen dugu Katalunia aldera, baina, gaur-gaurkoz, han ez daukate horrelako aukerarik», gogoratu du Larrañagak. Ez Araban, ez Bizkaian, ez Nafarroan eta ez Lapurdin, Gipuzkoarekin muga egiten duten probintzietan gaur egun ez dago modurik entrenatzaile titulua euskara hutsean ateratzeko. «Eta, zergatik ez, beste lurralde batzuei ere bide bat ireki diezaieke honek». Hizkuntz Eskubideen Behatokiak txalotu egin du Gipuzkoako Futbol Federazioak emandako pausoa.
Oinarrizko maila da UEFA C entrenatzaile titulua. «Hastapen mailatik gazte mailara arteko jokalariak entrenatzeko titulua da, eta sarean egiten da ikastaroa; praktika batzuekin osatzen da amaieran». Besteak beste, Eskola Kirola sartzen da hor. UEFA B tituluak, berriz, Erregional mailara arte entrenatzeko aukera eskaintzen du. “Gure egunerokotasunari eragiten diote bi titulu horiek”, zehaztu du Gipuzkoako Futbol Federazioko presidenteordeak. UEFA A tituluak Espainiako Estatuan entrenatzeko aukera eskaintzen du, eta UEFA Pro tituluak elite mailan entrenatzekoa.
Bizipen pertsonaletik tiraka
Aztiker ikerguneak 2016an egindako ikerketa baten arabera, Gipuzkoako entrenatzaileen %90 euskaldunak ziren, euskal hiztunak. «Baina %40koa zen euskararen erabilera». Gipuzkoako Futbol Federazioko egungo presidenteordeak bere larruan bizi izan zuen entrenatzaile ikastaroak euskaraz egin ezina. «Hiru ikastaro ziren garai batean eta gazteleraz egin behar izan nituen hirurak. Azken ikastaroaren amaieran proiektu bat aurkeztu beharra zegoen, eta proiektu hori euskaraz egiteko baimena eskatu nuen».
Baina ezezkoa jaso zuen Larrañagak: entrenatzaile eskolako zuzendaritzak ukatu egin zion eskubide hori. «Eskerrak eman nahi dizkiet, hazi bat erein zutelako egun hartan, eta hazi horri esker iritsi garelako honaino». Tarte horretan, 2020ko abenduaren 15ean, hauteskundeak egin zituzten Gipuzkoako Futbol Federazioan, eta Garai berriak plataformak irabazi zituen —Manu Diaz da egungo presidentea—. «Nik neukan pentsamenduarekin bat egin zuen lantalde bat osatu genuen berehala. Hasieratik argi geneukan: euskarak ardatz izan behar zuen Gipuzkoako Futbol Federazioaren bizitzan; entrenatzaile eskolan hori borrokatuko dugula defendatu genuen, eta lehen egunetik aktibatu dugu lanketa hori. Aldundiarekin eta Jaurlaritzarekin harremanetan jarri ginen». Lanketa zabalago bat eginda dauka Jaurlaritzak: Kirolean Euskara Sustatzeko Plana 2021-2024. «Eta plan horren barruan txertatu dugu gurea, baina lehenagotik ari ginen lanketa egiten». Larrañaga “pozik” dago Jaurlaritzarekin lortutako akordioarekin. «Bi aldeen borondateek bat egin dute».
Ohitura sortzen
Larrañagak badaki titulua gauza bat dela eta erabilera beste bat. «Badakigu neurri bakarrarekin ez dugula lortuko erabilera bat-batean igotzea, baina ohitura sortzen hastea da gakoa». Dagoeneko tituluak dauzkaten entrenatzaileei ere eskainiko diete hizkuntza estrategien inguruko ikastaro bat. «Eta klubekin elkarlanean aritu nahi dugu, haien beharretara hurbiltzeko eta haiek ere euskara planak edukitzeko».
Futbolaren eta euskararen inguruan «imajinario kolektibo bat» sortzearen garrantzia azpimarratu du Larrañagak. «Oso euskaldunak izanagatik, orain arte gazteleraz aritu behar izan dugu futbolean. Hori guztia aldatzen hasiko gara. Futbolean ere euskararen inguruan ohitura, kultura sortzen hasi behar dugu». |
2022-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/209501/euskara-ez-da-ezkutatu-behar-turismoagatik-kontrakoa.htm | Bizigiro | «Euskara ez da ezkutatu behar turismoagatik; kontrakoa» | Orion, eremu publikoak okupatzen dituzten ostalari guztiek euskaraz jarri beharko dituzte euren menuak, arbeletako oharrak, prezioak eta gainerakoak. Aldaketa eragin du, lehen aldiz onartu baitu neurri hori terrazen ordenantzak. Jabier Zabaleta Orioko Udaleko euskara teknikaria da. | «Euskara ez da ezkutatu behar turismoagatik; kontrakoa». Orion, eremu publikoak okupatzen dituzten ostalari guztiek euskaraz jarri beharko dituzte euren menuak, arbeletako oharrak, prezioak eta gainerakoak. Aldaketa eragin du, lehen aldiz onartu baitu neurri hori terrazen ordenantzak. Jabier Zabaleta Orioko Udaleko euskara teknikaria da. | Orioko Udalak ordenantza berri bat egin du bide publikoa terraza eta mahai tokiekin edo jarduera komertzialari lotutako bestelako elementuekin okupatu nahi dutenentzat. Lehen aldiz, euskarari lotutako baldintzak ere sartu ditu ordenantza horretan. Jabier Zabaleta (Orio, 1962) Orioko Udaleko euskara teknikariaren esanetan, ostalariek ondo hartu dituzte betekizunak, eta dagoeneko igarri dituzte aldaketa batzuk.
Nondik nora etorri da Orioko terrazen ordenantzan hizkuntzari lotutako betebeharrak sartzeko udal erabakia?
2016an, 2/2016 Legea onartu zen, Euskadiko Toki Erakundeei buruzkoa, eta 2019an, lege hori garatzen duen 179/2019 Dekretua. Dekretu horrek handitu egin zuen udalek hizkuntza kontuetan zuten eskumena. Terrazen ordenantza ez da horregatik aldatu; bestela ere aldatzeko asmoa zeukan Orioko Udalak, lehen geneukana zaharra zelako, eta, plaza oinezkoentzako jarri denetik, herriko egoera asko aldatu delako. Orduan, ordenantza berria egitean, aukera genuenez, aprobetxatu egin dugu euskarari lotutako baldintza batzuk eskatzeko.
Zer betekizun dakartza ordenantza berriak euskarari dagokionez?
Ordenantzak dio euskaraz idatziko direla okupatutako eremuan jendearen eskueran eta bistan jartzen diren elementu guztiak: menuak, prezioen zerrendak, kartelak, eskaintzen oharrak, arbeletako oharrak… Euskaraz ez ezik, beste hizkuntza batzuetan ere idatzi ahal izango dira, baina, elementuak hizkuntza batean baino gehiagotan jartzen badira, euskarari lehentasuna eman beharko zaio: hurrenkeran, tamainan…
Turismoak pisu handia du ostalaritza sektorean. Horrek eragin du hizkuntza baldintzak sartzeko erabakia? Nola eragiten du turismoak herriko taberna eta jatetxeetako hizkuntza ohituretan?
Esan bezala, ordenantza aldatzeko premia ikusten zuen udalak, eta horregatik egin du berria, baina turismoaren kontuarekin ere badu lotura. Herri turistikoa da Orio, kanpotik jende asko etortzen da; batez ere, udan, asteburuetan eta zenbait garai jakinetan. Kalean jarri behar zuten hori erdaraz soilik jartzeko ohitura zuten taberna eta jatetxe batzuek: adibidez, Eguneko menua jarri beharrean, Menú del día. Hori arrazoitzeko, esaten zuten kanpotik jende asko etortzen dela, eta udalak egiten duen interpretazioa da kanpotik jende asko datorrela, baina jende horri gustatu egiten zaiola euskara aurkitzea kalean.
Zer jarrera izan ohi dute bisitariek euskararekiko?
Galdeketak-eta egiten direnean, hona etortzen den jendeak esaten du badakiela hemen hizkuntza berezi bat dagoela, eta horren bila ere badatozela. Euskara ere bada herri honen nortasunaren erakusgarri bat, eta ostalariei esan behar diegu erakutsi egin behar diegula hori kanpotik datozenei. Diskurtso horren barruan doa terrazetako ordenantza berria ere: euskara ez da ezkutatu behar turismoagatik; kontrakoa, erakutsi egin behar da.
Hizkuntza baldintza horiek nola hartu dituzte ostalariek?
Ondo, batere protestarik ez da izan horregatik. Oraindik ez gara hasi, baina bisitak egiteko asmoa ere badugu, neurria betetzen ez duten ostalariei gogorarazteko araua dela, eta bete egin behar dutela. Baina, guk ezer esan aurretik, terrazen ordenantzan eskakizun berri hauek daudela argitaratu orduko, batzuk dagoeneko hasi dira aldatzen: lehen erdaraz soilik azaltzen ziren hainbat arbeletan menuak euskaraz eta erdaraz jartzen hasi dira.
Udalak eskaintzen al du inolako laguntzarik aldaketak egiteko?
Bai. Urtero ez bada, bi urtean behin egiten dugu Merkataritzan euskaraz kanpaina. Dendak eta tabernak bisitatzen ditugu, eta beren paisaia linguistikoa euskaraz jartzeko laguntza eskaintzen zaie: kartelak, prezio zerrendak, oharrak… Etengabe eskaintzen zaizkie hizkuntza aholkularitza eta itzulpen zerbitzua.
Nola ikusten duzue euskararen egoera Orion?
Azken hamar urteetan garapen urbanistiko handia izan du herriak. Asko hazi da, eta kanpotik etorri da jende asko; ez bakarrik atzerritik, baita inguruko herrietatik ere. Izan duen aldaketa demografikorako, ondo eusten dio, eta oraindik ere oso herri euskalduna da Orio. Hala ere, guk ere baditugu lehen ez genituen kezka batzuk. Esate baterako, eskoletan esaten digute gero eta gehiago kostatzen zaiela zenbait taldetan euskarari eustea; batez ere, patioan eta egoera informaletan.
Udalean euskarari lotutako zer lehentasun daude hurrengo urteei begira?
Euskara plan bat diseinatu nahi dugu hurrengo hamar urteetarako, eta horretan ari gara buru-belarri. Lau lantalde sortu ditugu: merkataritzako eragileekin, kirol arlokoekin, hezkuntzakoekin, eta kultur eta euskara arlokoekin. Diagnostiko konpartitu bat landu dugu, eta diagnostiko konpartitu horren araberako jarduera zerrenda bat antolatuko dugu, hamar urteotan herrian zer egin behar genukeen diseinatzeko. |
2022-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/209502/palestinaren-eta-israelen-arteko-konfederazio-bat-sortzeko-plana-aurkeztu-diote-nberi.htm | Mundua | Palestinaren eta Israelen arteko konfederazio bat sortzeko plana aurkeztu diote NBEri | Bake elkarrizketetan aritutako bi negoziatzaile israeldarrek eta palestinarrek bultzatu dute egitasmoa. Kolono juduei egoiliar gisa Palestinan bizitzeko aukera ematea proposatu dute, besteak beste. | Palestinaren eta Israelen arteko konfederazio bat sortzeko plana aurkeztu diote NBEri. Bake elkarrizketetan aritutako bi negoziatzaile israeldarrek eta palestinarrek bultzatu dute egitasmoa. Kolono juduei egoiliar gisa Palestinan bizitzeko aukera ematea proposatu dute, besteak beste. | Palestina eta Israel estatu konfederal batean biltzeko proposamena aurkeztu diote gaur NBE Nazio Batuen Erakundeari, New Yorken. Yossi Beilin Israelgo ministro ohiak eta Hiba Huseini jurista palestinarrak landu dute proposamen politikoa, Palestinako eta Israelgo herritar talde txiki batekin batera. Beilin eta Huseini bake negoziazioetan aritutakoak dira, Israelen eta Palestinaren ordezkari, eta konponbide baterako elkarrizketak izoztuta dauden honetan, beharrezkotzat jo dute landu duten plana ezagutaraztea, nazioartean eztabaida pizteko eta negoziazioak berpizteko balioko duen itxaropenarekin.
Egungo statu quo-a apurtzeko beharra nabarmendu dute. Besteak beste, proposatu dute Israelgo kolonoei Palestinako lurretan egoiliar gisa bizitzeko aukera eskaintzea. Trukean, Israelek beste horrenbeste egoiliar estatusa onartu beharko lieke beste horrenbeste errefuxiatu palestinarri, eta kolonien hedaduraren besteko lur eremuak utzi beharko lituzke Palestinaren esku. Asteartean, Etxe Zurian izan ziren, eta planaren berri eman zioten AEBetako Estatu idazkariorde Wendy R. Shermani.
Osloko Akordioen (1993) eta Genevako Egitasmoa (2003) bultzatzaile nagusienetako bat izan zen Beilin. Aitortu du Osloko negoziazioek porrot egin ostean bakerako bilatu diren bideak israeldarrak eta palestinarrak banatzeko formuletan oinarritutakoak izan direla, eta okertzat dauka hori. «Beldurra eta herra hauspotu ditu». Bi herrialdeen «banaketa hermetikoa» ez da irtenbide bideragarri bat, Beilinen ustez. Ez soilik etsaitasuna betikotu dezakeelako, baita ikuspuntu praktiko batetik ere. «Lurralde oso txiki bati buruz ari gara, geografikoki, eta hura zatitzea erabat artifiziala da. Beraz, errepideak eraikitzerakoan, azpiegiturari dagokionez, natur baliabideen erabileran pentsatuta, askoz ere onargarriagoa da konfederazio batean bizitzea». Hala, Beilinek azaldu du konfederazio bat eratzeko ideia Genevako Egitasmoan oinarritzen den arren beste maila bat gehitu diotela akordio horri: «Dena elkarlan esparru batean egin behar da».
Oraingoz, Israelgo eta Palestinako agintariek ez dute planaren gaineko adierazpenik egin. Proposamenaren egileek ez diete txostena formalki aurkeztu, baina Beilenek argitu du ez dutela ezustekorik eramango. AEBetako Gobernuak ere ez du balorazio publikorik egin. Egitasmoaren bultzatzaileak kritikak jasotzeko prest agertu dira, badakite-eta dokumentuan jorratzen dituzten puntu batzuk oso arantzatsuak direla palestinar nahiz israeldarrentzat.
Beilin Meretz alderdiko buru ohiaren esanetan, bakerako «oztoporik handienetako bat, edo handiena», Israelen koloniena da. Israelek kolonia ugari eraiki ditu azken urteetan Palestinari okupatutako lurretan, eta eraikin horiek legez kanpokotzat dauzka nazioarteko zuzenbideak. Aldiz, Israelen etorkizunean izango den edozein agintari kolonia horiek suntsitzearen beldur izango da. Korapilo hori ekuaziotik kanpo uzte aldera, Beilinek eta Huseinik proposatu dute kolonoei aukera ematea: Israelgo lurretara lekualdatu ala Palestinan egoiliar gisa bizi. Beilinen iritziz, horrek bidea zabalduko lieke Israelgo etorkizuneko agintariei, kolonoak bizi diren eremuetatik indarrez atera beharrean, kolonoei Israelgo lurretara mugitu daitezela gomendatzeko, baina azken erabakia beraien esku utzita. Proposamenak zehazten du egoiliar estatusa ez litzatekeela hiritartasuna lortzeko abiapuntu bat izango, ez kolono juduentzat, ezta Israelgo lurretan biziko liratekeen egoiliar palestinarrentzat ere.
Hain justu, Israelek azken urteetan kolonien eraikuntza azkartu izanak bi estatuen konponbidea ezinezkoa bihurtzeko zorian dela ohartarazi dute nazioarteko eragile ugarik. Proposamenaren egileek argitu dutenez, konfederazioaren egitasmoak «ez du bi estatuen irtenbidea ordezkatu nahi, harentzako aukera berriak sortu baizik».
Horrez gain, konfederazioak «denbora luzeegian atzeratu diren auziak» konpontzeko balio dezakeela nabarmendu dute. Besteak beste, Jerusalemen estatusa eta errefuxiatu palestinarren itzulera. Konfederazio Israeldar-Palestinarra egitasmoaren webgunean irakurri daitekeenez, gobernu konfederal batek baliabide gehiago izango lituzke arazo horiei konponbidea emateko, israeldarren eta palestinarren gobernua izango litzatekeenez bi aldeentzako onargarriak liratekeen proposamenak bultzatu beharko lituzkeelako.
Planak jasotzen du Israelgo eta Palestinako estatuen aitortzak izan behar duela abiapuntua. Hortik aurrera, bi estatuetako agintariek negoziazioak hasiko lituzkete konfederazioaren egitura zehazteko. Bi urteko epean osatu beharko lukete «Europako Batasunaren moduko konfederazio hori».
Israelen eta Palestinaren arteko elkarrizketak izoztuta daudela, konfederazioan oinarritutako bake proposamena egiteko beharra sentitu dute bultzatzaileek. Ez dute espero aldeek hura onartzea, blokeoa apurtzen laguntzea baizik. Beilinek gogorarazi du Genevako Egitasmoa bake prozesua izoztuta zegoenean sortu zela, eta Ariel Sharon Israelgo orduko lehen ministroa «asaldatu» zuela. Handik gutxira, Israel Gazatik erretiratu zen. 2004an Times aldizkarian kolonien suntsitzeari buruz galdetuta, Sharonek adierazi zuen keztatuta zegoelako hartu zituela neurri horiek, Genevako Egitasmoa bezalako «irtenbide txarrak» israeldarren bihotzetara iritsiko ote ziren. «Israelgo Gobernua beste irtenbide bat bilatzen saiatzen bada gurea gustuko ez duelako, nik ez dut negar egingo». |
2022-2-11 | https://www.berria.eus/albisteak/209503/ontarioko-gobernuak-larrialdi-egoera-ezarri-du-txertoen-aurkakoen-blokeoagatik.htm | Mundua | Ontarioko Gobernuak larrialdi egoera ezarri du, txertoen aurkakoen blokeoagatik | «Ondorioak egongo dira, eta larriak izango dira», ohartarazi die protestariei Ford Lehen ministroak. | Ontarioko Gobernuak larrialdi egoera ezarri du, txertoen aurkakoen blokeoagatik. «Ondorioak egongo dira, eta larriak izango dira», ohartarazi die protestariei Ford Lehen ministroak. | Bost egun daramate dozenaka kamioilarik Kanadaren eta AEBen muga igarobide garrantzitsuena blokeatzen, izurriari aurre egiteko neurriengatik protestan, besteak beste, muga gurutzatzeko eskatzen dieten txerto agiriaren kontra. Egoera asko okertu da azken orduotan, eta Ontario eskualdeko gobernuak larrialdi egoera ezarri berri du.
Doug Ford Ontarioko Lehen ministroak ohartarazpena egin die manifestariei: «Ondorioak egongo dira, eta larriak izango dira». Adierazi duenez, ia 70.000 euroren isunak eta urtebeteko kartzela zigorra ezarriko diete errepideak blokeatzen dituztenei. Izan ere, larrialdi egoerapean legez kanpokotzat jotzen da azpiegitura garrantzitsuak blokeatzea.
Nazioarteko muga pasabideetan, portuetan, aireportuetan edo autobideetan ondasunen, jendearen edo zerbitzuen mugimenduari traba egiten dion edonoren kontra joko dutela ohartarazi du Fordek. Esan duenez, protestarien garraio baimenak bertan behera utziko dituzte.
Egunero 350 milioi euroren salgaiak garraiatzen dituzte Kanada eta AEBen arteko Ambassador zubitik. Baina badira bost egun kamioilarik eta haien hainbat sostengatzailek blokeatuta daukatela. Egoerak kalte handia eragin die bi herrialdeon ekonomiari. Besteak beste, Ford, General Motors eta Toyota konpainiek ekoizpena gelditu edo murriztu behar izan dute hornigaien faltarengatik.
Kanadako beste muga igarobidetan ere arazoak sortzen ari dira protestengatik.
Duela bi aste hasi ziren protestak herrialdean. Ottawan Kanadako Legebiltzarraren inguruko kaleak blokeatuta dituzte 400 kamioi inguruk.
Washingtonek ere egoera konpontzeko eskatu dio Kanadako Lehen ministro Justin Trudeauri. |
2022-2-12 | https://www.berria.eus/albisteak/209532/prostituzioan-saldu-banindute-bezala-sentitu-nintzen-mojek-erabilia.htm | Gizartea | «Prostituzioan saldu banindute bezala sentitu nintzen, mojek erabilia» | «Prostituzioan saldu banindute bezala sentitu nintzen, mojek erabilia». | Marivi iruindarrak ez ditu izen-deiturak eman nahi. Elizaren Biktimen Nafarroako Elkartean izena emandako emakume bakarra da, baina argi utzi nahi du ez dela emakumezko biktima bakarra: «Normalean, ez da hitz egiten emakumezkook pairatutako sexu abusuez. Mojen eskoletan ere erasoak, tratu txarrak eta botere gehiegikeriak zeuden, eta askok sufritu genituen, baina, datuei erreparatuta, badirudi ni naizela moja batek bortxatutako neska bakarra».
Ikusi gehiago: Abusuen icebergari, lupaz
3 urterekin eskolatu zuten Iruñeko urtsulatarren ikastetxean, eta 11 urte zituela sufritu zituen lehen erasoak. «Neska gehienek logela handi batean egiten genuen lo, baina, behin, moja batek esan zidan: 'Aurrerantzean, beste logela honetan eginen duzu lo'. Hasieran, ez nuen alderik nabaritu, baina beste logela horrek bazuen atzeko ate bat. Gauero, niretzat ezezaguna zen beste moja bat sartzen zen ate horretatik». Logela apartatu horretara mugitzea «amesgaiztoa» izan zela azaldu du Marivik: «Niretzat, prostituziora saldu izan banindute bezala izan zen hori. Jada ez nintzen ezer. Objektu bat, jostailu bat, moja horien desirak asetzeko».
Pixkanaka, baina, trauma hura naturalizatzen hasi zen, oroimenean lurperatu zuen arte. «Hainbat urtez ondorio fisikoak sufritu nituen: tripako mina, adibidez. Ondorio psikologikoak ere bai. Hiltzeko gogoa izan dut behin baino gehiagotan». 55 urterekin jarri zizkion izen-abizenak sentitzen zuenari: «Film bat ikustean konturatu nintzen, eta ahizpari esan nion: 'Ikusi dugun horixe egin zidaten niri ere'». | |
2022-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/209533/ospitaleetako-presioak-beheranzko-maldan-segitzen-du-nafarroan-146-erietxeratu-covid-19ak-jota.htm | Gizartea | Ospitaleetako presioak beheranzko maldan segitzen du Nafarroan: 146 erietxeratu COVID-19ak jota | Beste 215 positibo zenbatu dituzte. Osasunbideak zazpi lagun ospitaleratu ditu larunbatean. ZIUetan 19 kutsatu daude. | Ospitaleetako presioak beheranzko maldan segitzen du Nafarroan: 146 erietxeratu COVID-19ak jota. Beste 215 positibo zenbatu dituzte. Osasunbideak zazpi lagun ospitaleratu ditu larunbatean. ZIUetan 19 kutsatu daude. | Pandemiaren bilakaerak onbidean jarraitzen du Nafarroan: hori diote datuek. Nafarroako Gobernuak argitaratutako informazioaren arabera, atzo beste 215 kutsatu atzeman ziren herrialdean, 828 proba eginda. Egun bakarrean detektatutako positibo kopuruari dagokionez, azaroaren 30etik aitzina erregistraturiko daturik apalena da hori. Halaber, aipatzekoa da kutsatzeek hilabete bakarrean izandako leuntzea: orain dela hilabete, positibo kopuruak aise gainditzen zuen 2.000 kasuren langa.
Edonola ere, izurriteak oraintxe bertan dituen ezaugarriak aintzat harturik, bereziki adierazgarria da ospitaleen egoerari so egitea. Zentro horietan, leuntzea bistakoa da. Osasun Departamentuak jakinarazi duenez, oraintxe bertan, COVID-19ak jotako 146 lagun daude erietxeratuta Nafarroan. Horietako 19 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan sartuta daude. Beraz, 127 paziente daude gela arruntetan. Otsailaren lehenean 201 ziren egoera berean.
Gainera, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du birusa zuten hiru pertsona zendu direla. |
2022-2-12 | https://www.berria.eus/albisteak/209534/intzidentzia-handia-den-bitartean-ekitaldi-jendetsurik-ez-egiteko-esan-die-jaurlaritzak-udalei.htm | Gizartea | Intzidentzia handia den bitartean ekitaldi jendetsurik ez egiteko esan die Jaurlaritzak udalei | Laurehun kasutan jarri du langa, eta herri gehienek gainditua dute egun; ekitaldiak «bertan behera» utzi behar dituzte, edo «atzeratu». | Intzidentzia handia den bitartean ekitaldi jendetsurik ez egiteko esan die Jaurlaritzak udalei. Laurehun kasutan jarri du langa, eta herri gehienek gainditua dute egun; ekitaldiak «bertan behera» utzi behar dituzte, edo «atzeratu». | Ostegunean Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk esan zuen COVID-19a hesitze aldera ezarritako osasun larrialdia bertan behera geratuko dela astelehenetik aurrera, eta ezarrita dauden murrizketa gehienak ere arindu egingo direla. Izurria kontrolpean izateko pentsatutako zenbait neurrik, ordea, indarrean jarraituko dute, eta gaur Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak agindu bat atera du, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako udalei esanez 100.000 biztanleko laurehun kasuko intzidentzia metatua gainditzen badute ez baimentzeko ekitaldi jendetsurik; aginduaren arabera, neurri «prebentiboak» bete ezin badituzte «bertan behera» utzi behar dituzte ekitaldi horiek, edo «atzeratu», egoera epidemiologikoa hobetzen den arte. Langa horretatik gora daude egun udalerri gehienak.
Zehaztapena ere egin dute; adierazi dute «jatea eta edatea» tartean daudenean izaten direla prebentzio neurriak betetzeko zailtasunik handienak, halakoetan ezin baita maskara jarrita eduki. Kasu guztietan ere, «jendetzak» saihestera egin behar dela esan dute, eta, horretarako, ondo hautatu behar direla ekitaldi publikoak egiteko tokiak. Espazioak ondo «antolatu» behar direla adierazi dute, ahal dela jan eta edanerako aparteko tokiak bereizi behar direla. Gogoratu dute baita ere «kanpoan» egin behar direla ekitaldiak, ahal den guztietan.
Aireztapen egokiaren garrantzia ere nabarmendu dute, eta esan dute toki publikoetan CO2 neurgailuak erabiltzea komeni dela, horien bidez toki itxietan aireztapena ona dela bermatu ahal izateko.
Kalean maskarak beti soinean eramatea ez da orain beharrezkoa, baina immunoeskasiak dituzten pertsonei beti jarrita eramateko gomendioa egin diete.
Inauteria gertu da, eta hor sor daitezkeen jende pilaketak dira orain kezkarako motibo bat. Jaurlaritzak ostegunetan jakinarazitako neurrien harira, Tolosako Udalak (Gipuzkoa) jakinarazi du aurten inauteriak ospatuko dituztela. Inauteri jai oso ezagunak dira Tolosakoak, eta, horregatik, aparteko oihartzuna izan zuen albisteak. |
2022-2-12 | https://www.berria.eus/albisteak/209535/demokratikoki-eztabaidatzeko-aukera-egongo-da-earen-kongresuan.htm | Politika | «Demokratikoki» eztabaidatzeko aukera egongo da EAren kongresuan | Hilaren 19an eta 20an egingo dute XIII. Biltzar Nagusia, eta bi ponentzia egongo dira mahai gainean. Osoko zuzenketa batek kolokan jarri du EH Bildurekin izan beharreko harremana. | «Demokratikoki» eztabaidatzeko aukera egongo da EAren kongresuan. Hilaren 19an eta 20an egingo dute XIII. Biltzar Nagusia, eta bi ponentzia egongo dira mahai gainean. Osoko zuzenketa batek kolokan jarri du EH Bildurekin izan beharreko harremana. | Barne gatazka bete-betean bada ere, gainean da Eusko Alkartasunaren XIII. Biltzar Nagusia. Hilaren 19an ekingo diote, era telematikoan, eta igandearekin batera amaituko dute, aurrez aurreko ekitaldi batekin, Gasteizko Europa Jauregian. Alkar zainduz lelopean egingo da, eta, era horretan, asmoa da hurrengo urteetarako jarduera eta ildo politikoak erabakitzea, afiliazioak «demokratikoki» hautatzeko eta eztabaidatzeko aukera izatea mahai gainean dauden ponentzien inguruan.
Leire Pinedo Biltzar Nagusiko Prestaketa Batzordearen buruak eta Iker Ruiz de Egino EAko bozeramaileak eman dituzte xehetasun horiek. Haien arabera, 2021eko uztailaren 21ean hasi ziren prozesuarekin, eta ordutik ponentzia politikoak eta estatutuak egiten, tokiko erakunde bakoitzean aurkezten, eta zuzenketak txertatzen, eztabaidatzen eta onartzen aritu dira, besteak beste; 150 zuzenketa aurkeztu dituzte, guztira. Horrez gain, kongresuan parte hartuko duten 249 konpromisarioak ere hautatu dituzte.
Biltzarrean, bi ponentzia egongo dira mahai gainean: politikoa eta estatutarioa. Baina EAko alderdikideek ohartarazi dute osoko zuzenketa bat izan duela lehenak. «Horrek ontzat ematen ditu ponentzia ofizialaren sei puntuetatik bost, eta frogatzen du alderdiaren barruko desberdintasunak ez direla ideologikoak». Dena den, badirudi desadostasunen bat edo beste badela: ordezko testuak aldatzea proposatzen duen atala alderdiak EH Bildurekin duen harremanari buruzko da. «Hauteskundeetara mugatutako koalizio eredura joatea proposatzen du, hauteskunde bakoitzean berariaz berregituratu beharko litzatekeena». Hala ere, nabarmendu dute proposamen horrek 2011tik «eraikitzen ari direna desegingo» lukeela, eta «arriskuan» jartzen duela Hego Euskal Herriko «gobernu alternatiba bakarra». Haien iritziz, EH Bildu da EAri bere estatutuetako lehenengo artikulua gauzatzen lagun diezaioken tresna; Euskal Herriaren independentzia erdiestea, alegia. Beraz, «funtsezkotzat» jotzen du alderdiaren funtzioa EH Bildun zentratzea.
Nolanahi ere, datorren asteko eztabaidak zehaztuko du norabidea. «Bada, horretarako dira kongresuak, eztabaidatzeko, adosteko eta adostasunik aurkitzen ez bada, bozkatzeko eta gehiengoaren erabakia errespetatzeko», azaldu du Ruiz de Eginok. Hala ere, Pinedok zehaztu du litekeena dela eztabaidaren ostean estatutuez gain, ponentzia politikoa ere izatea. Are, hori zehaztu ahala, azaldu du zuzendaritzako hautagaiak ere aurkez daitezkeela: «Behin kongresua hasita dagoela hautatu behar dira, baina kongresuko mahaiaren ardura da hori noiz eta nola aurkeztu behar den esatea». Beraz, ordura arte ez da berririk egongo.
Kongresua, «egoera zailean»
Bi alderdikideek aitortu dute «jakin badakitela» egoera «zailean» iritsi direla kongresura, eta oraindik badagoela «konpondu gabeko barne gatazka bat» ere. Hala nola, aste honetan bertan jakinarazi dute EAko Nazio Batzorde Eragileak aho batez onartu duela Maiorga Ramirez, Iratxe Lopez de Aberasturiri, Mikel Goenagari, Miren Aranoari eta Esther Korresi lau urtez etetea EAko kidegoa, «frogatuta gelditu delako Eskubide, Betebehar eta Diziplina Araudian arau hauste eta oso larriak» egin dituztela.
Otsailaren 21ean izango da hori, eta, beraz, kongresuan parte hartzeko aukera izango dute; are, beraien burua zuzendaritzarako aurkezteko parada ere izango dute. Bada, horri tiraka, Pinedok eta Ruiz de Eginok azaldu dute biltzar nagusiak bide emango duela desadostasun guztiak mahai gainean jartzeko. |
2022-2-12 | https://www.berria.eus/albisteak/209536/1978tik-gaurdainoko-tortura-kasuak-ikertzera-dei-egin-dute-nafarroako-gobernua.htm | Politika | 1978tik gaurdainoko tortura kasuak ikertzera dei egin dute Nafarroako Gobernua | Nafarroako Torturatuen Sarea elkartea aurkeztu dute Berriozarren, eta ekainaren 25ean antolatuko duten mobilizazioan babesa adieraztera dei egin diete herritarrei | 1978tik gaurdainoko tortura kasuak ikertzera dei egin dute Nafarroako Gobernua. Nafarroako Torturatuen Sarea elkartea aurkeztu dute Berriozarren, eta ekainaren 25ean antolatuko duten mobilizazioan babesa adieraztera dei egin diete herritarrei | Berriozarko musika eskolako areto nagusia jendez lepo egon da gaur. Bertan, hainbat belaunalditako nafarrak zeuden. «Elkarte bezala eratu garela, torturatuen sarea ehuntzen hasiak garela eta aretoan bildutakoak sare horren parte garela adierazi nahi dugu, jakin badakigun arren mila ahots eta aurpegi isilarazi dituela». Lohizune Amatria Mikel Zabalzaren ilobak elkartearen nondik norakoak azaldu ditu, euskaraz.
Agerraldiak ikusmina sortu du komunikabideen artean. 10:00etan batzarra egin du sareak, eta 11:30ean bere burua aurkeztu die kazetariei. Data ez da halabeharrez aukeratua izan, Joxe Arregi torturatuta hil zutenetik 41 urte beteko baitira bihar, eta Euskal Herriko torturaren egunaren bezpera baita, hortaz.
Ikusi gehiago: «Hanka sartze handia litzateke ikerketa ofiziala ez egitea»
Agerraldia amaituta, 12:00etan Nafarroako erakundeetako ordezkariekin eta politika, gizarte eta lan arloetako eragileekin elkartu dira. Bertan izan dira Ana Ollo Herritarrekiko Harremanetarako kontseilaria, Martin Zabalza Bake, Bizikidetza eta Giza Eskubideen zuzendari nagusia eta Blanca Burusko Bake eta Bizikidetza zuzendaritzako biktimen bulegoko ordezkaria. Alderdien artean, Geroa Bai, EH Bildu, Ahal Dugu eta Ezkerrako ordezkariek babesa adierazi diote sareari. Sindikatuen artean, ELA, LAB, CCOO, UGT, Steilas, ESK eta CGT izan dira; gizarte eragileen artean, Foro Soziala, Salhaketa, 78ko Sanferminak Gogoan, Etxerat eta Egiari Zor.
Torturaren datuak
Torturaren errealitatea maiz estalia izan bada ere, uneotan dituzten datu batzuk ezagutarazi dituzte. 1960tik 2014raino Nafarroan mila lagun inguru torturatuak izan dira. Guztira, lurraldeko 80 herritako biztanleei eragin die giza eskubideen urraketa larri horrek. Haren ondorioz, bi lagun hil dira: Mikel Zabalza eta Antonio Goñi Igoa. Heriotza hura ez zen ezagutarazi, eta Goñiri gertatutakoaren berri eman zuten iazko ekainaren 25ean.
Halaber, Europako Giza Eskubideen Auzitegiak espainiar estatua zigortu du Mattin Sarasola eta Igor Portu torturatzeagatik, baita beste lau nafarren salaketak ez ikertzeagatik ere —Oihan Ataun, Jon Patxi Arratibel, Xabier Beortegi eta Iñigo Gonzalez—. Gainera, 2011n, Europako Torturaren Prebentziorako komiteak sinesgarritasuna eman zien hiru nafarren testigantzei txosten batean.
Datu horiek izanik, sareak torturatuak izan direnen errolda bat osatu nahi izan du auzolan baten bidez, ahalik eta argazki zehatzena izateko asmoz. «Badakigu ez dugula egun batetik bestera egingo, mila pertsona horiengana iristea ez delako erraza. Horietako batzuk jada ez daude gure artean, edo beren kasuaren berri emateko idatzi bat betetzeak iraganeko mina azaleratzen die». Egin beharreko lana dela deritzote, eta hura aurrera ateratzeko «determinazio osoa» dute.
Iragan legealdian, Nafarroako Gobernuak tortura ikertzeko deialdi bat egin, eta EHUko Kriminologia Institutuak ardura hori hartu zuen, 2018an. Espainiako Gobernu ordezkaritzak errekurtsoa jarri zuen, eta Nafarroako Auzitegi Nagusiak baliogabetu egin zuen deialdia. Hala ere, Ana Olloren Herritarrekiko Harremanetako Erakundeak 1960tik 1978ra arteko tortura kasuak ikertu zituen. Frankismoaren hondarrean eta trantsizioaren hasierako urteetan tortura «sistematikoa eta orokortua» izan zela ondorioztatu zuen<: 204 kasu aztertu ostean, 169 baieztatu zituen.
Sareak Nafarroako Gobernuari eskatu dio ikerketa horren epea 1978tik gaurdaino zabal dezala. «Ikerketa ofizial, zientifiko eta independentea» izan dadila eskatu dute: «Nafarroan estatuko segurtasun indarrek zenbat pertsona torturatu dituzten argitzeko eta ondorioz giza eskubideen urraketa larri horrek izan dituen ondorioen egiazko argazkia lortzeko. Torturaren aitortzarako bide egokiena dela uste dugu».
Manifestazioa ekainaren 25ean
Gizartearen babesa ere eskatu dute. Ekainaren 25ean, torturaren biktimen nazioarteko egunaren bezperan, mobilizazioa egingo dute, eta bertan parte hartzera dei egin diete herritarrei. |
2022-2-12 | https://www.berria.eus/albisteak/209537/algortan-okupatutako-eraikin-bat-hustu-du-ertzaintzak.htm | Gizartea | Algortan okupatutako eraikin bat hustu du Ertzaintzak | Bertan gaztetxea jartzeko asmoa zuten gazteek; salatu dute Poliziak «jipoitu» egin dituela eraikinetik ateratzean. | Algortan okupatutako eraikin bat hustu du Ertzaintzak. Bertan gaztetxea jartzeko asmoa zuten gazteek; salatu dute Poliziak «jipoitu» egin dituela eraikinetik ateratzean. | Getxon, Algortan, hainbat gaztek eraikin bat okupatu zuten atzo arratsaldean, bertan gaztetxea martxan jartzeko asmoz. Iluntzean bertan «hustuko» zuten susmoa bazutela adierazi dute, eta gaua bertan pasatzen ari zirela, «txandaka». Azaldu dute kanpoan «ertzainen dispositibo handi bat» egon dela, eta goizaldeko 06:30 aldera sartu direla eraikina hustera. «Jipoitu eta handik atera gaituzte», adierazi dute. «Kolpe asko» hartu dituztela kontatu dute. EFEren arabera, ertzain bat eta gazte bat zauritu dituzte.p>
Gaur goizean batzarra egin dute egoera aztertzeko, eta arratsaldean elkarretaratze bat egin dute, San Nikolas plazan. Gertatutakoa salatzearekin batera, gaztetxe bat behar dutela aldarrikatu dute.
Sarrikobaso kaleko 11. zenbakian dago gazteek gaztetxetzat hartu nahi duten eraikina. Ostiralean okupatu zuten, manifestazio bat egin ostean. Azaldu zuten hainbat urtez hutsik egon zela, eta gazteei zuzenduriko eskaintzak zabaltzeko erabili nahi dutela orain. Getxoko EH Bilduk ertzainek gaur gazteekin izan duten jarrera salatu du. «Bortitza eta oldarkorra» izan dela esan du: «Hau da gure herriko gazteei EAJk eskaintzen diena: biolentzia eta kale gorria. Ardurak eskatuko ditugu». |
2022-2-12 | https://www.berria.eus/albisteak/209538/javier-gomara-hil-da-upnren-sortzaileetako-bat.htm | Politika | Javier Gomara hil da, UPNren sortzaileetako bat | Alderdiko lehen presidentea izan zen, eta 1987tik 1991ra arteko legealdian Nafarroako Parlamentuko presidente izan zen | Javier Gomara hil da, UPNren sortzaileetako bat. Alderdiko lehen presidentea izan zen, eta 1987tik 1991ra arteko legealdian Nafarroako Parlamentuko presidente izan zen | UPNko egungo presidente Javier Esparzak jakinarazi du Javier Gomara hil dela. Alderdian «erreferente» izan dela azpimarratu du. «Sendi erregionalistak pertsona maitatua galdu du. Alderdi honen historian rol erabakigarria eta aktiboa jokatu du. Bere bizitza osoan lurralde honenganako maitasuna eta pasioa erakutsi du, eta haren alde lan egin du xumetasunez, zintzo eta uste sendoekin», goraipatu du Esparzak.
Gomara 1927an jaio zen, Etxarri Aranatzen. Zuzenbide ikasketak egin zituen, eta 60ko hamarkadan Iruñeko zinegotzi izan zen. Diktadura amaituta, trantsizioan hasieran politikan sartzeko asmorik ez zuela aipatu zion BERRIAri, 2017ko abuztuan kaleratutako elkarrizketan. Alta, Causa Ciudadana alderdian hasi, eta 1979aren hasieran UPN alderdia sortu zuen Jesus Aizpunekin eta Jose Angel Zubiaurrerekin batera. Alderdiko lehen presidentea izan zen.
1987tik 1991ra arteko legealdian Nafarroako Parlamentuko presidente izan zen. Alta, legealdi hura amaituta, UPN sortu zuteneko lehen belaunaldi hari lekukoa hartu zion hurrengoak –Juan Cruz Allik eta Miguel Sanzek, batik bat–, eta ordutik bigarren lerrora pasatu zen. Dena den, askotan ikusi da UPNren ekitaldi nagusietan. Esaterako, parte hartu zuen urtarrilaren 14an Esparza hurrengo foru hauteskundeetarako lehendakarigai aukeratzeko Iruña Park hotelean egindako Kontseilu Politikoan, 95 urterekin.
Esparzak, bere agur hitzetan, nabarmendu du foru erregimenaren defendatzaile izan zela, «Espainiaren barruan eta nafarren arteko elementu bateratzaile gisa». Foru Hobekuntzak 40 urte beteko ditu aurten, eta «pena» deritzo Gomarak hori ezin ikustea. «Trantsizioa egin zuten belaunaldiaren ordezkari izan zen. Arduraz, estatu ikuspegiz, elkartasunez eta, Javierren kasuan, politika zerbitzu gisa ulertzen duenaren umiltasunez». |
2022-2-12 | https://www.berria.eus/albisteak/209539/osasunak-nagusitasunez-irabazi-dio-rayori.htm | Kirola | Osasunak nagusitasunez irabazi dio Rayori | Gorritxoek lehen zatian hautsi dute partida, bi goleko errenta lortuta. Gero estutu egin ditu Rayok, baina tinko eutsi dute, eta luzapenean hirugarrena egin. 30 puntuko langa gainditu dute jada | Osasunak nagusitasunez irabazi dio Rayori. Gorritxoek lehen zatian hautsi dute partida, bi goleko errenta lortuta. Gero estutu egin ditu Rayok, baina tinko eutsi dute, eta luzapenean hirugarrena egin. 30 puntuko langa gainditu dute jada | Osasunaren makineriak jada ez du herdoilik. Garaipen lehorteak ugertuta utzi zuen, baina olioztatu egin dute gorritxoek azken bost lehietan lortu dituzten hamar puntuek. Horietatik hiru gaur lortu zituzten, Rayoren zelaian. Partida sendoa eta eraginkorra jokatu dute, eta guztiz merezita irabazi diote Andoni Iraolaren taldeari. Etxetik kanpo denboraldi ikusgarria ari dira osatzen: gaurkoa seigarren garaipena dute Iruñetik urrun. Dagoeneko 32 puntu dituzte zakuan, beraz, salbazioa berriz ere aurrerapenez lortzeko moduan dira.
Jagoba Arrasateren ehungarren partida izan da Osasunako entrenatzaile bezala Lehen Mailan. Hamaikakoan ezusteko aldaketak egin zalea zen lehen, baina azkenaldian, jokalari sorta finkoa ari da zelairatzen. Gaur, esate baterako, Nacho Vidal eta Darko Brasanac izan dira berritasun bakarrak; biak ere, zigorra bete ostean itzuli dira taldera. Bestela, Sevillaren aurka titular gisa aritu ziren jokalari berberek hasi dute norgehiagoka.
Beti antzeko hamaikakoa erabiltzeak lanak erraz diezazkioke aurkariari. Aldiz, jokatzen dutenek, buruz dakite teknikariak zer nahi duen eta taldekideak nondik nora dabiltzan. Gaur, erabateko elkar-ulertzea izan da jokalari gorritxoen artean. Rayon, ordea, txandakatzeak egin ditu Iraolak, Kopako lehia jokatu ondoren, eta txinparta galdu du taldeak. Hori, neurri handi batean, nafarren meritua izan da, Rayori ez diotelako arnasarik hartzen utzi. Hertsiki estutu dute, ondo antolatutako presioaren bidez. Eta erasoan, zuzen eta zorrotz jardun duten, itzulingururik gabe.
Bizitasun handiz ekin diote partidari; hainbeste, ezen 10. minutua betetzerako jada aurretik baitziren markagailuan. Moncayolak etekina atera dio Budimirren borrokarekin hasi eta Avilaren fedeari esker arriskutsu bihurtu den jokaldiari. Argentinarra luzatu egin da Ruben Garciaren erdiraketa luzea zelaitik atera ez zedin, eta Moncayolak area txikiaren ertzetik sareratu du baloia, aurrelaria balitz bezala. Maiz agertu da arean; erdilariei asko igotzeko eskatu die Arrasatek, mehatxua handitzeko.
Osasuna ez da gol bakarrarekin konformatu, eta nagusi izaten jarraitu du, jokoaren zentzu guztietan. Bigarren baloi gehienak Nafarroako taldearentzat izan dira, eta hori izan da lehen zatiko gakoetako bat. Beste giltza, Rayoren atean egon da: zalantzati aritu da Dmitrievski atezaina. Lehenik, irteera ustela egin du, eta buruz errematea egiteko aukera eman dio Budimirri. Gero, komeriak izan ditu Ruben Garciaren falta bihurri bat gelditzeko. Eta 39. minutuan, ez da gauza izan erdilari gorritxoaren ezkerkada gelditzeko. Jaurtiketa itzela izan da, baina atezainari eskuak tolestu zaizkio.
Hala, neurketa ia erabakita utzi du Nafarroako taldeak. Errentari eustea besterik ez zeukan etxetik kanpo bigarren garaipena kateatzeko. Ez zirudien erronka zailegia, lehen zatian Rayok ia kilimarik ere ez baitio egin. Alabaina, etxekoek estutu egin dute bigarren zatian. Lehen aukera garbia Osasunak izan du, Moncayolaren bidez, baina erdilariak gora jaurti du penalti puntutik. Hortik aurrera, Rayoren aukeren segida iritsi da. Garbienak Ntekak eta Falcaok izan dituzte, baina Herrerarekin egin dute topo. Atezain gorritxoa erabakigarria izan da berriro, iragan partidan Sevillari penaltia gelditu ostean.
Falcaok gola egin du geroago, baina eskuarekin, argi eta garbi. Balekoa izan da, ordea, Kike Garciak luzapenean sartu duena. Ordezkoen arteko jokaldia izan da. Osasunaren makineria ondo olioztatuta dagoen beste erakusgarri bat. |
2022-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/209566/maixabel-filmeko-aktoreek-hiru-goya-sari-jaso-dituzte.htm | Kultura | 'Maixabel' filmeko aktoreek hiru Goya sari jaso dituzte | Filmean parte hartu duten Urko Olazabal eta Maria Cerezuela euskal aktoreak izan dira sarituak. Kiko de la Rica bilbotarrak, berriz, argazki zuzendaririk onenaren saria jaso du 'Mediterraneo'-gatik. | 'Maixabel' filmeko aktoreek hiru Goya sari jaso dituzte. Filmean parte hartu duten Urko Olazabal eta Maria Cerezuela euskal aktoreak izan dira sarituak. Kiko de la Rica bilbotarrak, berriz, argazki zuzendaririk onenaren saria jaso du 'Mediterraneo'-gatik. | Maria Cerezuela ezusteko emakumezko aktorerik onena, Urko Olazabal taldeko aktorerik onena, Blanca Portillo emakumezko aktorerik onena. Hiru sari horiek jaso ditu bart Iciar Bollainen Maixabel filmak Goya sarietan. Aurten ohikoaren itxura handiagoa izan du sari banaketak, eta Valentzian (Herrialde Katalanak) izan zen, besteak beste, Maixabel Lasa bera ere.
Cerezuela eta Olazabal, ordea, ez dira izan sariren bat jaso duten euskal herritara bakarrak: Kiko de la Ricak jaso du argazki zuzendaririk onenaren saria, Mediterraneo filmean egindako lanagatik. Bilbotarrak sari hori jaso duen bigarren aldia da.
Ikusi gehiago: 'Ongi etorri' esamoldeak arazoak sortzen jarraitzen du Espainian
Hogei saritik hiru eskuratu ditu Maixabel-ek —hamalau sailetan zegoen izendatuta—, sari gehien jaso dituenak baino hiru gutxiago: Fernando Leon de Aranoaren El buen patron izan da ekitaldiko protagonista nagusia.
Maixabel-en egindako lanagatik saritu dituzten hiru aktoreek hartu dute hitza saria jaso ostean. Cerezuela izan da oholtzara igotzen lehenengoa, eta, besteak beste, Maria Jauregiri eskaini dio garaikurra. Gasteiztarrak haren rola antzezten du filmean: «Hau harengatik eta harentzat da», esan du. Gehitu du filma «erabat beharrezkoa» dela, eta bizitza aldatu diola.
Olazabal bilbotarrak ere Lasari, bere ingurukoei, eta filmean parte hartu dutenei eskaini die saria. Filmean Luis Carrasco etakide ohiaren rola antzezten du.
Iazko ekitaldian izan zuen bere lekua euskarak, Aranzazu Callejak eta Maite Arroitajauregik euskaraz abestuz jaso baitzuten jatorrizko musikarik onenaren saria, Akelarre filmagatik. Aurten, ordea, gaztelera hutsean hitz egin dute Cerezuelak eta Olazabalek.
Portillok, berriz, «maitasunari buruz» jardun du oholtzan, batari eta besteari eskerrak emanaz. |
2022-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/209567/alavesek-mendilibarren-aroko-lehen-garaipena-eskuratu-du.htm | Kirola | Alavesek Mendilibarren aroko lehen garaipena eskuratu du | Arabarrek hiru hilabeteren ostean lortu dute garaipena, Loumen eta Joseluren golei esker. Jaitsiera postuetan daude oraindik. | Alavesek Mendilibarren aroko lehen garaipena eskuratu du. Arabarrek hiru hilabeteren ostean lortu dute garaipena, Loumen eta Joseluren golei esker. Jaitsiera postuetan daude oraindik. | Bizirik jarraitzen du Alavesek, eta, badirudi, hasi dela behingoz fruituak ematen Jose Luis Mendilibarren lana. Hilabete pasatxo igaro da entrenatzaile bizkaitarrak taldearen gidaritza hartu zuenetik, eta ordutik garaipenik eskuratu gabe zeuden arabarrak. Bueno, lehenagotik ere bai: hiru hilabete baino gehiago zeramatzaten hiru puntuak poltsikoratu gabe.
Alavesek, ordea, ez du azken hitza esan aurtengo ligan. Behin-behinean, hiru puntura du lehen mailan jarraitzea ahalbidetzen duen hamazazpigarren postua, eta denbora sobera du oraindik.
Gaur, etxean, Valentzia hartu du mendean (2-1). Bordalasen taldea ere ez dago bolada onean, baina ez dizkio gauzak errazak jarri Alavesi. Gogotik egin du lan Mendilibarren taldeak, baina, azkenean, merezi izan du. Partida hasi eta gutxira hartu dute aurrea etxekoek, hamahirugarren minutuan, Mamadou Loumen gol bati esker: korner batean, Mamardaxbili atezainak utzitako aldaratze bat baliatu du baloia sareetara bidaltzeko. Lehen zatian, gainontzekoan, lan handia eta aukera gutxi.
Bigarren zatia hobeto hasi du Valentziak, Bryan Gil elektrikoari esker nagusiki. Hark eragin du, 62. minutuan, Valentziaren aldeko penaltia. Guedesek baliatu du. Gutxi geroago egin du keinu bera epaileak, baina ordukoan, beste arean. Escalantek eragin du hura, eta Joseluk bidali du sareetara.
Hortik aurrera atzean sartu da Alaves, eta defentsako lanari eta Pachecoren geldiketei esker eutsi ahal izan dio markagailuari.
Alaves: Pacheco; Duarte, Lejeune, Tenaglia; Escalante, Loum, Jason (Pons, 82'), Pina, Rioja (Mendez, 76'); eta Joselu.
Valentzia: Mamardaxbili; Comert (Guillamon, 80'), Correia (Foulquier, 76'), Lato, Diakhaby; Musah, Costa (Duro, 45'), Kourouma, Soler (Bryan Gil, 45'); Marcos Andre (Maxi Gomez, 45') eta Guedes. |
2022-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/209568/amnesty-internationalek-salatu-du-mozal-legearen-erreforma-hainbat-urte-berandu-iritsiko-dela.htm | Gizartea | Amnesty Internationalek salatu du 'mozal legearen' erreforma «hainbat urte berandu» iritsiko dela | Gasteizen egin dute elkarretaratzea. Espainiako Kongresuan proposatu berri duten erreforma ere «protesta baketsuen aurkako mozal bat» dela gaitzetsi dute. | Amnesty Internationalek salatu du 'mozal legearen' erreforma «hainbat urte berandu» iritsiko dela. Gasteizen egin dute elkarretaratzea. Espainiako Kongresuan proposatu berri duten erreforma ere «protesta baketsuen aurkako mozal bat» dela gaitzetsi dute. | «Ez mozal legerik, ez apaindutako mozalik». Halaxe zioen gaur Amnesty Internationalek deituta Gasteizen egin duten elkarretaratzeko pankartak. Ehunka eragilek babestu dute plataformaren deia, salatzeko mozal legearen erreforma «hainbat urte berandu» iritsiko dela, eta proposatu duten erreforma ere «protesta baketsuen aurkako mozal bat» izango dela. Espainiako hainbat hiritan ere egin dituzte elkarretaratzeak.
Gaur gaitzetsi dutenez, 2015. urtean ezarri zenetik, «mozal legea etengabe erabili dute giza eskubideen defentsan antolatzen diren erakundeak, ekintzaileak, kazetariak eta herritarrak desmobilizatzeko». Salatu dute berandu datorrela erreforma, eta, «okerrena» dela hala ere «ez dituztela ezabatuko egungo legearen alderdi okerrenak». Espainiako Kongresuan proposatu duten mozal lege berriak, beraz, «protesta baketsuaren aurkako muturreko bat izaten jarraituko du», Amnesty Internationalen ustetan.
«Erreforma proposamenak ez du murrizten Poliziaren botere gehiegikeria, eta ez ditu kontrolerako mekanismo egokiak ezartzen. Beraz, jarrera arbitrarioei atea zabalik uzten die». Ez dute hori bakarrik kritikatu: «Gomazko pilotak ez ditu debekatzen, eta migratzaileak azkar itzultzea ahalbidetzen duen legedia ere bere horretan uzten du». |
2022-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/209569/steinmeier-izango-da-alemaniako-presidente-aurrerantzean-ere.htm | Mundua | Steinmeier izango da Alemaniako presidente aurrerantzean ere | Batzar Federalak gehiengo osoz babestu du SPD Alderdi Sozialdemokratako ordezkaria, eta bigarren agintaldia egingo du. | Steinmeier izango da Alemaniako presidente aurrerantzean ere. Batzar Federalak gehiengo osoz babestu du SPD Alderdi Sozialdemokratako ordezkaria, eta bigarren agintaldia egingo du. | Frank Walter Steinmeier bigarren aldiz hautatu dute Alemaniako presidente izateko. Batzar Federalak gaur egin du bozketa, eta gehiengo osoz gailendu da SPD Alderdi Sozialdemokratakoa: 1.472 botoetatik 1.045 jaso ditu. Egungo gobernua osatzen duen koalizioko kideen babesaz gain, CDUrena eta CSUrena ere izan du presidenteak. Gainontzeko bi hautagaiek oso babes txikia izan dute.
Horiek hala, agintaldi bat baino gehiago iraun duen bosgarren presidentea bilakatu da Steinmeier. Bozketaren ostean, kargua onartu du presidenteak, eta izendapena martxoaren 19an egingo da ofizial.
Gaurko saioaren ostean, Ukrainako krisiaz jardun du Steinmeierrek, eta Errusiari egotzi dio han tentsioa sortu izanaren erantzukizuna. Vladimir Putin presidenteari esan dio ez gutxiesteko «demokraziaren indarra», eta «Ukrainari lepoan jarri dion soka malgutzeko»
«Gatazka bat sortzeko mehatxupean gaude, eta horren ardura Errusiarena da. Ukrainako herriak eskubidea du beldurrik gabe bizitzeko, eta inork ez du haren subiranotasuna suntsitzeko eskubiderik», esan du Alemaniako presidenteak. «Norbait horretan saiatzen bada, sendo erantzungo dugu». |
2022-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/209570/irribarriak-eta-rezustak-erakustaldia-eman-dute-eta-lidergoari-eutsi.htm | Kirola | Irribarriak eta Rezustak erakustaldia eman dute, eta lidergoari eutsi | Neurketa bikaina jokatu dute Laso eta Imazen aurka (22-12), eta lehen postuan jarraitzen dute, Altuna III.a-Martijarekin eta Elezkano II.a Zabaletarekin berdinduta. | Irribarriak eta Rezustak erakustaldia eman dute, eta lidergoari eutsi. Neurketa bikaina jokatu dute Laso eta Imazen aurka (22-12), eta lehen postuan jarraitzen dute, Altuna III.a-Martijarekin eta Elezkano II.a Zabaletarekin berdinduta. | Jotzaileak dira Irribarria eta Rezusta, eta horixe erakutsi dute gaur Tafallan (Nafarroa). Euren jokurik onena erakutsi dute, eta mendean hartu dituzte Laso eta Imaz (22-12). Neurketaren aurretik, sailkapen nagusian berdinduta zeuden zortzina garaipenekin, eta balantza euren aldera jarri dute txapelketako liderrek. Bederatzi garaipen dituzte orain, Altuna III.a-Martijak eta Elezkano II.a-Zabaletak adina.
Gaurko neurketan hasieratik atzetik ibili arren (10-3, 16-6 edo 18-8), Lasok eta Imazek ez dute behin ere amore eman. 19-12 ere jarri dira, baina ezin izan dute besterik egin.
Sekulako saltsa
Azken jardunaldian, sailkapenaren goialdean, zuzenean finalerdietako ligaxka jokatzeko lehian dauden lau bikoteetatik hiruk irabazi egin dute: Altuna III.a-Martijak 22-8 hartu zituzten mendean Peña II.a-Albisu, herenegun, Idiazabalen (Gipuzkoa). Aspekoek zortzigarren garaipena dute azkeneko bederatzi partidetan. Elezkano II.a-Zabaleta, berriz, 22-10 nagusitu zitzaizkien atzo Urrutikoetxea-Arangureni, Bilbon. Gaur, Irribarria-Rezustak poltsikoratu dute beste puntu bat.
Batzuk zein besteek urratsa egin dute zuzenean finalerdietara pasatzeko. Berdinduta daude hirurak, bederatzi garaipenekin. Baita azken jardunaldiko partidak ere. Ustez, lehia samurrena dute Elezkano II.a-Zabaletak, Jaka-Mariezkurrena II.aren kontra jokatuko baitute. Altuna III.a-Martija, ordea, aurkari zuzenen kontra ariko dira azken jardunaldian: Laso-Imazen aurka.
Azpialdean ere guztia argitzeko dago. Jardunaldi honetan gertatutakoak are gehiago estutu du dena: batetik, Ezkurdia-Tolosak atzo 22-12 irabazi izanak Jaka-Mariezkurrenari II.ari, Iruñean, eta, bestetik, Urrutikoetxea-Arangurenek eta Peña II.a-Albisuk galdu izanak. Honela dago sailkapena: Peña II.a-Albisuk bost garaipen dituzte, eta lau Ezkurdia-Tolosak, Urrutikoetxea-Arangurenek eta Jaka-Mariezkurrena II.ak. Behetik gora egin dute Aspekoek, eta horrek sekulako konfiantza eman die. Atzo bikain aritu ziren.
Azken jardunaldian, partida erabakigarria jokatuko dute elkarren aurka Ezkurdia-Tolosak eta Urrutikoetxea-Arangurenek. Irabazleak kanporaketan ariko dira ziur, eta galtzaileak Jaka-Mariezkurrena II.ak egiten dutenaren mende geratuko dira. Horiek oso neurketa zaila dute, Elezkano II.a-Zabaletaren kontra. Estu, baina garaipen bat gehiagorekin daude Peña II.a-Albisu, baina haiek ere lehia oso gogorra dute, Irribarria-Rezustaren aurka. Muturrekoa da parekotasuna. |
2022-2-13 | https://www.berria.eus/albisteak/209571/konfiantza-berreskuratzeko-hiru-puntu.htm | Kirola | Konfiantza berreskuratzeko hiru puntu | Realak neurketa serioa jokatu du Granadaren aurka, eta Oiartzabalen eta Rafaelen golek erabaki dute partida. Ostegunean Leipzigen jokatuko dute txuri-urdinek. | Konfiantza berreskuratzeko hiru puntu. Realak neurketa serioa jokatu du Granadaren aurka, eta Oiartzabalen eta Rafaelen golek erabaki dute partida. Ostegunean Leipzigen jokatuko dute txuri-urdinek. | Realak hiru puntu baino gehiago lortu ditu gaur Anoetan. Urtearen hasiera ez da erraza izan Imanol Alguacilen taldearentzat, eta behar zuen denboraldi hasieran lortzen zituenen moduko garaipen bat: atea hutsean utziz eta segurtasun irudia emanez. Ostegunean Europa Ligako partida du Leizpigen (Alemania), eta Kopatik kanpo geratu ostean, Europan aurrera egitea inoiz baino garrantzitsuagoa da txuri-urdinentzat.
Alguacilek, ordea, garbi zuen Leipzigen aurretik Granadaren aurkako neurketa zetorrela. Orioko entrenatzailea ohiko hamaikakoarekin zelairatu da, eta argi utzi du gaur irabazteak zuen garrantzia. Neurketa hasieratik izan dute kontrolpean etxekoek, eta atzean sartu da Granada. Hegaletatik min egin dute Aihenek eta Januzajek, eta fin ibili da Isak ere.
Granadak argi zuen egin beharrekoa: kontraerasora azkar irten, eta bere aukerak baliatu. Eta aukerak izan, izan ditu talde espainiarrak; Remirok, ordea, beste behin erakutsi du sasoi onean dagoela. Azkenaldian erabakigarria da atezain nafarra. Eta beti erabakigarria izaten dena Oiartzabal da: 37. minutuan iritsi zaio ahaleginaren saria Realari, eta kapitainak ez du huts egin penalti puntutik.
Bigarren zatia lehenengoa amaitu den bezalaxe hasi da: Reala estutzen, eta Granada eusten. 74. minutuan iritsi da bigarren gola. Oiartzabalek jokaldi ona egin du hegaletik, eta haren erdiraketa Rafaelek errematatu du, ahal bezala. Txuri-urdinek fitxatu duten azken jokalariaren lehen gola da.
Horiekhala, sailkapen nagusian seigarren postuan da Reala, 38 punturekin.
Reala: Remiro; Gorosabel, Aritz, Le Normand, Aihen (Zaldua, 83'); Zubimendi, Merino, Silva (Rafael, 67'); Januzaj (Portu, 67'), Oiartzabal (Pacheco, 83') eta Isak (Sorloth, 83').
Granada: Maximiano; Quini, Duarte, Torrente, Escudero; Gonalons (Montoro, 72'), Milla (Petrovic, 63'), Collado (Rochina, 72'); Uzuni (Puertas, 63'), Arezo (Molina, 72') eta Luis Suarez. |
2022-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/209572/psoek-ohartarazi-du-ez-dela-abstenituko-gaztela-eta-leonen-ppk-vox-behar-izan-ez-dezan.htm | Mundua | PSOEk ohartarazi du ez dela abstenituko Gaztela eta Leonen, PPk Vox behar izan ez dezan | Voxek gobernuan sartu nahi du, eta PPk haren botoak beharko ditu. Hauteskundeek interes gutxi piztu dute Trebiñun eta Argantzonen. 2019ko hauteskundeetako datuekin alderatuta, 20 puntu jaitsi da botoa eman duten herritarren kopurua. | PSOEk ohartarazi du ez dela abstenituko Gaztela eta Leonen, PPk Vox behar izan ez dezan. Voxek gobernuan sartu nahi du, eta PPk haren botoak beharko ditu. Hauteskundeek interes gutxi piztu dute Trebiñun eta Argantzonen. 2019ko hauteskundeetako datuekin alderatuta, 20 puntu jaitsi da botoa eman duten herritarren kopurua. | Espainiako alderdiak hasiak dira xake taulako fitxak mugitzen, atzo Gaztela eta Leonen hauteskundeak egin ondoren. PPk irabazi zituen, eta guztira 31 eserleku izango ditu, lehen baino bi gehiago. Baina garaipen horrekin zer egin du orain buruhausterik handiena. Izan ere, Ciudadanos hondoratu ostean (eserleku bakarra lortu du), Vox du orain eskuinean akordio baterako lagun bakarra (hamahiru eserleku), eta Santiago Abascalen alderdiak garbi utzi du gobernuan sartu nahi duela babesa ematearen truke. PSOEk gaur jakinarazi du (28 diputatu) ez dela abstenituko inbestidura saioan, PPk Voxen botoak behar izan ez ditzan.
Beraz, begirada guztiak PPren eta Voxen gainean daude. Zer adostuko dute? Atzo, emaitzak jakin osteko agerraldietan, bi alderdiek argi utzi zuten euren jarrera: PPk bakarrik osatu nahi du gobernua, eta Voxek, berriz, koalizioko gobernu bat nahi du. Alfonso Fernandez Mañueco PPren zerrendaburuak egin zuen analisiaren arabera, begi bistakoa da herritarren agindua: «Argi esan dute: Gaztela eta Leongo herritarrek PPren gobernu bat nahi dute». Ez zuen gauza bera interpretatu, ordea, Santiago Abascal Voxeko liderrak, eta Juan Garcia Gallardo zerrendaburuari begira esan zuen: «Presidenteorde aurpegia jartzen ari zaio, ezta?». Bide beretik jo zuen Garcia Gallardok ere: «Gaztela eta Leongo hurrengo gobernua osatzeko egin beharra dugu. Ez diogu abstentzioa oparituko PPri», adierazi zuen.
Bi helburu, eta samurrak izango ez diren negoziazioak aurrean. Voxek PPri egingo dizkion eskaerak zeintzuk izango diren ere aipatu zuen atzo: «Ezkerreko legedi guztia ezabatzea, zergak jaistea, eta Espainia Agenda». Hauteskundeetako beste garaileak alderdi probintzalistak izan dira (UPL eta Soria Ya, nagusiki), eta haien aldarrikapenak ere aintzat hartuko dituela hitzeman zuen Garcia Gallardok.
Trebiñuko konderrian, igorritako 402 botoen 111 lortu ditu PSOEk. PPk, bestalde, 101 boto lortu ditu, eta Podemos-IU-AV koalizioak, berriz, 71 boto. Vox alderdiak 51 boz eskuratu ditu, España Vaciada taldeak 22, Pacmak 11, PCTEk 5, Ciudadanosek 4, EBk 3 eta Partido Castellano alderdiak, bat. Argantzonen ere PSOEk lortu du boto gehien, igorritako 156 botoetatik 46 irabazita. Podemos-IU-AV gelditu da jarraian, 35 boz lortuta. PPk 30 boto jaso ditu, Voxek 20, España Vaciada taldeak 11, Pacmak 3, Ciudadanosek 2, Partido Castellano alderdiak 2, eta EB taldeak bat.
Parte hartzeak, 20 puntu behera
BERRIAk joan den astean hitz egin zuen Pablo Ortiz de Latierro eta Enrique Barbadillo Argantzongo eta Trebiñuko alkateekin. «Arrotz» gisa definitu zituzten Gaztela eta Leongo hauteskundeak, eta nabarmendu zuten Gaztela eta Leongo Junta ez dela beren «instituzioa», ez dituztela ordezkatzen. Alkateek aurreratu zuten uste zutela anabasa administratiboak isla izango zuela bozetan, eta, ziurrenik, abstentzioa izango zela irabazle. Eta hala gertatu da: botoa eman duten herritarren kopurua 20 puntu jaitsi da 2019ko hauteskundeetako datuekin alderatuta.
Aldi horretan, udal hauteskundeekin batera egin ziren Juntarako hauteskundeak, eta orduan ere PSOEk lortu zuen boto gehien. Trebiñuko konderriko udalerrian, adibidez, PSOEk boto batengatik irabazi zion Podemosi: 172 boto lortu zituen PSOEk, eta 171 Podemosek. PPk 124 boto erdietsi zituen; Ciudadanosek, 57, eta Voxek, 24. Pacmak, IU-Anticapitalista koalizioak eta PCTEk ere boto batzuk lortu zituzten. Argantzonen, berriz, 87 boto eskuratu zituen PSOEk, 60 Podemosek, 33 PPk, 21 C'sk, 14 IUk, 9 Voxek, zazpi PACMAk eta bi Contigok.
Anabasa administratiboaren ispilu
Konderriaren anabasa administratiboaren ispilu dira hauteskundeak. Arabako bihotzean dago Trebiñu, baina Gaztela eta Leongo administrazioaren menpe XVII. mendetik. Trebiñarrek hamaika aldiz adierazi dute Araban sartzearen aldekoak direla, baina orain arte eskaera horri muzin egin diote Burgosek eta Madrilek. Bitartean, egunerokoan Arabako parte sentitzen dira hango herritarrak, baina ikuspuntu administratibo eta juridiko batetik Gaztela eta Leongoak dira. |
2022-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/209573/ongi-etorri-esamoldeak-arazoak-sortzen-jarraitzen-du-espainian.htm | Bizigiro | 'Ongi etorri' esamoldeak arazoak sortzen jarraitzen du Espainian | Goya sarien galan euskaraz jarri nahi izan duten izenburu oker batek erreakzioak sortu ditu sareetan. | 'Ongi etorri' esamoldeak arazoak sortzen jarraitzen du Espainian. Goya sarien galan euskaraz jarri nahi izan duten izenburu oker batek erreakzioak sortu ditu sareetan. | Begiak talo geratu ziren euskaldun asko larunbat gauean Goya zinema sarien ekitaldia telebistaz ikusten ari zirela. Valentzian (Herrialde Katalanak) eginiko ekitaldi hartan, ikusleei ongietorria adierazteko mezua zenbait hizkuntzatan ageri zen, euskaraz ere bai. Euskaraz edo. Akats xelebre bat zeukan euskarazko testuak. Baina, pasadizoaz harago, hizkuntzen arteko harremanen inguruko informazioa ematen du akatsak.
«Benvidos/as» mezua ikusten zen, galizieraz. «Bienvenidos/as» gazteleraz. Eta euskaraz horren ordaina eman nahi izan zuten, baina honela: «Ongi etorri/a».
Akatsak erreakzio soka luzea ekarri du sare sozialetan. «Ongietorriena beti izan da gai konplexua espainiarrentzat», idatzi du Umore Askea txiolariak.
«Egun on/a» opatu die gaur Borxa Ariztimuño filologoak bere jarraitzaileei.
Umoreaz landa, galaren antolatzaileei errespetu falta eta utzikeria egotzi dienik ere egon da.
Baten batek didaktikoa izatea aukeratu du, eta erdaldunei azaldu die euskaraz ez dagoela generorik, inguruko hizkuntza erromantzeetan ez bezala.
Zenbait euskal herritarrek sariren bat jaso zuten ekitaldian. Maria Cerezuela ezusteko emakumezko aktorerik onena izendatu zuten, eta Urko Olazabal, taldeko aktorerik onena. Biak, Iciar Bollainen Maixabel filmean eginiko lanarengatik.
Ez da lehen aldia Espainiako hedabideetan arazoa daukatela ongi etorri esamoldearekin. 2014. urtean, Realak Geronimo Rulli atezaina fitxatu zuenean, ongietorria eman zion klubak Twiterren. Espainiako zenbait kirol hedabideren kontuek ulertu zuten jokalari berriaren izena zela Ongi Etorri. |
2022-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/209574/gksko-kide-bat-auzipetu-dute-margoketak-egitea-leporatuta.htm | Politika | GKSko kide bat auzipetu dute margoketak egitea leporatuta | Maiatzean epaituko dute, Paueko Auzitegian, Ipar Euskal Herriko GKSk jakinarazi duenez | GKSko kide bat auzipetu dute margoketak egitea leporatuta. Maiatzean epaituko dute, Paueko Auzitegian, Ipar Euskal Herriko GKSk jakinarazi duenez | Ipar Euskal Herriko Gazte Koordinakunde Sozialistak salatu du beren kide bat auzipetu dutela, iazko udaberrian Zuberoan margoketa batzuk egin izana leporatuta. Gazte antolakunde horrek bidalitako oharraren arabera, Mauleko jendarmeriak eramandako ikerketa baten ondorioa da gaztearen kontrako prozedura judiziala, eta maiatzean epaituko dute Paueko Auzitegian.
«Militantzia politikoaren kriminalizazioa» salatu du Ipar Euskal Herriko GKSk, eta auziperatzearen gastuei aurre egiteko antolatuko dituzten dinamiketan parte hartzera deitu du: «Errepresio politikoaren kontra, klase elkartasuna!». |
2022-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/209575/sagardui-susperraldi-baten-aurrean-gaude.htm | Gizartea | Sagardui: «Susperraldi baten aurrean gaude» | Pandemiaren bilakaerak «beheranzko joeran» jarraitzen duela nabarmendu du Osasun sailburuak, eta joera hori egonkortu egin delako kendu dituela Eusko Jaurlaritzak neurri murriztaile ia guztiak. Osakidetzako lanuzteen inguruan esan du ez dela «grebarako garaia». | Sagardui: «Susperraldi baten aurrean gaude». Pandemiaren bilakaerak «beheranzko joeran» jarraitzen duela nabarmendu du Osasun sailburuak, eta joera hori egonkortu egin delako kendu dituela Eusko Jaurlaritzak neurri murriztaile ia guztiak. Osakidetzako lanuzteen inguruan esan du ez dela «grebarako garaia». | Egoera epidemiologikoak azken asteetan hartutako joera mantentzen duela adierazi du Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak gaur goizean, Euskadi Irratian egin dioten elkarrizketa batean. «Susperraldi baten aurrean gaude», esan du, gogoratzearekin batera pandemiak «gure artean» dagoela oraindik ere. Datu zehatzik eman ez badu ere, atzo «zazpiehun bat pertsonak» positibo eman zutela aurreratu du.
«Joerak beheranzkoa izaten jarraitzen du», sailburuaren arabera, eta joera hori egonkortu izanak eraman du Jaurlaritza neurri murriztaile ia guztiak kentzera: «Duela bi aste ez zen garbi ikusten zein izango zen hurrengo egunetako bilakaera, eta, beraz, zuhurtziagatik mantentzea erabaki zen. Baina azken hamabost egunetan egunetik egunera beheranzko joera argia hartu du». Hala ere, oraindik ere pandemiak «jarraitzen» duela gogoratu du Sagarduik, eta «zuhurtzia» ez galtzera dei egin du.
Osasun sistemaren egoera ere, pandemiarenarekin batera, hobetzen ari dela adierazi du Sagarduik. Esan du Osakidetzaren helburua dela «herritar guztien osasuna zaintzea», eta, «egunerokotasuna berreskuratu ahala», horretarako aukera handiagoa izango dela. Lehentasuna, dena den, «zaurgarrienak zaintzea» dela nabarmendu du. Behar hori arindu ahala, profesionalak «beste gaixotasun batzuetan begirada jartzeko gai izango dira», Sagarduiren esanetan. Alde horretatik, azken asteetan «aurrerapausoak» eman direla azpimarratu du: «Ez nuke esango, inondik inora, Osakidetzaren gaur egungo egoera duela hilabete bat zuenaren berbera denik. Pandemiaren bilakaera eragina izaten ari da, eta kirurgiak ere berreskuratu ditugu hein handi batean. Den-dena berreskuratu dugu? Ez, esan bezala, pandemiak eragina duelako».
Sindikatuek hil amaierarako deituak dituzten bi greba egunez ere aritu da sailburua. «Esango nuke ez dela grebarako garaia». Pandemiaren bilakaera «onaren» menpe jarri ditu Osakidetzan egin beharreko «hobekuntzak», eta ukatu egin du Osakidetzan «kontratazio falta» egon dela. Gainera, Osakidetzan abenduan eta urtarrilean «inoiz baino langile gehiago» aritu direla esan du: 45.000tik gora. Zer hobetua badagoela aitortu du, baina «profesional murrizketarik» egin ez dela ohartarazita: «Gertatzen dena da jubilatu diren profesionalak gehiago direla izan ditugun mediku berriak baino».
Hildakoak, gora
Bestalde, egoera epidemiologikoaren inguruko datuak argitara eman dira gaur, eta adierazlerik larrienak, heriotza kopuruarenak, igoera nabarmena izan du azken astean: 128 zenbatu dituzte otsailaren 7aren eta eta 13aren artean Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak, neurtutako azken astean baino 35 gehiago. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan neurri murriztailerik gabeko aroa hasi den egun berean eman zen argitara datua —Nafarroan bihar kenduko dituzte—.
Pandemiaren berri ematen duten bestelako adierazleek, ordea, bilakaera positiboa erakusten dute. 454 ospitaleratze berri izan dira azken astean, urtarrilaren 31tik otsailaren 6ra artekoan baino 133 gutxiago. Dena den, oraindik ere 522 lagun daude COVID-19ak jota Hego Euskal Herriko erietxeetan; horietatik 96, ZIU zaintza intentsiboko unitateetan. Behera egin du, halaber, positiboen kopuruak. Urtarrilaren 31tik 6ra arteko astean baino 15.032 positibo kasu gutxiago atzeman zituzten atzo amaitu zen astean: 14.413. Intzidentzia tasa metatua ere jaitsi da, baina oraindik ere 1.000tik gorakoa da Hegoaldeko lau lurraldeetan. Altuena Gipuzkoan da —1.521,9koa—, eta Araban baxuena —1.298,26koa |
2022-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/209576/barakaldoko-kamioilari-bat-hil-da-errioxan-istripu-batean.htm | Ekonomia | Barakaldoko kamioilari bat hil da Errioxan, istripu batean | San Vicente de La Sonsierra herrian gertatu da ezbeharra, gidatzen ari zen kamioia bidetik aterata. ELAk garraiolarien «lan baldintza gogorrak» salatu ditu. | Barakaldoko kamioilari bat hil da Errioxan, istripu batean. San Vicente de La Sonsierra herrian gertatu da ezbeharra, gidatzen ari zen kamioia bidetik aterata. ELAk garraiolarien «lan baldintza gogorrak» salatu ditu. | Istripua 05:40 aldera gertatu da, LR-124 errepideko 32. kilometroan. Hozkailu kamioi bat bidetik atera da San Vicente de La Sonsierran (Espainia), eta gidaria hil egin da. 56 urte zituen, eta Barakaldokoa (Bizkaia) zen.
Istripua gertatu den tokira joan dira Errioxako suhiltzaileak, anbulantzia bat eta Guardia Zibila. Espainiako Gobernuaren Ordezkaritzak adierazi du «arrazoi naturalengatik» hil dela gidaria, eta ez istripuaren ondorioz.
Hain zuzen, ELA sindikatuak kontra egin die Espainiako Gobernuaren ordezkaritzak Barakaldoko garraiolariaren heriotzaren gainean eginiko adierazpenei. Sindikatuak zehaztu du gertatutakoa lan istripua dela, argiki. Halaber, ELAk nabarmendu du sektorearen prekaritateak eragin zuzena dutela halako ezbeharretan: «Sektorean diren lan baldintza gogorrek eta premiazko segurtasun neurriak ez betetzeak izugarrizko prekaritatea dakarte», adierazi dute ohar batean. Hala, azaldu dutenez, «ezinbestekoa» da «berehalako» neurriak hartzea. |
2022-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/209577/eminem-belaunikatu-egin-da-los-angelesen-1992ko-istiluen-30-urteurrenaren-atarian.htm | Kirola | Eminem belaunikatu egin da Los Angelesen, 1992ko istiluen 30. urteurrenaren atarian | Dr. Dre, Snoop Dogg, 50 Cent, Mary J. Blige, Eminem eta Kendrick Lamarrek kantatu dute Super Bowleko finalean, Los Angelesen, eta Eminemek belaun bat jarri du lurrean, arrazakeriaren eta polizia indarkeriaren aurka. Aurten beteko dira 30 urte AEBetako hiri horretan arrazakeriaren aurkako istilu handiak izan zirenetik. | Eminem belaunikatu egin da Los Angelesen, 1992ko istiluen 30. urteurrenaren atarian. Dr. Dre, Snoop Dogg, 50 Cent, Mary J. Blige, Eminem eta Kendrick Lamarrek kantatu dute Super Bowleko finalean, Los Angelesen, eta Eminemek belaun bat jarri du lurrean, arrazakeriaren eta polizia indarkeriaren aurka. Aurten beteko dira 30 urte AEBetako hiri horretan arrazakeriaren aurkako istilu handiak izan zirenetik. | AEBetako NFL futbol amerikarreko txapelketako finala jokatu da bart Los Angelesen, eta atsedenaldiko ekitaldian munduko hip-hop kantari entzutetsuenetako batzuek hartu dute parte: Dr. Dre, Snoop Dogg, 50 Cent, Mary J. Blige, Eminem eta Kendrick Lamar. Ordu laurdeneko ekitaldia izan da, eta, kantari horiek guztiak elkarrekin ikusi eta kantatzen entzuteko aukera emateaz gain, utzi du irudi adierazgarri bat ere. Bere agerraldia amaitzean, Eminem belaunikatu egin da arrazakeriaren kontrako keinu bat eginez.
Lose Yourself kanta abestu du Eminemek, eta amaieran Colin Kaepernick San Francisco 49ers taldeko futbol amerikarreko jokalariak 2016ko denboraldian AEBetako ereserkia jotzen zuten bitartean ezagun egin zuen keinua egin du: belaun bat lurrean jarri eta burua makurtu. Kaepernickek AEBetakok Poliziaren arrazakeria eta indarkeria salatzeko egin zuen keinua, eta, haren ondoren, beste kirolari batzuek ere egin zuten, AEBetako Poliziaren arrazakeria eta indarkeria salatzeko.
Ikusi gehiago: atsedenaldiko ekitaldia YouTuben
Zenbaitzuek gogor kritikatu zuten Kaepernick, ereserkia entzuten zen bitartean hori egiteagatik. Eminemek, ordea, babesa adierazi dio behin baino gehiagotan, eta 2017an Untouchable abestian aipatu zuen jokalaria. Urte berean, BET Hip Hop sarietan ere estilo librean futbol amerikarra izan zuen hizpide, eta Donald Trump kritikatu zuen.
Bart egin duen keinua esanguratsuagoa da, gainera, Los Angelesen egin duelako. Apirilean beteko dira 30 urte Kaliforniako hiri horretan inoizko liskar handienak izan zirenetik, epaimahai batek lau polizia errugabetu zituelako Rodney King afroamerikarra bortitz jo ondoren; jipoia grabatu egin zuten, eta mundu osoko hedabideetan ikusi ahal izan zen.
1992ko apirilaren 29tik maiatzaren 5era, hilketak, suteak eta arpilatzeak izan ziren Los Angelesen. 63 pertsona hil ziren, 2.383 zauritu zituzten, 12.000tik gora atxilotu, eta mila milioi dolarretik gorako kalte materialak zenbatu zituzten. Kaliforniako Guardia Nazionala, AEBetako armada eta hainbat polizia atera ziren kalera istiluak gelditzeko.
Atsedenaldiko ekitaldia Dr. Drek eta Snoop Doggek hasi dute, mendebaldeko kostaldeko raparen ikurretako bik. Bigarren horren The Next Episode kantatu dute lehenik, eta, gero, Tupac Shakurren California Love. Eszenatokian agertzen hirugarrena 50 Cent izan da. Ekitaldiko ezusteetako bat izan da, ez baitzegoen iragarrita parte hartuko zuenik. Buruz behera agertu da, eta In da Club abestu du.
Atsedenaldiko emakumezko bakarra Mary J. Blige izan da. Family Affair eta No More Drama abestu ditu. Eszenatokian agertzen azkena Kendrick Lamar izan da; Alright abestu du. Ekitaldiaren amaieran, sei abeslariak izan dira elkarrekin.
Partida hasieran, berriz, Mickey Guyton country kantariak abestu zuen AEBetako ereserkia. Tarte horretan inor ez da belaunikatu. Finala Los Angeles Rams etxeko taldeak irabazi du, 23-20, Cincinnati Bengals Ohioko taldearen aurka.
Ikusi gehiago: hasierako ekitaldia YouTuben |
2022-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/209578/greba-mugagabea-hasiko-dute-galdakaoko-lehergai-fabrikan.htm | Ekonomia | Greba mugagabea hasiko dute Galdakaoko lehergai fabrikan | Maxamek ehiza kartutxoen planta itxiko duela salatu dute sindikatuek, eta zuzendaritzak jakinarazi die ezingo dituela beste posturen batean jarri bertan diharduten 70 langileetako asko | Greba mugagabea hasiko dute Galdakaoko lehergai fabrikan. Maxamek ehiza kartutxoen planta itxiko duela salatu dute sindikatuek, eta zuzendaritzak jakinarazi die ezingo dituela beste posturen batean jarri bertan diharduten 70 langileetako asko | Maxam lehergaien eta ehiza kartutxoen fabrikako langileek greba mugagabea hasiko dute asteazkenean. Enpresak ehiza materiala ekoizteko planta ixteko asmoa du, eta sindikatuei jakinarazi die ezingo dituela beste postu batean jarri bertan diharduten 70 langileak. Hari erantzunez, langile guztiek, lehergaiak eta kartutxoak ekoizten dituztenek, greba mugagabea hasiko dute asteazkenean. Langile batzordeko lau sindikatuek babestu dute deialdia (UGT, CCOO, SIX eta ELA).
Galdakaon dago Maxam, trenbidearen alboan, eta inguruan dinamitera esaten diote. Enpresako buruak ehizarako materiala egiten duen arloa Nobel Sport Frantziako enpresari saldu dio, eta hortik dator erabakia. Jardun historikoa da enpresan, baina egun ekoizpen guztiaren %5 baino ez da. Lehergaiak dira jardun nagusia. Guztira 320 langile dira Maxamen, eta lanuzte mugagabea hasiko dute. Sindikatuek, berriz, auzitara joko dute kartutxo arloaren salmenta legezkoa den ikusteko. Haien iritziz, posible da hura irekita mantentzea, eta, hala ez balitz, langile guztiak Maxamen beste planta batzuetara eramatea. Era berean, erretiro aurreratuak edo irteera ordainduak bideratu daitezkeela uste dut.
Hau ez da Maxameko langile batzordeak abian daukan salaketa bakarra. Aurretik behin-behineko langileen egoera salatu zuen lan ikuskaritzaren aurrean. Haien datuen arabera, ehundik gora dira, eta gehienek sei eta bederatzi urte artean daramate aldi baterako kontratuekin. |
2022-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/209579/zazpi-kontzertuk-osatuko-dute-aurtengo-donostiako-ganbera-musikaren-xiii-zikloa.htm | Kultura | Zazpi kontzertuk osatuko dute aurtengo Donostiako Ganbera Musikaren XIII. Zikloa | Zortzi talde igoko dira Donostiako Orfeoiaren agertokira, otsailetik maiatzera arte. | Zazpi kontzertuk osatuko dute aurtengo Donostiako Ganbera Musikaren XIII. Zikloa. Zortzi talde igoko dira Donostiako Orfeoiaren agertokira, otsailetik maiatzera arte. | Donostiako Orfeoiaren egoitzak aurten ere Ganbera Musikaren XIII. Zikloa hartuko du, Kutxa fundazioaren, Musikeneren, Donostia Musikaren eta Donostiako Orfeoiaren eskutik. Zazpi obrak osatuko dute zikloa, Euskal Herriko Gazte Orkestrarekin elkarlanean.
Heldu den ostegunean hasiko da zikloa, Felix Mendelssohn konpositore alemanaren bi obrarekin: Argenta laukoteak (Lucia Lanuza eta Clara Perez biolinistak, Mario Oltra biola jotzailea eta Nicolas Concheiro biolontxelo jolea) Laukotea Mi bemol maiorren, op.12 obra interpretatuko du, eta Antorcha Esplendida zortzikoteak (Ekhi Martinez, Maria Bernal, Lucia Lanuza eta Alvar Tife biolinistak, Andrea Lamoca eta Sara Cuadrado biola jolea, Nicolas Concheiro biolontxelo jolea, eta Oscar Cano kontrabaxu jolea) Harirako zortzikotea Mi bemol maiorren Op. 20 joko du.
Datozen asteetan, betiere ostegunez, bertze sei emanaldi eginen dira. Trio Sila 17an ariko da zikloan, eta kantu kontzertua eginen dute 24an. Apirilaren 7an, Concentus laukoteak parte hartuko du, eta hilaren 28an, Izeia hirukoteak. Maiatzean, Rasz boskoteak joko du, hilaren 12an, eta zikloa maiatzaren 26an amaituko da, Nonane hirukotearekin.
Emanaldi guztiak 19:00etan izanen dira. Sarrerak, ohi bezala, dohainik dira, eta gonbidapenak baitezpada eskatu behar dira Kutxa Kultur-en bidez. |
2022-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/209580/gernikan-gizon-bat-atxilotu-dute-neska-lagunari-eraso-egiteagatik.htm | Gizartea | Gernikan gizon bat atxilotu dute neska lagunari eraso egiteagatik | Bi pertsona joan ziren emakumea laguntzera, eta horiei ere egin zien eraso. Lesio delitu bat eta genero indarkeriako delitu bat leporatzen diote. | Gernikan gizon bat atxilotu dute neska lagunari eraso egiteagatik. Bi pertsona joan ziren emakumea laguntzera, eta horiei ere egin zien eraso. Lesio delitu bat eta genero indarkeriako delitu bat leporatzen diote. | 43 urteko gizon bat atxilotu zuten atzo Gernika-Lumon (Bizkaia), neska lagunari eta beste bi pertsonari eraso egitea leporatuta. Goizaldean gertatu zen, 01:40 aldera. Erasotzailea bere neska lagunarekin eztabaidatzen ari zen, eta, lekukoen arabera, bi ostikada jo zizkion. Hori ikusita, bertan zeuden bi gizon emakumea laguntzera joan ziren, eta horiei ere eraso egin zien, azaldu dutenez: labana batekin zauritu zuen bat, eta bestea ahoan jo zuen. Ospitalera eraman behar izan zituzten biak. Erasotzaileak, ordea, ihes egin zuen.
Ertzaintza emakumearen etxera joan zen, eta erasotzaileari buruz galdetzean, esan zien ez zuela ezagutzen. Agenteek susmatu zuten gizona etxebizitza hartan zegoela, eta epailearen agindu bat eskatu zuten bertara sartzeko. Handik gutxira atxilotu zuten gizona, lesio delitu bat eta genero indarkeriako delitu bat egotzita.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, emakumeak ez du salaketarik jarri. |
2022-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/209581/novaltiako-langileen-greba-eskubidea-urratu-dela-ebatzi-dute.htm | Ekonomia | Novaltiako langileen greba eskubidea urratu dela ebatzi dute | Enpresak 35.000 euro ordaindu beharko dizkio grebalari multzoari. Langileen aldeko laugarren ebazpena da. | Novaltiako langileen greba eskubidea urratu dela ebatzi dute. Enpresak 35.000 euro ordaindu beharko dizkio grebalari multzoari. Langileen aldeko laugarren ebazpena da. | Novaltiak greban dauden langileen greba eskubidea urratu zuela ebatzi du EAEko Auzitegi Nagusiak. Grebalarien oporrak ordezkatzeko langileak kontratatu zituen, eta, epailearen ustez, hori legez kanpokoa da. Ondorioz, 35.000 euro ordaindu beharko du isun eta kalte-ordainetan, hamazazpi grebalarien artean banatzeko. Grebalarien aldeko antzeko laugarren ebazpena da.
Novaltia botika banaketako hamazazpi langilek 939 egun daramatzate greban. Lan ikuskaritzan salatua zuten enpresak grebalarien balizko oporrak erabiltzen ari zela ordezkoak kontratatu eta haiek lanean sartzeko. Baina ordezka al daitezke greban dagoen langile baten oporrak? Bada, gizarte arloko epaitegiaren ustez, ez.
ELA sindikatuak ohar bidez jakinarazi duenez, enpresak egun horietako soldata ordaindu beharko die hamazazpi grebalariei, eta 1.000 euroko ordainsari berezia bakoitzari «grebaren aurkako jardunak sorturiko kalte moralengatik» . Aurretik ere langileen aldeko beste hiru ebazpen egon dira, besteak beste haien lan baldintzetan aldaketa nabarmenak egiteagatik. ELAk negoziazio prozesu bat hasteko eskatu dio enpresari. |
2022-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/209582/pse-eek-eta-epk-denbora-gehiago-eskatu-dute-hezkuntza-akordiorako-ekarpenak-egiteko.htm | Gizartea | PSE-EEk eta EPk denbora gehiago eskatu dute hezkuntza akordiorako ekarpenak egiteko | EH Bilduren irudiko, «hezkuntzaren egiturazko beharrari» erantzuteko «abiapuntu ona» ezartzen du Eusko Legebiltzarrean aurkeztutako testuak. | PSE-EEk eta EPk denbora gehiago eskatu dute hezkuntza akordiorako ekarpenak egiteko. EH Bilduren irudiko, «hezkuntzaren egiturazko beharrari» erantzuteko «abiapuntu ona» ezartzen du Eusko Legebiltzarrean aurkeztutako testuak. | Pil-pilean dago Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza akordioaren inguruko eztabaida. Joan den astean, Eusko Legebiltzarrean akordioa lortzeko sortutako lantaldeko presidenteak lehen zirriborro bat aurkeztu zuen, eta erreakzio erreskada eragiten ari da. Ekarpenak egiteko egunak dira aste honetakoak; ostiralera arte dute aukera alderdiek eta hezkuntza eragileek. Epeak kritikatu dituzte Elkarrekin Podemos-IUk eta PSE-EEk, eta denbora gehiago eskatu dute. Formalki egin du Elkarrekin Podemos-IUk, Eusko Legebiltzarrean eskaera bat erregistratuta; PSE-EEk, aldiz, ahoz, Eneko Andueza idazkari nagusiren ahotik. «Hezkuntza itunak behar duen denbora ematea merezi du. Eztabaida lasai egin behar da, agente guztiei entzunda», arrazoitu du Iñigo Martinez Elkarrekin Podemos-IUren legebiltzarkideak. Anduezak esan du «erritmo frenetikorik» ez duela nahi.
Anduezak erantsi duenez, gaur-gaurkoz ez dago akordiorik alderdien artean, baina Alfredo Retortillok argitu du zein den PSE-EEren lehentasunezko bazkidea: lehenik EAJrekin lortu nahi du «sintonia», gero gainerako alderdiak batu daitezen. «Desberdintasun garrantzitsuak ditugu, baina PSE-EEren borondatea da kontsentsu sendo batera iristea, gutxienez indarrean dagoen legeak duen adinakoa adostasunera».
Dokumentuari erreparatuta, pare bat balorazio egin ditu. Retortilloren irudiko, eskola publikoa «erroko kontu bat» da, baina ia ez dute testuan aipatzen. Erantsi du ez dela haren aldeko apusturik egin, eta nabarmendu du horrela «aukera berdintasunaren eta ekitatearen» aurka egiten dela. Euskararen inguruan ere mintzatu da. Ematen dioten tratua «zuzena» iruditzen zaio, baina zehazten du ez dela onartu «hezkuntzarako esparru eleaniztunik». Hori «fintzeko» beharra ikusten du.
EH Bilduren Eusko Legebiltzarreko bozeramaile Maddalen Iriarteren irudiko, hezkuntzaren «egiturazko behar bati» erantzuteko garaia da. Aurreko asteko dokumentua «abiapuntu ona» delakoan dago, eta uste du aukera ematen duela eztabaida «lasai eta sakon bat» egiteko. Hala ere, testua hobetze aldera, esan du EH Bilduk ekarpenak egingo dituela.
Bestelako hitzak izan ditu Carlos Iturgaiz Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako PPko buruak. Haren irudiko, EAJk, EH Bilduk eta PSE-EEk akordioa lortuko dute: «Sozialistek akordio bat nahi dute EAJrekin eta EH Bildurekin; EAJrekin, gobernuko bazkideak direlako, eta EH Bildurekin, ezkerreko fronte bat nahi dutelako etorkizunerako». Iturgaizek dokumentuaren edukia ere kritikatu du. Uste du Kataluniako eredua kopiatzen duela, gaztelaniarik gabeko erabateko murgiltzea proposatzen duela eta itunpeko ikastetxeek zailtasunak izango dituztela. |
2022-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/209583/repsol-gidak-otsailaren-28an-banatuko-ditu-eguzkiak-donostian.htm | Bizigiro | Repsol Gidak otsailaren 28an banatuko ditu Eguzkiak, Donostian | Donostiako Viktoria Eugenia antzokian banatuko dituzte Repsol Gidaren Eguzkiak. Eguzki Jasangarria sari berezien artean, «jatetxe gomendatuaren saria» emango diote Donostiako kaian dagoen Kofradia jatetxeari. | Repsol Gidak otsailaren 28an banatuko ditu Eguzkiak, Donostian. Donostiako Viktoria Eugenia antzokian banatuko dituzte Repsol Gidaren Eguzkiak. Eguzki Jasangarria sari berezien artean, «jatetxe gomendatuaren saria» emango diote Donostiako kaian dagoen Kofradia jatetxeari. | «Plater nagusia dator» lelopean, otsailaren 28an banatuko dituzte Repsol Gidaren Eguzkiak, Donostiako Viktoria Eugenia antzokian. Beraz, aurten ere Euskal Herrian egingo dute ekitaldia. «Repsol Gidak, beti egin duen bezala, gastronomiaz gozatzearen aldeko apustua egingo du», adierazi du Maria Ritterrek, Repsol Gidako zuzendariak.
Irabazleek Eguzki bat, bi edo hiru lor ditzakete, eta Ritterrek aurreratu du izango dela euskal sukaldariren bat saridunen artean. Gainera, aurreratu dute Eguzki Jasangarria saria zer jatetxeri emango dieten. Horien artean da Donostiako kaian dagoen Kofradia jatetxea, «jatetxe gomendatuen saria» emango diotela jakinarazi baitu Ritterrek: «Kofradia jatetxea nabarmentzen da arrantza jasangarriarekin eta itsasoko zero kilometroarekin duen funtsezko konpromisoagatik».
Espainiako hiru Eguzki Jasangarriren berri ere eman du gaur Repsolek. Hiru Eguzki Jasangarri emango dizkiote Madrilgo «Coque» jatetxeari. Herrialde Katalanetara ere iritsi da sarietako bat. Izan ere, Ritterrek ohartarazi du Alacanteko Monastrell jatetxeari bi Eguzki Jasangarri emango dizkiotela. Eta, azkenik, Toledoko Raíces jatetxeari Repsol Gidako Eguzki Jasangarri bat emango diotela azaldu du Ritterrek. Gainontzeko saridunak zein diren otsailaren 28an bertan jakingo da.
Aurten, gainera, herritarrentzako jarduerak antolatu ditu Repsol Gidak. Gasteizen eta Bilbon Eguzkien banaketaren inguruko hainbat jarduera egingo dira, eta Donostian, berriz, «pintxo ibilaldia» egingo dute: «Sukaldari batzuk arduratuko dira pintxoak zerbitzatzeaz Donostiako taberna tipiko batzuetan. Parte Zaharrean ez ezik, Loiolan eta Amaran ere pintxo horiez gozatzeko aukera izango da», azaldu du Ritterrek. |
2022-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/209584/ppk-ez-du-baztertzen-gaztela-eta-leonen-voxekin-gobernatzea.htm | Mundua | PPk ez du baztertzen Gaztela eta Leonen Voxekin gobernatzea | PPk irabazi ditu hauteskundeak, baina ziurrenik ezingo du bakarrik gobernatu. Mañueco presidentegaiaren esanetan, alderdi guztiekin hitz egingo du, «marra gorririk» jarri gabe. Genovak ultrekin ez den gehiengo bat lehenesten du. | PPk ez du baztertzen Gaztela eta Leonen Voxekin gobernatzea. PPk irabazi ditu hauteskundeak, baina ziurrenik ezingo du bakarrik gobernatu. Mañueco presidentegaiaren esanetan, alderdi guztiekin hitz egingo du, «marra gorririk» jarri gabe. Genovak ultrekin ez den gehiengo bat lehenesten du. | PPk Gaztela eta Leongo Gorteetarako (Espainia) hauteskundeak irabazi zituen atzo, baina ezin izango du bakarrik gobernatu. Ziurrenik bazkideak bilatu beharko ditu horretarako, eta Alfonso Mañueco juntarako presidentegai eta jarduneko presidenteak nabarmendu du alderdi guztiekin hitz egiteko asmoa duela. Hori bai, plazaratutako mezuen arabera, ematen du alderdi barruan ez datozela guztiz bat lehentasunak ezartzean. Zuzendaritzaren ustez, Vox gabeko gehiengo bat osa dezakete. Horretarako, Union del Pueblo Leonesen (UPL), Por Avilaren eta España Vaciadaren (Soria Ya!) babesa bilatu beharko luke —lehenarekin egin izan ditu akordioak, eta bigarrena PPren zatitze bat da—, PSOEk argitu baitu oposizioan egongo dela. Hori bai, presidentetzara modu horretan iritsi ahal izateko, eskuin muturrak abstenitu egin beharko luke. Ultrek, baina, gobernuan egon nahi dute. «Gobernuan egoteko obligazioa eta eskubidea dugu», adierazi du Juan Luis Garcia-Gallardo hautagaiak, gaur, hedabideen aurrean. Eta Mañuecok ez dio muzin egiten aukera horri. «Ez dut ezer baztertzen. Ez dago marra gorririk; programaz hitz egin behar da». Aurrenekoz egongo lirateke gobernu batean elkarrekin.
Aurreratutako hauteskundeak izan ziren atzokoak, eta PPk 31 aulki lortu zituen, 2019koetan baino bi gehiago. PSOE izan zen indarrik bozkatuenetan bigarrena, 28 aulkirekin, baina aurreko bozekin konparatuta zazpi diputatu galdu zituen. Voxek nabarmen egin du gora: hamahiru aulki, aurrekoetan baino hamabi gehiago. Ciudadanosek zartakoa hartu du, 12 diputatu edukitzetik bakarra izatera igaro baita.
Alderdi laranjarekin koalizioan gobernatu du Mañuecok 2019tik. Bien arteko harremanak inoiz ez dira oso onak izan erkidego horretan, eta iazko urtearen amaieran hauteskundeetara deitu zuen presidenteak, argudiatuz Ciudadanosek eta PSOEk zentsura mozio bat egin nahi ziotela, horretarako «arriskua» zegoela. Genovak uste zuen legegintzaldia amaitu aurretik bozak eginez gero Madrilgo erkidegoan Isabel Diaz Ayusorekin iaz gauzatutako jokaldia errepikatu eta Gaztela eta Leonen gehiengoa lortuz gobernatu ahal izango zutela.
Ez da halakorik gertatu, ordea. Voxek presidenteordetza nahi du, Santiago Abascal ultra eskuinekoen buruak atzo adierazi bezala. Gainera, gobernuan egoteko, baldintzak jarri dizkio PPri: erkidegoko genero indarkeriaren kontrako araubidea eta memoria historikoarena bertan behera uztea. Teodoro Garcia Egea PPko idazkari nagusiari galdetu diote gaur, elkarrizketa batean, ea PPk Voxekin koalizioa osatuko duen. «Koalizio gobernuen esperientziak ez dira oso egokiak izaten ari», erantzun du. Genovak, a priori, koalizio gobernu hori saihestu nahi du orain. Izan ere, Andaluzian (Espainian) urtea amaitu aurretik dira hauteskundeak egitekoak, eta pentsatzen dute aliantza horrek ezkerrari argudio on bat emango liokeela haien aurka erabiltzeko. Inkesten arabera, Andaluzian eskuin muturrarekin koalizioa osatu beharko luke agintean jarraitu ahal izateko; ez luke beste alternatibarik. Orain Ciudadanosekin dago gobernuan, eta ultrek babestu egiten dute.
PSOE, gainbeheran
PSOEk, berriz, gainbeheran jarraitzen du. Azkeneko hauteskundeetan botoak galtzen ari da: bai 2019ko azaroan Espainiako Gorteetarako egindakoetan, bai iaz Madrilgo erkidegoko bozetan, bai atzo. Felipe Sicilia alderdiko bozeramailearen esanetan, ordea, ez da «hondamendi bat». Oscar Puente alderdikideak, Valladolideko (Gaztela eta Leon) alkateak, proposatu du presidentetzarako bozetan PSOE abstenitu dadila, modu horretan PPk ez dezan eduki Voxen beharrik gobernatzeko. Baina Siciliak aukera hori baztertu du. «Ez dugu erraztuko ustelkeriaz zikindutako gobernu bat». |
2022-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/209585/inigo-gutierrezek-espetxera-itzuli-beharko-du-graduz-aldatuta.htm | Politika | Iñigo Gutierrezek espetxera itzuli beharko du, graduz aldatuta | Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako epaileak hartu du erabakia, Gutierrezek hirugarren gradua eskuratu eta hiru astera. | Iñigo Gutierrezek espetxera itzuli beharko du, graduz aldatuta. Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako epaileak hartu du erabakia, Gutierrezek hirugarren gradua eskuratu eta hiru astera. | Espainiako Auzitegi Nazionalak atzera bota du Iñigo Gutierrezi emandako hirugarren gradua, hura Zaballako Gizarteratze Zentrora hurbildu eta hiru astera. Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako epailearen gradu erregresio auto bat jaso du Gutierrezek, eta bigarren gradura itzuli beharko du. Naiz-en arabera, epaileak argudiatu du ez diela biktimei «barkamenik eskatu».
Espetxeetako Idazkaritza Nagusiak erabaki zuen Gutierrez hirugarren gradura aldatzea, Aranjuezko espetxeko tratamendu batzordeak hala proposatu ostean, aho batez. Horretarako arrazoietako bat izan zen Izadi alaba zaintzeko ardura hartu beharra. Hura Maria Lizarraga amarekin bizi zen espetxean —egun, Zaballan dago preso—, urtarrilaren 23an hiru urte bete zituen arte.
Gradu aldaketaren aurka egin zuen, baina, Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak, eta haren eskaerei men egin die auzitegiak. Horren arrazoia, ETAren biktimei barkamena modu «argi eta gardenean» eskatu ez izana.
Etxeratek jakinarazi duenez, Gutierrezek 2019an bete zituen zigorraren hiru laurdenak, eta uztailean beteko du osorik hamalau urteko espetxealdia. «Nahikoa arrazoi dira honako hauek Iñigo Gutierrez dagoeneko kalean egoteko», azaldu du elkarteak, eta ulertezintzat jo du Auzitegi Nazionalaren ebazpena: «Presoen eskubideak kaltetzen dituzte, baina ez bera bakarrik, haren familia eta ingurunea ere kaltetuak izaten dira: kasu honetan, hiru urteko neskato bat, une honetan aitaren presentzia eta arreta behar dituena». Izan ere, lehen aldiz gurasorik gabe geratuko da haurra.
Ez da auzitegiak antzeko erabaki bat hartzen duen lehen aldia. Aurreko astean, Jon Crespo euskal presoak Basauriko espetxera itzuli behar izan zuen, iazko urritik hirugarren graduan egon ostean. Irailean, berriz, Unai Fano bigarren gradura itzultzea erabaki zuen epaileak, hirugarren graduan zortzi hilabete egin ostean. |
2022-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/209586/migrazioa-txileko-eztabaidara-itzuli-da-boricek-kargua-hartzeko-atarian.htm | Mundua | Migrazioa Txileko eztabaidara itzuli da, Boricek kargua hartzeko atarian | Herrialdearen iparraldean liskarrak izan dira kamioilari baten hilketaren ondorioz. Gobernuak larrialdi egoera agindu du hango lau probintzietan. | Migrazioa Txileko eztabaidara itzuli da, Boricek kargua hartzeko atarian. Herrialdearen iparraldean liskarrak izan dira kamioilari baten hilketaren ondorioz. Gobernuak larrialdi egoera agindu du hango lau probintzietan. | Gabriel Boricek Txileko presidente kargua hartzeko hilabete baino gutxiago falta den honetan —martxoaren 11n egingo dute ekitaldia—, migrazioa eztabaida politikora itzuli da berriz ere, herrialdearen iparraldean gertaturikoen harira. Iragan ostegunean, kamioilari gazte bat hil zuten migratzaileek Txilen sartzeko erabiltzen duten pasabide klandestino batetik gertu, eta hilketa horrek kamioi gidarien haserrea handitu du, uste baitute heriotza iheslari batzuekin izandako liskar baten ondorio izan zela. Haien eta beste herritar batzuen kexak, baina, aspaldidanik datoz, eremuan «segurtasunik eza» dagoela kritikatu baitute hainbatetan.
Kamioilariek greba egin dute iragan asteburuan mugaren inguruko errepideen egoera salatzeko —finean, migratzaileen kontra—, eta horrek zenbait arazo eragin ditu mugikortasunean, baita udalerri horietako herritarren pazientzia agortu ere. Manifestazioek, esaterako, mozketak eragin dituzte elikadura eta erregai hornikuntzetan, baita zenbait hegaldi atzeratzea ere.
Blokeo egoera hori ikusirik, Rodrigo Delgado Barne ministroak iragan larunbatean bertan jakinarazi zuen gobernuak larrialdi egoera agindu duela Perurekin eta Boliviarekin mugakide diren iparraldeko lau probintzietarako: Arican, Parinacotan, Tamarugalen eta Loan. Printzipioz, bi asterako izango da, baina agintariek beste hamabost egunez luzatzeko aukera izango dute.
Erabaki horren aurrean, mugan dagoen Colchane herriko alkate Javier Garcia kritiko agertu da gaur Sebastian Piñera herrialdeko presidentearekin, uste baitu estatuburuak «inprobisatu» egin dituela egoera bideratzea helburu duten neurriak. Haren arabera, elementu batzuk falta dira estrategia horretan, armada eta «hesi fisikoak beharrezkoak» izango direlakoan gobernuaren neurriek «arrakasta» izateko.
Izan ere, kamioilarien protestei gehitu behar zaie hilabeteotan eraso xenofoboak ugaritu egin direla migratzaileen kontra, baita horien aurkako grebak ere, eta kamioi gidariaren heriotzarekin zerikusia dutelakoan atxilotuak atzerritarrak izateak are gehiago zaildu du egoera. Gobernuz kanpoko erakundeek eta migratzaileei laguntza ematen dieten taldeek, baina, argudiatu dute ez dagoela harremanik bi horien artean.
Errepresioa handitzea
Piñeraren estrategia errepresioa handitzea izan da, eta iaz onarturiko —eta aurten erreformaturiko— Migrazioen Legea tresna gisara erabiltzea iradoki du, zeina egunotan sartu baita indarrean. Horren bidez, mugako agenteek errazago izango dute Txilen sartzen diren migratzaileak berehala kanporatzea; tartean, prozesu judizialik gabe.
Mugako agintarientzat, ordea, presidentearen erabakiak ez dira nahikoa, eta «gehiago» egitea nahi dute. Besteak beste, Piñerari eskatu diote mugako herrietako «gatazka» hori bideratzeko «berehalako» neurriak agintzeko: «gutxienez», polizia gehiago bidaltzea eta «azpiegiturak» ugaritzea, kasurako.
Auziaz galdetuta, Boricek hilabete hasieran honakoa adierazi zuen: «Arazo handi bat dugu legez kanpoko immigrazioarekin. Modu argian gelditu behar dugu. Txilek bere mugen kontrola berreskuratu behar du». |
2022-2-14 | https://www.berria.eus/albisteak/209587/aragonesek-mobilizaziora-deitu-du-independentismoa-negoziazio-mahaia-blokeatua-dagoela-iritzita.htm | Mundua | Aragonesek mobilizaziora deitu du independentismoa, negoziazio mahaia «blokeatua» dagoela iritzita | Generalitateko presidenteak ohartarazi du Kataluniako gatazka ez konpontzeak «eskuin muturrari atea irekitzea» dakarrela. | Aragonesek mobilizaziora deitu du independentismoa, negoziazio mahaia «blokeatua» dagoela iritzita. Generalitateko presidenteak ohartarazi du Kataluniako gatazka ez konpontzeak «eskuin muturrari atea irekitzea» dakarrela. | Pere Aragones Generalitateko presidenteak diagnostiko argia egin du gaur Kataluniaren eta Espainiaren arteko negoziazio mahaiaren inguruan: negoziazioak trabatuak direla ekarri du gogora, eta, aterabide bila, eske argia egin dio mugimendu independentistari: mobilizazioa aktibatu dezatela. Aragonesek nabarmendu du indarrak «batu» beharra dagoela. Hain zuzen, adierazi duenez, egoera desblokeatzea xede, premiazkoa da Madrili presioa egiteko «erreminta guztiak» martxan jartzea.
Negoziazio mahaiaren hurrengo hitzordua ahalik lasterren izan dadila nahi du Aragonesek, adierazi duenez. Ordea, oraindik ez dute erdietsi Madrilekin data bat zehaztea. Zorrotz, Pedro Sanchezen jarrera kritikatu du. «Espainiako Gobernuari exijitu behar diogu erakuts dezala haren konpromiso demokratikoa».
Hori bakarrik ez, Generalitateko presidenteak ohartarazpen garbia egin du: «Gatazka konpontzen ez den bitartean, Espainia autoritarismoranzko bidea ari da hartzen. Hori ondoriozta daiteke, besteak beste, eskuin muturraren goraldi ikusita», azaldu du Aragonesek. Iradoki du Madrili «ausardi» faltak ateak zabalduko dizkiola eskuinak eta eskuin muturrak osatutako gobernu bat osatzeari. |
2022-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/209588/erraztasun-gehiegi-eman-dizkio.htm | Kirola | Erraztasun gehiegi eman dizkio | Galdu egin du Athleticek Mallorcan, ligako 24.jardunaldian. Atzealdeko hutsegiteek eta biguntasunak kondenatu dute. 2-0ekoa berdindu du bigarren zatian, baina 88.minutuan jaso du hirugarrena. | Erraztasun gehiegi eman dizkio. Galdu egin du Athleticek Mallorcan, ligako 24.jardunaldian. Atzealdeko hutsegiteek eta biguntasunak kondenatu dute. 2-0ekoa berdindu du bigarren zatian, baina 88.minutuan jaso du hirugarrena. | Bide okerretik joanda, gauza onik ez. Eta Athletic bide horretan ibili da Mallorcan. Horregatik galdu du. Zehatzago esanda, eta hutsegiteak xehatuz, honegatik: atzealdeko opariengatik eta biguntasunagatik. Adierazgarria oso Marcelinok atsedenaldian harturiko erabakia: Unai Nuñez aldageletan utzi du, eta Balentziaga jarri du erdiko atzelari. Ordurako 2-0 galtzen zihoan talde zuri-gorria, zortzi minutuan Mallorcak bi gol sartu baitizkio: penaltiz aurrenekoa 22. minutuan Salva Sevillak (Nuñezek egindako penalti argia), eta Angelek 30.ean.
Lehen zatia nolakoa egin duen azaltzen dute bi jokaldi horiek. Hutsaren hurrengo ibili da Athletic, eta nabarmen atzealdea ibili bada ere, zelai-erdikoak eta aurrealdekoak ez dira hobeto aritu. Aspaldiko itxurarik eskasena eman du taldeak lehen zatian. Salbatzekotan, aurreneko hamar minutuak: presioarekin ito egin du Mallorca, eta bi aukera ere sortu dituzte Raul Garciak eta Zarragak. Hamabosgarren minutuan izan da bietan azkenekoa, eta hortik aurrera Mallorca nagusitu da. Bere zelaian jokatzen saiatzeari utzi dio, eta baloi luzeak jotzen hasi da espazioetara. Baloia beste zelai erdian egoten hasi da geroztik, eta behin Mallorca aurretik jarri denean, kontraerasoan zital aritu da etxeko taldea. Nolako itxura eman duen Athleticek jabetzeko, oso adierazgarria lehen zatiko azken jokaldia: falta zelaiaren erdi-erdian alde, eta Muniain ateratzera zihoanean baloia arean jartzeko, handik ospa egin du kapitainak, eta Nuñezek astindu du baloia; gauzak zentzuz eginda, area barruan baloi horren zain behar lukeenak, alegia.
Marcelinok bi aldaketa egin ditu bigarren zatia hasterako: Dani Garcia kendu du Nuñezekin batera, Yuri eta Berenguer ateratzeko. Zarraga euskarri jarri du, Vesgarekin. Gauza handirik gabe, baina beste zerbait erakutsiz, Mallorcaren area ingurura azaltzen hasi da. Eta bi gol sartu ditu: Raul Garciak 59.minutuan, ondo landutako jokaldi batean, eta Berenguerrek korner batean, bi minutu geroago, etxekoen erraztasunak baliatuz —horiek ere ez dira txukun aritu atzealdean ia partida osoan—.
Ustekabean, partida ez zen batena, ezta bestearena ere. Ireki ere egin da minutu luze batzuetan, eta Iñaki Williamsek izan du aukera on bat atearen aurre-aurrean, 75.minutuan baina baloia jo ere ez du egin. Mallorca ere iritsi da Unai Simonen areara, eta partida osoan geldiezin aritu den Muriqui Kosovoko aurrelariak aukera ona izan du kontraeraso batean bi minutu geroago. Unaik gelditu dio. Eta 88.ean, Unairen buruak sartu du sarean Kuboren errematea, Athleticek gaizki eta bigun defendatu duen korner batean. Hortik aurrerako minutuan ez da jokorik izan.
Athleticek 2022an galdu duen bigarren partida da hori, ligako aurrenekoa —bestea Superkopako finala izan zen—. Zortzigarren da sailkapenean, eta lau puntura joan zaio seigarren leku desiratua. Reala dago postu horretan, eta, hain justu, ligako hurrengo partida bien arteko derbia izango da: igandean, San Mamesen (21:00). |
2022-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/209616/karmele-aierbe-euskaltzalea-hil-da.htm | Politika | Karmele Aierbe euskaltzalea hil da | Euskara eta euskalgintza izan ditu ibilbide politikoaren ardatz eta ofizio. HBko mahai nazionaleko kide ohia eta EHEko koordinatzaile izandakoa da, besteak beste. Omenaldia egingo diote bihar, 18:30ean, Ataungo San Gregorio auzoko pilotalekuan. | Karmele Aierbe euskaltzalea hil da. Euskara eta euskalgintza izan ditu ibilbide politikoaren ardatz eta ofizio. HBko mahai nazionaleko kide ohia eta EHEko koordinatzaile izandakoa da, besteak beste. Omenaldia egingo diote bihar, 18:30ean, Ataungo San Gregorio auzoko pilotalekuan. | Bi eskuren artean harrapatutako aurpegian musu ozen eta gozo bat. Huraxe zen Karmele Aierbek (Ataun, Gipuzkoa, 1951-2022) maitasuna eta esker ona adierazteko zuen keinua. Izan hango espetxeko atarian, hemengo agerraldian, hurrengo manifestazioan, edo Onkologikoko gurpil aulkitxoan. Badute horren berri haren militantziako kideek, euskararen aldeko borrokan aritutakoek, eta baita haren altzotik pasatutako Ataun San Gregorioko eta Segurako (Gipuzkoa) haur izandakoek. «Bizi guztia irakasle izan naiz», zioen BERRIAri 2016ko abuztuan emandako elkarrizketan. Izan ere, badira bizi guztian irakasle izandakoak, eta badira bizi guztian gogoan gelditzen diren irakasleak. Karmele Aierberena osoki euskararen eta euskal kulturaren inguruan ardaztutako bizitza bat izan da, eta haren aldeko borroka politikoan jositakoa: «Euskarak beti markatu nau». 16 urterekin hasi zen Beasainen (Gipuzkoa) gau eskoletara joaten, euskara erdi ilegala zen garaian, euskal nortasuna eta identitatea lantzeko eskolak ematen zituztelako han. «Nire gurasoek motor txiki bat erosi zidaten. Bezperan Beasainen ikasten genuena herrian [Ataunen] irakasten genuen hurrengo egunean. Gai gramatikalak ematen genituen, eta hitzaldiak antolatzen naziotasunari buruz; ekonomiarekin lotutako gaiak, Marxen eta Engelsen ideiak...». Joxe Miguel Barandiaran herrikidea bizi zen oraindik orduan, eta ongi gogoan zeukan hura Aierbek: «Bere hitzaldiekin —euskarak duen balioaz, hizkuntzaren altxorraz, eta identitateaz eta naziotasunaz—, asko lagundu zigun. Gau eskola horietan aholkulari garrantzitsu izan genuen».
Ikusi gehiago: Agur, Karmele
Karmele Aierbek «ulertzen zuen euskara gure bihotza dela, eta horretan jardun zuen etengabe», adierazi du Juan Karlos Ioldi herrikideak Aierberen heriotzaren berri izan berritan. Eta mugarri handi bat hurrena: Burgosko prozesua (1970). Epaiketaren kontrako bilerak, manifestazioak... «Horiek izan ziren, niretzat, gure herriak bizi duen gatazkaren barruan, lehenengo korrikaldiak». Kontzientzia politikoaren eta borrokaren erabateko ernatzea orduan, eta euskaren inguruan harilkatua orduan ere. «Euskarak beti markatu nau. Garai horretan sortu ziren ikastolak, eta Ataunen ere sortu genuen. 20 bat urterekin hasi nintzen. San Gregorio auzoan bazen irakasle bat, eta tokiz aldatzea eskatu zuen. Haren ondoren nik hartu nuen San Gregorioko ikastolako ardura. Orduan ez nuen irakasle ikasketarik, baina, kargua hartzerako, urtebete egin nuen irakasle horrekin lanean, ikastaro batzuk egin nituen, eta Kataluniara joan nintzen metodologia aurreratu batzuk ikastera; Bartzelonara, hain zuzen. Harrezkero, bizi guztia irakasle izan naiz. San Gregorion egin genituen 11 urte, Gizarte Segurantzarik gabe, eta ezin legeztaturik. Baina herriaren laguntzaz eta gurasoen inplikazioaz, aurrera egin genuen».
Karmele Aierbe ezker abertzaleko kidea Arnaldo Otegi agurtzen, espetxetik irten berritan, 2016ko martxoaren 1ean. Jon Urbe / FOKU
Hurrengo urratsa, «handi samarra», Euskal Herrian Euskaraz elkartean egindakoa: Nazio koordinatzaile kargua hartu zuen (1988). Orduko kezkez eta hausnarketez, zera zioen: «Ordura arte genuen hizkuntza komunitatea trinkotzearen aldeko apustua egin genuen. Eta horrek zer esan nahi du? Euskaraz bizi daitezkeen udalerriak elkarren artean bildu eta elkarrekin koordinatzea. 1991n sortu zuten mankomunitatea: ezagutzen dugun Uema. Abiada garrantzitsua izan zen euskal hiztunen komunitateari begira. Euskarari prestigioa eman zion, eta euskara erdigunean jartzea lortu». Hiztun komunitatea trinkotzeari buruzko kezka etengabea baitzuen Aierbek, eta elebitasunaren «gezur politiko-linguistikoa» kritikatzen zuen ahobizarrik gabe. «Elebitasuna planteatzen ari gara, baina [euskara eta erdara] ez daude maila berean. Ezin dugu karta berberekin jokatu. Erdarak lau karta dituenean muserako, euskarak bi besterik ez du». Mahai nazionaleko kide Politikaren lehen lerroan oso emakume gutxi zeuden garaian onartu zuen Karmele Aierbek HBko mahai nazionaleko kide izatea. Gatazkaren garairik gordinenean, eta haren aurreko mahai nazionala osorik atxilotu zuten garaian (1998). «Beste batzuek hartu behar zuten lekukoa, eta niri tokatu zitzaidan. Ez nuen pentsatu; alegia, ez nion esan neure buruari ardura hartu behar ez nuenik». Bazuen ordurako ibilbide bat egina ezker abertzalean, eta borroka politikoan. Gordin mintzo zen horretaz: «1974az geroztik, zazpi aldiz egon naiz atxilotuta, hiru aldiz egon naiz kartzelan, tortura larriak jasan izan ditut, bortxaketak... Gatazkaren ondorioak nire larruan bizi izan ditut, baina hori bizi izan dut bokazio handia dudalako herri hau aske ikusteko».
Eta ezker abertzaleak egindako «ekarpen handiaz» mintzo zen, batzuetan asmatuetakoez, bestetan kale egindakoez, baina egindako «autokritikaz», eta «burua ateratzen» asmatzeaz, «bide irekitzen» egindako indarraz, eta «ziklo politiko berria bat abiatzeko» irekitako jokalekuaz: «Behar dugu ezker abertzale handi bat, inportante bat, bidea markatuko duena eta erreferente izango dena. Helburuak garbi hor dauzkagu, betidanik, aldatu ez ditugunak. Tokatzen zaigu asmatzea, indarrak biltzea, eta batasuna lortu behar dugu horretan aurrera egiteko». Iazko otsailean egin zion omenaldia EH Bilduk Aierberi, Ataunen, eta haren «ibilbide oparoa eta aberatsa» goratu zuen. Emakume eta euskaldun Bi aldiz baztertua. Horrela sentitu izan dela ere aitortzen zuen Karmele Aierbek: emakumea izateagatik eta euskalduna izateagatik. Erronka izan zen harentzat, emakumezkoa izan eta HBko mahai nazionaleko kide izateko gonbita onartzea: «Egia da ezker abertzalean emakumeen aldeko mugimenduak aspalditik datozela. Aizan sortu zenetik. KASen garaian bazen Egizan emakume feministen erakundea. Gero horrek egituretan izan du isla? Isla izan duela, bai; neurrikorik izan duen, agian ez». Emakume izateagatik sentitu zuen bazterketa euskaldun izateagatik bizi izandakoarekin parekatzen zuen Aierbek: «Beste leku askotan bezala, ni ere batzuetan sentitu izan naiz bigarren mailako pertsona. Hori garbi dago. Hizkuntzarekin bezala, emakume izatearekin ere sentitu izan dut askotan bazterketa. Egia da emakumea eta euskara badirela bi gai oso marjinatuak izan direnak». Horregatik goratzen zuen Idurre Eskisabel eta Lorea Agirre kazetariek feminismoaren eta euskalgintzaren borrokak lotzeko egindako lana: «Oso lotura garrantzitsua da. Zapaldua sentitzen zaren momentutik errekonozitzen hasiko zara. Gakoa da ahalduntzea, bai bata eta bai bestea. Izugarrizko ekarpena egin dute».
«Eskuzabala izan zen beti», gaineratu du Ioldik, eta adibideak jarri ditu. Espetxetik ateratzeko bermea itzuli ziotenean, presoen alde lan egiten duen Harrera elkarteari eman zion dirua. Minbiziaren kontrako borrokan egin ditu Aierbek azken urteak. Bizi guztian gogoan gelditzen den irakaslea. Bi eskuren artean harrapatutako aurpegian musu ozen eta gozoak banatzen zituena.
Leiala eta irrifartsua
Heriotzaren berri izan ostean, dozenaka izan dira Aierbe gogoan izan dutenak. Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak, adibidez, urte luzez egin zuen lan Aierberekin: «Emakume abertzalea, euskaltzalea eta ezkerrekoa. Beti irrifar batekin eta maitasunez hartu nauena. Beti leiala. Ohore handia izan da berarekin ibilbidearen zati bat partekatzea. Besarkada handi bat senideei eta lagunei», idatzi du. Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak, berriz, «militante apal bezain nekaezina» zela nabarmendu du, eta Maddalen Iriartek, EH Bilduren Eusko Legebiltzarreko bozeramaileak, Aierbek euskararen alde egindako lanean egin du azpimarra: «Euskaratik eta euskaraz, euskaragatik egindako lan eskerga gogoan, besarkada familia eta lagunei. Hutsune izugarria euskalgintzarentzat. Adiorik ez!».
Hitz ederrak eskaini dizkio Larraitz Ugarte EH Bilduko komunikazio zuzendariak ere: «Nere maiteenetakoa izan zara. Zure konpromisoari eutsiko diogu besteok ere, zure ereduari jarraitu. Muxu bat», idatzi du. Arlo pertsonaletik jo du Joseba Alvarez Ezker Abertzaleko militanteak ere:
Aierberen burkideak, ordea, ez dira izan euskaltzalea gogoan izan duten bakarrak. Paul Bilbao Euskalgintzaren Kontseiluko lehendakariak, adibidez, honela gogoratu du: «Euskaltzalea, oso euskaltzalea. Indartsua, oso indartsua. Eskerrik asko, Karmele, euskararen herriari eskaini eta eta eman diozun guztiarengatik. Lurra arina izan bekizu!». EAJko Xabier Barandiaran herrikidearen ustez ere «herrizalea, euskaltzalea eta abertzalea» zen: «Besarkada bat bere etxekoentzat eta Ezker Abertzale guztiarentzat», idatzi du.
Oihane Indakoetxea Barañaingo alkate ohiak, berriz, Aierbek irakasle gisa egindako lana nabarmendu nahi izan du: «Albisteak irakurri eta irakurri nabil. Niretzat militantzia kide izateaz gainera, irakasle maitagarria ere izan zen, 6-7 urte genituela Ataunera eraman gintuena Errotxapeako Herri Ikastolatik».
Eskerrak eman dizkion beste bat Onintza Enbeita izan da: «Hutsune handi bat izango dugu gure pauso txiki guztietan. Irribarre bat militantziaren latzean, espero gabeko mezu bat une pertsonal zailetan, esku bat aurrera egiteko beti... eskerrik asko Karmele hainbestegatik!», idatzi du. Beñat Hach Embareken iritziz, Goierriko erreferente handietako bat zen Aierbe: «A ze indarra, a ze grina, eta a ze umore kutsakorra. Doluminak etxekoei, lagunei eta leinuari. Gora Karmele!».
Eragileen artean, Aierbek gertukoen zituenetako bi ziren EHE Euskal Herrian Euskaraz eta UEMA Udalerri Euskaldunen Mankomunitatea. EHEk «euskararen errepublikaren alde» lanean jarraituko duela hitzeman du: «Zure alaitasuna eta euskaltzaletasun irmoa bidelagun izango ditugu amesten zenuen Euskal Herri euskalduna erdietsi arte». UEMAk, berriz, iazko maiatzean egin zuen ekitaldian gogoratu eta eskertu zion Aierberi egindako ekarpena.
EHEz eta UEMAz gain, hainbat izan dira euskaltzaleari egindako lana eskertu dioten eragileak: Sortu, LAB sindikatua, Udalbiltza, Eusko Alkartasuna, Olaso Dorrea Fundazioa, Jose Miguel de Barandiaran fundazioa, Euskaltzaleen Topagunea... |
2022-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/209617/murrizketa-guztiak-bertan-behera-utzi-dituzte-nafarroan.htm | Gizartea | Murrizketa guztiak bertan behera utzi dituzte Nafarroan | Ostalaritzan eta gaueko aisialdian ohiko ordutegiak berreskuratuko dituzte; ez da ziurtagiri digitala beharko haietara sartzeko. Kalean ez da nahitaez maskararik eraman beharko, ezta ikastetxeetako jolastokietan ere. | Murrizketa guztiak bertan behera utzi dituzte Nafarroan. Ostalaritzan eta gaueko aisialdian ohiko ordutegiak berreskuratuko dituzte; ez da ziurtagiri digitala beharko haietara sartzeko. Kalean ez da nahitaez maskararik eraman beharko, ezta ikastetxeetako jolastokietan ere. | Normaltasuna itzuli da Nafarroan: gauerditik aurrera bertan behera gelditu dira koronabirusaren izurriari aurre egiteko ezarritatako neurri murriztaile guztiak. Azken asteotan pandemiak izan duen bilakaera positiboaren ondorioz iritsi da neurria. Nafarroako Gobernuak iragan astean adostu zuen, eta Foru Agindu berriarekin batera, ostalaritzako establezimenduak eta gaueko aisialdira bideratutako establezimenduak ohiko baldintzetara bueltatu dira: ordutegiak berreskuratu dituzte, barran kontsumitu ahal izango da, eta mahai berean hamar lagun baino gehiago bildu ahal izango dira. Ziurtagiri digitala ere ez da beharrezko izango haietara sartzeko; bai, aldiz, atzerrira bidaiatzeko.
Azken asteotan bertan behera gelditu den beste neurri bat maskararen erabilerarena izan da. Dagoeneko ez da zertan kalean maskara erabili, eta ikastetxeetako jolastokietan ere ez da zertan jarrita eduki. Hala ere, barrualdeetan eta ekitaldi eta hitzordu jendetsuetan nahitaezko izaten jarraituko du.
Kirol ekitaldiei dagokienez, kanpoaldekoetan %75etik %85era igoko dute edukiera, eta, eremu itxietan jokatzen diren partidetan, %50etik %75era. Oraindik ezin izango da zelaian jatekorik eta edaririk kontsumitu. Neurri horiek otsailaren 28 arte egongo dira indarrean. |
2022-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/209618/errusiak-jakinarazi-du-ukrainako-mugan-dituen-tropa-batzuk-erretiratzen-hasi-dela.htm | Mundua | Errusiak jakinarazi du Ukrainako mugan dituen tropa batzuk erretiratzen hasi dela | Defentsa Ministerioak iragarri du herrialdearen hegoaldean eta mendebaldean dauden zenbait soldadu beren baseetara itzuliko direla. Bezperan, Lavrovek esan du elkarrizketaren bidea ez dela amaitu. | Errusiak jakinarazi du Ukrainako mugan dituen tropa batzuk erretiratzen hasi dela. Defentsa Ministerioak iragarri du herrialdearen hegoaldean eta mendebaldean dauden zenbait soldadu beren baseetara itzuliko direla. Bezperan, Lavrovek esan du elkarrizketaren bidea ez dela amaitu. | Baliteke Mendebaldearekin egiten ari den negoziazioei begirako lehen keinua izatea. Errusiak jakinarazi du Ukrainako mugatik gertu dituen tropa batzuk erretiratzen hasi dela, han zituzten «zereginak egin» baitituzte. Soldadu horiek herrialdearen hegoaldeko eta mendebaldeko barruti militarretan egon dira hilabeteotan, eta orain beren baseetara itzuliko dira.
«[Soldaduak] Errepide eta trenbide bidezko garraioetara igotzen hasi dira, eta beren kuarteletara bidaiatuko dute. Borroka entrenamendu aktibitateak amaitu ahala, beti bezala, tropak itzuli egingo dira», adierazi du gaur goizean Igor Konaxenkov Defentsa Ministerioko bozeramaile eta jeneralak.
Joe Biden AEBetako presidenteak agerraldi bat egin du Etxe Zurian, Errusiaren jakinarazpenari erantzuteko. Bidenen esanetan, AEBak lanean ari dira Moskuk iragarri dituen mugimenduak baieztatu ahal izateko. Dena den, Bidenek aurreratu du eskura duen informazioaren arabera Errusiako indarrek jarrera «mehatxatzailea» dutela oraindik Ukrainarekiko. AEBetako gobernuburuak Vladimir Putin Errusiako presidenteari adierazi dio prest dagoela «goi mailako diplomazian» sakontzeko, baina Moskuk Ukrainari eraso eginez gero, AEBek eta haren aliatuek irmo erantzungo dutela.
Iragan abenduaz geroztik, Errusiak 140.000 soldadu inguru bildu ditu Ukrainako mugatik gertu, eta egunotan maniobra militar bateratuak egiten ari da Bielorrusiarekin —larunbatean amaituko dituzte—. Mendebaldeari bere jarreraren —eta kezken— berri emateko modu bat izan da, Moskuk argudiatzen baitu NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea etxeko atarian duela, eta bere segurtasuna «mehatxatzen» duela. Litekeena da, hortaz, gaurko jakinarazpen militarra elkarrizketei begirako erabaki bat izatea, Mendebaldeak Moskuri eskatu baitio tropak mugatik mugitzeko.
Ikusi gehiago: Errusiako diputatuek Putini eskatuko diote aitor dezala Donbassko herri errepubliken independentzia
Horretaz aritu zen atzo Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroa. Putini esan zion negoziazioen bidea ez dela amaitu, nahiz eta beste aldeak «entzungor» egin dien Kremlinen eskariei. Hori bai, aurrera egiteko, Lavroventzat ezinbestekoa da Mendebaldeak «kontuan hartzea» Kremlinek segurtasunari buruz egin dituen proposamenak.
Nagusiki, Errusiak AEB Ameriketako Estatu Batuei eta NATOri eskatu die aliantza horren hedatzea geldiarazteko Europa ekialdean, Ukraina NATOko kide bihurtzeko aukera baztertzeko, eta aliantza horren tropak, armak eta ekipamendua erretiratzeko 1997an kide ez ziren estatuetatik: besteak beste, Errumaniatik eta Bulgariatik. Konpromiso horiek legez lotesleak izatea ere galdegin zuen.
AEBek eta aliantza militarrak ezezkoa eman zieten eskari horiei, eta Moskuri armagabetzea eta elkarrizketetan sakontzea eskaini zioten. Errusiaren erantzuna prest dago, baina oraindik ez dute argitara atera horren edukia; hori bai, hamar orrialdeko dokumentu bat da, Kremlinek jakinarazi zuenez.
Scholz, pozik
Tropen mugimendua jakinarazi duten egun berean, Putin Olaf Scholz Alemaniako kantzilerrarekin biltzekoa da. Scholz Ukrainako presidente Volodimir Zelenskirekin izan zen atzo, eta Moskuri tentsio militarra baretzeko keinu bat eskatu zion. Gaurko bilkuraren aurretik, berriz, Alemaniako kantzilerrak esan du Errusiaren tropa batzuk mugitzeko erabakia «seinale on bat» dela, eta era horretako «gehiago» espero dituela; NATO ere pozik agertu da, baina zehaztu du «baikortasun zuhur batekin» hartu duela Moskuren erabakia.
Kievek, berriz, bestelako jarrera erakutsi du, eta Dmitro Kuleba Atzerri ministroaren bitartez zera adierazi du zenbait soldaduren erretiratzeaz: «Ez dugu sinisten entzuten dugunean, ikusten dugunean baizik». |
2022-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/209619/saizarbitoriaren-martutene-aztertuko-dute-bilbo-zaharra-forumean.htm | Kultura | Saizarbitoriaren 'Martutene' aztertuko dute Bilbo Zaharra Forumean | Pedro Alberdik, Markos Zapiainek, Mariasun Landak, Juanjo Olasagarrek, Itxaro Bordak eta Iban Zalduak hartuko dute parte datorren astean egingo diren hitzaldietan. | Saizarbitoriaren 'Martutene' aztertuko dute Bilbo Zaharra Forumean. Pedro Alberdik, Markos Zapiainek, Mariasun Landak, Juanjo Olasagarrek, Itxaro Bordak eta Iban Zalduak hartuko dute parte datorren astean egingo diren hitzaldietan. | Ramon Saizarbitoriaren Martunene nobelak hamar urte beteko ditu aurten, eta, efemeride hori baliatuta, Bilbo Zaharra Forumak liburu hori omenduko du ekainean egin ohi duen irakurraldi publikoan.
Horren aurretik, baina, datorren astean Saizarbitoriaren liburua aztertzeko sei hitzaldi antolatu ditu Bilbo Zaharra euskaltegiak. Astelehenetik asteazkenera egingo dira, 19:00etan hasita, Euskaltzaindiaren egoitzan, Bilbon.
Honako hau izango da egitaraua:
Astelehena 21
Pedro Alberdi. Fikzioaren hitzarmenak.
Markos Zapiain. Trauma eta transmisioa.
Asteartea 22
Mariasun Landa. Irakurketa eta ebokazioa.
Juanjo Olasagarre: Martutene: irakurketa bat.
Asteazkena 23
Itxaro Borda. Eta emazteak zer?
Iban Zaldua. Martutene: Esperimentu bat fikzioarekin. |
2022-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/209620/inflazioa-61era-apaldu-da-hego-euskal-herrian.htm | Ekonomia | Inflazioa %6,1era apaldu da Hego Euskal Herrian | Kontsumo prezioek goranzko erritmoa gelditu dute urtarrilean, argindar merkeagoarengatik. Baina azpiko inflazioak gora jarraitzen du, abenduko %2,2tik %2,6ra igota. | Inflazioa %6,1era apaldu da Hego Euskal Herrian. Kontsumo prezioek goranzko erritmoa gelditu dute urtarrilean, argindar merkeagoarengatik. Baina azpiko inflazioak gora jarraitzen du, abenduko %2,2tik %2,6ra igota. | Energiak garesti jarraitzen du, baina pixka bat apaldu da abenduko zenbateko ikusgarrietatik, eta hori antzeman egin da urtarrileko kontsumo prezioen indizean. Gasa garestitu egin da, baina argindarra zerbait merkatu. Urteko inflazioa, Hego Euskal Herrian abenduan %6,4ko tasa ikusgarri batean kokatu bazen ere, %6,1era apaldu da urtarrilean. Hilabetean, abendutik urtarrilera %0,5 txikitu da tasa.
Horrek, jakina, ez du esan nahi zenbateko merkeak ikusten dabiltzanik kontsumitzaileak. Etxebizitzaren alorrean sartzen dira argindarraren eta gasaren gastuak, eta talde horretan prezioak ia %20 handiagoak dira iazkoak baino. Oro har, energia produktuak iaz baino %32 inguru gehiago ordaindu dira urtarrilean.
Aipamen berezia egin behar erregaien prezioei ere. Garraioaren alorreko salneurriak iazkoak baino %10etik gora garestiago zeuden abenduan, eta horrela jarraitu dute urtarrilean ere. Horren arrazoi nagusia erregaiak dira: iaz baino %25 inguru garestiago daude Hego Euskal Herrian, hilabetean tasak %4ko igoera izan ostean.
Elikagaiak ere iaz baino %5 garestiago daude, eta aurten merkealdia ez da gai izan kontsumo prezioen indizean beheranzko indarra egiteko, iazko merkealdian baino gutxiago merkatuko direlako jantzi eta oinetakoak. Alor horretan, iazko urtarriletik %3 inguru garestitu dira prezioak.
Azpiko inflazioa
Pentsa daiteke, dena den, energia eta erregai garestien eragina hasia dela zabaltzen beste alorretara. Hori antzeman daiteke gai aldakorrenak, energia eta elikagai freskoak, kontuan hartu gabe osatzen den azpiko inflazioan. Abenduan jada %2,2an zegoen aurreko urtearen aldean, eta urtarrilean %2,6ra igo da.
Datu horri adi egoten dira, besteak beste, diru politikez arduratzen diren, joera baten erakusle argiagoa izan daitekeelako, datu orokorra baino, gertakari puntualagoak izan daitezkeenak alboratuta.
Oinarri berria
INE Espainiako Estatistika Institutuak bost urtero lez, aldatu egin du bere indizearen oinarria, hark hobeto har ditzan aintzat kontsumo ohituren aldaketak. 2021eko oinarria izango du orain KPIak. Hobekuntza teknikoak egiteaz gain, aldaketa baliatu da saskiaren azterketa berria egiteko eta baita ere haztapenen egitura berritzeko ere, hots, alorren pisua egokitzeko. Adibidez, erosketa saskian sartu dira Internet bidezko egunkarietarako harpidetzak, eta desagertu egin dira DVD irakurgailuak. |
2022-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/209621/errusiako-diputatuek-putini-eskatu-diote-donbassko-herri-errepubliken-independentzia-aitortzeko.htm | Mundua | Errusiako diputatuek Putini eskatu diote Donbassko herri errepubliken independentzia aitortzeko | Behe ganberako ordezkarien gehiengoak baiezkoa eman dio Donetski eta Luhanski buruz aurkezturiko proposamenari. Estatuburuak ebazpena sinatuz gero, Minskeko Akordioen amaiera eragingo luke, Kieven arabera. | Errusiako diputatuek Putini eskatu diote Donbassko herri errepubliken independentzia aitortzeko. Behe ganberako ordezkarien gehiengoak baiezkoa eman dio Donetski eta Luhanski buruz aurkezturiko proposamenari. Estatuburuak ebazpena sinatuz gero, Minskeko Akordioen amaiera eragingo luke, Kieven arabera. | Vladimir Putin Errusiako presidenteak erabaki garrantzitsu bat hartu beharko du datozen asteetan. Behe ganberako diputatuek Donetskeko eta Luhanskeko herri errepubliken independentzia aitortzeaz bozkatu dute, eta, baiezkoa gailendu denez, onarpen hori egiteko ebazpen bat bidaliko diote laster Putini. Estatuburuak dokumentu hori sinatuko balu, ondorio politiko, juridiko eta militar handiak eragingo lituzke nazioartean. Baina, oraingoz, edozer erabakiren gainetik, Mendebaldeari presio egiteko beste tresna bat jarri diote Putini mahai gainean.
Viatxeslav Volodin behe ganberako bozeramaileak eman du bozketaren berri. 368 ordezkarik hartu dute parte, eta 351k egin dute horren alde. Zehazki, diputatuek adierazi dute Donbassko errusiarrek «laguntza behar» dutela, eta «helburu humanitarioak» dituzten «neurri egokiak babesten» dituztela.
Izan ere, ordezkariek uste dute bi herri errepubliken aitorpenak «oinarriak» sortuko dituela «segurtasun bermeak ziurtatzeko» eta «errepubliketako biztanleria atzerriko mehatxuetatik babesteko». Diputatuek urteotako egoerari egin diote erreferentzia esaldi horiekin.
Ikusi gehiago: Errusiak jakinarazi du Ukrainako mugan dituen tropa batzuk erretiratzen hasi dela
Donetskeko eta Luhanskeko herri errepublikak Donbass eskualdean daude, eta eremu horretako indarrak gerran daude Ukrainako armadarekin 2014az geroztik. Urte hartan eta 2015ean, Minskeko Akordioak adostu zituzten su-eten bat finkatzeko, baina bi aldeetako inork ez ditu errespetatu —batez ere Kievek—; denera, 31.000 bat lagun hil dituzte gatazka horretan, baita 2,5 milioi desplazatu eragin ere.
Horietako askok Errusiara egin dute ihes, eta Moskuk laguntza militarra eta ekonomikoa helarazi die milizia errusiazaleei. Horrekin batera, herri errepubliketan milioi erdi pasaporte banatu dituzte.
Putinek onarpena sinatuz gero, hainbat aukera izango lituzke mahai gainean: besteak beste, bi herri errepublikak anexionatzea, Krimearekin 2014an egin zuten modura; baita eremu horiek babes herri gisa aitortzea ere. Horrek, ziurrenik, Minskeko Akordioak amaitzea eragingo luke, Dmitro Kuleba Ukrainako Atzerri ministroak gaur ohartarazi duen modura: «Errusia de facto [egitez] eta de iure [zuzenbidez] aterako da [adostasunetatik]».
Itun horien arabera, Donbassen hauteskundeak antolatu behar dituzte, eta eskualdeak estatus berezi bat jaso behar du, baina Ukrainako Gobernuak orain arte ez ditu bi puntu horiek bete. Kremlin horiek betearazteko presioa egiten aritu da urteotan, baina ez du ezer lortu Kieven partetik, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak baldintzatzat jarri baitu Moskuk Donbassko «mugen kontrola itzultzea».
«Errusiarren nahiaren isla»
Herri errepubliken independentzia aitortzeaz, Dmitri Peskov Errusiako Gobernuaren bozeramaileak esan du Minskeko Akordioekin «konprometituta» jarraitzen duela, eta oraindik ez duela horren inguruko erabakirik hartu. Hori bai, zehaztu du behe ganberaren eskariak «errusiarren nahia islatzen» dutela.
Errusiako Federazioko Alderdi Komunistak aurkeztu zuen gaur behe ganberan onarturiko testua. Gerora, iragan astean, Putinen alderdi Errusia Batuak —gehiengo osoa du behe ganberan— beste proposamen bat egin zuen: estatuburuari eskaria egin aurretik, herri errepubliken independentzia aitortzeaz kontsulta egitea Sergei Lavrov Atzerri ministroari. Ordezkariek, baina, nahiago izan dute komunistek sustaturiko neurria onartu.
Egun berean, Ukrainako Parlamentuak auzi horri buruzko ebazpen bat bozkatu du, eta, horren bidez, nazioarteari eskatu dio ez aitortzeko Donbassko herri errepubliken independentzia. Eskaria Nazio Batuen Erakundeari, Europako Batzordeari, Europako Kontseiluari eta beste hainbat erakunderi helarazi die. |
2022-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/209622/worldleh-euskarazko-joko-arrakastatsuen-olatura-batu-den-azkena.htm | Bizigiro | WorldlEH, euskarazko joko arrakastatsuen olatura batu den azkena | Agerian gelditu da azkenaldian euskarazko jokoek duten arrakasta. Egunean Behin, Berbaxerka, Wordle eta WorldlEH dira horren adibide. Sareetan bolo-bolo dabiltza, eta erabiltzaileak pozarren daude euskaraz jolasteko parada dutelako. | WorldlEH, euskarazko joko arrakastatsuen olatura batu den azkena. Agerian gelditu da azkenaldian euskarazko jokoek duten arrakasta. Egunean Behin, Berbaxerka, Wordle eta WorldlEH dira horren adibide. Sareetan bolo-bolo dabiltza, eta erabiltzaileak pozarren daude euskaraz jolasteko parada dutelako. | Euskarazko jokoek goia jo dute? Pentsa dezake inork. Egunean Behin, Berbaxerka, Wordle... Eta, orain, WorldlEH. Egunean Behin izan ezik, azken hilabeteotan goia jo duten eta euskaldun asko eta asko kateatuak dituzten jokoak dira besteak. Berriak, eta euskarazkoak; euskaraz jolasteko eta hizkuntzarekin jolastuz pentsatzeko sortuak.
Berbaxerka izan zen Egunean Behin aplikazio arrakastatsuak sortutako olatura batzen lehena. Urtarrilaren 6an agertu zen, Errege Magoek ekarri balute bezala. Kataluniako Paraulogic jokoaren euskarazko bertsio bat da, eta sortu eta gutxira zale ugari lortu zituen tarte laburrean. Erabiltzaileek, liluratuta, sareetan elkarbanatu zuten jokoak sorrarazten ziena, eta gisa honetako mezuak irakurri ahal izan ziren: «Engantxatu naiz droga berri honetara», «kontuz, adikzioa sortzen du», eta «menpekotasuna sor dezake, ez erabili lanean».
Honela funtzionatzen du: egunero zazpi letra ematen ditu abaraska moduko batean, erdiko letra nabarmenduta. Hura derrigorrez erabili behar da, eta, beste letren laguntzaz, ahalik eta euskarazko hitz gehien osatu behar dira. Euskaltzaindiaren hiztegian agertzen direnak baino ez dira onartzen, gutxienez hiru karakterekoak. Hitz guztiek ez dute berdin puntuatzen: hiru letra dituzten hitzekin puntu bat lortzen du jokalariak, eta lau letra dituztenekin, bi puntu. Zenbat eta hizki gehiago izan kontzeptuak, orduan eta puntu gehiago lortuko ditu erabiltzaileak.
→ Ikusi gehiago: Berbaxerka, bat-bateko arrakasta
Berbaxerkaren ondotik iritsi zen Wordle. Sareetan hasi zen bolo-bolo, eta komunikabideetara ere heldu zen haren oihartzuna. Titulu askorekin laburbildu zuten haren funtsa, baina guztiek nabarmendu zuten gauza bera: sortu berritan izan zuen arrakasta globala. «2022ko lehen joko birala», «milaka erabiltzaile harrapatuak dituen joko birala» eta «modan dagoen denbora-pasa»: horiek irakur zitezkeen lerroburuetan, besteak beste.
Gurutzegrama baten antza du jokoak, eta helburu jakin bat du: hitz bat asmatu behar da sei saialditan, eta horretarako hainbat pista ematen ditu. Lehen hitza jartzean, asmatu beharrekoak hitz horretako zein hizki dituen zehazten du, hizki hori kolore batez nabarmenduta. Letra horiz nabarmentzen badu, esan nahi du hizki hori baduela, baina ez dagoela behar den tokian jarrita. Hizki hori berdez nabarmentzen badu, berriz, esan nahi du hizki hori toki egokian jarrita dagoela. Beste hainbat hizki grisez nabarmenduko ditu, erabiltzaileari adierazteko asmatu behar den hitzak ez dituela hizki horiek.
→ Ikusi gehiago: Milaka erabiltzaile kateatuak dituen Wordle joko ezaguna euskaratu dute
Hasieran ingelesezko hitzekin soilik jolastu ahal zen, baina, denbora gutxian izan zuen harrera ikusita, beste hainbat hizkuntzatan jolasteko moldatu zuten. Euskal Herrian ere izan zen jokoaren arrakastaren berri izan zuenik, eta euskaraz jolasteko aukera eskaini nahi izan zien zaleei. Talaios kooperatibako kideek euskaratu zuten, eta erabiltzaileek pozez jaso zuten jokoan euskaraz aritzeko aukera. Hain justu ere, Talaios kooperatibako kideek sortu dute joko horretatik abiatuta eginiko WorldlEH aldaera ere. Wordle jokoarekin egin bezala, jatorrizko bertsioa euskaratu dute, eta erabiltzaileei joko horretan ere euskaraz jolasteko aukera eskaini.
Kasu honetan, Euskal Herriko herriak eta hiriak dira protagonista. Erraza da: pantailaren erdian Euskal Herriko herri edo hiriren baten mapa agertzen da, muga egiten duen beste herri eta hirien erlieberik gabe. Zer egin behar da? Mapa hori zein herri edo hiriri dagokion asmatu, eta horretarako zazpi saiakera ematen ditu. Lehen aukera jartzean, gainerako saiakeretan emaitza gehiago findu ahal izateko hiru pista ematen ditu: asmatu behar den herri edo hiri hori erabiltzaileak jarri duenetik zenbat kilometrora dagoen, zein norabidetan duen distantzia hori, eta ehunekotan zenbat gerturatu den.
Gainerako jokoekin gertatu bezala, WorldlEH aldaera berriak ere erreakzio soka ekarri du sareetan. Pozik mintzatu dira erabiltzaileak, eta lortu duten emaitza gainerako erabiltzaile eta zaleei erakusten ari dira. Honela mintzatu da, adibidez, Kike Amonarriz: «Hasiera bikaina! Kasualitatez duela gutxi egon nintzen mapa horri begira eta arreta eman zidaten hiru enklabe txiki horiek. Milesker, Talaios». Galder Gonzalez erabiltzaileak, berriz, Wordle jatorrizko jokoarekin alderatu du, eta aldaera hau «frikiagoa» dela adierazi: «WorldlEH askoz frikiagoa da. Baina lehenengoan asmatu dut».
Egunean Behin, aitzindari
Hiru jokoek izan dute arrakasta, eta harrera bero horri Egunean Behin euskarazko joko eta aplikazioak sortutako arrakasta gehitu behar zaio; izan ere, haiek izan ziren aitzindari, duela hiru urte inguru, euskarazko jokoen eta aplikazioen munduan. Codesyntax enpresako kideek garatu zuten, 2019. urtean, eta, bi astean, 2.000 lagun baino gehiago kateatu zituen. Jokoaren tituluak esaten duen bezala, erabiltzaileek egunean partida bakarra joka dezakete, eta tribial moduko hamar galderari erantzun, euskaraz eta Euskal Herriari buruz. Egun, bederatzigarren denboraldiaz gozatzen ari dira erabiltzaileak: urtarrilaren 31n hasi zen, eta apirilaren 10ean amaituko da.
→ Ikusi gehiago: Tribial jokoa, dosi txikitan |
2022-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/209623/bbvako-presidenteak-78-milioi-kobratu-ditu-iaz-izurriaren-aurretik-baino-5-gehiago.htm | Ekonomia | BBVAko presidenteak 7,8 milioi kobratu ditu iaz, izurriaren aurretik baino %5 gehiago | Kontseilari ordezkariak 6,8 milioi euroko ordainsaria jaso du. Bankuak 4.653 milioi euro irabazi zituen iaz guztira, eta, horri esker, azken hamarkadako mozkinik handienak banatu ditu. | BBVAko presidenteak 7,8 milioi kobratu ditu iaz, izurriaren aurretik baino %5 gehiago. Kontseilari ordezkariak 6,8 milioi euroko ordainsaria jaso du. Bankuak 4.653 milioi euro irabazi zituen iaz guztira, eta, horri esker, azken hamarkadako mozkinik handienak banatu ditu. | Carlos Torres BBVAko presidenteak azken urteetako ordainsaririk handienetakoa jaso du 2021ean: 7,8 milioi euro. Izurriaren aurretik jasotakoa baino %5 gehiago da hori. Bestalde, Onur Genç kontseilari ordezkariaren ordainsaria ere 2019koa baino %8 handiagoa da: 6,8 milioi euro jaso ditu denera.
BBVAk kontseilarien ordainsarien urteko txostena argitaratu du gaur, eta bertan jakinarazi du zenbat diru jaso duten zuzendaritzako kideek. Sariak %80 eta %91 handiagoak dira iazkoekin alderatuta; izan ere, pandemia tarteko, iaz ez zuten ordainsari osoa jaso. Sariaren kopuru finkoa kobratu zuten soilik, eta uko egin zioten zati aldakorrari. Azken hori emaitzei, eraginkortasunari eta errentagarritasunari lotutako adierazleen arabera kalkulatzen den zenbatekoa da.
Zehazki, Torresek 2,9 milioi euro jaso ditu ordainsari finko gisara 2021ean, eta 4,2 milioi dira ordainsari aldakorrari dagozkionak. Aldiz, Gençeren ordainsari finkoa 2,2 milioi euro dira, eta ordainsari aldakorra, berriz, 3,2 milioi euro.
Bilbon sortutako bankuak urte oparoa izan zuen iaz: 4.653 milioi euro irabazi zituen guztira. Eta, horri esker, azken hamarkadako mozkinik handienak banatu ditu. Aldiz, 3.000 langile inguru kaleratu zituen, horietatik ehun baino gehiago Hego Euskal Herrian. |
2022-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/209624/espainiako-pediatria-elkarteak-eskatu-du-ikasgeletan-maskarak-kentzeko.htm | Gizartea | Espainiako Pediatria Elkarteak eskatu du ikasgeletan maskarak kentzeko | Prozesua pixkanaka eta taldeka egitea proposatu dute, Lehen Hezkuntzatik hasita. Horretarako, egutegi bat proposatu dute. | Espainiako Pediatria Elkarteak eskatu du ikasgeletan maskarak kentzeko. Prozesua pixkanaka eta taldeka egitea proposatu dute, Lehen Hezkuntzatik hasita. Horretarako, egutegi bat proposatu dute. | Espainiako Pediatria Elkarteak ikasgeletan maskara pixkanaka kenduz joateko egutegi bat aurkeztu du gaur, komunikatu bidez. Dokumentuan, besteak beste, proposatu du ikasleek maskara kanpoaldean erabiltzeko derrigortasuna «berehala» kentzea, eta barrualdean pixkanaka kenduz joatea. Izan ere, Quique Bassat lantaldeko koordinatzailearen arabera, «inkoherentea» da haurrek patioan maskara erabili behar izatea kalean derrigorrezkoa ez izanda.
Bassaten arabera, aurrez aurreko eskolatzea «oso garrantzitsua» da ikaskuntzarako, eta, normalizazio bat lortzeko, «eskola eremuko prebentzio neurriak pixkanaka kenduz joan behar da, komunitate bakoitzaren egoera epidemiologikora egokituz». Horrela, prozesua taldeka egitea proposatu dute pediatrek, Lehen Hezkuntzatik hasita, betiere aireztapen protokoloak «indartuz». Horrekin batera, txertaketa sustatzearen alde agertu dira, «batez ere» 12 urtetik beherakoetan.
Dokumentua osasun eta hezkuntza erakundeei bidali diete, eta, egutegiaren arabera, Lehen Hezkuntzako lehenengo eta bigarren mailetako ikasleak otsailaren 28an hasiko lirateke barrualdean maskara ez erabiltzen. Martxoaren 14tik aurrera izango litzateke hirugarren eta laugarren mailetakoen txanda, eta martxoaren 28an bosgarren eta seigarren mailetakoena.
Bigarren Hezkuntzako ikasleei dagokienez, berriz, apirilaren 25etik aurrera hasiko lirateke maskararik ez erabiltzen, eta batxilergoko ikasleak, maiatzaren 9an.
Espainiako Pediatria Elkartearen arabera, eskoletan maskara pixkanaka kentzeko eredu hori «monitorizazio eredu gisa» erabil daiteke, barnealdeko beste eremu batzuetan ere neurriak pixkanaka arinduz joateko. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.