date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/209625/munduko-ibaiak-botikaz-kutsaturik-daudela-ondorioztatu-dute.htm | Mundua | Munduko ibaiak botikaz kutsaturik daudela ondorioztatu dute | Lehen aldiz, mundu mailako ikerketa egin dute. Batez ere epilepsiaren eta diabetesaren aurkako botikak, kafeina eta antibiotikoak topatu dituzte, eta ohartarazi dute kontzentrazioek «ingurumen eta osasun arriskua» eragiten dutela leku askotan. Madrilen jaso dituzte Europako laginik kutsatuenak. | Munduko ibaiak botikaz kutsaturik daudela ondorioztatu dute. Lehen aldiz, mundu mailako ikerketa egin dute. Batez ere epilepsiaren eta diabetesaren aurkako botikak, kafeina eta antibiotikoak topatu dituzte, eta ohartarazi dute kontzentrazioek «ingurumen eta osasun arriskua» eragiten dutela leku askotan. Madrilen jaso dituzte Europako laginik kutsatuenak. | Goiburu deigarriak eragin zituen Nazio Batuen Erakundeak 2007. urtean. Haren Drogaren eta Horrekin Loturiko Krimenen Aurkako Bulegoak munduko hainbat ibaitako uren inguruan eginiko txosten batean ondorioztatu zutenez, Ebro ibaian topatu zuten munduko kokaina zantzuen kontzentraziorik handienetako bat, Euskal Herriko mugan, gainera, Miranda de Ebron (Burgos, Espainia). Kritika gogorrak jaso zituen txostek hark, eta fidagarritasuna zalantzan jarri zuen NBEk berak.
Oraingoan, berriz, ikerketa zorrotzago bat egin dute, munduko ibaietan dagoen botika kontzentrazioaren inguruan, eta emaitzak ez dira lasaigarriagoak. Batez ere epilepsiaren eta diabetesaren aurkako botikak, kafeina eta antibiotikoak topatu dituzte munduko 258 ibaitan, eta ohartarazi dute horietako laurdenetan baino gehiagotan gaiok «ingurumen eta osasun arriskua» eragiten dutela. Gizakiei eta animaliei emaniko botiken zantzuak ibaietan atzematen dira, gernuak garraiatuta.
Yorkeko (Ingalaterra) Unibertsitateko talde batek zuzendu du azterketa, baina munduko 86 ikerketa zentrotako 127 zientzialarik gauzatu dute. 1.052 lekutako laginak hartu dituzte, 258 ibaitan, kontinente guztietako 104 herrialdetan. Orain arte, herrialde aberatsetan bakarrik egin izan dituzte halako azterketa zabalak.
Daturik kezkagarrienak Lahoren (Pakistan), La Pazen eta Addis Abeban atzeman dituzte. Horrez gain, Madrilgo kasua nabarmendu dute, Europako laginik kutsatuenak han hartu dituztelako. Glasgown (Eskozia) eta Dallasen ere (AEB) datu txarrak topatu dituzte, Madrilgoak bezain larriak ez badira ere.
Kontzentraziorik handienak Saharaz hegoalderako Afrikan, Asia Hegoaldean eta Hego Amerikan topatu dituzte. Lekurik kutsatuenak errenta baxu edo ertaineko herrialdetan daude, botikak erosteko ahalmena eta ura arazteko sistema txarrenak elkartzen diren lekuetan, ikertzaileek adierazi dutenez.
Lekuen %25,7tan, uretako bizidunei kalte egiteko moduko kontzentrazioa topatu dute, gutxienez gai kimiko batena. Kezka adierazi dute antibiotikoen kasuan, esaterako, horrek eragin dezakeelako erresistente diren mikrobioak eboluzionatzea, edo hormona aldaketak arrainetan. «Beraz, botika kutsadurak arrisku globala eragiten dio ingurumenari eta giza osasunari, eta baita Nazio Batuen Erakundearen Garapen Jasangarrirako Helburuak lortzeko ahaleginari ere».
Egoera askoz okerragoa izan daiteke, gainera, ikertzaileek adierazi baitute ez dutela munduko estatu gehienetako daturik —196 estatutatik 85eko datuak bakarrik dituzte—. «Horrek zaildu egiten du arazoaren tamaina kalkulatzea globalki». Beraz, «izozmendiaren tontorra» baino ez da agerian geratu, adierazi dutenez.
Horregatik, elkarlan globalerako deia egin dute. Horren bidez bakarrik «lortu ahalko dira behar diren datuak oinarrituriko erabakiak hartzeko, gai kimikoek ingurumenean egiten dituzten kalteak arintzeko». |
2022-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/209626/txibitek-zuhurtzia-eskatu-du-neurri-murriztaileak-indargabetu-arren.htm | Gizartea | Txibitek «zuhurtzia» eskatu du, neurri murriztaileak indargabetu arren | Oraindik ere COVID-19arekin «bizi» beharra dagoela esan du Nafarroako presidenteak, nahiz eta egoerak «ikuspegi baikorra» izateko modua ematen duen. Bingen Zupiriak, berriz, ospitaleratzeak baino alta gehiago izan direla nabarmendu du. | Txibitek «zuhurtzia» eskatu du, neurri murriztaileak indargabetu arren. Oraindik ere COVID-19arekin «bizi» beharra dagoela esan du Nafarroako presidenteak, nahiz eta egoerak «ikuspegi baikorra» izateko modua ematen duen. Bingen Zupiriak, berriz, ospitaleratzeak baino alta gehiago izan direla nabarmendu du. | Gaur geratu dira Nafarroan bertan behera COVID-19aren hedapena galarazteko ezarritako neurri murriztaile ia guztiak. Hala ere, «zuhurtziara» dei egin du Maria Txibite Nafarroako presidenteak. Horixe da, haren ustez, «mezuetan onena», oraindik ere birusarekin «bizi» beharra baitago: «Barnealdeetan maskara erabiltzen jarraitu behar dugu, distantzia mantentzen, higienea zaintzen». Hala ere, hori guztia «ikuspegi baikor» bat izanez egiteko modua ematen du egungo egoerak, haren irudiko.
Pandemiaren bilakaeraren inguruko azken datuen inguruan, Txibitek nabarmendu du intzidentzia tasa metatua eta ospitaleetako tentsioa jaitsi egin direla, eta, pixkanaka, «bizitza soziala berreskuratzen» ari dela. Hori da, haren arabera, «gehien behar genuena». Erantsi du ikastetxeetako neurriak ere malgutu dituztela eta haurrek «asko eskertu» dutela.
Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak ere hitz egin du pandemiaz, Gobernu Kontseiluaren osteko agerraldian. Atzo Gotzone Sagardui Osasun sailburuak esandakoen ildo beretik, pandemiaren adierazle ia denek «beheranzko joera» dutela azpimarratu du, eta datozen zazpi egunetarako dituzten aurreikuspenek ere hala jarraituko dutela erakusten dutela. Ospitaletako egoeraz, esan du azken egunetan gehiago izan direla alta hartu dutenak COVID-19ak jota erietxeratu behar izan dutenak baino. Heriotza kopuruan izandako gorakada, berriz, datuen azterketa egiten dutenek arrazoitu behar luketela esan du. Dena den, heriotzek «gailurra jotzear» egon behar dutela uste du. |
2022-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/209627/eh-bilduk-hezkuntza-lantaldea-biltzeko-eskatu-du-akordioari-ekarpenak-egiteko-epea-zehazteko.htm | Gizartea | EH Bilduk hezkuntza lantaldea biltzeko eskatu du, akordioari ekarpenak egiteko epea zehazteko | PPk ere denbora gehiago nahi du. Koalizio abertzaleak ez du epea luzatzeko beharrik, dagoeneko zehaztuak baitituzte aurkeztu nahi dituzten ekarpenak, baina luzatzeko ere ez dute arazorik ikusten. | EH Bilduk hezkuntza lantaldea biltzeko eskatu du, akordioari ekarpenak egiteko epea zehazteko. PPk ere denbora gehiago nahi du. Koalizio abertzaleak ez du epea luzatzeko beharrik, dagoeneko zehaztuak baitituzte aurkeztu nahi dituzten ekarpenak, baina luzatzeko ere ez dute arazorik ikusten. | Hezkuntza itunerako egutegia zehaztuta zeukaten, baina zalantzan dago. Akordioa erdiesteko lantaldean aurkeztutako lehen testuari zuzenketak egiteko epea ostiralean amaitzekoa da berez, baina gero eta gehiago dira epea atzeratzeko eskatzen duten ahotsak: Elkarrekin Podemos-IUri eta PSE-EEri PP batu zaie azken orduetan. EH Bilduk eskaera horiek aintzat hartzea nahi du, eta formalki eskatu du lantaldea ostirala baino lehen bil dadila, bertan zehazteko zein izango diren epeak. «Malgutasunez» jokatuko dutela hitzeman du EH Bilduko legebiltzarkide Ikoitz Arresek, «epeak ezin direlako oztopo izan hezkuntza hitzarmenaren inguruan adostasun zabal bat lortzeko».
EH Bilduk ez du denbora gehiagoren beharrik, Arreseren esanetan, dagoeneko etxeko lanak eginda baitituzte: «Jada zehaztu dugu zeintzuk izango diren gure ekarpenak». Ordea, asti gehiago ematea ez dute gaizki ikusten, horrek akordioa erraztu badezake: «EH Bilduk malgutasunez jokatuko du horretan ere akordioak errazteko, esku artean dugun gaia garrantzitsuegia delako presaka ibiltzeko». Izan ere, ados jartzea dute helbururik behinena: «Argi dugu helburua hezkuntza hitzarmenean lau indar politiko nagusiok bat egitea dela, eta epeak luzatzeak akordio bat iristea errazteko balio baldin badezake, ez gara gu izango hori oztopatuko dutenak».
PPk ere gainerako alderdien bideari jarraitu dio: denbora gehiago galdegin du Carlos Iturgaiz Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako PPren buruak. EAJri «denborak laburtu» nahi izatea egotzi dio. Epeak luzatzeko eskatzearekin batera, akordioak haren ustez izan beharko lukeenaz ere aritu da. Hauxe haien eskaera: gurasoek «askatasunez» erabaki ahal izango duten hezkuntza eredu bat, itunpeko eskolak eta pribatuak «defendatuz» eta eskola publikoa «babestuz». Eta gaztelerari garrantzia emango diona: «Gaztelera eta euskara elkarrekin biziko diren hezkuntza eredua nahi dugu, eta ez dadila hizkuntza bat bestearen gainean inposa, ez dadila euskara gazteleraren gainean inposa».
Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUren Eusko Legebiltzarreko bozeramaileak atzo egindako eskaeraren inguruko xehetasunak eman ditu: beste hilabete eskatu dute zuzenketak egin ahal izateko. Azken egunetan EH Bildun eta PSE-EEn joera aldaketak ikusten ari dela ere esan du, eskola publikoari lotuta. «Orain arte Elkarrekin Podemos zen eskola publikoaren hegemoniaren alde egiten ari zen bakarra eta eskola publikoaren interesak defendatzen ari zena».
Eusko Jaurlaritza, lehengoan
Eusko Jaurlaritzak urte honen bigarren seihilekoan onartu nahi du hezkuntza legea, eta asmo hori berretsi du gaur goizean Bingen Zupiria bozeramaileak. Izan ere, garrantzitsua iruditzen zaio «hartutako konpromisoa» betetzea. Baina, gainerako alderdiek egin duten eskaerari erantzunez, esan du testua adostean «ahalik eta akordiorik handiena lortzeko gogoa eta helburua» gailenduko direla: «Saiatuko gara bi helburuek bat egin dezaten: legealdi honetan euskal hezkuntza legea onartzea eta lege honek ahalik eta babesik handiena izatea». |
2022-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/209628/afganistanen-funtsak-bere-egin-nahi-izatea-egotzi-diete-talibanek-aebei.htm | Mundua | Afganistanen funtsak bere egin nahi izatea egotzi diete talibanek AEBei | Bidenek erabaki du herrialdearen funtsen erdiak 2001eko irailaren 11ko atentatuen biktimei bideratzea eta beste erdiak Afganistani laguntza humanitarioa emateko erabiltzea. Washingtonen erabakiaren kontrako protestak izan dira Kabulen | Afganistanen funtsak bere egin nahi izatea egotzi diete talibanek AEBei. Bidenek erabaki du herrialdearen funtsen erdiak 2001eko irailaren 11ko atentatuen biktimei bideratzea eta beste erdiak Afganistani laguntza humanitarioa emateko erabiltzea. Washingtonen erabakiaren kontrako protestak izan dira Kabulen | Talibanak boterera iritsi zirenean, joan den abuztuaren 15ean, Mendebaldeko potentziek erabaki zuten Afganistanek nazioartean dituen funtsak blokeatzea. Joe Biden AEBetako presidenteak, baina, dekretu bat sinatu zuen joan den ostiralean, aginduz Afganistango Banku Zentralak AEBetako finantza erakundeetan dituen aktiboak desblokeatzeko. 6.200 milioi euro inguru dira, eta, horren arabera, 3.100 milioi bat euro, funtsen erdiak bideratuko dituzte 2001eko irailaren 11ko atentatuen biktimen auzibideak ordaintzera, eta beste erdiak erabiliko dituzte Afganistanera laguntza humanitarioa bidaltzeko. Washingtonen erabakiak talibanak haserretu ditu, eta Bideni leporatu diote funtsak bere egitea, horiek «bahitzea». Talibanek ohar batean azaldu dutenez, AEBek ez baldin badituzte «ekintza probokatzaileak» alboratzen, Emirerri Islamikoak —talibanek izen horrekin autoizendatzen dute beren gobernua— AEBekin duten politika «birpentsatu» beharko dute. Bideni eskatu diote hartu duen erabakia alda dezala.
Afganistango agintariek atzo eman zuten beren jarreraren berri, eta gaur Washingtonen erabakiaren kontrako protestak egin dituzte Kabul hiriburuan. Efe berri agentziaren arabera, ehunka pertsona atera dira kalera, eta Bideni leporatu diote afganiarren dirua «lapurtu» nahi izatea. Parte hartzaile baten esanetan, Irailaren 11ko tragedia ez zen afganiarren «errua» izan. «Orduan, zergatik ordaindu behar du prezio bat Afganistanek? Erabakiak ez du logikarik». Osama Bin Laden buru zuen Al-Qaeda taldea izan zen New Yorkeko Dorre Bikien aurkako erasoaren egilea —ia 3.000 hildako eragin zituen—. Aste batzuk geroago Afganistan okupatu zuten AEBek, argudiatuta Bin Laden han ezkutatuta zegoela, eta 1996tik boterean zeuden talibanek «talde terroristak» babesten zituztela; tartean, Al-Qaeda.
Muturreko islamisten bozeramaile Bilal Karimik atzo adierazi zuenez, nazioarteak Afganistanen funtsak izoztu zituen abuztuan,«nahiz eta hori egitea nazioarteko zuzenbidearen irizpideen kontrakoa den». Talibanentzat, Bidenen erabakiak afganiar guztien eskubideak urratzen ditu.
Hain zuzen, gaur bete dira sei hilabete talibanek herrialdearen boterea hartu zutenetik, behin nazioarteko tropak, 20 urteren ondoren, erretiratzen hasi zirenean. Nazioarteak funtsak izoztu zituen orduan, eta horrek herrialdearen krisi ekonomiko eta soziala areagotu zuen. NBE Nazio Batuen Erakundeak eta hainbat erakunde humanitariok hilabeteak daramatzate esaten funtsak ahalik eta lasterrena desblokeatu behar direla katastrofe humanitario bat saiheste aldera.
Bilera, Dohan
Muturreko islamistek boterea hartu aurretik, Afganistango Banku Zentralak guztira 7.900 milioi euro gorde zituen atzerrian; horietatik 6.000 milioi pasa AEBetan, eta gainontzekoa Alemanian, Suitzan eta Arabiar Emirerri Batuetan, esaterako. Azkeneko 20 urteotan nazioarteak emandako laguntza ekonomikoaren ondorio dira aktibo horiek. Talibanek diru horren kontrola eduki nahi dute.
Bestalde, talibanen ordezkaritza bat Europako Batzordeko funtzionario talde batekin bildu da, gaur, Dohan (Qatar), eta batzordearen arabera, besteak beste hezkuntza eskubideaz, berariazko atxiloketez eta prentsa askatasunaz mintzatu dira. |
2022-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/209629/biriketako-tuberkulosia-diagnostikatu-diote-mikel-otegiri.htm | Politika | Biriketako tuberkulosia diagnostikatu diote Mikel Otegiri | Lehendik ere gaixotasun larri bat du, eta aske uzteko eskatu du Etxerat-ek. | Biriketako tuberkulosia diagnostikatu diote Mikel Otegiri. Lehendik ere gaixotasun larri bat du, eta aske uzteko eskatu du Etxerat-ek. | Etxerat-ek jakinarazi duenez, Mikel Otegi euskal presoak biriketako tuberkulosia du. Lehendik ere, larri gaixo dauden hemeretzi euskal presoen zerrendan dago Itsasondoko (Gipuzkoa) presoa: «Sindrome koronario akutu bat izan zuen, eta belauneko osteoartritisa du, endekapenezko jatorri izan dezakeena», Etxerat-ek jakinarazi duenez. Euskal presoen eskubideen aldeko plataformak Otegi aske uzteko eskatu du.
Otegik hogei urte daramatza espetxean, eta joan den astean urgentziaz ospitaleratu zuten Iruñean. Ospitalean, positibo eman zuen COVID-19an, eta koronabirus gaixoak dauden solairura eraman zuten. Gaitza gainditu ondoren, beste solairu batera eraman zuten, eta han dago geroztik. Egindako probetan oinarrituta, biriketako tuberkulosia diagnostikatu diote.
Etxerat-ek eskatu du aske uzteko gaixotasun larri eta sendaezinak dituzten euskal presoak, 70 urtetik gora dituztenekin batera: «Mikel Otegiri orain gertatu zaiona eta Gregorio Vicario presoari egin berri zaion premiazko esku hartzea bezalakoak berriro gertatu aurretik, osasunerako eskubidea bermatu behar da».
Euskal presoen eskubideen aldeko taldeak gogorarazi du Espainiako Konstituzioaren 43.1 artikuluak herritarren osasuna bermatzeko eskubidea jasotzen duela, eta arrazoi horrengatik presoei zigorra etetea Espainiako Zigor Kodeak 80. eta 92. artikuluetan jasotzen duen neurri bat dela. Azkenik, azpimarratu du azken urteotan nazioarteko hainbat erakundek eskatu dutela larri gaixo dauden presoak aske uztea, «hala nola OMEk eta Europako Kontseiluak». |
2022-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/209630/hamahiru-lagun-atxilotu-dituzte-gipuzkoan-erroldak-faltsutuz-iruzur-egiteagatik.htm | Gizartea | Hamahiru lagun atxilotu dituzte Gipuzkoan erroldak faltsutuz iruzur egiteagatik | Polizia iturrien arabera, atxilotuek gizarte laguntzak eta mediku prestazioak eskuratzeko egiten zuten iruzur. Irungo bi etxebizitzatan erroldatuak ziren. | Hamahiru lagun atxilotu dituzte Gipuzkoan erroldak faltsutuz iruzur egiteagatik. Polizia iturrien arabera, atxilotuek gizarte laguntzak eta mediku prestazioak eskuratzeko egiten zuten iruzur. Irungo bi etxebizitzatan erroldatuak ziren. | Poliziak hamahiru pertsona atxilotu ditu Gipuzkoan erroldatze faltsuei loturiko delitua leporatuta. Zabaldutako informazioaren arabera, poliziek jakin zuten lagun kopuru handia zegoela Irungo bi etxebizitzatan erroldaturik. Datu horiek ikusirik, susmatu zuten irregulartasunen bat izan zitekeela horren atzean, eta operazio bati ekin zioten auzia ikertzeko. Orain jakinarazi dutenez, deskubritu dute hainbat lagunek iruzur egin dutela erroldak faltsutuz. Gizarte laguntzak eta mediku prestazioak eskuratzea lukete asmoa, besteak beste.
Zehazki, 75 pertsona ziren Irungo bi etxebizitza horietan erroldaturik; horietako 61 ez dira sekula han bizi. Ordea, Poliziaren arabera, horietako gehienek 50 eta 100 euro arteko ordainketa egiten zuten hilabetero, erroldaren truke. Iruzur horri loturik, hamahiru pertsona eraman dituzte atxilo, eta beste 25i isunak jarri dizkiete, 10.000 eurorainokoak.
Ikerketak zabalik dago oraindik ere, iruzurgile gehiago izan daitezkeelakoan. |
2022-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/209631/texasko-fiskalak-meta-salatu-du-erabiltzaileen-datu-biometrikoak-baimenik-gabe-jaso-eta-saltzeagatik.htm | Mundua | Texasko fiskalak Meta salatu du, erabiltzaileen datu biometrikoak baimenik gabe jaso eta saltzeagatik | Ken Paxtonen arabera, Facebooken enpresa nagusiak erabiltzaileen milioika datu jaso ditu hamar urtez, eta bere mesederako saldu ditu. Isuna milaka milioi dolarrekoa izan daiteke. | Texasko fiskalak Meta salatu du, erabiltzaileen datu biometrikoak baimenik gabe jaso eta saltzeagatik. Ken Paxtonen arabera, Facebooken enpresa nagusiak erabiltzaileen milioika datu jaso ditu hamar urtez, eta bere mesederako saldu ditu. Isuna milaka milioi dolarrekoa izan daiteke. | Mark Zuckerberg Meta konpainiako presidentearen buruhausteak ez dira Europan amaitzen. Ken Paxton Texasko (AEB) fiskal nagusiak salatu egin du Facebook sare sozialaren enpresa nagusia, baimenik gabe erabiltzaileen datu biometrikoak jaso eta saltzeagatik hamar urtez. Datu biometrikoak pertsona bat identifikatu dezaketen ezaugarri fisikoak, fisiologikoak eta jarrerari dagozkionak dira. Zehazki, begien, hatz marken, ahotsaren, eskuen eta aurpegiaren informazioa jaso eta beste enpresa bati saltzea leporatzen dio Paxtonek Metari.
Salaketa astelehenean aurkeztu zuen Paxtonek. Haren arabera, milioika datu biometriko jaso ditu Metak erabiltzaileen argazkietatik eta bideoetatik. Texasko fiskal nagusiak ohar batean azaldu du bere mesederako saldu dituela datu horiek guztiak Metak, eta baimenik gabe egin izanak eta denbora baten ostean ezabatu ez izanak Texasko datuen legea urratzen duela.
Ez da hau Facebooken datu politika ezbaian jartzen den lehen aldia. Paxtonek dio «beste adibide bat baino ez» dela, eta Texasko biztanleen «pribatutasunaren eta segurtasunaren alde» jarraituko duela lanean.
Salaketak aurrera eginez gero, eta Meta errudun joz gero, milaka milioi dolarreko isuna jaso dezake Facebookek. Metak 20 milioi erabiltzaile ditu Texasen, eta, hango legediaren arabera, baimenik gabe jaso eta saldu duen datu biometriko bakoitzagatik 25.000 dolar ordaindu beharko lituzke; horri beste 10.000 gehitu beharko litzaizkioke kasu bakoitzean salmenta praktika okerragatik.
AEBetako beste estatu batean, Illinoisen, antzeko salaketa kolektibo bati aurre egin behar izan zion Metak, eta orduko horretan 650 milioi dolarreko isun bat ordaindu behar izan zuen.
Europan ere pribatutasuna arazo du Metak
Europan ere erabiltzaileen pribatutasunarekin arazoak ditu Metak. Joan den astean, Facebook eta Instagram sare sozialak Europan ixteko mehatxua egin zuen Zuckerbergek, 2020ko uztailean Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak hartu zuen erabakiak debekatu egiten diolako erabiltzaile europarren datuak AEBetako bere egoitzara bidaltzea. Metak azaldu zuen horrek «zerbitzuak eskaintzeko bere gaitasuna» mugatu dezakeela; Metaren diru iturri nagusia online iragarkiak dira, eta epaiak iragarki horiek pertsonalizatzeko aukera murriztuko lioke.
Europako Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen erabiltzaile europarren datu horiek AEBetara bidaltzeak haien oinarrizko eskubideak urra ditzakeela, eta ez dela bermatzen Europako Batasuneko Datuen Babeserako Araudia beteko denik.
Orain arte, EBren eta AEBen arteko akordio bati esker bidal zitzakeen datu horiek Kaliforniara Metak. Babes ezkutua deitzen zitzaion akordio horri, eta datuak bidali nahi zituzten konpainiek erabiltzaileari azaldu behar zioten zein zen datu politika eta beste norbaiti bidaltzeko asmoa ote zuen eta zergatik. Gainera, bermatu behar zuten datu horiek ez direla sekula erabiliko jaso zituztenean zuten helburua ez zen beste zerbaitetarako.
Europako Batasuneko Auzitegiaren erabakiak, ordea, akordio hori egokitzera behartu zuen Europako Batzordea. AEBetako Gobernuarekin ari dira orain negoziatzen Datuen Babeserako Araudia, han daudelako teknologia multinazionalik handienak, horien artean Meta. |
2022-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/209632/autonomoen-kotizazioak-214-991-eurokoak-izatea-proposatu-du-madrilek.htm | Ekonomia | Autonomoen kotizazioak 214-991 eurokoak izatea proposatu du Madrilek | Beste proposamen bat helarazi die Jose Luis Escrivak eragileei. Eskema berriak 11 kotizazio oinarri izango lituzke. | Autonomoen kotizazioak 214-991 eurokoak izatea proposatu du Madrilek. Beste proposamen bat helarazi die Jose Luis Escrivak eragileei. Eskema berriak 11 kotizazio oinarri izango lituzke. | Espainiako Gobernua autonomoen kotizazio oinarrien zenbatekoa aldatzeko prest azaldu da, eta sistema eguneratzeko beste proposamen bat helarazi die eragileei. Norbere konturako langileek Gizarte Segurantzari egiten dizkioten ekarpenak diru sarreren araberakoak izatea nahi du Madrilek, eta proposatu du kotizazioak 214 eta 991 euro artekoak izatea. Etenda zeuden negoziazioei bide eman nahi die horrela.
Urtearen hasieran aurkeztu zuen sistema eguneratzeko aurreneko proposamena Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroak. Orduan proposatu zuen kotizazioak 184-1.267 euroko artekoak izatea, hamahiru kotizazio oinarrietan banatuta: hilean 600 euro baino gutxiago irabazten dutenetatik hasi, eta 4.050 euro baino gehiagoko irabaziak dituztenetara.
Proposamen berriak kotizazio oinarri guztiak aldatu ditu, baina aldaketa nabarmenenak bi muturretan izan dira; izan ere, gutxieneko oinarria igo egin da (30 euro gehiago dira orain), eta gehienezko oinarria jaitsi (276 euro gutxiago dira orain). Gutxieneko oinarriak gaur egungoaren azpitik jarraituko luke, edonola ere –294 euro inguru dira–.
Aldaketa horien ondorioz, diru sarreren adierazleak ere egokitu egin dira. Hilean gehienez 700 eurorainoko diru sarrerak izan beharko dira gutxieneko kotizazio ordaintzeko –600 euro ziren lehen–. Eta ezabatu egin dira diru sarrera handienak dituztenen azken bi tarteak, hau da, hilean 3.620 eurotik 4.050 eurora irabazten dutenena, eta 4.050 eurotik gorakoena. Horien ordez, tarte bakarra izango da, eta 3.190 euroko muga izango du. Alegia, hori baino gehiago irabazten dutenek gehienezko kuota ordaindu beharko lukete.
Datorren astelehenean elkartuko dira berriz bi aldeak, eta orduan jakinaraziko dute proposamen berriaren xehetasunak zeintzuk diren. Plana 2023rako indarrean egotea nahi du Madrilek, baina eskema berria pixkanaka egokituko litzateke 2031ra bitarte. |
2022-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/209633/espainiako-gobernuak-lege-bakarra-ezarriko-die-film-telesail-areto-eta-plataformei.htm | Kultura | Espainiako Gobernuak lege bakarra ezarriko die film, telesail, areto eta plataformei | Orain dela hamabost urteko legea eguneratuko dute, film independenteak ekoizpenetik proiekziora arte sustatzeko asmoz. Espainiako Filmoteka kultura ondare izendatuko dute. | Espainiako Gobernuak lege bakarra ezarriko die film, telesail, areto eta plataformei. Orain dela hamabost urteko legea eguneratuko dute, film independenteak ekoizpenetik proiekziora arte sustatzeko asmoz. Espainiako Filmoteka kultura ondare izendatuko dute. | Zinemaren eta ikus-entzunezkoen industria sendotzeko asmoz, gaur egungo ekoizpen eta banaketa sistemara egokitutako lege bat prestatu du Espainiako Kultura eta Kirol Ministerioak: Zinemaren eta Ikus-entzunezko Kulturaren Legea (egun Zinemaren Legea dago indarrean). Izenak berak erakusten du: ikusmoldea zabaltzea da helburu nagusia, «ikus-entzunezko kultura» garaikidearen beharrei erantzuteko zinemetako karteldegien mugetatik harago. «Balio kate osoa» jasotzea da berritasunetako bat, baita telesailak eta streaming plataformak aintzat hartzea ere. Ministroen Kontseiluak lege aurreproiektua onartu du gaur.
«Hamabost urte igaro dira aurreko legea ezarri zenetik, eta aldaketa izugarriak gertatu dira ordutik ikus-entzunezkoen munduan eta mundu digitalean: sektoreak errealitate berrira egokitzeko eskatzen zigun», azaldu du Miquel Iceta Kultura eta Kirol ministroak.
Gaurko iragarpenaren ondoren, ministerioak sektoreko ordezkariekin hitz egingo du testua «aztertzeko eta aberasteko». Prozesu hori amaitutakoan, Ministroen Kontseilura eramango dute berriro, eta lege proiektuaren tramitazioa hasiko dute, Icetak azaldu duenez. Urte amaierarako egin nahi dute hori, asko jota.
Legeak aukera emango du zinema aretoetan estreinatuko ez diren film luzeak diruz laguntzeko; pandemiak eraginda erantsi zioten aukera hori egun indarrean dagoen legeari, aretoak itxita zeudela-eta, baina ordura arte ez zuten laguntzarik jasotzen. Telesailak laguntzeko aukera ere egongo da. Kontzeptu hauek erabili dituzte zirriborroan: film zinematografikoa, aretoetan estreinatzen dena; ikus-entzunezko lana, zuzenean plataformetan edo Interneten estreinatzen dena; eta telesaila.
Ekoizpen kate osoaren diru laguntzak arautuko ditu legeak: ekoizleenak, banatzaileenak, aretoenak eta plataformenak. «Ekoizpen independentea» sustatuko dute diru laguntzen bidez, eta arreta berezia jarriko dute «artista berrietan, animaziozko lanetan eta nazioarteko koprodukzioetan». Banaketan, filmen «nazioartekotzea» bultzatuko dute, «Frantziako ereduari jarraituz».
Testuan, filmak erakusteko guneen barruan, areto komertzialak, «espazio alternatiboak» eta Internet bereizi dituzte, eta aipamen berezia egin diete «merkatura sarbide zaila» duten film luze eta laburrei. Zinema aretoei laguntzeko, lehenetsiko dute «ekoizpen europarrean eta iberoamerikarrean espezializatutako programazio bat» izatea, filmak jatorrizko hizkuntzan ematea eta laburrak ere pantailaratzea.
Laguntzak jaso ahal izateko, zinema aretoek kuota bat bete beharko dute, gainera: urteko programazioko filmen %20 gutxienez Europako Batasunekoak eta iberoamerikarrak izan beharko dira. Puntuazio bikoitza izango dute dokumentalek, animaziozko filmek, emakumeek zuzendutako film luzeek, «estatuko hizkuntza koofizialetan» azpidatzitakoek eta diru gutxi biltzen dutenek (200.000 euro baino gutxiago), besteak beste.
Plataformen datuak, argitara
Bestalde, sektoreko zenbait eragilek urteetan egin duten eskaera bat jasoko dute legean. Streaming plataformek film bakoitzak duen ikusle kopuruaren berri eman beharko diote ICAA Zinemaren eta Ikus-entzunezko Arteen Institutuari, aretoek orain arte egin duten bezalaxe. ICAAk, gainera, kopuru horiek argitaratu egingo ditu aldian behin. Plataformek isilpean gorde izan dituzte datu horiek, eta eztabaidagai bihurtu dira batzuetan.
Paraleloan, Espainiako Kongresuan Ikus-entzunezkoen Legea aztertzen ari dira —hizkuntza gutxituak sustatzeko itun bat egin zuten hor, besteak beste—. Zuzenketen fasean dago, eta haren asmoa da plataforma handiak behartzea beren diru sarreren %5arekin gutxienez ikus-entzunezko lanak finantzatzera.
Ondarea babesteko neurri batzuk ere hartuko dituzte, legearen zirriborroaren arabera. Espainiako Filmoteka kultura ondasun izendatuko dute, haren instalazioak eta edukiak babesteko asmoz. Eta ondarea zaintzeko eta zabaltzeko ardura «argituko» du legeak, baita autonomia erkidegoen rola ere. Diru laguntza espezifikoak jarriko dituzte ikus-entzunezko ondarea kontserbatzeko.
ICAAk, lege berriaren arabera, betebehar berri batzuk izango ditu: lau urtean behin sektorearen plan estrategiko bat egin beharko du, baita haren helburuen jarraipena ere. Gobernua behartuko du, gainera, Zinematografiaren eta Ikus-entzunezko Kulturaren Kontseilua sortzera, gehienez legea indarrean sartu eta sei hilabetera, bitartekariaren funtzioa bete dezan, kolaborazio publiko-pribatua errazteko eta sektorearen garapena bultzatzeko.
Ministerioak argi utzi du genero berdintasuna, jasangarritasuna, trantsizio digitala eta irisgarritasun unibertsala direla lege guztien helburuak, eta irizpide garrantzitsuak izango dira laguntzak zein proiekturi eman erabakitzeko, baita ezinbestekoak ere kasu batzuetan. «Laguntzek Europako irizpideekin bat egingo dute: irekiagoak eta malguagoak izango dira», laburtu du ministerioak. |
2022-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/209634/santosek-dio-berak-ez-duela-eskumenik-migratzaileak-kanporatzeko-zitazio-tranpen-auzian.htm | Gizartea | Santosek dio berak ez duela eskumenik migratzaileak kanporatzeko «zitazio-tranpen» auzian | Nafarroako Gobernuko Justizia eta Migrazio Politiketako kontseilariak adierazi du ez duela Poliziari argibiderik emateko ahalmenik, baina argitu du «eskubideak urratuak izan zaizkiola uste duen orok» bermatua duela Justiziara jotzeko aukera. | Santosek dio berak ez duela eskumenik migratzaileak kanporatzeko «zitazio-tranpen» auzian. Nafarroako Gobernuko Justizia eta Migrazio Politiketako kontseilariak adierazi du ez duela Poliziari argibiderik emateko ahalmenik, baina argitu du «eskubideak urratuak izan zaizkiola uste duen orok» bermatua duela Justiziara jotzeko aukera. | Urteetan, aski isildua izan da paperik gabeko migratzaileak kanporatzeko helburuz poliziek eginiko zitazio faltsuen auzia. Orain gutxi, baina, Nafarroan «amarru» horiek «orokortu» egin direla salatu dute arrazakeriaren aurkako zenbait elkartek. Gaur, Nafarroako Parlamentuan izan da gaia hizpide. EH Bilduk eskatuta, gaiari buruzko hitzartzea izan du Justizia eta Migrazio Politiketako kontseilari Eduardo Santosek. Eginiko adierazpenetan, Santosek zehaztu du berak ez duela eskumenik poliziei argibiderik emateko, ez baita «ez Barne ministro, ezta Gobernu ordezkari ere».
Ikusi gehiago: Deportazio agindu bat gordetzen duten zitak
Hain zuzen, arrazakeriaren kontrako elkarteek ohartarazi dutenez, Espainiako Poliziak migratzaileak «amarruen bidez» identifikatzen dituzte: «Pasaportea kentzen diete askori, edo kanporatze bidean jarri». Espainiako Gobernu Ordezkaritzak ukatu egin du halako amarruak erabiltzen dituenik.
Bestalde, Eduardo Santosek adierazi du «eskubideak urratu izan zaizkiola uste duenak» bermatua duela auzia Justiziaren esku uzteko aukera. «Are gehiago atzerriko jatorria izateagatik eraso arrazista edo xenofobo bat pairatu duela uste duenak», zehaztu du kontseilariak. Dioenez, bada, zitazio faltsuen auzia «ez da Nafarroako Gobernuaren eskumena». Kontseilariak erantsi du, halere, bera buru duen departamentuak «harreman estua eta etenik gabea» duela SOS Arrazakeria elkartearekin. |
2022-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/209635/baionako-auzitegiak-martxoaren-15ean-emanen-du-oaren-auziko-emaitza.htm | Politika | Baionako Auzitegiak martxoaren 15ean emanen du Oaren auziko emaitza | Prokuradoreak epaileari galdetu dio Oak 60 egunez hamar euroko isuna ordain dezan; hots, 600 euro denetara. Oak adierazi du Ipar Euskal Herrian bizitzeak ez zuela helburu izan Frantziako Justiziari kontra egitea. | Baionako Auzitegiak martxoaren 15ean emanen du Oaren auziko emaitza. Prokuradoreak epaileari galdetu dio Oak 60 egunez hamar euroko isuna ordain dezan; hots, 600 euro denetara. Oak adierazi du Ipar Euskal Herrian bizitzeak ez zuela helburu izan Frantziako Justiziari kontra egitea. | Gaur epaitu dute Oier Oa Baionako auzitegian, Frantziako Estatuan egoteko debekua urratzea leporatuta. Frantziako Estatuan egoteko behin betiko debekua berretsi zuen Parisko Auzitegiak abenduan. Kasazioan da afera; oraino ez dute erantzunik ukan. Oak bere defentsa egin du epailearen aurrean, eta prokuradoreak, berriz, 600 euroko isuna ezar diezaiola eskatu dio epaileari. Emaitza martxoaren 15ean emanen du Baionako auzitegiak.
Leporatzen zaizkionei erantzunez, Oak adierazi du Ipar Euskal Herrian bizitzeak ez zuela helburu izan Frantziako Justiziari kontra egitea. «Larresorora bizitzera etorri nintzen, ez Frantziako Justizia probokatzeko, baina nire familiatik hurbil bizitzeko», zehaztu du. Oier Oak adierazi du, gainera, haren ordez familia osoak pairatzen duela zigorra, eta nabarmendu du, hain zuzen ere, «Justiziaren kontraesan bat» dela hori.
Parisko Auzitegiak zalantza omen du Oa «zinez» Zugarramurdin bizi ote den, debekua notifikatu ziotenetik. Dena den, Baionako Auzitegiari debekua urratzeagatik zigortu edo ez erabakitzea dagokio; ez debekuari berari buruz eztabaidatzea. Prokuradoreak epaileari galdetu dio Oak 60 egunez hamar euroko isuna ordain dezan; hots, 600 euro denetara.
Amaia Rekarte Oaren abokatuak salatu du Parisko Auzitegian iragan auzi saioko baldintzak kaskarrak izan direla. Defentsak osatutako dosierra «sinesgaitzat» jo du Parisko Auzitegiak, eta hori bera gaitzetsi du Rekartek. Ez hori bakarrik: Parisko Auzitegiak debekua berretsi izana «neurriz kanpokoa» da Rekarteren arabera, azaldu duenez. «Jada ez dakit zer justifikazio erakutsi Zugarramurdin bizi dela frogatzeko. Erroldatua da, etxe bat alokatzen du, lekukotasunak badira. Zer behar dute [Parisko Auzitegian] gehiago?», egin du galde.
Horiek horrela, abokatuak epaileari eskatu dio ez diezaiotela Oari zigorrik ezarri, argudiatuz badela horretarako baldintzarik. Hemendik hilabetera askatuko da auziaren korapiloa: martxoaren 15ean emanen du ebazpena auzitegiak. |
2022-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/209636/beasaingo-eta-lasarte-oriako-bortxaketez-akusaturikoa-2012tik-zegoen-ikerketapean.htm | Gizartea | Beasaingo eta Lasarte-Oriako bortxaketez akusaturikoa 2012tik zegoen ikerketapean | Auzia ikertu duten bi ertzainek deklaratu dute gaur Gipuzkoako Probintzia Auzitegian. Jakinarazi dutenez, beste dozenaka sexu eraso egin zituen. | Beasaingo eta Lasarte-Oriako bortxaketez akusaturikoa 2012tik zegoen ikerketapean. Auzia ikertu duten bi ertzainek deklaratu dute gaur Gipuzkoako Probintzia Auzitegian. Jakinarazi dutenez, beste dozenaka sexu eraso egin zituen. | Ez ziren sei sexu eraso izan, dozenaka baizik. Halaxe deklaratu dute gaur bi ertzainek Gipuzkoako Probintzia Auzitegian, hainbat emakume bortxatzeaz akusaturiko gizonezkoaren aurkako epaiketan. Bi ertzain horiek auzia ikertzeaz arduratu ziren, eta, jakinarazi dutenez, erasoak jasan zituzten lau emakumeri behin baino gehiagotan egin zien eraso gizonak —horietako bati hamar edo hamabi aldiz—. Bortxaketak bideoz grabatu zituen, eta emakumeetako bati bideo bat bidali zion.
Ertzainek adierazi dute, halaber, erasotzailea 2012tik zegoela ikerketapean, baina ezin izan zutela 2019ra arte atxilotu. Beasaingo emakumeak jarritako salaketari esker lotu zuten auzipetuaren DNA gainerako kasuekin.
Bi ertzainek deklaratu dutenez, gizona atxilotu zutenean bortxaketa ugariren argazki eta bideoak atzeman zituzten haren ordenagailuan, etxebizitzetan grabatutakoak. Horiek ikusita, poliziek ondorioztatu zuten 2015etik aurrera emakumeak erasotzeko modua aldatu zuela gizonak: hasieran kalean bortxatzen zituen; gero, etxe barnean.
Urtarril akaberako auzi saioan auzipetuak aitortu egin zuen bera izan zela 2019an Beasainen emakume bat bortxatu zuena. Atzo, berriz, Lasarte-Oriako erasoaren auzian auzipetuak adierazi zuen ez zuela gogoratzen 2015eko Urteberri egunean Lasarten egon zenik, ezta 21 urteko emakumeari eraso zionik ere, «alkohola, drogak eta antsietatearen kontrako sendagai ugari» hartu zituelako egun hartan. «Konturatzen zara zure DNA arrastoak biktimaren gorputzean agertu direla?», galdetu zion defentsa abokatuak. Gizonak onartu zuen ezin duela gertatu zena «ukatu», eta «errudun» sentitzen dela; biktimari «barkamena» eskatu nahi diola ere adierazi zuen, eta gehitu zuen «oso txarto» dagoela. |
2022-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/209637/21-urteko-gizonezko-bat-hil-da-baztanen-autoa-errepidetik-aterata.htm | Gizartea | 21 urteko gizonezko bat hil da Baztanen, autoa errepidetik aterata | Nafarroako Foruzaingoak jakinarazi duenez, 17:45ean izan da ezbeharra. 150 metrotik amildu da gaztea. | 21 urteko gizonezko bat hil da Baztanen, autoa errepidetik aterata. Nafarroako Foruzaingoak jakinarazi duenez, 17:45ean izan da ezbeharra. 150 metrotik amildu da gaztea. | Pertsona bat hil da Baztanen (Nafarroa) gaur arratsaldean, gidatzen zuen autoa errepidetik aterata. Nafarroako Foruzaingoak jakinarazi duenez, ezbeharra NA-4453 errepidean gertatu da, 17:45ean. Emandako informazioaren arabera, gaztea 150 metrotik amildu da. Osasun larrialdietako zerbitzuak istripua gertatutako tokira joan dira, baina ezin izan deus egin gaztearen bizitza salbatzeko. Handik gutxira zendu da. |
2022-2-15 | https://www.berria.eus/albisteak/209638/sarek-protestara-deitu-du-ostiralerako-gutierrezen-gradu-aldaketaren-aurka.htm | Politika | Sarek protestara deitu du ostiralerako, Gutierrezen gradu aldaketaren aurka | 20:00etan bilduko dira, Algortan. Espainiako Auzitegi Nazionalaren aginduz, berriro kartzelara itzuli behar izan du. | Sarek protestara deitu du ostiralerako, Gutierrezen gradu aldaketaren aurka. 20:00etan bilduko dira, Algortan. Espainiako Auzitegi Nazionalaren aginduz, berriro kartzelara itzuli behar izan du. | Espainiako Auzitegi Nazionalaren aginduz, hirugarren gradutik bigarrenera itzularazi dute Iñigo Gutierrez euskal presoa —Izadi umearen aita da—, eta Zaballako kartzelara itzuli behar izan du (Araba). Hori salatzeko, protestara deitu du Sarek ostiralerako, Algortan (Getxo, Bizkaia): 20:00etan bilduko dira, Telletxen.
Joan den astean Galdakaon (Bizkaia) salatu zuten Jon Cresporen egoera: hura ere hirugarren gradutik bigarrenera itzularazi dute, eta berriro sartu behar izan du Basauriko espetxean (Bizkaia). |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209659/urkullu-laquojaurlaritzaren-helburua-izan-da-ahalik-eta-hildako-gutxien-izatearaquo.htm | Politika | Urkullu: «Jaurlaritzaren helburua izan da ahalik eta hildako gutxien izatea» | Lehendakariak neurriak malgutu osteko lehen elkarrizketa egin du Euskadi Irratian. Pandemiak hor jarraitzen duela azpimarratu du, eta orain arteko erabakiak «modu bateratuan» hartu ez izana gaitzetsi. Eskoletan maskarak kentzea aztertuko dutela esan du. | Urkullu: «Jaurlaritzaren helburua izan da ahalik eta hildako gutxien izatea». Lehendakariak neurriak malgutu osteko lehen elkarrizketa egin du Euskadi Irratian. Pandemiak hor jarraitzen duela azpimarratu du, eta orain arteko erabakiak «modu bateratuan» hartu ez izana gaitzetsi. Eskoletan maskarak kentzea aztertuko dutela esan du. | «Beste gai batzuei garrantzi handiagoa eman ahal izango diegu orain, baina ahaztu gabe pandemian jarraitzen dugula». Mezu hori azpimarratu du gaur Iñigo Urkullu Araba, Bizkai eta Gipuzkoako lehendakariak Euskadi Irratiako Faktoria saioan. Iñaki Guridik egin dion elkarrizketa da osasun larrialdia bertan behera geratu denetik egin duen lehenengoa. Europako funtsei buruz hitz egin du, lan erreformaz, Eusko Legebiltzarreko giroaz, hezkuntza lege berriaz, elkarbizitzaz...
Baina gai nagusia, eta lehenengo aipatu dutena, pandemiaren kudeaketa izan da. Urkulluk ez du ukatu zazpigarren olatu bat etor daitekeenik, baina bai esan du datozen asteetan aldatu egingo direla bere agendako lehentasunak: pisua galduko du pandemiaren kudeaketak, eta gainontzeko gaiei garrantzi handiagoa eman ahalko die. Dena den, behin eta berriz errepikatu du pandemiak hor jarraitzen duela: «Pandemiak hildakoak eta gaixoak eragiten ditu, eta munduan, hainbat herrialdetan, txertaketa oso baxua da. Tentuz begiratu behar diogu horri».
Jaurlaritzak egindako lanari buruz galdetuta, aitortu du gai hori «ezjakintasunean» kudeatu behar izan dutela. Esan du euren helburu nagusia izan dela «ahalik eta hildako gutxien izatea»: «Euskadik portzentaje onak izan ditu beste erkidego batzuekin alderatuta», gehitu du. Oreka bilatzen saiatu direla ere adierazi du, gizartearen nekearen jakitun: «Egoerak eskatzen zituen neurriak hartu ditugu, baina nabarmenduko nuke eguneroko normaltasuna ia erabat bermatu dugula, adibidez, aurrez aurreko hezkuntza bermatuz».
Autokritika egiteko eskatuta, gauza gutxi aipatu du Urkulluk. Europako Batasunaren irizpide jakin batzuk izatea eskertuko zutela aitortu du, besteak beste, txertoei, COVID ziurtagiriari, konfinamenduei eta itxialdiei zegozkienak. Azken bi urteetako komunikazioa ere izan du ahotan lehendakariak: «Informazio asko eman da bi urte hauetan, askotan kontrajarria. Pedagogia gehiago egin beharko genuke: pandemian jarraitzen dugu. Gizartean badago hau amaitu den ustea, eta hori ez da horrela», esan du.
Azkenik, pandemiaren kudeaketaren gaiarekin amaitzeko, iragarri du aztertzen ari direla eskoletan maskarak kentzearena. Espainiako Pediatria Elkarteak ikasgeletan maskara pixkanaka kenduz joateko egutegi bat aurkeztu zuen atzo, eta horrek agendan kokatu du gaia. Urkulluk, ordea, erabakia «bateratua izatea» nahiko lukeela adierazi du.
Panorama politikoa
Europako funtsei buruz, Urkulluk Espainiako Gobernuari eskatu dio «hitzetatik ekintzetara» pasatzeko. Izan ere, «Euskadiko industria laguntzak jasotzeko oso ondo kokatuta dagoela diote, baina oraindik ez dago erabakirik». Lan erreforma, berriz, «norabide onean egindako erreforma bat» dela iritzi dio. Etorkizunean «lan esparru propio bat eratzeko aukerari», ordea, ez dio muzin egin lehendakariak.
Hezkuntza lege berriari dagokionez, «herri erronka bat» dela esan du: «Herritarrei azaldu nahi diet ezohikoa den prozedura bati jarraitzen ari garela: ehun eragile baino gehiagoren ekarpenak jaso ditugu. Oinarriak ondo finkatu behar ditugu, eta badago adostasun bat haien inguruan». Hezkuntzaren bidez herritar guztiek euskara «dominatu» beharko luketeela ere gehitu du.
Gainontzean, oso kritiko agertu da azken asteetan argitaratu diren euskararen kontrako epaiekin: «Kezkatu egiten naute. Euskara da euskaldunon hizkuntza, eta epaileek ere jakin beharko lukete ez dela ofizialtasunagatik bakarrik. Herri baten nortasunaren oinarria da. Txarrena da zein argudio erabili dituzten: euskara zaila dela, adibidez».
Azkenik, Segurtasun Sailaren ikerketari buruz galdetu diote. Zortzi ertzain ikertzen ari dira iazko ekainean Bilbon atxilotutako bi gazte jipoitzeagatik. Azaldu du duela bi aste izan zutela gertatutakoaren berri, eta gaur egingo dutela gaiari buruzko agerraldi bat. Haserre agertu da hedabide batek eurek ez zuten bideo bat zuelako, nolabait filtratuta. |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209660/erkorekak-dio-bi-ertzain-ari-direla-ikertzen-bilboko-abusuagatik-eta-ez-zortzi.htm | Gizartea | Erkorekak dio bi ertzain ari direla ikertzen Bilboko abusuagatik, eta ez zortzi | Epaile bat ertzain batzuk ikertzen ari da otsailean bi gazte jipoitzeagatik. Bilboko San Frantzisko auzoan gertatu zen erasoa. Agenteei osotasun moralaren aurkako ustezko delitu bat egotzi diete. | Erkorekak dio bi ertzain ari direla ikertzen Bilboko abusuagatik, eta ez zortzi. Epaile bat ertzain batzuk ikertzen ari da otsailean bi gazte jipoitzeagatik. Bilboko San Frantzisko auzoan gertatu zen erasoa. Agenteei osotasun moralaren aurkako ustezko delitu bat egotzi diete. | Epaile bat bi ertzain ikertzen ari da Bilbon, eta ez zortzi. Hala adierazi du gaur eguerdian Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak. Goizean argitaratu du albistea El Correo egunkariak: zabaldu du ustez zortzi ertzainek bi gazteri egindako polizia abusu bat ikertzen ari dela epaile bat. Iazko otsailean gertatu zen erasoa, San Frantzisko auzoko Mariaren Bihotza plazan. Hasieran, bi gazteen aurkako salaketa ari ziren bideratzen, agenteei eraso egiteagatik; baina epaileak, inguruko segurtasun kamera bateko irudiak ikusi ondoren, artxibatu egin zuen kasua, eta bertan zeuden ertzainen aurkako beste bat ireki. Agenteei osotasun moralaren aurkako ustezko delitu bat egotzi diete.
Hedabide horrek zabaldu duenez, plazan zeuden hiru neska gazteetako batek Ertzaintzari deitu zion, bertan zeuden bi «mozkorren» berri emateko. Patruilak bertaratu, bi gazteak atxilotu, eta kaleko segurtasun kameren «irismenetik kanpo» zegoen eremu batera eraman zituzten. Une batean, ordea, kamerak graba zezakeen erradioan sartu ziren, eta, El correo-ren arabera, irudietan ikusten da poliziek gazteak jipoitu zituztela. Atxilotuek eskuburdinak zeuzkaten jarrita, eta bati, lurrean zegoela, ukabilkadak eta ostikadak eman zizkioten.
Azaldu dutenez, bertan zeuden zortzi agenteetako bik dute erantzukizun handiena, baina bideoan beste sei polizia agertzen dira, eta horiek ez zuten eragotzi erasoa. Ertzainei sei hilabetetik bi urterainoko espetxe zigorra ezar diezaiekete, eta kasua «atentatu larria» dela ebatziz gero, bi eta lau urte artekoa. Horrez gain, agenteei bi eta lau urte bitarteko «enplegu edo kargu publikorako inhabilitazio berezia» ezar diezaieketela aurreikusi dute.
Jaurlaritzak ez du bideorik
Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak Euskadi Irratian baieztatu du baduela ikerketaren berri, baina azaldu du ez duela haren emaitzarik oraindik. Gaineratu du duela bi aste izan zutela gertakariaren berri, eta Barne Arazoetarako atala «berehala» jarri zela martxan. Lehendakaria haserre agertu da bideo hori lehenago jaso duelako El Correo-k Eusko Jaurlaritzak baino.
Erkorekak baieztatu du bi ertzainei osotasun moralaren aurkako ustezko delitu bat egotzi dietela, eta prebentzio gisa lekualdatu egin dituztela. Bideoa ez dutela jaso ere baieztatu du; Segurtasun Sailak eskatua dio grabazioa epaileari, baina oraindik ez du jaso. Gaineratu du saila «laguntzeko prest» dagoela eta haren «prestutasun guztia» eskaini dio kasua ikertzen ari den epaileari. |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209661/ebko-justizia-auzitegiak-ontzat-jo-du-zuzenbide-estatua-errespetatzea-izatea-funtsak-jasotzeko-baldintza.htm | Mundua | EBko Justizia Auzitegiak ontzat jo du zuzenbide estatua errespetatzea izatea funtsak jasotzeko baldintza | Luxenburgok ez ditu onartu Hungariak eta Poloniak jarritako helegiteak. Epaiak suspertze funtsei ere eragiten die. Budapest eta Varsovia kritiko agertu dira erabakiarekin. | EBko Justizia Auzitegiak ontzat jo du zuzenbide estatua errespetatzea izatea funtsak jasotzeko baldintza. Luxenburgok ez ditu onartu Hungariak eta Poloniak jarritako helegiteak. Epaiak suspertze funtsei ere eragiten die. Budapest eta Varsovia kritiko agertu dira erabakiarekin. | Pandemiak eragindako krisi ekonomikoari modu bateratuan nola erantzun pentsatzen ari zirenean, 2020ko udazkenean, Europar Kontseiluak eta Europako Parlamentuak adostu zuten EB Europako Batasuneko funtsak jaso ahal izateko baldintza bat bete beharko zutela klub komunitarioko estatu kideek: «blokearen balioak eta printzipioak» betetzea; hau da, kideek zuzenbide estatua errespetatzea. Hungaria eta Polonia, ordea, ez zeuden ados prozedurarekin. Aurrena, horren onarpena blokeatzen ahalegindu ziren, eta, gero, helegiteak jarri zizkioten; hain zuzen, Bruselak maiz egotzi izan die biei zuzenbide estatua urratzea. Bada, EBko Justizia Auzitegiak ebatzi du auziaz, eta gaur jakinarazi du adostutako mekanismoa egokia dela.
Luxenburgoko auzitegiak kaleratutako ebazpenaren arabera, aho batez onartu dute funtsak banatzeko mekanismoak oinarri juridiko egokia daukala, bat egiten duela talde komunitarioaren beste hitzarmen batzuetako prozedurekin, eta errespetatzen dituela EBri dagozkion eskumenen mugak, baita segurtasun juridikoaren printzipioa ere. Luxenburgok estreinakoz eman du epai bat zuzenean, streaming bidez, eta horrek auziaren garrantziaren berri ematen du. Ezin zaio helegiterik jarri.
Izan ere, epai horren arabera, jokoan daude 2021-2027 eperako aurrekontuaren milaka milioi euro, EBren barne kohesioa, baita nazioartera begira klubak berak emandako mezua ere. Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak nabarmendu du, ohar batean, sententziak baieztatzen duela klubak «bide zuzena» hartu duela. Datozen asteetan erabakiko dute zer pauso eman aurrerantzean.
Europako Parlamentuak 2020ko abenduaren 16an onartu zuen prozedura, helburu zuena funtsak ez geratzea zuzenbide estatua urratzen dutenen esku. Berez, iazko urtarrilaren 1ean sartu zen indarrean, baina Luxenburgok epaia kaleratu arte hori ez aktibatzeko konpromisoa hartu zuen Bruselak. Auzitegiaren ebazpena iritsi aurretik, EBko abokatu nagusi Manuel Campos Sanchez-Bordonak ontzat jo zuen, joan den abenduan, aurrekontuak zuzenbide estatuaren balioekin lotzea.
«Batasunaren aurrekontuaren kudeaketa ona eta batasunaren finantza interesak arriskuan jartzen dira estatu kide batean zuzenbide estatuaren printzipioak urratzen badira», azpimarratu du Luxenburgok. Hain justu, azkeneko urteotan Hungaria eta Polonia Bruselaren jomugan daude, egozten baitie zuzenbide estatuaren estandarrak ez betetzea; izan, esaterako, sistema judizialaren independentzia bermatzeko orduan, edo izan LGTBI kolektiboaren eskubideak babesteari muzin egiten diotelako.
Zuzenbide estatua ez da «negoziagarria»
Poloniako eta Hungariako gobernuek klubeko gainontzeko kideek adostutakoaren kontra egin zuten duela urte eta erdi, iritzita prozedura horrek talka egiten zuela zuzenbide estatuaren aurkako arriskuei aurre egiteko indarrean dauden beste mekanismo batzuekin, eta argudiatuz, gainera, estatu kideen eskumenak garatzerakoan oztopo izan zitekeela. Iruditzen zaie, iazko urrian EBko Justizia Auzitegiaren aurrean adierazi zutenez, prozedurak «esanahi politikoa» duela, eta Bruselak, finean, «ebaluazio politiko bat» egin nahi duela horren bidez. Esan zuten zigortu egin nahi zituztela EBko Hitzarmenaren zazpigarren artikulua saihestuz, zeinak dioen klubeko bazkide guztiak ados egotea beharrezkoa dela EBren balioak urratzen dituzten estatuei isunak jartzeko. Gaur kaleratutako ebazpenaren arabera, baina, onartutako prozedurak ez du talka egiten zazpigarren artikuluan jasotakoarekin.
Roberta Metsola Europako Parlamentuko presidenteak adierazi du sententziak erakusten duela zuzenbide estatua ez dela «negoziagarria» legebiltzarrarentzat. EBren balioen garrantzia nabarmendu du, eta herritarrek funtsak nola erabiltzen diren jakiteko eskubidea dutela. Ohar baten bidez eskatu dio Europako Batzordeari «ahalik eta azkarren» aplikatu dezala prozedura.
Hungariaren eta Poloniaren erreakzioak
Helegitea aurkeztu zutenen artean, Hungariako Gobernua izan da lehena erreakzioa helarazten. Judit Varga Justizia ministroarentzat, gaurko sententzia «erabaki politiko bat» da, eta EBko erakundeen «botere abusua» islatzen du. Are, Vargak bere gobernuaren kontrako «presiotzat» jo du epaia, eta apirilaren 3an —bozekin batera— egingo duten lege homofoboari buruzko galdeketarekin lotu du. «Haurrak babesteari buruzko galdeketagatik hartu du erabakia», esan du Justizia ministroak Facebook sare sozialera igotako mezuan.
Hungariako Parlamentuak LGTBI kolektiboa baztertzen duen lege bat onartu zuen joan den ekainean, Viktor Orbanen Fidesz alderdiaren botoekin. Neurriak debekatu egin du eskoletan homosexualitatearekin eta sexu aldaketarekin lotutako edukiak lantzea, eta telebistan ere ezingo dira gai horiek jorratzen dituzten saioak eta iragarkiak eman egunez eta gaueko lehen orduetan. Gobernuaren esanetan, haurrak «LGTBI ekintzaileen sexu propagandatik babesteko» sustatu zuten legea.
Poloniako Gobernuarentzat, berriz, Luxenburgoko auzitegiaren erabakia «finantza xantaia» bat da. Sebastian Kaleta Justizia ministrordea kritiko agertu da epai horrekin, eta adierazi du «Poloniaren edozein erabaki independente baldintzatuta» egongo dela talde komunitarioaren dirua jasotzearekin.
Horregatik, Kaletarentzat ezinbestekoa izango da «batasuna» beren subiranotasunaren kontrako «erasoaren» aurrean: «Autogobernurako gure eskubidea kentzeko xantaia da». |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209662/ardoak-ez-du-minbiziaren-abisua-eraman-beharko.htm | Ekonomia | Ardoak ez du minbiziaren abisua eraman beharko | Alkohol gehiegi kontsumitzeak minbizia sortzen duela ohartarazten duen etiketarik ezartzea baztertu egin du Europako Parlamentuak | Ardoak ez du minbiziaren abisua eraman beharko. Alkohol gehiegi kontsumitzeak minbizia sortzen duela ohartarazten duen etiketarik ezartzea baztertu egin du Europako Parlamentuak | Euskal Herriko ardogintzaren sektorean bazegoen kezka Bruselatik iritsitako egitasmoa dela eta, baina, oraingoz behintzat, ardo botiletan ez dute jarri beharko alkoholak minbizia sortzen duelako abisua. Europako Parlamentuak atzera bota du sektoreari kalte egingo zion egitasmo hori. Europako Batzordeak tabakoan ageri diren abisuak ardoan ere jartzeko egitasmoa aurkeztu berri du, OMEren txostenei erreparatuz. Alkoholaren kontsumoari dagokionez, "ez dago maila segururik" dio txosten horrek, betiere minbizia sortzen duten aldagaiak aztertuz.
Bada, alkoholari erreparatzen zioten lerroak ez ditu onartu Europako Parlamentuak, eta, horrekin batera, euskal ardogintzaren sektorean desagertu egin da kezka hori, oraingoz. Parlamentari talde batek esan du abisatu beharko litzatekeela alkohol gehiegi hartzearen arriskuetako bat minbizia sortzea dela, nola edo hala, baina alkoholarentzako edozein muga alde batera uzten duen bidetik bozkatu du parlamentuak azkenerako, eta, beraz, Euskal Herriko ardogileek ez dute ezer berririk egin beharko beren etiketetan. |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209663/bihar-erabakiko-dute-hezkuntza-itunari-zuzenketak-aurkezteko-epea-luzatu-ala-ez.htm | Gizartea | Bihar erabakiko dute hezkuntza itunari zuzenketak aurkezteko epea luzatu ala ez | Taldeei denbora gehiago ematea erabakiko dutela dirudi. | Bihar erabakiko dute hezkuntza itunari zuzenketak aurkezteko epea luzatu ala ez. Taldeei denbora gehiago ematea erabakiko dutela dirudi. | Itxura guztien arabera, atzeratu egingo da hezkuntza akordioa. Joan den astean aurkeztu zuen lehen dokumentua akordioa erdiesteko Eusko Legebiltzarrean sortu den lantaldeko presidenteak, eta, printzipioz, ostiralera arteko epea jarri zuten hari zuzenketak aurkezteko. Ordea, epea luzatzearen aldeko ahotsak gero eta ozenago entzuten ari dira, eta erabaki dute bihar lantaldea biltzea, egutegia berriz zehazteko.
Epea luzatzearen alde egingo dutela dirudi, hala eskatu baitute hainbat alderdik: Elkarrekin Podemos-IUk eskaera formala erregistratu du, eta Carlos Iturgaiz PPren Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako presidenteak nahiz Eneko Andueza PSE-EEren idazkari nagusiak hitzez adierazi dute denbora gehiago izateko nahia. Alderdi politikoen eskaerei erantzunez, Eusko Jaurlaritzak ere ez dio aterik itxi epeak zabaltzeari. Bingen Zupiria bozeramailearen hitzetan, gailendu egiten dira «ahalik eta akordio handiena lortzeko gogoa eta helburua», hezkuntza legea onartzeko ezarrita daukaten data buruan izanda, betiere: urte honen bigarren seihilekoa. Halaber, EH Bilduk ere galdegin du eskaera horiek aintzat hartzeko eta hezkuntzako lantaldea biltzeko, datak bertan erabaki ditzaten.
Azkenean, hala egitea erabaki dute: Gorka Alvarez (EAJ) lantaldeko presidenteak alderdiekin hitz egin du, bilerara biharko deitzeko. Osoko bilkuraren ostean dira elkartzekoa.
Akordiorako aukerak
Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria ere mintzatu da hezkuntza akordioari eta legeari buruz. PSE-EEk oraindik ados ez direla jarri adierazi zuen joan den astean, baina Urkulluk horretarako aukerak ikusten ditu. Gainera, gobernukidearekin ez ezik, gainerako alderdiekin ere ikusten du ituna sinatzeko parada: «Uste dut nahiko adostasun dagoela oinarrietan».
Akordioa erdiesteko aukerez ez ezik, haren edukiez ere aritu da. Bi gai aipatu ditu nagusiki: hezkuntza publikoa eta euskara. Nabarmendu duenez, gobernu programan jasota daukate eskola publikoari buruzko aipamena, eta PSE-EEri zuzendu zaio esanez ez luketela EAJk hezkuntza publikoarekin duen «konpromisoa» zalantzan jarri behar. Euskarari dagokionez, gogorarazi du euskara eta gaztelera direla hizkuntza ofizialak, eta, haren hitzetan, hezkuntzak bermatu behar du ikasketak amaitutakoan bi hizkuntzetan «normaltasun osoz» jarduteko gaitasuna edukitzea.
Eusko jaurlaritza ez ezik, alderdiak ere ari dira beren iritziak ematen. Gaur, esaterako, EH Bilduko legebiltzarkide Ikoitz Arrese elkarrizketatu dute Bizkaia irratian, eta argi esan du zer duten begiz jota: Eusko Legebiltzarreko lau alderdi nagusiek izenpetzea akordioa.
Eztabaidako gai korapilatsuenak ere izan ditu ahotan: segregazioa, euskara, eta hezkuntza publikoa eta itunpekoa. Hezkuntza sistemaren «arazo larrienetarikoa» iruditzen zaio segregazioa, eta gaiari «tinkotasunez» heltzea proposatu du, «neurri zuzentzaile tinkoak» martxan jarriz eta segregazioaren aurkako herri akordioa eginez.
Sare publikoaren eta itunpekoaren inguruan ere aho bizarrik gabe mintzatu da: «Eskola publikoak izan behar du euskal hezkuntza sistemaren ardatza». Egungo «ituntze unibertsala» gaitzetsi du, eta esan du ikastetxeek konpromiso batzuk —esaterako, segregazioari eta euskalduntzeari lotutakoak—hartu beharko dituztela, diru publikoa jasotzekotan: «Ezin dugu edozein ikastetxe diru publikoz finantzatu».
Eta hizkuntzari dagokionean, egungo sistema aldatzearen alde daudela nabarmendu du Arresek: «A, B eta D ereduen sistemak ez du funtzionatzen». Gogorarazi du legea bete beharra dagoela, eta bertan jasota dagoela derrigorrezko eskolaldia amaitutakoek ikasleek euskaraz nahiz gazteleraz aritzeko gauza izan behar dutela. |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209664/gipuzkoako-zahar-etxeetako-langileek-eserialdia-egin-dute-foru-aldundiaren-arkupeetan.htm | Gizartea | Gipuzkoako zahar etxeetako langileek eserialdia egin dute Foru Aldundiaren arkupeetan | Protesta eguna dute gaur ELA eta LAB sindikatuko zahar etxeetako beharginek. Egoiliarren senideekin batera, lan hitzarmena, ratioak handitzea eta «lan baldintza duinak» eskatu dituzte. | Gipuzkoako zahar etxeetako langileek eserialdia egin dute Foru Aldundiaren arkupeetan. Protesta eguna dute gaur ELA eta LAB sindikatuko zahar etxeetako beharginek. Egoiliarren senideekin batera, lan hitzarmena, ratioak handitzea eta «lan baldintza duinak» eskatu dituzte. | Argi utzi dute ELA eta LAB sindikatuetako Gipuzkoako zahar etxeetako langileek: lan hitzarmena nahi dute, eta uste dute hori Gipuzkoako Foru Aldundiaren esku dagoela. Egoiliarren senideekin batera, ratioak handitzea eta «lan baldintza duinak» eskatu dituzte gaur Donostian. Nabarmendu dute sektore feminizatua izateagatik dutela egoera txarra, bertzeak bertze.
Eragile feministen eta pentsiodunen babesa jaso dute idazki batean, aldundiari emateko. Hara joan direnean, kanpoan, eserialdia egin dute langileek. Barruan, berriz, aldundiak beren eskaera erregistratzea lortu dute langileen ordezkariek. |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209665/zortzi-sindikatuk-bat-egin-dute-etziko-osasun-sistema-publikoaren-aldeko-manifestazioarekin-irunean.htm | Gizartea | Zortzi sindikatuk bat egin dute etziko osasun sistema publikoaren aldeko manifestazioarekin, Iruñean | LAB, ELA, CCOO, ESK, Steilas, CGT, Solidari eta CNT sindikatuek bat egin dute, etzi egingo den manifestazioarekin, 'Osasun publikoa defenda dezagun' lelopean, . Iruñeko Konstituzio plazatik abiatuko da, 19:00etan. | Zortzi sindikatuk bat egin dute etziko osasun sistema publikoaren aldeko manifestazioarekin, Iruñean. LAB, ELA, CCOO, ESK, Steilas, CGT, Solidari eta CNT sindikatuek bat egin dute, etzi egingo den manifestazioarekin, 'Osasun publikoa defenda dezagun' lelopean, . Iruñeko Konstituzio plazatik abiatuko da, 19:00etan. | LAB, ELA, CCOO, ESK, Steilas, CGT, Solidari eta CNT sindikatuek osasun publikoaren alde ostiralerako deituta dagoen manifestazioan parte hartzeko deia egin dute. Manifestazioa Iruñeko Konstituzio plazatik abiatuko da, 19:00etan, Osasun publikoa defenda dezagun lelopean.
Zortzi sindikatuek elkarrekin eman dute prentsaurrekoa gaur. Imanol Karrera Nafarroako LABeko bozeramaileak adierazi du pandemiaren bi urte hauetan Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak ez duela izan «inolako estrategiarik osasun publikoaren gabeziak konpontzeko». Eta, ondorioz, salatu du osasuna arriskuan jarri duten eta langileak mugara eramaten dituzten gabeziak daudela: «Gobernuak gu zaintzeaz eta sendatzeaz arduratzen diren langileak zaintzeari utzi dio. Dramatikoa da langileen egoera, neke fisiko eta emozional izugarriarekin. Kontratatutako langileen egoera erabat prekarioa da».
Hauek dira, besteak beste, sindikatu horien aldarrikapenak: plantilla dimentsionatzea eta egonkortzea, behin-behinekotasun tasei aurre eginez, baliabide publikoen optimizazioa, eta diskriminazioen amaiera.
LABeko bozeramailearen ostean, Maider Huarte Osasunbidea ELAren arduradunak hartu du hitza. Azaldu duenez, Nafarroako Osasun Zerbitzuaren arazoak pandemia baino lehenagokoak dira. Are, bi arrazoitan laburbil daitezkeela esan du: «Alde batetik, Nafarroako osasun gastua BPGren %5ekoa da, eta Europako gastuaren batez bestekoa, berriz, %7. Bestalde, lan baldintzak langile gutxiegi, zaharkitu eta behin-behinekotasun izugarriarekin izateak markatzen ditu».
Huarteren esanetan, egoera horri aurre egiteko Nafarroako gastua Europako Batasunekoarekin parekatu beharko litzateke. Eta ohartarazi du UPN Nafarroako Gobernutik atera zenetik ez dutela zerbitzu publikoen aldeko apustu garbirik ikusi.
Osakidetzan ere
Osakidetzako sindikatuek ere protesta egin dute gaur. SATSE, ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuetako ordezkariak elkarretaratzeak egin dituzte Santiago (Gasteiz), Gurutzeta (Bizkaia) eta Donostiako ospitaleen aurrean, baita hainbat osasun zentrotan ere. Argitu dute ez dutela tarterik ikusten otsailaren 25ean lehen mailako arretan eta 28an osasun sistema publikoan egingo diren grebak bertan behera uzteko, eta ohartarazi dute «benetako negoziaziorik ezean mobilizazio gehiago» izango direla.
Gabirel Perezek, SATSE sindikatuaren bozeramaileak, salatu du ez dutela onartuko osasuna «suntsitzea», eta gastu publikoa BPGaren %7 parekatzea zein gastu horren laurdena lehen mailako arretara bideratzea eskatu du. Horrez gain, esan du Osakidetzak asistentziaren kalitatea murriztu duela, eta Eusko Jaurlaritza enpleguaren kalitatearekin «jolasten» ari dela.
Jesus Oñate LABeko kideak Osakidetzaren negoziatzeko borondaterik eza kritikatu du, eta gogorarazi du azken hitzarmena duela 11 urte sinatu zela, Eusko Jaurlaritzak berrikusteko borondaterik izan gabe. Gainera, ziurtatu du «gutxienez 3.500» langile falta direla, eta profesional asko beste leku batzuetara joaten ari direla: Osakidetzak «tratu txarrak» ematen dizkielako «lan baldintza negargarriekin». Nabarmendu du Iñigo Urkullu lehendakaria eta Gotzone Sagardui Osasun sailburua direla egoera horren «erantzule».
Oñatek dei egin die berriro herritarrei grebekin bat egin eta haien osasun eskubideak aldarrikatzeko. «Osakidetzak benetako negoziazioa egiten ez badu, mobilizazioak eta grebak haziz joango dira», ohartarazi du. |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209666/itp-pcbko-langileak-espero-dugu-gorenak-ez-legeztatzea-kaleratzeak.htm | Ekonomia | ITP-PCBko langileak: «Espero dugu Gorenak ez legeztatzea kaleratzeak» | Aeronautika enpresa horrek egin nahi zuen enplegu erregulazioari jarritako helegitea epaitu dute Madrilen. 83 langileren etorkizuna dago airean. | ITP-PCBko langileak: «Espero dugu Gorenak ez legeztatzea kaleratzeak». Aeronautika enpresa horrek egin nahi zuen enplegu erregulazioari jarritako helegitea epaitu dute Madrilen. 83 langileren etorkizuna dago airean. | Espainiako Auzitegi Gorenak gaur epaitu du PCB ITP Aeroko zuzendaritzak EAEko Auzitegi Nagusiaren aurka jarritako helegitea. Epaileek baliogabetu egin zituzten aeronautika enpresa horrek Barakaldo eta Sestaoko plantetan (Bizkaia) egin nahi zituen 83 kaleratzeak, eta enpresak Gorenera eraman zuen erabakia. Langile batzordeak ez du aurreikusten erabakia berrestea beste epairik: «PCB-ITBko zuzendaritza errealitatearen bat ez datorren errealitate bat simulatzen ari da. Hala berretsi dute lan agintaritzaren eta EAEko Auzitegi Nagusien epaiek». Hamar eguneko tartean espero da ebazpena.
ITP Aeroren fundizioa da PBC, eta haien langileek elkarretaratzea egin dute Jaurlaritzak Bilbon duen egoitzaren aurrean. Haren jarrerarekin haserre daude, «kaleratze deuseza deklaratzen zuen ebazpena betetzen eskatzeko gai ez zelako izan», eta, ITPko akziodunen artean sartzen saiatzen ari den honetan ez duelako hartu enpleguari eusteko «konpromiso sendorik». Ertzaintzak piketeetan izandako jarrera ere salatu zuten, baita gaur izandakoa ere. Berrogei langile elkartu dira, eta Ertzaintzak espaloi zati txiki batean biltzera behartu ditu. Bulegoko atean ere zortzi ertzain zeuden. Antzeko beste elkarretaratze batzuetan eraikineko segurtasun pribatua egoten da atean.
Auzitegi Gorenean EAEko Auzitegi Nagusiko eztabaida bera izango da. Zerk du lehentasuna, kaleratzeak egiteko eskubideak edo COVID-19aren eraginarengatik kaleratzeak egiteko debekua ezarri zuen dekretuak? Bilboko epaiketan azken hori gailendu zen, eta egoera oso arraro bat eragin zuen. Izan ere, enpresak kaleratu nahi dituen 83 langileak etxean egon dira harrezkeroztik, soldata guztiak kobratzen eta Gizarte Segurantzan izena emanda.
Langile batzordeak dioenez, egun erritmo onean ari dira lanean, eta enpresa lan poltsa negatiboa husten ari da. Piezaren baten edo besteren eskaera asko handitu da, eta ziur daude ITP Aeroren salmenta prozesua amaitzen denean, ekainean, lan karga asko handituko dela. Izan ere, haien ustez kaleratzeek lotura estua dute salmentarekin: «Rolls Roycek kaleratzeak agindu zituen salmenta merkatzeko, eta ITP aginduak bete zituen». Rolls Royce aurreko jabea da, eta 1.700 milioiren truke saldu zion turbina konpainia Bain Capital inbertsio funtsari. Hark jabetzaren %70 du, eta beste zatia hainbat enpresariren eta erakunderen artean banatuko da. Jaurlaritzak hor sartu nahi du. |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209667/hamar-langiletik-lau-behin-behinekoak-dira-nafarroako-ostalaritzan.htm | Ekonomia | Hamar langiletik lau behin-behinekoak dira Nafarroako ostalaritzan | CCOO sindikatuaren txosten baten arabera, hamar langiletik hiruk kontratu partziala dute sektore horretan, eta hamar langiletik zazpi emakumeak dira. | Hamar langiletik lau behin-behinekoak dira Nafarroako ostalaritzan. CCOO sindikatuaren txosten baten arabera, hamar langiletik hiruk kontratu partziala dute sektore horretan, eta hamar langiletik zazpi emakumeak dira. | Ezaguna da ostalaritzan oso zabalduak daudela behin-behineko kontratuak eta horietako asko partzialak direla, asteburuko jarduera handiagoari erantzuteko. Bada, Nafarroako CCOO sindikatuak kopuruak jarri dizkio lurraldeko sektorearen prekaritateari. Tabernetan, jatetxeetan eta bestetan aritzen diren langileen %40k behin-behineko kontratua daukate, sindikatu horren azterketari jarraikiz. Gainera, hamar langiletik kasik hiruk kontratu partziala dute, eta sektore feminiziatua dela berresten duen datu argia ere islatu du azterketak: hamar langiletik zazpi emakumeak dira. Prekaritatea ez ostalaritzan, aski da izenburua dauka sindikatuak plazaratutako txostenak.
CCOOko Nafarroako Ekintza sindikaleko arduradun Ruben Belzunegik nabarmendu du azken hamarkadan Nafarroan «kontraesan handia» dagoela ostalaritzaren BPGaren hazkundearen eta sortutako enpleguaren kalitate eskasaren artean. «Lan prekaritatea kronikoa da sektorean», esan du Belzunegik. «Ostalaritza errentagarria den arren, oso soldata apalak eskaintzen ditu, eta lanpostu eskasak; azpikontratazioa eta arauak ez betetzeko joera daude horren atzean. Kontratazio partziala abusuz baliatzen da; lanaldiak luzatu egiten dira; eta ordainketa asko beltzean egiten dira». Horrek guztiak profesionalizatzeko arazoak sortzen dituela azaldu du CCOOko kideak: «Lanpostu berri bat aurkitzeko behin-behineko lanbide gisa ikusten du beharginak».
Nafarroan, 15.607 langile daude lanean ostalaritzan. «Pandemiak eta hark eragindako mugek enplegu galera ekarri dute», esplikatu du Pilar Bermudez CCOOko kideak. «3.000 langile gutxiago daude sektorean, orain, 2019ko hirugarren hiruhilekoan baino; eta galera hori ABEE bereziek apaldu dute». Nafarroako serkore guztiak kontuan hartuz, %25ekoa da behin-behinekotasuna eta, ostalaritzan, berriz, %40koa. Halaber, sektoreak ia bikoiztu egiten du sektore guztien batezbestekoa partzialtasunean; ostalaritzan %29 da, eta batezbestekoa, %16.
Nafarroako datu argigarri horiek Hego Euskal Herriko argazkia osatzeko oso baliagarriak dira. Araban, Bizkain eta Gipuzkoan ere oso litekeena da pareko datuak edukitzea sektoreak. |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209668/enpresa-ertain-eta-txikientzako-laguntzetan-590-milioi-euro-banatuko-ditu-aurten-eusko-jaurlaritzak.htm | Ekonomia | Enpresa ertain eta txikientzako laguntzetan 590 milioi euro banatuko ditu aurten Eusko Jaurlaritzak | 74 laguntza programa dira, 2022. urterako. Diru gehiena ikerketa eta garapena eta trantsizio energetikoa laguntzeko izango da. Jardunaldien bidez aurkeztuko zaie katalogoa sektoreei. | Enpresa ertain eta txikientzako laguntzetan 590 milioi euro banatuko ditu aurten Eusko Jaurlaritzak. 74 laguntza programa dira, 2022. urterako. Diru gehiena ikerketa eta garapena eta trantsizio energetikoa laguntzeko izango da. Jardunaldien bidez aurkeztuko zaie katalogoa sektoreei. | Enpresa teknologikoen sorrera %10 handitzea, industria eta eta zerbitzu aurreratuak BPGaren %40ra iristea, eta elikagaien ekoizpena handitzea dira, beste batzuen artean, Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailak enpresa ertain eta txikientzat 2022. urterako zabalduko dituen 74 laguntza programen helburuak.
Guztira 590 milioi euro izango dira, iaz baino % 15 gehiago, eta horietatik 100 milioi euro inguru energiari lotutako Europako Next funtsetatik etorriko dira. Eskaria handia bada, aukera zabalik utzi dute diru sailen bat handitzeko. Oraingoz, diru sailaren %70 baino gehiago ikerketa, garapen eta berrikuntza programetara eta trantsizio energetikora joango direla aurreikusi du Jaurlaritzak. Industria, nazioartekotzea, eta landako eta itsasertzeko ekonomia eta enplegua sustatzeko inbertsioak ere lagunduko dira.
219 milioi euro teknologiara eta I+Gra joango dira, eta 150 milioi euro inguru, eraldaketa energetikorako laguntzetara. Industria garapenerako programetan, berriz, 85 milioi euro banatuko ditu Jaurlaritzak enpresa ertain eta txikien artean, eta ia 20 milioi nazioartekotzea sustatzeko.
«Industria teknologikoa, digitalagoa, berritzaileagoa, jasangarriagoa eta deskarbonizatuagoa nahi dugu», azaldu du Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapeneko sailburuak. Haren sailak sektorekako hiru jardunaldi antolatu ditu, otsailaren 23, 24 eta 25erako, laguntza programak enpresa txiki eta ertainei azaltzeko. Dagoeneko 1.400 enpresak eman dute izena jardunaldi horietan. |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209669/pantailak-euskaraz-ek-lehentasuntzat-jo-du-euskaratuta-dauden-edukiak-plataformetara-iristea.htm | Bizigiro | Pantailak Euskaraz-ek lehentasuntzat jo du euskaratuta dauden edukiak plataformetara iristea | Egitasmo euskaltzale horrek Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika sailburuari eskatu dio arduraz jokatzeko eta lidergoa hartzeko, plataformetako arduradunekin harremanetan jartzeko eta adierazteko euskarazko bertsioak exijitu behar dizkietela banatzaileei. | Pantailak Euskaraz-ek lehentasuntzat jo du euskaratuta dauden edukiak plataformetara iristea. Egitasmo euskaltzale horrek Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika sailburuari eskatu dio arduraz jokatzeko eta lidergoa hartzeko, plataformetako arduradunekin harremanetan jartzeko eta adierazteko euskarazko bertsioak exijitu behar dizkietela banatzaileei. | Pantailak Euskaraz egitasmoko ordezkariak streaming plataformen katalogoak aztertzen aritu dira, lehendik euskaratutako edukien bila, eta dozenaka aurkitu dituzte. Eduki horiek Zineuskadik eta EITBk diru publikoz euskarara bikoiztu eta azpidatzitakoak dira. Hori ikusita, Pantailak Euskaraz-ek lehentasunezkotzat jo du eduki horien euskarazko bertsioak eta azpidatziak plataformetara iristea. «Horretarako, Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuari arduraz jokatzeko eta lidergoa hartzeko eskatu nahi diogu. Plataforma horietako arduradunekin harremanetan jartzeko eta azpimarratzeko euskarazko bertsioak ere exijitu behar dizkietela banatzaileei».
Iazko udaberrian, Eusko Jaurlaritzako Kultura Saileko sailburuordetzak eta Netflix plataformak aurrez aurreko bilera bat izan zuten, baina ez da jakinarazi harreman horrek jarraipenik izan ote duen ala ez.
Pantailak Euskaraz-i iruditzen zaio Zineuskadin bikoiztutako euskarazko bertsio batzuk plataformetara iristeak «epe laburrean egingarria» izan beharko lukeela, «audioak banatzaileen eskuetan daudelako eta hainbat plataforma ari direlako aldiro-aldiro beste hizkuntza gutxituetako bertsioak euren eskaintzan sartzen».
EITBk diru publikoz bikoiztutako filmei eta telesailei dagokienez, Pantailak Euskaraz-ek eskaera hau egin die Jaurlaritzari eta ETBri: «Euskarazko bertsioak banatzaileei komertzializaziorako doan emateko eta lagatzeko». Horren inguruan mintzatu zen Unai Iparragirre ETBko zuzendaria otsailaren 3an, Donostiako 2deo laborategiak antolatutako mahai inguruan. Iparragirrek ukatu egin zuen ETBk eragozpenak jartzen dituela bere bikoizketak eta azpitituluak beste batzuei emateko: «Guztiak emateko prest gaude, uste baitugu euskarari laguntzeko modu bat dela».
Pantailak Euskaraz-ek uste du euskarazko bertsioak banatzaileek izan behar dituztela, «ahalik eta zabalkunderik handiena izan dezaten eta ibilbide komertzial askea eta osoa egin dezaten». Era berean, EITBren bikoizketa eta azpidatzi batzuk egungo estandarretara egokitu beharko balira lan horri ekiteko eskatu diote Jaurlaritzako Kultura sailburuari eta ETBri. «Pantailak Euskaraz-ek adierazi nahi du Kataluniako Generalitateko Kultura Saila eta TV3 ari direla horretan, elkarlanean, plataformetan dauden edukien bertsio katalanak banatzaileei doan ematen, eta egokitzapena behar duten TV3eko audioak egokitzen».
Bestalde, euskarazko bertsioak Frantzian eta Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan martxan diren plataformetara iristeko eta Iparraldeko euskaldunek edukiak euskaraz ikusi ahal izateko, Pantailak Euskaraz-ek eskaera hau egin du: «Zineuskadik eta Jaurlaritzako Kultura Sailak audioak eta azpidatziak estatu frantsesean banatzeko baimena duten enpresei ere emateko edo uzteko, merkaturatu ditzaten».
Plataforma handiei gutunak bidaltzen aritu dira Pantailak Euskaraz-eko kideak —zenbait kasutan Netflix Euskaraz eta Disney Plus Euskaraz herri ekinaldikoak aritu dira horretan—. «Errealitate linguistikoa errespetatzeko» eskatu diete. Katalogoan jada euskaratutako edukien bertsioak txertatzeaz gain, aurrerantzean ekoizpen berriak ere euskarara bikoizteko eta azpidazteko eskatu diete.
Banatzaile batzuekin ere harremanetan jarri da Pantailak Euskaraz. «Horietako batzuek gaia konponbidean jartzeko prestasuna erakutsi dute, eta adierazi dute aurrerantzean DVD/Blu-ray formatuetan egiten dituzten argitalpenetan txertatuko dituztela euskarazko bertsio eta azpidatziak. Eta saiatuko direla euskarazko audioak eta azpidatziak plataformetara helarazten». Pantailak Euskaraz-ek, era berean, Hego Euskal Herriko erakunde eta alderdi politikoei eskatu die bere egin dezatela abenduaren 4an Durangon (Bizkaia) aurkeztutako Euskarazko ikus-entzunezkoen aldeko manifestua. 36 eragilek eman zioten babesa manifestuari, eta beste batzuk batu dira gero. Laguntzaile sarean parte hartzen ari diren 500 herritarrei eskerrak eman dizkie Pantailak Euskaraz-ek. |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209670/araba-bizkai-eta-gipuzkoako-lau-gaztetik-bat-aritu-da-jokoan-azken-urtean.htm | Gizartea | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako lau gaztetik bat aritu da jokoan azken urtean | Erdiek baino gehiagok ez dute inoiz jokatu. Gehienek nahiago dute presentzialki jokatu, baina Internet bidez aritzen direnek maizago eta bakartuago jokatzen dute, EHUko Soziologia eta Gizarte Langintza Sailaren ikerketa baten arabera. | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako lau gaztetik bat aritu da jokoan azken urtean. Erdiek baino gehiagok ez dute inoiz jokatu. Gehienek nahiago dute presentzialki jokatu, baina Internet bidez aritzen direnek maizago eta bakartuago jokatzen dute, EHUko Soziologia eta Gizarte Langintza Sailaren ikerketa baten arabera. | Gazteen erdiak baino gehiago ez dira inoiz apustuetan edo bestelako jokoren batean aritu, baina, aldiz, %24,9k jokatu dute azken urtean, uneren batean gutxienez. Handiagoa da bizitzan inoiz jokoan aritu direnen proportzioa: %47,5. EHUko Soziologia eta Gizarte Langintza Sailak eman ditu datuok, Gaztea eta Jokoa Euskal Autonomia Erkidegoan ikerketaren emaitzak plazaratuta. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako 18 eta 30 urte bitarteko 750 pertsona galdekatuta osatu dute. Maiz jokatzen dutenen profilak eta ohiturak ere aztertu dituzte.
Aztertutako laginaren gainean lortutako emaitzek erakusten dute Internet bidezko jokoa areagotzen ari dela, baina oraindik ere gehienek nahiago dutela presentzialki jokatu, alde handiz. Hala egiten dute %69k, eta online %10ek. Bi moduak tartekatzen dituzte erabiltzaileen ia %21ek. Jokoa sozializatzeko erabiltzen dute askok, aitortu dutenez, eta baliteke hori izatea emaitza horien arrrazoia. Ia %60k aitortu dute taldean edo beste norbaitekin batera jokatzen dutela. Hala ere, Internet bidez jokatzen dutenek sarriago jokatzen dute besteek baino. Bakartuago ere aritzen dira: hala egiten duten erdiek aitortu dute bakarrik jokatzen dutela.
Erabilitako diruari dagokionez, ikerketak ondorioztatu du kantitate handiagoak jokatzen dituztela online aritzen direnek. Batezbestekoa hilean 64,6 euro da horien kasuan, eta presentzialki aritzen direnenean, berriz, hilean 45,6 euro. Internet bidez, gehienbat, kirol apustuetan aritzen dira gazteak: %58. Presentzialki jokatzeko ohitura duten gehienek (%27,1ek), berriz, loteria nazionalean jokatzen dute.
Maskulinizatutako ohitura
Generoaren araberako banaketa argia da jokalarien profilean. Bizitzan inoiz jokoan aritutako gizonezkoak %60,3 dira; emakumezkoak, berriz, %15,2. Azken urtean, gizonezkoen %34,4k jokatu dute, eta emakumezkoen %15,2k.
Ikerketak, bestalde, jokatzeko ohituraren eta «patologiaren» bat izatearen arteko alderaketa egin du, eta ondorioztatu azken urtean jokatu duten gazteen %3,2k patologiaren bat zutela. |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209671/nafarroako-auzitegi-nagusiaren-arabera-aroztegiko-lanak-legez-kanpoko-esleipen-batekin-hasi-zituzten.htm | Gizartea | Nafarroako Auzitegi Nagusiaren arabera, Aroztegiko lanak legez kanpoko esleipen batekin hasi zituzten | TEX eta Palacio de Arozteguia SM enpresek 2021. urteko maiatzean hasi zituzten lanak. Baztango Udalaren iritziz, ebazpenak «herritarrei eta Baztango erakundeei ematen die arrazoia». | Nafarroako Auzitegi Nagusiaren arabera, Aroztegiko lanak legez kanpoko esleipen batekin hasi zituzten. TEX eta Palacio de Arozteguia SM enpresek 2021. urteko maiatzean hasi zituzten lanak. Baztango Udalaren iritziz, ebazpenak «herritarrei eta Baztango erakundeei ematen die arrazoia». | Aroztegiko proiektuaren lanak legez kanpo hasi zituzten. Baztango Udalak eskuratu du abenduaren 31n Nafarroako Auzitegi Nagusiak obren esleipenari buruz emandako epaia, eta, han dioenez, auzitegiak ez zuen onartu Palacio de Arozteguiako konpentsazio batzordeak TEX enpresari egindako esleipena.
Proiektu horren bidez, luxuzko 228 etxebizitza, 126 logelako hotel bat, spa gune bat eta bederatzi zuloko golf zelai bat eraiki nahi dituzte Lekarozen (Baztan, Nafarroa). Udala, ordea, hainbat herritarrekin eta eragilerekin batera, proiektu horren aurka dabil azken urteetan. Besteak beste, 2021. urteko maiatzean, lanak hasi zituztenean, kanpaldia egin zuten lanak egitekoak dituzten lurretan, eta hamaika egun egin zituzten han, enpresako makinak hortik atera arte. Iragan udaberritik geldituta daude lanak. Urtarrilaren 27an sei lagunek deklaratu zuten Iruñean, ekintza hartan parte hartzeagatik.
Herri ekimenaz harago, Baztango Udalak ere salaketa aurkeztu zuen enpresaren kontra. LAB sindikatuak ere enpresa salatu zuen Nafarroako Kontratu Publikoen Administrazio Auzitegian. 2019ko uztailean, auzitegiak Aroztegiko obren emakidaren plegua baliogabetu zuen, eta adjudikazio prozedurarekin jarraitzea ezinezkoa zela adierazi zuen. Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiaren Administrazioarekiko Auzietako Salak lehengo auzitegi horren akordioa berretsi zuen 2020ko ekainean.
Orain, Nafarroako Auzitegi Nagusiaren epaiak argitu duenez, auzitegiak Nafarroako Kontratu Publikoen Epaimahaiaren ebazpena berretsi zuen, eta LAB sindikatuari arrazoia eman zion.
Egin dituzten azken agerraldietan, eragileek dagozkien erantzukizunak hartzeko eskatu diete Nafarroako Gobernua babesten duten alderdiei: «Gatazka honek irtenbide politiko erraza du: proiektu hau betiko geldiaraztea». Azkeneko aldiz irailean bildu ziren haiekin: «Talde parlamentario ezberdinekin bildu eta gure eskaera helarazi arren, isiltasun konplizea bertzerik ez dugu entzun». |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209672/alan-parsons-girlschool-eta-anari-gehitu-dira-bilboko-bbk-music-legends-jaialdira.htm | Kultura | Alan Parsons, Girlschool eta Anari gehitu dira Bilboko BBK Music Legends jaialdira | Musika festibala ekainaren 24an eta 25ean egingo da, Bilbo Arenan. | Alan Parsons, Girlschool eta Anari gehitu dira Bilboko BBK Music Legends jaialdira. Musika festibala ekainaren 24an eta 25ean egingo da, Bilbo Arenan. | Bilboko BBK Music Legends jaialdiak osatu du dagoeneko aurtengo egitaraua. Antolatzaileek gaur eman dute festibalera gehitu diren azken lau artisten berri, eta, horiekin, osatuta gelditu da programazioa. Honako hauek dira iragarri berri dituzten artistak: Alan Parsons Live project, Girlschool, Walter Trout, Shirley Davis, Maika Makovski, Anari eta Mikel Renteria & Walk On Project Band.
Alan Parsons 70eko hamarkadan egin zen ezagun musikari gisa, baina soinu teknikari eta ekoizle entzutetsua ere bada. The Beatlesekin egin zuen lan Abbey Road (1969) eta Let it Be (1970), eta Pink Floyden The Dark Side of The Moon (1973) disko arrakastatsuko ingeniaria ere izan zen. Rock progresiboari lotuta izan zen bere ibilbideko lehen urteetan (Tales of Mystery and Imagination, 1976; I Robot, 1977) eta arrakasta komertzial handia lortu zuen 1980ko hamarkadaren hasieran Eye in The Sky (1982) lanarekin.
Girschool taldea 1980ko hamarkadaren hasieran Ingalaterran sortu zen heavy metal eszena berriaren ordezkari inportanteenetakoa izan zen, eta orduz geroztik segitu du diskoak grabatzen, gorabehera ugarirekin bada ere. Azken lana 2015ekoa du taldeak: Guilty as Sin.
Walter Trout gitarrista estatubatuarra Canned Heat blues taldean aritu zen, eta baita John Mayallen bandan ere, baina batik bat bakarlari gisa nabarmendu da. Hogei diskotik gora grabatu ditu bere izenpean. Jamaikar jatorriko soul abeslari gaztea da, berriz, Shirley Davis, musika estilo horretako azken urteetako izarra bilakatu dena.
Aurretik jaialdian parte hartuko duten beste hiru artistaren berri eman zuten antolatzaileek: Status Quo, Hawkind eta Paul Carrack.
Egitaraua
Ostirala 24: Status Quo, Hawkind, Girlschool, Maika Makovski eta Anari
Larunbata 25: Alan Parsons Live Project, Paul Carrack, Walter Trout, Shirley Davis & The Silverbacks, Mikel Renteria & The Walk On Project Band. |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209673/43-urteko-motor-gidari-bat-hil-da-labion-auto-bat-jota.htm | Gizartea | 43 urteko motor gidari bat hil da Labion, auto bat jota | Eguerdi aldera gertatu da istripua, NA-2310 errepidean. Hildakoak 43 urte ditu. | 43 urteko motor gidari bat hil da Labion, auto bat jota. Eguerdi aldera gertatu da istripua, NA-2310 errepidean. Hildakoak 43 urte ditu. | Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, 43 urteko gizonezko bat hil da eguerdian NA-2310 errepidean izandako istripu batean, Arangurengo Labio herritik hurbil (Nafarroa). Auto batek eta motor batek aurrez aurre jo dute, eta motor gidaria zendu egin da talkaren ondorioz.
Larrialdi zerbitzuek 13:30 aldera izan dute istripuaren berri, eta suhiltzaileak eta Foruzaingoa joan dira. Ez dute erdietsi gizonezkoa salbatzea. |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209674/joseba-azkarragaren-aurkako-laquojazarpenaraquo-salatu-du-sarek.htm | Politika | Joseba Azkarragaren aurkako «jazarpena» salatu du Sarek | Plataformak salatu duenez, dei eta mezuen bidez «mehatxuak eta irainak» jaso ditu, hainbat komunikabidek argitaratutako erreportajeen ondorioz. | Joseba Azkarragaren aurkako «jazarpena» salatu du Sarek. Plataformak salatu duenez, dei eta mezuen bidez «mehatxuak eta irainak» jaso ditu, hainbat komunikabidek argitaratutako erreportajeen ondorioz. | «Ez politikan, ez kazetaritzan, ez justizian, dena ez da zilegi». Sare plataformak ohar bidez salatu duenez, Joseba Azkarraga bozeramailea «jazarpena» pairatzen ari da azken egunotan. Izan ere, Guardia Zibilak Espainiako Gobernuaren eta Sareren arteko kontaktuak ikertu ditu, eta hainbat hedabidek zabaldu dituzte ikerketa horren xehetasun batzuk. Zehazki, Espainiako Auzitegi Nazionalaren txostenaren kopia bat argitaratu dute, Azkarragaren datu pertsonalekin. Sarek salatu du dei eta mezuen bidez «mehatxuak eta irainak» jaso dituela bozeramaileak.
Sarek azaldu du ikerketaren bidez zenbait erakunderen arteko elkarrizketa bidea «kriminalizatzen» saiatu direla: «Nekez uler daitekeen hipokrisia ekintza da. Lehenago hitz egitea beharrezkoa bazen, gaur egun, ETA desagertu eta hamar urtera, euskal presoen egoerari irtenbide humanitarioak bilatzen dizkiona kriminalizatzea ulergaitza da». Halere, plataformak espero du gertatutakoa baliagarria izatea aurrerantzean Sarek edo beste erakunde batzuek herri administrazioekin, alderdiekin eta abarrekin duten harremana «behin betiko» normaltzeko.
Azkenik, Sarek argi utzi du bere lanarekin jarraituko duela; kalean mobilizatzen zein alderdi, sindikatu eta abarrekin hitz egiten eta haien aldarrikapenak helarazten. «Hori ez da aldatuko inongo hedabidek guztiz normalak eta beharrezkoak diren elkarrizketak edo bilerak filtratu izanagatik», gaineratu dute. |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209675/dani-garciak-bi-urterako-luzatu-du-kontratua-athleticekin.htm | Kirola | Dani Garciak bi urterako luzatu du kontratua Athleticekin | Ekainean amaitzen zitzaion kontratua, eta 2024ra arte sinatu du. Zumarragako erdilaria pozik eta eskertuta azaldu da berritzeagatik. "Denboraldi hasieratik hori nuen buruan", adierazi du. | Dani Garciak bi urterako luzatu du kontratua Athleticekin. Ekainean amaitzen zitzaion kontratua, eta 2024ra arte sinatu du. Zumarragako erdilaria pozik eta eskertuta azaldu da berritzeagatik. "Denboraldi hasieratik hori nuen buruan", adierazi du. | Dani Garciak beste bi urterako luzatu du kontratua Athleticekin: 2024ko ekainera arte. Erdilariari sasoi amaieran bukatzen zitzaion kontratua, baina klub zuri-gorriarekin akordioa lortu du bertan segitzeko. Kontratua luzatu berritan, "oso pozik" mintzatu da Zumarragakoa: "Denboraldi hasieratik kontratua berritzea baino ez nuen buruan, hemen segitzea. Zelaian lortu nahi nuen, eta hala izan da". Dani Garcia 2018an iritsi zen Athleticera Eibarretik, Gaizka Garitanoren eskutik. Funtsezko jokalaria izan zen harentzat. Ondoren, Marcelino Garcia Toral ailegatu zen zuri-gorrien aulkira, eta pixkanaka ere haren konfiantza lortzen joan da. Denboraldi honetan oinarrizko jokalaria izaten ari da hamaikakoan: 23 partida jokatu ditu Espainiako Liga, Kopa eta Superkopa artean.
137 partida jokatu ditu orain arte elastiko zuri-gorriarekin: "Athleticen jokatzea berezia da". Eskertuta agertu zaleen aldetik jaso duen "gertutasunagatik eta babesagatik": "Lehen egunetik sentitu dut hori. Egun batzuetan gauzak ondo atera zaizkit, beste batzuetan gaizki. Baina uste dut zaleak identifikatu egin direla nirekin, beti eman dudalako nire onena. Hala jarraitu nahi dut hemen segitzen dudan denbora guztian". Kontratu berritzea berriro ere Espainiako Kopako finalerako sailkatuz ospatu nahiko luke Dani Garciak. Martxoaren 2an jokatuko du talde zuri-gorriak Kopako finalerdietako itzulerako partida, Valentziaren zelaian. Joanekoan, 1-1 berdindu zuten.
Behin Dani Garciak kontratua berrituta, bi dira oraindik etorkizuna airean duten jokalariak, Mikel Balentziaga eta Oscar de Marcos. Biei ekainean amaitzen zaie hitzarmena. |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209676/ohartarazi-dute-europako-batasunak-55-milioi-txerto-botako-dituela-zaborretara-otsail-bukaeran.htm | Mundua | Ohartarazi dute Europako Batasunak 55 milioi txerto botako dituela zaborretara otsail bukaeran | Alianza People's Vaccine koalizioak atera du datua argitara. Dosien banaketa desorekatua salatu dute: azterketaren arabera, Afrikak soilik 30 milioi txerto jaso ditu 2022an. | Ohartarazi dute Europako Batasunak 55 milioi txerto botako dituela zaborretara otsail bukaeran. Alianza People's Vaccine koalizioak atera du datua argitara. Dosien banaketa desorekatua salatu dute: azterketaren arabera, Afrikak soilik 30 milioi txerto jaso ditu 2022an. | Beste behin, agerian gelditu dira COVID-19aren kontrako txertoen banaketa desorekatuak eragindako arrakala sakonak. Ehundik gora elkartek osatzen duten Alianza People's Vaccine koalizioak azterlan bat argitaratu du berriki, eta datu kezkagarriak azaleratu dira hala: ikerketaren arabera, EB Europako Batasunak 55 milioi txerto dosi baino gehiago botako ditu zakarretara hilaren bukaeran, iraungitze data gaindituko dutelako. Hain zuzen, koalizioak salatu du, gainera, 2022a hasi zenetik Afrikak jasotako dosiak orain EBk botako dituenak baino are gutxiago direla. Izan ere, urtarrilaren lehenetik aitzina 30 milioi dosi baizik ez da ailegatu Afrikara.
Hain justu, Afrikako Batasunaren eta Europako Batasunaren arteko batzarraren bezperan argitaratu ditu Alianza People's Vaccinek datuok. Bi batasunak bihar dira elkartzekoak, eta koalizioa haiekin bilduko da, besteak beste Europak Afrikari eginiko blokeoari buruz eztabaidatzeko. Koalizioak gaitzetsi duenez, Europako Batasunak hainbatetan eragotzi dio Afrikari bere txertoak ekoiztea.
«Europak utzi egin behar dio Afrikako ekoizleei lana oztopatzeari. Egiazki bi batasunen arteko agenda komunik balego, EBk ez lituzke, orain egin bezala, farmazia enpresen interesak lehenetsiko gainerako guztiaren gainetik», salatu du Oxfam Intermoneko ikerlari Ignacio Martinezek.
Hala, koalizioaren parte diren elkarteek iradoki dute EBk Afrikarekin duen harremana ez dela Europak «saltzen» duen bezain ona. Azaldu dutenez, EBk txertoak batasuneko kide diren herrialdeetan saltzeari ematen baitie lehentasuna, eta esportazioen soilik %8k izan dute Afrika helmugatzat. Batik bat Alemania aipatu dute Europaren jokabidearen erantzule nagusi gisa. |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209677/sayasek-helegitea-jarri-du-upnk-jarri-dion-zigorra-bidegabea-delakoan.htm | Politika | Sayasek helegitea jarri du, UPNk jarri dion zigorra «bidegabea» delakoan | Carlos Garcia Adanerok ere gaur aurkeztu ditu alegazioak. UPNko Berme Batzordeak proposatu zuen bi diputatuei militantzia etetea bina urte eta sei hilabetez. | Sayasek helegitea jarri du, UPNk jarri dion zigorra «bidegabea» delakoan. Carlos Garcia Adanerok ere gaur aurkeztu ditu alegazioak. UPNko Berme Batzordeak proposatu zuen bi diputatuei militantzia etetea bina urte eta sei hilabetez. | Sergio Sayas oraingoz UPNko diputatu denak helegitea jarri du bere alderdiko Berme eta Diziplina Batzordeak aurkeztutako zigor proposamenaren aurka. Sayasek argudiatu du hari bi urtez eta sei hilabetez militantzia eteteko proposamena «bidegabea, argudiatu gabea eta neurrigabea» dela. Sayasek azaldu du bere alegazioak «aukera bat» direla «zigor bidegabea, argudiatu gabea eta neurrigabea» saihesteko, eta uste du zigor proposamen hori soilik azaldu daitekeela zuzendaritzak Sayas eta Carlos Garcia Adanero UPNko beste diputatua alderditik kanporatzeko «borondatea» duelako.
Alderdiak agindurikoari muzin egin eta Lanaren Erreformaren aurka bozkatu zuten hilaren 3an Sergio Sayas eta Carlos Garcia Adanero diputatuek. Haien etorkizuna erabakitzeko, alderdiaren kontseilu politikoa bildu zen bi egun geroago Iruñean. Bildutako %80,6k bezperan zuzendaritza batzordeak onartutako adierazpena berretsi zuen: modu horretan, bi diputatuei akta itzultzeko eskatu zieten, eta kanporatuak izateko prozedurari ekin zion alderdiak.
Gaur amaitzen da UPNko bi diputatuek alegazioak aurkezteko epea, eta Garcia Adanerok ere iragarri zuen bere argudioak aurkeztuko dituela. Sayasek adierazi du «sententzia lehen unetik idatzia» duela Javier Esparza UPNko presidenteak, nahiz eta erabaki hori alderdiko «estatutuen aurkakoa» den: «Alegazioak aukera bat dira zuzendaritzak akatsa zuzentzeko». Gaineratu du alderdiak agindutako irizpidearen kontrako botoa emanda ez zituztela UPNren estatutuak urratu, eta zigor proposamenak Espainiako Konstituzioaren artikulu batzuk urratzen dituela.
Gainera, Sayasek lan erreformaren eztabaidan emandako botoari eutsi dio: «Gertaerek berresten dute eman genuen botoarekin asmatu genuela; Sanchezekin ezin da akordiorik egin, beti gezurretan ari delako. Ezin da konfiantzazko akordiorik egin engainua politika egiteko formaren oinarri bihurtu duen norbaitekin». Horregatik, uste du Esparzaren «akatsa» izan dela «beste behin Sanchezekiko konfiantza izatea». |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209678/dbhko-ikasleek-ez-dute-errekuperazio-azterketarik-egin-beharko-ekainean.htm | Gizartea | DBHko ikasleek ez dute errekuperazio azterketarik egin beharko ekainean | Espainiako Gobernuak hartutako erabaki baten ondorio da. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak ikastetxeei jakinarazi diete erabakia. | DBHko ikasleek ez dute errekuperazio azterketarik egin beharko ekainean. Espainiako Gobernuak hartutako erabaki baten ondorio da. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak ikastetxeei jakinarazi diete erabakia. | Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako ikasleek ez dute errekuperazio azterketarik egin beharko ekainean. Izan ere, Madrilek dekretu bat onartu zuen azaroan, eta, ondorioz, bertan behera geratuko dira ikasturtea gainditzeko egin beharreko proba horiek Hego Euskal Herrian. Eusko Jaurlaritzak urtarrilean bidali zien ikastetxeei abisua; Nafarroako Gobernua, berriz, oharra prestatzen ari da, baina ikastetxeek badute aldaketaren berri.
Ikasturtea gainditzeko baldintzei dagokienez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ez da aldaketarik egongo: DBHn irakasgai guztiak gainditu dituztenak edo irakasgai batean edo bitan ebaluazio negatiboa dutenak igaroko dira hurrengo mailara. Gainditu gabeko irakasgai horietan errefortzua jasoko dute. Batxilergoko lehen mailatik bigarrenera igarotzeko, berriz, gehienez bi irakasgaitan eduki ahal izango dute ebaluazio negatiboa, eta, titulua lortzeko, irakasgai guztiak gainditu beharko dituzte. Halere, salbuespen gisa, irakasgai batean balorazio negatiboa izanda titulua eskuratu ahal izango dute, irakasleek hala erabakitzen badute.
LOMLOE Espainiako hezkuntza legeak jasotzen du ikasturtea errepikatzea «salbuespenezkoa» izango dela. Dekretuaren arabera, ikasleek gehienez ere behin errepikatu ahal izango dute Lehen Hezkuntzan, eta bi aldiz DBHn. |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209679/frankismoan-fusilatu-zituztenak-omenduko-ditu-gogora-k.htm | Gizartea | Frankismoan fusilatu zituztenak omenduko ditu Gogora-k | Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan exekutatutako 2.000 pertsona inguru omenduko dituzte, eta fusilatutakoen senitarteko guztiei ekitaldian parte hartzeko gonbidapena egin die. | Frankismoan fusilatu zituztenak omenduko ditu Gogora-k. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan exekutatutako 2.000 pertsona inguru omenduko dituzte, eta fusilatutakoen senitarteko guztiei ekitaldian parte hartzeko gonbidapena egin die. | Eusko Jaurlaritzak eta Gogora Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuak 1936ko gerran eta frankismo garaian fusilatu zituztenak omenduko ditu. Frankismoak 1936aren eta 1945aren artean demokrazia defendatzearren fusilatutako pertsonen oroimenez izenean, ekitaldi bat egingo du horretarako. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 2.000 pertsona inguru fusilatu zituzten. Haien senitartekoei harremanetan jartzeko eskatu die Gogora-k, informazioa batu eta omenaldian parte hartu ahal izateko.
Gogora-ren Euskadin gerra zibilean hildako biktimak dokumentuan jasotakoaren arabera, «judizioz kanpoko exekuzioak oso ugariak» izan ziren gerra galdu zuten herrialdeetan, edota hurrengo hilabeteetan frankisten eskuetan erori zirenetan.
Erregistro zibiletan eta parrokia liburuetan ez dago jasota zenbat jende fusilatu zuten. Zenbait kasutan, gainera, heriotzaren egiazko zergatia ere zehaztu gabe egoten da. Gogora-k jakin du, hala ere, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 1.191 lagun fusilatu zituztela judizioz kanpo. Erabilgarri dauden artxiboetan eta bibliografian egin den ikerketaren ondorioz jakin du. Ez dakite haietako 54 nor ziren. Badakite, ordea, 43 emakumeak izan zirela eta 1.148 gizonak.
1936an frankistak Araban sartu izanak eta Gipuzkoaren zati handienaren jabe egiteak ekarri zuen judizioz kanpoko errepresio kasuak ugaritzea, «oraindik ez baitziren eratu auzitegi militarrak», Gogoa-ren arabera. Hala eta guztiz ere, 1937ko ekainaren 19rako, Bilbo erori zenerako, «legezko errepresio makineria frankista erabat koipeztatuta» zegoen, eta Bizkaian gehiago izan ziren gerra kontseiluaren ondoren fusilatu zituztenak gainerako herrialdeetan baino.
Hala ere, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bizi ziren herritarren aurkako heriotza zigorra eman zuten epai guztiak ere bildu ditu Gogora-k. 1.003 lagun epai exekutatu zituzten guztira; 17 izan ziren emakumeenak eta 986 gizonezkoenak. Horietako batzuk Euskal Herrian fusilatu zituzten, baina izan ziren hemendik kanpo hil zituztenak ere. |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209680/pausoz-pauso-infernuraino-doan-bidean.htm | Kultura | Pausoz pauso infernuraino doan bidean | Cormac McCarthyren 'Jainkoaren seme' nobela eman du argitara Igelak. Istorio «ilun-iluna» da Juan Mari Mendizabalek euskarara ekarritakoa. | Pausoz pauso infernuraino doan bidean. Cormac McCarthyren 'Jainkoaren seme' nobela eman du argitara Igelak. Istorio «ilun-iluna» da Juan Mari Mendizabalek euskarara ekarritakoa. | Bere belaunaldiko autore hoberenen artean kokatu izan dute kritikariek. Baita bizirik den idazle estatubatuar onenetakotzat jo ere. Nahiz eta gerora ez dion idazteari utzi, 1970eko hamarkadan eman zituen bere lanik nabarmenenak Cormac McCarthyk (Providence, Rhode Island, 1933). Horien artean dago Jainkoaren seme, Juan Mari Mendizabalek euskarara ekarri eta Igelak argitaratu berri duena. Anjel Lertxundiren gibelsolasarekin eta Joseba Agirrezabalagak ondutako azalean bilduta plazaratu du nobela argitaletxeak.
Azken urteetan haren liburu eta gidoietan oinarrituta egin diren filmengatik —No Country for Old Men eta The Road, besteak beste— ezagunagoa izan daiteke idazlea, Lander Majuelo Igelako editorearen hitzetan. Edonola, XX. mendearen bigarren erdiko autore nabarmenetako bat da. Familia sorlekutik Tennesseera lekualdatu, eta gaztaroa bertan eman zuen McCarthyk —hain justu ere, Jainkoaren seme kokatzen den tokian—. 1965ean idatzi zuen bere lehen eleberria, The Orchard Keeper, zeina William Faulknerren editore izandako Albert Erskineri iritsi zitzaion; harekin hogei urtez lan egin zuen. Majuelo: «Ez bakarrik horregatik, baizik eta garatu duen estiloagatik, askok dute Faulknerren oinordeko nagusitzat, eta berak eta beste batzuek landu zuten Southern Gothic edo hegoaldeko estilo ilun, gotiko eta gogor hori oinordekotzen duen autore nagusitzat». Gerora saritutako hainbat lan eman bazituen ere —tartean, National Book Awarda eman zion All the Pretty Horses eta Pulitzerra ekarri zion The Road—, 70eko hamarkada jotzen da McCarthyren garai oparoentzat. Ordukoak ditu Suttree eta Blood Meridian entzutetsuak bezala, baita Jainkoaren seme ere.
Horiek horrela, haren liburu bat euskaraz irakurtzeko «premia» bazegoela uste du Igelako editoreak. Eta merezi zuela irakurleari «liburu ilun-ilun eta gogor bat» ekartzea, «goxatzeko ere gaiztakeria, behintzat literaturan». Halakoa baita Jainkoaren seme, Majueloren hitzetan: «Bortxaz betetako liburu bat da, iluna, eta, gainera, moralik gabea. Ez dago, pelikula amerikar gehienetan bezala, bukaera on bat». Lester Ballard du protagonista. «Benetan gaiztoa da, ez dauka bueltarik, ezin da inolaz ere salbatu». Eta idazleak marraztutakoa «haren infernuetarako jaitsiera da, pausoz pauso, geldiunerik gabe; ez dago aterabiderik, ez esperantzarik, okerrera baitoa aldiro, amaierara arte».
Eta, hala ere, Ballard «edonor» izan daitekeela ohartarazi du editoreak, eta hortik liburuaren titulua. «Nobela honetan nola dagoen kontatua da interesgarria dena. Narratzailea ahots bat da, herriko norbait, protagonistari gertatzen zaiona kontatzen diguna. Baina bukaeran konturatzen zara ez dela bera bakarrik gaiztoa, baizik eta ingurunea edo giro soziala erabat ustelduta dagoela». Hala, editorearen ustez, ederki islatzen dira 60ko urteetan AEBetako hegoaldean zeuden depresio ekonomikoa, arrazakeria, indarkeria... «Ez dira justifikatzen protagonistak egiten dituenak, baina mihise orokor batean kokatzen dira».
Horrela, protagonista «horren gaiztoa bada ere, maitatzera edo ulertzera» irits daiteke bat. «Animalia bat da, basakeria izugarriak egiten ditu, baina —eta justu hor dago nobelaren gakoa— edonor izan daiteke. Albistegi batean harrapatzeko oso zaila edo ezinezkoa den puntu bat da, baina literaturaren bidez hobeto ulertu ahal dena; nola nazka sortzen edo gorroto dugun gauza batek exijitzen digun atentzioa, ez dagoena lotuta ulermenarekin edo onartzearekin, baina bai gertatu dena hobeto ikusteko behar batekin».
Lertxundik «oso tentuz» idatzi du hitzostea, editorearen hitzetan, «dezente preziatzen duelako autorea». Protagonistaren, kontakizunaren, McCarthyren idazkeraren zein Mendizabalen itzulpenaren nondik norakoak xehatzen ditu idazleak gibelsolasean, eta halaxe dio pasarteetako batean: «[...] Horixe da Jainkoaren seme, Ballarden muturreko egoera kontatzea, inolako juiziorik eta ondoriorik gabe, ez moralik, ez sozialik, ez kulturalik».
Irakurlea «bertan» egotea
Itzulpenaz, berriz, Majuelok azaldu du Mendizabalen testuarekin «liluratuta» geratu zela. «Askotan ja ez da kontuan hartzen itzulitako testu batek zerikusia izan behar duela itzulitako autorearen hizkuntzarekin. Alde horretatik, lortu du euskara bat oso leuna, erraza, eta, aldi berean, sekulako iluntasuna eta sakontasuna har ditzakeena behar duenean». Irakurlea Ballarden ibilerei segika ari dela, «bertan» dagoela sentituko duela uste du, «eta ez modu atsegin batean; protagonistak basoan hotza badu edo oinak izozten ari bazaizkio, hizkeran ere nabari da, eta uste dut hori lorpen bat dela».
McCarthyren idazkeratik, haren deskribapenak hasieratik deigarriak egin zitzaizkiola adierazi du Mendizabalek, «oso plastikoak» direla iritzita. Beharrezko hitzak baino ez erabiltzea ere goraipatu dio, eta istorioa garatzen den inguruneko hizkerak buruhausterik eman diola aitortu arren, lanean gustura aritu dela azaldu du.
Azala janzteko, argitaletxeak margolan baten aldeko hautua egin, eta Agirrezabalagarengana jo zuen. Artistak azaldu du nobela irakurri ahala marrazki asko eginez joan zela, «ohiko eszena batean baino gehiago, liburuak zein sentsazio» sortzen zizkion pentsatuz. Azkenean, marrazkietako elementuekin collage moduko bat osatu zuen, kutsu surrealista duena eta protagonistaren bakardadea islatzen duena. |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209681/aimar-olaizola-baikoko-kirol-arduradun-izendatu-dute.htm | Kirola | Aimar Olaizola Baikoko kirol arduradun izendatu dute | Enpresak eman du izendapenaren berri, Twitter bidez. Goizuetarrak joan den azaroaren 13an jokatu zuen ibilbide profesionaleko azken partida. | Aimar Olaizola Baikoko kirol arduradun izendatu dute. Enpresak eman du izendapenaren berri, Twitter bidez. Goizuetarrak joan den azaroaren 13an jokatu zuen ibilbide profesionaleko azken partida. | Hiru hilabete iragan dira Aimar Olaizolak pilota profesionala utzi zuenetik: 23 urteko bideari esan zion agur 2021eko azaroaren 13an, sorterrian, Goizuetan (Nafarroa) jokatutako azken partidaren ondotik. Ordea, gaur jakin denez, Olaizolak pilota profesionaletik askorik urrundu gabe eginen ditu urratsak hemendik aurrera ere. Beste kargu batean arituko da: Baiko Pilota enpresak kirol arloko arduradun izendatu du goizuetarra.
Ikusi gehiago: Aimar Olaizola: «Ez diot beldurrik hurrengo egunari; asebeteta nago»
Baikok Twitter bidez eman dute erabakiaren berri:
«Aimar Olaizola bere kirol ibilbide arrakastatsuan lortutako esperientzia Baikoko pilotariei helarazten saiatuko da», zehaztu du enpresak ohar batean. Olaizolaren ibilbide oparoa ekarri dute gogora, halaber: 26 final jokatu ditu, eta hamalau txapel irabazi. |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209682/hamaika-eta-hamabi-urteko-zigor-eskaerak-beasain-eta-lasarte-oriako-bortxaketez-akusaturiko-gizonarentzat.htm | Gizartea | Hamaika eta hamabi urteko zigor eskaerak Beasain eta Lasarte-Oriako bortxaketez akusaturiko gizonarentzat | Nafarroako Auzitegiak bi urte eta 9 hilabeteko kartzelaldia ezarri dio 58 urteko gizon bati, 9 urteko ilobaz behin eta berriz abusatzeagatik | Hamaika eta hamabi urteko zigor eskaerak Beasain eta Lasarte-Oriako bortxaketez akusaturiko gizonarentzat. Nafarroako Auzitegiak bi urte eta 9 hilabeteko kartzelaldia ezarri dio 58 urteko gizon bati, 9 urteko ilobaz behin eta berriz abusatzeagatik | Aurretik adierazitako zigor eskaerei eutsi diete fiskaltzak eta akusazio partikularrak, Beasaingo eta Lasarte-Oriako bortxaketen auzian: hamaika eta hamabi urteko kartzelaldia, hurrenez hurren, hainbat emakume bortxatzeaz akusaturiko gizonezkoarentzat. Gipuzkoako Probintzia Auzitegian egiten ari diren epaiketaren azken egunean, absoluzioa eskatu du defentsak. Hala ere, epaimahaiak erruduntzat joko balu, gehienez ere sei urteko zigorra ezar diezaiotela eskatu dute akusatuaren abokatuek, aringarritzat hartuta «droga eta alkoholarekiko mendekotasuna».
Atzoko saioan, auzia ikertzeaz arduratu ziren bi ertzainek deklaratu zuten epailearen aurrean, eta, jakinarazi zutenez, erasoak jasan zituzten lau emakumeri behin baino gehiagotan egin zien eraso gizonak —horietako bati hamar edo hamabi aldiz—. Bortxaketak bideoz grabatu zituen, eta emakumeetako bati bideo bat bidali zion. Ertzainek adierazi zuten, halaber, erasotzailea 2012tik zegoela ikerketapean, baina ezin izan zutela 2019ra arte atxilotu. Beasaingo emakumeak jarritako salaketari esker lotu zuten auzipetuaren DNA gainerako kasuekin. Bi ertzainek deklaratu zutenez, gizona atxilotu zutenean bortxaketa ugariren argazki eta bideoak atzeman zituzten haren ordenagailuan, etxebizitzetan grabatutakoak. Horiek ikusita, poliziek ondorioztatu zuten 2015etik aurrera emakumeak erasotzeko modua aldatu zuela gizonak: hasieran kalean bortxatzen zituen; gero, etxe barnean.
Urtarril akaberako auzi saioan auzipetuak aitortu egin zuen bera izan zela 2019an Beasainen emakume bat bortxatu zuena. Atzo, berriz, Lasarte-Oriako erasoaren auzian auzipetuak adierazi zuen ez zuela gogoratzen 2015eko Urteberri egunean Lasarten egon zenik, ezta 21 urteko emakumeari eraso zionik ere, «alkohola, drogak eta antsietatearen kontrako sendagai ugari» hartu zituelako egun hartan.
Haur baten aurkako sexu eraso jarraitua, Iruñean
Nafarroako Auzitegiko Bigarren Aretoak bi urte eta 9 hilabeteko espetxealdia ezarri dio 58 urteko gizonezko bati, bere iloba adingabeaz abusatzeagatik. Epaileak frogatutzat jo du sexu erasoak «behin eta berriz» gertatu zirela, bi garaitan: bata, 2012. eta 2013. urteetan, biktimak bederatzi urte zituenean; eta bigarrena, 2016tik aurrera, 13-14 urte zituela. Epaian irakur daitekeenez, akusatuak «familia harremana baliatu zuen» ilobarengana hurbiltzeko eta hartaz abusatzeko, «zaintzaile lanak egiten baitzituen». Haurra lo zegoela ukitzen zuen eta, 2016tik aurrera, autoan eraman izan zuen «paraje apartatuetara, sexu abusuak egiteko».
Epaileak nabarmendu du erasoek «depresioa eta bestelako kalte psikologikoak» eragin zizkiotela adingabeari, eta bi delitu egotzi dizkio akusatuari: 13 urtetik beherako adingabe bati sexu abusuak egitea, eta 16 urtetik beherako batez abusatzea [delitu bera dira, funtsean, baina ez dira era berean zigortzen].
Kartzelara, sanferminetako talde bortxaketaren biktimaren irudiak zabaltzeagatik
Bartzelonako Zigor Epaitegiak atxilotze eta espetxeratze agindua eman du, 2016an Iruñean gertatutako talde bortxaketaren biktimaren irudiak eta datuak argitaratzeaz akusatutako gizonaren kontra. Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak ohar batean azaldu duenez, gaur egitekoa zen haren kontrako epaiketa Bartzelonan, baina akusatua ez da agertu, eta bertan behera gelditu da auzia. Hortaz, fiskaltzak eta akusazioek hala eskatuta, akusatua atxilotzekoa agindu du magistratuak, epaiketa egin bitartean. Defentsako abokatuak ere uko egin dio akusatua defenditzeari. Sekretuak argitaratzea eta integritate moralaren aurkako delituak egozten dizkiote. |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209683/hego-euskal-herriko-kirol-zelaiak-erabat-bete-ahalko-dira-martxoaren-4tik-aurrera.htm | Kirola | Hego Euskal Herriko kirol zelaiak erabat bete ahalko dira martxoaren 4tik aurrera | Espainiako Osasun ministro Carolina Dariasek iragarri du neurria, Lurralde Arteko Osasun Batzordearen ostean. | Hego Euskal Herriko kirol zelaiak erabat bete ahalko dira martxoaren 4tik aurrera. Espainiako Osasun ministro Carolina Dariasek iragarri du neurria, Lurralde Arteko Osasun Batzordearen ostean. | Heldu den hilabetetik aurrera, Hego Euskal Herriko kirol zelaiak zalez bete ahalko dira berriro. Espainiako Osasun Ministerioak erabaki du kirol eremuen edukiera %100era handitzea, martxoaren 4tik aurrera. Carolina Darias Osasun ministroak iragarri du neurria, Lurralde Arteko Osasun Batzordearen ostean.
Une otan, kirol zelaien gehienezko edukiera %85ekoa da aire zabalekoak badira, eta %75ekoa, berriz, itxiak badira. Dariasen esanetan, martxoaren 4ko astebururako areto, estadio eta zelai guztiak erabat bete ahalko dira atzera ere.
Ministroak azaldu du Espainiak eta autonomia erkidegoek adostu dutela neurria, «gaitzaren intzidentziaren bilakaera positiboa ikusita». Hala ere, beharrezkoa izanen da aurrerantzean ere maskara erabiltzea, eta debekatuta egonen da erretzea, jatea eta edatea, partidek iraun bitartean. |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209684/maxameko-langile-guztiek-hartu-dute-parte-greba-deialdiko-lehen-egunean.htm | Ekonomia | Maxameko langile guztiek hartu dute parte greba deialdiko lehen egunean | 67 kaleratze egin nahi dituela zehaztu die enpresak. | Maxameko langile guztiek hartu dute parte greba deialdiko lehen egunean. 67 kaleratze egin nahi dituela zehaztu die enpresak. | Maxamek Galdakaon (Bizkaia) duen plantako langile guztiek ekin diote greba mugagabearen deialdiari. Lanuztea gaur hasi da, eta, langile batzordearen arabera, ekoizpen kateko operari guztiek egin zuten greba. Lehergai sektoreko multinazionaleko zuzendaritzak Maxam Outdoors ehiza materiala ekoizten duen enpresako arloa saldu du, eta mugimendu horrek 67 kaleratze eragingo ditu Galdakaon. Langile batzordearen arabera, lanpostu horiek mantendu daitezke, eta, kaleratzeak egitekotan, modu ez traumatikoan bidera daitezke. Dinamita deitzen diote Maxamen lantegiari Hego Uribe osoan. Trenbide alboan dago, Zuhatzu auzoan, eta gaur ez da zaratarik egon bertan. Iragan igandean plantako 390 langileek, asanbladan bilduta, langile batzordeak (UGT, CCOO, SIM eta ELA) eginiko greba proposamena babestu zuten. Goizeko txandan zen hastekoa greba mugagabe deialdia, eta ez da inor sartu lanera. Piketea han agertu da, baita ertzain ugari ere. Istiluen aurkako hogei bat polizia joan dira lantegiko kanpo aldera, hainbat furgoitan. Langile batzordeak «gehiegizko presentzia poliziala» salatu du ohar bidez. Maxam Galdakaok bi ekoizpen lerro ditu: lehergailuak egiten dituen 320 langileko handia, eta ehiza kartutxoak ekoizten dituen 70eko txikiagoa. Azken hori desagertu egingo da, alor hori erosi duen enpresak itxi egingo duelako. Kaleratzeen eragina, baina, Galdakaoko bi lantegietara iritsiko da. Enpresak 67 kaleratze egin nahi ditu: kartutxo fabrikako hamasei langile finko, lehergai lerroko 21 eta behin-behinean dauden 30 langile. Horiez gain, kaleratze ordainduak egitea planteatu diote batzordeari. Batzordearen ustez, kaleratze horiek eragotz daitezke, besteak beste, aurreraturiko erretiroak eskainiz edota lau urteko baimenak hartzeko aukera emanez. Negoziazio zaila izango dela dirudi. Maxamek beste kartutxo planta bat du Iruña Okan (Araba), eta erosleek hura ez dute itxiko. |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209685/carla-simonen-alcarragraves-filmak-irabazi-du-urrezko-hartza.htm | Kultura | Carla Simonen 'Alcarràs' filmak irabazi du Urrezko Hartza | Hong Sang-sooren 'So-seol-ga-ui yeong-hwa' lanari eman diote epaimahaiaren sari nagusia Berlinalen, eta Claire Denisek lortu du zuzendaririk onenaren Zilarrezko Hartza. | Carla Simonen 'Alcarràs' filmak irabazi du Urrezko Hartza. Hong Sang-sooren 'So-seol-ga-ui yeong-hwa' lanari eman diote epaimahaiaren sari nagusia Berlinalen, eta Claire Denisek lortu du zuzendaririk onenaren Zilarrezko Hartza. | Carla Simon zinemagileak (Bartzelona, 1986) opera prima onenaren saria irabazi zuen 2017ko Berlinalen, Estiu 1993 filmarengatik; gaur, zinemaldiko sari nagusia eman diote Alcarràs haren bigarren lanari. Kataluniako landa guneko herri bat da Alcarras, eta hango nekazari familia bati buruzkoa da filma. 80 urtean beren lurrak lantzen aritu eta gero, azken uzta biltzeko elkartuko dira etxeko denak. Katalanez filmatu dute. Saria jasotzean, beren lurrak «mimoz eta maitasunez» lantzen dituzten nekazariak goraipatu ditu Simonek. Hegoaldean, datorren apirilaren 29an estreinatuko dute filma.
Hong Sang-soo korearraren So-seol-ga-ui yeong-hwa (The Novelist's Film) lanari eman diote epaimahaiaren sari nagusia, eta Natalia Lopez mexikarraren Manto de gemas-i, berriz, epaimahairen saria. Hong nazioarteko zinemagilerik emankorrenetako bat da: hirugarren urtez jarraian irabazi du sari bat Berlinen.
Zuzendaririk onenaren Zilarrezko Hartza Claire Denisi eman diote, Avec amour et acharnement filmarengatik. Andreas Dresenen Rabiye Kurnaz gegen George W. Bush lanak bi sari irabazi ditu: gidoi onenaren Zilarrezko Hartza eman diote Laila Stielerri, eta aktore protagonistarik onenarena Meltem Kaptani.
Taldeko aktorerik onenaren saria, berriz, Laura Basukik irabazi du, Kamila Andiniren Nana filmean egindako lanarengatik. Ekarpen artistiko onenaren Zilarrezko Hartza Rithy Panh kanbodiarraren Everything Will Be OK dokumentalari eman diote.
Bestalde, film laburren atalean, Lois Patiño galiziarraren El sembrador de estrellas filma saritu dute: lan horrek ordezkatuko du Berlinale Europako Zinema Sarietan. Tokioko gaueko unibertsoan egindako bidaia «oniriko eta espiritual» bat da, eta Xabier Erkizia musikagile eta ikerlaria arduratu da soinuaz.
Encounters sailean, Ruth Beckermann austriarraren Mutzenbacher dokumentalari eman diote filmik onenaren saria. Epaimahaiaren sari berezia Mitra Farahaniren À vendredi, Robinson lanak irabazi du, eta zuzendaririk onenarena, berriz, Cyril Schaubilen Unrest filmak.
Berlingo 72. zinemaldia berezia izaten ari da; sariak gaur eman dituzten arren, jaialdiak filmak pantailaratzen jarraituko du hilaren 20ra bitarte. Hemezortzi filmek parte hartu dute Sail Ofizialean, eta M. Night Shyamalan zinemagilea izan da epaimahai ofizialeko burua; aldamenean izan ditu Karium Ainouz, Anne Zohra Berrached, Tsitsi Dangarembga eta Ryusuke Hamaguchi zuzendariak, Said Ben Said ekoizlea eta Connie Nielsen aktorea. |
2022-2-16 | https://www.berria.eus/albisteak/209686/azken-agurra-eman-diote-karmele-aierberi-ataunen.htm | Politika | Azken agurra eman diote Karmele Aierberi Ataunen | Ehunka lagunek omenaldia egin diote herriko San Gregorio auzoko pilotalekuan. Esker oneko hitzek bete dute ekitaldia. | Azken agurra eman diote Karmele Aierberi Ataunen. Ehunka lagunek omenaldia egin diote herriko San Gregorio auzoko pilotalekuan. Esker oneko hitzek bete dute ekitaldia. | «Eskerrik asko herriari emandakoagatik». Hitz horiexek irakur zitezkeen Ataungo (Gipuzkoa) Zelai pilotalekuaren horman eskegitako pankartan. Mezuaren alboan, ikurrin bat, eta haren aurpegia marrazturik, zendu berri den Karmele Aierberena. Ehunka lagunek hartu dute parte gaur arratsean hari eginiko omenaldian. 18:30ean abiatu dute ekitaldia, azken agurra ematea xede.
Ikusi gehiago: Karmele Aierbe: Bizitza bat borroka zer den irakasten
Aierbek euskararen alde eginiko urratsak ekarri dituzte gogora, bai eta ibilbide politikoan emandako pausoak ere. Lore eskaintza ere egin diote, eta zenbait elkartetako ordezkarik hartu dute parte. |
2022-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/209707/eba-blanco-eusko-alkartasuneko-idazkari-nagusi-izateko-aurkeztuko-da.htm | Politika | Eba Blanco Eusko Alkartasuneko idazkari nagusi izateko aurkeztuko da | Asteburuan egingo du kongresua alderdiak, barne gatazkaren erdian. Hautagaiak adierazi du «dena prest» dagoela kongresurako, eta «berme guztiekin» . | Eba Blanco Eusko Alkartasuneko idazkari nagusi izateko aurkeztuko da. Asteburuan egingo du kongresua alderdiak, barne gatazkaren erdian. Hautagaiak adierazi du «dena prest» dagoela kongresurako, eta «berme guztiekin» . | Eba Blanco hautagai izango da asteburuan egingo den kongresuan Eusko Alkartasuna alderdiaren idazkari nagusiaren kargurako. Blancok berak baieztatu du aurkeztuko dela, gaur Euskadi Irratian eginiko elkarrizketa batean.
Zuzendaritzaren eta kritikoen arteko barne gatazka bete-betean dago alderdia. XIII. Biltzar Nagusia egingo du datorren asteburuan Gasteizko Europa jauregian, telematikoki, eta kritikoek kongresuaren antolakuntzaren inguruko hainbat salaketa egin dituzte. Blancok adierazi du kongresurako «dena prest eta berme guztiekin» dagoela.
Joan zen asteko asteazkenean jakinarazi zutenez, alderdiko Nazio Batzorde Eragileak aho batez onartu zuen talde kritikoko Maiorga Ramirez, Iratxe Lopez de Aberasturi, Mikel Goenaga, Miren Aranoa eta Esther Korresi lau urtez EAko kidegoa etetea. EAk esan zuenez, «frogatuta geratu da Eskubide, Betebehar eta Diziplina Araudian arau hauste larri eta oso larriak egin dituztela».
Alderdiak frogatutzat jo zuen araudiko zenbait artikulu urratu zituztela: kargu publikoaren lanetan alderdiaren edo alderdiak egin ditzakeen koalizioen estrategiaren aurka egitea, alderdiaren baimena izan gabe adierazpen publikoak egitea eta EAko afiliatu, jarraitzaile, langile edo kargudun publikoei hitzez edo egitez tratu txarrak eman edo haiekin errespetu eta begirune falta larria izatea, besteak beste.
EAko militantzia eten izana «bidegabekeriatzat» jo zuen orduan Ramirezek.
Zigorturikoek, halere, bozkatzeko aukera edukiko dute kongresuan, eta baliteke nagusitzea. Kongresua antolatzeko «prozesua oso gardena izan da, gure arau ororen arabera», Blancok esan duenez. Biltzarkide guztiek «parte hartzeko tresna guztiak» dituztela gaineratu du. «Ez dakit nortzuek irabaziko duten, baina nik onartu egingo dut hortik ateratzen den guztia. Ez dakit besteek ere onartuko duten», adierazi du, sektore kritikoari erreferentzia eginik.
Hautagaitza aurkeztuko duen galdetu diotenean, honela esan du: «Ez didate ilusioa kendu, eta bai, aurkeztuko naiz. Ilusioa piztu behar da. Ea lortzen dugun alderdiaren izena ere berreskuratzea». Elkar ulertzeko «saiakera asko» egin dituztela adierazi du, baina giroa asko okertu dela, batez ere azken astean.
Eusko Alkatasunaren aztarna EH Bilduren barruan egunero ikusten dela adierazi du, eta koalizioarekin erabat identifikatzen direla. «EH Bildu indartsu bat nahi dugu», esan du, eta ohartarazi du kongresuan jokoan dagoela EH Bilduren barruan jarraitzea edo ateratzea.
Asteburuan, Leire Pinedo Biltzar Nagusiko Prestaketa Batzordearen buruak eta Iker Ruiz de Egino EAko bozeramaileak azaldu zuten afiliazioak «demokratikoki» hautatzeko eta eztabaidatzeko aukera izango duela mahai gainean dauden bi txostenen inguruan: politikoa eta estatutuena. Kongresuak zehaztuko du EAren ildoa. «Bada, horretarako dira kongresuak, adosteko, eta adostasunik aurkitzen ez bada, bozkatzeko eta gehiengoaren erabakia errespetatzeko», azaldu zuen Ruiz de Eginok. |
2022-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/209708/frantziak-iragarri-du-bere-soldaduak-malitik-erretiratuko-dituela.htm | Mundua | Frantziak iragarri du bere soldaduak Malitik erretiratuko dituela | Parisek 2.500 militar ditu Afrikako herrialde horretan, eta datozen hilabeteetan aterako dira handik, aliatuekin «koordinatuta». Macronek esan du jihadisten aurkako operazioaren amaiera ez dela «porrot militar bat». | Frantziak iragarri du bere soldaduak Malitik erretiratuko dituela. Parisek 2.500 militar ditu Afrikako herrialde horretan, eta datozen hilabeteetan aterako dira handik, aliatuekin «koordinatuta». Macronek esan du jihadisten aurkako operazioaren amaiera ez dela «porrot militar bat». | Ia hamar urteren ostean, Frantziak jakinarazi du bere soldaduak erretiratuko dituela Malitik, Europako bere aliatuekin eta Kanadarekin batera, «era koordinatuan». Soldaduak jihadistei aurre egiteko sartu zituzten Afrikako herrialde horretan, baina urteotan ez dute lortu esperotako garaipena, eta, gainera, Maliko junta militarrarekin dituzten harremanak nabarmen okertu dira azken aldian. Finean, Emmanuel Macron Frantziako presidentearen iritziz, «terrorismoaren kontrako borrokarako baldintza politiko, operazional eta juridikoak» ez dituzte aldeko.
Erretiroak lau-sei hilabete iraungo du, eta «progresiboa» izango da. Epe horretan, Macronek esan duenez, Minusma NBE Nazio Batuen Erakundearen misioa babesten jarraituko dute, zeinak 13.000 kasko urdin dituen eremuan —Parisek 5.000 ditu, eta horien erdiak, Malin—. Frantziako presidenteak aitortu du Afrika «eta batez ere Sahel eskualdea Al-Qaedaren eta Daexen estrategiaren lehentasun bilakatu» dela, baina, halere, Barkhane operazioa amaitzea erabaki dute.
2013tik hona jihadisten kontrako borrokan garaipen taktikoak lortu dituzten arren, Maliko Estatuak eta haren armadak ez dute inoiz lortu eremuaren kontrola bereganatzea. Gainera, 2020an eta iaz izandako estatu kolpe bikoitzak gobernua boteretik bota du, eta, egun, junta militar bat dago agintean.
Junta horrek uko egin dio datozen urteetan hauteskundeak antolatzeari, eta horrek Frantziaren eta beste aliatu batzuen haserrea eragin du. Militar horiek, gainera, Parisen aurkako geroz eta jarrera argiagoa erakutsi dute hilabeteotan, eta desadostasunak handitu baizik ez dira egin. Tartean, jihadisten kontrako borrokari buruzkoak: Bamakok Errusiako Wagner enpresaren mertzenarioak kontratatu ditu horretarako, eta Europako agintarien kexak eragin, ez dutelako haiekin batera aritu nahi muturreko islamisten aurka.
AB Afrikako Batasuneko eta Senegalgo presidente Macky Sall, Ghanako estatuburu Nana Akufo-Addo eta Europar Kontseiluko presidente Charles Michel alboan zituela, Macronek azaldu du ezin dutela «militarki engaiatuak jarraitu [Maliko] agintariekin», ez baitatoz bat «haien estrategia eta helburu ezkutuekin». Erabakia atzoko afari batean hartu zuten, EB Europako Batasuneko eta Afrikako zenbait estatuburu eta gobernubururekin batera.
Operazioaren arrakastaz galdetu diotenean, Frantziako presidenteak erantzun du ez dela izan «porrot militar bat»: «Zer gertatuko zen 2013an Frantziak ez balu esku hartzea erabaki? Ziurrenik, Maliko Estatua erori egingo zen. Gure militarrena arrakasta izan da».
Urteotan, muturreko islamistek Frantziaren 53 soldadu hil dituzte Sahelen; horietako 48, Malin. Parisek, berriz, ez du inoiz jakinarazi ustezko zenbat jihadista hil dituzten; Mediapart atariaren arabera, 2.800 inguru dira. Efe berri agentziak, berriz, gaur jakinarazi du azken hiru egunotan muturreko islamistek gutxienez berrogei zibil hil dituztela Malin.
Nigerren garrantzia
Herrialde horretatik ateratzeak Frantziaren indar militarrak berriz antolatzea eragingo du, eta, Macronek azaldu duenez, hori Nigerren egingo dute —mugakideak dira—, Gineako golkoan «handia» baita «jihadisten mehatxua»; 800 soldadu badaude herrialde horretan jada, Parisen base militar batean.
Zehazki, Frantziako estatuburuak azaldu du 2.500-3.000 militar mantenduko dituztela eremuan, eta Afrika mendebaldeko zenbait estaturi eskainiko dizkietela bere «zerbitzuak» jihadistei aurre egiteko; kasurako, Senegali, Benini eta Boli Kostari.
Auzi hori eta beste hainbat izango dituzte eztabaidagai EBko eta ABko 70 bat agintarik, goi bilkura bat egingo baitute gaur eta bihar, Bruselan. Horretan, erakundeek espero dute bien arteko harremana hobetzeko gai izango direla; besteak beste, Afrikan azpiegiturak garatzeko inbertsioak adostuta, baita osasun eta hezkuntza arloetan hobekuntzak negoziatuta ere.
Beste modu batera esanda, EBk bere presentzia handitu nahi du hegoaldeko kontinentean, Txinaren eta Errusiaren influentzia handitzen ari baita han. Egun, talde komunitarioa laguntza humanitarioak ematen ari da, eta 11 misio militar ditu Afrikako herrialdeetan. |
2022-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/209709/egoitz-urrutikoetxea-epaituko-dute-gaur-parisen.htm | Politika | Egoitz Urrutikoetxea epaituko dute gaur, Parisen | 2005ean ETAko kide gisa gaizkile elkarte batean parte hartu izana leporatzen diote. Azaroan jadanik epaitu zuten akusazio berarekin. | Egoitz Urrutikoetxea epaituko dute gaur, Parisen. 2005ean ETAko kide gisa gaizkile elkarte batean parte hartu izana leporatzen diote. Azaroan jadanik epaitu zuten akusazio berarekin. | Parisko Dei Auzitegian hitzordua du Egoitz Urrutikoetxeak gaur arratsaldean. 2005ean ETAko kide gisa helburu terroristak zituen gaizkile elkarte batean parte hartzea leporatzen diote. 2010ean epaitu zuten, eta sei urteko zigorra eman zioten. Baina, orduan epaiketara agertu ez zenez, atxilotua izan ondotik epaiketa berriz egiteko eskatu zuen. BERRIAk jakin duenez, defentsako abokatuek Egoitz Urrutikoetxea errugabetzat jotzeko eskatuko dute; fiskaltzak, berriz, afera berriz instrukziora bidaltzea. Epaileak izanen du azken hitza. 13:30ean hasiko da auzi saioa.
Ibilbide gorabeheratsua izaten ari dira Egoitz eta Josu Urrutikoetxea aita-semeak Parisko auzitegietan. Prozedura akatsak direla medio, instrukziora itzuli dituzte behin baino gehiagotan aferak, eta auzitegietara joan-etorrika aritu dira azken urteetan. Garaiak ere badu garrantzia: leporatzen dizkieten ekinbideak Genevako eta Osloko elkarrizketa saiakerekin lotuak baitira.
Ikusi gehiago: 2.354 urteko kartzela zigorra eskatu dute Josu Urrutikoetxearentzat, Zaragozako atentatuagatik
Egoitz Urrutikoetxearen kasuan, hiru auzibide irekiak zituzten haren kontra, 2003 eta 2005 artean ETAko kidea izatea leporatuta. Prozedura akatsengatik, hirurak instrukzio fasera itzultzea lortu zuten defentsako abokatuek, eta, garai eta akusazio berberak izanki, hiru auzibideak batzeko eskatu zuten. Bi batu zituzten, eta udazkenean egin zuten epaiketa Parisko Zigor Auzitegian.
Hirugarrena Parisko Dei Auzitegiaren esku gelditu zen, eta gaur epaitu beharko lukete. Eta hor dago koska: prozedurak batu eta instrukziora bidaltzeko momentu horretan beste prozedura akats bat izan zela uste du terrorismoaren aurkako Frantziako Fiskaltzak, eta, beraz, kasua berriz instrukziora bidaltzeko eskatuko du gaur. Gisa horretara prozedura «blindatu» nahi dutela uste du Urrutikoetxearen defentsak, zigorrik baldin bada helegiterako aukerak kentzeko.
Kartzela zigorrik ez
Parisko Zigor Auzitegiak azaroan ebatzi zuen Egoitz Urrutikoetxea garai hartan ez zela ETAko kide izan, baina gaizkile elkarteko kide izateagatik erruduntzat jo zuen hala ere. Epailearen iritziz, frogatua gelditu zen Urrutikoetxeak ETArekiko sinpatia zuela, eta garai hartan etakideekin harremanean izan zela. Bi urteko presondegi zigorra eman zion; hala ere, betetzeko beharrik gabe. Helegiterik ez ezartzea erabaki zuen defentsak.
Garai eta akusazio berak izanki, gehienez ere zigor bera emanen diotela espero du defentsak, eta hala argudiatuko dute gaur epaitegiaren aitzinean. Epaiketa eginen balitz, Egoitz Urrutikoetxea errugabetzat jotzeko eskatuko lukete, baina, azarokoaren pareko zigor bat jasota ere ez lukete helegiterik emanen. Orrialdea itzultzeko parada izan liteke bi aldeentzat. Ikusteko dago bi aldeek borondate hori ote duten. |
2022-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/209710/antimilitarista-bat-errugabetu-dute-bbvaren-kontrako-protesta-bat-dela-eta.htm | Gizartea | Antimilitarista bat errugabetu dute BBVAren kontrako protesta bat dela eta | KEMek uste du epaia «aitzindaria» dela eta «adierazpen askatasuna 'mozal legearen' aurretik» jartzen duela. | Antimilitarista bat errugabetu dute BBVAren kontrako protesta bat dela eta. KEMek uste du epaia «aitzindaria» dela eta «adierazpen askatasuna 'mozal legearen' aurretik» jartzen duela. | 2019ko martxoan, BBVAren Aurkako Plataformak, EH Kapitalari Planto taldeak eta beste zenbait elkartek eta erakundek protesta egin zuten Bilboko Euskalduna jauregiaren aurrean, BBVA egiten ari zen akziodunen batzarra zela eta. Ertzaintzak mozal legea aplikatu eta protestan parte hartu zuten sei laguni isuna jartzea proposatu zuen. Ekintzaileek eta erakundeek helegitea jarri zioten erabakiari, eta Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak ez zuen onartu, baina orain, epaile batek haietako bat errugabetu du, protesta hura «legezkoa, zilegizkoa eta eraginkorra» izan zela iritzita.
KEM Kontzientzia Eragozpen Mugimenduak adierazi du Administrazioarekiko Auzietako Gasteizko 1. epaitegiko Rosa Esperanza Sanchez epailearen erabakia «aitzindaria» dela, «desobedientzia zibilaren legitimitatea aitortzea dakarrelako, parte hartze politikorako tresna gisa», eta «adierazpen askatasuna» aldarrikatzen duelako, «oraindik indarrean dagoen mozal legeak ekarritako eskubide murrizketen aurrean».
KEMek gogorarazi du 2019ko protesta haren helburua izan zela BBVAren mozkinak «odolez zikinduta» daudela aldarrikatzea: «BBVA armagintzan gehien inbertitzen duen Espainiako bankua da, eta armak ekoizten dituzten enpresak finantzatzen ditu; arma horiek hainbat gerratan erabiltzen dira, eta munduan zehar milioika pertsonaren heriotza eta nahitaezko desplazamendua eragin». Halaber, salatu du bankuak «ehunka etxegabetze» gauzatzen dituela urtero, «bankuen erreskatetik 13.000 milioi euro jaso dituen arren», eta «pentsioen pribatizazioan sakontzeko presioa egiten duen lobbyaren parte» dela.
Segurtasun Sailaren asmoa zen Koldobike Velasco ekintzaileari 602 euroko isuna ezartzea, «desobedientzia falta larria» egin zuelakoan. Epaiak bertan behera utzi du du isun hori, eta Segurtasun Saila auziaren gastuak ordaintzera zigortzen du. |
2022-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/209711/kanpo-merkataritza-pandemiaren-aurreko-kopuruetara-gerturatu-da.htm | Ekonomia | Kanpo merkataritza pandemiaren aurreko kopuruetara gerturatu da | Iaz %23 hazi ziren esportazioak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta %7,5 Nafarroan. Susperraldi ekonomikoak produktu energetikoa beharra areagotu du. Frantzia da euskal produktuen helmuga nagusia, Alemania ordezkatuz. | Kanpo merkataritza pandemiaren aurreko kopuruetara gerturatu da. Iaz %23 hazi ziren esportazioak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta %7,5 Nafarroan. Susperraldi ekonomikoak produktu energetikoa beharra areagotu du. Frantzia da euskal produktuen helmuga nagusia, Alemania ordezkatuz. | Araba, Bizkai eta Gipuzkoan %23 hazi ziren esportazioak iaz, eta Nafarroan %7,5. Aurreneko hiru lurraldeetan aurreko urtean baino 4.800 milioi euro gehiago izan ziren (25.665 milioi guztira); eta 2019ko, pandemia aurreko urteko datuak hobetu dituzte: 180 milioi gehiago. Ez da gauza bera gertatu Nafarroan: azpitik jarraitzen dute oraindik, %6,4. Guztira, 9.497,2 milioi izan ziren iaz.
Eustat estatistika erakundeak Araba Bizkai eta Gipuzkoako kanpo merkataritzaren bilakaerari buruzko datuak eman ditu ostegun honetan. Esportazioez gain, inportazioak ere handitu egin dira: 21.059 milioi denera, 2020an baino % 34,1 gehiago. Beraz, esportazioen eta inportazioen arteko saldoa positiboa izan zen, 4.605,5 milioikoa. Lurraldeka, Bizkaiak izan zuen urte arteko hazkunderik handiena esportazioetan (% 31,2): 10.205 milioi. Araban, % 9,4koa izan zen (7.340,5 milioi), eta Gipuzkoan %17,1ekoa (8.120 milioi). Inportazioei dagokienez, Bizkaiak %41,9ko hazkundea izan zuen, eta guztira 11.879,6 milioiko balioa duten ondasunak iritsi ziren kanpotik; Gipuzkoan %29,3 gehitu ziren inportazioak (4.650,3 milioi); eta Araban % 21,3 (4.529,9 milioi). Produktuei dagokienez, energetikoen hazkundea nabarmentzen da, bai esportazioetan, bai inportazioetan: %43,5ekoa esportazioetan eta %57,6koa inportazioetan. Industriaren susperraldiaren erakusle dira datu horiek. Ez-energetikoetan, %22ko hazkundea izan da esportazioetan, eta %28,8koa inportazioetan. Industriaren beharrak bultzatuta
Frantzia da euskal esportazioen helmuga nagusia, guztizkoaren %16,1ekin (4.120 milioi euro), eta Alemania ordezkatu du lehen postuan: bigarrena da orain, guztizkoaren %15,9arekin. Bi herrialde horien atzetik daude Erresuma Batua (% 6,6), AEBak (% 6,2) eta Belgika (5,3). Bost herrialde horiek biltzen dute esportazioen erdia. Esportazio bolumenagatik, siderurgia da jarduera nagusia: iaz %50,2 hazi zen (2.858,8 milioi guztira). Petrolio findegien produktuek % 44,9ko hazkundea izan zuten esportazioetan, burdinazkoak ez diren metalek % 41,8koa, eta material eta ekipo elektrikoenek %21,7koa. Autogintzan, osagaien eta, bereziki, mikrotxipen faltak baldintzatu du jarduna. Hala ere, ibilgailu motordunen fabrikazioak %15,6ko hazkundea izan zuen: esportazioen guztizkoaren %21,6 da, 5.543,7 milioi. Inportazioetan, adarrik garrantzitsuenak energiarekin dute lotura; petrolio findua eta petrolio gordina hazi dira gehien, %116,7 eta %44,9, hurrenez hurren. Nabarmen handitu den beste diru sail bat burdinurtuzko, burdinazko eta altzairuzko txatarrarena da ( % 93,3).p>
Nafarroan, hazkunde txikiagoa
Nafarroan beste hiru lurraldeetan baino txikiagoa izan da esportazioen hazkundea: %7,5. Baita inportazioetan ere: %23,1. Saldoa positiboa den arren, (3.824,7 milioi eurokoa), 2020an baino %9,4 txikiagoa da. Nafarroako Merkataritza Zuzendaritzak jakinarazitako datuen arabera, ohi bezala esportazioen jarduera adar nagusia autogintza da (guztizkoaren %33). Inportazioetan, berriz, ekipo ondasunena (%33,4). Beste hiru lurraldeetan bezala, Frantzia eta Alemania dira Nafarroako kanpo merkataritzaren helmuga eta jatorri puntu nagusiak. |
2022-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/209712/irunean-eta-burlatan-ere-deitu-dute-protestara-ortziralerako-gutierrezen-alde.htm | Politika | Iruñean eta Burlatan ere deitu dute protestara ortziralerako, Gutierrezen alde | Iruñean 18:30ean eta Burlatan 19:30ean bilduko dira, Iñigo Gutierrez euskal presoa kartzelara itzularazi dutela salatzeko. Hiru urteko Izadi umearen aita da. | Iruñean eta Burlatan ere deitu dute protestara ortziralerako, Gutierrezen alde. Iruñean 18:30ean eta Burlatan 19:30ean bilduko dira, Iñigo Gutierrez euskal presoa kartzelara itzularazi dutela salatzeko. Hiru urteko Izadi umearen aita da. | Espainiako Auzitegi Nazionalaren aginduz, asteon kartzelara itzularazi dute Iñigo Gutierrez Algortako (Bizkaia) euskal presoa. Izadi umearen aita da Gutierrez —Maria Lizarraga Burlatako (Nafarroa) euskal presoa da haurraren ama—, eta, umeak hiru urte betetzearekin batera, hirugarren graduan jarri zuten. Bigarren graduan jarri du auzitegiak atzera, ordea, eta, horren ondorioz, Zaballako kartzelara itzuli behar izan du (Araba). Ezinen du, beraz, umearen kargu egin.
Gradu aldaketa salatzeko, elkarretaratzera deitua zuten lehendik Algortan, ortziralerako, eta, Sarek jakinarazi duenez, Iruñean eta Burlatan ere eginen dituzte kontzentrazioak. Iruñekoa 18:30ean izanen da, Merindadeen plazan, eta Burlatakoa 19:30ean, Askas plazan. Etxerako bidean oztoporik ez lelopean eginen dituzte mobilizazio guziak.
Aitzinetik, bertze bi euskal presori ere gertatu zaie hirugarren gradutik bigarrenera itzularaztea: Jon Crespori eta Unai Fanori, hain zuzen. Kalera atera ondotik, kartzelan dauzkate biak, berriro ere. |
2022-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/209713/eusko-legebiltzarrak-gaitzetsi-egin-ditu-estatuaren-biktimen-legea-laquoindargabetzekoraquo-saiakerak.htm | Politika | Eusko Legebiltzarrak gaitzetsi egin ditu estatuaren biktimen legea «indargabetzeko» saiakerak | EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk testu bat adostu dute salatzeko hainbat poliziak eta guardia zibilek ahalegina egin dutela Poliziaren abusuen biktimen legearen kalte ordainak jasotzeko. Balorazio Batzordearen lana babestu dute. | Eusko Legebiltzarrak gaitzetsi egin ditu estatuaren biktimen legea «indargabetzeko» saiakerak. EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk testu bat adostu dute salatzeko hainbat poliziak eta guardia zibilek ahalegina egin dutela Poliziaren abusuen biktimen legearen kalte ordainak jasotzeko. Balorazio Batzordearen lana babestu dute. | Eusko Legebiltzarrean adostasun zabala lortu da gaur estatuaren indarkeriaren biktimekin lotutako gai batekin: EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk zuzenketa partzial bat adostu dute gaitzesteko ehunka poliziak eta guardia zibilek saialdia egin dutela motibazio politikoko indarkeriaren biktimen legearen kalte ordainak jasotzeko. Zehazki, Eusko Legebiltzarrak «gaitzetsi» egin du 12/2016 legearen «izpiritua eta letra indargabetzeko» edozein saiakera, eta bere aitortza eta babesa adierazi die legea zuzenduta dagoen biktima guztiei. Horrez gain, beste puntu bi ditu gaur legebiltzarrak gehiengoz onartutako proposamenak. Batetik, konpromisoa agertu du biktima guztiei dagozkien «egia, justizia eta erreparaziorako» eskubideekin; zehazki, 1978tik 1999ra izandako motibazio politikoko indarkeria egoeretan giza eskubideen urraketak jasan dituzten biktimei agertu diete babesa. Bestetik, Eusko Legebiltzarrak babestu egin du Balorazio Batzordearen eginbeharra, eta Jaurlaritzari eskatu dio legea garatzen eta ezartzen jarrai dezala, beharrezkoak diren baliabideak jarriaz, biktimei dagozkien eskubideei erantzute aldera. EH Bilduk eraman du gaia osoko bilkurara, legez besteko proposamen batean, eta harekin akordioa lortu dute PP-C's-k eta Voxek ez gainerako taldeek. EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk lortutako akordioak PPk eta Voxen aurkako botoak baino ez ditu jaso. Otsail hasieran jakin zen Eusko Jaurlaritza, Balorazio Batzordearen oniritziz, atzera botatzen ari dela zenbait poliziak eta guardia zibilek 12/2016 legearen karietara kalte ordainak jasotzeko egindako eskaerak. Lege horren xedea da «motibazio politikoko indarkeriaren testuinguruan giza eskubideen urraketak jasan dituzten biktimei errekonozimendua eta erreparazioa» ematea, eta Poliziaren edo talde parapolizialen indarkeria jasan dutenak aintzat hartu nahi ditu, baina zenbait polizia eta guardia zibilek, legearen idazkeraren anbiguotasunaz baliatuta, eskaerak aurkeztu dituzte beraiek ere kalte ordainak jasotzeko asmoz. Batzordearen arabera, poliziak eta guardia zibilak ez dira estatuaren indarkeriaren biktima, eta, beraz, ez dagokie kalte ordainik jasotzea motibazio politikoko indarkeriaren biktimen legearen arabera. Denera, 1.220 lagunek egin dute eskaera estatuaren biktima gisa kalte ordainak lortzeko, eta horietatik 460 dira poliziak eta guardia zibilak.
Foro Sozialak txalotu egin du Eusko Legebiltzarrean lortutako adostasuna. Sare sozialetan idatzitako mezuan salatu du legeari iruzur egiteko saioa estatuaren biktimekiko «diskriminazio» bat dela, biktima horiek «etengabe jasan behar dutenaren adibide berri bat». |
2022-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/209714/29-urteko-gizon-bat-atxilotu-dute-irunen-emakume-bati-sexu-eraso-bat-egitea-egotzita.htm | Gizartea | 29 urteko gizon bat atxilotu dute Irunen, emakume bati sexu eraso bat egitea egotzita | Joan den ortziralean izan zen erasoa, Irungo etxe batean. Emakumeak asteartean jarri zuen salaketa. Ertzaintza bi adingaberen aurkako bi sexu eraso ikertzen ari da, bertzalde: Ugaon eta Bilbon gertatu ziren. | 29 urteko gizon bat atxilotu dute Irunen, emakume bati sexu eraso bat egitea egotzita. Joan den ortziralean izan zen erasoa, Irungo etxe batean. Emakumeak asteartean jarri zuen salaketa. Ertzaintza bi adingaberen aurkako bi sexu eraso ikertzen ari da, bertzalde: Ugaon eta Bilbon gertatu ziren. | Sexu erasoek ez dute etenik. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak bertze hiru kasuren berri eman du gaur goizean. Irunen gertaturikoa da lehena (Gipuzkoa): 29 urteko gizonezko bat atxilotu zuen atzo Ertzaintzak, joan den ortziralean emakume bati sexu eraso bat egitea leporatuta. Irungo etxebizitza batean gertatu zen erasoa, eta emakumeak asteartean salatu zuen gizona. Segurtasun Sailak jakinarazi du segidan jarri zuela ikerketa martxan, erasotzailea atzemateko, eta atzo goizean atxilotu zutela ustezko erasotzailea: 29 urteko gizonezkoa. Gaur pasatuko da epailearen aitzinetik.
Bizkaian, berriz, bi adingaberen aurkako bi sexu abusu ikertzen ari da Ertzaintza. Horietako bat Ugaon gertatu zen, eta bertzea Bilbon. Ez dute informazio gehiagorik eman. |
2022-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/209715/euskarazko-arreta-telematikoari-bai-hori-bermatzeko-neurriei-ez.htm | Gizartea | Euskarazko arreta telematikoari bai, hori bermatzeko neurriei ez | Tramiteak euskaraz egin ahal izateko mozioa aurkeztu dute EH Bilduk eta Geroa Baik: lehen bi puntuak onartu dituzte; hirugarrena, lanpostuei zegokiena, atzera bota dute Navarra Sumak eta PSNk | Euskarazko arreta telematikoari bai, hori bermatzeko neurriei ez. Tramiteak euskaraz egin ahal izateko mozioa aurkeztu dute EH Bilduk eta Geroa Baik: lehen bi puntuak onartu dituzte; hirugarrena, lanpostuei zegokiena, atzera bota dute Navarra Sumak eta PSNk | Euskarazko zerbitzua bermatu, zerbitzua euskaldundu gabe. Hori onartu du gaur Nafarroako Parlamentuak, osoko bilkuran. Nafarroako Gobernuaren egoitza elektronikoan tramite guztiak euskaraz egin daitezkeela bermatzeko hiru puntuko mozioa aurkeztu dute EH Bildu eta Geroa Bai taldeek: lehen biak aurrera atera dira; hirugarrena, berriz, ez.
Lehen puntuan, Nafarroako Gobernuari eskatzen zaio «berma dezala arreta telematikoarekin zerikusia duten eduki, tramite eta bestelako ekinbide guztiak euskaraz eskuragai daudela». Bigarrenean, gobernuko departamentu bakoitzeko hizkuntza planean zehatz dadila zeintzuk diren «beharrak», arreta hori euskaraz eskaini ahal izateko. Hirugarren puntuan, azkenik, gobernuari galdegiten zaio departamentu bakoitzean ezar ditzala «lanpostu elebidunen kopuru nahikoa eta zirkuitu elebidunak, bermatzeko euskarazko arreta, bai telefonikoa bai aurrez aurrekoa, berdintasunez». Navarra Sumak eta PSNk ez dute onartu azken puntu hori.
Saioaren hasieran, PSNk zuzenketa bat aurkeztu du, mozioaren lehen bi puntuak moldatzeko. Itxura batean, ez zegoen alde handirik jatorrizko testuaren eta PSNk aurkeztutakoaren artean, baina suma zitekeen helburuak apaltzeko asmo bat. Hala, jatorrizkoan «gobernuak bermatuko du» edo «beharrezko lanpostu kopurua ezarriko du» azaltzen zen tokian, aditz lauso eta zehaztugabeagoak paratu dituzte, eta lanpostuei eginiko aipamen guztiak kendu.
Navarra Sumako Marta Alvarez Alonso legebiltzarkidea izan da PSNren jokabidea txarretsi duena: «Lehen puntuaren alde bozkatuko dugu, eta besteen kontra, baina, egia esanda, egokiago iruditzen zaigu mozioaren erredakzioa EH Bilduk eta Geroa Baik aurkeztua zuten bezala. Argiagoa da. PSNk jendea nahasi nahi du, hitz hutsalen bidez, aldi berean alde eta kontra baleude bezala. Bai baina ez, ez baina bai...». Hortaz, lehen puntu hori aho batez onartu dute legebiltzarkideek, talde abertzaleek aurkeztutako eran.
Bigarren puntuan, PSNk, Geroa Baik eta EH Bilduk adostutako zuzenketa onartu da, Navarra Sumaren babesik gabe. Horren arabera, Nafarroako Gobernuak «ebaluazio bat» eginen du departamentu bakoitzeko plan linguistikoetan, euskarazko arreta bermatzeko beharrak ezagutzeko. Lanpostuei buruzko puntuan, baina, mozioak ez du babes nahikorik jaso: alde bozkatu dute EH Bilduk, Geroa Baik, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak (19 boto), eta kontra, berriz, PSNk eta Navarra Sumak (31 boto). Kontrako botoa justifikatzeko, gobernuari eusten dioten taldeen artean «desadostasun nabarmenak» daudela esan du Inma Juriok (PSN). Navarra Sumak, berriz, esan du administrazioa euskaldundu nahi izatea «errealitate soziolinguistikoa eta administratiboa desitxuratzea» dela: «Administrazioan euskarazko arreta jasotzeko eskubidea ez da absolutua; hala balitz, ia postu guztietan exijitu beharko genuke euskara». Halako planteamendu bat funtzionario elebakarren kontrako «inposizioa» izanen litzatekeela argudiatuta, alternatiba bakarra proposatu du parlamentari erregionalistak: «Itzulpen zerbitzua indartzea».
Behatokia eta Uema: «Sentsazio gazi-gozoa da»
Eztabaida parlamentarioak «sentsazio gazi-gozoa» utzi diela nabarmendu du Aitor Elexpuruk, Berako alkate eta Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko kideak: «Mozioaren lehen puntuak onartu dituzte. Garrantzitsua da hori, baina baliabideak jarri behar dira euskarazko arretarako zerbitzu guztiak bermatzeko». Urtarrilean, agerraldia egin zuten Uemak eta Hizkuntz Eskubideen Behatokiak parlamentuan, euskarazko arreta berma dadila eskatzeko. Orduan nabarmendu zuten herritarrek euskaraz egin ditzaketen tramite telematikoak ez direla %25 ere, eta udalei dagokienez egoera are makurragoa dela: «Ia urtero etortzen gara parlamentura hau aldarrikatzera, eta, oraingoz, egoera ez da aldatu: udalek tramite elektronikoen %2,3 soilik egin ditzakegu euskaraz. Hori hutsaren hurrengoa da», esan du Elexpuruk.
Behatokiko zuzendari Agurne Gaubekak ere «baliabideak eta neurri zehatzak» eskatu ditu, egoera onbideratzeko: «Parlamentuko taldeek onartu dute Nafarroako Gobernuak euskarazko tramite elektronikoak bermatu behar dituela, baina argi dago bestelako neurriak behar direla: lanpostu elebidunak ezarri behar dira departamentuz departamentu, herritarrei arreta euskaraz eman ahal izateko. Izan ere, administrazioan euskarazko zirkuituak onartzen badira, herritarrak euskaraz artatzeko gai izango diren langileak beharko ditugu».
Hori dela eta, galdera bat planteatu du Behatokiko buruak: «Nola bermatu nahi dute zerbitzu elebiduna, ez bada lanpostu elebidunik ezartzen eta euskara ez bada aintzat hartzen departamentuetako lan deialdietako merezimenduetan?». |
2022-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/209716/zamaketarien-lan-gatazka-hilabete-batean-konpon-daitekeela-uste-du-barkalak.htm | Ekonomia | Zamaketarien lan gatazka «hilabete batean» konpon daitekeela uste du Barkalak | Negoziazioak izaten ari dira, eta Bilboko portuko agintaritzako presidenteak azaldu du behin-behineko langileen egoera hobetuko litzatekeela. Athleticeko presidente izateko hautagaitza baten buru izatea eskaini diotela onartu du, baina ez berari bakarrik. | Zamaketarien lan gatazka «hilabete batean» konpon daitekeela uste du Barkalak. Negoziazioak izaten ari dira, eta Bilboko portuko agintaritzako presidenteak azaldu du behin-behineko langileen egoera hobetuko litzatekeela. Athleticeko presidente izateko hautagaitza baten buru izatea eskaini diotela onartu du, baina ez berari bakarrik. | Baliteke Bilboko portuko zamaketarien lan gatazka konpontzear egotea. Rikardo Barkala portuko presidenteak «hilabete bateko» kontua izan daitekeela azaldu du azpiegituraren azken urteko balantzea azaltzeko eginiko agerraldian. Haren ustez, bi aldeak, zamaketarien ordezkariak eta Bilboko portuko zamaketa enpresak, akordiotik «oso gertu» daude. BERRIAk jakin ahal izan duenez, zamaketa enpresek sei urteko lan hitzarmena eskaini die zamaketariei, eta lehen hiruretan Bilbo Estibak pilaturik duen sei milioi euroko zorrari aurre egin beharko litzaioke. Halaber, zamaketariek lan baldintzak okertzea onartu beharko lukete.
«Epe ertain edo luzeko hitzarmen bat sinatu behar da, bai edo bai». Barkala oso irmo mintzatu da zamaketarien akordioaren garrantziaren inguruan. «Alde guztiek dakite 2020ko udazkeneko grebak kalte handia egin zuela». Presidenteak nabarmendu du pertsonalki murgilduko dela negoziazioetan, eta oso kontuan izango duela behin-behinekoen egoera: «Ez dut portuko presidente bezala esaten. Gizaki bezala ere diot langile horien baldintzak duindu egin behar direla». BERRIAk erreportaje batean azaldu zuen haien egoera.
Barkala bera ere albiste izaten ari da; zurrumurruen arabera, Athleticeko presidente izateko hauteskundeetara aurkezteko asmotan dabil. Berak onartu du jende talde batek eskaini diola hautagaitza baten buru izatea, baina ez berari bakarrik. Halere, esan duenez, oraingoz ez du portuko agintaritza uzteko asmorik, eta ez du baztertu bi karguak uztartzea: «Oraingoz ez dago hauteskunde deialdi ofizialik. Baina demagun, hipotesi gisa bakarrik, hauteskundeak daudela Athleticen, eta ekainaren 1ean Athleticeko presidente naizela. Bada, orduan ez nioke utziko portuko agintaritzako buru izateari». |
2022-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/209717/2354-urteko-kartzela-zigor-eskaera-josu-urrutikoetxearentzat-zaragozako-atentatuagatik.htm | Politika | 2.354 urteko kartzela zigor eskaera Josu Urrutikoetxearentzat, Zaragozako atentatuagatik | Fiskalak eta akusazio partikularrak 1987an Zaragozako Guardia Zibilaren kuartelaren aurka egitea leporatuta eskatu dute milaka urteko zigorra. ETAk bere gain hartu zuen atentatu hura. | 2.354 urteko kartzela zigor eskaera Josu Urrutikoetxearentzat, Zaragozako atentatuagatik. Fiskalak eta akusazio partikularrak 1987an Zaragozako Guardia Zibilaren kuartelaren aurka egitea leporatuta eskatu dute milaka urteko zigorra. ETAk bere gain hartu zuen atentatu hura. | 2.000 urte baino gehiago eskatu dituzte Josu Urrutikoetxearentzat 1987an Zaragozako Guardia Zibilaren kuartelaren aurka (Espainia) egindako atentatuagatik. Zehazki, fiskalak 2.354 urteko espetxe zigorra galdegin du: hildako bakoitzarengatik —11 pertsona—, 30 urte; eta hiltzen saiaturiko bertze 88 lagunengatik, 23na urte. Sekula bete ezinezko zigor batuketa bat da emaitza.
Akusazio partikularrak are gehiago nahi du: 2.774 urteko espetxe zigorra, hain zuzen. Atentatutik bizirik atera ziren bi kidek eta Guardia Zibilen Espainiako elkarteak osatzen dute akusazio partikularra, eta eskatu dute ETA atentatu horretan hiltzen saiatu zen pertsona bakoitzarengatik 26 urteko espetxe zigorra jartzea —eta ez 23koa—. Akusazioen ustez, gainera, hiltzen saiaturikoak 94 lirateke, eta ez 88.
Fiskaltzak bere idatzian argudiatu du Urrutikoetxea dela Zaragozako Guardia Zibilaren kuarteleko hilketen egilea. Adierazi du ETAko «batzorde exekutiboko» kidea zela atentatua gertatu zenean.
Espainiako Auzitegi Nazionalak joan den azaroan ebatzi zuen Urrutikoetxea Zaragozako atentatuagatik epaituko zuela. Aurrez, 2020ko azaroan, Frantziako Kasazio Auzitegiak euskal preso ohia Espainiaratzearen alde egin zuen auzi horregatik beragatik. Fiskalak gaur gogoratu du, nolanahi ere, Frantziak oraindik ez duela Urrutikoetxea Espainiaratzeko dekretua igorri. |
2022-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/209718/ia-50-jarduera-egingo-dituzte-bilboko-inauterietan.htm | Bizigiro | Ia 50 jarduera egingo dituzte Bilboko inauterietan | Aurten aratusteak itzuliko dira Bizkaiko hiriburura, 2021ean bertan behera geratu eta gero. Ohiko jarduerak egingo dituzte, oro har, formatu txikiagoan edota moldatuta. Otsailaren 24tik martxoren 1era ospatuko dituzte, baina larunbat eta igande hauetarako ere ekintzak antolatu dituzte. | Ia 50 jarduera egingo dituzte Bilboko inauterietan. Aurten aratusteak itzuliko dira Bizkaiko hiriburura, 2021ean bertan behera geratu eta gero. Ohiko jarduerak egingo dituzte, oro har, formatu txikiagoan edota moldatuta. Otsailaren 24tik martxoren 1era ospatuko dituzte, baina larunbat eta igande hauetarako ere ekintzak antolatu dituzte. | Pandemia jazo aurretik Bilbon egindako azken jaiak izan ziren inauteriak, eta, bi urte geroago, hiribilduak berreskuratuko dituen lehenak izango dira. Datozen larunbatean eta igandean, eta otsailaren 24tik martxoaren 1era bitarte, ia 50 jarduera egingo dituzte hiribilduko hainbat gunetan. Bilboko Jai Batzorde Mistoko ordezkariek goizean aurkeztu dute egitaraua udaletxean egindako prentsaurrekoan: batzordeko zuzendari eta udaleko Lankidetzako, Bizikidetzako eta Jaietako Saileko zinegotzi Itziar Urtasunek eta Bilboko Konpartsak Federazioko bozeramaile Ioritz Varonak eman dute xehetasunen berri. Halaber, Ibon Koteron albokariak eta Gemma Martinez aktoreak ere hartu dute parte agerraldian; hau da, aurtengo Farolin eta Zaranbolas, hurrenez hurren.
Aurtengo aratusteek betikoen antza izango dute, gutxi asko: pare bat ekintza bertan behera utzi dituzte, baina aurreko urteetako jarduera gehienak mantendu dituzte, formatu txikiagoan edota moldatuta. Ikastetxeen desfilea, txokolatada eta Gastrogunea ez dira egongo 2022an. Horien ordez, ikastetxeek mozorrotutako ikasleen argazkiak bidaltzeko aukera izango dute, beste modu batera ere parte hartu ahal izateko; eta merkatu bat antolatuko dute Albia lorategian otsailaren 26an, sukaldaritza jarduerarik gabekoa. Bestalde, egun bereko mozorro desfile eta lehiaketaren ibilbidea aldatu egin dute, jende pilaketak saihesteko: Diputazio kaletik abiatuko da, eta Plaza Biribiletik eta Areatzatik igaroko da. Mozorroetarako, Jai Batzorde Mistoak gai hau proposatu du: Txikitik handira. «Pandemia garaian gauza txikiak handi izan direlako», azaldu du Urtasunek.
Egitarau oparoa
Larunbat honetan egingo dira lehenengo jarduerak. 20:00etan, Aratusteetako Koplen lehiaketa egingo dute Kafe Antzokian, eta, ondoren, 22:00etan, Sutan taldeak kontzertua emango du. Igandean, 12:00etatik aurrera, Aratusteetako X. Torrada eta Pontxe lehiaketa egongo da Plaza Barrian.
Otsailaren 24an, osteguna, Zazpikaleak girotuko ditu Orkestra Elektrotxarangaren kalejirak, 20:00etatik aurrera. 25ean, ostirala, Farolin eta Zaranbolas epaituko dituzte, 19:00etatik aurrera. Larunbata izango da egunik garrantzitsuena, eta jarduera gehien izango dituena; besteak beste, ikastaroak eta Albia lorategiko merkatua egingo dituzte goizean, eta mozorroen lehiaketa, 16:00etatik aurrera. Horiez gain, Areatzan, Oinutsik erromeriak kontzertua emango du 17:15ean, eta Lekittoko Deabruak taldeak piroteknia eta albokarien ibilbide bat egingo du 19:30etik aurrera. 21:30ean, Bocabeats ikuskizuna hasiko da Plaza Barriko karpan.
Otsailaren 27an, igandea, Gaztedi dantza taldeak Zuberoako maskaradak eramango ditu Bilboko Plaza Barriko karpara, 18:30ean hasita. Astelehenean, Bilboko Udalaren Bandak eta DJ Xaiborrek kontzertua emango dute Plaza Barriko karpan, 12:30ean, eta, 17:00etan, Txirri, Mirri eta Txiribitonen Bart, non ote nintzen ni? ikuskizuna izango da Campos antzokian. Asteartean, 12:30ean Bilboko Udal Txistulari bandak joko du Plaza Barriko karpan, 19:30ean kandelak banatuko dira toki berean, eta 20:00etan sardinaren erreketari ekingo diote Arriaga plazan, 2022ko aratusteei bukaera emateko. |
2022-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/209719/hilaren-hasierarekin-alderatuta-ospitaleratuak-ia-erdira-urritu-dira.htm | Gizartea | Hilaren hasierarekin alderatuta, ospitaleratuak ia erdira urritu dira | Eboluzio positiboa ikusten da datuetan, eta pandemia mendean hartzeko bidea «aurrera» doala adierazi du Sagarduik | Hilaren hasierarekin alderatuta, ospitaleratuak ia erdira urritu dira. Eboluzio positiboa ikusten da datuetan, eta pandemia mendean hartzeko bidea «aurrera» doala adierazi du Sagarduik | Gaur goizean, hedabideetan egindako adierazpenen bidez aurreratu nahi izan du Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik izurriaren jarraipen datuak hobera ari direla. Erietxeetako egoera nabarmendu du, bereziki. ZIUetan bi astean pazienteak %20 urritu direla jakinarazi du.
Eta datuetara begira, Hego Euskal Herri osoa erreferentzia hartuta, hobekuntza agerikoa da. Otsailaren 3an, 116 paziente zeuden Hego Euskal Herriko erietxeetan ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan: atzo, 82 ziren. Ospitaleratze berriak orduan 91 izan ziren; atzo, 33. Ospitaleratuak guztira 860 ziren hilabete hasieran, eta orain 442 dira. Ia erdira urritu dira.
Horiek horrela, izurria mendean hartzeko bidea «aurrera» doala defendatu du Osasun sailburuak. Onartu du, hala ere, «zuhur» jokatu behar dela oraindik. Bete beharreko neurrien berri gizarteak baduela argudiatu du, eta konplitu egin behar direla jarraibide horiek.
Hobekuntzari esker erietxeetako egoera hobera ari dela adierazi du. Igaro hilabeteotan atzeratu egin behar izan dituzte hainbat ebakuntza, baina goizetako martxa guztiz berreskuratu dutela esan du, eta arratsaldetakoarekin ere onbidearen ari direla.
COVID-19a eragiten duten birusaren transmisioa, hala ere, handia da oraindik. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak 1.037 positibo atzeman zituen atzo. Nafarroan, 351, eta denera, 1.388. Egindako testen %17k positibo eman zuten. |
2022-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/209720/hondurasko-presidente-ohia-espetxeratu-dute.htm | Mundua | Hondurasko presidente ohia espetxeratu dute | Justizia Auzitegi Gorenak behin-behineko kartzela zigorra ezarri dio Juan Orlando Hernandezi, narkotrafikoa eta ustelkeria egotzita. AEBek estatuburu ohia estraditatzeko eskatu dute. | Hondurasko presidente ohia espetxeratu dute. Justizia Auzitegi Gorenak behin-behineko kartzela zigorra ezarri dio Juan Orlando Hernandezi, narkotrafikoa eta ustelkeria egotzita. AEBek estatuburu ohia estraditatzeko eskatu dute. | Hondurasko presidente ohi Juan Orlando Hernandezi behin-behineko espetxe zigorra jarri dio Justizia Auzitegi Goreneko epaile Edwin Ortezek, AEB Amerikako Estatu Batuek estatuburu ohia estraditatzeko eskaera jaso ondoren, narkotrafikoagatik eta ustelkeriagatik.
Hernandezen defentsak martxoaren 16an aurkeztu beharko ditu haren aldeko frogak auzitegian. Beraz, defentsa taldeak hilabete izango du agintari ohia ez estraditatzeko beharrezko informazioa biltzeko. Haren abokatuek, gainera, eskatu dute Hernandezek bere etxean bete dezala atxiloaldia, baina epaileak atzera bota du haien eskaera, Justizia Auzitegia Gorenak emandako autoan oinarrituta. Hala, presidente ohia indar berezien eskuadroian espetxeratuta dago, Tegucigalpan.
Segurtasun neurri gogorrak ezarri dituzte auzitegiaren inguruan, eta presidente ohiaren ehunka jarraitzaile ere joan dira hara Hernandezi babesa adierazteko.
Hondurasko Poliziak asteartean atxilotu zuen Hernandez, herrialdeko epaile batek aginduta, AEBek Hondurasko hiriburuan duten enbaxadak Kanpo Arazoetako Ministerioari eskatu eta gero presidente ohia estraditatzeko. Hernandezi hiru delitu leporatu dizkio Washingtonek: droga AEBetara inportatzea, arma trafikoa eta ustelkeria.
Hain zuzen, AEBek narkotrafiko sare batean parte hartu izana egotzi diote agintari ohiari, Kolonbiatik eta Venezuelatik Hondurasera bidalitako hainbat kokaina tonako kargamentuak jasotzeko, besteak beste. Droga airez eta itsasoz garraiatzen zuten Hondurastik Guatemalara, azkenik AEBetara eramateko. Orotara, 500.000 kilo kokaina garraiatu zituzten 2004tik. Presidente ohiari «milioika dolar eman zizkioten Hondurasko, Mexikoko eta beste herrialde batzuetako narkotrafikatzaileek eroskeria tarteko, haiek babestearen truke».
Hernandez Xiomara Castro egungo presidentearen —urtarrilaren 27an hartu zuen kargua— aurretik egon zen agintean, zortzi urtez. |
2022-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/209721/errusiak-aebei-erantzun-die-prest-dagoela-neurri-laquotekniko-militarrakraquo-hartzeko.htm | Mundua | Errusiak AEBei erantzun die prest dagoela neurri «tekniko-militarrak» hartzeko | Segurtasun eskaerak aintzat ez hartzea egotzi dio Moskuk Washingtoni. Publiko egin du erantzuna, iruditzen baitzaio sekretupean edukiz gero iritzi publikoak jarraituko duela «gezurrez betetzen». Nabarmendu du tropak ezin direla «egun bakarrean» itzuli baseetara. | Errusiak AEBei erantzun die prest dagoela neurri «tekniko-militarrak» hartzeko. Segurtasun eskaerak aintzat ez hartzea egotzi dio Moskuk Washingtoni. Publiko egin du erantzuna, iruditzen baitzaio sekretupean edukiz gero iritzi publikoak jarraituko duela «gezurrez betetzen». Nabarmendu du tropak ezin direla «egun bakarrean» itzuli baseetara. | Errusiak ez du baztertzen neurri «tekniko-militarrak» hartzea, ikusten badu AEBek eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak ez dutela borondaterik Ukrainako auziaren bueltan segurtasun berme «sendoak eta lotesleak» negoziatzeko. Hori nabarmendu du Moskuk, Kremlinek egindako segurtasun eskariei erantzunez Washingtonek eta aliantza militarrak egindako planteamenduari ihardetsiz. Errusiaren ustez, AEBek ez diote «modu eraikitzailean» erantzun segurtasun bermeei buruz egindako proposamenari. «Saiatzen dira [AEBak] haiei eta aliatuei abantaila emango dieten egoerak sortzen, proposamenen izaerari muzin eginez», kritikatu du Moskuk, Atzerri Ministerioak Interfax berri agentziaren bidez zabaldutako eta AEBen Moskuko enbaxadore John J. Sullivani emandako hamar orrialdeko dokumentuan.
Moskuk joan den urtarrilaren 27an jaso zuen AEBek eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak egindako planteamendua, eta adierazi izan du proposamenak ez duela asebetetzen. Etxe Zuriak eta aliantzak muzin egin zieten eskari nagusiei: NATO Europa ekialderantz egiten ari den hedatzea gelditzea eta Ukraina eta Georgia —Sobietar Batasuneko errepublikak izandakoak biak ala biak— aliantza militarreko kide bihurtzeko aukera baztertzea. Hori dela eta, Kremlinek berriro eskatu die AEBei «Europa erdialdean, ekialdean, eta Baltikoko herrialdeetan» dituen indar militarrak eta armak erretiratzeko. Eskatu die, gainera, ez diezazkiotela arma gehiago eman Kievi, eta ez ditzala Ukrainako armadarekin maniobra militar gehiago egin.
Ukraina bera zuzenean aipatuta, Moskuk nabarmendu du Etxe Zuriak Ukrainako Gobernua presionatu beharko lukeela Donbassko gerran su-eten bat finkatzeko asmoarekin 2015ean sinatutako Minskeko Akordioak bete ditzan. Washingtonek armagabetzeaz negoziatzea proposatu zion Moskuri, eta Kremlinek erantzun dio prest dagoela armen kontrolari buruz hitz egiteko, baina segurtasunari, oro har, erantzun «integral bat» eman nahi diola. Joe Biden AEBetako presidenteari errepikatu dio, bide batez, «inoiz» ez duela izan Ukraina inbaditzeko asmorik, eta orain ere ez duela.
Mendebaldeak proposamena bidali zuenean, Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak adierazi zuen Etxe Zuriak ez zuela idatzia publiko egingo, eta espero zutela Errusiak ere gauza bera egitea. Joan den otsailaren 2an El País egunkariak argitara atera zituen bi dokumentu. Errusiak publiko egingo du gaur erantzuna. «Uste dugu ezinbestekoa dela gure herrialdeetako gizarte zibilek jakitea zer gertatzen ari den eta zer jarrera defendatzen duen bakoitzak», argudiatu du Sergei Lavrov Atzerri ministroak, erabakia justifikatzeko. Uste du sekretupean mantenduz gero iritzi publikoak jarraituko duela «gezurrez betetzen».
Mendebaldeko potentziak esaten ari dira Errusiak Ukraina inbaditzeko arriskua dagoela. Moskuk duela bi egun iragarri zuen Ukrainako mugaren inguruan zituen tropa batzuk erretiratzen hasi zela, han egiten ari ziren «zereginak» bukatu dituztela iritzita. Defentsa Ministerioak gaur jakinarazi du, gainera, Krimean, 2014an anexionatutako penintsulan, «zama arriskutsuekin eta astunekin» maniobrak egiten aritu diren hamar konboik erretiratzeko bidea hartu dutela. Ekipamendu militarra duen tren bat ere atera da Krimeatik, Interfax Errusiako berri agentziak zabaldu duenez. Errusiako eta Bielorrusiako armadak maniobra militarrak egiten ari dira Bielorrusian joan den ostegunetik, eta, «iragarri bezala», Lavrovek adierazi duenez, igandean dira bukatzekoak. Halere, Vladimir Putin eta Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako presidentea bihar dira Moskun bilera bat egitekoak, eta bigarrenak ohartarazi du Errusiako soldaduak «behar beste denboraz» egongo direla Bielorrusian. «Gure lurra da hau».
7.000 soldadu gehiago, AEBen arabera
Nolanahi ere, Mendebaldeko agintariak mesfidantzaz hartzen ari dira Moskuren iragarpenak; ez dituzte sinesten. Horren harira, Dmitri Peskov Kremlinen bozeramaileak gaur azpimarratu du, egunero egiten duen prentsa agerraldian, tropak ezin izan direla «egun bakarrean» itzuli dagozkien kuarteletara: «Asteak behar dira horretarako». Erresuma Baturako Ukrainaren enbaxadore Vadym Prystaiko elkarrizketatu dute BBCn, eta adierazi du Kievek ezin duela baieztatu tropen erretiratzea.
AEBen arabera, baina, Mosku gezurretan ari da esaten duenean tropak erretiratzen ari dela. Lloyd Austin Defentsa idazkariak gaur prentsaren aurrean azaldu duenez, ikusten ari dira Errusia tropak mugara hurbiltzen ari dela «pixkanaka-pixkanaka», Ukrainatik urrundu beharrean. Etxe Zuriko funtzionario batek atzo kazetari batzuei adierazi zienez, Errusiak beste 7.000 soldadu hedatu ditu Ukrainako mugan azken egunetan. NATOk eta Pentagonoak uste dute Putinek 150.000 militar inguru hedatu dituela guztira Ukraina inguruan —duela gutxi esaten zuten 100.000 inguru zirela—. AEBek orain egun batzuk ohartarazi zuten Errusiako armada otsailaren 16an, hau da, atzo hasiko zela Ukraina inbaditzen.
Zelenski eta NATO
Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik errepikatu du, gaur, NATO «segurtasun berme bat» dela, eta Ukrainak eskubidea duela aliatuak aukeratzeko. «Gure independentzia ez galtzeko berme bat da NATO», azaldu dio BBCri. Salatu du, gainera, EB Europako Batasuneko «herrialdeak» —ez du izenik eman— Errusiaren jokoan sartzen ari direla eta hori ez zaio «zuzena» iruditzen.
Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusiak nabarmendu du aliantza militarra «laguntza politikoa eta praktikoa» eskaintzen ari zaiela Ukrainari eta Georgiari. Biek nahi dute NATOko kide bihurtu, eta, hain zuzen, Ukrainako eta Georgiako defentsa ministroek ere parte hartu dute aliantzako estatuetako Defentsa ministroek Bruselan gaur egindako bileran.
Bihar ESLA Europako Segurtasun Lankidetzako Antolakundearen bilera egitekoak dira, Ukrainak eskatuta. Errusiari eskatu behar zioten bere ekintza militarren berri emateko, baina Moskuk ez parte hartzea erabaki du. «Armadak egindako ekintzak lotuta daude unitate militarren mugimenduarekin, eta horiek borrokarako entrenamenduak egiten dituzte; beraz, ez da beharrezkoa izaten horren berri ematea», adierazi dio Atzerri Ministerioko iturri batek TASS agentziari. |
2022-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/209722/martxoaren-26rako-manifestaziora-deitu-dute-bilbon-argindarraren-garestitzea-salatzeko.htm | Gizartea | Martxoaren 26rako manifestaziora deitu dute Bilbon, argindarraren garestitzea salatzeko | Hainbat taldek gaur dinamika bat aurkeztu dute kostu energetikoaren igoeraren aurka. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hamar etxetik batean pobrezia energetikoa jasaten dute, eta, horregatik, premiazko neurriak hartzeko eskatu dute | Martxoaren 26rako manifestaziora deitu dute Bilbon, argindarraren garestitzea salatzeko. Hainbat taldek gaur dinamika bat aurkeztu dute kostu energetikoaren igoeraren aurka. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hamar etxetik batean pobrezia energetikoa jasaten dute, eta, horregatik, premiazko neurriak hartzeko eskatu dute | Pobrezia energetikoaren aurkako eguna izanik, Bilboko eta inguruko herrietako hainbat talde ekologistak, sindikatuk, auzo elkartek, etxebizitzaren aldeko plataformak eta gazte eragilek dinamika bat aurkeztu dute, Lapurretari ez, energiarako eskubidea lelopean. Pobrezia energetikoa arazo «larria» dela deritzote, eta, egun argindarra eta bizimodua garestitzen ari diren honetan, are larriagoa.
Bilbon egin duten prentsaurrekoan azaldu dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hamar etxebizitzatik batean pobrezia energetikoa jasaten dutela. 70.000 etxe inguru dira, haien datuen arabera. Aldi berean, komunikabideetan azpimarratzen denez, argindar taldeen mozkinak gorantz doaz. Iberdrolak, «beste enpresa batzuen antzera», 3.811 milioi euro garbi irabazi zituen. «Argindar enpresen irabaziak eta pobrezia energetikoa txanponaren bi aldeak dira», adierazi dute.
Taldeon ustez, argindarraren garestitzearekin batera, elikagaiak eta alokairuak gorantz doaz, eta, horregatik, «geroz eta zailagoa da askorentzat duin bizitzea. Honek guztiak prekaritate larri batera kondenatzen gaitu».
Egoera horri aurre egiteko, premiazko neurriak hartzea eskatu dute. Alde batetik, galdegin dute amai daitezela argindar mozketak eta geldi dadila argindar fakturari aurre egin ezin dietenen zorpetzea. Ezinbestekotzat jotzen dute, halaber, argindar enpresen aberastasunari «mugak jartzea».
Hori guztia aldarrikatu eta argindarraren garestitzea salatzeko, manifestaziora deitu dute martxoaren 26rako, Bilbon, arratsaldez. |
2022-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/209723/nafarroako-unibertsitateak-david-beriainen-lanari-aitortza-egin-dio.htm | Bizigiro | Nafarroako Unibertsitateak David Beriainen lanari aitortza egin dio | Beriainen alargun Rosaura Romerok Luka Brajnovic saria jaso du. Beriain eta Roberto Fraile iazko apirilean hil zituzten, Burkina Fason, dokumental bat grabatzen ari zirela. | Nafarroako Unibertsitateak David Beriainen lanari aitortza egin dio. Beriainen alargun Rosaura Romerok Luka Brajnovic saria jaso du. Beriain eta Roberto Fraile iazko apirilean hil zituzten, Burkina Fason, dokumental bat grabatzen ari zirela. | Nafarroako Unibertsitateak Luka Brajnovic saria eman ohi du, askatasunaren eta giza balioen alde lan egin duten komunikatzaileen ibilbideari aitortza egiteko. Brajnovic kazetaritza deontologiako irakaslea izan zen Nafarroako Unibertsitatean 30 urtez, eta harengatik jarri zioten izen hori sariari. Aurtengo saria David Beriain kazetari eta ekoizlearentzat izan da (Artaxoa, 1977 - Burkina Faso, 2021). Haren alargun Rosaura Romerok jaso du —ikus-entzunezko ekoizlea da—. Sari ekitaldian parte hartu du ere Marc Marginedasek ere —Beriainen laguna eta 2019ko Luka Brajnovic sariduna—. Romero alargunak zera esan du: «Beriainenak bezalako bizitzak aberatsak eta emankorrak dira. Kontrastez beteriko gizon bat zen: tipula bat bezalakoa zen, geruza asko zituen, eta horrek handiagoa egiten zuen». Romeroren arabera, Artaxoako kazetariak bere beldurrak zituen, baina haren energia «amaigabea» zen. Marginedasek Iraken ezagutu zuen Beriain. Hala gogoratu du: «Iraken eman zezakeen atzean geratzen diren horietakoa zela. Baina kontrakoa: pelotoiko bizkorrenetakoa zen». Marginedasen arabera, Beriainek talentua eta karisma «sekulakoa» zen. «Kazetari gisa zakur harrapari baten modukoa zen».
Beriain eta Roberto Fraile iazko apirilean hil zituzten, parke naturaletako ehizari buruzko dokumental bat filmatzen ari zirela. Gatazka guneetan zaildutako kazetariak ziren Beriain eta Fraile. Nafarroako kazetariak ekoitzitako azkeneko lana Palomares dokumental saioa izan zen —maiatzean estreinatu zuen Movistar Plusek—.
Gaur arratsalderako, bestalde, Artaxoako Udalak ekitaldi bat antolatu du Beriain omentzeko. 18:00etan hasiko da topaketa. |
2022-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/209724/mozal-legea-erreformatzearen-alde-egin-du-eusko-legebiltzarrak.htm | Gizartea | 'Mozal legea’ erreformatzearen alde egin du Eusko Legebiltzarrak | EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk babestu dute eskaera. EH Bilduk legea indargabetzeko galdegin du. | 'Mozal legea’ erreformatzearen alde egin du Eusko Legebiltzarrak. EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk babestu dute eskaera. EH Bilduk legea indargabetzeko galdegin du. | PP-C’s taldeak eraman du gaia Eusko Legebiltzarreko osoko bilkurara. Ertzaintza eta Estatuko Segurtasun Indarren «duintasuna eta eskubideak» bermatzeko indarrean den legedia babestu du eskuineko taldeak, eta, hala, eskatu du atzera botatzeko mozal legea edo Herritarren Segurtasuna Babesteko legea erreformatzeko Espainiako Kongresuan diren ekinbideak. PP-C’s-ren proposamenak Voxen aldeko babesa baino ez du jaso, eta bertan behera geratu da. Haren ordez, EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk adostutako proposamenak egin du aurrera, talde horien botoekin. Puntu bakarra du testuak: adierazten du «beharrezkoa» dela mozal legea erreformatzea, modu horretan, «herritarren eskubideak eta askatasunak defendatzeko nazioarteko estandarrak» beteko dituen lege bat lortzeko. Jon Andoni Atutxa EAJko legebiltzarkideak adierazi du espero duela legealdi honetan mozal legea erreformatzea, eta aldaketa horiek «sakonekoak» izatea. Hala, azpimarratu du erreformaren helburua dela oinarrizko eskubideak eta askatasun publikoak babestea, bereziki biltzeko eta manifestaziorako eskubideak, adierazpen eta informazio eskubideak, askatasun sindikala eta grebarako eskubidea. Izan ere, ohartarazi du mozal legea «atzerapausoa» dela herritarren eskubide indibidual eta kolektiboetan. Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUko bozeramaileak argi utzi du erreformaren bidez mozal legea «deuseztatzea» lortu nahi dutela. PSE-EEko Txarli Prietok, berriz, azpimarratu du legearen helburua izan behar duela «askatasuna eta eskubideak» segurtasunaren aurretik jartzea. Oso kritiko agertu da EH Bilduko Julen Arzuaga. Gaitzetsi du lege horrek «delitu» bilakatu nahi dituela kazetaritza egitea eta adierazpen askatasuna, eta oinarrizko eskubideak urratzen dituela. Horrez gain, osoko zuzenketa baten bitartez legebiltzar taldeei eskatu die mozal legearen aurka agertzeaz gain, araua ez aplikatzeko konpromisoa hartzeko. Hain justu, Arzuagak EAJri gogoratu dio mozal legearen aurka egonagatik 2016tik «45.000 aldiz» ezarri duela lege hori Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Halaber, EAJri eta PSE-EEri aurpegiratu egin die 2016an Eusko Legebiltzarrean bozkatu zutenaren aurka egitea gaur; orduko hartan, bi talde horiek eta EH Bilduk mozal legearen aurkako proposamen bat babestu zuten, eta hura ez ezartzeko konpromisoa hartu. |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/209725/berrikuntza-ponpatuz.htm | albisteak | Berrikuntza ponpatuz | Jasangarritasun-irizpideen arabera fabrikatzea ondo dago, baina dagoeneko fabrikatuta dagoen ekipo bati beste bizialdi bat ematea hobeto dago. Horixe da Innobasqueren Kasu Praktikoen Bankuko partaide den Emica industria-ponpa zentrifugoen Bizkaiko fabrikatzaileak etsenpluaren bidez predikatzen duena.} | Berrikuntza ponpatuz. Jasangarritasun-irizpideen arabera fabrikatzea ondo dago, baina dagoeneko fabrikatuta dagoen ekipo bati beste bizialdi bat ematea hobeto dago. Horixe da Innobasqueren Kasu Praktikoen Bankuko partaide den Emica industria-ponpa zentrifugoen Bizkaiko fabrikatzaileak etsenpluaren bidez predikatzen duena.} | Ponpa zentrifugoak ponpa hidrauliko mota bat dira, eta energia mekanikoa energia hidraduliko bihurtzen dute, fluido bati presioa emateko. Hau da, likidoak emari eta distantzia handietan ponpatzeko aukera ematen dute, eta, beraz, industria-sektore askotan funtsezkoak dira, hala nola industria petrokimikoan, elikagaien industrian eta industria elektrikoan. Hainbeste erabilera dituztenez, txantxa gisa esan dezakegu funtsezkoak direla baita lapurreta ikusgarrienetan ere. La casa de papel telesaila ikusi dutenek ulertuko dute. Askotariko azken erabilera horiez gain, beste abantaila batzuk ere badituzte; hala nola: mekanismo sendoa dute, edo mantentze-lan txikia behar dute; faktore horiei esker, ematen du haientzat ez direla urteak pasatzen.
Baina pasatzen dira. Adibidez, Emicak 120 urte baino gehiago daramatza horrelakoak fabrikatzen Abanto-Zierbenako lantegian, eta aldaketetara egokitzeko borondatea izanez gero soilik gauza liteke halako jarraipena. Horrela soilik irauten du bizirik garai eta ingurune jakin bateko jarduera dinamikoen aurrean (XX. mendearen hasierako Bizkaiko meatzaritza, siderurgia eta ontziolak), negozioa egiteko edozein industria-sektoretan eta berrogei herrialde baino gehiagotan.
Gaur egun, egokitzeko, jasangarritasun-irizpideak era sistematizatuan sartu behar dira produkzioan. Hau da, ekipo eraginkorragoak eta ekonomikoagoak garatu behar dira, ingurumena gehiago errespetatzeaz gain. Eta horixe da Bizkaiko enpresa horrek duela lau urte bere buruari ezarri zion helburua; berrikuntza aldarrikatzea, bere ponpa guztiak estu hartu eta bezeroei balio erantsi handiagoa eskaintzeko.
Horrela, Emicak hainbat proiektu garatu ditu estrategia horrekin bat eginda, eta, horien artean, hiru hauek nabarmentzen dira: EcoPump, ekodiseinuaz baliatzen dena likido garbiak bulkatzeko behe-presioko eta erdi-presioko ponpa berri bat fabrikatzeak ingurumenenean duen inpaktua minimizatzeko; EPAdis, produktu hedatuaren kontzeptuan oinarritzen dena ponpak eta motorrak osatutako sistemaren errendimendua optimizatzeko; eta, batez ere, EMBeR, egitasmo erabat aitzindaria sektorea ekonomia zirkularrera hurbiltzeko, birmanufakturari esker. Edo, bestela esanda, erabilitako ekipo edo produktu bati (hondatua, higatua edo zaharkitua) jatorrizko errendimendua itzultzen dioten soluzioei esker, birfabrikazio-prozesua amaitutakoan produktu edo ekipo hori berri baten baliokidea (edo hobea) izango dela bermatuz, baina lehengaiak eta zerotik ekoizteko behar den energia aurreztuz. Azken proiektu horrek 2018an eman zituen lehen pausoak Ihobe, Instituto Fraunhofer eta Mondragon Unibertsitatea erakundeen eskutik, eta, horri esker, gaur egun Emicaren lantegitik ateratzen diren ekipoen %10 inguru zaharberrituak dira.
Bestalde, enpresa digitalizaziora egokitzeko lanean ari da, bai bere burua bai bere produktuak egokitzeko. Hori dela eta, HEIN (hondakinak, energia eta ingurumena) arlo bat gaitu zuen aldi berean, entsegu-bankua modernizatu zuen, eta monitorizazio-sistemez hornitu zuen. Sistema horiek aukera ematen dute diseinu-prozesuan ponpa mota bakoitzak ondoren izango duen funtzionamendu-baldintza errealak erreplikatzeko. Gainera, ponpei teknologia digitalak txertatzeko modua ikertzen hasi da, ponpa horiek beren funtzionamenduari buruzko datuak erregistra ditzaten, eta, adibidez, beren osagaien higaduraren ondoriozko arazoei aurre har diezaieten. |
2022-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/209726/eragileek-hamabost-egun-gehiago-izango-dituzte-hezkuntza-itunari-ekarpenak-egiteko.htm | Gizartea | Eragileek hamabost egun gehiago izango dituzte hezkuntza itunari ekarpenak egiteko | Eragileek eta alderdiek martxoaren 4ra arte izango dute aukera akordiorako aurkeztu duten lehen zirriborroari ekarpenak egiteko. Legebiltzarkideak hilaren 7an elkartuko dira zuzenketak eztabaidatzeko. | Eragileek hamabost egun gehiago izango dituzte hezkuntza itunari ekarpenak egiteko. Eragileek eta alderdiek martxoaren 4ra arte izango dute aukera akordiorako aurkeztu duten lehen zirriborroari ekarpenak egiteko. Legebiltzarkideak hilaren 7an elkartuko dira zuzenketak eztabaidatzeko. | Atzeratu egingo da hezkuntza akordioa. Aste honetan hainbat alderdik egindako eskaerei erantzunez, Eusko Legebiltzarrean itunaren oinarriak zehazteko sortutako lantaldea gaur eguerdian bildu da, eta aho batez hartu dute erabakia: lehen zirriborroari ekarpenak egiteko epea luzatuko dute. Hain zuzen ere, berez alderdi politikoek eta hezkuntza eragileek bihar arte zuten ekarpenak egiteko aukera, baina, gaur hartutako erabakiaren ondorioz, beste hamabost egun izango dituzte, martxoaren 4ra arte. Lantaldea martxoaren 7an elkartuko da zuzenketei buruz hitz egiteko.
Eusko Legebiltzarrak urrian erabaki zuen hezkuntza hitzarmenerako lantalde bat sortzea. Geroztik, ehun eragile inguru igaro dira bertatik, eta Kataluniara bisita bat ere egin zuten legebiltzarkideek, hango egoera bertatik bertara ezagutzeko. Gorka Alvarez (EAJ) lantaldeko presidenteak dokumentu bat osatu zuen agerraldietatik eta bidaiatik jasotako ekarpenekin, eta joan den asteartean eman zuen haren berri. Orduan, testuari ekarpenak egiteko tartea zabaldu zuten, berez, bihar arte. Ordea, aste honetan denbora gehiago eskatu du Elkarrekin Podemos-IUk, eskaera formal bat aurkeztuz —hilabete gehiago eskatzen zuten—, baita PSE-EEko idazkari nagusi Eneko Anduezak eta Carlos Iturgaiz Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako PPren buruak ere, prentsari egindako adierazpenen bidez. Halaber, EH Bilduk esana du berak berez ez zuela denbora gehiagoren beharrik, zuzenketak prest dituelako, baina akordiorako baliagarri izan badaiteke prest dagoela epea luzatzeko. Eusko Jaurlaritzak ere ez zion aterik itxi epea zabaltzeari.
Azkenean, halaxe egitea erabaki dute, eta eragileek eta alderdiek beste hamabost egun izango dituzte testuari ekarpenak egiteko. Behin ekarpenak egiteko epea amaituta, lantaldeko legebiltzarkideek haien inguruan eztabaidatu eta bozkatu beharko dute, behin betiko testua idazteko. Dokumentuak Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuratik igaro beharko du, eta, onespena jasoz gero, Eusko Jaurlaritzari igorriko diote. Hark hitzemana du testu hori oinarritzat hartuta onduko duela hezkuntza legea. Jaurlaritzaren asmoa da Gobernu Kontseiluak lege proiektua urrian edo azaroan onartzea eta, Eusko Legebiltzarretik igaro ostean, datorren urteko udaberrian onartzea legea. |
2022-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/209727/ikastolen-elkarteak-protestara-deitu-du-azterketak-euskaraz-egiteko-eskubidea-aldarrikatzeko.htm | Gizartea | Ikastolen Elkarteak protestara deitu du azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzeko | Ikastolen Elkarteak, Seaskak eta Azterketak Euskaraz taldeak elkarretaratzeak antolatuko dituzte martxoaren 4rako. Ikastola guztietan egingo dituzte, Ipar Euskal Herriko ikasleek baxoa eta brebeta euskaraz pasatzeko eskubidea dutela aldarrikatzeko. | Ikastolen Elkarteak protestara deitu du azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzeko. Ikastolen Elkarteak, Seaskak eta Azterketak Euskaraz taldeak elkarretaratzeak antolatuko dituzte martxoaren 4rako. Ikastola guztietan egingo dituzte, Ipar Euskal Herriko ikasleek baxoa eta brebeta euskaraz pasatzeko eskubidea dutela aldarrikatzeko. | Bi aste barru, martxoaren 4an, Euskal Herriko ikastoletan elkarretaratzeak egingo dituzte ikasleek, gurasoek, langileek eta euskaltzaleek, Ipar Euskal Herriko ikasleek baxoa eta brebeta euskaraz egin ahal izatea eskatzeko. Arrazoia hauxe da: «Iparraldeko ikastoletako guraso, langile eta ikasleei Euskal Herriko ikastola guztien elkartasun eta babes osoa adierazi nahi diegu, eta erakutsi Frantziako hezkuntza agintariak ez direla ari Seaskaren aurka soilik, ikastola mugimendu guztiaren aurka baizik». Ikastolen Elkarteak jakinarazi duenez, Seaskarekin eta Azterketak Euskaraz taldearekin batera antolatuko dituzte protestak, Euskal Herriko ikastola guztietan. Erakundeei, alderdi politikoei eta gainerako eragileei ere deialdiekin bat egiteko eskatu diete.
Salatu dutenez, Ipar Euskal Herriko ikasleek oraindik ez dakite baxoko berezitasunezko bi probak eta Ahozko Handia zein hizkuntzatan egingo dituzten. Frantziako Hezkuntza Ministerioak Eskualdeko Hizkuntzen eta Kulturen Irakaskuntzari Buruzko Zirkularra argitaratu zuen abenduan, eta, Ikastolen Elkarteak nabarmendu duenez, hark jasotzen du proba batzuk euskaraz egiteko aukera. Horretarako pausurik eman ez izana gaitzetsi dute: «Oraingoz, ezezkoan daude, eta kezkatuta gaude Frantziako hezkuntza instituzioen jarrerarekin. Zirkular hori aurrerapauso bat izan ordez, atzerakada bat izateko arriskuan da. Ezin dugu 30 urte atzera egin». Azaldu dutenez, 2019an Euskararen Erakunde Publikoarekin eta Frantziako hezkuntza agintariekin hitzarmen bat izenpetu zuten, ikasleek azterketa horiek euskaraz egin ahal izateko, baina hezkuntza agintariei leporatu diete akordio hori «berrinterpretatu» eta azterketak euskaraz egiteko aukera mugatu nahi izatea. Ikastolen Elkarteak joera hori gaitzetsi du: «Hitzarmena bete egin behar da, eta ikasle guztiek Ahozko Handia euskaraz egiteko aukera izan behar dute».
Brebetari dagokionean, antzeko eskaera dute: ikasleek euskaraz pasatu behar dute proba. Hala egin ezean, ikasleen eskubideak urratzen ari direla nabarmendu dute: «Azterketak euskaraz egiteko eskubidea dute gure ikasleek, eta brebetan eta baxoan ez badugu aurrerapausorik... Beren eskubideak errespetatu arte borrokatzeko prest gara». Azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzearekin batera, azkenaldian jasotzen ari diren zigorrak ere salatu dituzte. Hain zuzen, joan den ekainean, hainbat irakaslek frantsesez eginiko brebetako zientzietako azterketak zuzentzea ukatu zuten; orain, Bordeleko akademiako errektoreak zigor ekonomikoa ipini die, soldataren atxikipen bat eginez. «Gure elkartasuna adierazi nahi diegu irakasle horiei, eta Bordeleko Errektorearen jarrerarekin dugun kezka sakona partekatu nahi dugu». |
2022-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/209728/xabier-atristain-aske-utzi-dute-behin-behinean-eta-atera-da-martuteneko-espetxetik.htm | Politika | Xabier Atristain aske utzi dute behin-behinean, eta atera da Martuteneko espetxetik | Giza Eskubideen Europako Auzitegiak urtarrilean ebatzi zuen Espainiak «prozesu justu eta ekitatezkoa» izatea eragotzi ziola euskal presoari, ez baitzion inkomunikazio aldian konfiantzazko abokatu bat aukeratzen utzi. Espainiako Auzitegi Nazionalak Atristainen zigorra etetea erabaki du orain, Gorenak Estrasburgoko sententziaz ebatzi artean. | Xabier Atristain aske utzi dute behin-behinean, eta atera da Martuteneko espetxetik. Giza Eskubideen Europako Auzitegiak urtarrilean ebatzi zuen Espainiak «prozesu justu eta ekitatezkoa» izatea eragotzi ziola euskal presoari, ez baitzion inkomunikazio aldian konfiantzazko abokatu bat aukeratzen utzi. Espainiako Auzitegi Nazionalak Atristainen zigorra etetea erabaki du orain, Gorenak Estrasburgoko sententziaz ebatzi artean. | Espainiako Auzitegi Nazionalak men egin dio Estrasburgok agindutakoari, eta aske utzi du Xabier Atristain euskal presoa, behin-behinean. Gaur arratsaldean atera da Martuteneko espetxetik, han baitzeukaten preso. Espainiako Auzitegi Nazionaleko hirugarren zigor salak ebatzi du, hain zuzen, Atristainen zigorra eten egin behar dela Espainiako Auzitegi Gorenak Estrasburgoko sententzia nola aplikatu erabakitzen duen bitartean.
Giza Eskubideen Europako Auzitegiak urtarrilaren 18an ebatzi zuen Atristainek ez zuela «prozesu justu eta ekitatezkorik» izan. Izan ere, Espainiaren aurka kaleratutako sententzian, Estrasburgok azpimarratu du ezen, inkomunikatuta zegoela, Atristaini ez ziotela utzi konfiantzazko abokaturik aukeratzen. Are, epaian salatu dute euskal presoari ez ziotela utzi ofiziozko abokatuarekin «modu konfidentzialean» hitz egiten ere.
Ikusi gehiago: 2.354 urteko kartzela zigor eskaera Josu Urrutikoetxearentzat, Zaragozako atentatuagatik
Sententzia betearazteko, Espainiako Auzitegi Gorenean berraztertze helegitea jarri zuen defentsak. Atristainen zigorra bertan behera uzteko eskatu zuen abokatuak, eta Gorenak erabaki beharko du behin betiko hala eginen duen edo ez. Auzitegi Goreneko bigarren salak ebatzi artean Atristain aske uztea erabaki du Espainiako Auzitegi Nazionalak. Nolanahi ere, baldintza batzuk jarri dizkio euskal presoari: bizileku jakin bat izan beharko du, edozein aldaketa komunikatu beharko du, pasaportea entregatu beharko du, eta ezingo du baimenik gabe atera Espainiako Estatuko lurraldetik.
Estrasburgok urtarrilean kaleratutako sententzian, espresuki aipatzen da inkomunikazio aldia, eta, beraz, Zigor Reizabal abokatuak uste du «oso larria» dela Espainiari emandako zigorra, baita «positiboa» ere, «lehenengo aldiz» esan baita «horren garbi» atxilotu batek bere abokatua edukitzeko eskubidea urratu dela. «Aurrekari oso garrantzitsua» izan daiteke, abokatuaren ustez, eta halako egoeretan diren gainerako euskal presoei aplikatu beharko litzaieke: asko daude kasu berean.
Torturak
Inkomunikazio aldiaren ondoren torturak salatu zituen Atristainek. Besteak beste, azaldu zuen poltsa «askotan» egin ziotela, konortea galdu arte, bi aldiz botaka egin zuela, goma aparrarekin biltzen zutela, eta horren guztiaren ondorioz takikardiak izateagatik botika bat eman ziotela. Tortura psikologikoak ere salatu zituen: bigarren deklarazioan esan zuen, adibidez, neska laguna atxilotzeko mehatxua egin ziotela. ETAko kide izatea leporatuta zegoen preso.
Espainiak 20.000 eurokokalte ordainak ordaindu beharko dizkio Atristaini. Estrasburgoko auzitegiaren arabera, hain zuzen, Espainiak Giza Eskubideen Europako Akordioaren 6.1 eta 3c artikuluak hautsi zituen: lehena, epaiketa justu bat eta ekitatezkoa izatea bermatzen dituena; bigarrena, defentsa eskubideari eta abokatua libreki aukeratzeari dagokiona. Horregatik eman beharko diote ordaina.
Epaiak dioenez, abokatua aukeratzeko debekuak «gero egin zen prozesu penalaren ekitatea hautsi zuen; izan ere, akusatuaren lehen deklarazioa proba gisa onartu zen». Estrasburgoko auzitegiaren esku hartzea ere arrazoitu dute epaileek, esanez haren lana dela halako epaiketak bidezkoak direla zaintzea.
Atristain 2010eko irailaren 29an atxilotu zuten, eta Espainiako Auzitegi Nazionalak berehala agindu zuen hura inkomunikatzeko, lehergaiak aurkitzeko ikerketa oztopatu zezakeela argudiatuta. Ordea, sententziak azaltzen du epaileak argudio «generikoak» erabili zituela euskal presoari abokatua aukeratzea galarazteko, eta «automatikoki» ezarri ziotela inkomunikazioa.
2022a edo 2027a
Torturapean egindako deklarazioetan, Atristainek bere burua erruztatu zuen hainbat ekintzatan. Ezarri zioten ofizioko abokatua hainbat aldiz saiatu zen Atristainekin harremanetan jartzen bitarte horretan, baina Guardia Zibilak inkomunikatuta zegoela esan zion. Atristrainen egoera ikusita, gainera, ofizioko abokatuak uko egin zion Guardia Zibilaren aurreko deklarazioa sinatzeari.
Izan ere, «tortura latzak» jasan izana salatu zuten Atristainek eta orduan berarekin atxiloturiko Juan Carlos Besancek: bere garaian Amnistiaren Aldeko Mugimenduak salatu zuen atxiloaldia «oso gogorra» izan zela. Honela kontatu zuen AAMk Atristainek pairaturikoa, 2010eko urriaren 6an, hots, inkomunikazio aldia bukatu eta denbora gutira: «Autoan poltsa jarri zioten buruan, oso estu, arnasarik gabe utziz ia itotzeraino. Bi aldiz galdu zuen konortea Madrilera bidean. Argi du guardia zibilek asko kontrolatzen zutela noiz arte eduki poltsa buruan, noiz galduko zuen konortea, eta abar. Madrilera iritsi bezain laster hasi ziren galdeketa luzeak, guardia zibil askoren parte hartzearekin, abokaturik gabe, erabat legez kanpokoak. Poltsa askotan jarri zioten buruan, estutuz, arnasarik gabe uzteraino. Bi aldiz botaka egin zuen, ez zuen ezer botatzeko, eta behazuna botatzen zuen. Goma aparrarekin biltzen zuten, izerditan blai zegoela buruan poltsa jartzen zioten. Ondoren ur hotza botatzen zioten sekulako kontrastea eraginez. Bi aldiz takikardiak izan zituen, eta botika eman zioten, lasaigarriak edo. (...) Buruan zerbait beroa eman ziotela nabaritu zuen. Orain azala joana du buruko zati batean. Bost egunez ez du lorik egin, ezta jan ere».
Atristainek bi urte egin zituen behin-behinean preso, eta 2012ko irailean irten zen kalera, epaiketa egin bitartean. Azkenean, 2013. urtean, hamazazpi urteko espetxe zigorra ezarri zioten. Urte hartako maiatzaren 4an atxilotu zuen Ertzaintzak, zigorra kartzelan bete zezan. Azken hilabeteetan Martuteneko espetxean egon da euskal presoa (Donostia), bigarren graduan. Espainiako Espetxe Erakundeek 2020ko urrian erabaki zuten presoa Euskal Herriratzea, Soriatik. Estrasburgoko sententzia iritsi ez balitz, 2027ra arte edukiko lukete preso. |
2022-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/209729/etorkinen-elkartasun-sareko-laguntzaile-bat-atxilotu-du-frantziako-poliziak.htm | Gizartea | Etorkinen elkartasun sareko laguntzaile bat atxilotu du Frantziako Poliziak | Hendaiako polizia etxera eraman dute, eta atxiloaldian da. | Etorkinen elkartasun sareko laguntzaile bat atxilotu du Frantziako Poliziak. Hendaiako polizia etxera eraman dute, eta atxiloaldian da. | Frantziako Poliziak lagun bat atxilotu du arratsaldean migratzaileak garraiatzea leporatuta. Elkartasun sare bateko kidea da, beste kideek BERRIAri jakinarazi diotenez. Etorkinen laguntzaileek pairatzen duten jazarpena salatzeko, elkarretaratzea egin dute arrats honetan, Hendaiako polizia etxearen aitzinean. Atxiloaldian segitzen du atxilotuak.
Azken asteotan, Frantziako Poliziak elkartasun elkarteetako hainbat kide atxilotu ditu migratzaileak garraiatzea leporatuta. Zehaztekoa da, Frantziako legediaren arabera, ez dela legez kanpokoa «Frantziako lurraldearen barnean» migratzaileak aterpetzea, garraiatzea, eta laguntzea. Alta, Frantziako Poliziak elkartasun sareetako kideak ere atxilotu ditu azken asteotan, migratzaileak diru trukean garraiatzea leporatuta.
Atxiloaldian egon zen elkartasun elkarte bateko kideari elkarrizketa egin zion Ipar Euskal Herriko Hitza-k, urtarrilean. Francisco Sanchez Rodriguez haren abokatua honela mintzatu zen orduan: «Praktikan jarri du haurridetasunaren printzipioa, Frantziako Konstituzioan idatzia dena. Ez da hobendun laguntza eskatu badiote, eta hari esker dituzte pertsona horiek tratu txarrak saihestu. Printzipio konstituzionala da; beraz, legea lehertzen du». Aipatu zuen ere Frantziako araubideak salbuespen gisa kontsideratzen duen egoeraren kasua: «Edozein laguntza ekartzea ez da zigortuko, helburua humanitarioa baldin bada». |
2022-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/209730/prozedurak-baldintzatu-du-beste-behin-egoitz-urrutikoetxearen-auzia.htm | Politika | Prozedurak baldintzatu du, beste behin, Egoitz Urrutikoetxearen auzia | Ostegun honetan epaitzekoa zuten afera berriz instrukziora bidaltzeko eskatu du fiskaltzak, prozedura akatsa izan dela argudiatuta. Martxoaren 31n jakinaraziko du erabakia Parisko Dei Auzitegiko epaileak. | Prozedurak baldintzatu du, beste behin, Egoitz Urrutikoetxearen auzia. Ostegun honetan epaitzekoa zuten afera berriz instrukziora bidaltzeko eskatu du fiskaltzak, prozedura akatsa izan dela argudiatuta. Martxoaren 31n jakinaraziko du erabakia Parisko Dei Auzitegiko epaileak. | «Hemendik urte batzuetara zuzenbide ikasketetan eredu gisa hartuko dute Urrutikoetxea afera», zioen barrez, gaur arratsaldean, Laurent Pasquet-Marinacce abokatuak. Frantziako Justiziak prozeduretan egindako akatsen ondorioz, auzitegietan katramilatu dira Josu eta Egoitz Urrutikoetxearen kontra irekiak zituzten auzibideak, azken urteetan.
Orain arte, Laure Heinich eta Pasquet-Marinacce abokatuek azaleratu izan dituzte prozedura arazoak, Frantziako justiziaren huts egiteak agerian utzita. Gaur, terrorismoaren aurkako Frantziako fiskaltzak berak azpimarratu du akatsa, eta Egoitz Urrutikoetxearen kontrako auzia instrukziora itzultzeko eskatu du. Honela aitortu du: «ezohiko prozedura da hau».
Martxoaren 31n emanen du erabakiaren berri Parisko Dei Auzitegiko epaileak. Fiskaltzaren eskaria onartzen badu, kasik dena hutsetik hastea bezala izanen da; bestela, epaiketarako data berri bat jakinaraziko du. Dosierraren berri dakitenek lehen aukera hobetsiko duela uste zuten gaur arratsaldean.
Konplexua eta nahasgarria da afera, eta komeni da abiapuntutik hartzea, ulertzen entseatzeko. 2005. urtean ETA zeneko kidea izatea, eta, beraz, gaizkile elkarteko kide izatea leporatzen diote Egoitz Urrutikoetxeari. 2009an, bi urteko kartzela zigorra eman zioten kausa horregatik Parisko Zigor Auzitegian. Fiskaltzak dei egin zuen, eta 2010ean sei urteko zigorra eman zioten Dei Auzitegian. Bietan, Urrutikoetxea ez zen epaiketara agertu. Zigor Auzitegian, ETA erakundeari lotutako aferetan, bi aldiz baizik ez da gertatu akusatua agertu ez den epaiketa baten erabakiari fiskaltzak dei egitea: Josu eta Egoitz Urrutikoetxearen kasuetan.
2015eko urrian atxilotu zuten Egoitz Urrutikoetxea, Parisen. Orduan, bere kontrako epaiketak berriz egiteko eskatu zuen: 2009ko lehen auzia eta 2010eko dei auzia. Hor dago prozedura akatsaren funtsa: zein epaitegiri zegokion kasua berriz aztertzea? Garaian, lehen instantziaren beha egotea erabaki zuen Dei Auzitegiak.
Parisko Zigor Auzitegian beste bi auzibide zituen Urrutikoetxeak —iazko urrian epaitu zituzten azkenean—. Hirurak batu eta instrukziora bidaltzea erabaki zuen Zigor Auzitegiko epaileak 2017ko ekainean.
Kasazioaren erabakia
2019ko maiatzean atxilotu zuten Josu Urrutikoetxea, eta, hark ere, haren kontrako epaiketak berriz egiteko eskatu zuen. Ekainaren 19an izan zuen lehen zita, Parisko Dei Auzitegian. Eta hor ere galdera bera sortu zen. Egoitz semearekin lortutakoan oinarrituta, afera Parisko Zigor Auzitegiak aztertzea lortu zuten Heinich eta Pasquet-Marinacce abokatuek, prozedura akatsak zirela medio hark kasua instrukziora bidali zezan. Baina, terrorismoaren kontrako fiskaltzak helegitea jarri zuen.
2019ko irailaren 24an, hiru hilabete lehenago Dei Auzitegiak Josu Urrutikoetxearen kasuan hartutako erabakia bertan behera utzi zuen Frantziako Kasazio Auzitegiak. Ebatzi zuen auzibide bat bigarren instantziara iritsi den kasuetan, epaiketa berriz egiteko eskatzen bada, bigarren instantziari dagokiola kasua aztertzea, hau da, Dei Auzitegiari. Egoitz Urrutikoetxearen kasuan eragin zuen erabakiak, eta hiru auzibideetatik bat Dei Auzitegiaren esku utzi zuten berriz. Atzo arte.
Orain artekoa baliogabe
2019an semeak aitari eragin zion bezala, aitak eragin dio semeari gaur. Kasazio Auzitegiaren erabakian oinarritu baitzen fiskaltza Egoitz Urrutikoetxearen kasuan prozedura akatsa azaleratzeko. «Dei Auzitegiari zegokion epaiketa berriz egiteko eskaera aztertzea, eta Zigor Auzitegiak bere burua ‘ezgai’ kontsideratu behar zuen», azaldu die kazetariei auzi saioaren bukaeran. Horiek horrela, lehen erabaki «oker» horretatik aitzina gertatu den guzia baliogabe jo beharko litzatekeela uste du prokuradoreak. Horregatik eskatu du kasua berriz instrukziora bidaltzeko. Martxoaren 31an jakinaraziko du erabakia epaimahaiak.
Bi aukera daude: fiskaltzaren eskaerari muzin egin eta epaiketa data berri bat ezartzea, edo, kasua berriz instrukziora bidaltzea. Azken hau, afera kasik hutsetik abiatzea litzateke. Egoitz Urrutikoetxeari akusazioa jakinarazi eta auzibidea ireki beharko liokete, galdeketak egin; eta defentsak dosierrean elementu gehiago sartzeko eta instrukzio epaileari lekukoak aurkezteko aukera izanen luke. Ikusteke dago horrek nola eragin lezakeen emaitzan.
Egoitz Urrutikoetxea atxilotu eta behin behinean preso sartzeko aukerarik dagoen galdetu dio prokuradoreari Espainiako kazetari batek. Honela erantzun dio: «afera biziki zaharra da orain, eta orain arte izan dituen hitzordu guzietara agertu da. Ez luke inolako zentzurik». Atxilotu zutenetik zazpi urte daramatza auzitegietara joan etorrika Egoitz Urrutikoetxeak. |
2022-2-17 | https://www.berria.eus/albisteak/209731/realak-bina-berdindu-du-alemanian-eta-donostian-erabakiko-da-europa-ligako-kanporaketa.htm | Kirola | Realak bina berdindu du Alemanian, eta Donostian erabakiko da Europa ligako kanporaketa | Txuri-urdinak bi aldiz aurreratu dira markagailuan, baina Leipzigek neurketa orekatzea lortu du. Le Normandek egin du donostiarren lehen gola, eta Oiartzabalek penaltiz egin du bigarrena. Etxekoek ere gisa horretara egin dute azken gola. | Realak bina berdindu du Alemanian, eta Donostian erabakiko da Europa ligako kanporaketa. Txuri-urdinak bi aldiz aurreratu dira markagailuan, baina Leipzigek neurketa orekatzea lortu du. Le Normandek egin du donostiarren lehen gola, eta Oiartzabalek penaltiz egin du bigarrena. Etxekoek ere gisa horretara egin dute azken gola. | Abantaila galtzea, edo aukerei lotzea: nola erreparatu, hala baloratzen da joaneko partida. Realak itzulerako neurketara aukerekin ailegatzeko xedez bidaiatu zuen Alemaniara. Esan eta egin: bina berdindu du Leipzigen, eta Anoetan erabakiko da zein taldek jarraituko duen Europa ligan. Donostiarrak bi aldiz aurreratu dira markagailuan, baina etxekoek birritan lortu dute partida berdintzea.
Reala ia tupustean aurreratu da. Konturatzerako egin du lehen gola. Bederatzigarren minutuan Robin Le Normandek egin du; ezker hegaletik abiatutako jokaldian, Diego Ricok egindako erdiraketa orraztu du Alex Sorlothek, eta Le Normandi ailegatu zaio baloia. Eroso errematatuta, sarera jaurti du (0-1).
Eskerrak horri, etxekoak berehala suspertu baitira. Leipzigek pixkanaka jokoaren agintea hartu, eta zelaian aise nagusitu da; askoz hobeto aritu da lehen zatian. Kontrara, txuri-urdinak gehiegi sufritu gabe, baina etenik gabe aritu dira defentsako lanetan. Harik eta saiakera haietako batean Leipzigekoek berdinketa lortu duten arte. Angeliñok ezker hegaletik erdiratu du, eta Nkunku aurrelariak buruz errematatu du baloia, gola eginaz. Ordu erdia bete denerako orekatu dute emaitza (1-1).
Leipzig nagusi zela, garaipena lortzekotan bigarren zatian aurrerako urratsa egin behar zuen Realak. Gutxika-gutxika egin du: bere areatik aldendu ditu etxekoak, eta zelaian hobeto kokatu da. Imanolenek erasora sarriago egin dute, eta orduan ailegatu da bigarren gola. Korner batean Cristian Portuk gertu eduki horretarako aukera; Realaren bigarren jaurtiketa izan da, baina, aurrez, Leipzigeko jokalari batek eskuz ukitu du baloia: penalti.
Mikel Oiartzabalek ez du hutsik egin: 1-2. Hurrengo minutuetan aurrerako urratsa egin dute alemaniarrek. Beharra zuten. Realaren areara egin dute, eta 80. minutuan Joseba Zalduak egindako penaltia adierazi du epaileak. Duda-mudako erabakia probestuz, Forsbergek binakoa egin du. Etxekoek zenbait aukera izan dituzte azken minutuetan; Matt Ryanek eta atzelariek lotu dute berdinketa. Neurketaren hondarrean Asier Illarramendi eta Ander Martin zelairatu ditu Imanolek: baten itzulera, eta bestearen debuta. Ostegunaren atarian, haien eta gainontzekoen beharra izango du: lehia zabal-zabalik dago. |
2022-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/209757/ertzaintzak-gogor-jo-du-bart-maxameko-langileen-aurka.htm | Ekonomia | Ertzaintzak gogor jo du bart Maxameko langileen aurka | Emakume bat atxilotu dute langileak lorategi batera zokoratzeko eginiko esku hartzean. Enpresa ixtearen aurka protestan ari dira langileak, eta greba mugagabea hasi zuten asteazkenean. | Ertzaintzak gogor jo du bart Maxameko langileen aurka. Emakume bat atxilotu dute langileak lorategi batera zokoratzeko eginiko esku hartzean. Enpresa ixtearen aurka protestan ari dira langileak, eta greba mugagabea hasi zuten asteazkenean. | Gogor jo du Ertzaintzak bart Galdakaon (Bizkaia) Maxam enpresako langileen aurka. Lantegia ixtearen aurka protestan ari ziren langileak, eta polizia haiek baztertzen saiatu da. Emakumezko bat atxilotu dute, «agintearen aurka» egitea leporatuta. Mozilo Irratiak zabalduriko irudietan ertzain bat ikusten da, emakumezko bat lurraren kontra atxilotzen.
Irratiak bart zabaldu duenez, langileak enpresaren aurrean ari ziren protesta egiten, eta Ertzaintzak baztertu egin nahi izan zituen hamar metroko lorategi batean, trenbidearen ondoan. Ez dago hesirik lorategia eta trenbidea bereizten duenik, eta langile batzordeak eskatu zuen aparkalekuan egin ahal izatea protesta, «ezbehar bat saihesteko», baina enpresak ezetz esan diela.
Maxam lehergaien eta ehiza kartutxoen fabrikako langileek greba mugagabea hasi zuten asteazkenean. Enpresak ehiza materiala ekoizteko planta ixteko asmoa du, eta sindikatuei jakinarazi die ezingo dituela beste postu batean jarri bertan diharduten 70 langileak. Hari erantzunez, langile guztiek, lehergaiak eta kartutxoak ekoizten dituztenek, greba mugagabea hasiko dute asteazkenean. Langile batzordeko lau sindikatuek babestu dute deialdia (UGT, CCOO, SIX eta ELA).
Galdakaon dago Maxam, trenbidearen alboan, eta inguruan dinamitera esaten diote. Enpresako buruak ehizarako materiala egiten duen arloa Nobel Sport Frantziako enpresari saldu dio, eta hortik dator erabakia. Jardun historikoa da enpresan, baina gaur egun ekoizpen guztiaren %5 baino ez da. Lehergaiak dira jardun nagusia.
Guztira 320 langile dira Maxamen, eta lanuzte mugagabean daude. Sindikatuek, berriz, auzitara joko dute kartutxo arloaren salmenta legezkoa den ikusteko. Haien iritziz, posible da hura irekita mantentzea, eta, hala ez balitz, langile guztiak Maxamen beste planta batzuetara eramatea. Era berean, erretiro aurreratuak edo irteera ordainduak bideratu daitezkeela uste dute.
Hau ez da Maxameko langile batzordeak abian daukan salaketa bakarra. Aurretik behin-behineko langileen egoera salatu zuen lan ikuskaritzaren aurrean. Haien datuen arabera, ehundik gora dira, eta gehienek sei eta bederatzi urte artean daramate aldi baterako kontratuekin.
Asteazkenean, grebaren lehenengo egunean, plantako langile guztiek ekin zioten protestari.
Iragan igandean, plantako 390 langileek, asanbladan bilduta, babestu egin zuten langile batzordeak (UGT, CCOO, SIM eta ELA) eginiko greba proposamena. Asteazken goizeko txandan zen hastekoa greba mugagaberako deialdia,eta ez zen inor inor sartu lanera. Piketea han agertu zen, baita ertzain ugari ere. Istiluen aurkako hogei bat polizia joan ziren lantegiaren kanpoaldera, furgoietan. Langile batzordeak «gehiegizko presentzia poliziala» salatu zuen ohar bidez.
Maxam Galdakaok bi ekoizpen lerro ditu: lehergailuak egiten dituen 320 langileko handia, eta ehiza kartutxoak ekoizten dituen 70eko txikiagoa. Azken hori desagertu egingo da, alor hori erosi duen enpresak itxi egingo duelako. Kaleratzeen eragina, baina, Galdakaoko bi lantegietara iritsiko da. Enpresak 67 kaleratze egin nahi ditu: kartutxo fabrikako hamasei langile finko, lehergai lerroko 21 eta behin-behinean dauden 30 langile. Horiez gain, kaleratze ordainduak egitea planteatu diote batzordeari.
Batzordearen ustez, kaleratze horiek saihestu egin daitezke, besteak beste, erretiro aurreratuak eskainiz edota lau urteko baimenak hartzeko aukera emanez. Negoziazio zaila izango dela dirudi. Maxamek beste kartutxo planta bat du Iruña Okan (Araba), eta erosleek ez dute itxiko hura. |
2022-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/209758/tomas-aragues-konpositorea-hil-da.htm | Kultura | Tomas Aragues konpositorea hil da | Donostiako kontserbatorioko irakasle eta zuzendari izan zen, eta Euskadiko Orkestrarekin ere hurbileko harremana izan zuen hasieratik. | Tomas Aragues konpositorea hil da. Donostiako kontserbatorioko irakasle eta zuzendari izan zen, eta Euskadiko Orkestrarekin ere hurbileko harremana izan zuen hasieratik. | Musika klasikoko konpositorea izan da Tomas Aragues Bernad, klasizismo formalaren bidetik egin duena ibilbidea. 1935ean jaio zen, Albalate de Arzobispon (Teruel, Espainia), baina Barakaldora (Bizkaia) lekualdatu zen umetan familiarekin, aitak herri horretako udal banda zuzentzeko postua eskuratu zuenean. Hala, aitaren arrastoari segituta, Bilboko kontserbatorioan egin zituen lehen musika ikasketak Araguesek, eta Galizian eta Italian jarraitu zuen ondotik.
Liturgiara bideratutako erlijio musika ugari idatzi zuen, eta, batik bat, Donostiako kontserbatorioari estu lotuta gelditu da haren izena; irakasle aritu baitzen urteetan, eta baita zuzendari karguan ere, 1980-1983 urteen artean. Besteak beste, kontserbatorioko orkestra eta Easo Abesbatza ere zuzendu zituen, eta Euskadiko Orkestra sortu zenean, 1982an, zuzendaritzari loturiko zereginetan parte hartu zuen.
Joserra Senperena musikariak konpositorearen galerarengatik doluminak eman ditu jendaurrean: «Tomas Aragues hil da, euskal musikaren erreferentea. Langile nekaezina, itzalean egotea nahiago duten horietakoa. Ez adiorik, maisu».
Lanaren aitortza
Euskal Herrian ibilbide musikal luze eta oparo bat eginda hil da, beraz, Aragues. Nolanahi ere, Araguesek azken urteetan jaso ditu zenbait aitortza musika munduan egindako lanaren erakusle izan direnak. Izan ere, Donostiako kontserbatorioko ikasleen esker ona jaso zuen, 2000. urtean; erretiroa hartu izana eskertzeko ekitaldi bat egin baitzioten.
Euskal musikagintzaren esker ona ere jaso zuen 2015ean, bere lanetan oinarritutako programa berezi batekin omendu baitzuen Donostiako Kursaalean. Bere 80. urtebetetzearen harira egin zioten omenaldia, eta bertan izan ziren Euskadiko Orkestra Sinfonikoa, Donostiako Orfeoia, Andra Mari abesbatza, Easo abesbatza eta La Salle anaidia. |
2022-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/209759/gasteizko-gotzainak-adierazi-du-sexu-abusu-bakarra-nahikoa-dela-errotik-erantzuteko.htm | Gizartea | Gasteizko gotzainak adierazi du sexu abusu bakarra nahikoa dela «errotik erantzuteko» | Juan Carlos Elizaldek nabarmendu du «ahalegin handia» egingo dutela haurtzaroan «gertaera latz horiek» jasan zituztenei laguntzeko. | Gasteizko gotzainak adierazi du sexu abusu bakarra nahikoa dela «errotik erantzuteko». Juan Carlos Elizaldek nabarmendu du «ahalegin handia» egingo dutela haurtzaroan «gertaera latz horiek» jasan zituztenei laguntzeko. | Juan Carlos Elizalde Gasteizko gotzainak Arabako gizarteari zuzendutako gutun pastoral bat argitaratu du gaur. Bertan, Eliza katolikoari eragiten dioten aktualitateko zenbait gai aztertzen ditu, baina, bereziki, «sexu abusuen gaitzaren aurkako borrokari» eragiten diotenak. Adierazi duenez, nahikoa da Eliza Katolikoaren barruan adingabe bati egindako sexu abusu bakarra egoera horri «errotik erantzuteko». Gehitu du, gainera, «ahalegin handia» egingo dutela haurtzaroan «gertaera latz horiek» jasan zituztenei laguntzeko.
Frantzisko aita santuak gai horren inguruan bultzatutako erreformak txalotu ditu, eta, adingabeei egindako abusuen inguruan, adierazi du inoiz ez zela «horrelakorik gertatu behar». «Krimen horiek egiteko Elizan zuten posizioa aprobetxatu duten pertsona horiek ez zuten inoiz inolako ardura pastoralik izan behar, eta are gutxiago adingabeekin», azpimarratu du. |
2022-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/209760/berrogei-herritarrek-kalean-egin-dute-lo-donostian-etxegabeen-egoera-salatzeko.htm | Gizartea | Berrogei herritarrek kalean egin dute lo Donostian, etxegabeen egoera salatzeko | Gipuzkoa plazan pasatu dute gaua, eta La Sirena aterpetxea neguko gau guztietan irekitzeko eskatu dute. | Berrogei herritarrek kalean egin dute lo Donostian, etxegabeen egoera salatzeko. Gipuzkoa plazan pasatu dute gaua, eta La Sirena aterpetxea neguko gau guztietan irekitzeko eskatu dute. | Donostiako Gipuzkoa plazako arkupeetan egin dute lo berrogei lagun inguruk, eta, besteak beste, La Sirena aterpetxea neguko gau guztietan irekitzeko eskatu diote Donostiako Udalari.
Gaur egun, aterpetxea hotzaren aterpe gisa erabiltzen da, eta, beraz, tenperatura 0 gradura jaisten denean eta izotz arriskua dagoenean bakarrik irekitzen da. Egoera hori salatzeko, eta kalean lo egiten dutenei elkartasuna adierazteko, 20:30etik aurrera bildu ziren zenbait lagun Gipuzkoako hiriburuan.
Herritarrak Donostiako Gipuzkoa plazan. Hiritarron Harrera Sarea
Ez da horrelako ekintza bat egiten duten lehenengo aldia; otsailaren 10ean, esaterako, Donostiako Bulebarreko kioskoan pasatu zuten gaua hirurogei lagun inguruk, La Sirena aterpetxea ez ixteko eskatzeko. |
2022-2-19 | https://www.berria.eus/albisteak/209761/eguraldiagatik-30-kilometroko-proba-izango-da-rojo-eta-salsamendirena-0800etan-hasita.htm | Kirola | Eguraldiagatik 30 kilometroko proba izango da Rojo eta Salsamendirena, 08:00etan hasita | Rojoren esanetan, proba horixe da Jokoetarako finkatu duen helburu nagusia. | Eguraldiagatik 30 kilometroko proba izango da Rojo eta Salsamendirena, 08:00etan hasita. Rojoren esanetan, proba horixe da Jokoetarako finkatu duen helburu nagusia. | Amaitzear dira Neguko 24. Olinpiar Jokoak. Otsailaren 4an hasi ziren, Pekinen, eta hilaren 20an amaituko dira, bi egun barru. Lehiarekin batera, azken txanpa betean dira Imanol Rojo eta Manex Salsamendi euskal kirolariak ere, eta gaur goizean jokatuko dute beren azken proba; azkena, eta ziurrenik haientzat garrantzitsuena: 50 kilometroko proba. Eguraldiagatik, ordea, azkenean 30 kilometroko proba bat izango da, eta ordubete beranduago hasiko da: 08:00etan –Pekinen 15:00ak izango dira–.
Gogotsu aritu dira biak gainerako probetan. Azkena eginiko estilo klasikoko 15 kilometroko proban, adibidez, 39. postuan sailkatu zen Rojo: 10. kilometrora arte onenengandik gertu ibili zen, baina gero behera egin zuen. Gustura bukatu zuen, hala ere. «Egindakoarekin oso pozik nago», adierazi zuen. Brasilgo selekzioarekin lehian ari den Salsamendi eskiatzaile nafarra, berriz, 90. postuan sailkatu zen. 50.35 minutuan amaitu zuen, eta irabazleak 12.40 minutu atera zizkion.
→ Ikusi gehiago: Imanol Rojo 39. izan da estilo klasikoko 15 kilometroko proban, eta Manex Salsamendi, 90.
Rojo, markagailuak hausten
Lehenbiziko saiotik eman zuen zeresana Rojo eskiatzaileak: tolosarra bizi-bizi aritu zen Pekingo Olinpiar Jokoetan egindako lehen saioan. 15x15 eskiatloia izan zuen gero, eta 21. postuan sailkatu zen. Gainera, bakarkako proba batean inoiz eginiko emaitzarik onena erdietsi zuen, eta Espainiako selekzioaren marka ere hautsi zuen. Orain, hirugarren eta azken proba gelditzen zaio, eta guztietan bereziena izango dela aurreratu du. «Hauxe da nire helburu nagusia», adierazi du, eta nabarmendu du aurreko Jokoetan lortutako 17. postu hori hobetzen saiatuko dela.
Salsamendi, lehen aldiz Jokoetan
Salsamendirentzat, berriz, lehen aldia da Olinpiar Jokoetan. Oso gutxi lehiatu da azken hilabeteetan, eta Jokoak behar bezala prestatzeko baliatu ditu azken hilabeteak. BERRIAk harekin hitz egiteko aukera izan zuen Jokoak hasi baino lehen, eta gogotsu eta itxaropentsu gerturatuko zela aurreratu zuen. Nabarmendu zuen ez zuela helburu finko eta anbiziotsurik, eta bere onena ematen saiatuko zela: «Niretzat garrantzitsuena zera izango da: lasterketak amaitzean dena eman dudala ikustea, eta nire esku zegoen guztia egin dudala sentitzea».
→ Ikusi gehiago: «Esperientzia handitzea izango da helburuetako bat» |
2022-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/209762/urkulluk-hezkuntza-akordiorako-zirriborroaren-balorazio-oso-ona-egin-du.htm | Gizartea | Urkulluk hezkuntza akordiorako zirriborroaren «balorazio oso ona» egin du | Elkarrekin Podemos-IUk eta PP+C's-k eskola publikoaren garrantziari eta euskarari buruz galdetu diote Eusko Legebiltzarrean Iñigo Urkulluri. Itunpeko eskolak eta publikoak mantentzearen alde egin du, eta ez du argitu murgiltze eredu orokortua ezarriko duten ala ez. | Urkulluk hezkuntza akordiorako zirriborroaren «balorazio oso ona» egin du. Elkarrekin Podemos-IUk eta PP+C's-k eskola publikoaren garrantziari eta euskarari buruz galdetu diote Eusko Legebiltzarrean Iñigo Urkulluri. Itunpeko eskolak eta publikoak mantentzearen alde egin du, eta ez du argitu murgiltze eredu orokortua ezarriko duten ala ez. | Murgiltze eredua, segregazioa, hezkuntza publikoak eta itunpekoak izan beharreko garrantzia... Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza akordioa eta legea ontzeko prozesuak mahai gainean jarri du hezkuntza, eta pil-pilean daude haren gaineko eztabaidak. Gaur, Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran, hizpide izan dute akordioaren oinarriak ezartzeko sortutako lantaldearen lehen zirriborroa —atzo adostu zuten beste hamabost egun ematea dokumentuari zuzenketak egiteko— . Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariari zer pentsatzen duen galdetu diote Elkarrekin Podemos-IUko Miren Gorrotxategik eta PP+C's-ko Carlos Iturgaizek. Urkulluk hitz gutxi behar izan ditu testua zer iruditzen zaion esateko: «Ea nola baloratzen dudan hezkuntzaren oinarrien zirriborroa? Bada, orain arte egindako lanaren balorazioa oso positiboa da».
Balorazio orokorra egitearekin batera, bi gaitan zentratu dira: hezkuntza publikoaren garrantzian eta euskaran. Gorrotxategik kritikatu du zirriborroak ez duela aintzat hartzen hezkuntza sistemaren «gaitz» nagusietako bat, «legitimatu» egiten duela hezkuntza publikoaren eta itunpekoaren sistema, «bere ondorio txar guztiekin». Urkulluri galdera argia egin dio: «Gobernu honek ba al dauka asmorik neurriak adosteko eskola publikoak pisu handiagoa izan dezan hezkuntza sisteman?». Urkulluk erantzun dio gobernu programan bertan hartua dutela konpromisoa: «Gure konpromisoa da bidezko eta kalitatezko hezkuntza zerbitzua indartzea, euskal eskola publikoaren funtsezko izaera aitortuz». Hori «eufemismo bat» dela leporatu dio Gorrotxategik, eta proposamen zehatzagoetara jo du: «[Momentu hau] aukera bat da joera pribatizatzaileei buelta emateko eta apustu irmoa egiteko jabetza publikoko eskola sare bat progresiboki garatzearen alde».
Gorrotxategik, erreskadan, hainbat datu bota ditu, haren hitzetan, itunpeko sareari ematen dioten garrantziaren erakusgarri direnak: Andoainen, lekuen %21 dira publikoak; Aretxabaletan, %41; Arrasaten, %34; Azpeitian, %42... Eusko Jaurlaritzak hezkuntza publikoa «erabat abandonatuta» daukan seinale dira datuok, Gorrotxategiren irudiko. Gainera, sareen «dualtasun» horren ondorio iruditzen zaio segregazioa ere, eta esan du ezinbestekoa dela eskola publikoaren presentzia handitzea, segregazioa murriztekotan. Bestelako iritzia du Urkulluk, eta itunpeko ikastetxeak nahiz publikoak mantentzearen alde dagoela adierazi du: «Sistema publikoaren eta itunpekoaren arteko bizikidetza eredu berezi eta eraginkorra mantendu egingo da».
Iturgaiz, aldiz, euskararen presentziarekin izan da kritiko. Nabarmendu du Kataluniako murgiltze eredua «kopiatu» nahi dutela eta euskara izango dela sistema osoaren ardatza. «Ez duzue onartzen porrot bat dela euskalduntzea hezkuntza sistemaren helburu bakarra izatea». Urkulluk erantzun dio euskara ez dela inposatzen eta familiek aukeratzen dutela D eredua. Ez du argitu legean murgiltze eredu orokortua jasotzeko asmoa duten ala ez. |
2022-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/209763/eh-bilduk-uste-du-atristainen-inguruko-erabakia-beste-dozenaka-kasutan-aplikatu-behar-dela.htm | Politika | EH Bilduk uste du Atristainen inguruko erabakia beste dozenaka kasutan aplikatu behar dela | Koalizio subiranistaren arabera, argi geratu da inkomunikazioek «bidezko prozesu baterako eskubidea» urratzen dutela. | EH Bilduk uste du Atristainen inguruko erabakia beste dozenaka kasutan aplikatu behar dela. Koalizio subiranistaren arabera, argi geratu da inkomunikazioek «bidezko prozesu baterako eskubidea» urratzen dutela. | EH Bilduk «oso positibotzat» jo du Xabier Atristain behin-behinean aske uztea, eta erabakiak «aplikazio analogikoa» izan beharko lukeela azaldu du. Atristain atzo atera zen Martuteneko espetxetik (Gipuzkoa), Espainiako Auzitegi Nazionalak Giza Eskubideen Europako Auzitegiari men egin ostean.
Askapena ospatu du koalizio subiranistak, baina gogoratu du Auzitegi Nazionalak azken urteetan izandako jarrera dela medio «bidegabeko zigor bat» bete dutela Atristainek eta beste ehunka euskal presok.
«Inkomunikazioak tortura gertatzeko beharrezko ingurunabarrak sortzen ditu», salatu du EH Bilduk komunikatu batean, eta gehitu Estrasburgoko auzitegiaren ebazpenak adierazten duela «bidezko prozesu baterako eskubidea» ere urratzen duela: «Autoinkulpazio horiek eta inkomunikaziopean torturapean erauzitako hirugarren pertsonei egindako inkulpazioak Auzitegi Nazionalaren jardueraren oinarrian egon dira». Hala, koalizioaren ustez, auzitegiaren asmoa «zigor oso gogorrak» ezartzea izan da, eta ez egia argitzea edo justizia egitea.
Izan ere, EH Bilduren esanetan, estatuaren biktimek «babes handiagoa» jaso dute nazioarteko erakundeen partetik, Espainiako justizia sistematik baino, eta Espainiako justiziak ez du beste aukerarik izan Europatik iritsitako erabakietara egokitzea baino.
Nazionalak Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren ebazpenak beste dozenaka kasutan eragina izan beharko lukeela uste du EH Bilduk, eta «torturen biktimen eskubideak» berrezartzeko bide eman beharko lukeela. Era berean, esan du hausnarketa bat egin beharra dagoela torturak jasan dituzten eta epaiketa justu bat izateko eskubidea urratu zaien presoei justizia trantsizionaleko neurriak ezartzeko.
Behin-behinean
Giza Eskubideen Europako Auzitegiak urtarrilaren 18an ebatzi zuen Atristainek ez zuela izan «prozesu justu eta ekitatezkorik». Espainiaren aurka kaleratutako sententzian, Estrasburgok azpimarratu zuen Atristaini ez ziotela utzi konfiantzazko abokaturik aukeratzen inkomunikatuta zegoela, ezta ofiziozko abokatuarekin «modu konfidentzialean» hitz egiten ere.
Sententzia betearazteko, Espainiako Auzitegi Gorenean berraztertze helegitea jarri zuen defentsak. Zigorra bertan behera uzteko eskatu zuen abokatuak, eta Gorenak erabaki beharko du behin betiko hala eginen duen edo ez. Auzitegi Goreneko bigarren salak ebatzi artean Atristain aske uztea erabaki du Espainiako Auzitegi Nazionaleko hirugarren zigor salak. Nolanahi ere, baldintza batzuk jarri dizkio: bizileku jakin bat izan beharko du, edozein aldaketa komunikatu beharko du, pasaportea entregatu beharko du, eta ezingo da baimenik gabe atera Espainiako Estatuko lurraldetik. |
2022-2-20 | https://www.berria.eus/albisteak/209764/hemeretzi-urte-bete-dira-euskaldunon-egunkaria-itxi-zutela.htm | Politika | Hemeretzi urte bete dira 'Euskaldunon Egunkaria' itxi zutela | Joan Mari Torrealdairen hil osteko liburuaren inguruko solasaldi bira batekin gogoratuko dute 'Euskaldunon Egunkaria' itxi zuteneko 19. urteurrena. | Hemeretzi urte bete dira 'Euskaldunon Egunkaria' itxi zutela. Joan Mari Torrealdairen hil osteko liburuaren inguruko solasaldi bira batekin gogoratuko dute 'Euskaldunon Egunkaria' itxi zuteneko 19. urteurrena. | 2003ko otsailaren 20an, gaur dela hemeretzi urte, Guardia Zibila Euskaldunon Egunkaria-ren hainbat egoitzatan sartu zen, eta euskara hutsezko kazeta bakarra desagerrarazi zuen, egun batetik bestera. Urteurren berezia izango da aurtengoa, Joan Mari Torrealdaik idatzitako ‘Egunkaria, gizarte zibilaren arrakasta’ liburuaren inguruko solasaldi bira batekin ekarriko dutelako gogora gertatutakoa.
Lan horretan, Torrealdai kazetari, idazle eta euskaltzaleak kontatu zuen Euskaldunon Egunkaria nola sortu eta garatu zen. Sorreratik itxi artean egunkariaren historian gertaturiko mugarrien berri eman zuen, bere bizipenekin eta gogoeta pertsonalekin josita. Torrealdai hil ondoren argitaraturiko lana da. Izan ere, bere azken bizi urteetan ekin zion liburua taxutzeari, baina gaitzak galarazi zion hura amaitzea, eta lan hori Joanmari Larrarteri eman zion. Torrealdaik ondorioztatu zuenez, Euskaldunon Egunkaria, hau da, euskarazko egunkari nazional bat, gizarte ekimenetik sortu zen, eta «euskalgintzaren arrakasta» izan zen. Torrealdai 2020ko uztailaren 31n hil zen, minbiziak jota.
Horren inguruan hitz egiteko solasaldi bira hasiko da datorren astean. Lehenengo saioa otsailaren 22an egingo dute, asteartean, 19:00etan, Arrasateko Kulturaten (Gipuzkoa). Hurrengo egunean, Ondarroako Kofradia zaharrean arituko dira (Bizkaia), 19:00etan. Martxoaren bian, Gasteizko Oihaneder izango da agertokia, eta martxoaren 3an, Iruñeko Laban. Larrartek aurkeztuko du liburua, eta tokian tokiko Egunkaria Batzordeetako kideek hitz egingo dute.
Torrealdai bera izan zen duela hemeretzi urteko egun hartan atxilotu zituztenetako bat. Andoaingo Martin Ugalde parkeko egoitzan eta Gasteizko, Iruñeko eta Bilboko ordezkaritzetan giltzarrapoa jarri zuen Guardia Zibilak. ETArekin lotura zuela argudiatuta itxi zuten kazeta, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Juan del Olmo epailearen aginduz. Operazioan, Torrealdairekin batera, preso eraman zituzten Madrilera Xabier Alegria, Txema Auzmendi, Inma Gomila, Luis Goia, Fermin Lazkano, Xabier Oleaga, Martxelo Otamendi, Iñaki Uria eta Pello Zubiria.
Horietatik, Del Olmo epaileak baldintzarik gabe bidali zituen kartzelara Torrealdai, Iñaki Uria, Txema Auzmendi, Xabier Oleaga eta Xabier Alegria; eta bermea ezarri zien Otamendiri, Lazkanori, Gomilari eta Goiari. Pello Zubiria erietxean zegoen orduan, eta espetxera bidali zuen gero.
«Nahi dutena egiten dute: arratoiak bezala tratatu gaituzte», esan zuen Otamendik, Guardia Zibilaren eskuetan pairaturiko torturen berri eman zuenean, libre geratu eta berehala. Beste atxilotuetako batzuek ere torturak salatu zituzten.
Donostian manifestazio erraldoia egin zuten milaka lagunek, euskaldunen eskubideen zapalketa salatzeko, eta egunkariari, langileei eta atxilotutakoei babesa emateko. Egunkaria itxi arren, langileek ez zioten, edonola ere, huts egin kioskoetan irakurleekin zuten hitzorduari, eta Egunero kazeta argitaratu zuten itxieraren hurrengo egunetik aurrera. Hurrengo uztailean BERRIA egunkaria jaio zen.
Amesgaiztoa ez zen amaitu egunkaria ixtearekin. Hurrengo zazpi urteetan, buru gainean urte askoko kartzela zigorren ezpata zutela bizi behar izan zuten akusatuek, eta epaiketa luzea izan zen. Horretan frogatu zen ETAren eta Egunkaria-ren arteko ustezko lotura Guardia Zibilak asmatu egin zuela kazeta ixteko. Akusatu guztiak errugabetu egin zituzten, azkenean.
Hemen, itxieraren 15. urteurrenaren harira eginiko bideoa:
2020ko azaroan Sisiforen paperak antzezlana estreinatu zuen Tanttaka konpainiak. Euskaldunon Egunkaria-ren itxieran oinarritutako lana da Sisiforen paperak, Harkaitz Canok idatzitakoa, eta Fernando Bernuesek zuzendutakoa, eta Euskal Herriko zein kanpoko hainbat agertokitan taularatu zuten, arrakasta handiz.
Iazko urteurrenean, Paperezko hegoak dokumentala estreinatu zuten Samara Veltek eta Josu Martinezek. Euskaldunon Egunkaria-ren aurkako operazioa nola eta zergatik egin zen azaldu zuten horretan. Filmak Donostiako 69. Zinemaldiko Zinemira sailean parte hartu zuen. |
2022-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/209765/bizkaiko-eta-gipuzkoako-baxurako-flotak-azken-hamar-urteetako-kuotarik-handienekin-hasiko-du-kanpaina.htm | Ekonomia | Bizkaiko eta Gipuzkoako baxurako flotak azken hamar urteetako kuotarik handienekin hasiko du kanpaina | Antxoaren kuoten kudeaketa banatuago bat lortzeko hitz egiten ari dira Kantauriko beste flotekin, gehiegizko eskaintza saihestuz errentagarritasun handiagoa izateko. | Bizkaiko eta Gipuzkoako baxurako flotak azken hamar urteetako kuotarik handienekin hasiko du kanpaina. Antxoaren kuoten kudeaketa banatuago bat lortzeko hitz egiten ari dira Kantauriko beste flotekin, gehiegizko eskaintza saihestuz errentagarritasun handiagoa izateko. | «Ilusioz» hasiko dute aurtengo kostera baxurako flotan, arindua hartuta pandemiaren zailtasunetatik, eta esku artean aspaldiko arrantza kuota handienak dituztela. Leandro Azkue Eusko Jaurlaritzako Arrantza eta Akuikultura sailburuak aurtengo kanpainaren aurkezpenean gogoratu du nola iazkoa ziurgabetasun osoz hasi zuten arrantzaleek; hala ere, flota txertatu ahal izateak lehiakor aritzeko beta eman zien, eta hegaluze gehiago (+%19) eta antxoa gehiago (+%37) arrantzatu ahal izan zuten.
Aurten kopuruak hobetzera itsasoratuko dira. Eugenio Elduaien Gipuzkoako Kofradien Federazioko presidenteak emandako datuen arabera, Bizkaiko eta Gipuzkoako arrantzaleek amuan eta sarean ia 9.000 tona berdel harrapatzeko kuota izango dute.
Baina antxoaren eta hegaluzearen kuotak, oraingoz, Espainiari dagozkionak dira. Horrela, 25.250 tona antxoa arrantzatzeko kuota Espainiarako da. Ohikoena, Bizkaiko eta Gipuzkoako arrantzaleen artean kuota horren %35-37 inguru harrapatzea izaten da. Eta, hain zuzen, kopuru egonkor horiei begira, euskal arrantzaleak, «Madrili itxaron gabe», Kantauriko beste erkidegoetako arrantzaleekin hitz egiten hasita daude, antxoaren kuoten kudeaketa aldatzeko.
«Modernizatzeko», gaineratu du Leandro Azkuek, esplikatuz gai horretan Eusko Jaurlaritza ari dela elkarrizketetan Espainiako Arrantza Ministerioarekin. Helburua da kuota hori barkuka edota gutxienez erkidegoka banatu ahal izatea. Horrela, saihestu egingo litzateke barku guztiak egun berean itsasoratzea eta norgehiagokan ibili behar izatea, zertarako eta gero lonjan gehiegizko eskaintza egoteko.
Kuota banatuagoen bila
Kuota banatuagoarekin, arrantzaleei egun ezberdinetan itsasoratzea ahalbidetuko lieke, gehiegizko eskaintza egotea saihestuko litzake, eta horrela errentagarritasun handiagoak lortzeko aukera izango lukete. Barkuka banatutako berdelaren kuotarekin hori lortzeen dute.
Elduaienen arabera, antxoaren kuota banatuagoekin ados dago Kantauriko arrantza flotaren %70-%72. «Gipuzkoarrak ados daude, bizkaitarrak, kantabriarrak, eta galiziarren %40; beste galiziarrak eta asturiarrak daude kontra». Azaldu duenez, kontra dauden galiziar horiek Kantauriko flotaren %25 inguru hartzen dute, eta asturiarrek %2. Horregatik, Elduaienek itxaropena du hurrengo urteko kanpainarako kuoten banaketa eta kudeaketa hobea izango dutela.
Hegaluzearekin zailagoa ikusten da horrelako zerbait lortzea, Bizkaiko eta Gipuzkoako arrantzaleen eta Eusko Jaurlaritzaren nahia hori bada ere. Kofradien federazioak oraindik ez dira horrekin hasi, eta, Azkuek azaldu duenez, Madrilek ere eragozpen handiak jar ditzake, hegaluze kuotaren zati bat erabili ohi duelako konpentsatzeko beste kuota batzuen murrizketak jasaten dituzten arrantzaketak, errazagoa baita, adibidez, legatza harrapatzetik hegaluzea arrantzatzera pasatzea.
Aurten, hegaluze kuota ia 18.000 tonakoa da Espainia guztirako. Ohikoa da kuota horren %60 euskal ontziek harrapatzea. Antxoa eta hegaluzea oso garrantzitsuak dira euskal baxurako flotarentzat. 2021ean, sektorearen fakturazioaren %83 hartu zuten.
Txitxarroaren kuotari dagokionez, oraindik ez dago finkatuta aurtengo kuota, baina Europatik %12-15eko murrizketa bat etorri dela ohartarazi du Elduaienek. Eta legatz gutxiago ere harrapatu ahalko dute arrantzaleek. |
2022-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/209766/tabakalerak-une-musique-interiure-erakusketa-zabalduko-du-gaur.htm | Kultura | Tabakalerak 'Une musique intériure' erakusketa zabalduko du gaur | Gaur inauguratuko dute, eta apirilaren 24ra bitartean egongo da ikusgai. | Tabakalerak 'Une musique intériure' erakusketa zabalduko du gaur. Gaur inauguratuko dute, eta apirilaren 24ra bitartean egongo da ikusgai. | Une musique intérieure (Jokabidea, hizkuntza, ahotsa eta barne entzumena) erakusketa zabalduko dute gaur Donostiako Tabakalera zentroan, Lau Pareta aretoan. Askotariko diziplinak dituen proiektu gisa definitu dute: «Publikoa, barne musika baten modura, barne bizitzaren eta kanpo munduaren arteko harremanak orekatzeko erabiltzen dituen portaera eta lengoaiak zalantzan jartzera gonbidatzen duen egitasmoa». Gaur inauguratuko dute, eta apirilaren 24ra bitartean egongo da ikusgai.
Erakusketaz gain, jarduera programa «zabal» batek osatzen du proiektua: performanceek, kontzertuek, hitzaldiek eta beste. Tokiko eta nazioarteko artistek hartuko dute parte. «Une musique intérieure-k partiturak, ariketak, oharrak eta jarraibideak aztertu, eta kontzertu, performance, irakurketa eta hitzaldi bezala aktibatuko ditu».
Georgia Sagri eta Delia Gonzalez artisten performance baten interpretazioarekin abiatuko dute egitasmoa: Solo - Nature Study Notes - 1969-2019 [Athens Version] 2021. Atenasen egin zuten obra horren lehen bertsioa, joan den udan, eta, jakinarazi dutenez, Donostian esparru kultural, estetiko eta instituzional berri batean sortzen dituen harrera moduak aztertzeko «beste modu bat» bilatu nahi du: «Pieza honek, beste obra eta esku hartzeekin batera, publikoa bere barne musikarekin duen harremana aurkitzera bultzatzen du». 18:00etan hasiko da; jarraian egingo dute erakusketaren irekiera.
Erakusketak 60ko eta 70eko hamarkadetako arte kontzeptualaren ondarea aztertuko du, «ekoizpen artistiko berrien eta hainbat berrikuspen historikoren bidez». Pierre Bal-Bancek egingo ditu komisario lanak, Oier Etxeberriarekin solasean.
Guztira, hamasei artistaren lanak erakutsiko dituzte; besteak beste, Donostian bizi zen Amable Ariasena. Nazioartean proiekzio handia izan duten artisten belaunaldi berri bat ere izango da: hala nola Eva Barto, Delia Gonzalez, Daniel Gru, Mattin, Georgia Sagri eta Matthieu Saladin. Horietako batzuk lan berriak ekoitzi dituzte erakusketarako; beste batzuek, berriz, testuingurura egokitu dituzte.
Une musique intérieure-k duela hilabete batzuk Tabakalerak soinuaren eta musika esperimentalaren inguruan abian jarri zuen lan ildoari jarraituko dio. |
2022-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/209767/laboral-kutxaren-irabaziak-244-handitu-ziren-iaz.htm | Ekonomia | Laboral Kutxaren irabaziak %24,4 handitu ziren iaz | Kreditu kooperatiba horrek 108,8 milioi euro irabazi zituen, eta ia hogei ordaindu zituen zergetan. Bezeroen berankortasuna %2,8ra jaitsi zen, sektoreko batezbestekotik behera. | Laboral Kutxaren irabaziak %24,4 handitu ziren iaz. Kreditu kooperatiba horrek 108,8 milioi euro irabazi zituen, eta ia hogei ordaindu zituen zergetan. Bezeroen berankortasuna %2,8ra jaitsi zen, sektoreko batezbestekotik behera. | Laboral Kutxak 108,8 milioi euroko irabazi bateratuarekin amaitu zuen iazko ekitaldia. Pandemia ostean indarrez suspertu zen, eta %24,4 handitu zuen kopuru hori 2020arekin alderatuta. Urte ona izan zen, besteak beste, kreditu inbertsioen zorroa %4,8 handitu zuelako, bezeroen aurrezki baliabideak %8,3 hazi zirelako eta %13,3 hipoteka kreditu gehiago eman zituelako. Horien ondorioz, 19,9 milioi euro ordaindu zituen zergetan.
Laboral Kutxa sendo dago, CET1 neurgailua banku erakundeen kaudimen ahalmena aztertzen duen ratioa da, eta %21,81eko batezbestekoa du. Haren datuen arabera, sektoreko batezbesteko handiena da. Emandako finantzaketaren eta hartutako gordailuen arteko erlazioak %63,56ko ratioa du. Alegia, kreditu zorroak «osasun ona» du, eta horren erakusle da bezeroen berankortasuna %2,80ra apaldu izana. Sektoreko batezbestekoa %4,22 da.
Interes marjina jaitsi egin zen iaz, eta haien bitartez lorturiko dirua 2020an baino %5,8 gutxiago izan zen. Laboral Kutxak, baina, harekiko menpekotasun txikiagoko eredu baterantz jo nahi du. Bide horretan, inbertsio funtsen eta aurreikuspen planen saila %14,4 hazi zen iaz; komisioena, %16,45; eta ordainbideetatik eta beste kobrantza zerbitzu batzuena, %15,5. Aseguru negozioan ere gorakada izan zuen: %3,3. Oinarrizko marjina gordina 410,5 milioi eurokoa izan zen.
Laboral Kutxak biltzen dituen bezeroen baliabideak 28.304 milioi eurorenak ziren iazko ekitaldiaren amaieran. Urtean zehar %8,3 handitu zen kopuru hori. Aurrezki kontu eta antzekoen kopurua %6,8 handitu zen, eta inbertsio funtsen saldoak %21,7 igo ziren. Aurreikuspen eta pentsio planen saldoa %7,1 handitu zen, eta etxebizitza kredituak %13,3 ugaritu ziren. Aldiz, etxeko kontsumorako finantzaketa eskaerak %0,2 gutxitu ziren.
Azken asteetan zeresana ematen ari da adinekoen bezeroen arreta. Laboral Kutxak 60 urtetik gorako bezeroentzako doako telefono linea esklusiboa indartu du. Bulego ereduari dagokionez, eredu hibridoarekin jarraituko du: aurrez aurrekoa eta digitala batuz. «Jauzi digitala» bulegoetako tratu pertsonalarekin uztartzea da haren helburua. |
2022-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/209768/labek-hezkuntza-sare-bakarrerantz-bidea-egitea-proposatu-du.htm | Gizartea | LABek hezkuntza sare bakarrerantz bidea egitea proposatu du | Euskalgintzaren Kontseiluak hemezortzi zuzenketa aurkeztu dizkio hezkuntza hitzarmenerako lehen testuari. LABek eskola publikoan, «kontzertazio unibertsala» amaitzean eta langileen lan baldintzetan jarri du arreta. | LABek hezkuntza sare bakarrerantz bidea egitea proposatu du. Euskalgintzaren Kontseiluak hemezortzi zuzenketa aurkeztu dizkio hezkuntza hitzarmenerako lehen testuari. LABek eskola publikoan, «kontzertazio unibertsala» amaitzean eta langileen lan baldintzetan jarri du arreta. | Euskalduntzeari, publikotasunari eta segregazioari lotutako zuzenketak aurkeztu dizkiote LABek eta Euskalgintzaren Kontseiluak hezkuntza akordiorako zirriborroari. Sindikatuak sistema duala gainditu eta hezkuntza sistema bakarrerantz egitea proposatu du, baita euskarazko murgiltze eta mantentze eredua ezartzea eta «kontzertazio unibertsala amaitzea»; Euskalgintzaren Kontseiluak, berriz, eskatu du, besteak beste, hezkuntza itunak esatea orain dela garaia «hizkuntza ereduen sistema segregatzailetik eredu orokortu inklusibora» jauzia egiteko eta legeak jasotzeko «ikasle guztiei euskara gaitasun egokia bermatuko dien eredu orokortua» ezarriko duela. Berez gaur zen amaitzekoa zuzenketak aurkezteko epea, baina atzo erabaki zuten beste hamabost egunez luzatzea. Halere, Euskalgintzaren Kontseiluak eta LABek gaur bertan egin dituzte zuzenketak.
LAB sindikatuaren irudiko, zirriborroan badaude norabide egokia duten hainbat puntu; hala nola kuotak desagerrarazteko asmoa, euskalduntzearen aldeko «borondatea» eta herri mailako eskolaratze eta planifikazio batzordeak sortzea. Ordea, hiru gai nagusiri lotutako ekarpenak egiteko beharra ikusi du: publikotasunari, euskarari eta lan baldintzei buruzkoak.
Batetik, eskola publikoaren aldeko jarrera «argia» izan dadin eskatu du, eskola publikoa erdigunean jarriz eta sistema publikoa ardatz duen hezkuntza sistema eraikiz. Hala izan dadin, sindikatuak proposatu du egungo eredu dualetik sare bakarrerako bidea egitea, bi sareak batera ekarriz, ez biak mantenduta eta betikotuta. Azaldu dute sistema hori deszentralizazioan oinarrituriko publikotasun berri batean oinarrituko litzatekeela.
Gainera, begi onez ikusten dute «kontzertazio unibertsala» amaitzea eta diru publikoa jasotzen duten ikastetxeei baldintzak jartzea. Betebehar horiek zein diren ere zehaztu dute: Segregazio guztiak gainditzea eta inklusiboak izatea, euskarazko murgiltze eredua bermatzea, laikoa izatea, hezkidetza «egiturazkoa» izatea eta parte hartzea bultzatzea. Konpromiso batzuk hartzera behartzearekin batera, uste dute diru publikoa jasotzeak titulartasunean ere eragina izan beharko lukeela. «Trantsiziorako» proposamen bat egin dute: «Baldintza eta betebehar berberak izango lituzketen ikastetxeez osatutako sistema berria sortuko litzateke, eta denak egongo lirateke udal eta eskualde mailako planifikazio publiko bateratuan txertatuta».
Gainera, euskara eta curriculuma ere izan dituzte hizpide. LABek murgiltze eta mantentze eredua defendatu du: «Euskararen murgiltze eta mantentze eredua definitu eta ezarri behar da hezkuntza komunitate osoarentzat, 0 urtetatik Lanbide Heziketara». Euskal curriculumaren «gogoeta sakonagoa» egitea ere galdegin du.
Azkenik, hezkuntzako langileek eduki beharko dituzten lan baldintzez aritu dira. Zirriborroak irakasleak bakarrik aipatzen dituela gaitzetsi dute, eta nabarmendu dute gainerako langileak ez direla aparte utzi behar. Guztien lan baldintzak hobetzeko proposamen erreskada egin du sindikatuak: langileen egonkortasuna bermatzea, azpikontratazioarekin bukatzea, ratioak jaistea, etengabeko prestakuntza ematea eta kontziliaziorako neurriak jartzea.
Eredu orokorturako bidean
Euskalgintzaren Kontseiluak, orotara, hemezortzi zuzenketa aurkeztu ditu, lehenengo biak, hezkuntza eragileekin adostutakoak. Nabarmendu dute abenduan eskatu zutela hurrengo legeak berariaz jaso dezala «ereduen sistema baztertzailea» gaindituko duela, EHIGE, Ikastolen Elkartea, Heize, Kristau Eskola, Hik Hasi, ELA, LAB eta Steilasekin batera egin zuten agerraldi batean. Euren eskera aintzat ez hartu izana salatu dute: «Hezkuntzaren gehiengoaren eskaerak oinarrien zirriborroan jaso ez izana, harriduraz ez ezik, kezkaz ere hartu du Kontseiluak». Izan ere, zehazki hauxe jasotzen du testuak: «Eredu eleaniztun baten aldeko apustua egiten dugu, euskara ardatz duena eta bi hizkuntza ofizialetan eta gutxienez atzerriko hizkuntza batez egituratzen dena».
Horren aurrean, Kontseiluak esan du hitzarmenak jaso beharko lukeela orain dela garaia aurrera egin eta «hizkuntza ereduen sistema segregatzailetik eredu orokortu inklusibora» jauzia egiteko. Gainera, legeak harago jo beharko lukeela uste dute: «[Zuzenketak] eskatzen du ereduen sistema baztertzailea gainditu eta ikasle guztiei euskara gaitasun egokia bermatuko dien eredu orokortua ezarriko duela jasotzeko». Kontseiluaren esanetan, «adostasun ikaragarri handia» duten ekarpenak dira bata zein bestea, eta ez muzin egitea galdegin dute.
Hezkuntza eragileekin adostutako bi ekarpen horiez gain, beste hamasei zuzenketa ere proposatu ditu Kontseiluak. Oro har, nabarmendu dute dokumentuak zehatzagoa izan behar duela, eta eskaera bat ere egin dute: Euskara ardatz duen eredu eleaniztunaren ezaugarriak modu zehatzagoan adierazi behar ditu. Kontseiluaren irudiko, oraingoa «aukera izugarria» da justiziaren, berdintasunaren eta kohesioaren alde egiteko, eta hala ohartarazi du: «Hori guztia ez da etorriko ikasleak hizkuntzaren arabera bereizten jarraitzen bada». Horrenbestez, alderdiei eskatu die itunean lehentasuna emateko euskaraz jakiteko eskubidea bermatzeari. |
2022-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/209769/azken-jagan-hiztuna-hil-ostean-hizkuntza-hori-berreskuratzera-deitu-du-haren-alabak.htm | Mundua | Azken jagan hiztuna hil ostean, hizkuntza hori berreskuratzera deitu du haren alabak | Cristina Calderon zen Suaren Lurraldeko hizkuntza horren azken hiztuna. Lidia Gonzalez Calderon alabak jakinarazi duenez, atzo hil zen. Txileko Biltzar Konstituziogileko kide da, eta hizkuntza hori berreskuratzeko deia egin du. | Azken jagan hiztuna hil ostean, hizkuntza hori berreskuratzera deitu du haren alabak. Cristina Calderon zen Suaren Lurraldeko hizkuntza horren azken hiztuna. Lidia Gonzalez Calderon alabak jakinarazi duenez, atzo hil zen. Txileko Biltzar Konstituziogileko kide da, eta hizkuntza hori berreskuratzeko deia egin du. | Cristina Calderon hil zen atzo, 93 urterekin, Txilen: jagan hizkuntzako azken hiztuna. Jaganak Suaren Lurraldean bizi dira, Txile eta Argentina hegoaldean, eta, oraindik ere ehunka batzuk geratzen diren arren, haien hizkuntzan egiten duenik ez da. «Harekin joan da gure herriaren kultur memoriaren zati bat», esan du Lidia Gonzalez Calderonek, haren alaba eta Txilen konstituzio berri bat idazten ari den biltzarrean jagan herriaren ordezkaria.
Gaur egingo diote azken agurra Calderoni bere komunitatean. Jaganaren azken hiztuna izateaz gain, haren defendatzaile sutsua zen. Txileko Kultura eta Arteen Kultura Kontseiluak bizi den ondare izendatu zuen Calderon 2009an. 1928an jaio zen, Villa Ukikan, Puerto Williamsetik gertu, eta han bizi izan da beti; saskigile izan zen. Berak 9 urte izan zituen arte ez zuen ikasi gaztelera, baina Txileko agintariek ia desagertzeraino eraman zuten hizkuntza XX. mendean, eta transmisioa eten egin zen.
Zazpi seme-alaba izan zituen Calderonek, eta, alabak azaldu duenez, herri indigenek Txilen jasaten duten arrazakeriaren eta bazterkeriaren eraginez, ez zien horiei jagana irakatsi. «Orduan denek hitz egiten zuten jaganera, baina hiltzen hasi ziren, eta ni bakarrik geratu nintzen. Haurrek ez zuten ikasi nahi izan. Lotsa zuten. Zuriek barre egiten zieten», aitortu zuen Calderonek El País egunkarian.
2003an Ursula ahizpa hil zenetik jaganera norekin hitz egin ez zuela zioen Calderonek. 2012an Emelinda Acuña hil zenetik, bera izan da azken hiztuna. Hori ere hil da orain. Baina hizkuntza ez da erabat galdu, hil aurretik Calderonek eta Cristina Zarraga bilobak hiztegi bat eta jaganen kondaira liburu bat egin baitzituzten. Eta orain Lidia Gonzalez alabak hizkuntza berreskuratzeko deia egin du azken hiztunaren heriotzan.
Jaganerak 34.000 hitz ditu, eta itxaropenerako mezu bat utzi du Calderonen alabak sare sozialetan. «Bere heriotzarekin linguistikoki jakintza enpiriko oso baliagarria joan bada ere, hizkuntza erreskatatzeko eta sistematizatzeko aukerak hor daude. Baita gure kulturaren defentsaren aukera ere».
Konstituzio berria, itxaropen izpi
Gonzalez da konstituzio berri bat idazteko lanean ari diren konstituziogileetako bat Txilen, eta jatorrizko herriek hor dute euren kultura, sinesmen eta hizkuntzak gordetzeko aukera emango dien sistema bat izateko itxaropena. Osatu zenetik izan ditu aintzat Biltzar Konstituziogileak jatorrizko herriak, eta atzo, besteak beste, Rapa Nui uharteko herriaren urteko ospakizun nagusia osoko bilkurara eraman zuten, eta biltzarkideek bina anana jaso zuten herri horren ordezkarien eskutik.
«Ama, jaganentzat, zure agurrak hutsune bete ezina ekarriko du. Eta zure memoria eta gure herriaren gordetzeko erronka utzi digu. Horretarako aukeratu ninduten, eta lan hori beteko dut, zuregatik eta gure herriarengatik», gaineratu du Gonzalezek.
Onartu egin dute Txileren nazio aniztasuna eta interkulturalitatea
Egun hauetan hasi dira Txileko Biltzar Konstituziogilearen osoko bilkuran lan batzordeetan adostutako lehen artikulak bozkatzen, eta horietako batean jada Txile erregio estatu izendatzea onartu dute, eta erregioen nazio aniztasuna eta interkulturalitatea jaso. «Lurralde erakundeek euren jardun osoan aitortzen dute, bermatzen dute eta bultzatzen dute estatuaren aurretik lurralde horietan zeuden herri eta nazioen izaera politikoa eta juridikoa», dio artikuluetako batek.
Artikulu horrek berak dio interkulturalitatea bultzatuko duela erregio estatu horrek, «mundua antolatzeko eta ulertzeko modu desberdinak errespetatuz eta lurralde indigenen erabakitzeko eskubidea eta autonomia errespetatuz». Hori zen, hain zuzen, Elisa Loncon maputxeen ordezkari eta Biltzar Konstituziogileko lehen lehendakariak (sei hilabeterako aukeratu zuten eta eman du lekukoa) iaz BERRIAn eman zuen elkarrizketan egin zuen eskaera nagusia. |
2022-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/209770/presoen-komunikazioak-berrezartzeko-neurriak-eskatu-dituzte-sindikatuek.htm | Politika | Presoen komunikazioak berrezartzeko neurriak eskatu dituzte sindikatuek | «Erantzukizunez» jokatzeko eskatu diete erakundeei, eta exijitu berriz ezar ditzatela COVID-19a dela-eta etendako komunikazioak. | Presoen komunikazioak berrezartzeko neurriak eskatu dituzte sindikatuek. «Erantzukizunez» jokatzeko eskatu diete erakundeei, eta exijitu berriz ezar ditzatela COVID-19a dela-eta etendako komunikazioak. | Gehiengo sindikalak «salbuespenezko espetxe politikaren» kontrako mobilizazioa egin du Bilbon, Sare Herritarraren Izan Bidea dinamikaren barruan. Elkarretaratzean parte hartu dute ELA, LAB, UGT, ESK, Steilas, CGT, CNT, EHNE eta Hiru sindikatuek, eta euskal presoek gertukoekin komunikatzeko duten eskubidea izan dute hizpide: «Nahikoa denbora igaro da esperientziatik ikasteko eta neurri desberdinak hartzeko gai izateko, murriztaileenetatik haratago».
COVID-19ak eragindako egoera dela medio, bi urte dira presoek komunikazioak normal egiteko arazoak dituztela. Hori ikusita, espetxeetan «erantzukizunez eta ausardiaz» jokatzeko exijitu dute sindikatuek, eta beharrezko neurriak eskatu, gizarteko gainerako eremuetan egin bezala, kartzeletan ere malguago jokatzeko urratsak egin daitezen: «Egoera gogor bati oztopo gehiago erantsi gabe».
Sindikatuek proposatutako neurrien artean daude COVID-19aren eraginez bertan behera geratu diren komunikazioak berreskuratzea, espetxeetan antigeno testekin baheketak egitea denbora tarte laburretan, eta berrogeialdiak egiteko espazioak egokitzea. Berrogeialdia egin behar duten presoen kasuan, telefono bidezko komunikazioak baimentzeko ere eskatu dute, familiek «inkomunikazioaren ziurgabetasuna» izan ez dezaten.
Komunikazioei lotutako neurriez gain, sindikatuek euskal presoak gizarteratzeko urratsak ere eskatu dituzte; besteak beste, gaixo dauden presoen askatasuna eta hirugarren graduak ematea. |
2022-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/209771/hondarribiko-udalak-elkarretaratzea-egingo-du-gaur-azken-eraso-matxista-gaitzesteko.htm | Gizartea | Hondarribiko Udalak elkarretaratzea egingo du gaur, azken eraso matxista gaitzesteko | 19:00etan izango da protesta, Martxoak 8 plazan. Herritarrak elkarretaratzera deitu ditu. | Hondarribiko Udalak elkarretaratzea egingo du gaur, azken eraso matxista gaitzesteko. 19:00etan izango da protesta, Martxoak 8 plazan. Herritarrak elkarretaratzera deitu ditu. | Joan den ostiralean herrian izandako azken eraso matxista gaitzetsi du Hondarribiko Udalak (Gipuzkoa), eta elkarretaratzera deitu du gaurko, 19:00etan, Martxoak 8 plazan.
Hondarribian 29 urteko gizonezko bat atxilotu zuen Ertzaintzak, joan den ostiralean emakume bati sexu eraso bat egitea leporatuta. Irungo etxebizitza batean gertatu zen erasoa, eta emakumeak asteartean salatu zuen gizona. Segurtasun Sailak jakinarazi du segidan jarri zuela ikerketa martxan, erasotzailea atzemateko, eta herenegun goizean atxilotu zutela ustezko erasotzailea. Atzo espetxera bidali zuten.
Ohar baten bidez, udalak «irmo gaitzetsi» du erasoa, eta «gertutasuna eta elkartasuna» helarazi dizkio erasoa jasan duen emakumeari. «Eraso matxista honek emakumeen eta gizonen arteko errespetuzko bizikidetza hautsi du», nabarmendu du. Eta gehitu du antzeko ekintza guztiak, Giza Eskubideen urraketak diren aldetik, «lekuz kanpo» daudela.
Azkenik, gogorarazi du herritarrek eta erakundeek «borondate irmoa» dutela indarkeria matxistaren aurka egiteko, «denoi dagokigulako» indarkeria mota hori «prebenitzea, detektatzea eta hari erantzutea». |
2022-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/209772/inauterietako-desfilea-bitan-banatuta-egingo-dute-donostian.htm | Bizigiro | Inauterietako desfilea bitan banatuta egingo dute Donostian | Erdialdean eta Gros auzoan egingo dituzte desfileak otsailaren 26an eta 27an. Ospakizunak auzoetara ere zabalduko dituzte, eta martxoaren 12ra arte iraungo dute. | Inauterietako desfilea bitan banatuta egingo dute Donostian. Erdialdean eta Gros auzoan egingo dituzte desfileak otsailaren 26an eta 27an. Ospakizunak auzoetara ere zabalduko dituzte, eta martxoaren 12ra arte iraungo dute. | «Aurten bai. Zorionez, eta merezi dugulako, berreskuratuko ditugu hain maitatuak eta kuttunak diren Donostiako inauteriak», azaldu du Jon Insausti Festa Jardueretarako zinegotziak. Inauteriak Donostiako kaleetara itzuliko dira, osasun egoerara egokitutako egitarauarekin. Otsailaren 26an eta 27an egingo dituzte desfile nagusiak. Erdiguneko desfileez gain, ordea, Donostiako Inauteriak auzo guztietara zabalduko direla adierazi du Insaustik. Añorgan, adibidez, eskaintza berri bat izango da, Dibertimendua izenekoa.
«Saiatu gara 2020. urtean ospatu genituen Inauterietako xarma eta espiritu horretara bueltatzen, indarrean dauden arauak errespetatuz. Behar den segurtasuna, zorroztasuna eta zuhurtzia izango ditugu antolakuntzan eta egitarauan». Desfilea bitan zatitu dute, eta bakoitzak ibilbide bat egingo du: bata erdialdean egingo dute, eta bestea, berriz, Gros auzoan. Horietako bakoitzean 950 pertsona inguruk parte hartuko dutela adierazi dute. Horrez gain, konpartsetako kideek maskara eraman beharko dute desfileetan.
Momo Jainkoa eta segizioa aukeratzeko arduradunak Errenteriako (Gipuzkoa) Furius konpartsako kideak izan dira aurten. Julen Nieto izango da Momo Jainkoa, eta Cristina Nieto, berriz, segizioko parte. Julen Nietok adierazi du «hiriaren nortasuna bueltan ekarri behar duten jaiak izatea» gustatuko litzaiokeela. Cristina Nietok, berriz, mozorrotzeko eta konpartsak animatzera joateko dei egin die donostiarrei: «Inauteriak berriro bueltan ditugula disfrutatu dezatela. Kontziente izanez egoera oraindik ez dela betikoa, baina gozatzeko. Jendea mozorrotzera animatu nahi dut, eta konpartsak animatzera joatera», azaldu du.
Kartelari dagokionez, Murtziako (Espainia) Ruben Lucas diseinatzaile grafiko, argazkilari eta margolariak ondu du. Maria Kristina zubia oinarri hartuta osatu du ilustrazioa, zubia kolorez jantziz eta inauteri kutsua emanez, hura mozorrotuta.
Egitaraua
Otsailaren 24an emango diete hasiera Inauteriei, Momo jainkoaren etorrerarekin, 19:01ean. Ibilbidea egingo du hirian barrena, Pasai txarangak lagunduta. Egun horretan bertan, Euskal Inauteria izango da Parte Zaharrean.
Otsailaren 25ean, konpartsen aurkezpena egingo dute Ilunben, 21:01ean. Hurrengo egunean, larunbatean, hiriko erdigunean eta Grosen egingo dira desfile nagusiak, 17:01ean abiatuta. Añorgan, berriz, Dibertimentua ospatuko dute, 10:00etatik aurrera.
Otsailaren 27an, igandean, bezperako desfilea errepikatzeaz gain, Inauterietako Diana egongo da, Udalaren Txistulari Taldearen eskutik, 09:01etatik aurrera. Horrez gain, Antzinako Inauteria egingo dute hiriko kaleetan. Igandean, berriz, sardinaren ehorzketa egingo dute, erdiguneko Inauterien amaiera irudikatzeko.
Handik aurrera, auzoetan egingo dituzte inauterietako ospakizunak. Martxoaren 5ean, desfileak egingo dituzte Antiguako, Loiolako Erriberako eta Amarako kaleetan. Martxoaren 6an Altza auzoan Eltze Festa eta desfilea egingo dituzte, eta Intxaurrondon, berriz, Intxaur-Txiki konpartsaren desfilea. Azkenik, martxoaren 12an egingo dute konpartsen desfilea Bidebieta auzoan. |
2022-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/209773/eh-bilduk-eskua-luzatu-dio-jaurlaritzari-euskararen-estatusean-jauzi-kualitatiboa-egiteko.htm | Gizartea | EH Bilduk eskua luzatu dio Jaurlaritzari euskararen estatusean «jauzi kualitatiboa» egiteko | Hizkuntza eskubideen kontrako epaien harira, «jarrera defentsibora» ez mugatzeko eskatu dio Rebeka Ubera legebiltzarkideak Bingen Zupiria sailburuari, eta euskalgintzaren eskariei batera erantzutea proposatu dio. | EH Bilduk eskua luzatu dio Jaurlaritzari euskararen estatusean «jauzi kualitatiboa» egiteko. Hizkuntza eskubideen kontrako epaien harira, «jarrera defentsibora» ez mugatzeko eskatu dio Rebeka Ubera legebiltzarkideak Bingen Zupiria sailburuari, eta euskalgintzaren eskariei batera erantzutea proposatu dio. | Hizkuntza politikan «jarrera defentsibotik proaktibora» igaro dadin eskatu dio EH Bilduk Eusko Jaurlaritzari, Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran. Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkidearen arabera, «oso nabarmen geratu da euskararen estatusean jauzi kualitatiboa egiteko premia», eta Eusko Jaurlaritza «bide horri» ekiteko prest ote dagoen galdetu dio Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuari: «Gu prest gaude eremu politikotik euskalgintzaren eskariei erantzuteko, baina, noski, guk bakarrik ezin dugu; Jaurlaritza bidelagun izatea eta Jaurlaritzak jauzi hori ematea funtsezkoa da. Badugu aukerarik bide horri elkarrekin ekiteko?»
Azkenaldian epaitegiek hizkuntza eskubideen kontra hartutako epaien harira egin dio proposamena Uberak. Haren esanetan, epai horietatik ondoriozta daiteke botere judiziala epaileen bidez «hizkuntza politika berria» ezarri nahian ari dela. Ohartarazpena egin du, gainera: «Lehen zailtasunak bagenituen aurrera egiteko, gaur egun, gizarteko sektore atzerakoienetatik bultzaturiko aniztasun zapalkuntza goseak sustatuta, epaitegietatik datorkiguna etor daitekeenaren atarikoa baino ez da». Sailburuari galdetu dio Jaurlaritza zer egiteko prest dagoen «eraso» horien aurrean.
Zupiriak bat egin du Uberaren kezkarekin, eta aspaldian «euskararen normalizazioari mesede egiten ez dioten mezuak, epaiak eta erabakiak» izan direla nabarmendu du. Hala ere, gogoratu du Eusko Legebiltzarraren gehiengoak legez besteko proposamen bat onartu zuela, Irungo Udaltzaingoaren aferan Irungo Udalaren kontra emandako epaia arbuiatzeko. «Euskara normalizatzeko bidean lanean» jarraitzeko eskatu zion orduan legebiltzarrak Jaurlaritzari, sailburuak oroitarazi duenez; hala nola 86/1997 dekretua, administrazioan euskararen erabilera arautzen duena, berritzeko. Bada, Jaurlaritza horretan ari dela nabarmendu du Zupiriak, «gainerako erakundeekin elkarlanean eta erakunde bakoitzak dituen eskumenak errespetatuz».
Bestalde, hizkuntza eskubideen aurkako epaiak jaso dituzten udalei laguntza ematen ari direla azpimarratu du: «Beraien hizkuntza planifikazioaren aurkako sententziak daudenean, ari dira egoki ikusten dituzten errekurtsoak aurkezten, eta kasuan-kasuan eskatzen diguten laguntza diskrezioz eta haien eskumenak errespetatuz ematen ari gara. Gure erantzuna izan da laguntza edo irizpidea eskatu diguten udalei laguntzea».
Uberak, ordea, ohartarazi dio horrekin ez dela nahikoa, eta eskatu dio ez mugatzeko soilik «epaitegien aurrean defentsarako laguntza ematera». Irungo Udalaren kontrako epaiaren ondoren, administrazio publikoko legea babesteko «elkarrekin bidea irekitzen» saiatu zirela esan dio Zupiriari, baina ez zutela lortu. Laster, ordea, Uberak uste du bide horri berrekiteko aukerak izango direla, hala ere. Estatus politikoaren eztabaida ere ekarri du hizpidera, Iñigo Urkullu lehendakariak asteon eztabaida berrartzeko asmoa agertu duela eta: «Agian baieztapen horrek zer pentsarazi beharko liguke gure hizkuntza eskubideei dagokienean ere». |
2022-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/209774/ahtaren-gasteiztik-irunera-arteko-lan-guztien-tramitazioa-eteteko-eskatuko-du-eh-bilduk-madrilen.htm | Gizartea | AHTaren Gasteiztik Iruñera arteko lan guztien tramitazioa eteteko eskatuko du EH Bilduk Madrilen | Europako Batasunak proposatu berri duen bezala, azpiegitura berriak alboratu eta egungo trenbide sarea «modernizatzea» galdegin du koalizioak | AHTaren Gasteiztik Iruñera arteko lan guztien tramitazioa eteteko eskatuko du EH Bilduk Madrilen. Europako Batasunak proposatu berri duen bezala, azpiegitura berriak alboratu eta egungo trenbide sarea «modernizatzea» galdegin du koalizioak | «Zentzugabekeria hutsa da, ez du arrazionaltasun ekonomikorik, garestiegia da, eta mugikortasun beharretarako desegokia». Unai Fernandez de Betoño EH Bilduko legebiltzarkidearen esanetan, «ez dago argudiorik» abiadura handiko trenaren lanei eusteko. Bai, ordea, oraindik eraiki gabe dauden zatien tramitazioa gelditzeko eta, horien ordez, bestelako aukerak aztertzeko. Europako Batasunak TEN-T txostenean egin berri duen proposamena bere egin du koalizio abertzaleak, gaur goizean Iruñean eginiko agerraldi batean: «Europa barneko garraio sarearen politikaren esparruan, Iruñea eta Gasteiz artean aurreikusitako abiadura handiko linea bertan behera uzteko proposatu dute, eta konexio hori Core-Network edo sare nagusitik ateratzea. Horrek pentsarazten du interesgarria izan daitekeela gaur egun dauden lineak modernizatzearen aldeko apustua egitea».
Hori dela eta, «ekinbide zehatzak» erregistratuko ditu EH Bilduk, «Espainiako Gobernuak Araban eta Nafarroan proiektatuta dauzkan abiadura handiko azpiegitura guztien tramitazioa eten dezan». Horrez gain, Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari ere «gogoeta sakona egitea» galdeginen diete; «izan ere, klima larrialdiko garai hauetan, ezinbestekoa da trenbide garraio-sarea egokitzea parez pare ditugun erronka eta aldaketa globaletara». Izan ere, koalizioko hautetsien esanetan, Euskal Herriko «historian eginiko inbertsio publiko handiena zentzugabekeria hutsa da».
Ituna Madrilekin
Fernandez de Betoñorekin batera, agerraldian izan dira Adolfo Araiz, EH Bilduk Nafarroako Parlamentuan duen bozeramailea; Iñaki Ruiz de Pinedo, EH Bilduko Arabako diputatua; eta Bel Pozueta, koalizioak Espainiako Kongresuan duen diputatua. Pozuetak azaldu du EH Bilduk ituna lotu duela Espainiako Gobernuarekin, aurtengo aurrekontuetan 200.000 euro bideratzeko informazio azterlan bat egitera «Burgos-Gasteiz-Iruñea-Zaragoza arteko trenbide azpiegiturak hobetzeko eta egokitzeko». Konpromiso horren «jarraipen estua» eginen dutela iragarri du diputatu nafarrak, «informazio azterlan hori idazteko lanak objektibotasun eta inpartzialtasun berme handienekin egin daitezen». Pozuetak gaineratu du Espainiako Gobernuak, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak sustatutako abiadura handiko proiektuak ez duela «ez hankarik ez bururik», eta jada «ezin zaiola eutsi». Hori dela eta, iragarri dute, Pernando Barrena europarlamentariaren bitartez, EH Bilduk hainbat galdera erregistratu dituela Europako Parlamentuan, argitzeko «ea Europako Batzordeak jaso duen Iruñetik Gasteizera arteko trenbidearen proiektua, eta, bestetik, zer jarrera duen TEN-T txostenetik eratorritako gomendio horren inguruan».
EH Bilduko eledunek azaldu dute Europako Batasunak duela lau urteko txosten batean ere «argi» adierazi zuela Europan «abiadura handia ez zela sare bakar bat, eraginkortasunik gabeko proiektuen mosaiko bat baizik, zeinean ohiko bihurtu baitira gainkostuak eta atzerapenak». Euskal Y-aren inguruan, koalizioak salatu du 7.000 milioi euroko kostua izanen duela. «Eta hori guztia, hiriburuetarako sarbideak kontuan izan gabe». Europako Batasunaren txosten horrek aipatzen zuen azpiegiturak %24ko gainkostua izanen duela: «40 milioi euro eraikitako kilometro bakoitzeko».
Fernandez de Betoñok azaldu duenez, Euskal Herrian abiadura handiko zenbait proiektu daude martxan, euskal Y-az gain: besteak beste, euskal Y-a Iruñearekin lotzeko plana, Gasteiz-Burgos eta Iruñea-Zaragoza. «Azken hori da eraikitzen hasi diren bakarra, eta %4 soilik garatu dute. 145 milioi euroko inbertsioa egin dute Castejon-Campanas, Castejon-Zaragoza eta Iruñeko Etxabakoitz auzoko geltokia eraikitzeko, baina argi dago konexiorik gabeko linea bat izango dela, inondik inora joango ez dena». Horregatik uste du «aukera» dagoela oraindik «trenbide sarea birplanteatzeko eta egungo azpiegiturak modernizatzeko». |
2022-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/209775/laquopolitikariek-hitz-egin-bai-baina-ekin-ez-diote-ekitenraquo.htm | Gizartea | «Politikariek hitz egin bai, baina ekin, ez diote ekiten» | Izurriteak are gehiago sakondu ditu lehendik ere osasun sisteman ziren zuloak; Nafarroako Osasun Plataformako Lazaro Elizaldek ez du dudarik horretan. Taldeak manifestaziora deitu du gaurko: 19:00etan, IrunÌÂÂean. | «Politikariek hitz egin bai, baina ekin, ez diote ekiten». Izurriteak are gehiago sakondu ditu lehendik ere osasun sisteman ziren zuloak; Nafarroako Osasun Plataformako Lazaro Elizaldek ez du dudarik horretan. Taldeak manifestaziora deitu du gaurko: 19:00etan, IrunÌÂÂean. | Ahoskatzen dituen hitzetan ez ezik, elkarrizketarako aukeratutako janzkeran ere argiki erakusten du Lazaro Elizaldek (Iruñea, 1953) bere aldarria: Osasungintza publikoa, bai noski dioen txapa du paparrean jarrita, harro. Nafarroako Osasun Plataformako kide izaki, gaurko topaketari zuzendua du begirada Elizaldek: manifestazioa eginen dute Iruñean, 19:00etan Baluarten hasita. Osasun langileen baldintzak hobetzea eskatuko dute, batik bat.
Gaur egun, zer sumatzen da osasun zentro batera sartutakoan?
Egoerak bi alde ditu. Batetik, erabiltzaile gisa joaten bazara, zentroa hutsik ikusten duzu. Irudi du jende gutxi dela bai lanean, baita arta jasotzen ere. Baina, jakina, hori ez da errealitatearen isla fidela. Zergatik gertatzen da hori? Izurritearen ondorioz ezarritako segurtasun neurriak direla eta, jendeari txandaka ematen zaio ordua, eta, gainera, iragazkiak handiak dira; denak ez dira zentroetara joaten. Kanpotik ez da arazoa ikusten, baina hortxe da.
Telefonoa gainezka da, beraz?
Bai. Segun eta zer neurritakoa den oinazearen larritasuna, kontsultak telefono bidez egiten dira. Lan handia da hori kudeatzea. Horrek guztiak ikaragarri handitu du, besteak beste, administrarien lana. Lehendik ez zituzten egiteko batzuk esleitu zaizkie orain. Maiz, haiek neurtu behar izaten dute pazientearen premia, eta, horregatik, tentsio uneak ere izaten dira. Jendeak beti ez die administrariei kontatu nahi izaten zer gertatzen zaien. Medikuekin hitz egin nahi dute.
Argi diozue: lehen arreta da krisialdiak zigortuena. Zergatik?
Herritarren erreferentziazko lehenbiziko profesionalak osasun etxeetan daude. Duzun oinazea edozein izanda ere, beti pasatu behar duzu hortik. Ratioak handiegiak ziren lehendik ere, eta, orain, pandemiarekin, bistan da lana izugarri biderkatu zaiela, eta ez bakarrik COVID-19a detektatzeko probekin edo txertoekin.
Beste zertan zamatu da lana?
Adibidez, jakina denez, ebakuntza asko atzeratu egin dituzte pandemian. Atzerapen horien eraginak jasan behar dituztenei, noski, abisatu egin behar zaie, eta mediku eta erizainek egin behar dute hori. Gainera, kontuan izan behar da osasun etxeetan lehen aritzen ziren langile asko beste eginkizun batzuetara lekualdatu dituztela pandemia larriagotu heinean. Azken batean, zera gertatu da: lan gehiago egin behar dute, gutxiagoren artean.
Gabeziak, ordea, ez dira izurritean azaldu. Noiz sortu ziren?
Lehen arretan, sistemak ez du inoiz bermatu legeak agintzen duen hori. Zerbitzua sekula ez da aski izan. 2008ko krisialdiaren harira, zer esanik ez. Lantaldeak murrizten hasi ziren, eta joera horrek gaur egunera arte iraun du. Jendeak erretiroa hartzen zuen, baina husten ziren hamar postutatik bakarra baizik ez zen betetzen langileak kontratatuz. Bestalde, beste datu batzuk ere kezkagarriak dira: osasungintzako langileen %60k behin-behineko kontratuak dituzte.
Zer moduz daude langileak?
Harrigarria da nolatan ez diren askoz okerrago. Oso jende ona dugu gure sisteman, profesional bikainak dira, eta ardura handiz jokatzen dute. Batzuek porrot egin dute bidean, bai, baina beste askok eutsi ahal izan diote erritmoari, nahiz eta baldintzak kontra eduki. Oporraldirik gabe, ia atsedenik gabe.
Aitortzen zaio behar adina garrantzia lehen arretari, ala bigarren mailakotzat jo ohi da?
Ospitaleetan makineria ongi olioztatua egoten da. Erietxera azaltzen zarenean, normalena da dena di-da batean egitea. Oro har, gauzak nahiko arintasunez egiten dira, eta erabiltzaileak pozik izaten dira zerbitzuarekin. Ez da harritzekoa, osasungintzara bideratzen diren baliabide gehienak ospitaleek irensten baitituzte. Normalean, hobekuntzak ez dira ailegatzen lehen arretako zentroetara. Horri dagokionez, argi dago ez direla jarraitzen nazioarteko erakundeen gomendioak.
Zein dira aholku horiek?
OME Osasunaren Mundu Erakundeak dio osasungintzarako bideratua dagoen aurrekontuaren %25 inguruk lehen arretarako izan behar duela; hemen, %15 da. Adibidez, makina sofistikatuak ospitaleetara bidaltzen dira, eta hango profesionalak osasun etxeetakoak baino aski hobeki hornituak egoten dira. Botiketan ere ikaragarri gastatzen da ospitaleetan, nahiz eta maiz horien baliagarritasuna ez den oso garbi izaten, hau da, kalkuluak ez dira behar bezala egiten. Batzuek diote ospitaleetako gastuaren %40 inguru eraginkortasunik gabea dela, xahutua, alegia.
Nafarroako eremuetatik, zeinetan da larriena egoera?
Ez naiz ausartzen esatera egoera non den latzagoa, baina egia da plataformarekin lotuta dauden zenbait taldek modu nabarmenagoan ikusarazi dizkigutela dituzten arazoak. Hala egin dute, bereziki, Altsasuk, Erriberrik, Lizarrak, Burlatak eta Bakaikuk, besteak beste. Bestalde, Pirinio inguruan ere indarrez egin dituzte aldarrikapenak. Horiek beste eredu batzuk eskatzen dituzte, beren beharrak asetuak izan daitezen. Problema orokortua, baina desberdina tokian toki.
Zer neurri nahi duzue hartzea?
Lehenik, aurrekontuak handitzea. BPGaren %6,5 izan beharko litzateke osasungintzarako, eta oso urrun gaude hortik. Langileen behin-behinekotasunari aurre egiteko, kontratu finkoak behar dira, pazienteei behar bezalako arreta integrala eta jarraitua emateko, besteak beste. Gainera, itxaron zerrendak murrizteko neurriak hartzea ere ezinbestekoa da.
Politikariek badute zuekin hitz egiteko borondaterik, edo entzungor ari dira jokatzen?
Politikariek hitz egin bai, idatzi ere idazten dute zer edo zer, baina ekin, ez diote ekiten; gure irudipena hori da. Esaterako, esana ziguten Europako funtsekin lortuko zela ditugun premia askori erantzutea. Etorri dira funtsak, baina ez dira erabili —adibidez, langileen egonkortasuna bermatzeko—, baizik eta beste helburu batzuetarako. Iruzurra ikusten dugu, hein batean.
Zertara bideratu da diru hori?
Adibidez, teknologia berriak eskuratzeko eta, azken finean, adreiluak jartzeko, zentro batzuk handitzeko edo eraberritzeko. Ez diogu hori beharrezkoa ez denik, baina iruditzen zaigu ez dela lehentasunezkoa. Horren aurretik, hobe lukete daudenak indartu.
Protesta eguna duzue gaur. Azkena izateko itxaropenez?
Ez dakigu. Alde batetik, oso konbentzituta gaude arrazoi sobera ditugula eskatzen duguna eskatzeko. Gero, baina, ikusi beharko dugu zer sentsibilitate duen gobernuak, ea presio bidez lortzen dugun pentsaraztea. Hori ezin jakin, baina, behar izanez gero, jarraituko dugu, nola ez. |
2022-2-19 | https://www.berria.eus/albisteak/209776/zaplada-itzelak-jaso-ditut-bakea-lortzen-laguntzeko-egindakoagatik.htm | Politika | «Zaplada itzelak jaso ditut bakea lortzen laguntzeko egindakoagatik» | ETAk jarduna utzi zuenetik pausoak oso geldo eman direla uste du Juan Mari Uriartek, eta, gainera, gizarteak gehiago eman dituela politikariek baino. Adiskidetzearen aldeko aldarria egin du. | «Zaplada itzelak jaso ditut bakea lortzen laguntzeko egindakoagatik». ETAk jarduna utzi zuenetik pausoak oso geldo eman direla uste du Juan Mari Uriartek, eta, gainera, gizarteak gehiago eman dituela politikariek baino. Adiskidetzearen aldeko aldarria egin du. | 1957an abade egin zenetik, Juan Mari Uriarte Goirizelaiak (Fruiz, 1933) hainbat zeregin bete ditu Eliza katolikoan: besteak beste, Bilboko seminarioko arduradun izan da, Bilboko gotzain laguntzaile, eta Zamorako (Gaztela eta Leon, Espainia) eta Donostiako gotzain. Urteotan hainbat gaik arduratu dute: batez ere, fedeak, euskal kulturak eta Euskal Herriko bakeak. Hiru arlo horietan egindako lanagatik, Bilboko Elizbarrutiak Carmelo Etxenagusia aitormen saria eman zion urtarrilean. Angel Mari Unzueta Bizkaiko bikario nagusi zena, Josune Ariztondo politikari eta irakaslea, eta Ander Manterola abade eta etnografoa ere omendu zituzten.
Zer garrantzi dauka zuretzat Carmelo Etxenagusia Bilboko gotzain laguntzaile zenaren izena duen aitormena jasotzeak?
Urteetan nire kolaboratzaile leiala izan zen Etxenagusia. Haren omenez asmatutako aitortza da, eta niretzat pozgarria izan da. Jasan ditudan pairamenen ordain bezala hartu dut; bakegintzan jasandakoengatik, batez ere.
Zer pairamen izan dira?
Bakea lortzen laguntzeko egindako lanagatik zaplada itzelak jaso ditut prentsaren eta beste jende askoren aldetik. Askok arerio legez ikusi ninduten. Erromara gutunak bidali zituzten.
Aitortza jaso zenuenean, besteak beste, adiskidetzearen inguruan egin zenuen berba. Esan zenuen hemen alboratuta dagoela. Zer da adiskidetzea?
Adiskidetza ez da armak alboratzea bakarrik. Ez da lehen arerioak izan zirenak orain lagun min bihurtzea. Egiaren eta zuzentasunaren baldintzak betez guztion onerako diren helburuak elkarrekin bilatu, gorrotoa menderatu eta barkamena gauzatzea da adiskidetzearen muina.
Baina zelan lor daiteke adiskidetzea, oraindik batzuk sufritzen ari badira?
Nire ustez, sufritzea ez da adiskidetzarako eragozpenik handiena. Adiskidetzea sufrimendua arintzeko lagun ona da, dagokion garaian egiten denean. Sufrimendua baino gehiago, beste jazoera eta jarrera batzuk dira adiskidetzaren arerio handiagoak, nire ustez.
Zeintzuk?
Lehen sortu den gorrotoak irauten badu, edo politikan kolaborazioa barik elkarren aurkako lehia bat bultzatzen bada, edo komunikabideetatik bakearen eta adiskidetzearen aurkako iritziak zabaltzen badira… Hori dena da sufrimendua baino arriskutsuagoa.
Traba horiek ikusten dituzu?
Bai, noski. Bizi-bizi daude oraindik; batzuen aldetik besteenetik baino gehiago.
Zelan ikusten duzu ETAk jarduna utzi zuenetik gizartean eta politikan egin den ibilbidea? Zer falta da egiteko?
Aurrerapenak egin ditugu, nahiz eta geldoegiak izan, nire ustez. Gure gizarteak pauso handiagoak eman ditu politikariek eta enparauek baino. Hainbat komunikabidek, sua itzali beharrean, piztu egin dute. Alde guztietako biktima guztiak ez dira aintzat hartuak izan. Barkamen eskabideak eta eskaintzak urriak dira.
Zer biktima falta dira, zure ustez, aintzat hartzeko?
ETAk sortutako hainbat biktima falta dira, baina baita beste biktima asko ere. Hala ere, ez dut biktimen artean konparaziorik egin nahi.
1998an eta 1999an, bitartekari ibili zinen Espainiako Gobernuaren eta ETAren artean. Zeuk esan zenuen orduan alde batekoen artean malgutasun falta ikusi zenuela, eta beste aldekoen artean maximalismoak eta pazientzia eza. 20 urte luze pasatuta, zelan gogoratzen duzu hura?
Orduan esan nuena egia borobila izan zela iruditzen zait oraindik ere. Zorionez, ordutik malgutu egin da egoera. Ez asko, tamalez. Gordin zegoen garai hartan konponbide batera heltzeko bidea. Nire iritziz, ETAren arduradunak ez ziren oraindik guztiak bakearen aldeko. Espainiako Gobernuaren barruan ere bazeuden elkarrizketaren aurka sutsu jokatzen zutenak. Goizegi zen zuhaitzetik sagar helduak jasotzeko.
Baina pauso bat izango zen gerokoa etortzeko, ezta?
Lehenagotik ere berba eginda zeuden. Jakina, negoziazio bat apurtzen denean, norberak uste du porrot egin dela. Baina gero ikusten da negoziazio bakoitzak beti bere oihartzuna uzten duela, eta negoziazio guztien artean bakerako bidea ireki zutela.
Zu zelan sentitu zinen?
Esperientzia gutxigaz. Ni, bitartekari baino gehiago, negoziazioa errazten zuena izan nintzen. Nik ez nuen proiektu borobil bat aurkeztu, batzuei eta besteei irentsarazteko. Deskonfiantza mundu hartan, konfiantza apur bat jartzen zuen pertsona izan nintzen; elkarrizketa mozten zenean galdera bat egiten zuena, elkarrizketa berriz pizteko. Batzuei beldurra kentzen ziena; guztiei beldurra kendu, hobeto esanda.
Ez zenekienean zer egin, norengana jotzen zenuen?
Gotzain bat neukan, eta baita neure konfiantzazko beste pertsona bat ere; nik baino esperientzia helduagoa zuten biek. Haiengana jotzen nuen. Baina sarritan ezin duzu, ez duzu aukerarik. Zauden lekuan zaude, eta arazoak sortzen dira konturatu barik; zirt edo zart egin behar duzu. Ez duzu denborarik norbaiti kontsultatzeko.
ETAren biktima batzuek beste aldera begiratu izana egotzi izan dizuete euskal Elizari. Onartzen duzu kritika hori?
Horri lotuta esan eta egin ditudanak agerian daude, hemeroteketan. Iritzi hori mantentzen dutenak, edo ez dute oroimenik, edo aurreiritziek bahiturik daude.
ETAren eta Espainiaren arteko negoziatzaile ibili zinenean, Zamorako gotzaina zinen. Aurretik Bilboko gotzain laguntzaile izan zinen hamabost urtez. Zelan gogoratzen duzu Bilboko garaia?
Garai aberatsa izan zen, nahiz eta nahastetsua ere bai. Ugariak eta baliotsuak ziren elizbarrutia bizkortzeko, zabaltzeko, eratzeko eta bide berrietatik bultzatzeko egindakoak: kristauek, apaizek eta orduko gotzain nagusiek [Antonio Añoveros eta Luis Maria Larrea] sakatuta, Bizkaiko Elizak aurrerapauso batzuk eman zituen. Oraindik hainbaten oroimenean dago egin genuen urte biko batzar nagusia. Bizkaiko Eliza bideratu genuen; hartu beharreko norabidea argiago ikusi genuen. 10.000 pertsona pentsatzen, elkarrizketan eta elkarregaz otoitzean ibili ginen batzar nagusi hartan.
Ekarri zuen fruiturik?
Gaur Bizkaiko Elizan dauden joera batzuk orduan sortutakoak dira: esaterako, konpartitzea, erabakiak behetik gora hartzea, aholku asko jasota ebatziak hartzea. Beste elizbarruti askorekin konparatuta, Bizkaikoan dagoen parte hartzea adierazgarria da.
Zamoratik Donostiara. Bilbora etortzea espero zenuen?
Zamoran zortzi urte zoriontsu igaro nituen. Bilbon GMZ handi baten gidarilagun ibili ostean, aringarri egin zitzaidan Zamorako Citroen txikia erabiltzea. Adiskide asko utzi nituen han. Hemen haize berria behar zen. Horregatik, inoiz burutik ere ez zitzaidan pasatu Bilbora etorriko nintzenik. Proposatu izan balidate, ezetz esango nukeela uste dut.
Badaukazue ezetz esateko aukerarik, ala?
Bai, aita santuak ez zaitu behartzen. Baina zerbait eskatzen badizu, ezetz esateko arrazoi pisutsuak izan behar dituzu. Nik uste nuen nengoen lekuan, Zamoran, lan bat egingo nuela, banekien han ez nuela denbora asko egingo, eta ondoren beste bide batzuetatik joatea Elizarentzat eta niretzat ona izango zela.
Hil ondorengo aitortza jaso du Angel Mari Unzueta bikario nagusi ohiak ere. Askok uste zuten Bilboko gotzain izango zela. Zuk ere bai?
Ahaleginak egin nituen Unzueta Donostiako gotzain izateko; [Jose Ignacio] Munillaren ondorengo izateko. Baina nik egindako ahaleginek ez zuten biderik aurkitu. Nik uste nuen aproposa zela bere izaeragatik, bere nolakotasunagatik, bere indarragatik; gizon argitzaile, bultzatzaile eta bateratzailea izango zen.
Donostian: zure aurrekoa, Jose Maria Setien; zure ostekoa, Jose Ignacio Munilla. Askoren ustez, gotzain abertzalea eta irekia zen aurrena, eta espainiar nazionalista eta kontserbadorea da bestea. Zelan ikusten dituzu zuk?
Ez zait gustatzen aurrekoen eta oinordekoen artean konparaziorik egitea; behintzat, bizi diren artean. Setien hilda dagoenez gero, hartaz zerbait esango dut: haren zuzentasuna, haren goi mailako adimena, haren koherentzia azpimarratzekoak dira. Gure herriak eta Gipuzkoako Elizak ikaragarri zor diote, eta hori ez da behar den besteko indarrez esan. Bizi izan zen artean, nahiko zaplada hartu zituen. Kardinal izateko ere gaitasunak zituen, baina, berak hartu zituen ebatzi eta aukerengatik, Donostian geratu zen. Esan zidan ez zuela beste aukerarik ikusten eta nik joan beharko nuela bere oinordeko. Asko pentsatu behar izan nuen, banekielako Donostian biribilaren karratutasuna lortzea eskatzen dizutela. Luzaroan egon nintzen zalantzan; urte pare bat. Neure komenentziak albo batera utzi, eta baietz esan nuen. Izendapena oso arin egin zen.
Munilla Alacantera (Herrialde Katalanak) joan berri da. Haren oinordeko nor izan daitekeen?
Espiritu Santuak jakingo du, baina uste dut aita santuak ere ez dakiela oraindik. Nire ustez, gotzain on bat izango dute Donostian, eta, oro har, onartua izango da.
Zelan ikusten duzu Eliza? Haren etorkizunak kezkatzen zaitu?
Mina eta ardura sortzen dit, batez ere ikusten dudalako gizarteak premia handiz ebanjelioaren balioak behar dituela bere gizatasuna ez galtzeko edo ez ahultzeko. Kristau garenok bizi-bizi behar dugu Jesus. Hala ere, gauza bat daukat ziur: ez goazela pikutara. Eta horrela uste dute hainbat adituk ere. Gutxiago izango gara, entzute ahulagoa izango dugu gizartean, baina benetakoagoak izango garela itxaro dut. Kristautasunaren muina zein den geure ekintza eta bizierekin agertu ahal izango diogu munduari, nahiz eta txikiagoak izango garen.
Zure ume sasoian, erlijioak bizitza osoa baldintzatzen zuen, eta gaur egungo ume askok Jesus Nazaretekoaren izena entzun ere ez dute egin. Zer pentsatzen duzu aldaketa hori ikustean?
Umezarotik Jesus etxeko bezala ezagutzea eta maitatzea beharrezkoa da, nagusi egitean sinestun izateko. Hala ere, gure gizartean gero eta zailagoa da fededuna izatea. Fedea goiz esnatzen da ondo landuz gero, baina gizarte honetan erraz zimeltzen da.
Bilboko seminarioko buru izan zinen, eta abade eta abadegaiekiko ardura izan duzu betidanik. Umeen kontrako abusuen berri entzuten duzunean, zer sentitzen duzu? Zure ustez, zerk egiten du huts elizgizon horiek abusatzaile bihurtzeko?
[Artezago eseri da, eta eskuen mugimenduarekin indartu ditu hitzak] Barru-barruko tristura, lotsa eta sumina. Eraikitzaile izan beharrekoak suntsitzaile dira! Zein diren horren erroak? Heldutasun gabezia, fede bizi gabezia eta nagusikeria itsua. Belar gaizto hau errotik atera behar dugu. Elizak bere arazoa konpontzeko beharrizan eta obligazio handia dauka, Jaungoikoaren, biktimen eta gizartearen aurrean. Baina kontuz: nahiz eta Elizak bere barrua garbitu, arazo edo kalamitate honek hor jarraituko du. Familia giroan eta aisialdian gertatzen dira abusu gehienak, adituen arabera. Kasu horiek ere errotik atera ezean, arazoaren parte bat baino ez dugu konponduko, eta hori gertatzeko arriskua ikusten dut, beste arloetan ez dagoelako mugimendurik norabide horretan. Adorea behar da, baina ez gara ausartzen. Familian sartzea delikatua da, baina sartu beharko da.
Aitortza jaso duzuen laurok Labayru fundazioko kide zarete edo izan zarete. Zuk zeresan handia izan zenuen ikastegi horren sorreran. Euskararen egoera asko aldatu da ordutik. Zelan ikusten duzu?
Ezagutza miragarriro zabaldu da, batez ere eskolen bitartez. Euskara ikasi bai, baina erabili, euskaraz bizi? Arlo horretan, aurrerapenak makalagoak dira. Ez da nahiko euskara maitagarri izatea; onuragarri ere izan dadila lortzea falta zaigu. Zaila izango da, inguruak ez du-eta laguntzen. Batez ere, beste hizkuntzen indarra falta du euskarak oraindik. |
2022-2-20 | https://www.berria.eus/albisteak/209777/aspergerra-dugunok-oso-literalak-izan-ohi-gara.htm | Gizartea | «Aspergerra dugunok oso literalak izan ohi gara» | Ume-umetatik sentitu izan du Jaime Etxebestek «ezberdina» zela. «Entrenatuta» dagoela dio, baina bere partetik ere asko jarri behar izan duela gizartera egokitzeko. Jazarpena jasan zuen eskolan, eta depresio bat ere izan du. | «Aspergerra dugunok oso literalak izan ohi gara». Ume-umetatik sentitu izan du Jaime Etxebestek «ezberdina» zela. «Entrenatuta» dagoela dio, baina bere partetik ere asko jarri behar izan duela gizartera egokitzeko. Jazarpena jasan zuen eskolan, eta depresio bat ere izan du. | Aspergerra izatea zer den azaltzea ez dela oso erraza dio Jaime Etxebestek (Tolosa, 1991): «Badakit zerbait dudala, baina ez naiz gaizki sentitzen, naizen bezalakoa sentitzen naiz, baina igartzen dut diferentea naizela». 8-9 urte zituenean esan zioten zer duen. Aurrez ere igartzen zuen zerbait hark. Hau da, bere portaerak eta besteek berari buruz zuten pertzepzioa ez zirela guztiz ohikoak; are lehenagotik zituzten susmoak etxekoek. «Ama oso azkar konturatu zen zerbait gertatzen zitzaidala, eta segituan eraman ninduen adituengana, nire kondizioa zein den jakiteko».
Ama izan du gizarteko ohituretara egokitzeko «entrenatzaile» nagusia. Eta entrenatzeko moduetako batzuk, hauek: guztia hitzez adieraztea —«hotza egiten du, eta berokia jantziko dugu»—, keinuak asko erabiltzea —«gosea dut» esatearekin batera, sabela igurztea—, edo jolasen bidez praktikatzea gauzak —adibidez, dendarietara jolastuz—. «Nire ustez, aspergerraren zailena da jende askok emantzat jotzen dituen gauzak, jendeari naturaltasunez ateratzen zaizkionak, guk ikasi egin behar ditugula», dio Etxebestek.
Umetako adibide bat eman du: norbaitek telefonoz deitu, ama han al zegoen galdetu, baietz erantzun berak, baina amari ez esatea jartzeko, telefonoz deitu zuenak ez ziolako zuzenean eskatu. Edo are beste adibide muturrekoago bat: norbaiti senideren bat hil, eta zer moduz zegoen galdetutakoan hark «ondo» erantzunez gero, «a, ados» bezalako erantzunen bat eman eta alde egitea, aurpegiko espresioak identifikatzeko dituzten zailtasunengatik. «Ondo dagoela esan badit… Aspergerra dugunok oso literalak izan ohi gara». Ostiralean izan zen Aspergerraren Nazioarteko Eguna.
Enpatikoak ere bai
Norbaitekin komunikatzeko orduan ere, gauza asko eduki behar izaten dituztela kontuan azaldu du Etxebestek: begirada mantentzea, irribarre egitea, besteari entzutea, haren gai berberari buruz hitz egitea, keinu desegokirik ez egitea… «Sarkasmoa, ironia, bigarren zentzua eta halakoak harrapatzea kostatu egiten zaigu». Lagunek elkar agurtzeko ‘zer moduz, kabroia?’, edo ‘zer moduz, putasemea?’ edo horrelako hitzen batzuk erabiltzen bazituzten, kontatu du ez zuela ulertzen. «Ikasi nuen arte konfiantza dagoenean esaten direla halakoak».
Horrez gain, sentimenduak «beste era batera» kudeatzen dituztela esan du. «Jende askok pentsatzen du ez dugula enpatiarik, baina sentiberak izan gaitezke». Esate baterako, azaldu du pelikula askorekin egin izan duela negar. «Eta aurpegi triste edo zoriontsurik ez jartzeak ere ez du esan nahi barrutik ondo edo gaizki ez gaudenik». Era berean, kontra egitea edo norbait berarekin sartzen ari denean hori moztea kostatu egiten zaiola dio. «Tragatu egiten dut, ez zait ateratzen beste ezer egitea».
Oso ondo «entrenatuta» egoteaz gain, Etxebestek esan du berak ere asko jarri duela bere partetik. Pertsona neurotipikoekin izan ditu harremanak, gehienbat. Saiatu da jarduera sozialetan parte hartzen, udalekuetara askotan joan izan da, hilabete bat egin zuen bakarrik Bostonen (AEB)… «Bizi osoko kuadrilla ere badaukat nik, eta hori ez da ohikoena aspergerra dutenen artean». 18 urte ingururekin esan zien zer daukan. Ezagutuz joaten den jendeari dagokionez, batzuei esaten die zer duen, eta beste batzuei, ez. «Esatekotan ere, denbora batera; bestela, niri buruzko ikuspegi okerra egin dezakete».
Izan ere, Etxebesteren ustez, komunikabideetan eta abarretan irudi okerra eman ohi da aspergerrari buruz: lotsatiak baina jenio hutsak izaten dira agertzen direnak, edo, bestela, hitz egiteko gai ere ez direnak. «Eta pertsona bakoitza mundu bat den bezala, autismoaren barruan ere espektro oso zabala dago».
Aspergerra ez duela «arazo» moduan bizi dio, baina aitortzen du une gogor batzuk bizi izan dituela. Tolosako ikastetxe batean ikasi zuen, eta jazarpena jasan zuen umetan. «Ez fisikoa, eta ez, agian, nik garai hartan sentitzen nuen adinakoa, baina jazarpena bai. Musika eskolan ere asko sartzen ziren nirekin». Gelakideekin komunikatzeko arazoak izaten zituela azaldu du. Aspergerraren ezaugarrietako bat da gai batzuekiko obsesio moduko bat eragiten duela. «Horietan zentratzen gara, eta gustu edo pentsatzeko modu partikularrak garatzen ditugu».
Lan mundua, trabaz beteta
Batxilergoa amaitutakoan, mekanizatu arloko goi mailako lanbide heziketako ziklo bat egiten hasi zen, baina berehala konturatu zen ez zela berak nahi zuena. Diseinu grafikoko ikasketei ekin zien gero, eta han askoz gusturago sentitu zen. Iruñera ere joan zen, unibertsitatera. «Nahiko garai txarra izan zen, depresio handi bat izan nuelako. Helduarora sartzean, aldaketa asko, gauza asko etorri zitzaizkidan gainera, eta ez nuen kudeatzen asmatu». Aspergerra dutenen artean, nahiko ohikoak izaten dira depresioak; «izan ere, asko kostatzen zaigu aldaketetara egokitzea».
Etxebestek kontatu du gaur egun bizitza arrunta duela: esnatu, lana bilatu, marraztu… «Baditut zaletasun batzuk; adibidez, asko gustatzen zait komikiak irakurtzea, pelikulak ikustea eta bideo jokoetan aritzea». Ikastaro batzuk egiten ere ari da. Lana egin nahiko luke, baina arlo horretan ikusten ditu oztoporik handienak. «Elkarrizketak gainditzea zaila izaten da guretzat, eta lankideekin harremanak izatea eta taldean lan egitea ere bai». Janari lasterreko jatetxe batean lan egin izan du. «Berez, nahiko gogorra da lan hori guretzat. Batetik, presagatik, eta, bestetik, barran tokatzen zaizunean jendearekin egon behar duzulako. Baina moldatu nintzen neure burua kudeatzeko».
Oro har, ikasketa maila handia izan ohi dute aspergerra dutenek; asko dira, esate baterako, unibertsitateko titulua dutenak. Laguntza pixka batekin, lanpostu arruntetan aritzeko arazorik ez dute. «Baina, zaila daukagu». |
2022-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/209778/bakegileek-presoen-etxeratzearen-aldeko-protesta-hasi-dute-baionako-suprefeturan.htm | Politika | Bakegileek presoen etxeratzearen aldeko protesta hasi dute Baionako suprefeturan | Abenduan iragarri zutenez, Bakegileek fase berri bati ekin diote Frantziako Gobernuarekin duten «blokeo egoera» gainditzeko. Suprefeturakoa izan dute lehenbiziko ekintza. Hiru orduren ostean utzi dute. | Bakegileek presoen etxeratzearen aldeko protesta hasi dute Baionako suprefeturan. Abenduan iragarri zutenez, Bakegileek fase berri bati ekin diote Frantziako Gobernuarekin duten «blokeo egoera» gainditzeko. Suprefeturakoa izan dute lehenbiziko ekintza. Hiru orduren ostean utzi dute. | «Euskal presoak etxera» oihuak Baionako suprefeturan. Bakegileek deiturik, dozenaka lagun bildu dira ostiral arratsaldean eraikinaren parean, eta, hiru orduz, euskal presoen etxeratzearen aldeko aldarriak ozentzeko protesta egin dute. Gutxienez dozena bat ekintzaile estekatu dira suprefeturako hesietara. «Orain presoak, Ion, Jakes, Unai gurekin» zioen banderola bat erakutsi dute. Hainbat herritarrek egin dute bat protestarekin, sostengua emateko.
Ikusi gehiago: Argazki bilduma
Protestan Anaiz Funosas Bakegileen bozeramaileak azaldu duenez, ekintza honen bidez agerian ezarri nahi dute Frantziako Estatuaren eta Euskal Herriaren artean dagoen «desoreka». Protestan izan da BERRIAko kazetari Oihana Teyseyre Koskarat, eta Twitter bidez horren berri eman du:
Ekintzari ekin eta berehala, Frantziako Polizia azaldu da suprefetura parera. Giroa gaiztotu egin da. Tentsioa da protestan eta ingurumarietan. Hala eta guztiz ere, herritarrek babes zabala eman diote Bakegileen deialdiari. Mobilizazio «sendo eta determinatua» egitea zuten helburu antolatzaileek, eta hala gertatu da.
Ikusi gehiago: Paris mugiarazteko, ekintzara
Egoeraren blokeoaren aitzinean «hozka bat gehiago» eman nahi dute ekintzaren bidez. Hautetsi zenbait atera dira protestan: besteak beste, Eneko Aldana Ziburuko auzapeza eta Joseba Erremundegi Baionako hautetsia. Kantuz ere ari dira zenbait herritar:
«Haizeak, euriak eta hotzak ez dute gure determinazioa geldituko! Desobedientzia ekintza masiboa burutzen ari gira. Euritakoa, oihal etxea eta jatekoa hartu... eta zatozte gurekin. Irauteko hor gira», idatzi dute Bakegileek Twitterren. |
2022-2-21 | https://www.berria.eus/albisteak/209779/laquoteoriarekin-bakarrik-geratzea-da-arriskurik-handiena-kantuanraquo.htm | Kultura | «Teoriarekin bakarrik geratzea da arriskurik handiena kantuan» | Garmendiak gurasoei zor die musikari dion maitasuna. Akordeoia jotzen hasi zen, baina kantuak beste ate batzuk ireki zizkion oso gaztea zela. Operan ondu du ibilbide profesionala; bide berriak arakatzeari ekin dio. Lanbideagatik, Alemanian bizi da. | «Teoriarekin bakarrik geratzea da arriskurik handiena kantuan». Garmendiak gurasoei zor die musikari dion maitasuna. Akordeoia jotzen hasi zen, baina kantuak beste ate batzuk ireki zizkion oso gaztea zela. Operan ondu du ibilbide profesionala; bide berriak arakatzeari ekin dio. Lanbideagatik, Alemanian bizi da. | Leipzigeko bere etxetik (Alemania) erantzun dio deiari Ainhoa Garmendiak (Legorreta, 1974). Jaiotzez goierritarra da, baina Goierrin baino urte gehiago daramatza jada kanpoan bizitzen, bere lanbideagatik. Haurra zela hasi zen Garmendia akordeoia jotzen ikasten, baina ingurukoak segituan ohartu ziren kanturako dohainak zituela. Piano eta kantu ikasketak egin zituen, baina inoiz ez dio ikasteari utzi. Europako hainbat herrialdetan bizi izan da, teknikan sakontzeko helburuarekin, eta bere ibilbide profesionalak ez du etenik izan. 2014an Opus Lirica sortu zuen Donostian, eta baita Donostiako opera denboraldia ere. Horiek dira, besteak beste, jaioterriarekin lotzen duten zilbor hesteak.
Leipzigen bizi zara 2001etik…
Bai. 2001ean egin zidaten Leipzigeko antzokian abesteko lehenbiziko lan kontratu finkoa. Behetik hasi nintzen, baina zortzi urtez aritu naiz bertan soprano bakarlari bezala. Alemanian, Espainian ez bezala, gure lanbidean kontratu finkoak izateko aukera handiagoa dago. Lanagatik etorri eta bertan gelditu nintzen. Nire bizitza guztiz aldatu zen urte hartan. Familia ere osatu dut, eta nire hiru seme-alabak hemen jaioak dira.
Alemanian eta Europako beste herrialde batzuetan, beraz, artisten lanari Euskal Herrian edo Espainian ez bezalako balioa ematen zaio?
Artearen munduarekiko bestelako pentsamolde bat daukate Alemanian, beste balio bat ematen zaio gure lanbideari. Espainian, oraindik, opera ezagutzen ez duen jende asko dago, aukera gutxiago dagoelako ere bai, ziurrenik. Hemen, urte batetik bestera opera lan bera ikustera joaten da jendea, eta gobernuak ere, orokorrean, asko babesten ditu musika eta kultura.
Nolakoa da euskaldun batentzat Alemanian bizitzea?
Hasieran zaila egiten da. Hemengo bizimoduak ez dauka gurearekin zerikusirik. Hizkuntza ere ez da erraza, hasieran kosta egiten da ikastea. Gero, urteak pasatzen doazen heinean, ohituz joaten zara; hizkuntza ere jada ondo menderatzen dut. Hizkuntza oso garrantzitsua da, asko laguntzen duelako egokitzen. Euskal Herria asko sumatzen dut faltan, baina bizi izan naizen leku bakoitzeko onenarekin gelditzen naiz beti.
Leipzigetik urruti jaio zinen: Legorretan.
Haurtzaroko oso oroitzapen ederrak ditut Legorretan. Bertan hasi nintzen, gurasoek bultzatuta, akordeoia eta solfeoa ikasten, Pello Ramirezekin; 8 bat urte izango nituen. Ramirez izan zen kanturako dohainak nituela esan zidan lehenbizikoa, eta 10 bat urterekin elizako abesbatzan hasi nintzen. Haurra nintzenetik erakarri izan nau musikak, baina abesten hastea oso berezia izan zen niretzat. Ordiziako musika eskolan hasi nintzen geroago, eta 14 bat urte nituela Ordiziara joan ginen bizitzera. Han amaitu nituen solfeo ikasketak, eta Oroith abesbatzan ere ibili nintzen. Akordeoia eta kantua ikasi nituen garai hartan, eta pianoa ere bai, Inma Goibururekin. Ordurako ohartuta nengoen kantuak beste edozerk baino gehiago erakartzen ninduela.
Donostiara joan zinen orduan, ezta?
Ordiziako musika eskolan bizpahiru urte neramatzanean, Donostiako Orfeoian proba bat egin nuen, bertako kantu eskolan sartzeko. Luxu bat zen; hamar bat pertsonarentzako lekua zegoen, eta Eusko Jaurlaritzak diruz laguntzen zuen. Proba egin eta hartu egin ninduten. Orduan hasi nintzen buru-belarri kantua ikasten, 17 urterekin. Donostiara joan nintzen bizitzera, eta ondorengo urteak oso azkar pasatu ziren. Kantu ikasketak egin nituen bertan; egun osoa eskaintzen nion musikari. Harmonia, konposizioa eta kantu ikasketetarako osagarriak ziren beste hainbat irakasgai, berriz, Donostiako Musika Kontserbatorioan egin nituen.
Gero Madrilen jarraitu zenuen zure ikasketetan sakontzen.
Madrilgo Goi Mailako Kantu Eskolara joan nintzen. Kantatzen jarraitzea da garrantzitsuena kantuan sakontzeko; kantuan ikasten jarraitu behar da, hori ez da inoiz bukatzen. Guztira, hamabi bat irakasle izan ditut nire ibilbidean, askotan aldatu ditut irakasleak, eta guztiengandik asko ikasi dut. Madrilgo Erkidegoko Abesbatzarako proba bat ere egin nuen garai hartan. Oposizioa gainditu eta plaza finko bat eskuratu nuen bertan. Goi Mailako Kantu Eskolako ikasketak eta lana uztartu nituen orduan, Helena Lazarska opera abeslari eta kantu irakasle poloniarra ezagutu nuen arte. Vienako kantu eskolara harekin joateko gonbita egin zidan segidan, eta ez nuen bi aldiz pentsatu.
Vienara joan zinen lehenengo, eta Parisera gero.
Vienan goi mailako kantu ikasketak egiten ari nintzela —bi urte egin nituen—, Marseillako [Frantzia] opera estudio batean sartzeko aukera izan nuen. Parisen probak egin, eta sartzea lortu nuen. Kantu ikasleak mundu profesionalera salto egiteko prestatzen dituzte opera estudio batean.
Ikasi eta ikasi aritu zara urte hauetan guztietan, hortaz.
Nire helburua beti izan da hobetuz joatea eta abesten ikasten jarraitzea. Teoriarekin bakarrik geratzea da arriskurik handiena kantuan, baina horrekin bakarrik ez da abesten ikasten; taula gainera igo beharra dago ondoren, eta bertan zer egin eta nola mugitu ere jakin beharra dago. Baina, beste alde batetik, egia da lanean hasi arte lanbidea ezin dela ondo jakin.
Ikasten jarraitzeko bide horretan, Marseillatik Leipzigera eraman zintuen bizitzak.
2001a zen, eta operan lan egiteko nire lehen aukera izan nuen. Orduan konturatu nintzen lanbideaz ez nekiela ezertxo ere. Aurretik lan txiki batzuk egindakoa nintzen, baina Leipzigeko antzokian egunero operara joaten hasi nintzenean, besteek egiten zutena ikusten nuenean… Asko ikasi nuen. Hasieran, paper txikiak egiten hasi nintzen, baina antzerkiaren munduan sartzeko eta eskolan ikusten ez diren mila gauza ikasteko aukera eman zidan.
Gertaera hark guztiz aldatuko zuen zure bizitza…
Hasieran, bi urterako kontratua egin zidaten, eta epe jakin batean berriz mugituko nintzen ustearekin hasi nintzen han bizitzen, ordura arteko nire bizimodua halakoxea izan baitzen. 2009ra arte aritu nintzen Leipzigeko antzokian lanean. Urtetik urtera hobetuz joan nintzen, eta rol txikietatik pertsonaia nagusietarako saltoa egin nuen. Urte horietan guztietan beste lan batzuk egiteko aukera ere izan nuen, eta 2006an Glyndebourneko [Erresuma Batua] jaialdian kontratu garrantzitsu bat lortu nuen. Operan mundu mailan dagoen jaialdirik garrantzitsuenetako bat da Glyndebournekoa. Alemaniatik kanpo, beste kontratu garrantzitsu gehiago sinatu nituen gero: Belgikan, Suitzan, Italian, Frantzian, Espainian…
Zeintzuk dira egitea egokitu zaizkizun rol esanguratsuenak?
Figaroren ezteiak operako Susanna, adibidez, berezia da. Niri gehien eman didan roletako bat da hori; nire lehenbiziko pertsonaia garrantzitsua izan zen, eta operaren historian dagoen rol luzeena ere bada. Hiru ordu eta erdiko opera bat da Figaroren ezteiak, eta Susannaren rolak hiru ordu irauten du; izugarria da. 2003an egin nuen lehenbizikoz lan hori Leipzigeko antzokian, Guy Joosteen zuzendari belgikarraren gidaritzapean, eta asko ikasteko aukera eman zidan. Nire ibilbide guztian gehien interpretatu dudan pertsonaia da Susanna.
Agertoki bat aukeratu beharko bazenu, zein aukeratuko zenuke?
Asko daude, baina Glyndebourg-ek aztarna utzi zuen nigan. Bi urtez jarraian hartu nuen parte jaialdi horretan. Hilabete eta erdian, bizpahiru egunetik behin izaten nuen emanaldiren bat. Hamasei funtzio egin nituen guztira. 2009an, L’elisir di amore [Gaetano Donizettirena] obran ordezko gisa aritzeko ere deitu zidaten. Zazpi astez entseatzen aritu eta gero, soprano nagusirik gabe geratu ziren estreinaldiaren bezperan. Estreinaldi egunean iritsi nintzen bertara, eta hiru orduz entseatuta taula gainera igo behar izan nuen arratsaldean. Oso hunkigarria izan zen, ikusleak zutik jarri ziren, eta nik negarrez amaitu nuen. Madrilgo Lizeoa eta Teatro Real ere oso garrantzitsuak izan dira niretzat. Bestela, Alemanian eta Belgikan ere oso gustura aritu izan naiz. Europatik kanpo, Kolonbian eta Korean ere abestu izan dut. Goi mailako ekoizpenetan lan egiten duzunean, oso handia da exijentzia, baina asebetetze handia sentitzen da.
Ainhoa Garmendia sopranoa, emanaldi batean. Wp Frank
Gogorra al da operaren eta kantuaren munduan bizirik irautea eta hortik bizitzea?
Oso gogorra da, bai. Diziplina handia exijitzen du, eta beti goi mailan egon beharra dago. Eliteko kirolariak bezalakoak gara gu. Intelektualki ahalegin handia egin behar da rol bat antzezteko, baina fisikoki ere sasoi onean egon beharra dago. Ahotsak ondo erantzuteko, teknikak sendoa izan beharra dauka, baina gorputzak ere ondo deskantsatuta egon behar du, jatekoa ere zaindu behar da… Maila ematen ez baduzu, ahaztu, ez zaituzte berriz ere deituko. Beti eman behar da maila lanean jarraitu ahal izateko.
Nolakoa da operaren mundua?
Oso indibidualista dela esango nuke; sarri oso bakarrik senti zaitezke. Zorte ona izanez gero, eta talde polit batekin lan egiteko aukera baduzu, lagunak egin ditzakezu. Gehienetan bakarrik bidaiatu behar izaten dugu, egun asko pasatzen ditugu bakarrik, eta hori ez da erraza beti. Lehia egon badago, baina gero eta diva gutxiago dagoela esango nuke. Gaur egun, artista zoragarriak daude.
2014an Opus Lirica sortu zenuen Donostian. Nolatan?
Ama izan nintzenean, bizitza aldatu egin zitzaidan; beste behar batzuk sortu zitzaizkidan. 2012an hasi nintzen buruari bueltaka. Konturatu nintzen, beste leku batzuetan ez bezala, Donostian ez zegoela opera denboraldi bat, eta horrelako zerbait egiteko irrika sortu zitzaidan. Ordutik, hamabi opera eta Mozarten requiema egin ditugu. Orain, pandemiarekin, bizirik irauteko lanean gabiltza, baina Opus Lirica bizirik dago, eta jarraitzeko asmotan.
Nola ikusten duzu etorkizuna?
Oso pertsona baikorra naiz. Zorionez, proiektu asko dauzkat esku artean. Kantu eskolak ematen ari naiz; nire bigarren pasioa da hori. Abeslariekin modu pribatuan eta eskola magistralak ere ematen ditut Bartzelonan, Euskal Herrian bertan… Leipzigen opera estudio bat sortzeko lanetan ere banabil, lagun artista batekin batera. Proiektu pilotu bat aurkeztu berri dugu orain gutxi, eta ilusio handia daukagu. Ez diot inoiz abesteari utziko. Jende askok ez dakien arren, ez dut opera soilik abesten: duela bost urtetik gitarra bat hartu, eta nire abesti propioak sortzen ari naiz, kantautore moduan. Talde bat osatu dut, eta entseatzen hasi gara. Ilusio handia daukat. |
2022-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/209780/donetskek-eta-luhanskek-iragarri-dute-hasi-direla-herritarrak-modu-masiboan-errusiara-eramaten.htm | Mundua | Donetskek eta Luhanskek iragarri dute hasi direla herritarrak modu masiboan Errusiara eramaten | Ukraina ekialdeko errepublika autoizendatu errusiazaleen arabera, Kiev eraso bat hasteko pronto da. Zelenskik ukatu egin du hori. | Donetskek eta Luhanskek iragarri dute hasi direla herritarrak modu masiboan Errusiara eramaten. Ukraina ekialdeko errepublika autoizendatu errusiazaleen arabera, Kiev eraso bat hasteko pronto da. Zelenskik ukatu egin du hori. | Ukrainako armada Donbass eskualdeko Donetsk eta Luhansk errepublikei eraso egiteko pronto da. Laster emango du agindu hori Volodimir Zelenski presidenteak. Hori uste dute herrialdearen ekialdeko herri errepublika autoizendatu errusiazaleetako agintariek. Beraz, hasi dira, TASS Errusiako berri agentziak dioenez, herritarrak modu masiboan Errusiara eramaten. Denis Puxilin Donetskeko Herri Errepublikaren liderraren esanetan, Moskurekin adostu dute herritar horiei harrera egingo dietela Rostov (Errusia) eskualdean. «Aurrena» emakumezkoak, adingabeak eta zaharrak aterako dituzte. Leonid Pasetxnik Luhanskeko Herri Errepublikako buruak «zeregin zibil eta sozial ezinbestekoak» ez dituzten herritarrei eskatu die «ahalik eta azkarren» abiatzeko Errusiarantz.
Kievek, baina, ukatu egin du eskualdeari eraso egiteko asmorik dutenik. Oleksii Reznikov Defentsa ministroak hori adierazi du gaur parlamentuan. Eta azken orduetan eskualdean gertatutako erasoak gogorarazi ditu. 2014an milizia errusiazaleen eta Ukrainako armadaren arteko gerra piztu zen eskualdean. Urtebete geroago Minskeko Akordioak sinatu zituzten su-eten iraunkor bat ezartzeko, baina ez batzuek, ez besteek ez dituzte errespetatu. Kieven arabera, atzo gertatutako erasoetan Errusiak militarki babestutako miliziek 45 aldiz urratu zuten akordioan jasotakoa. Miliziek, berriz, Ukrainako armadaren 30 eraso zenbatu zituzten. Lau zauritu izan ziren borroketan: bi soldadu eta bi militar. Gaur ere erasoak egotzi dizkiote bi aldeek elkarri.
Gatazkaren «areagotze bat»
Vladimir Putin Errusiako presidenteak gaur nabarmendu duenez, Donbassko gatazkaren «areagotze bat» gertatu da. Haren ustez, Minskeko Akordioak dira Ukrainan «bakea berrezartzeko» eta herrialde horren bueltan sortutako tentsioak bukatzeko «bermea», baina Zelenskiri leporatzen dio horiek ez betetzea. «Kievek egin behar duena da Donbassko ordezkariekin eseri, eta gatazka amaitzeko neurri politikoak, militarrak, humanitarioak eta ekonomikoak adostu», zehaztu du Putinek, prentsaren aurrean, Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako presidentearekin batzartu eta gero. Guztira 31.000 pertsona hil dituzte Donbassko gerran, eta 2,5 milioi inguru desplazatu eragin ditu.
Errusiak esan du aste honetan tropak erretiratzen hasi dela Ukrainako mugatik, baina Mendebaldea ez da fio. Emmanuel Macron Frantziako presidenteak gaur adierazi du ez dutela «frogarik», eta Errusiari eskatu dio tentsioa baretzeko. |
2022-2-21 | https://www.berria.eus/albisteak/209781/iruindarren-euskaltegia.htm | Gizartea | Iruindarren euskaltegia | IKAren Iruñeko Arturo Campion euskaltegiak 50 urte bete ditu, eta, hori ospatzeko, arduradunek egitarau zabala prestatu dute, hilaren 26tik aurrera. Gainera, liburu bat argitaratuko dute, eta dokumental batean jasoko dute euskaltegiaren bidea. Mende erdia egin du Alde Zaharrean. | Iruindarren euskaltegia. IKAren Iruñeko Arturo Campion euskaltegiak 50 urte bete ditu, eta, hori ospatzeko, arduradunek egitarau zabala prestatu dute, hilaren 26tik aurrera. Gainera, liburu bat argitaratuko dute, eta dokumental batean jasoko dute euskaltegiaren bidea. Mende erdia egin du Alde Zaharrean. | Goizeko zortzietan hasi zuten ostiraleko eskola, baina inor ez zen loak jota; alderantziz, irri artean eta erne ari ziren ikasleak Xabier Martinez de Lezearen lezioa entzuten; irri artean, elkarrekin hitz egiten. Iruñeko Alde Zaharrean, Comedias karrikako 14.eko azken solairuan da Arturo Campion euskaltegia, eta ganbarako gelan ziren Martinez de Lezea eta haren ikasleak. Sumatzen zen ospatzeko garaia zutela, besta giroak hartu zuela eraikina. 50 urte bete ditu euskaltegiak, eta kide guztiak murgilduak dira orain arteko bidea nabarmentzeko prozesuan.
«Kontent» ziren Martinez de Lezearen ikasleak, ospakizun garaiak euskaltegian harrapatu zituelako. Amaia Arrieta Labrit Multimedia etxean aritzen da, eta euskaltegiari buruzko dokumental bat egiteko lanean da betean. Labritekoak ari dira filmatzen, eta Amaia Merinok eginen du muntaia; Silvia Ansorena, berriz, Iruñeko Orfeoiko kidea da, eta erakunde horretako Gazte Abesbatza lotu du IKAren euskaltegiaren 50. urteurrena ospatzeko martxoaren 5ean kontzertu bat egiteko Iruñean, Baluarten.
Xabier Martinez de Lezeak ere eskolak eta urteurrena ospatzeko lanak uztartu behar izan ditu, azken hilabeteotan. Baina ez ditu jada euskaltegian ez direnak ahaztu nahi izan, eta nabarmendu du hasierakoen ahaleginari eta arduren lekukoa jaso eta emateko prest izan direnen ekarpenari esker ari direla orain mende erdia ospatzen. «Aurretik aritu ziren guztien lana eskertu besterik ezin dugu egin; haiengatik gaude gu hemen».
Hasierako garai hartan, hain zuzen ere, Etorkizuna elkarteak funtsezko eginkizuna zuen gero Arturo Campion euskaltegia izanen zen proiektuaren sorreran. Jorge Cortesen eta Javier Cunchillosen gisako euskaltzaleak ziren, bertzeak bertze, elkarte horretako kide.
Compañia karrikan
1997an, euskaltegiak 25. urteurrena bete zuenean, 1970eko hamarkadaren hasierako giro hura oroitu zuten Cortesek eta Cunchillosek Egunkaria-ren Nafarkaria astekarian: «San Frantzisko Xabierren, Gurutze plazako institutuan, Eskolapioetan klaseak ematen hasiak ginen. Orduan, Bilbotik Patxi Elgezabal etorri zen soldaduska egitera. Nire etxera askotan etortzen zen, eta hari proposatu nion irakasle hastea. Companñia kalean pisu bat hutsik zegoela esan zidan Ernesto Torio lagunak; hura hartu, Javier Cunchillosen izenean jarri, eta horrela hasi ginen», laburbildu zuen Jorge Cortesek, duela 25 urte.
2010ean zendu zen Cortes; Arturo Campion euskaltegiko familiak bertze kide bat galdu zuen 2018an, Felipe Rius kazetaria hil zenean. Compañia karrikako hasierako egoitzan aritu zen ikasle Rius, bi urtez, eta gerora irakasle ere izan zen. «Lehen, parranda gehiago egiten genuen, afari eta poteo asko. Giro aparta genuen gure artean, eta oso ongi pasatu nuen euskaltegian eman nituen urteetan», erran zuen Riusek, 1997ko Nafarkaria-n.
Martinez de Lezeak eta haren ikasleek garbi erran dute ohitura zaharrei eutsi dietela euskaltegian. «Ikasturte amaierako bazkaria da urteko onena!», berretsi du irakasleak. Onartu dute, halere, pandemiak baldintzatu dituela euskaltegiko gelatik kanpoko jarduerak. Osasun krisiak eztanda egin zuenean, 2020ko ikasturtea nola antolatu asmatu behar izan zuten, egun batetik bertzera. Lortu zuten. «Online egin genituen eskolak; irakasleen erantzuna zoragarria izan zen, eta ikasturtea amaitu ahal izan genuen», azaldu du Martinez de Lezeak.
Ikasleen gogoa, gakoa
Ikasleek eskertu dute euskaltegiko arduradunek pandemiak ezarritako jokalekura egokitzeko egindako ahalegina. Martinez de Lezeak, berriz, ikasleen ahaleginak duen balioa nabarmendu nahi izan du. Sumatzen zaio gozatzen duela eskolak ematen, ikasleei euskararen atea zabaltzen. Ate hori irekitzeko gogoa da hizkuntzan murgiltzeko tresnarik eraginkorrena, eta euskaltegiko ikasleek badute. «Aspaldi hasi nintzen ikasten, baina behin baino gehiagotan utzi behar izan dut; ikasi nahi dudalako naiz gelan, berriz ere», erran du, adibidez, Montxo Gomezek.
«Gau eskolak esaten zieten hasieran», gogoratu du. Bat egin du oroitzapen horrekin Patxi Zabaletak, eta gau eskolen garaian Arturo Campionekin izan zuen harremana jarri du erdigunean. Politikari ohia izan zen euskaltegiko lehendabiziko zuzendaria, hain zuzen ere. Patxi Zabaletaren lekukoa Iñaki Zabaletak hartu zuen gero, Sagrario Alemanen etapa hasi baino lehen.
«Euskarari beldurra kentzea» izan da euskaltegiak herritarrei eman diena, Patxi Zabaletak oroitu duenez. Beldurra kendu, eta hizkuntza eman. Zeregin horretan, lan handia bada egiteko, oraindik ere, Xabier Martinez de Lezeak nabarmendu duenez. Euskararen dekretu berriaren inguruko eztabaida erdigunean den garaian, atzera begira eta gorabeherak «betiko ezaugarri» izan direla garbi du IKAko irakasleak. «Nik uste dut, oro har, hobeki gaudela; gero eta euskara gehiago entzuten da. Baina ezin dugu euskaraz bizi. Bada kezkarako arrazoirik, eta horregatik jarraitu behar dugu lanean, guk eta gainerako euskaltegiek ere».
1999an egin zuen Martinez de Lezeak irakasle izateko formakuntza. Bide luzea egina du jada Arturo Campion euskaltegian, eta oraindik ez da nekatu. «Gozatzen dut eskolak ematen, niretzat opari bat da lan hau egin ahal izatea», erran du ikasleen aurrean.
Ikasleak pozik dira harekin. Astelehenetik ostiralera joaten dira euskaltegira, 08:00etatik 09:30era; Comedias karrikako 14.eko ganbaran egiten dute bat euskara maite eta euskaraz bizi nahi dutelako. Bide horretan dira; loak hartu gabe, eta erne, egunero.
E. Elizondo
Ez du lotura ukatu. «Nire etxea da», erran du Sagrario Aleman euskaltzainak, argi eta garbi, Iruñeko Arturo Campion euskaltegiari buruz. Izan ere, hastapeneko etapan parte hartu zuen hark, eta Erriberan eta Sakanan irakasle aritu eta gero, Nafarroako hiriburuko egoitzara itzuli zen, 1981ean. Euskaltegiko zuzendaria izan zen 2017ra arte, ardura bertzeen esku uztea erabaki zuen arte.
«Euskaltegitik pasatu den jende guztia da oroitzapenik politena», erran zuen Alemanek, duela 25 urte, Arturo Campionek mende laurdena bete zuenean. Iritzi hori berretsi du orain: «Oroitzapen politak ditut, urte luzez aritu bainaiz euskaltegian; baina garaian garaikoei utzi behar zaie beren lana egiten».
Jakin badaki Nafarroako gizartea anitz aldatu dela euskaltegia martxan jarri zutenetik, eta garaian garaiko erronketara moldatu behar izan dutela, aurrera egiteko. 50 urteurrenak balio du, hain zuzen, atzera begiratzeko, «bai eta aurrera begiratzeko ere», Alemanek nabarmendu duenez. Eta, batez ere, «elkarrekin egoteko». Bada, gainera, euskaltegia sortu zutenetik aldatu ez den zerbait: ikasleen gogoa. «Jendeak euskaltegira jotzen du hizkuntza ikasi nahi duelako». Gogo hori jarri du erdigunean, euskaltegiaren mami izan delako.
Iruindarren erreferente
«Jende gaztea mugitzen hasi zen arlo guztietan, eta euskararen arloan ere bai; ikasleak eta irakasleak, denak ziren gazteak, eta ilusioz beteak», gogoratu du Sagrario Alemanek, Arturo Campionen hasierako garaiaz. Gazte horien guztien ahalegina eskertu du, hain justu, ahalegin horrek garai hartako «erreferente» bilakatu zuelako euskaltegia. «Orain badira gehiago, baina orduan bakarrenetakoa zen».
«Ahal zena» eginez hasi zuten bidea, Alemanek gogoratu duenez. «Profesionalizatzen joan zen gure jarduera gero». Erakundeen laguntzetan hasieratik egondako «gorabeherak» nabarmendu ditu euskaltzainak, baina garbi utzi du sail horiek inoiz ez direla izan sekulakoak. Zailtasunak zailtasun, euskaltegitik euskara sustatzeko egindako ahalegina ere nabarmendu du; hau da, Arturo Campion beti izan dela prest hirian garatu diren bertze egitasmoak bultzatzeko. Eta Iruñeko Alde Zaharretik, euskarari bidea ematen segitzen du.
EGITARAUA |
2022-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/209782/animalien-tratu-txarrengatik-zigorrak-gogortuko-dituen-lege-proiektua-onartu-du-espainiako-gobernuak.htm | Gizartea | Animalien tratu txarrengatik zigorrak gogortuko dituen lege proiektua onartu du Espainiako Gobernuak | Juantxo Lopez de Uralde Unidas Podemoseko diputatu eta Alianza Verdeko koordinatzaile federalak nabarmendu duenez, «lege koherentea» da animalien eskubideekiko sentsibilitatearekin. | Animalien tratu txarrengatik zigorrak gogortuko dituen lege proiektua onartu du Espainiako Gobernuak. Juantxo Lopez de Uralde Unidas Podemoseko diputatu eta Alianza Verdeko koordinatzaile federalak nabarmendu duenez, «lege koherentea» da animalien eskubideekiko sentsibilitatearekin. | Espainiako Ministroen Kontseiluak gaur onartu du Animaliak Babesteko Lege Proiektua. Eta, bestalde, Zigor Kodearen erreforma bat eskatu du, animalien kontrako tratu txarrengatiko zigorrak gogortzeko, basa animaliek jasaten dituztenak barne. Horrez gain, animaliak hiltzea debekatuko da, baita animaliak dendetan saltzea eta erakustea ere, besteak beste. Juantxo Lopez de Uralde Unidas Podemoseko diputatua eta Alianza Verdeko koordinatzailea pozik agertu da erabakiarekin. Diputatuak adierazi duenez, «lege koherentea» da animalien eskubideekiko sentsibilitatearekin. «Amaitu da orain arte egon den zigorgabetasuna», ohartarazi du.
Animaliak sentikorrak direla aitortzen du legeak, besteak beste. «Kongresuan onartu zen Kode Zibilaren aldaketaren ondoren, animalien eskubideak babesteko oso aurrerapen garrantzitsua da; izan ere, animaliak sentikorrak direla aitortzen baitu, eta ez gauzak», nabarmendu du Lopez de Uraldek. Are, maskoten jabe berriei halakoak arduraz edukitzeari buruzko prestakuntza gainditu izana eskatuko zaie.
Zigorrak
Testuak isun desberdinak ezartzen ditu. Kasurik arinenetan, 600 eta 30.000 euro artekoa izan daiteke isuna; larrietan, 30.001 eta 100.000 euro artekoa; eta, oso larrientzat, 100.001 eta 600.000 euro artekoa.
Era berean, animalien abandonua amaitu nahi duen legea da, Lopez de Uraldek azaldu duenez: «Hori funtsezkoa da urtean 200.000 animalia abandonatzen diren herrialde batean». Legeak debekatu egiten ditu oilarren arteko borrokak edo animaliak erabiltzen diren zirkuak; izan ere, «gaur egun oraindik ere baimenduta daude, gizartearen aldetik gaitzespen handia eragiten duten jarduerak izan arren», amaitu du Lopez de Uraldek. |
2022-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/209783/ayusok-adierazi-du-haren-anaiaren-kontratuan-ez-dela-legez-kanpoko-ezer-egon.htm | Mundua | Ayusok adierazi du haren anaiaren kontratuan ez dela «legez kanpoko ezer egon» | Madrilgo erkidegoko presidenteak argitu du haren anaiak 55.850 euro jaso zituela, kontraprestazio gisa. Casadok, berriz, «tamalgarritzat» jo du egoera, eta Ayusori azalpenak eskatu dizkio. | Ayusok adierazi du haren anaiaren kontratuan ez dela «legez kanpoko ezer egon». Madrilgo erkidegoko presidenteak argitu du haren anaiak 55.850 euro jaso zituela, kontraprestazio gisa. Casadok, berriz, «tamalgarritzat» jo du egoera, eta Ayusori azalpenak eskatu dizkio. | Gero eta pitzadura gehiago sortzen ari zaizkio Alderdi Popularrari. PPren lema hartzeko lehian, Pablo Casado alderdiko presidentearen eta Isabel Diaz Ayuso Madrilgo erkidegoko presidentearen arteko gerra, lurperatua zegoena, argitara atera da azken gertakariarekin, alderdian bertan lurrikara eragiteraino. Eta nola, gainera. Madrilgo presidentearen anaia Tomas Diaz Ayusok kontratu publikoen truke komisioak kobratu ote zituen ikertzen ari da PPko zuzendaritza. Zehazki, Ayusoren anaiarekin lotutako 1,5 milioi euroko kontratu bat dago ikerketapean, ustez Priviet Sportive SL enpresatik maskarak erosteko erabili zena. Ayusoren eta haren anaiaren aurkako ustezko espioitzak Madrilgo presidentea «sumindu» du, eta zuzendaritzari leporatu dio mataza handi bat sortu duela, politikan egiten ari den «bide anbiziotsua zapuzteko».
Anabasaren erdian, Ayusok ohar bat argitaratu du gaur eguerdian, eta aitortu du haren anaiak 55.850 euro —eta BEZa gehituta— kobratu zituela Txinan materiala lortzeko gestioengatik. Oharrean adierazi duenez, «kontraprestazio gisa» kobratu zuen «bere lanagatik», eta ez bitartekaritza batzorde batengatik. Era berean, berretsi du ez zuela eraginik izan kontratua anaiari lotutako enpresari esleitzeko garaian, eta ukatu egin du Priviet Sportivetik kobratu zuena «administrazioaren kontratua lortzeagatik komisio bat» izan zenik. «Ez da legez kanpoko ezer egon».
Ayusok azaldu duenez, beti uko egin dio anaiaren lan jarduerari buruzko azalpenak emateari, eta nabarmendu du haren jarduna ez duela «inoiz oztopatu». Aldiz, onartu du agian «oker» aritu dela, baina «iraingarria» iruditu zaio anaiaren eta enpresaren arteko harreman komertzialak argitu behar izatea, «inork azalpenik eman ez dituen informazioetan oinarritutako susmoengatik». Azalpen horiek PPren zuzendaritzak bere «ohorea» eta Madrilgo Gobernua «zalantzan» jarri ondoren eman dituela babestu du.
Bada, Ayusok oharra zabaldu aurretik, Pablo Casado PPko buruak hitz egin du, eta aitortu «oso harrituta» eta «atsekabetuta» dagoela. «Horrelakorik ez dut merezi». Gainera, adierazi du Ayusoren anaiari buruzko txostena ez zela Moncloatik etorri. Ez du argitu nahi izan nork bidali zion, erakunde publiko batetik jaso zuela iradoki zuen arren. Nolanahi ere, zehaztu du Ayusoren anaiak 286.000 euroko komisioa kobratu zuela. Casadok Ayusori argi esan dion zein den bere eginbeharra: «Nire lana da bermatzea PPk gobernatutako erkidego batek ere ez duela praktika ustel bat egin». Ayusori eskatu dio argitu dezala haren anaiak kontratu horrengatik jaso zuen komisioa: «[Ayusok] Ez zidan informazioa eman nahi izan».
Horrez gain, Casadok azaldu du PP «bere barne eremuan» informazioa eskatzera mugatu dela, eta baztertu egin du «modu inkisitorialean» jokatu duenik. Bere ustez, elur bola gero eta handiagoa egiten ari da, eta horrek guztiak amaitu egin behar du. «Era pribatuan argitu behar zen, ikuskizun tamalgarri hau saihesteko», deitoratu du. Halaber, Casadokk ukatu egin du PPko zuzendaritzak Ayusoren gertukoak zelatatzeko ikertzaile bat kontratatu zuela: «Erabat gezurra da. Halere, amu bat izan daiteke kontratuaren xehetasunak nolabait estaltzeko». Ildo beretik, Jose Luis Martinez Almeida Madrilgo alkateak ere baztertu egin zuen Madrilgo Udalak dirua erabili zuenik detektibe bat kontratatzeko eta Ayuso zelatatzeko.
Bi dimisio, bi egunetan
Madrilgo presidentea eta PPko zuzendaritza elkarri mokoka aritu dira azken bi egunetan hedabideen aurrean. Ayuso zorrotz mintzatu zitzaien alderdiko buruzagiei, eta batez ere Casado alderdiko presidenteari, Espainiako zenbait komunikabidek ustezko ikerketaren inguruko albistea eman zutela eta: «Zure alderdiko buruzagiek babestu beharrean, zu suntsitu nahi izatea oso mingarria da». Aldiz, Teodoro Garcia Egea alderdiko idazkari nagusiak gogor kritikatu zuen Ayuso, «guztia eman dion zuzendaritzaren aurka modu ankerrean eta bidegabean jokatzeagatik».
Hala, PPko zuzendaritzak Madrilgo presidenteari espedientea zabaldu dio, eta zerbitzu juridikoak «zuzenbidean» egin beharreko urratsak aztertzen ari direla adierazi zuen Egeak. PPk ez du sekula kargu publikoan dagoen buruzagi bat kanporatu; beraz, ez dago aurrekaririk. Ayusori espedientea zabaldu diotela eta, PPren estatutuen arabera, «desleialkeria» egotziz gero, alderditik kanporatua izango litzateke.
Ayusoren eta Casadoren arteko krisia piztu zenetik, PPko bi kidek eman dute dimisioa azken egunetan: Angel Carromero Madrilo PPren goi-kargunak alkatetzako koordinazioko idazkari gisa eta PPko sare sozialetako arduradun nagusi Ismael Sirio Lopezek.
Egoera katramilatsu horren aurrean, Madrilgo Asanbleako Mas Madrid alderdiak, Unidas Podemosek eta PSOEk Ayusoren eta haren anaiaren ustezko ustelkeria argitzeko eskatu zioten atzo Espainiako Ustelkeriaren aurkako Fiskaltzari. |
2022-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/209784/gutierrez-kartzelara-itzularazi-dutela-gaitzetsi-dute-dozenaka-lagunek-irunerrian.htm | Politika | Gutierrez kartzelara itzularazi dutela gaitzetsi dute dozenaka lagunek Iruñerrian | Iruñean eta Burlatan egin dituzte protestak, Sarek deiturik. Hiru urteko Izadi umearen aita da Iñigo Gutierrez euskal presoa. | Gutierrez kartzelara itzularazi dutela gaitzetsi dute dozenaka lagunek Iruñerrian. Iruñean eta Burlatan egin dituzte protestak, Sarek deiturik. Hiru urteko Izadi umearen aita da Iñigo Gutierrez euskal presoa. | Etxerako bidean, oztoporik ez lelopean, dozenaka lagunek protesta egin dute gaur Nafarroan izaniko bi manifestaziotan, Iñigo Gutierrez euskal presoaren alde. Sare plataforma herritarrak bi elkarretaratze zituen deituak gaurko, presoa Zaballako (Araba) espetxera bueltarazi dutela salatzea xede. Batetik, Nafarroako Parlamentuaren atarian bildu dira hainbat lagun 18:30ean; Burlatan, handik ordubetera izan dute hitzordua: 19:30ean egin dute protesta.
Hiru urteko Izadi haurraren aita da Iñigo Gutierrez presoa. Umeak hiru urte bete ditu berriki, eta adin hori gainditutakoan, hirugarren graduan jarri zuten aita Gutierrez. Ordea, berriki, bigarren graduan jarri du auzitegiak atzera ere. Gradu aldaketak ezinbestean dakar kartzelara itzuli beharra, eta, beraz, alabaren kargu hartu ezina. Hain zuzen ere, egoera horrek eragindako haserrea erakutsi dute herritarrek Iruñean eta Burlatan. Salbuespen neurriak bukatu daitezela exijitu dute, irmo. Motxiladun umeen aldeko mezuak ere izan dira elkarretaratzean. |
2022-2-18 | https://www.berria.eus/albisteak/209785/osasun-sistema-publikoaren-aldeko-manifestazioa-egin-dute-irunean.htm | Gizartea | Osasun sistema publikoaren aldeko manifestazioa egin dute Iruñean | Nafarroako Osasun Plataformak antolatutako protesta izan da, 'Osasungintza publikoa defenda dezagun' aldarria lehen lerrora ekarrita | Osasun sistema publikoaren aldeko manifestazioa egin dute Iruñean. Nafarroako Osasun Plataformak antolatutako protesta izan da, 'Osasungintza publikoa defenda dezagun' aldarria lehen lerrora ekarrita | Gaur 19:00etarako zuen deia eginda Nafarroako Osasun Plataformak, eta izan du segida. Ehunka pertsona elkartu dira Iruñean Osasungintza publikoa defenda dezagun mezua aldarria ozentzera, eta, helburu hori gogoan, osasun sistema publikoan ari diren profesionalen lan baldintzen aldeko mezuak ere plazaratu dituzte. Eragile ugarik egin dute bat protestarekin; tartean osasun sistema publikoan ordezkaritza duten sindikatuek. Aspaldiko kezka da osasun sistema publikoaren sendotasunaren gainekoa, eta izurriarekin batera areagotu egin da. Besteak beste, lan taldeak trinkotzeko eta handitzeko eskatu dute gaurko manifestazioan, eta murrizketak bertan behera uzteko. Nahi dute, era horretan, bermatu ahal izatea lanpostu egonkorra duten profesionalek artatuko dituztela pazienteak. Pandemiak osasun sistema publikoa indartzeko «aukera» izan behar lukeela argudiatu dute, baina ez dela baliatu.
Izurriarekin arta telematikoak asko zabaldu dira, eta pazienteekin jarduteko era horiei neurria hartu behar zaiela uste dute osasun plataformako kideek: bide horretan, aurrez aurreko arta berriz indartzeko ere eskatu dute, eta ratio «errealak» eskatu dituzte, profesional bakoitzak behar adina denbora eskaintzeko paziente bakoitzari. Bide horretan eskatu dute, baita ere, administrazioko langileak gehitzea, kalitatezko arreta bermatzeko. Lehen mailako artako egoerari ari zaizkio erreparatzen, bereziki. Izurriari aurre egiteko egin behar izan diren lanen ondorioz, egin beharrekoak «biderkatu» egin dira osasun zentroetan, eta horrek ekarri duen egoeraren araberako neurriak behar direla uste dute.
Osasun sistema publikoa behar bezala babeste aldera, osasunaren «negozio pribatuaren finantzaketa aurrekontu publikoekin» egiteari uzteko ere eskatu dute, eta «sistema publiko soziosanitario bat integratzea eta garatzea» ezinbestekoa dela adierazi dute.
Manifestazioaren amaieran irakurri duten oharrean nabarmendu duten Nafarroak behar duela osasun lege berri bat; osasun sistema publikoa «blindatzeko eta hobetzeko» giltza izan beharko lukeela uste dute, eta lege hori ontzeko prozesuan gizarteko hainbat eragilek hartu behar luketela parte. Izan ere, egun hainbat «behar» bete gabe daudela uste dute, eta horiek ere aintzat hartzeko bidea egin behar dela, herritarrei hitza emanda. Osasun Departamendura egun bideratzen diren diru sailak ez direla hazi deitoratu dute, eta horrek osasun sistema pribatua hauspotzea eta trinkotzea dakarrela. |
2022-2-19 | https://www.berria.eus/albisteak/209814/elezkano-eta-zabaleta-asteburuko-beste-partidei-begira.htm | Kirola | Elezkano eta Zabaleta, asteburuko beste partidei begira | Azkoitian 22-18 irabazi diete Jaka eta Marizkurrenari, eta azken bikote hori txapelketatik kanpo geratu da. Gaur eta bihar erabakiko da zeintzuk pasako diren zuzenean finalerdietara eta zeintzuk jokatuko duten aurreko kanporaketa. | Elezkano eta Zabaleta, asteburuko beste partidei begira. Azkoitian 22-18 irabazi diete Jaka eta Marizkurrenari, eta azken bikote hori txapelketatik kanpo geratu da. Gaur eta bihar erabakiko da zeintzuk pasako diren zuzenean finalerdietara eta zeintzuk jokatuko duten aurreko kanporaketa. | Irabazi egin behar zuten eta hala egin dute bart Danel Elezkanok eta Jose Javier Zabaletak Azkoitian. 22-18 irabazi diete ostiral gauean Jaka eta Mariezkurrenari, eta azken bikote hori Eskuz Binakako Txapelketatik kanpo geratu da. Irabazleek orain gaur eta bihar jokatuko diren partideetako emaitzen zain egon beharko dute zuzenean finalerdietarako sailkatzen diren edo atariko kanporaketa jokatu beharko duten jakiteko.
Ligaxka amaitzeko hiru partida falta dira jokatzeko, eta horietako bitan erabakiko dira finalerdietarako zuzeneko txartelak norentzat izango diren. Gaur Iruñean Labrit pilotalekuan Irribarriak eta Rezustak Peña eta Albisuren aurka jokatuko dute, eta bihar Eibarren, Altunak eta Martijak, Laso eta Imazen aurka. Elezkanok eta Zabaletak hamalau garaipen dituzte, eta Irribarria-Rezusta eta Altuna-Martija bikoteek, hamahiruna. Azken bi bikote horiek jardunaldi honetako partidak irabazten badituzte, biak zuzenean sailkatuko dira finalerdietarako.
Bi bikote horietakoren batek galtzea behar dute Elezkanok eta Rezustak finalerdietarako orain sailkatzeko; bestela, aurreko kanporaketa jokatu beharko dute. Atzo sendo aritu ziren Azkoitian. Zabaletak ederki jo zuen pilota atzeko koadroetan eta Elezkanok asmatu egin zuen aurrekoetan. Jaka eta Mariezkurrenak hasieran eutsi egin zieten gorrien jokoari, 4-4kora arte, baina bost tanto egin zizkieten gero horiek jarraian, eta aldea erabakigarria izan zen. Urdinek ez zuten atzo egunik onena izan, eta azken postuan amaituko dute txapelketa, lau garaipenekin.
Elezkanoren eta Zabaletaren garaipenaren ostean, finalerdietan sartzeko beste bikoteen aukerak hauek dira:
Irribarria-Rezusta: Peña eta Albisuren aurka irabaziz gero finalerdietan izango dira eta aurreko kanporaketa saihestuko dute. Gaur galdu eta astelehenean Altunak eta Martijak galtzen badute ere sailkatu egingo dira. Bestela, aurreko kanporaketa jokatu beharko dute.
Altuna-Martija: Irabaziz gero sailkatu egingo dira. Astelehenean galtzen badute, eta gaur Irribarriak eta Rezustak irabazten badute, aurreko kanporaketa jokatu beharko dute.
Laso-Imaz: Altuna eta Martijari irabazi eta Irribarriak eta Rezustak galtzea behar dute finalerdietarako zuzenean sailkatuta egoteko. Bestela, aurreko kanporaketa jokatu beharko dute.
Urrutikoetxea-Aranguren: finalerdietarako sailkatzeko aurreko kanporaketa jokatuko dute bihar Zallan Ezkurdia eta Tolosari irabazten badiete, eta Jakak eta Mariezkurrenak galtzen badute. Jakak eta Mariezkurrenak irabazi baina Peñak eta Albisuk galtzen badute ere, kanporaketa horretarako sailkatuko dira, beti ere, bihar irabazten badute.
Ezkurdia-Tolosa: duela gutxi txapelketa honetan zereginik ez zutela zirudien arren, Urrutikoetxeari eta Arangureni irabazten badiete, finalerdietarako aurreko kanporaketa jokatuko dute.
Sailkapena
1. Elezkano II.a-Zabaleta Garaipenak 10, tantoak alde 272; tantoak kontra 219, tantoen aldea +53
2. Irribarria-Rezusta Garaipenak 9, tantoak alde 263, tantoak kontra 196, tantoen aldea +67
3. Altuna III.a-Martija Garaipenak 9 tantoak alde 245, tantoak kontra 216, tantoen aldea +29
4. Laso-Imaz Garaipenak 8, tantoak alde 255, tantoak kontra 235, tantoen aldea +20
5. Peña II.a-Albisu Garaipenak 5 tantoak alde 219, tantoak kontra 254, tantoen aldea -35
6. Ezkurdia-Tolosa Garaipenak 4, tantoak alde 218, tantoak kontra 253, tantoen aldea -35
7. Urrutikoetxea-Aranguren Garaipenak 4, tantoak alde 213, tantoak kontra 256, tantoen aldea -43
8. Jaka-Mariezkurrena II.a Garaipenak 4, tantoak alde 231, tantoak kontra 287, tantoen aldea -56 |
2022-2-19 | https://www.berria.eus/albisteak/209815/rojo-21-izan-da-50-kilometroko-proba-laburtuan.htm | Kirola | Rojo 21. izan da 50 kilometroko proba laburtuan | Bolxunovek irabazi du urrea, eta 1:17,08ra helmugaratu da tolosarra. Manex Salsamendik 58. postuan bukatu du, 21:39,1era. Haizeagatik, 30 kilometroko lasterketa egin dute eskiatzaileek. | Rojo 21. izan da 50 kilometroko proba laburtuan. Bolxunovek irabazi du urrea, eta 1:17,08ra helmugaratu da tolosarra. Manex Salsamendik 58. postuan bukatu du, 21:39,1era. Haizeagatik, 30 kilometroko lasterketa egin dute eskiatzaileek. | Imanol Rojo eskiatzailea 21. sailkatu da Pekingo Olinpiar Jokoetako estilo askeko 50 kilometroko iraupen eskiko proban. 07:00etan zen proba jokatzekoa, baina haize zakarra zegoen eski eremuan, eta ordubetez atzeratu dute. Arrazoi berberagatik eta kirolarien segurtasunagatik, laburtu egin dute karrera antolatzaileek, eta 30 kilometrokoa izan da.
Rojok aitortu du horrek ez diola mesederik egin, 50 kilometrokoan postu hobea lortuko zukeelakoan. Baina, hala ere, ez du aitzakiarik jarri nahi izan, eta esan du ez zuela espero 21. sailkatzea, Eitb.eus-ek jaso duenez: «Amorrua eman dit, lau urte neramatzan-eta karrera prestatzen. Berdin dio 30. edo 50. egiteak; lasterketan zaudenean berdin dio. Laburtuz gero, ez da haize eta hotz gutxiago egongo».
Urrezko domina Alexander Bolxunov errusiarrak eskuratu du, Joko hauetan irabazi duen urrezko hirugarrena —bost irabazi ditu guztira—. Bigarren Ivan Jakimuxkin errusiarra izan da, eta hirugarren, Simen Hegstad Krueger norvegiarra.
Rojoren hirugarren Olinpiar Jokoak izan dira. Bolxunovengandik hiru minutu, hamazazpi segundo eta zortzi ehunenekora helmugaratu da tolosarra. 21. postua eskuratuta, eskiatloiko 15x15eko proban lortu zuen postua berdindu du, orduan ere 21. izan baitzen. Iraupen eskiko estilo askeko 15 kilometroko proban 39. izan zen.
«Joko hauen balorazio oso positiboa egiten dut. Nire postu guztiak distantzia guztietan hobetzea oso positiboa da, baina probaren batean postu hoberen bat egin nezakeela uste dut. Distantzia bakoitzean postuak hobetzen doazen bitartean, pozik egon behar dut. Beijingen ondoren, Munduko Kopako hiru asteburu geratzen dira orain, eta ahalik eta gehien ematen saiatuko gara», gaineratu du Rojok, Eitb.eus-en.
Manex Salsamendi, berriz, 58. postuan sailkatu da 50 kilometro askeko proban, 1:33:11.8ko denbora eginda (Bolxunovengandik 21:39,1era). Lehen aldia zuen eskiatzaile gazteak Olinpiar Jokoetan, eta ez ditu emaitza ikusgarriak eskuratu, baina ikasteko eta probatzeko urtea izatea nahi zuen, zailtzekoa. Brasilgo selekzioarekin lehiatu da, eta gaurkoa izan du emaitza onena. 15x15 eskiatloian proba utzi behar izan zuen, lasterketa buruak harrapatu egin zuelako; eta 15 kilometro askeko proban 90. egin zuen.
Bihar bukatuko dira Neguko Olinpiar Jokoak, baina euskal kirolariek bukatu dituzte beren probak dagoeneko. Lucas Egibar izan da posturik onena lortu duena aurtengo ekitaldian. Zazpigarren egin zuen snowboard krosean, eta diploma olinpiko bat eskuratu zuen, bizkarra minberatuta izan arren.
Adur Etxezarretak ere bukatu zuen lehia. Jaitsiera olinpikoan hamazazpigarren egin zuen, eta super erraldoian sentimendu ospelekin bukatu zuen lehiaketa, pistatik atera baitzen. |
2022-2-19 | https://www.berria.eus/albisteak/209816/aberri-egunean-keinu-bateratu-batean-parte-hartzera-deitu-dute.htm | Politika | Aberri Egunean «keinu bateratu batean» parte hartzera deitu dute | Euskal Herria Batera plataformak dozena erdi herritar elkartu ditu, eta apirilaren 17an «keinu bat batera» egitea proposatu dute, nork bere eran. | Aberri Egunean «keinu bateratu batean» parte hartzera deitu dute. Euskal Herria Batera plataformak dozena erdi herritar elkartu ditu, eta apirilaren 17an «keinu bat batera» egitea proposatu dute, nork bere eran. | Bilboko Guggenheim museoaren atzealdean aurkeztu dute dozena erdi herritarrek aurten Aberri Eguna ospatzeko proposamena, EH Batera plataformak elkartuta. Aurten apirilaren 17an, Aberri Egunean, Udaberriko ikurraldia deitu duten ekinaldian parte hartzera deitu dute. Asmoa da egun horretan norberak bere eran keinu bat egitea: «mendian, taldean, dantzan...». Deitzaileek ikurraldi horren garrantzia azpimarratu dute: «Herritarron esku baitago euskal komunitatearen ospakizuna antolatzea eta ikurrak lau haizeetara banatzea».
Aurreko bi urteetan ez bezala, «garai berri batera urratsa emateko baldintzetan» ospatzeko modua ikusten dute deitzaileek, eta mugarri bat izan daitekeela uste dute. Gogoratu dute aurten 90 urte beteko direla Bilbon lehen Aberri Eguna ospatu zenetik, eta azpimarratu dute Aberri Egunak gaitasuna duela euskal komunitatea elkartzeko eta hari balioa emateko.
Maitena Diribarne irakasleak eta Irantzu Perello abokatuak hartu dute hitza ekitaldian. Azaldu dutenez, diaspora ahaldundu nahi dute aurtengo Aberri Egunean. Batera plataformak euskal komunitatea batzen jarraitzeko konpromisoa berretsi du, eta horretan lan egingo duela azpimarratu du, «interlokuzio eta harremanen bidez».
Azken bi urteak, pandemiak baldintzatuta
Aurreko bi urteetan, pandemiak baldintzatuta ospatu da Aberri Eguna. 2020an, herritarrak etxean konfinatuta zeudela iritsi zen egun hori, eta leiho eta balkoietan ikurrinak eta Nafarroako banderak ipini eta ordu jakin batean kantatzera deitu zuen Baterak. Iaz, murriztapenak baziren ere, kalean ospatu zen Aberri Eguna, baina pilaketa handiak saihestuz; auzo eta herrietan bildu ziren herritarrak.
«Pandemia garaia atzean uzteko garaia heldu da. Pixkanaka bada ere, plazara ateratzeko urtea izango da aurtengoa», zioten gaurko ekitaldiaren deitzaileek aurkezpenean. |
2022-2-19 | https://www.berria.eus/albisteak/209817/eraikuntzako-37-urteko-langile-bat-hil-da-bilbon-aldamio-bateko-seigarren-pisutik-jausita.htm | Ekonomia | Eraikuntzako 37 urteko langile bat hil da Bilbon, aldamio bateko seigarren pisutik jausita | Oraindik ez dute argitu zergatik gertatu den istripua. Osalanek ikertuko du zer gertatu den. | Eraikuntzako 37 urteko langile bat hil da Bilbon, aldamio bateko seigarren pisutik jausita. Oraindik ez dute argitu zergatik gertatu den istripua. Osalanek ikertuko du zer gertatu den. | Gaur goizean, eraikuntzan lanean ari zen langile bat hil da Bilbon, Deustu auzoan. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, aldamio batetik erori da, seigarren pisutik. Hasieran, oso larri zaurituta zegoela jakinarazi dute, baina hil egin dela baieztatu dute gero. 37 urte zituen.
10:50ean gertatu da ezbeharra, Blas Otero kalean. Oraindik ez dute argitu zergatik erori den aldamiotik. Jausi ondoren, lankideak saiatu dira hura bizirik mantentzen, larrialdi zerbitzuak iritsi diren arte. Osalanek ikertuko du istripua. LABen arabera, aurten lanean hil den bederatzigarren langilea da. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.