date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/210023/alde-biko-arma.htm | Ekonomia | Alde biko arma | Alde biko arma. | Errusiak Ukrainaren aurkako erasoa hasi ondoren, ikuspuntu ekonomikotik lehen galdera da zer gertatuko den Errusiaren gas eta petrolio esportazioekin. Itxiko al ditu Europara doazen gasbideak? Petrolioa saltzeari utziko al dio?
Erasoaren aurretik, Moskuk agindu zuen kontratuak beteko zituela, eta, hortaz, gasak Mendebaldera zirkulatzen jarraituko zuela. Ukrainatik barrena doan Soiuz gasbidetik ez bada, iparralderago doazen Jamal eta Nord Stream 1etik irits daiteke. Nord Stream 2tik ez, Alemaniako Gobernuak eten egin duelako hura balioztatzeko prozesua.
Baina Errusiaren iragarpena aste hasierakoa da, eta panorama aldatu da. Gerra mamu bat zen orduan, Donbastik kanpo behintzat, eta errealitatea orain.
Gasa eta petrolioa arma bat dira Vladimir Putinentzat, haien iturria ixteak arazo oso larriak eragingo lizkiekeelako Europako herrialdeei. Errusiak Europako Batasunaren gas beharren %40 betetzen ditu, eta petrolioaren laurdena ere handik dator. Horregatik, pentsatzekoa da Bruselan tentu handiz ibiliko direla sektore horiek Errusiaren aurkako zigorretatik kanpo uzteko.
Azken asteetan beste aukera batzuen bila aritu dira EBko buruak, eta lortu dute Asiarako bidean zeuden gasontzi batzuk Europarako bidea hartzea, Washingtonen laguntzarekin. Baina merkatu preziatua da gas likidoarena, eta horretarako lehiakide handiak dituzte europarrek, Asia aldean batez ere. Ondorioa? Gasak berriro gainditu du gaur ehun dolarren muga eta ustekabe handia izango litzateke hurrengo asteotan hortik oso gora ez egitea.
Baina hidrokarburoak alde biko arma dira Errusiarentzat: bere diru iturri nagusia dira, eta erosle berriak aurkitzea ez da egun batetik besterako kontua.
Argi dagoena da gerrak gasaren eta petrolioaren prezioa gehiago handituko dituela, eta harekin batera garestitu daitezkeela beste lehengaiak ere —Errusia metalen ekoizle handi bat da—, eta inflazioaren espirala indartuko dutela gurean ere. | |
2022-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/210024/europak-ebatzi-du-etxeko-langileek-langabezia-saria-jasotzeko-eskubidea-dutela.htm | Ekonomia | Europak ebatzi du etxeko langileek langabezia saria jasotzeko eskubidea dutela | EBko Justizia Auzitegiak ondorioztatu du Espainiako araudian sexuaren araberako diskriminazioa egiten dela, arrazoi objektiborik gabe. | Europak ebatzi du etxeko langileek langabezia saria jasotzeko eskubidea dutela. EBko Justizia Auzitegiak ondorioztatu du Espainiako araudian sexuaren araberako diskriminazioa egiten dela, arrazoi objektiborik gabe. | Etxeko langileen araudia «diskriminatzailea» da, langabezia saria jasotzeko eskubidea ukatzen zaielako behargin horiei, gehien-gehienak emakumeak. Hala ebatzi du Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak. Epaimahaiak bere egin ditu auzitegiko abokatu nagusiak irailean aurkeztutako ondorioak. Hark egiaztatu zuen Espainian etxeko langileen %95 emakumeak direla eta, beraz, neurri horrek «modu are negatiboagoan» eragiten diela haiei gizonezkoei baino. Auzitegiak gogoratu du EBko herrialdeek sexuagatiko diskriminaziorik ezaren printzipioa errespetatu behar dutela euren gizarte segurantzako sistemetan eta, bereziki, langabezia sariak arautzeko orduan. Era berean, azpimarratu du ez dagoela arrazoi objektiborik etxeko langileak langabeziagatiko saritik kanpo uzteko, behargin horiek egiten dituzten lanek etxeetan edota partikularrentzako lan egiten duten gainerakoen «antzeko ezaugarriak» dituztelako. Vigoko (Galizia) epaile batek eskatu zion Europako auzitegiari gaiari buruzko ebazpena, 2019an etxeko langile batek langabeziagatik kotizatzea galdegin ondoren.
Hego Euskal Herrian 35.000 lagun inguru ari dira etxeko langile gisa kotizatzen Gizarte Segurantzan, baina sektore horretako benetako langileak gehiago dira, milaka batzuek beltzean egiten dutelako lan —hirutik bat, sindikatuen arabera—. Bizkaiko Etxeko Langileen Elkartearen azken inkestaren arabera, lau langiletik hiruk orduren bat kotizatzen dute, eta 21 ordutik gora lan egiten dutenen artean %94 daude lege barruan lanean.
Lan baldintza «bereziak»
2011n onartu zuen Espainiako Estatuak etxeko langileen araudia, kontraturik gabe ari zirenen milaka langileren egoera erregularizatzeko. Baina behargin horientzat estatus propio bat sortu zuen, etxeko langileen sistema berezia deritzona. Kotizazioa gaixotasun edota pentsio ordainsarietarako pilatzen da, baina ez langabeziarako. Horri gaineratu behar zaio etxeko langile asko legez dagokien baino gutxiago kotizatzen ari direla, hainbat elkartek azaleratu dutenez.
Gabeziarik deigarrienetako bat da langabezia saririk ez izatea, baina baldintzak oro har besteren konturako edozein langilerenak baino okerragoak dira. Besteak beste, kaleratzeak ere merkeagoak jasotzen ditu araudiak: lan eginiko urte bakoitzeko hamabi lan eguneko kalte ordaina, edo zazpikoa, kontratua 2011ko erreforma aurrekoa bada —gainerako lanpostuetan urteko 33 egunekoa izan ohi da—. Soldatari dagokionez, lanbide arteko gutxieneko soldata oso hedatua dago lanaldi osoko langileen artean. Eta lanaldiak ere ohi baino handiagoak izaten dira. 60 ordutik gorakoak, lautik hirutan. Atseden orduak eta egunak ere ez dira kasu askotan errespetatzen, eta laneko segurtasunean ere gabezia asko atzeman dituzte sindikatuek.
Denbora gutxian bigarrenez jo du Europako auzitegiak Espainiako lan araudiaren kontra, sexu diskriminazioagatik. 2017an ebatzi zuen kontratu partzialen —asteko egun jakinetan aritzen direnen— langabezia saria baztertzailea dela emakumeentzat. Horretan ere frogatutzat jotzen zuen kontratu mota hori duten gehienak (%70-80) andreak direla. Kontratu horrek ahalbidetzen zuen Estatuko Lan Zerbitzu Publikoak (SEPE) lan egindako egunak bakarrik hartzea kontuan prestazioa kalkulatzean, zenbat urtez aritu diren kontuan hartu beharrean.
Espainiak, Frantziak bezala, oraindik berretsi gabe dauka OIT Lanaren Nazioarteko Erakundearen 189 hitzarmena, eta horixe izan da etxeko langileen aldarrikapen nagusietakoa azken urteetan. Hori egiteak hainbat gai erregulatzera behartuko lituzke bi estatuak, etxeko langileen baldintzak hobetuz, tartean langabezia saria jasotzeko eskubidea edota laneko osasunaren erregulazioa. Espainiako Gobernuak hori egiteko konpromisoa hartu du, baina oraindik ez du urratsik egin. Etxeko langileentzat langabezia sari bat sortzeko asmoa agertu du: ez du zehaztu zenbateko laguntza jasoko luketen, baina kotizazio oinarriaren %70ekoa izan litekeela aurreratu zuen.
Horri itxaron gabe, LABek uste du Hego Euskal Herrian urratsak egin daitezkeela, eta etxeko langileentzako itun kolektiboa sortzeko proposamena egin du. |
2022-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/210025/zelenskik-inbaditzaileari-ahalik-eta-kalterik-handienak-egiteko-agindu-dio-armadari.htm | Mundua | Zelenskik «inbaditzaileari ahalik eta kalterik handienak» egiteko agindu dio armadari | Ukrainako presidenteak armak eskaini dizkie herrialdea «defendatu nahi duten» herritarrei. Kievek Moskurekin zituen harremanak haustea erabaki du. | Zelenskik «inbaditzaileari ahalik eta kalterik handienak» egiteko agindu dio armadari. Ukrainako presidenteak armak eskaini dizkie herrialdea «defendatu nahi duten» herritarrei. Kievek Moskurekin zituen harremanak haustea erabaki du. | Errusiak operazio militarrak hasi eta gero, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak jakinarazi du herrialde horrekin zituzten harreman diplomatikoak hautsi dituela, eta gerrarako prest egoteko dei egin die herritarrei eta soldaduei. Gainera, armadari agindu dio «inbaditzaileari ahalik eta kalte handienak» egiteko.
Zelenski emozioz beteta agertu da Ukrainaren erantzunaren berri emateko agerraldian: «Ukraina bere burua defendatzen ari da, eta ez dio uko egingo bere askatasunari. Ukrainarrentzat, independentziak eta beren lurrean bizitzeko eskubideak dute baliorik handiena».
Hori lortzeko, Ukrainako estatuburuak azaldu du armak emango dizkietela herrialdea «eta bere subiranotasuna defendatu nahi duten» herritarrei, eta, hortaz, baliteke zibilak armadari batzea Errusiaren erasoei aurre egiteko operazioetan: «Ukrainaren etorkizuna herritarren araberakoa da. Elkartasun nazionala da estatuaren babesik handiena».
Zehazki, Zelenskik «defentsarako gaitasuna duten» herritarrei eskatu die «gertuen duten estazio batera joateko» eta beren gaitasunen berri emateko. Hori egingo ez dutenak, berriz, odola ematera deitu ditu, zenbait soldadu zaurituta daudelako goizetik. Armadako beteranoen esku hartzea ere ongi etorria dela gehitu du.
«Ukrainak bakearen bidera itzultzea proposatzen du. Mesedez, lagundu ukrainarrak. Ukrainarrak armadan, bizilagunen defentsa komunitateetan sar daitezke. Mesedez, lagundu boluntario gisara», esan du Ukrainako estatuburuak.
Gaur abiaturiko erantzun militarrez,berriz, Zelenskik azaldu du tropak borrokan ari direla Errusiako soldaduen kontra herrialdearen iparraldean, hegoaldean eta ekialdean, eta «etsaiak galera handiak izan» dituela. Ohartarazpena ere egin dio Vladimir Putin Errusiako presidenteari: «Gure lurretan sartzen badira, galerak are handiagoak izango dira».
Agerraldia Putinen akusazioei eta diskurtsoari erantzuteko ere baliatu du Ukrainako presidenteak;batez ere, Ukraina «naziz beteta» dagoen argudioari.«Herri honetan zortzi milioi lagun hil ziren nazismoaren kontra irabazteko. Nola babestuko du nazismoa herri honek? Nola izan naiteke ni nazi bat?», galdetu du errusieraz.
Erasokor ere agertu da Zelenski,eta Errusiako presidenteari ohartarazi dio bere herrialdeak «independentziaren alde» borrokan jarraituko duela: «Eraso egiten duzuenean, gure aurpegiak ikusiko dituzue, ez gure bizkarrak. Badakit Errusiako telebistak ez duela nire hitzaldia erakutsiko, baina Errusiako herritarrek ikusi behar dute, egia ikusi behar dute. Egia zera da: gelditu egin behar zaretela beranduegi izan baino lehen».
Testuinguru zail horretan, Ukrainako herritarrei begirako segurtasun mezuak izan ditu Ukrainako estatuburuak, ziurtatu nahi izan baitie herrialdeko banku zentralak eta finantza sistemak «behar adina baliabide» dituztela «estatuaren defentsa eta herritar ukrainarren interesak» bermatzeko.
Deia Errusiako herritarrei
Errusiako zibilei ere mintzatu zaie Zelenski, uste baitu haien presioa garrantzitsua izan daitekeela gerra gelditzeko. Hau da, manifestatzera eta Putini presio egitera deitu ditu: «Ikusten ditugu herritar errusiar asko harrituta gertatzen ari denarekin. Horiei eskatzen diegu plazetara ateratzeko. Ukrainarrak gure lurretan gaude. Gustatuko litzaidake zuen hirietako kaleetan hitz egin dezazutela. Ez soilik Instagramen».
Geroago,Ukrainako presidentea nazioarteko aliatuei begira jarri da, eta horien laguntza eskatu du; zehazki, «Putinen kontrako koalizio bat» osatzeko. «Berehalako zigor ekonomikoak, laguntza militar eta finantzarioa behar ditu Ukrainak. Munduak Errusia bakerantz behartu behar du», idatzi du Twitter sare sozialera igotako mezuan.
Facebooken, berriz, arratsalde aldera, Zelenskik gerra zabaltzearen arriskuaz ohartarazi die EB Europako Batasuneko estatuburuei eta gobernuburuei; Ukrainako presidenteak uste baitu gatazka kontinentean zabaldu daitekeela, EBko estatu kideek ez badute Kiev «ongi laguntzen».
Dmitro Kuleba Atzerri ministroak ere erabakiak hartzeko beharrean jarri du arreta, eta Mendebaldeko gobernuei «berehala ekiteko» exijitu die, «Europaren eta munduaren etorkizuna jokoan» daudela argudiatuta: «Errusia bakartu beharra dago». |
2022-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/210026/martxoaren-8an-laquosistemari-su-emateraraquo-deitu-du-mugimendu-feministak.htm | Gizartea | Martxoaren 8an «sistemari su ematera» deitu du mugimendu feministak | Manifestazioak eginen dituzte Gasteizen, Bilbon, Donostian, Baionan eta Iruñean, 'Zapaltzen gaituen sistemari sua, antolakuntza feminista gure garra' lelopean. | Martxoaren 8an «sistemari su ematera» deitu du mugimendu feministak. Manifestazioak eginen dituzte Gasteizen, Bilbon, Donostian, Baionan eta Iruñean, 'Zapaltzen gaituen sistemari sua, antolakuntza feminista gure garra' lelopean. | «Sistema heteropatriarkal, kapitalista, arrazista eta kapazitista kiskali» nahi du Euskal Herriko Mugimendu Feministak. Errotik erauzi nahi dute egungo eredua, «jendartearen zati handienarentzat eta bereziki emakumeontzat kriminala eta jasanezina» dela iritzita, eta horren gainean «bizitzea merezi duen mundu bat eraiki». Hori lortzeko bidea feminismoa dela aldarrikatuko dute heldu den Martxoaren 8an, Euskal Herriko herrietan eta hiriburuetan eginen dituzten protesta eta manifestazioetan. Aurtengo leloa hau izanen da: Zapaltzen gaituen sistemari sua. Antolakuntza feminista gure garra. Iruñeko Gazteluko plazan aurkeztu dituzte aurtengo M8ko mobilizazioen nondik norakoak.
Egungo sistema iraultzeko bidean, beharrezkotzat jo dituzte elkarlana eta antolakuntza: «Ezinbestekoa da antola gaitezen. Jendarteak indibidualismorantz bultzatzen bagaitu ere, guk lan kolektiboaren aldeko apustua egiten dugu, gutasunetik lan egitekoa, auzo eta herrietako asanbladetan, kolektiboetan, lantokietan, lagun zein auzolagunekin. Hel gaitezen batzuok besteongan, borroka gaitezen batzuk besteengatik, ezagutaraz eta parteka ditzagun borrokak, zapalkuntzak, aldarrikapenak eta proposamenak, urtez urte erakutsi baitugu elkarrekin geldiezinak garela».
Bizitza bera «politizatzera» ere deitu du Euskal Herriko Mugimendu Feministak, «egunerokotasuna borroka eremu bihurtzera». Horregatik guztiagatik, borroka eta aldarrikapen ezberdinen arteko zehar lerroak planteatu dituzte: diskurtso xenofoboak txarretsi eta Atzerritarren Legea baliogabetzeko eskatu diote Espainiari; etxeko lanak eta zaintza lanak «produktiboak eta politikoak» direla aldarrikatu dute, eta nabarmendu egungo zaintza eredua «emakumeen esplotazioan oinarritzen dela, eta, bereziki, emakume migratuenean». Izan ere, egungo sistema «heteropatriarkala, kapitalista eta kolonialista» dela azpimarratu dute: «Kapitalismo estraktibista bukatuko duen jendarte bat eraiki nahi dugu, planetaren suntsiketa geldituko duen beste ekoizpen eta kontsumo eredu bat behar dugulako».
Mobilizazioak lau hiriburutan
Indarrak batzeko xedez, lau manifestazio nagusi antolatu ditu Euskal Herriko Mugimendu Feministak heldu den Martxoaren 8rako. Baionan, elkarretaratzea 18:00etan izango da, Merkatu plazan. Bilbon, 19:30ean hasiko da manifestazioa, Jesusen Bihotza plazatik. Donostian, Antiguako tunelean elkartuko dira feministak, 18:30ean. Gasteizen, manifestaldia 19:00etan abiatuko da, San Anton plazatik, eta Iruñean 20:00etan aterako dira, Antoniutti parketik. Hiriburuez gain, herrietan zein eskualdeetan ere beste hainbat mobilizazio antolatuko dituztela iragarri dute. |
2022-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/210027/lasaitasuna-eskatu-dute-mendebaldetik-kanpoko-potentziek-egoera-oker-ez-dadin.htm | Mundua | Lasaitasuna eskatu dute Mendebaldetik kanpoko potentziek, «egoera oker ez dadin» | Txinak eta Indiak uko egin diote Moskuk hasitako operazioa «inbasio» gisa definitzeari, baina kezka azaldu dute eskualdean segurtasuna oker dezaketen ekintzen aurrean. | Lasaitasuna eskatu dute Mendebaldetik kanpoko potentziek, «egoera oker ez dadin». Txinak eta Indiak uko egin diote Moskuk hasitako operazioa «inbasio» gisa definitzeari, baina kezka azaldu dute eskualdean segurtasuna oker dezaketen ekintzen aurrean. | Etenik gabekoa da goizetik munduko potentziek eta gobernuek kaleratutako erreakzioen soka. Mendebaldetik kanpo ere ugariak dira altxatu diren ahotsak.
TXINA
«Lasaitasun» eskea, egoera «kontroletik kanpo» gera ez dadin
Ukrainako krisiaren irtenbide diplomatikoa eskatu du Txinak, «bi estatuen subiranotasuna» babesteko. Hua Chunjing Txinako Atzerri ministro eta bozeramaileak «lasaitasuna» eskatu die alde guztiei, egoera «kontroletik kanpo» gera ez dadin. Txina da Errusiak daukan aliatu nagusietako bat. Berriki Vladimir Putin Errusiako presidenteak eta Xi Jinping Txinakoak euren aliantza sendotzeko bilkura egin zuten neguko Olinpiar Jokoen inaugurazio ekitaldiaren harira. Ukrainako krisia hasi zenetik, Mendebaldearen papera kritikatu du Pekinek behin baino gehiagotan.
Herenegun, Nazio Batuen Erakundearen bilkuran Zhang Jun ordezkariak dei egin zuen «irtenbide baketsurako atea» ez ixteko. Txinak ez du «inbasio» hitza erabili nahi izan Errusiak Ukrainan hasitako operazioa definitzeko, eta Moskuk segurtasunari buruz dituen kezkak «legitimotzat» jo ditu. Gaur goizean Hua Chunjing bozeramaileak egindako agerraldian nazioarteko kazetariek propio galdetu diote ea inbasiotzat zuen Errusiak egindakoa, eta Pekingo ordezkariak uko egin dio erantzuteari. Hala ere, Pekinek estatuen subiranotasuna errespetatzen duela ziurtatu du.
INDIA
Egoera oker ditzaketen ekintzak baztertzeko eskatu du
Nazio Batuen Erakundeko Indiako ordezkari TS Tirumurtik etsipena azaldu du bide diplomatikoak oraingoz emaitzarik eman ez duelako. «Kezka sakona dugu gertakariengatik, tentuz ibili ezean, eskualdeko bakea eta segurtasuna kolokan jar daitezkeelako. Dei egiten dugu ahalik eta azkarren deseskalatze bat hasteko, eta ez aurrera eramateko egoera oker dezaketen ekintzak». Indiarentzat Ukrainan bizi diren 20.000 indiarren segurtasuna da lehentasuna, New Delhik iragarri duenez, eta lehenbailehen etxeratzeko lanari ekingo diola ziurtatu du. Ukrainan dauden indiar gehienak ikasleak dira.
TURKIA
«Errusiaren erasoa mehatxua da munduarentzat»
Ankarak gogor egin du Errusiak Ukrainan hasitako operazioaren aurka. «Munduarentzako mehatxu» eta «nazioarteko legediaren urratze onartezina» dela ziurtatu du Turkiako Gobernuak. Herrialdeko segurtasun kontseiluak bilkura egin du, Tayyip Erdogan presidentea buru. Ondoren kaleratutako oharrean ziurtatu du Ukrainaren lurralde osotasuna eta burujabetza babestuko duela, eta dei egin dio Moskuri Ukrainatik erretiratzeko eta erasoari amaiera emateko. Erdoganek iragarri du babesa azaldu diola Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteari.
IRAN
«NATOren probokazioek eragin dute krisia»
NATOri egotzi dio krisiaren errua Irango Gobernuak. Hosein Amir Abdolahian Atzerri ministroak «NATOren probokazioei» egotzi die Errusiak hasitako eraso militarraren ardura. Alabaina, diplomazialariak ziurtatu du Iranek ez duela uste gerra izan daitekeenik ezeren konponbide, eta su-etenerako deia egin die aldeei. «Ezinbestekoa da su-etena ezarri eta irtenbide politiko eta demokratikoa» bilatzea. Iranek dei egin die Ukrainan bizi diren irandarrei herrialdetik irten daitezen, horretarako eskura dituzten bide guztietatik.
AEE
«Gizateriaren bakearen aurkako erasoa da»
Amerikako Estatuen Erakundeak (AEE) Errusiari eskatu dio bertan behera utzi ditzala Ukrainaren aurka hasitako ekintzak. «Salagarria da Ukrainaren lurralde osotasunaren eta subiranotasunaren aurka egindako erasoaldi armatua". Halaber, "nazioarteko zuzenbidearen aurkako urraketa larritzat jo du AEEk ohar batean Errusiak hasitako operazio militarra. «Gizateriaren bakearen eta segurtasunaren aurkako erasoa» izan da, ohar horren arabera.
BRASIL
«Kezka larria» adierazi du, eta indarkeria baztertzeko eskatu die aldeei
Errusiak Ukrainaren aurka hasitako erasoarengatik «kezka larria» adierazi du Brasilek, eta indarkeria baztertzeko eskatu die aldeei «lehenbailehen». NBEko Segurtasun Kontseiluko kide ez iraunkorra da Brasil, eta «irtenbide diplomatikoa» eskatu du, «Minskeko akordioetan» oinarrituta. Haren iritziz, negoziazioak aintzat hartu beharko lituzke alde guztien «segurtasun kezka legitimoak» eta zibilen babesa. Nazioarteko zuzenbidearekiko errespetua eskatu du, eta estatuen segurtasun eta lurralde osotasunarekiko engaiamendua berretsi du.
HEGO AFRIKA
«Errusiak berehala alde egin behar du Ukrainatik»
Hego Afrikak dei egin dio Errusiari «berehala» bere tropak Ukrainatik erretiratzera. Etsita azaldu da Hego Afrika gatazkak hartutako norabidearengatik, eta giza sufrimendua eragingo duen gatazkak mundu osoari erasango diola iritzi dio. NBEren kartak dioena bere egin du Hego Afrikak, hau da, gatazka politikoak modu baketsuan konpontzearen aldeko printzipioa. Bakea eta nazioarteko segurtasuna zalantzan ez jartzeko deia egin du Johannesburgok. |
2022-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/210028/giza-eskubideen-urraketak-ikertzeko-laguntzak-emanen-ditu-nafarroako-gobernuak.htm | Politika | Giza eskubideen urraketak ikertzeko laguntzak emanen ditu Nafarroako Gobernuak | 70.000 euroko deialdi bat jarri du martxan. Ikerketa zentro eta erakunde sozialak aurkez daitezke deialdira. | Giza eskubideen urraketak ikertzeko laguntzak emanen ditu Nafarroako Gobernuak. 70.000 euroko deialdi bat jarri du martxan. Ikerketa zentro eta erakunde sozialak aurkez daitezke deialdira. | Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetako Departamentuak, Bake, Bizikidetza eta Giza Eskubideen zuzendaritzak sustatuta, 70.000 euroko laguntza deialdi bat zabaldu du Nafarroan gertaturiko giza eskubideen urraketak ikertzeko. Giza eskubideen arloan lan egiten duten ikerketa zentroak eta erakunde sozialak aurkez daitezke deialdira.
Gobernuak jakinarazi duenez, ortziralean irekiko dute laguntzak eskatzeko epea, eta martxoaren 27an bukatuko da. Deialdiaren helburua Nafarroan gertatu izan diren edo gertatzen ari diren eta Nafarroatik kanpo bizi diren nafarrei eragiten dieten eskubide urraketei buruzko informazioa biltzea da. Nafarroako 2021 eta 2024 arteko I. Bizikidetza Plan Estrategikoaren barnean egin dute deialdia.
Ikerketa egiteko laguntza jasotzen dutenek publikoki agertu beharko dituzte lanaren emaitzak, herritarren eta instituzioen aitzinean. |
2022-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/210030/duela-bi-aste-baino-bi-aldiz-paziente-gutxiago-daude-hegoaldeko-erietxeetan-371.htm | Gizartea | Duela bi aste baino bi aldiz paziente gutxiago daude Hegoaldeko erietxeetan: 371 | Aste honetan, beste 8.111 positibo zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. 69 paziente daude ZIUetan. | Duela bi aste baino bi aldiz paziente gutxiago daude Hegoaldeko erietxeetan: 371. Aste honetan, beste 8.111 positibo zenbatu dituzte Hego Euskal Herrian. 69 paziente daude ZIUetan. | Osasunbideak eta Osakidetzak emandako datuen arabera, beste 8.111 positibo detektatu dituzte otsailaren 17tik 23rako astean Hego Euskal Herrian. Iragan astean, 11.104 kasu atzeman zituzten; %27 apaldu da atzemandako positiboen datua. Beste datuak ere gero eta hobeagoak dira. Izan ere, Osasunbidearen eta Osakidetzaren ospitaleetan 317 lagun artatzen dituzte; horietako 69, ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan. Ospitaleetako egoerak ere, beraz, hobera egiten segitzen du; erraterako, iragan azaro bukaeratik ez zuten zenbatu halako daturik. Duela bi aste baino ia bi aldiz paziente gutxiago daude erietxeetan.
Atzo egindako probei dagokienez, 7.190 egin zituzten guztira Hego Euskal Herrian, eta 1.072 agertu ziren positibo. Positibo tasa, hala, %14,9 da. Zehaztu behar da, dena den, ez dela oso datu fidagarria, PCR eta antigeno probak egiteko irizpideak aldatu zituztenetik jende gutxiagok egiten baitu proba.
Indartze dosia adingabeentzat ere
EMAk gaur jakinarazi du Pfizer txertoaren indartze dosia gomendagarria dela 12 urtetik gorakoentzat. Orain arte, helduei bakarrik jarri zaie indartze dosia. Zehaztu dute ikerketetan oinarritu direla, eta indartze dosiak eraginkortasun bera duela «gutxienez», baita adingabeengan ere.
Bestalde, EMAk erran du Modernaren Spikevax txertoa 6 eta 12 urte bitarteko haurrei ere jartzea gomendagarria dela. Adin tarte horretakoei helduei jartzen zaien dosiaren erdia jartzea gomendatu du. |
2022-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/210031/albisuren-eta-graciaren-aurkako-diligentziak-agindu-ditu-espainiako-auzitegi-nazionalak.htm | Politika | Albisuren eta Graciaren aurkako diligentziak agindu ditu Espainiako Auzitegi Nazionalak | Gregorio Ordoñezen hilketaren erabakia hartu izana leporatu nahi diete bi euskal preso ohiei. | Albisuren eta Graciaren aurkako diligentziak agindu ditu Espainiako Auzitegi Nazionalak. Gregorio Ordoñezen hilketaren erabakia hartu izana leporatu nahi diete bi euskal preso ohiei. | Espainiako Auzitegi Nazionaleko Alejandro Abascal epaileak diligentzia gehiago abiatu ditu Iñaki Gracia eta Mikel Albisu euskal preso ohien aurka. 1995ean Gregorio Ordoñez PPko Donostiako zinegotzia hiltzearen erabakia hartu izana leporatu nahi die auzitegiak bi euskal herritarrei, eta, horrekin lotuta, Espainiako Auzitegi Nazionalean deklaratzera igaroak dira biak jada. Auzitegiak pasaportea kendua die bi euskal preso ohiei, eta ezin dira Espainiaren menpeko lurraldetik atera.
Abascalek dokumentuak bildu nahi ditu orain kasuaren inguruan, eta Guardia Zibilari eskatu dio horiek bilatu eta analiza ditzala. Ordoñezen hilketaren aurreko, bitarteko eta ondorengo ETAren batzorde exekutiboko aktak ikertu nahi ditu, bertzeak bertze jakiteko bi euskal herritarrak bilera horietan egon ote ziren, baita horietan aipatu ziren gaiak zein izan ziren ere. Albisuri 2004an Frantzian atxilotu zutenean atzeman zizkioten gailu informatikoak ere ikertzeko agindu du Abascalek. Halaber, ikertuen bertze auzi batzuetako informazioa oraingo prozedurara batzea galdegin du Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaileak. |
2022-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/210032/jaurlaritzak-esan-du-enpresak-hasiak-direla-ukrainako-erasoaren-ondorioak-pairatzen.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak esan du enpresak hasiak direla Ukrainako erasoaren ondorioak pairatzen | Tapiak ohartarazi du esportazioei eragingo diela krisiak, enpresa askori eskaerak murriztu edo bertan behera geratu baitzaizkie | Jaurlaritzak esan du enpresak hasiak direla Ukrainako erasoaren ondorioak pairatzen. Tapiak ohartarazi du esportazioei eragingo diela krisiak, enpresa askori eskaerak murriztu edo bertan behera geratu baitzaizkie | Eusko Jaurlaritzak ohartarazi du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomia hasi dela jada Errusiak Ukrainaren aurka egindako erasoaren ondorioak nabaritzen. Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Garapen Ekonomikorako sailburuak ohartarazi du «zuzenean» eragin diela esportazioei, enpresa askori eskaerak murriztu edo bertan behera geratu baitzaizkie.
Sailburuak aitortu du euskal enpresa gutxik dituztela lantegiak Ukrainan, baina zehaztu du kokapenari bainoago enpresen jarduerari eragingo diola krisiak, ondorioak eskaera zorroetan eta esportazioetan nabarituko baitituzte. Hain zuzen, esportatzaile diren eta petrolioaren, gasaren nahiz makina-erremintaren alorretan lan egiten duten enpresek nabaritu dute lehen kolpea, Tapiak azaldu duenez.
Sailburuaren hitzetan, Errusiako armadak Ukrainaren aurka hasitako erasoarekin, bi herrialde horien arteko gatazka «gerra bihurtu da jada». «Pandemia gure ehun ekonomikoari lasaitasun apur bat ematen ari zen honetan, albiste honek bete-betean eragiten dio», esan du Gasteizko legebiltzarraren atarian egin dituen adierazpenetan. Eta ohartarazi du erasoak krisi humanitario «izugarria» eragin dezakeela.
Azaldu du, halaber, Europako Batasunak eta AEBek Errusiari jarri dizkioten isunak ezagutu arte zaila izango dela zehaztea krisiak zer eragin izango duen ekonomian. Hori dela eta, «ikuspegi osoz» jardutea eskatu du, egoerari aurre egiteko. |
2022-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/210033/martxoaren-3a-oroitzeko-zentroa-2026rako-zabaltzea-espero-dute.htm | Politika | Martxoaren 3a oroitzeko zentroa 2026rako zabaltzea espero dute | Arabako Foru Aldundiko, Eusko Jaurlaritzako, Gasteizko Udaleko eta Gasteizko Elizbarrutiko ordezkariek iragarri dutenez, «berehala» eratuko dute Martxoaren 3ko Biktimen Oroimenezko Zentroa kudeatuko duen fundazioa. | Martxoaren 3a oroitzeko zentroa 2026rako zabaltzea espero dute. Arabako Foru Aldundiko, Eusko Jaurlaritzako, Gasteizko Udaleko eta Gasteizko Elizbarrutiko ordezkariek iragarri dutenez, «berehala» eratuko dute Martxoaren 3ko Biktimen Oroimenezko Zentroa kudeatuko duen fundazioa. | «Gasteizek 2026rako Martxoaren 3ko Biktimen Oroimenezko Zentroa izatea espero dugu». Hala adierazi du Jose Antonio Rodriguez Ranz Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubideen, Memoriaren eta Lankidetzaren sailburuordeak. Arabako Foru Aldundiko, Eusko Jaurlaritzako, Gasteizko Udaleko eta Gasteizko Elizbarrutiko ordezkariek Martxoaren 3ko Biktimen Oroimenezko Zentroa sortzeko «konpromisoa berretsi» dute gaur eguerdian eginiko agerraldi batean. Jakinarazi zutenez, «berehala» eratuko dute zentroa kudeatuko duen fundazioa. Baina, Rodriguez Ranzen hitzetan, ezer ez da ziurra, eta «beharrezko barne izapideengatik prozesu konplexu eta luze» bat izan daitekeela ohartarazi du.
Duela urtebete erabaki zuten zentro hori Asisko San Frantzisko elizan -sarraskia gertatu zen plazan dagoen eraikinean- kokatuko dutela, Gasteizko Zaramaga auzoan. 1976ko martxoaren 3an Espainiako Poliziak hil zituen bost langileak «omentzeko gune bat» izango dela ziurtatu du Ainhoa Campo Arabako Foru Aldundiko Berdintasunerako eta Giza Eskubideetarako zuzendariak: «Martxoaren 3ko memoriak guztion memoria izan behar du, guztiontzako». Lau erakundeek «hilabeteak» daramatzate proiektua aurreratzen, Rodriguez Ranzen esanetan, eta zentroa kudeatuko duen etorkizuneko fundazioaren estatutuak prestatzeko lanetan «aurrera» egin dute. Horrez gain, fundazioa sortu eta gero eman nahi dituzten pausoak azaldu dituzte: «Fundazioa sortu eta gero, zentrorako ideiak eta proposamenak jasotzeko tarte bat egongo da, proiektuari ekarpenak egiteko».
Gasteizko Gotzaindegiak zentroa elizan egiteko asmoa berretsi du. Carlos Garcia Gasteizko Elizbarrutiko bikario nagusiak nabarmendu duenez, Asisko San Frantzisko elizako eta haren inguruko gertakarien «zama emozionala handia» da, eta, beraz, memoriala kokatzeko «leku aproposa» da. Are, eraikinaren «benetako egoera» ezagutzeko lehen urratsak egin direla jakinarazi du bikarioak.
Azkenik, gizarte eta memoria erakundeekin zein biktimen familiekin «lankidetzan aritzeko lana sendotu» dutela adierazi du Rodriguez Ranzek. Kontrakoa adierazi dute, ordea, Martxoaren 3ko Biktimen Elkarteko kideek sare sozialetan: «Egunkarian irakurrita jakin dugu nolakoa izango den gure ordezkaritza patronatuan. Ez dugu dokumentu ofizialik jaso organo horretan parte izatea aztertzeko eta onartzeko (edo ez onartzeko)». Gaurko agerraldia «euren kabuz» egin izana salatu dute, eta memoria «guztien artean» eraiki behar dela aldarrikatu.
Bost hildako
1976ko martxoaren 3ko data markatuta dago Gasteizko eta herritarren memorian. Ia 46 urte pasatu dira Espainiako Poliziak Jose Castillo Garcia, Bienvenido Pereda Moral, Romualdo Barroso Chaparro, Francisco Aznar Clemente eta Pedro MariÂa Martinez Ocio erail zituenetik. 17 eta 32 urte bitarteko gazteak ziren. Gainera, ehunka pertsona zauritu zituzten Martxoaren 3ko sarraskian. |
2022-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/210034/23-taldek-hartuko-dute-parte-bizkaiko-taldekako-bertsolari-txapelketan.htm | Kultura | 23 taldek hartuko dute parte Bizkaiko Taldekako Bertsolari Txapelketan | Martxoaren 25etik maiatzaren 15era bitartean jokatuko dira kanporaketak, eta finala, berriz, maiatzaren 28an izango da Larrabetzun | 23 taldek hartuko dute parte Bizkaiko Taldekako Bertsolari Txapelketan. Martxoaren 25etik maiatzaren 15era bitartean jokatuko dira kanporaketak, eta finala, berriz, maiatzaren 28an izango da Larrabetzun | Bizkaiko bertsolaritzaren oinarria indartzea du helburu nagusi Bizkaiko Taldekako Bertsolari Txapelketak, eta aurreko bi aldietan bezala (2017an eta 2019an), aurten ere xede horrekin antolatu du Bizkaiko Bertsozale Elkarteak. «Taldekakoaren bitartez, oinarrian eragin gura da, hau da, bertso eskolak eta eskualdeak indartu gura dira». Horregatik, «giro informalean eta jai giroan» egin nahi dituzte saioak. «Batez ere, bertsolari hasiberriei plazarako bidea erraztea, eta arrazoi desberdinengatik ohiko txapelketan parte hartzeko motibaziorik ez dutenei aukera desberdin bat eskaintzea».
Txapelketan parte hartuko duten taldeak, gutxienez, sei lagunekoak izango dira, nahiz eta zortzi-hamar ingurukoak izatea gomendatu duen elkarteak. Izan ere, saio bakoitzerako hiru bertsolari, gai jartzaile bat, epaile bat eta laguntzaile bat jarri beharko ditu talde bakoitzak.
Guztira 23 taldek hartuko dute parte txapelketan, 200 bat bertsolarik orotara. Eta horien artean profil ezberdinekoak izango dira: gazteak, beteranoak, aspaldi bertsotik aparte ibili direnak, hasiberriak, Bizkaiko txapeldunak, txapelketetan parte hartu dutenak eta baita sekula parte hartu ez dutenak ere.
Honako hauek dira talde parte hartzaileak: Akerbeltzen Antxumak (Markina-Xemein), Azkena eta etxera (Busturialdea), Basordako Piratak (Uribe Kosta), Beethovenen Belarriak (Busturialdea), Estropezu (Arrigorriaga), Ez Dakit Ba! (Busturialdea), Far Westeko Bertsolariak (Enkarterri-Ezkerraldea), Gerri Maltxurrak (Uribe Kosta), Itallen (Larrabetzu), Kantakunek (Busturialdea), Koipelustriek (Durangaldea), Kristiñanak (Durangaldea), Laukijjek (Durangaldea), Leioatik Leioara (Leioa), Poto Baptist School (Lekeitio), Potojorri (Bilbo), Santutxuko Bertso Eskola (Santutxu), TAKE IT Easy! (Mungia), TAKETa Lez (Mungia), Topera (Arratia), Tosu Bizirik (Uribe Kosta), Urruxarrak (Iurreta) eta Zornotzako Bertso Oskola (Zornotza)
Talde bakoitzak epaile bat edukiko du kanporaketa bakoitzean. Horrez gain, publikoaren iritzia ere kontuan hartuko da. Beraz, saio bakoitza puntuatzeko hiru taldeetako epaileen balorazioa gehi publikoaren balorazioa hartuko dira kontuan. Saio bakoitzaren ondoren, hiru taldeetatik –edo bitik-, ze taldek egingo duen aurrera erabaki beharko dute denen artean.
Kanporaketa faseko saio gehienak hiru taldeka jokatuko dira, eta kanporaketa bakoitzeko talde bat pasatuko da finalera. Kanporaketa bakoitzean hiru saio labur izango dira: lehenengo taldea bigarrenaren kontra, bigarrena hirugarrenaren kontra, eta hirugarrena lehenengoaren kontra. Saio bakoitzetik talde batek egingo du aurrera.
Finalaren egunean hiru finalaurreko eta finala jokatuko dira. Finalaurreko bakoitzean hiru taldeek saio bakarra jokatu dute, eta irabazlea sailkatuko da finalera.
Lehen kanporaketa martxoaren 25ean jokatuko dute Itallen, Urruxarrak eta Far Westeko Bertsolariak taldeek, Barakaldon, eta ondoren beste zazpi saio jokatuko dira maiatzaren 15era bitartean.
Finala, berriz, maiatzaren 28an jokatuko da, Bizkaiko eskolarteko finalarekin batera, Larrabetzun. |
2022-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/210035/elak-mobilizazioak-egingo-ditu-hezkuntza-akordiorako-testuaren-edukiak-aldatu-ezean.htm | Gizartea | ELAk mobilizazioak egingo ditu hezkuntza akordiorako testuaren edukiak aldatu ezean | ELAk ekarpenak egin dizkio hezkuntza akordiorako zirriborroari: besteak beste, eskatu dute hala nahi duten ikastetxeak publikatzeko «marko egonkorra» ezartzea eta euskarazko murgiltze eredua ezartzea. | ELAk mobilizazioak egingo ditu hezkuntza akordiorako testuaren edukiak aldatu ezean. ELAk ekarpenak egin dizkio hezkuntza akordiorako zirriborroari: besteak beste, eskatu dute hala nahi duten ikastetxeak publikatzeko «marko egonkorra» ezartzea eta euskarazko murgiltze eredua ezartzea. | Egungo hezkuntza sistemaren «gabeziak» betikotzen dituena eta aurrerapausorik proposatzen ez duena. Horrelakoa da, ELAren irudiko, Eusko Legebiltzarrean hezkuntza akordiorako aurkeztu duten lehen txostena. Hitz gogorrak izan dituzte Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak eta Miren Zubizarreta sindikatuko hezkuntza arduradunak, Bilbon egin duten agerraldian: «Txostenak ez ditu hezkuntza sistema propio, publiko, askotarikoa, euskalduna eta kohesionatua lortzeko aldaketa zehatzik jasotzen». Mobilizazioen aukera ekarri dute hizpidera: «Datozen hilabeteetan eztabaida errealik sortzen ez bada eta edukiak ez badira aldatzen, mobilizazioetarako deia egingo dugu».
Testuari zuzenketak egiteko epea zabalik dago, datorren ostiralera arte. ELAk hainbat proposamen egin ditu dagoeneko, testua hobetzeko baliagarriak direlakoan. Segregazioari dagokionean, salatu du arazo horri aurre egiteko zehaztasunak falta direla, eta ideia batzuk eman ditu: era guztietako kuotak debekatzea, sexuen araberako segregazioa ezabatzea, eta matrikulaziorako bulego bakarra jartzea, esaterako. Sindikatuaren hitzetan, sare banaketa «betikotzen» du dokumentuak. Horren aurrean, sare bateratua helburu gisa jarrita, trantsiziorako bide orri bat adostearen alde egin du sindikatuak: «Borondatea duten eskolen publifikaziorako marko egonkorra ezarri behar da, langileen subrogazioa ziurtatuz». Eta murgiltze eredua defendatu dute: «Proposamenak ez du haurren euskarazko jakintza bermatzen». Beste hainbat nahi ere plazaratu dituzte: «Curriculum marko propioa» eraikitzeko prozesua jasotzea, ratioak berrikustea, azpikontratatutako langileak zuzenean kontratatzea, langileen hautaketa sistemak berrikustea, software librea garatzea, eta hezkuntza laikoaren alde egitea, besteak beste. Eta, horretarako, ezinbestekoa izango da finantzaketa ere: proposamen bat helarazi dute hiru urtean Europako batez bestekora iristeko.
Finean, hezkuntzak «eraldaketa sakona» behar duelakoan daude. Begiz jota duten sistemaren ezaugarriak ere xehe-xehe zehaztu dituzte: «Sistema propio burujabea» erdietsi nahi dute, publikoa eta «askotarikoa» izango dena, egungo sareen banaketaz harago joango dena, «tokian tokiko errealitateei eta beharrei» erantzungo diena, aniztasunari lekua egingo diona, kohesioa landuko duena, hezkuntza komunitatearen parte hartzea bermatuko duena, nahiko baliabide izango dituena, euskara eta Euskal Herria izango dituena ardatz, doakoa izango dena, eta langile guztiek lan baldintza egokiak izango dituztena. |
2022-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/210036/elbk-bidaxuneko-ahate-hazkuntzarako-sartzea-oztopatu-die-zerbitzu-sanitarioei.htm | Ekonomia | ELBk Bidaxuneko ahate hazkuntzarako sartzea oztopatu die zerbitzu sanitarioei | 60 bat lagun bildu dira goizean Lataillade familiaren etxaldean, eta hegazti gripearen birusa detektatzeko probak egitera etorritako zerbitzu sanitarioei sartzea blokeatu diete. | ELBk Bidaxuneko ahate hazkuntzarako sartzea oztopatu die zerbitzu sanitarioei. 60 bat lagun bildu dira goizean Lataillade familiaren etxaldean, eta hegazti gripearen birusa detektatzeko probak egitera etorritako zerbitzu sanitarioei sartzea blokeatu diete. | ELB sindikatuak ekintza bat egin du goizean Bidaxunen (Nafarroa Beherea), ahate hazkuntzarako etxaldean zerbitzu sanitarioek egin behar zituzten probak oztopatzeko. Zerbitzu sanitarioak Lataillade familiaren etxaldera etorri dira goizean, hegazti gripea kontrolatzeko ezarritako eremu berezia kentzea aztertzeko, probak egin behar zituztelakoan. ELBk, ordea, kezka agertu du proba horiek egitearen harira. «Analisi horiek arrangurak sortzen dizkie laborariei, ahateak positiboak izanez gero iazko protokolo bera aplikatuko bailitzateke ahate guziaz hilaraziz, Kriaxera sail guzia behin betiko desagerraraziz». Horretarako, analisia horien blokeatzea deliberatu dute: 60 lagun bildu dira Bidaxuneko etxaldean, eta ez dituzte zerbitzu sanitarioetako langileak sartzera utzi.
Hegaztien hazkuntzarako politika sanitario «berri» bat plantan ezartzea galdetzen dio ELB sindikatuak Frantziako Estatuari. «Gure ustez, Frantziako Estatuak beharko luke politika sanitario berri bat plantan ezarri eskualde horretan, Kriaxera arrazaren sorleku bakarra delako eta arraza hori babestu behar den ondarea delako», adierazi dute. Izan ere, Lataillade familiaren etxaldean Kriaxera arrazako txitak hazten dituzte, eta inguruko laborariak hornitzen.
Iaz, ELB sindikatuak protokolo bat izenpetu zuen Frantziako administrazioarekin batera, tokiko berezitasunaren aitzinean, hegazti gripearen bestelako kudeaketa bat plantan ezartzeko. Sindikatuak, alta, salatu du ez dutela protokoloari buruzko berririk. «2021eko larrazkenaz geroztik, lan horren emaitzak Frantziako Laborantza ministerioaren eta Frantziako Estatuaren bulego gainean dira. Lan horri esker, ministerioak Europarekin jorratzen ahalko luke hiltzeaz bestalde zein diren alternatibak arraza berezien sorleku batean agertzen delarik eritasuna. Gaur egun ez dugu berririk, eta iduri luke ez dela oraindik deus eginik zentzu horretan». Honela justifikatu dute, beraz, goizeko ekintza: «Bidaxuneko etxaldea berriz ere infekzio gune agertzearen arriskua ez dugu hartzen ahal administrazioak bere ardurak ez dituelako hartu». |
2022-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/210037/jean-dubuffet-artistaren-ibilbidea-erakutsiko-du-guggenheimek.htm | Kultura | Jean Dubuffet artistaren ibilbidea erakutsiko du Guggenheimek | Jean Dubuffet artistaren 54 obra egongo dira ikusgai Bilboko Guggenheim museoan, abuztuaren 21era arte. New Yorkeko eta Veneziako Guggenheim museoen bildumaren parte dira lan guztiak. | Jean Dubuffet artistaren ibilbidea erakutsiko du Guggenheimek. Jean Dubuffet artistaren 54 obra egongo dira ikusgai Bilboko Guggenheim museoan, abuztuaren 21era arte. New Yorkeko eta Veneziako Guggenheim museoen bildumaren parte dira lan guztiak. | Bigarren Mundu Gerraren amaieran hasi zen Jean Dubuffet (Le Have, Frantzia, 1901-Paris, 1985) bere pinturak ikusgai jartzen. Kulturaren mekanismo arruntetatik harago joaten ziren lan horiek, edertasun klasikoaren eta lotsaren printzipioak baztertuta. Haren ibilbideko «hamarkada erabakigarrienak» bilduko dituzte bihartik aurrera Bilboko Guggenheim museoan. Zehazki, artearen esparruan egin zuen etengabeko bilaketaren eta esperimentazioaren adierazle direnak: 1940ko hamarkadako lehen sorkuntza lanetatik hasi eta 1984an egindako azken obretaraino. Kronologikoki antolatu dute sortzailearen ibilbidea eta haren garapena erakusten duten 54 obrak. Horietako gehienak New Yorkeko Solomon R. Guggenheim museoko funtsetatik hartutakoak dira, eta gainerakoak, berriz, Veneziako Peggy Guggenheim bildumatik. Abuztuaren 21era arte ikusi ahal izango dira.
«Jendeak nire lana gutxietsitako balioak indarberritzeko ahalegin gisa hartzea nahi nuke, eta, ez gaizki ulertu, ospakizun bizi gisa», esan zuen behin Dubuffetek. Eta handik hartu dute erakusketaren izenburua ere: Jean Dubuffet: ospakizun bizia. Harentzat, kultura zoramenaren, zorroztasunaren eta bat-batekotasunaren ispilua da, ez edertasunarena, ez arrazoiaren emaitza. Mundu akademikoak kutsatua zegoela onartzen zuen, eta, hortaz, ezin zuela sormen hori landu. Pintura, marrazkia, collagea, litografia, eskultura eta performancea erabili zituen artistak, besteak beste, bere lanak sortzerako orduan. Eta, hain zuzen ere, horietan oinarritzen da erakusketa ere: artistaren sorkuntza lan zabalaren panoramika bat da.
Dadaismoak piztu zuen Dubuffeten barrenean artearen abenturari ekiteko nahia. Artistak edertasunaren kontzeptua birpentsatzera gonbidatu zuen publikoa, eta gauza arruntak zeinen miresgarriak izan daitezkeen erakutsi zuen. Horren adibide da, esaterako, Irudipenen muinoa obra. Karea, zementua eta harea bezalako materialak erabili zituen artistak pinturaren izaera fisikoa nabarmentzeko asmoz. Eta artelaneko forma zehaztugabeek formazio geologikoak, fosilak edo lur azpiko formak dirudite. «Baina ezin daitezke ondo antzeman», adierazi du David Max Horowitz erakusketako komisarioak. Dubuffetek natura bizia irudikatu nahi izan zuen artelan horretan: «Paisaia etengabeko aldaketan dagoela erakutsi nahi izan zuen, eta ez zerbait pintoreskoa eta barea balitz bezala».
Aldi berean, erretratu asko ere egin zituen artistak garai hartan. Besteak beste, Lucien Geominne soldaduaren erretratua. Horiek egiterakoan, edertasunaren inguruan gizartean onartutako ideiak baztertzea zen haren asmoa. «Gorputz idealizatuak kritikatzen zituen, eta bere erretratuetan, jendea uste baino ederragoa zela aldarrikatzen zuen», kontatu du komisarioak.
1958tik 1962ra Fenomenoak saileko grabatuak egiten aritu zen Dubuffet, eta, guztira, 362 litografia sortu zituen. 1962az geroztik, berriz, estilo aldaketa nabarmena egin zuen artistak. «Dubuffetek ez zuen estilo bakarrera mugatu nahi izan; hortaz, bere ibilbidean zehar, lan egiteko modua aldatzeaz gainera, erronka eta bide berriak planteatzen zituen etengabe».
«Arteak beti eragin behar digu barre pixka bat, eta baita beldur pixka bat ere; baina aspertu, inoiz ere ez», esan zuen behin Dubuffetek. Eta Une egokia obra da, besteak beste, horren adibide. Pailazo itxurako irudiak nahastuta agertzen dira artelan horretan, eta kolore nahasketa itzela ematen da. Ordura arteko estiloa aintzat hartuta, aldaketa nabarmena ekarri zuen bai tonuan eta baita gaietan ere. Izan ere, naturaren inguruko gaiak baztertu, eta «gizakia ospatzen» hasi zen pixkanaka.
Bide beretik, L’Hourloupe saila ere ondu zuen artistak etapa horretan. Multzo horretako artelanetan, marra lodi batek marrazturiko eta mugaturiko gelaxkak modu ordenatuan antolatuta daude, eta kolore gorri, urdin eta zuriak dira nagusi. Horren adibide da, kasurako, Nunc Stans obra. Artelanak «eternitateari» egiten dio erreferentzia, eta bisualki ere «oso indartsua» da, komisarioaren hitzetan: «Benetakoaren eta asmatutakoaren arteko tentsioa nabaria da, eta aurpegi ugari ere badaude ezkutuan». Fantasiazko unibertso hedakor bat osatu zuen Dubuffetek ziklo horretan, eta itxuraz iraunkorra dena iheskorra izan daitekeela aditzera ematen du: «Hau da, formak ez duela zertan objektua definitu».
Bere bizitzako azken hamarkadan, adimenaren mekanismoak aztertzeari ekin zion artistak, eta pentsamenduaren alderdirik abstraktuenak adierazten hasi zen. Mirak sailean, adibidez, nahas-mahas koloretsuek hartzen dute ikuslearen arretarik handiena. «Margolan hauek beste ikuspegi bat ikasteko praktikatzat hartu behar dira», zioen artistak. Oroimenaren Antzerkiak sailerako, adibidez, hiztegi bat ezarri zuen, eta jendeak pertzepzioa, oroitzapenak eta ideiak nola integratzen zituen adierazi nahi izan zuen bertan.
Artista ezaguna
Dubuffeten izena aski ezaguna da arte munduan, eta ez dira gutxi eskaini zaizkion atzera begirako garrantzitsuak ere. Kasurako, New Yorkeko Guggenheim museoak hiru erakusketa handi eskaini zizkion artistari: Jean Dubuffet 1962-66 (1966), Jean Dubuffet: A Retrospective (1973) eta Jean Dubuffet: A Retrospective Glance at Eighty (1981). Horrez gain, bere obraren bilduma bat ere sortu zuten 1959an eskuratutako Ate askiarekin (1957) pinturatik abiatuta. Lan hori ikusgai dago erakusketa honetan ere, eta jendeak oro har miretsi ohi ez dituen objektuetan jarri zuen artistak foku nagusia. |
2022-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/210038/itp-aero-pcbko-langileek-dimisioa-eman-dezala-eskatu-diote-zuzendaritzari.htm | Ekonomia | ITP Aero PCBko langileek dimisioa eman dezala eskatu diote zuzendaritzari | Kaleratu nahi zituen 83 langileak aste pare batean itzuli beharko lirateke lantokira. Lan karga handitzen ari dela azaldu du langile batzordeak. ITP Aerok 67 milioi euroren irabazi garbiak izan zituen iaz | ITP Aero PCBko langileek dimisioa eman dezala eskatu diote zuzendaritzari. Kaleratu nahi zituen 83 langileak aste pare batean itzuli beharko lirateke lantokira. Lan karga handitzen ari dela azaldu du langile batzordeak. ITP Aerok 67 milioi euroren irabazi garbiak izan zituen iaz | Despidorik ez leloa idatzia duen txaleko laranja izan da ITP Aero PCBko kaleratzeen aurkako ikurra. «Lanera itzultzen naizen egunean buzoaren gainean eramango dut, eta marko batean jarriko dut gero». Iragarpena gaur goizekoa da, eta PCBk egin nahi zuen lan erregulazioko zerrendan ageri zen langile batek egin du, harro asko jantzi baitu azken hamabost hilabeteetan. Hark eta berronarturiko beste 83 langileek Barakaldoko (Bizkaia) plantaren aurrean egin dute Auzitegi Gorenaren sententziaren balorazioa, eta zuzendaritzak dimisioa eman dezala eskatu dute. Era berean, lan karga gero eta handiagoa dela azaldu dute, eta ITP taldearen iazko zenbakiek uste hori berretsi dute: 67 milioi euroren irabaziak izan zituen. Dimisio eskaeraren zergatia azaldu du Angel Rodriguez batzordeko presidenteak. Egin nahi zuen lan erregulazioa Gorenak baliogabea zela berretsi ondoren, langileek iritzi diote zuzendaritza ez dela aritu «egoerak eskatzen duen mailan». Era berean, nabarmendu du lanik ez dela falta, eta zuzendaritza ordu poltsa delakoa husten ari dela: «Malgutasun erreminta bat da, eta han pilaturiko orduak husteak esan nahi du lana gora egiten ari dela». Emaitzen berri emateko oharrean, ITPk ere nabarmendu du joera ona. Turbina enpresaren ustez, aeronautika komertziala «berrindartzen» ari da, eta militarra «egonkor» dago, «joera positiboan». Guztira 915 milioi euroko fakturazioa izan zuen iaz, 2020an baino 180 milioi gehiagokoa (%24,5). 2020n hamahiru milioi galdu zituen; galerak izan dituen urte bakarra izan da. PCBk kaleratu nahi zituen langileak 15-20 egunetan itzuli beharko lirateke lanera, hori baita sententziak betetzeko tartea. Asteazkenean batzordeak bilera du zuzendaritzarekin, eta orduan lotu beharko lituzkete xehetasunak. Oraingoz ez dute zuzendaritzaren deirik izan, baina komunikaziorik ez egoteak ez du batzordea harritu: «Haren erabakiek, malgutasun neurriak adosteko ezintasunak eta langileen aurkako irizpideak ezartzeko ahaleginek arriskuan jarri dute PCBren bideragarritasuna». Jaurlaritzak izandako jarrera ere kritikatu dute langileek: «Hitz politak esan ditu, baina erantzukizunik hartu gabe. Inplikazio bakarra, beste lan gatazka batzuetan bezala, errepresioa eta patronalaren jarrerekin bat egitea izan da». Era berean, deitoratu egin dute ITPren moduko taldeek duten «inpunitate instituzionala». Langileek eskatu dute bertan behera uztea akusazio faltsupean jasotzen ari diren zigorrak. Era berean, martxoaren 12rako esker on mobilizazio batera deitu dute Sestaon. Zein jurisprudentzia? Gorenak berretsi zuen PCBko erregulazioa baliogabea dela, baina goiz da zein jurisprudentzia ezarri duen jakiteko. Gorenak ebazpenaren laburpena ezagutarazi zuen, ez osoa, eta hura jaso arte ezingo da zehaztu. Hori bai, laburpenean ez zuen aipatu COVID-19arengatik kaleratzeak egitea debekatzen duen dekretua, EAEko Auzitegi Nagusiak bere ebazpenean gehituriko arrazoi subsidiario bat baizik: enpresako 2020ko aldi baterako lan erregulazio bat baliogabetu ondoren egin zuela lan erregulazio berria, eta berme printzipioa urratu zuela. Alegia, ezin dela jakin ebazpenak eragina izango duen Aernnovaren epaiketan. Martxoaren 16an izango da haien epaiketa. |
2022-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/210039/kutxabankek-20-handitu-ditu-irabaziak-2165-milioi-euroraino.htm | Ekonomia | Kutxabankek %20 handitu ditu irabaziak, 216,5 milioi euroraino | Inbertsio funtsetan eta aseguruetan inoiz baino kontratazio gehiago izan ditu, eta horrekin konpentsatu ditu maileguen interes tasa txikiak | Kutxabankek %20 handitu ditu irabaziak, 216,5 milioi euroraino. Inbertsio funtsetan eta aseguruetan inoiz baino kontratazio gehiago izan ditu, eta horrekin konpentsatu ditu maileguen interes tasa txikiak | Krisiak krisi, errekorren urtea izan da 2021. urtea Kutxabankentzat. Inondik ere, ez ditu lortu inoizko irabazirik handienak, baina markak hautsi ditu aseguruen arloan eta inbertsio funtsetan, eta bultzada handia eman die familiei eta enpresei emandako maileguetan.
Kutxabankek 216,5 milioi euroren irabaziekin itxi zuen 2021. urtea. 2020an baino 36,5 milioi gehiago dira (+%20), baina pandemiaren aurreko urteko irabazi mardulak urrun ditu oraindik; 2019an, 332 milioiren mozkinak izan zituen. Bankuak ontzat jo ditu emaitzak, eta nabarmendu du kudeaketan jarritako helburuak betetzea lortu duela.
Xede horien artean zegoen banka negozio arruntean irabazterik ez zuena beste bide batzuetatik berreskuratzea, eta hori lortu du: balantzetik kanpoko baliabideek —inbertsio funtsak, pentsio osagarriak, zorro delegatuak— eta aseguruak jada diru sarreren erdia baino gehiago dira. Azken horietan, 125.000 poliza berri egin zituen iaz; dagoeneko 925.000 ditu, eta 160 milioi euroren diru sarrerak eman dizkiote.
Konfinamenduak aurrezkia handitu zuen, eta interes tasa apalek inbertsio funtsetara bideratu dute aurrezkiaren zati bat. Horrenbestez, 2,579 milioi euro bereganatu ditu Kutxabankek alor horretan, inbertsio funtsen merkatuan sartu diren hamar eurotik bat. Jada 21.000 milioi euro baino gehiago dituzte Kutxabankek kudeatzen dituen funtsek, Espainiako sistemako %6,65.
BGAE pentsio osagarrian atalean are kuota handiagoa du Bilbon egoitza duen bankuak, %48,8koa, 6.315 milioi kudeatzen baititu (+%6).
Hipoteka berrien %45
Balantzez kanpoko diru sarrerak indartu izanak ez du esan nahi bankuen ohiko negozioa bigarren mailan geratu denik. Ekonomia suspertu ahala, maileguen eskaria ere handitu egin da, eta Kutxabankek horren zati bat eskuratu du. Guztira, 46.175 milioi euro ditu mailegatuak, 2020ko abenduan baino %7,5 gehiago. Hipoteka mailegu berriak asko hazi dira azken urtean (+%18,8), eta Kutxabankek iaz Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan sinatutakoen %45 egin ditu. Enpresei emandako maileguak %20 handitu ditu, eta kontsumorako emandakoak, berriz, %9,2.
Pandemiak eragindako krisi ekonomikoak ez du eten maileguen berankortasunak azken urteetan izan duen beheranzko joera. Are gehiago, 2020an ordainketak atzeratzeko emandako erraztasunak 2021ean amaitu ziren, baina luzatutako ordainketa horietan ere berankortasuna «oso neurritsua» izan da.
Urtearen amaieran, 941 milioi euroren maileguak ziren zalantzazkoak, urtebete lehenago baino %14 gutxiago. Berankortasun ratioa %2,32tik %1,86ra jaitsi da, eta bere lehiakideen batezbestekoaren erditik behera dago. 2014an, %10,35 ere izan zen.
Edonola ere, Gregorio Billalabeitiaren taldeak zuhur jokatu du, eta, ustel atera daitezkeen maileguen kalteaz babesteko, 278,7 milioi euroren hornidurak egin ditu. 2020an 457 milioi izan ziren.
Ustiapen gastuetan 35 milioi aurreztu ditu Kutxabankek, baina ez du argitu horretatik zenbat izan den bulego gehiago ixtearen ondorio.
2021ean kapitala sendotu ahal izan du Kutxabankek: %17,68ko kaudimena dauka, Core Tier I ratioaren arabera neurtuta (%17,4, 2020an).
130 milioiren dibidenduak Europako Banku Zentralak kendu egin ditu 2020an bankuen dibidenduei jarritako muga zorrotzak. Horregatik, Kutxabankek bere irabaziaren %60 banatuko dizkie bere hiru akziodunei; dirutan, 130 milioi euro. BBKri dagokio %57 (74 milioi), Kutxari %32 (41 milioi), eta Vital Kutxari, berriz, %11 (14 milioi). |
2022-2-24 | https://www.berria.eus/albisteak/210040/txuri-urdinak-europatik-kanpo.htm | Kirola | Txuri-urdinak, Europatik kanpo | Realak galdu egin du Leipzigen aurka Anoetan, eta Europa ligatik kanpo geratu da. Alemaniako taldea nagusi izan da lehen ordubetean, eta bi gol sartu ditu. Txuri-urdinek suspertu nahi izan dutenerako, berandu izan da | Txuri-urdinak, Europatik kanpo. Realak galdu egin du Leipzigen aurka Anoetan, eta Europa ligatik kanpo geratu da. Alemaniako taldea nagusi izan da lehen ordubetean, eta bi gol sartu ditu. Txuri-urdinek suspertu nahi izan dutenerako, berandu izan da | Realari amaitu zaio Europa ligako ibilbidea. Txuri-urdinek galdu egin dute gaur Anoetan Leipzigen kontra, eta zapuztu egin zaio Europako lehiaketan urrunera iristeko ametsa. Donostiarrak itzuliko neurketari neurria hartu ezinda aritu dira; lehen ordubetean gutxi estutu dute aurkaria, zain egon dira, eta suspertu direnerako berandu izan da. Bigarren urtez segidan, doikuntza kanporaketa gainditu ezinda geratu da.
Reala joaneko partidako antolamendu berarekin zelairatu da; Igor Zubeldiak atzeko lerroa indartuta, Leipzigi utzi dio jokoaren gidaritza. Alemanian baleko emaitza eskuratu zuen, eta presarik ez zuen hasieran. Hala, bisitariek eduki dute baloia hasiera-hasieratik. Txuri-urdinak zer gertatu zain egon dira.
Leipzigek han-hemenka erabili du baloia, baina min handirik egin gabe. Ondo kokatuta zeuden etxekoak; hori bai, donostiarren area zapaltzen zuten aldiro estutasunak sortu dituzte, izan aurrelarien abiadurarengatik, izan Matt Ryanek baloia aldentzerakoan izandako zailtasunengatik.
Hala iragan dira lehen hogei minutuak, Leipzigen aukera bakan batzuekin, harik eta Realak aurrerako urratsa egin duen arte. Metro batzuk irabazi ditu; ez gehiegi, baina bai aurkariaren suhartasuna baretzeko adina.
Lehen zatia itzaltzen ari zenean heldu da kolpea. Jokaldi solte batean Leipzigek erraz egin du txuri-urdinen areara, eta Ryanek lurrera bota du Chris Nkunku. Bisitarien aldeko penaltia adierazi du Anthony Taylor epaileak. Andre Silvaren jaurtiketa geratu egin du Ryanek, baina Willi Orbanek alderatzea baliatu du 0-1ekoa egiteko. Partidako lehen erdian nagusitu izanaren saria eskuratu du Leipzigek 39. minutuan.
Realak bigarren zati osoa zuen markagailua orekatzeko lehendabizi, eta aurretik jartzeko gero. Kontrarioa gehiago estutu behar zuen horretarako, zelai zati bat jan. Presioa aurrerago egitea izan zitekeen aukera bat, baina bigarren zatiaren hasieran ez da halakorik gertatu. Leipzig eroso zegoen soropilean, eta Realari argitasuna falta zitzaion jokoa antolatzerakoan.
Hala ailegatu da bisitarien bigarren gola; Realak zelai erdian baloia zuenean ez du aurrerako urratsa egiten jakin. Alemaniarrek bai, ordea: baloia berreskuratu orduko atea izan dute jo puntuan, eta 58. minutuan Andre Silvak egindako jaurtiketa indartsuak ekarri du 0-2koa. Ordu erdiren faltan, neurketak itxura txarra hartu du Imanolen jokalarientzat.
Suspertzea baldintza, aldaketa bikoitza egin du prestatzaile oriotarrak. Adnan Januzaj sartu du Cristian Porturen ordez, eta David Silvak Robin le Normand ordeztu du. Sasoiko atzelari onena kenduta arriskatzea erabaki du teknikariak.
Aldaketek berehala egin dute efektua: hiru minutu geroago, Martin Zubimendik aldeak murriztu ditu. Taylor epaileak denbora asko igaro du ontzat emateko, baina Reala hazi egin da gola markagailura igo orduko. Bere aukeretan sinesten hasi da, zaleek suspertuta.
Hurrengo minutuetan aurrerako urrats nabarmena egin du Realak, eta biziago ailegatu da aurkariaren areara. Gainera, oraindik bazuen markagailua orekatzeko denbora, hogei minutu baino gehiagoren faltan.
Kontuak zer diren, ordea, minutuek aurrera egin ahala baretu egin da jokoa. Realak nahiari eutsi dio, baina zirrikiturik aurkitu gabe. Imanolek Alexander Sorloth zelairatu du, azken estualdi baterako, baina norvegiarrak huts egin du ate aurrean.
Eta hurrengo jokaldian, Leipzigek hirugarren gola sartu du. Bisitariek erasora egin dutenean, Aritz Elustondok eskuarekin ukitu du baloia, eta bisitariek kanporaketako hirugarren penaltia izan dute aldeko. Oraingoan, lehendabizikoan asmatu dute. Bost minuturen faltan, aukerarik gabe zen Reala, eta etsita, gainera. Atzetik aurrerakoa egiten berandu hasi da, eta garesti ordaindu du. Beste aldi baterako ikasgaia izan da. |
2022-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/210068/errusiak-telebista-dorre-bati-eraso-egin-dio-kiev-erdialdean.htm | Mundua | Errusiak telebista dorre bati eraso egin dio Kiev erdialdean | Europako Parlamentuan hitz egin du Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak: «Zuek duzuen askatasunaren alde borrokatzen ari gara». Kievek eta Moskuk bihar berrekingo diete negoziazioei, baina bitartean Errusiak erasoak areagotu ditu. Mendebaldeko enpresak, berriz, Errusiatik alde egiten ari dira, bata bestearen segidan . Gerrak 660.000 errefuxiatu eragin ditu gutxienez, eta 136 hildako. | Errusiak telebista dorre bati eraso egin dio Kiev erdialdean. Europako Parlamentuan hitz egin du Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak: «Zuek duzuen askatasunaren alde borrokatzen ari gara». Kievek eta Moskuk bihar berrekingo diete negoziazioei, baina bitartean Errusiak erasoak areagotu ditu. Mendebaldeko enpresak, berriz, Errusiatik alde egiten ari dira, bata bestearen segidan . Gerrak 660.000 errefuxiatu eragin ditu gutxienez, eta 136 hildako. | * Negoziatzen jarraitzeko prest azaldu dira Ukraina eta Errusia.
* Mendebaldeko enpresak Errusia uzten ari dira.
* CNIk parte hartu du Pablo Gonzalez kazetari euskal herritarraren atxiloketan, haren abokatuaren arabera.
* Finlandiako Parlamentuak NATOn sartzeaz eztabaidatuko du gaur
* Gasa eta petrolioa, gatazkaren erdigunean.
* Europako Batasunak Ukrainatik ihesi doazen iheslari guztiei emango die babesa. NBEren arabera, 660.000 dira jada. |
2022-3-11 | https://www.berria.eus/albisteak/210069/gazteen-buru-osasunaz-igandean-berrian.htm | Gizartea | Gazteen buru osasunaz, igandean BERRIAn | Gazteen buru osasuna luze eta zabal landuko du BERRIAk igandean. Egin duten lanketari marko bat jartzearren, gaiari buruzko erreportaje bat landu du BerriaTBko lantaldeak. Ikusgai da dagoeneko. | Gazteen buru osasunaz, igandean BERRIAn. Gazteen buru osasuna luze eta zabal landuko du BERRIAk igandean. Egin duten lanketari marko bat jartzearren, gaiari buruzko erreportaje bat landu du BerriaTBko lantaldeak. Ikusgai da dagoeneko. | Gazteen buru osasuna. Horixe izango du hizpide BERRIAk igandean; lanketa mardula egin dute, eta, horri marko bat jartzearren, gaiari buruzko ikus-entzunezko labur bat landu du BerriaTBko lantaldeak. Erika Rioren testigantza jaso dute pieza horretan, eta Isilpeko oihua izenez plazaratu dute.
Bertan, honela kontatu ditu Riok bere kasuaren nondik norakoak: «Bullying-a sufritzen hasi nintzen. Hasieran, ez nuen ezer esaten, ez amari ez inori. Egiten zidatenek eta nire lagunek soilik zekiten zer ari zen gertatzen, baina nire lagunek ez zuten ezer egiten. Eritasuna diagnostikatu zidatenean, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako hirugarren mailan nengoen».
Rioz gain, Diana Subijana Rioren ama eta bidaideak eta Nekane Azuabarrena Rioren psikologoak ere hitz egin dute ikus-entzunezkoan. Riok jasan behar izan duenari buruz, haren gaixotasunari buruz eta, oro har, gazteen buru osasunari eta jasotzen duten artari buruz mintzatu dira biak.
Igandean,are sakonago landuko du BERRIAk gaia, gazteen buru osasunari buruzko erreportaje eta pieza gehiagorekin. |
2022-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/210070/azken-erasoaldia-noiz-helduko-zain-dago-kiev.htm | Mundua | Azken erasoaldia noiz helduko zain dago Kiev | Errusiako armada Kieveko zentrora gerturatzen ari da, eta tanke batzuk hirian sartu dira. Kievetik hurbil dagoen Hostomel aireportua hartu duela erran du. Ukrainako Jerson hirira sartu da Errusiako armada. | Azken erasoaldia noiz helduko zain dago Kiev. Errusiako armada Kieveko zentrora gerturatzen ari da, eta tanke batzuk hirian sartu dira. Kievetik hurbil dagoen Hostomel aireportua hartu duela erran du. Ukrainako Jerson hirira sartu da Errusiako armada. | Goizaldean iritsi dira Errusiako indarrak Kiev Ukrainako hiriburuaren inguruetara, eta, pixkanaka, Kieveko hiri zentrora gerturatzen ari dira. Eguerdian tiroak entzuten hasi dira hiri zentroan, hango kazetari batzuek sare sozialetan jakinarazi dutenez. Diotenez, Errusiako armada hamar bat kilometrora egon da nagusiki gaur, hiriko periferian, iparraldean dagoen Obolon izeneko auzoan; tankeak ere iritsi dira. Arratsaldean, BBC hedabideak jakinarazi du kea ikusten direla Kieveko zentroaren gainaldean. Zenbait eraikin suntsitu dituzte errusiar misilen hauskinek. Hala, Kiev iparraldeko herritar batzuk ebakuatu dituzte, Reuters agentziak erran duenez.
Errusiak dio Kiev mendebaldetik «blokeatu» duela, eta hiriburuaren kanpoaldean dagoen Hostomel aireportua bere esku dagoela jada, Intervax agentziak jakinarazi duenez. Aireportu hori hiriburutik zazpi kilometrora dago, eta garraio astunerako hegazkinentzako pista luze bat du; hori baliatuz, Errusiak airez zuzenean eraman ahal izango lituzke tropak Kievera.
Vitali Klitschko Ukrainako hiriburuko alkateak esan du hiria «defentsa fasean» dagoela, Errusiako tropek aurrera egin dutelako. Gehitu du sabotatzaile batzuk dagoeneko sartu direla hiri barnera. Ukrainak armak banatu dizkie Kieveko herritarrei, «herria defendatzeko».
Ukrainako presidente Volodimir Zelenski Kieven da oraino, eta aitortu du bere bizia «arriskuan» dagoela. Gudua laster gertatuko delakoan daude, eta Ukrainako Defentsa ministro Oleksii Reznikovek herritarrei dei egin die molotov koktelak egiteko. Eskatu die adi egoteko, eta etxetik ez ateratzeko. Twitter sare sozialaren bitartez egin du adierazpen hori: «Egin molotov koktelak, neutralizatu okupatzailea! Kontuz ibili! Ez irten etxetik!», erran du, zehazki. Herritar gehienak lurrazpiko babeslekuetan daude, baita metroan ere.
Errusiarrak Jersonen sartu dira
Ukrainako Jerson hiriak 280.000 herritar ditu, eta Errusiako armada hara sartu da arratsaldean. Jersongo herriko etxeak eman du erasoaren berri, Facebook sare sozialaren bidez; segurtatu du Errusiako soldaduak indarrez sartu direla hara, «bortxa handiz».
«Jerson kanpoaldean borroka gogorren ostean, eta Ukrainako armadaren ahaleginen gainetik, herrirako igarobidearen kontrola galdu dute. Etsaiak hiriaren defentsak garaitu ditu, nahiz eta galera handiak izan», esan du Gennady Laguta Jersongo eskualdeko administrazio buruak.
Europaren babesaren zain
Zelenskik eguerdian egindako bideo batean adierazi du Europak «indar nahikoa» duela erasoari aurre egiteko. Halere, Europako Batasuneko herrialdeen jarrera gaitzetsi du, esanez oraingoz «bakarrik utzi» dutela. «Borrokatzeko ohitura duten europarrei» Ukrainara etortzeko dei egin die, «Europa defendatzeko».
Hala, Ukrainak ezinbestekotzat jo du herritar guztiak mobilizatzea, eta armadan sartzeko prozedurak erraztu ditu: adingabeek ere parte hartzen ahalko dute. Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak, bestalde, salatu du Errusiak eremu zibilak bonbardatu dituela, eta Kieven leherketa «ikaragarriak» izan direla baieztatu du. «Gure hiriburuak horrelako zerbait bizi izan zuen azken aldia 1941ean izan zen, Alemania naziak eraso zionean», adierazi du, kasurako, Dimitro Kuleba Atzerri ministroak. |
2022-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/210071/bizkaiko-autoeskoletan-grebari-eutsiko-diote.htm | Ekonomia | Bizkaiko autoeskoletan grebari eutsiko diote | Iazko ekainean hasi zituzten mobilizazioak eta lanuzteak. Duela 11 urte iraungitako lan hitzarmena berritzeko eskatu dute langileek. | Bizkaiko autoeskoletan grebari eutsiko diote. Iazko ekainean hasi zituzten mobilizazioak eta lanuzteak. Duela 11 urte iraungitako lan hitzarmena berritzeko eskatu dute langileek. | Bizkaiko autoeskoletan gaur amaitzen zuten astebeteko greba, eta, gutxienez, beste lau egunez luzatu dituzte lanuzteak: datorren asteko asteartetik ostiralera. ELAk salatu duenez, lan hitzarmena berritzeko eginiko deiei ez die erantzun oraindik APAVI patronalak. Autoeskoletako langileek ekainean hasi zituzten mobilizazioak eta lanuzteak. Gaurkoarekin 29 greba egun egin dituzte langileek. Bizkaian 400 langile inguru ditu sektoreak; 80 autoeskola daude, 120 bulegotan banatuta.
Duela 11 urte iraungi zen lan ituna. Langileek, besteak beste, hau eskatu dute: soldatak «erregularizatzeko», urteotan galdutako erosahalmena berreskuratzeko, ordutegiak hobeto antolatzeko eta sexu arrakala amaitzeko. ELAk gogorarazi du ia autoeskola guztietan irakasleek soldata ofizialak osatzen dituztela «modu irregularrean» ordaindutako beste kopuru batzuekin. Gainera, azpimarratu du mila eurora ez direla iristen irakasle ez diren langileen soldatak, batez ere administraziokoenak, gehienak emakumeak. Beharginen lan baldintzei buruzko xehetasunak eman zizkion BERRIAri Ana Alonsok, ATAB Bizkaiko autoeskola irakasleen elkarteko presidenteak.
Luza daiteke
Sindikatuak azaldu duenez, otsailaren 9an bidali zion bere «kontraproposamena» patronalari, eta ordutik ez du bilerarik egin ez langileen ordezkariekin, ez hura ordezkatzen dituen bazkideekin. ELAk dioenez, patronala hurrengo asteartean da biltzekoa enpresekin, eta egun horretarako manifestazio antolatu du Bilbon. «Argi dago gatazka bideratzeko etengabeko mugimenduak egiten ari garen bitartean, patronalak negoziazioa blokeatzen eta denboran luzatzen jarraitzen duela», salatu du sindikatuak. Bilera horren ondoren erantzunik jasotzen ez badu, grebarekin jarraitzeko asmoa agertu du ELAk. |
2022-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/210072/korrikak-eta-berriak-hitzarmena-sinatu-dute.htm | Gizartea | Korrikak eta BERRIAk hitzarmena sinatu dute | «Euskaldunen komunitatea trinkotzeko elkarlana inoiz baino beharrezkoa» dela nabarmendu dute biek. Euskarazko hedabideak informazioa zabala emango du, eta Korrikak haren presentzian pauso gehiago emango ditu. | Korrikak eta BERRIAk hitzarmena sinatu dute. «Euskaldunen komunitatea trinkotzeko elkarlana inoiz baino beharrezkoa» dela nabarmendu dute biek. Euskarazko hedabideak informazioa zabala emango du, eta Korrikak haren presentzian pauso gehiago emango ditu. | Hilabete bat falta da martxoaren 31n Amurrion Korrika hasteko. Eguna gero eta gertuago izanik, gaur goizean Martin Ugalde Kultur parkean, elkarlanerako hitzarmena izenpetu dute BERRIAk eta Korrikak. «Korrika emozioa da, zirrara, euskararen aldeko bultzada ikaragarria da, eta AEKrentzat oso pozgarria da edizio honetan ere BERRIA bidelaguna izatea», azpimarratu du ekitaldian Asier Amondok, Korrikaren koordinatzaileak.
22. Korrika berezia izango da, pandemia betean harrapatu zuelako iaz eta urtebete atzeratu zelako. «Egoera oraindik ere nolanahikoa ez dela jakinik, inoiz baino beharrezkoagoa da guztion babesa, gure hizkuntzaren aldeko harrotasuna aldarrikatzeko eta hitzetik ekintzara salto egiteko», nabarmendu du Amondok.
Bi eragileek azpimarratu dutenez, «euskaldunen komunitatea trinkotzeko elkarlana inoiz baino beharrezkoa» da. Beatriz Zabalondo BERRIA taldeko administrazio kontseiluko presidentearen hitzetan, «egun gogoangarria» da. «Iragarri nahi dugu Korrika badatorrela, Korrikalaguntzaile bagarela eta ahalegin guztia egingo dugula euskaltzaleok Korrikara biltzeko».
Goraipatu du Korrikaren gisako egitasmoak pizgarri direla euskara erdigunean jarri eta euskaldun berriak sortzerakoan bultzada emateko. Hala, BERRIArentzat «elkarlan garrantzitsua» da, «estrategikoa». «Elkarlanean ikusgarritasuna sustatzean datza gakoetako bat, ekosistema euskaldun batean bizitzeko tresnak eta bideak elkarrekin egitean».
Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendariak nabarmendu du aurreko edizioetan bezala luze eta zabal jorratuko duela egunkariak, eta kazetari bat izango dela Korrikaren furgonetan egunero «minututik minuturako» jarraipena egiten. Aurtengoan ahalegina handituko du hedabideak, hainbat euskarritan zabalduko duelako informazioa: paperean, webgunean, sare sozialetan, bideo bidez... Hain zuzen ere, formatu horietan irudiek garrantzia izango dute, batik bat bideoek.
Amondok goraipatu duenez, hedabideak zein AEK-k «bide oparoa» egin dute orain arte, eta oraingoan «harago» joateko asmoa du «euskaratik eta euskaraz aritzen den egunkari nazional multimediarekin». Gaineratu du aurten egunkariaren presentzian pauso gehiago emango direla. Lasterketan, egunero, euskarazko hedabidea banatuko da hainbat herritan.
BERRIAk, bere aldetik, Korrikalaguntzaileen kanpainari eta mezuari ikusgarritasuna emango die. |
2022-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/210073/juan-carlos-unzuek-botako-du-txupinazoa-sanferminak-ospatzen-badira.htm | Bizigiro | Juan Carlos Unzuek botako du txupinazoa, sanferminak ospatzen badira | Enrique Maia alkateak hartu du erabakia, herri galdeketa bazter utzita. Gaur jakinarazi die gainerako alderdiei. | Juan Carlos Unzuek botako du txupinazoa, sanferminak ospatzen badira. Enrique Maia alkateak hartu du erabakia, herri galdeketa bazter utzita. Gaur jakinarazi die gainerako alderdiei. | Sanferminak hizpide izan ditu, berriz ere, Enrique Maia Iruñeko alkateak. Gaurko eledunen batzarrean gainerako alderdiei jakinarazi die zein den bere asmoa, sanferminak ospatuko balira: Juan Carlos Unzue futbolari ohiak txupinazoa botatzea. Azkenengo txupinazoetan herri galdeketa bidez aukeratu da suziria nork botako zuen, baina Maiak argi utzi du azken asteetan ez duela maite formula hori. Alkateak du hori erabakitzeko eskumena, beraz, Unzuek botako luke suziria aurten.
Futbol jokalari eta entrenatzaile ohia da Unzue (Orkoien, Nafarroa, 1967). 2020an AEA alboko esklerosi amiotrofikoa zuela jakinarazi zuen, eta orduz geroztik gaixotasunari buruz aritu da hitzaldietan, kanpainetan, dokumentaletan eta liburuetan. Iruñeko Udalaren arabera AEA «ikusgarri» egiteko modua izanen da, baita gaixotasuna dutenak «babesteko» manera ere. Futbolari ohiak gaitzari aurre egiteko duen modua «bizitza irakasgai» bat dela zabaldu dute ohar baten bidez, eta suziria botatzeko aukerarekin haren lan ibilbideari balioa emanen diotela, atezain nafar «onenetako» bat delakoan.
Joseba Asiron EH Bilduko zinegotziak gogor kritikatu du alkatearen jarrera. Unzue hautagai «ezinhobea» dela esan du, baina aukeratzeko manera kritikatu du: «Zoritxarrez, alkate txar batek izendatu du horretarako, bere protagonismo nahiak bultzatuta, udal gehiengoaren iritziaren aurka, eta hiritarrei ahotsa bahituz». Asironek uste du herritarrek aukeratu beharko luketela suziria nork botako duen, eta alkateak modu «autoritarioan» jokatzen duela salatu du: «Era zikin batez erabiltzen ari da hautagaiaren irudia, bere nahi pertsonala lortzeko eta ez gaixotasun baten kontrako borroka bultzatzeko».
PSNren arabera hautagai «bikaina» da: «Giza eta kirol balioak ordezkatzen ditu, eta gaixotasunaren kontrako borrokaren eredu da, AEAri buruzko informazioa zabaltzen baitu, ikerketa bultzatuz». Hala ere, ohar batean azaldu du nahiago zutela herri galdeketa egin izan balitz. Joan den astean oposizioko alderdiek herri galdeketari eusteko eskatu zioten Maiari, baina honek argi utzi zuen entzungor eginen ziela. Geroa Bai ere «haserre» agertu da erabakia hartzeko manerarekin, eta galdeketaren alde agertu da, herritarren parte-hartzea «bermatzen» duelakoan.
Unzueren ibilbidea
Osasunako atean debutatu zuen Unzuek 1986-1987ko denboraldian, eta 300 partida baino gehiago jokatu zituen Espainiako Ligako Lehen Mailan. Bartzelonan, Sevillan, Tenerifen eta Real Oviedon aritu zen ondoren. Entrenatzaile gisa ere aritu zen Numantzia, Racing, Zelta eta Girona taldeetan, eta entrenatzaile laguntzaile gisa Zelta eta Bartzelonan. |
2022-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/210074/putinek-hartu-ditu-nazioarteko-hedabideen-azalak.htm | Mundua | Putinek hartu ditu nazioarteko hedabideen azalak | Gerrak zeresana eman du nazioarteko hedabideetan, eta zenbait hedabidek lehenengo orrialdera eraman dute Errusiako presidentearen izena | Putinek hartu ditu nazioarteko hedabideen azalak. Gerrak zeresana eman du nazioarteko hedabideetan, eta zenbait hedabidek lehenengo orrialdera eraman dute Errusiako presidentearen izena | Ukrainako gerrak hartu ditu nazioarteko hedabideen azalak. Ostegun goizaldean hasi zuen gerra Vladimir Putin Errusiako presidenteak, eta gaur goizean sartu dira Errusiako tropak Kieven, Ukrainako hiriburuan. Erasoak oihartzun handia izan du nazioartean, eta zenbait hedabidek lehenengo orrialdera eraman dute Putinen izena, gerraren erantzule dela salatuz.
Erresuma Batuko The Guardian egunkariak azalera eraman du Putinek Ukraina inbaditu duela (Putin invades). Izan ere, Frantziako Le Monde egunkariak adierazi du Kiev inguratuta dagoela, eta Europa shock egoeran: Kiev prise en étau, l'Europe sous le choc. Horren harira, Espainiako El Pais hedabideak azaldu du Putinek eraso masiboa egin duela Ukrainaren aurka (Putin lanza un ataque masivo contra Ucrania), eta, horrela, Italiako La Repubblica hedabideak Putinen gerra izendatu du azken egunotan gertatzen ari dena: La guerra di Putin.
Erasoak eragindako kalteen erantzukizuna leporatu dio Alemaniako Bild hedabideak Errusiako presidenteari: Putins blut! (Putinen odola!) nabarmendu du lehenengo orrian, eta gaineratu Kremlineko burua Europa masakratzen ari dela (Kreml-Chef metzelt in Europa).
Horrez gain, badaude gerra Europara itzuli dela ohartarazi dutenak. Horietako bat da, esaterako, Portugalgo Publico egunkaria: A guerra regressa a Europa titularra eraman du lehen lerrora. La Vanguardia hedabideak, berriz, honela titulatu du: Guerra en Europa (Gerra Europan), eta, besteak beste, ekonomian eta nazioartean izan dituen ondorio batzuk azaldu dituzte. AEBetako The New York Times egunkaria ere ildo beretik joan da, baina gerra Ukrainan gertatzen ari dela zehaztuz (War in Ukraine).
Titularrez gain, badaude nazioartean bolo-bolo dabiltzan irudiak, gerraren alde gordinenetakoa erakusten dutenak. Horietako bat da emakume bati Kharkiven (Ukraina) atera dioten irudia, eta, esate baterako, La Vanguardia, Bild eta La Reppublica hedabideen azaletan ikus daiteke. |
2022-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/210075/motibazio-politikoko-euskal-presoen-55ek-tortura-pairatu-zuten.htm | Politika | Motibazio politikoko euskal presoen %55ek tortura pairatu zuten | Foro Sozialak emandako datuen arabera, egun Espainiako kartzeletan dauden 171 presoetatik 95 torturatu zituzten atxiloaldian. Horietatik 80 Jaurlaritzaren txostenean jasota daude. Foroak premiazkotzat jo du torturaren ondorio juridikoak «berrikustea». | Motibazio politikoko euskal presoen %55ek tortura pairatu zuten. Foro Sozialak emandako datuen arabera, egun Espainiako kartzeletan dauden 171 presoetatik 95 torturatu zituzten atxiloaldian. Horietatik 80 Jaurlaritzaren txostenean jasota daude. Foroak premiazkotzat jo du torturaren ondorio juridikoak «berrikustea». | Sistematikoa izan da tortura. Eta horretan oinarrituta daude kartzelan motibazio politikoko euskal preso ugari. Hori erakusten du, hala kuantitatiboki nola kualitatiboki, Foro Sozial Iraunkorrak sorturiko motibazio politikoko euskal presoei aplikatutako espetxe politikaren Behatokiaren azken txostenak —gaur aurkeztu dute, Bilbon, Bizkaiko Abokatuen Elkargoan eginiko agerraldi batean—.
Datuak argigarriak dira, batetik: egun Espainiako kartzeletan dauden 171 euskal presoetatik 95k jasan zuten tortura atxilotu zituztenean. Alegia, presoen erdiek baino gehiagok: %55ek, zehazki. Horietatik 80 EHUko kriminologia institutuak Eusko Jaurlaritzarentzat eginiko ikerketan bilduta daude. Foroak lan bat jarri du martxan preso horiekin, EPPKren mintzaideen bidez. Behatokiak txostenean jakinarazi duenez, hain zuzen, preso horietako «askok» Istanbulgo Protokoloa aplika ziezaietela eskatu zuten 2018an, horretarako espedienteak beteta. EPPKren bidez osatu du foroak tortura pairatu duten euskal presoen errolda ere.
Tratu txar horiek utziriko ondorio juridikoak daude, bertzetik. Xabier Atristainen kasua adibide: urtarrilaren 18an Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi zuen euskal presoak ez zuela inkomunikazio aldian konfiantzazko abokatua aukeratzeko aukerarik izan, eta, beraz, Espainiako Auzitegi Nazionalak aske utzi du behin-behinean, torturapean eginiko deklarazioak izan baitziren haren aurkako froga nagusia. Txostenean Zigor Reizabal Atristainen abokatuak azpimarratzen duenez, bertze preso anitz egon daitezke kasu berean, eta, beraz, foroak adierazi du «premiazkoa» dela «behatzea eta berrikustea» zein izan diren torturaren «ondorio juridikoak».
Horri lotuta, eskaera zehatzak egin ditu Foro Sozialak. Batetik, profesionalei kartzeletara sartzen utz diezaieten galdegin du, torturak pairatu dituzten euskal presoei Istanbulgo Protokoloa aplikatu ahal izateko. Bertzetik, gaiari buruzko txosten bat eskatu du foroak, «zehatz-mehatz eta zorrotz» aztertzeko «zein neurritan» oinarritu diren preso horien aurkako sententziak presoek eurek euren burua erruztatuta egindako deklarazioetan. Gaiari «ausardiaz» heltzeko eskea egin du foroak, nabarmenduta inkomunikazio aldian egindako diligentziek «garrantzi handia» dutela atxilotuen zigor prozeduran: «Akusazioa zehaztu dezakete, eta, gerora, haren aurkako zigorra ere bai».
Defentsarako eskubidea
Zigor Reizabal abokatuari elkarrizketa egiten dio foroak txostenaren lehen zatian, eta Atristaini buruzko sententzia xeheki aletzen du hark. Bertzeak bertze, oroitarazten du Atristaini inkomunikazioa aplikatzeko argudio «generikoak» erabili zituela hura agindu zuen magistratuak, eta sententziak nabarmentzen duela defentsarako eskubidea «hasieratik» eta «modu orokorrean» urratu zitzaiola euskal presoari. Ofiziozko abokatuaren lana ere mugatu izana salatzen du Estrasburgoren epaiak, hiru arrazoirengatik: ofiziozko abokatuak ezin izan zuelako kasuaren espedientea ikusi, ezin izan zelako atxilotuarekin modu konfidentzialean bildu, eta ezin izan zizkiolako abokatu bati dagozkion «asistentzia zerbitzuak» eman. Gainera, sententziak azpimarratzen du hasierako deklarazioak «eragin esanguratsua» izan zuela Atristainen aurkako zigor prozeduran.
Reizabalek uste du Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren azken epaia Atristainen kasu zehatzetik harago doala: «Bistakoa da beste kasu batzuetan aplikagarria dela».
Estrasburgoren sententziak
Estrasburgoko auzitegiak 11 sententzia eman ditu Espainiaren aurka Giza Eskubideen Europako Hitzarmeneko 3.artikulua urratzeagatik, izan haren alde materialean zein prozesalean. Torturari buruzkoa da hirugarren artikulua, hain zuzen, eta Foro Sozialaren txostenak Giza Eskubideen Europako Auzitegiak emandako 11 sententziak aletzen ditu. Izan ere, bilakaera bat izan dute epaiek: lehendabiziko hiruek, 2010etik 2012ra emandakoek, ikerketa sakon baten falta salatzen dute; 2014ko bi epaiek harago jotzen dute, inkomunikazio aldia bera zalantzan jartzen baitute; eta 2015etik 2021era emandako hiru sententziak, azkenik, iradokitzen dute Estrasburgok Espainia zigortzen segituko duela inkomunikazioa bertan behera uzten ez duen artean —gaur egun indarrean da—. Tartean da, bertzalde, Igor Portu eta Mattin Sarasola euskal presoei buruzko sententzia ere, biei tratu txarrak eragin izana salatzen duena.
Atristainen sententzia urrunago doa, ordea, txostenean agertzen denez. Izan ere, inkomunikazioa bera du oinarrizko eskubide urraketatzat. Nolanahi ere, foroak salatu du Estrasburgok ontzat eman duela 2015ean Espainiako Prozedura Kriminalaren Legean egindako moldaketa, zeinaren arabera inkomunikazioa justifikatuta egon daitekeen horretarako baliozko arrazoiak emanez gero. |
2022-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/210076/eta-ukraina-naton-egonda.htm | Mundua | Eta Ukraina NATOn egonda? | Eta Ukraina NATOn egonda?. | Koldarkeriatik oso gertu dago NATOk Ukrainarekin egin duena, hau da, esatea ez diotela militarki aurre egingo Errusiari, Moskuk inbaditu duen Ukraina ez delako aliantzako kide, eta, haien arauek diotenari segituta, aliantzako kide batek erasoa jasaten duenean bakarrik esku hartuko lukete militarki erakundeko kideek.
Galde diezaietela Nazio Batuen Erakundearen oniritzirik gabe 1999ko martxotik ekainera NATOk Jugoslavian egindako bonbardaketan hil zituzten milaka herritar zibil babesgabeei. Milaka hil zituzten NATOren gerra hegazkinek, inolako gupidarik gabe, hori egiteko inolako behar estrategikorik ez zegoenean –Jugoslavia azkenetan zegoen, eta indarrik gabe– eta erakunde horretako kiderik tartean ez egon arren.
Errusiaren mehatxuetatik babesteko, urteak daramatza Ukrainak sarrera eskatzen NATOn, eta beti atzeratu dute sarrera hori kide nagusiek, bazekitelako Errusia sutu egingo zela. Horregatik ez diote sarrera onartu, Errusiak Ukrainaren aurka eginez gero AEBak, Alemania, Erresuma Batua... behartuta leudekeelako errusiar armadarekin borroka egitera. Eta horietako inor ez dago prest Ukrainagatik gerra egiteko. Inoiz egin al dute borroka elkarren aurka AEBetako armadak eta Errusiakoak? Gerra hotzaren garaian ez bazuten egin...
Lotsa pixka bat edukiko balute, onartu egin beharko lukete nahiago izan dutela Ukraina bakarrik utzi, eta utzikeria hori zigor ekonomiko batzuekin jantzi. Ez dute bada pentsatuko NATOko buruzagiek Vladimir Putinek ez dauzkala aurreikusita etor dakizkiokeen zigor guztiak. Hain dira ezgauza, ez direla ausartu Putinen beraren aurkako neurri ekonomikoak hartzen, eta bakarrik Putinen lagun pertsonal aberatsen aurkakoak hartu dituzte. Gehiago balio du, nonbait, Putin ez haserretzeak ukrainarren askatasunak eta bizitzak baino.
Erraza, oso erraza izan zen NATOrentzat herritar serbiarrak bonbardatzea. | |
2022-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/210077/desio-zuen-gereziondoa.htm | Gizartea | Desio zuen gereziondoa | Baztango Udalak eta Erratzuko herriak Ricardo eta Javier Zabalza Elorga omenduko dituzte gaur, Erratzuko plazan. Han sortu ziren bi anaiak; frankistek torturatu eta fusilatu zituzten. | Desio zuen gereziondoa. Baztango Udalak eta Erratzuko herriak Ricardo eta Javier Zabalza Elorga omenduko dituzte gaur, Erratzuko plazan. Han sortu ziren bi anaiak; frankistek torturatu eta fusilatu zituzten. | Heriotzako orduan, idatzi egin zuen: Ricardo Zabalza Elorgak hamaika gutun utzi zituen testamentu gisa, 1940ko otsailaren 24an fusilatuta hil baino lehen. Haietako batean jaso zuen desio zuela, lur hartzeko unean, sorterriko gereziondo baten azpian hartzea atseden. “Nire Baztango gereziondo baten azpian”. Baztango Udalak eta Erratzuko herriak emanen diote, azkenean, amestutako zuhaitza: Ricardo Zabalza Elorga eta haren anaia Javier omenduko dituzte gaur, Erratzu haien sorterrian, eta gereziondo bat landatuko dute frankistek fusilatutako anaiak oroitzeko. Odontologoa zen Javier; sindikalista, berriz, Ricardo: Lur Langileen Espainiako Federazioko idazkari nagusi izendatu zuten, 1934a.
“Zor genien omenaldi bat”, erran du Baztango alkate Joseba Otondok. Emilio Majuelok 2008. urtean idatzitako La generación del sacrificio. Ricardo Zabalza 1898-1940 liburuaren bidez jaso du Otondok Zabalza Elorgatarren berri, eta “hunkituta” gelditu da. Anaiek “justizia sozialaren alde” egindako lana eskertu du Baztango alkateak, eta herritarrak gaurko ekitaldian parte hartzera deitu ditu.
Omenaldian parte hartuko dutenen artean Abel Zabalza Bermejo izanen da: Ricardo Zabalza Elorgaren semea. 85 urte ditu, eta ez zuen aita ezagutu. Urte eta erdi zuen fusilatu zutenean. Obdulia Bermejo amaren bidez, baina, aitaren memoria jaso du. Aitak hil aurretik idatzitako gutunen artean ere bazen bat semearentzat. “Ezagutu ez zuen arren, arrasto sakona utzi dio Abeli aitari egin ziotenak”, kontatu du Majuelo historialariak.
Abel Zabalza elkarrizketatu zuen Majuelok, 2008ko bere liburua osatzeko, eta gogoan du Ricardo Zabalzaren semea ez zela hitz egiteko gai ere. Emozioak hartu zuen betean, Majuelok aitaren berri galdetu zioenean. “Aulkitik altxatu, ondoko gortinari eutsi, eta ez zen hitzik ere esateko gai. Orduan ohartu nintzen ez zuela lortu gainditzea ezagutu ez zuen aitari gertatu zitzaiona”.
Ricardo Zabalzari buruz idatzitako liburuak eman dizkion gauza guztien artean, haren semea ezagutzeko aukera izan da preziatuenetako bat Majuelorentzat. “Familia horrekin lortu dudan laguntasuna da jaso nezakeen ordainik garrantzitsuena”. Historialariak azaldu du ez zuela asmo izan Zabalza Elorgari buruzko biografia politiko bat egitea, eta gehiago nabarmendu nahi zituela Baztangoak garatu zituen giza harremanak, nor izan zen ulertu ahal izateko.
Argentinan maisu
Hamaika elkarrizketa egin zituen Majuelok Zabalza Elorgaren berri emateko, hain zuzen, eta kontatu zioten guztia kontuan hartuta, UGTko kidearen “balio moralak” nabarmendu ditu historialariak. Idatzitako gutunekin batera, balio horien defentsa utzi zuen Zabalza Elorgak testamentu gisa. Horregatik garbi du Majuelok “oso garrantzitsua” dela baztandarrek gaur eginen dioten omenaldia. “Oso pozik nago merezi duen aitortza eginen diotelako, azkenean”. Abel Zabalza Bordele (Okzitania) ondoko Pessac herritik etorriko da omenaldian parte hartzera, eta horrek ere “hunkitu” egin du historialaria.
Ricardo Zabalzaren bidea Erratzun hasi zen. 15-16 urterekin, baina, Argentinara egin zuen salto. Baztandarrak maisu izateko ikasi zuen, eta maisu bilakatu zen Argentinan, hain zuzen ere. Landa eremuetan aritu zen, eta, maisu lanarekin batera, herri liburutegiak bultzatzeko ahaleginean ere murgildu zen, betean. Han eta hemen sortu zituen.
1930ean itzuli zen Euskal Herrira. Garai hartan, Zabalza Elorgaren gurasoak Burgin bizi ziren, aita herri hartako medikua zuelako; Javier eta Jose anaiak, berriz, Jacan (Espainia) ziren. Odontologoak ziren biak, eta klinika bat zuten herri hartan.
“Ricardo itzuli zenean, Espainia sutan zegoen; Jacako matxinada gertatu zen 1930eko abenduaren 12an; hiritarrak eta militarrak altxatu ziren”. Espainiako Errepublikaren aldeko saio horrek, baina, porrot egin zuen, eta altxatu zirenek errepresioa jasan zuten. “Ia mila pertsona epaitu zituzten; herritarren erdiak kartzelan ziren Ricardok anaiekin bat egin zuenean”, aipatu du Majuelok.
1932an ailegatu zen Zabalza Elorga Iruñera, Jacatik. Aragoiko herri horretan, halere, “arrasto sakona” utzi zuen. “Jacako Ateneoa bultzatu zuen, besteak beste”, Majuelok gogora ekarri duenez. Iruñean, berriz, langileen alde nabarmendu zen. Lur Langileen Federazioko idazkari nagusi izan zen Ricardo Zabalza Elorga, 1934tik hil zuten arte. Buruzagi nabarmen bat izan zen UGT sindikatuan, eta PSOE Nafarroan zabaltzeko bidean ere funtsezko urratsak egin zituen. “Julia Alvarez, Corpus Dorronsoro eta Tiburcio Osakarrekin batera, herriz herri aritu zen Zabalza. Lauren artean antolatu zituzten sozialisten elkarteak”.
Alakantetik Madrilera
1936ko gerra piztu zenean, familia gehiena Burgin zen. Javier Zabalza Elorga harat mugitu zen, Parisera bidea hartu baino lehen. Dominique Langloisekin ezkontzera joan behar zuen Parisera, baina bospasei egun lehenago harrapatu eta fusilatu zuten. Escon hil zuten, Nafarroa ondoko Aragoiko herrian.
Ricardo Zabalza Elorga, berriz, Madrilen harrapatu zuen estatu kolpeak. Frankistek, halere, Alacanten (Herrialde Katalanak) atxilotu zuten. Alacanteko portuan milaka pertsonak egin zuten bat, ihes egiteko aukera izanen zuten esperantzarekin. “15.000 lagun harrapatuta gelditu ziren”, erran du Majuelok. Historialariak erantsi du Zabalza Elorgak ihes egiteko aukera izan omen zuela, baina erabaki zuela ez joatea. Atxilotu egin zuten, eta epaitu eta gero, fusilatu. 1940ko otsailaren 24an hil zuten, Madrilgo Ekialdeko hilerriko paretan tiro eginez.
Atxilotu zutenean, Albaterako kontzentrazio esparrura (Alacant) eraman zuten, eta handik, berriz, Orihuelako espetxera (Alacant). 1939ko ekainaren 15ean, azkenik, Madrilgo Porlierreko kartzelara mugitu zuten. “Bidaian denetarik egin zioten”, salatu du Majuelok. Sufrimendu hori ez ahazteko beharra nabarmendu du Baztango alkate Joseba Otondok: “Memoria ariketa kolektibo bat merezi dute”. Memoria, eta gereziondo bat. |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210078/antzerkian-asko-erre-dira-bidean.htm | Kultura | «Antzerkian asko erre dira bidean» | BAI antzerki eskolak 1997an hasi zuen bidea, Barakaldon. Sortu eta 25 urtera, opari bat heldu zaie, ikasle ohi Maria Cerezuelak eta Urko Olazabalek Goya sari bana irabazi dutelako, 'Maixabel' filmagatik. | «Antzerkian asko erre dira bidean». BAI antzerki eskolak 1997an hasi zuen bidea, Barakaldon. Sortu eta 25 urtera, opari bat heldu zaie, ikasle ohi Maria Cerezuelak eta Urko Olazabalek Goya sari bana irabazi dutelako, 'Maixabel' filmagatik. | Mende laurden daroa Joseba Lazkanok (Eibar, Gipuzkoa, 1967) Barakaldoko BAI antzerki eskolan; sorreratik. Antzerkigintza “egoera zailean” dagoela esan duen arren, begi onez ikusten du etorkizuna: “Dena dago egiteko”.
Zelakoa izan zen Barakaldoko antzerki eskolaren sorrera?
Antzerki talde batean geunden batzuk, eta eskolaz kanpoko tailerrak ematen hasi ginen institutuetan. Institututik ateratzean, batzuek zerbait gehiago eskatzen ziguten, segitu nahi zutelako ikasten. Horrela planteatu genuen, ez bakarrik guk egitea, baizik eta beste irakasle batzuk gehitzea eta eskola itxura ematea. Ikusi genuenean bazegoela aukera, Barakaldoko Udalera joan ginen eta proiektua aurkeztu genuen. Harrera ona izan zuen, ez bakarrik institutuan geneukan horiek etorri zirelako, jende gehiago deitzen hasi zelako baizik. Hor sartu ginen buru-belarri, eta 25 urte pasatu dira. 1997a zen.
Antzerki eskola batek bideratzen du jendea zinemagintzara?
Guk printzipioz ez, baina bakoitzak bere gustuak ditu. Interpretazioaren mundua oso zabala da. Guk sormena asko lantzen dugu, eta eskolatik atera dira gero koreografo izan direnak, beste batzuk zuzendari izan direnak, kamera aurreko interpretazioa irakasten dutenak… Zirku eskolaren bat ere sortu dute. Eta batzuek zinematik egin dute bidea.
Denetarik irakasten duzue.
Guk lanabesak ematen dizkiegu; gorputza lantzen lagundu, adierazkorra izan dadin, eta maila ona har dezaten ahotsaren aldetik eta pertsonaietan sartzeko gaitasunaren aldetik. Antzerki testuala egiten dugunean, klasikoa egin ohi dugu, nahiz eta egungoa ere jorratu. Ez baduzu aurretik lan hori egiten, ezin zaitezke erabat espezializatu. Irakasten dizkiegun lau gauzarekin, deskubritzen dute ea horretarako gai diren eta plazerra ematen dien ala ez.
Eta gero?
Hemendik ateratzen direnean, ez dauzkate mila pertsona deika. Haiek egiten dutena da saiatu, bilatu eta lanean mantendu. Gure zerarik onena da eskolatik sartu ziren pasio berarekin ateratzen direla, edo gehiagorekin.
Zelan eragiten dio eskolari titulu ofiziala eman ezinak?
Euskal Herrian bakarra dago titulazioa ematen duena: Dantzerti. Guk ere planteatu dugu, baina uste dugu malgutasuna kenduko liokeela eskolari. Ikasleek aktore izateko ez dute behar titulaziorik; inork ez die eskatuko. Kontua da aktore gisa bakarrik aritzea gogorra dela; momentu askotan lan horrekin soilik ez da jaten. Beste zera batzuk edukitzea ondo legoke, baina ez dago aukera hori.
Aukerak mugatuak dira, ezta?
Noski. Batetik, euskarazko zirkuitua oso txikia da. Bestetik, industria Euskal Herrian mugatua da. Ez dago antzoki askorik, baina ezta konpainia gehiegi ere. Ez dago askotarako lekurik, ez baduzu egiten oso gauza on bat, edo zorte handia eduki. Nahiz eta zortea eduki, agian urtebeterako izango da; gero mantendu egin behar duzu. Ez dago artistaren estatuturik, Frantzian bezala. Jendeak ez dauka ez langabezia ez gaixoaldi saririk. Egiturak ez du laguntzen konpainiak mantentzen eta gauza berriak sortzen. Profesional guztiek daukate lan bat baino gehiago, eta asko erre dira bidean.
Zer bilakaera izan du eskolak?
Hasieran, gauza txikiagoa zen, agian, baina ikasle asko zeuden. Orain, gazte gutxiago dago, eta jendeak errazago du unibertsitatera sartzea. Hori ez da gauza txarra. Lehen jende asko geneukan, baina guk mantendu nahi izan dugu eskola txiki. Hala, ikasleak gehiago zaindu ditzakegu. Gero eta profesionalago egitera jo dugu; edukiak sakonduz joan gara.
Euskal Herrian kontsumitzen dena, gertukoa al da?
Horretan antzokiek badute lana egiteko. Egin izan da, baina sakonago egin behar da. Batzuek esaten dute Madrilgo antzezlanak ikustera bakarrik etortzen dela jendea, telebistako aktoreekin. Nire ustez, publikoa hezi egin daiteke.
Urko Olazabal eta Maria Cerezuela aktoreek Espainiako Goya sari bana jaso dute, Maixabel filmagatik. Zuen ikasle izanak dira. Zelan hartu duzue berria?
Harrotasun handiarekin. Baina ez Goya irabazi dutenean, baizik eta jakin genuenean Iciar Bollainekin, Blanca Portillorekin eta Luis Tosarrekin lan egingo zutela. Harrotasuna, halaber, maila eman dutelako, eta maila hori saritua izan delako. Pozik gaude onarpen horrek orain eskolan daudenei perspektiba emango dielako, ortzi muga bat erakusten dielako, eta ateak irekitzen dizkielako.
Onuraren bat ekarriko dizue?
Ikusgarritasuna eman dio egin dugun lanari. Gauza onak egiten dituen jende asko atera da hemendik, asko ikasiz eta esker onez. Ez dira bi horiek bakarrik. Ikasle ohi bat Erresuma Batuko National Theatren dago, beste bat Brasilen, beste bat Señora Polaroiskako kidea da… Aukerak askotarikoak dira. |
2022-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/210079/miren-agur-meabe-euskaltzain-oso-izendatu-dute.htm | Kultura | Miren Agur Meabe euskaltzain oso izendatu dute | Euskaltzaindiak Donostian egindako bilkuran hartu du erabakia; Xabier Kintanaren hutsunea beteko du. | Miren Agur Meabe euskaltzain oso izendatu dute. Euskaltzaindiak Donostian egindako bilkuran hartu du erabakia; Xabier Kintanaren hutsunea beteko du. | Miren Agur Meabe (Lekeitio, Bizkaia, 1962) idazle eta itzultzailea euskaltzain oso izendatu du gaur Euskaltzaindiak, Donostian egin duen osoko bilkuran; Xabier Kintana euskaltzain emerituaren tokia hartuko du. Gehiengoa eskuratu du bozketan.
Iazko urrian izendatu zuten Kintana euskaltzain emeritu. Eta haren hutsunea betetzeko bozketa egin dute gaur. Miren Agur Meabe zen euskaltzainek aurkeztu zuten hautagai bakarra, eta haren aldeko hautua egin dute gaurko bilkuran.
Literaturan ibilbide oparoa du, eta hainbat sari ere jaso ditu. Besteak beste, kritikaren saria jaso zuen 2001ean eta 2011n, Azalaren kodea eta Bitsa eskuetan poema liburuengatik. Hiru aldiz eskuratu du, berriz, Euskadi saria: Itsaslabarreko etxea (2002), Urtebete itsasargian (2006) eta Errepidea (2011) nobelei esker. Mila magnolia-lore albuma 2021ko IBBYren Ohorezko zerrendan ageri da, eta iaz Espainiako Poesia Saria irabazi zuen, Nola gorde errautsa kolkoan lanagatik. Literatur itzulpengintzan ere aritzen da tarteka.
Egun, 24 euskaltzain oso daude Euskaltzaindian: Sagrario Aleman, Adolfo Arejita, Aurelia Arkotxa, Bernardo Atxaga, Miren Azkarate, Miren Agur Meabe, Jean-Baptiste Coyos, Patxi Goenaga, Roberto González de Viñaspre, Jabier Kaltzakorta, Joseba Lakarra, Alfontso Mujika, Beñat Oihartzabal, Miren Lourdes Oñederra, Paskual Rekalde, Andoni Sagarna, Patxi Salaberri, Pello Salaburu, Ana Toledo, Miriam Urkia, Andres Urrutia, Xarles Videgain, Patxi Zabaleta eta Mikel Zalbide. Horrez gain, zazpi euskaltzain emeritu, ia 150 euskaltzain urgazle eta 68 ohorezko euskaltzain daude.
Ohorezko euskaltzain berriei diplomak banatzeko tartea ere hartu dute bilkuran. |
2022-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/210080/goranzko-bilakaera-bizitzen-ari-den-hizkuntza-komunitate-bat-gara.htm | Gizartea | «Goranzko bilakaera bizitzen ari den hizkuntza komunitate bat gara» | Hizkuntzari lotuta aritu da lanean, urte luzez, Josune Zabala, eta azken bost urteotan Eusko Jaurlaritzan dihardu, Hizkuntza Politikarako Sailean. Donostiarra da, baina Errezilen bizi da. | «Goranzko bilakaera bizitzen ari den hizkuntza komunitate bat gara». Hizkuntzari lotuta aritu da lanean, urte luzez, Josune Zabala, eta azken bost urteotan Eusko Jaurlaritzan dihardu, Hizkuntza Politikarako Sailean. Donostiarra da, baina Errezilen bizi da. | Azken urteotan euskara eta ikerkuntza izan ditu bizibide Josune Zabalak (Donostia, 1978), eta, besteak beste, Mondragon Unibertsitateko Huhezi Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultatean, Soziolinguistika Klusterrean eta Mintzola Ahozko Lantegian lanean aritu ostean, duela bost urte Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Ikerketarako eta Koordinaziorako zuzendari postua hartu zuen. Errezilen bizi da azken hogei urteotan, herritarrek euskara hitzetik hortzera darabilten herrian. Bere lan ibilbide oparoan “dozenaka kontu” ikasi dituela dio Zabalak, baina, bereziki, bat: “Zure argiak itzaltzen dituzunean, besteenak askoz hobeto ikusten dira”.
Bost urte daramatzazu Jaurlaritzaren Hizkuntza Ikerketa eta Koordinaziorako zuzendari postuan. Zer aldatu da ordutik?
Azken bost urteotan, bereziki, elkarrekin lan egitean jarri ditugu indarrak. Ildo horretatik, azpimarragarriak dira hizkuntza politikari lotutako hainbat programa; adibidez, Euskaraldia. Bestalde, aipagarria da Hedabideen Mahaia sortu izana ere, euskal hedabideen inguruan irakurketa osoago bat egiteko, lankidetzan. Horrez gain, 2017an Udal Legea aldatzea ere garrantzitsua izan zen, modu horretan Eusko Jaurlaritzak zituen eskumen batzuk udalen esku utzi baitzituzten; hortik Jaurlaritzaren eta udalen arteko beste lankidetza modu bat sortu zen, ez dena bereziki diru ekarpenean oinarritzen, baizik eta lidergoan eta koordinazioan. Bestalde, 2017an EAEren, Nafarroaren eta Ipar Euskal Herriaren artean Hiruko Ituna sortu izana ere garrantzitsua da, hiru lurraldeen artean konpromisoak hartu baititugu euskara perspektiba zabalago batekin sustatzeko. Esanguratsua da Hizkuntza Politikarako sailburuordetzak egin duen apustu ekonomikoa ere, bost urtean %32 igo baita aurrekontua.
Gaur egun, zeintzuk dira zure zeregin nagusiak?
Gure zuzendaritzak lau adar ditu. Horietako bat ikerketan oinarrituta dago: Euskal Herriko Inkesta Soziolinguistikoa, Euskararen Adierazle Sistema, Euskararen aurrekontuak… Bestalde, koordinazio eremua ere badago; Euskararen Aholku Batzordeko idazkaria naiz, eta Gobernu Kontseiluan onartutako agenda estrategikoa kudeatzea ere badagokit, besteak beste. Hirugarren adarra eremu sozioekonomikoa da: euskararen sustapena eremu horretan, LanHitz programa, Bikain ziurtagiriak… Eta, azkenik, laugarren adarra genero berdintasunaren planaren kudeaketarena eta koordinazioarena da, gure taldea eratu zenetik argi baikenuen genero berdintasuna zeharlerro gisa lantzeko beharra zegoela.
Euskararen egoera eta bilakaera dituzue ikergai, besteak beste. Gai horren inguruan zer islatzen dute Eusko Jaurlaritzaren inkesta soziolinguistikoek?
Euskararen bilakaeraren irakurketa egiten badugu maila kuantitatibotik eta inkestak oinarri hartuta, esan dezakegu atxikimendua gero eta handiagoa dela Euskal Autonomia Erkidegoan, eta ezagutza eta erabilera ere bai. Alegia, goranzko bilakaera bizitzen ari den hizkuntza komunitatea gara, azken lau hamarkadetan gutxienez. Bereziki, gazteak dira euskaldunak, eta gazte euskaldun horien izaera eta profila ez da duela berrogei urte zegoen bera; pluralagoak diren gazteak eta hizkuntza komunitatea ditugu, eta horrek beste ondorio batzuk ditu euskararen erabileran, atxikimenduan zein ezagutzaren nolakotasunean.
Errezilen bizi zara, euskararen erabilera presente dagoen herri batean. Ikusten al duzu bertako egoeraz kezkatzeko arrazoirik?
Hizkuntza batek bere bizitzan garapena du, eta aldakorra da; aldakortasun horretan faktore desberdinek eragiten dute. Gure ikerketa soziolinguistikoetan laugarren eremuan dagoen herria da Errezil; arnasgunea da, eta euskaraz bizitzeko, normalean, ez da arazorik izaten. Alde horretatik, laugarren eremu soziolinguistikoak duen alderdi zaurgarrietako bat da euskaldun dentsitate handia izanagatik, biztanleria txikia den neurrian, mugimenduek asko eragiten dutela.
Urola Kostan, berriz, euskararen egoeran desberdintasun handia dago herri batetik bestera.
Urola Kosta eskualdea Gipuzkoako euskaldunena da; hau da, euskara jakin eta erabiltzen den dentsitaterik handieneko eremua da. Itsasaldean ezaugarri batzuk daude,eta barrualdean beste batzuk, eta horien barruan ere herri bakoitzaren harreman sozioekonomikoak aintzat hartuta, desberdintasunak daude. Dena den, esango nuke Urola Kostara bizitzera joaten direnek euskaraz ikasteko aukera izaten dutela, eskualdeak berak aukera hori ematen baitu.
Euskararen ezagutza goraka doala diozu, baina erabileraren beherakada kezka iturri da hainbat eragilerentzat. Ezagutzak bermatzen al du erabilera?
Soziolinguistikaren ikuspegitik denok dakigu ezagutzak ez duela zuzenean erabilera ekartzen; hau da, euskaraz jakiteak ez du esan nahi euskara erabiliko denik. Hori aurreiritzi oker bat da, eta frustrazio handia sortzen du. Erabileran eragiten duten faktoreak beste batzuk dira: euskaraz ondo jakitea, ingurunea euskalduna izatea, euskarari lotutako ohiturak izatea, eremu formalean ez ezik informalean ere euskararen presentzia egotea… Beste baldintza batzuk bermatu behar ditugu euskararen erabilera ziurtatu ahal izateko. Beraz, ezagutzak dakarrena da beste bati hitz egiten diogunean gutxienez beste horrek gurekin euskaraz hitz egiteko aukera izatea, baina horrek ez du esan nahi euskaraz dakiten bi pertsona elkarrekin jartzen baditugu, euskaraz ariko direnik. Datu soziolinguistikoen arabera, euskararen erabilera goraka doa; beste gauza bat da kale erabilerarekin zer gertatzen den, baina hori ezin dugu estrapolatu eremu guztietara. Badakigu gero eta euskara gehiago hitz egiten dela eremu formalean edo administrazioan, baita familietan ere. Begirada orokor batetik esango nuke goranzko joeran dagoen hizkuntza komunitatea garela, oztopoak oztopo eta erritmoak erritmo.
Ezagutza handitzeaz hitz egitean, sarritan hezkuntzan jartzen da begirada. Hezkuntza Legea pil-pilean dagoen honetan, D eredua nahikoa al da ikasle bat euskalduntzeko?
Bideak eta denborak irakatsi digu hezkuntzaren bidez garatzen den euskararen irakaskuntzak ez digula eman guk sinesten genuen horren emaitza; erakutsi digu hori baino askoz konplexuagoa dela euskaldun izatea. D ereduaren funtzioa da eskolatik haurrak euskaraz eta gaztelaniaz maila berean ateratzea, eta maila txikiagoan hirugarren hizkuntza batean. Eskolaren egitekoa hori da; beste gauza bat da bizkar gainean zer egiteko jarri diogun hezkuntzari, eta hortik zer-nolako irakurketa egiten ari garen lortu duen edo ez duen horrekiko. Zer egin du ekosistemak gainerako guztian? Orain badakigu eskolan egiten denak bakarrik ez duela gure amets hori gauzatuko. Esaten dugunean D ereduak porrot egin duela… Agian, huts egin duena ekosistema garatu bat ez izatea izan da, bazterrean utzi gabe D eredu hobea eta garatuagoa egiteko aukerak ere baditugula.
Erabilerari dagokionez, gazteak jartzen dira jomugan. Bereziki hor al dago hutsunea?
Askotan hezkuntzari begiratzen zaion bezala begiratzen zaie gazteei ere, ardurak balituzte bezala eta beste eremuetan egin ez den hori egin beharko balute bezala. Gaur egun, gazteak dira gehien dakitenak euskara, eta datuek esaten digute haiek euskara erabiltzen dutela. Gazteen aniztasuna ikaragarria da, eta bakoitzak euskara erabiltzeko dituen arrazoiak ere bai. Gainera, gure gizartean gazteak gutxiengoa dira orain; hau da, helduak eta adinekoak gehiago dira. Gutxiengo horri gehiegizko ardurak ematen dizkiogula iruditzen zait.
Hiruko Ituna aipatu duzu lehen. Euskararen arloan zer-nolako harremana duzue Nafarroako eta Ipar Euskal Herriko instituzioekin?
Etengabea. Hiruko Itunak ikaragarrizko esparru emankorra eman digu euskal lurraldeen artean lankidetza sustatzeko, behar komunak zeintzuk diren identifikatzeko eta horren arabera lanean hasteko. Harreman zuzen horretan etengabe ari gara alor desberdinetan programak eta lanketak egiten. Oso erritmo desberdinak ditugun lurraldeak gara, eta baldintzak ere desberdinak dira; alderdi horretatik, oso aberatsa da dugun lankidetza.
Lan munduan euskara sustatzeaz ere arduratzen zarete. Zeintzuk dira datozen urteetarako esku artean dituzuen erronka nagusiak?
Euskara eremu sozioekonomikoan sustatzeko plana onartu zen 2020-2023rako, aurretik ikaragarrizko gogoeta eta parte hartze prozesua egin ostean. Niri asko laguntzen dit Jon Sarasuak bere diskurtsoetan darabilen ideia batek: gure aitona-amonek ikastolak sortu zituzten, gure gurasoek administrazioa euskaldundu zuten, eta gure belaunaldiaren egitekoa da lan mundua euskalduntzea. Hiru urterako ekintza plana garatuta dago, eta lehen aldiz heldu diogu modu sistematikoan gai honi, nahiz eta aurretik bazeuden, besteak beste, LanHitz programa eta Bikain ziurtagiriak. Momentu honetan lurra lantzen ari gara: enpresak identifikatzen, proiektuak lurraldeka nola garatu daitezkeen pentsatzen… Urola Kostan, adibidez, oso bailara euskalduna izan arren, lan munduan ez da asko aurreratu hizkuntza kudeaketari dagokionez.
Araba, Bizkai eta Gipuzkoan euskara eta gaztelera hizkuntza ofizialak dira, baina administrazioan euskaraz artatzean ohikoak dira arazoak. Zein bide jarraitu behar da?
Administrazioak bere bidea egin du, eta ez du bukatu. Langileak euskalduntzea dagokio, hizkuntza ohituretan eragitea… Herritarrek hizkuntza eskubideak dituzte, eta administrazioaren egitekoa da horiek bermatzea. Esango nuke beste bide bat ere badela herritarrak ahalduntzea; hau da, herritarrek jakitea hizkuntza eskubideak dituztela eta horiek urratzen badira aukerak dituztela Elebiden edo Behatokian jakinarazteko.
Aurrez Huhezin, Soziolinguistika Klusterrean eta Mintzolan aritutakoa zara. Azken biak hizkuntza ikerketari lotutakoak dira. Zer ikasi duzu zure ibilbidean?
Niretzat oso garrantzitsua da Huhezin ikasitakoa; hau da, jakintza ez daukazula zuk, zure ondoan dagoenak baizik. Ildo horretatik, norberak argia egiten duenean, besteen argiak ez dituzu ikusten, baina zureak itzaltzen dituzunean, besteenak askoz hobeto ikusten dira. Hori lagungarria izan zait beti. Eta ikasi dudan beste gauzak bat da sekulako potentziala daukagula eta jende onez jositako herria garela.
Ekainaren 12an Errezilen egingo dute Eskola Txikien Jaia, eta antolakuntzan zabiltza lanean. Zer moduz doaz orain arteko lanak?
Hezkuntza komunitateko kide moduan ari naiz antolakuntzan. Joan zen ekainean lekukoa hartu genuenetik, koordinazio lanari eta lantaldea sortzeari ekin genion. Komunikazioan ari naiz, eta erritmo atseginean goaz. Festa horren helburua ez da jendetsua izatea, baizik eta eskola txikiak bagaudela eta bizirik gaudela erakustea; bide horretan, modu xumean goaz aurrera, elkarrekin. Errezilen bigarren aldiz izango da festa hau; 1995ean izan zen lehena. Horrek badu beste motibazio bat ere, garai hartan ikasle ziren asko orain gurasoak baitira. |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210081/hernaniko-aratz-ikastola-proiektuaren-laquoezinbesteko-eraldaketaraquo.htm | Gizartea | Hernaniko Aratz ikastola, proiektuaren «ezinbesteko eraldaketa» | Hernaniko Aratz ikastola, kristau eskola izateari utzita, ikastola bihurtu da. Legez, 2022-2023ko ikasturtean bihurtuko da ikastola. Neurohezkuntza dauka oinarrian. | Hernaniko Aratz ikastola, proiektuaren «ezinbesteko eraldaketa». Hernaniko Aratz ikastola, kristau eskola izateari utzita, ikastola bihurtu da. Legez, 2022-2023ko ikasturtean bihurtuko da ikastola. Neurohezkuntza dauka oinarrian. | «Eskolak aldaketa bat behar zuen». Hala hasi du azalpena Eli Sanguino Hernaniko Aratz ikastolako ikasketaburu eta irakasleak. “Gu aldaketa metodologiko asko egiten ari ginen barrutik, gogotik ari ginen lanean, baina lan hori ez zen islatzen kanpoan”. 1883. urtean sortua da Karitateko Alabak buru izan dituen ikastetxea, eta hasieratik kristau eskola izan da, baina, izena aldatuta ere —Inmakulada ikastetxea eta Aratz ikastetxea—, Sanguinoren hitzetan, azken aldietako matrikulazio kanpaina bakoitzean nabarmena zen beherako joera. “Karitateko Alabekin hitz egin genuen egoera zein zen azaltzeko, eta, irtenbideren bat ikusten bagenuen, lasai proposatzeko esan ziguten. Ezinbestekoa zen eraldaketa”.
Hausnarketa prozesu baten ondoren, Karitateko Alabek titulartasuna pasatu zioten Aratz ikastolako kooperatibari, eta kooperatibak Ikastolen Elkarteko kide izatera pasatzea erabaki zuen gero. Kooperatiban sartu ziren gaur egungo langileen %80, eta proiektuarekin bat eginda jarraitzen dute gainerako langileek ere. Etorkizun hurbilean, ikastolako ikasleen gurasoak ere kooperatibaren parte izan daitezen nahi dute langileek. “Gurasoak inplikatzeko eta eurek ere erabakietan parte hartzeko deseatzen gaude”, esan du Itziar Otermin Hernaniko Aratz ikastolako Artezkaritza kontseiluko lehendakariorde eta irakasleak.
“Esku artean geneukan proiektua oso garrantzitsua zela ikusten genuen”, adierazi du Oterminek. “Eta Karitateko Alabei horregatik eskatu genien titulartasuna”. Eraldaketa betean murgilduta dago Aratzen proiektua; “ofizialtasun burokratikoa lortu nahian” dabiltza orain, eta 2022-2023ko ikasturtean gauzatuko dute behin betiko izen aldaketa —eraikinean bertan ere egingo dituzte berrikuntza batzuk—. Legez, ikastetxe zena aurtengo irailean bihurtuko da ikastola.
Batxilergoa jartzea helburu
Gaur-gaurkoz, 0 eta 16 urte arteko 230 ikasle dauzkate Aratz ikastolan, Erizaintza Zaintza Osagarrietako erdi mailako zikloa barne hartuta. “Batxilergoa ere eskaini nahiko genuke laster, 0-18 urte arteko proiektua osatzeko”. Sanguinok azaldu duenez, duela sei urtetik, neurohezkuntza da euren apustu argia. “Eta hori ez dugu alde batera utziko aurrerantzean ere”. Alde horretatik, brakeazio gelari “ezinbesteko garrantzia” ematen diote. “Garunaren garapenean eragiten dugu haurrak 0 urte dituenetik”. Bestalde, neurohezkuntzarekin bat datozen metodologiak garatzen dituzte, eta beharra detektatzen dutenean gizartera bertara ateratzen dute eskola: “Adinekoen egoitzara joaten gara, garuneko gaixotasuna daukatenekin Karabeleko ekonekazaritza etxaldera ere bai, Gautenarekin ere martxan daukagu beste proiektu bat… Ikasleak gizartean aktibo izan daitezen nahi dugu, pentsamendu kritikoa garatu dezaten bilatzen dugu”.
Makroikastolarik ez
Eraldaketa prozesu betean dauden arren, etorkizunera begira jarri eta makroikastolarik ez dutela nahi ziurtatu du Aratz ikastolako ikasketaburuak. “Linea bakarrari eutsi nahi diogu, ez dugu gehiago hazi nahi, baina proiektu sendo batean oinarritu nahi dugu; familiekin lan egiten duen ikastola bat izan nahi dugu, euskalduna”. Euskaltzaletasuna gaur egun ere bultzatzen dutela argitu du Oterminek. “Baina beste bultzada handi bat eman behar diogu hizkuntza proiektuari; euskarari eta euskal kulturari”.
Ordurako aldaketan murgilduta zeudela, egungo ikasleen gurasoekin bilera egin zutela jakinarazi du Oterminek. “Karitateko Alabak, zuzendaritzako kideak, kooperatibako artezkaritza eta gurasoak elkartu ginen bilera horretan, eta galdera bat egin ziguten gurasoek: ‘Irakasleak beraiek izango dira?’. Hori zen haien zalantza nagusia, eta baiezkoak asko lasaitu zituen”. Sanguinok zehaztu du gaur egun Aratz ikastolan guraso asko ez daudela eurena kristau eskola zelako. “Haurrekin lan egiteko moduagatik baizik; gure hezkuntza proiektuak ikaslea bihurtzen du protagonista, norbanakoekin lan egin zaleak gara, tutoretza lanetan finak…”.
Hurrengo ikasturterako matrikulazio kanpaina amaitu berritan, Aratz ikastolako langileek nabaritu dute Hernanin jakin-mina sortu duela egiten ari diren aldaketak. “Jende asko etorri da eta oso gustura gaude; eta proiektua bertatik bertara ezagutu nahi dutenek oraindik ere badaukate aukera gugana etortzeko”, zehaztu du Sanguinok. Horixe eskatu diete herritarrei: “Proiektua ezagutzera etor daitezela, eta hortik aurrera norberarena izango da erabakia”. |
2022-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/210082/hobetu-eta-handitu-bai-baina-bertan.htm | Gizartea | Hobetu eta handitu bai, baina bertan | Bidasoko ospitaleko bloke kirurgikoko obrak aurrera doaz, kontrako iritziak iritzi. Aurkakoen helburua da lanak geldiaraztea eta negoziazio mahai zabal bat sortzea. | Hobetu eta handitu bai, baina bertan. Bidasoko ospitaleko bloke kirurgikoko obrak aurrera doaz, kontrako iritziak iritzi. Aurkakoen helburua da lanak geldiaraztea eta negoziazio mahai zabal bat sortzea. | Bidasoko ospitaleko eremu kirurgikoko obrak aurrera doaz, eta egoera horrek hango langile, herritar nahiz alderdi politiko asko kezkarazi ditu. Ezinegona nabaria da Irungo eta Hondarribiko nahiz Nafarroako Bortzirietako herritarren artean. Haiei ematen die arta Bidasoko ospitaleak. 100.000 bizilagun dira orotara. Ez dute zerbitzua galdu nahi.
Obren proiektu horren aurka egiteko, 2021eko azaroaren 26an Osasun Bidasoa plataforma aurkeztu zuten; hainbat gizarte eragilek eta ospitaleko langileek osatu zuten. Hain zuzen ere, plataforma horrek herritarrak manifestatzera deitu zituen joan den larunbatean, Irunen. Herritarren erantzuna ukaezina izan zen, eta plataformakideak indarrez bete zituen aurrera jarraitzeko, 6.000 lagun inguru bildu baitziren.
Batetik, ospitaleko bloke kirurgikoko obrak geldiarazi nahi dituzte plataformako kideek, lanek irauten duten denboran eskualdea ebakuntza gelarik gabe gera ez dadin; bestetik, alderdi politiko, sindikatu, langile nahiz plataformak osatutako negoziazio mahai bat sortu nahi dute, ideiak plazaratzeko eta komunikazioa errazteko. Plataformako kide Juan Carlos de Benitok zehaztu du helburu dutela mahai horretan Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburua ere esertzea. “Baina, oraingoz, ez dugu lortu. Oso atsekabetuta gaude, Sagarduik ez baitie jaramonik egiten gure eskakizunei”. Beharrezko ikusten dituzte lanak, baina horiek egin bitartean hartutako neurriekin ez daude ados.
Herritarrek larunbatean argi utzi zuten errespetatuak izatea eta euren iritzia kontuan hartzea nahi dutela. Gutxietsita sentitzen dira. Izan ere, Sagarduik eragile bakarrari erantzun dio gai horretan: Irungo Udalari. De Benitok nabarmendu du erantzun hori plataformarentzat ez dela nahikoa izan: “‘Egingo dugu, eta egindakoan informatuko zaituztegu’, esan zuen. Jarrera horrek argi uzten du lanek aurrera jarraituko dutela, kontsultarik gabe”.
Jada hasi dituzte obrak operazio gela txiki batzuetan. Berritze lan horiek “bloke kirurgikoaren ataria” izango direla zehaztu du De Benitok. Lanek irauten duten bitartean, Bidasoko ospitalean egiten diren ebakuntzak Donostiako Onkologikora lekualdatuko dituzte behin-behinean, eta obren iraupena hemezortzi hilabetekoa izatea espero da. Plataformako kideak berretsi du maiatzaren 1erako langileek dena Onkologikora lekualdatuta izan beharko dutela, orduan hasiko dituztelako bloke kirurgiko osoko obrak. Alde horretatik, Onkologikoko langileak ere lekualdatze horren aurka azaldu direla nabarmendu du. “Ez dute izan nahi egoera honi aurre egiteko petatxu bat. Aurrerantzean ere minbiziaren aurkako borrokan diharduen gunea izan nahi dute haiek”, azaldu du plataformako kideak.
Bidasoko ospitalekoaz gain, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako beste zenbaitetan ere lekualdatzeak egingo dituzte. Egoera hori, baina, ez da “lasaigarria” plataformako kideentzat. “Gure helburua ezin daiteke izan egoera hori berdintzea. Herri batzuetan lekualdatzeak egiteak ez du esan nahi Irunen ere egin behar direnik”.
Plataformarentzat Zumarragako ospitalean egindakoa da erreferentzia. Han, obrak esleituak bazeuden ere, lanak geldiaraztea lortu zuten, eta eraikinean obrak egin beharrean, edifizio gehigarri bat sortu zuten. Hori bera eskatu dute Irunen: eraikin gehigarri bat egitea, kirurgia eremua hobetzen duten bitartean Bidasoko pazienteak Donostiara joan ez daitezen. |
2022-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/210083/legution-parke-eoliko-bat-egin-ahal-izateko-eskariak-tramitatzen-hasi-da-jaurlaritza.htm | Gizartea | Legution parke eoliko bat egin ahal izateko eskariak tramitatzen hasi da Jaurlaritza | Eusko Jaurlaritzak iragarri duenez, 22,5 megawatteko bost haize errota kokatu nahi dituzte guztira. | Legution parke eoliko bat egin ahal izateko eskariak tramitatzen hasi da Jaurlaritza. Eusko Jaurlaritzak iragarri duenez, 22,5 megawatteko bost haize errota kokatu nahi dituzte guztira. | Eusko Jaurlaritza Legution (Araba) parke eoliko bat sortu ahal izateko tramiteak egiten hasi da. 22,5 megawatteko bost haize errota kokatu nahi dituzte guztira. EAEko Buletin Ofizialean argitaratu duenaren arabera, proiektu eskaera jendaurrean jarriko du, «baimena eman aurreko urrats gisa».
Jaurlaritzak oraindik ez du informazio askorik zabaldu. Halere, azaldu du Plauri Energy enpresa pribatuak proiektua egin ahal izateko baimena eskatu ziola Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailari.
Ikustear dago zer gertatuko den Legutioko parke eolikoaren proiektuarekin. Izan ere, Arkamuko eta Iturrietako (Araba) parke eolikoei Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Sailak berak baimena ukatu zien, ingurumen baldintzak aztertu ondoren. Labrazako eta Azazetako (Araba) proiektuen tramiteekin, ordea, aurrera egiteko baimena eman zien Aixeindar sozietateari. Iberdrolak eta Energiaren Euskal Erakundeak kudeatzen dute sozietate hori.
Hautsak harrotu dituen gaia izan da parke eolikoena Araban. Arabako Mendiak Aske plataformak hainbat mobilizazio antolatu ditu azken hilabeteotan. Joan den larunbatekoa izan zen azkena: dozenaka lagunek parke eolikoen aurkako protesta egin zuten Gasteizen, Arabako Foru Aldundiaren parean. Elkarretaratze horren bidez, salatu zuten ez dituztela onartzen Arabako hainbat menditan egitekoak diren parke eolikoak, eta Eusko Jaurlaritzari eta Arabako Foru Aldundiari eskatu zieten gelditu ditzatela proiektu horiek.
Araban, mendilerro hauetan egin dituzte haize errotak jartzeko eskaerak: Gasteizko Mendietan, Labrazan, Cantoblancon, Aramaio-Jarindon, Aramaio-Oriolen, Laudio-Larragorrin, Gorobel-Pico del Frailen eta Gorobel-Lloruzengozen. Legutiokoarekin, beraz, bederatzi proiektu dira guztira. |
2022-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/210084/urratuta-zegoen-nazioarteko-legediak-eztanda-egin-du.htm | Mundua | «Urratuta zegoen nazioarteko legediak eztanda egin du» | Egunotan Ukrainan gertatutakoak 1999ko Jugoslaviako eta 2003ko Irakeko erasoak ekarri dizkio gogora Asier Blasi. Uste du Errusiak bide arriskutsua hartu duela: «Ukraina ez da Georgia». | «Urratuta zegoen nazioarteko legediak eztanda egin du». Egunotan Ukrainan gertatutakoak 1999ko Jugoslaviako eta 2003ko Irakeko erasoak ekarri dizkio gogora Asier Blasi. Uste du Errusiak bide arriskutsua hartu duela: «Ukraina ez da Georgia». | Asier Blasek (Donostia, 1977) bertatik bertara ezagutzen du Ukraina, eta arreta handiarekin jarraitu du eskualde horretako tentsioaren gorakada. Politologoa eta EHUko irakaslea da; Politika eta Administrazio Zientzia Saileko zuzendaria, egun. Beste aditu eta analista askoren antzera, gerraren zurrumurrua ez hauspotzearen aldekoa izan da, Vladimir Putin Errusiako presidenteak joan den astera arte izan zuen jarrera negoziazioa behartzeko estrategiatzat jota. Asko arduratu du, ordea, azken egunetako bilakaerak.
Errusiak Ukrainari eraso egin dio. Espero izatekoa zen?
Nik neuk ez nuen espero. Egia da astelehenean, Donetskeko eta Luhanskeko herri errepubliken independentzia aitortu zuenean, Putinek diskurtso oso bortitza eman zuela, oso haserre hitz egin zuen. Horrek aditzera eman zuen gauzak serio jartzen ari zirela. Azken asteko igoera hain handia izan da, non ez baitago jakiterik zer gertatuko den. Orain artekoa 2008ko Georgiakoaren antzeko operazio bat da: instalazio militarrei eraso egin, eta tropa errusiarrak sartu hiri eta portu garrantzitsuetan, horien kontrola hartzeko asmoz.
Zerk bereizten du nagusiki egungo egoera Georgiakotik?
Aldaketa kualitatibo bat dago, oso inportantea. Orain arte Errusiak bere mugatik kanpo egin dituen esku hartze militar guztiak erreaktiboak izan dira, eta oraingo honetan proaktiboa izan da. Hori da diferentzia. Esan liteke aurreko erreakzio horiek ere mozorroak izan direla nolabait, baina formek garrantzia dute, gatazketan ere bai. Esango nuke Georgiako berdina gertatzen ari dela, baina aldrebes.
Nola?
Ordukoa zera izan zen: Georgiak hartu zuen ia-ia Hego Osetia osoa, eta orduan etorri zen Errusiaren erantzuna. Gerra piztu zen, eta, amaitzean, Errusia erretiratu egin zen Georgian hartu zituen leku estrategikoetatik, eta Hego Osetian eta Abkhazian hartu zituen kontrolatzen zituen lurrak. Aldarrikapena gero dator. Oraingo honetan, lehenengo aldarrikatu egin dute, ez da erantzunik egon, eta erasoa proaktiboa izan da. Tira, Errusiak esaten du zazpi urte direla gerra hasi zela eta gerra hor dagoela, baina urteetan egon dira egun hauetako enfrentamenduekin, eta ez da ezer egin.
Putinek esan du ez duela Ukraina okupatzeko asmorik.
Lehen, galdera zen ea herri errepubliken lurraldean kontrola segurtatuko zuten edo Donbassko eskualde osora zabalduko zuten. Orain, galdera da: non geldituko dira?
Mugarri bat da nazioarteko gatazketan?
Ez da erantzun bat izan, herrialde bati eraso egin diote. Lehenago hori NATOk egiten zuen [Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea]. Esan daiteke orain denek egiten dutela mozorrotuta, delegaziozko gerretan-eta, baina Errusiak ez ditu erabili Donetskeko eta Luhanskeko armadak edo miliziak: berak egin du zuzenean. Nazioarteko legediaren urraketaren mugarri bat izan bazen 1999ko Jugoslaviakoa eta beste bat 2003ko Irakekoa, hau beste bat izango da: ez du NATOk bakarrik egiten, edozeinek egin dezake. Dagoeneko oso urratuta zegoen nazioarteko legedi horrek eztanda egin du, eta horrek ondorio oso handiak ditu nazioarteko harremanetan.
Zer egin lezake NATOk?
Zaila da esaten. Ukrainan ez dira sartuko, hori argi dago. Epe laburrean ez dut ikusten zigorrez haragoko erantzunik haien aldetik. Epe ertainera, ikusiko dugu. Errusiaren interesen kontrako ekintzaren bat edo beste antolatu dezake lurralderen batean.
Nola itzuli bide diplomatikoetara? Batzuek Minskeko akordioak jarri dituzte berriro miran.
Pentsatzen dut negoziatu beharko dela momenturen batean; batez ere gerraren emaitza zirriborratzen hasten denean. Eta seguruenik Minsken eztabaidatutako zenbait gauza agertuko dira, NATOren zabaltzea eta hori guztia. Hala ere, zaila da pentsatzea Errusiak onartuko lukeela Donetsk eta Luhansk bueltatzea Ukrainaren kontrolera autonomiarekin.
Zer aldatu beharko litzateke?
Hau espekulazioa da, ez daukat daturik. Jakina, Ameriketako Estatu Batuek hor egon beharko lukete, zeren Minsken ez ziren egon. Mahai gainean egon litekeen beste gauza bat da Ukrainaren federalizazio oso bat. Orduan bai, Donetsk eta Luhansk itzuliko lirateke Kieven kontrolera, baina trukean Odesa, Kharkiv eta abar ere unitate federalak izanda. Horrela Errusiak pentsa lezake etorkizunean berreraiki dezakeela benetan Ukraina.
Beste aukerarik?
Beste aukera bat da lortzea Donbass osoaren sezesio bat, Errusiaren kontrolpean gelditzea; eta akabo Ukrainarekin izango dituen harremanak. Edo agertoki hori zabaltzea Odesara arte, baina iruditzen zait oso arriskutsua izango litzatekeela Errusiarentzat, eta, gainera, esaten dutenaren arabera, ez dute egingo.
Datozen egunetan, zer?
Ukraina ez da Georgia. Handia da, eta ez da ordukoa bezain azkarra izango. Georgiakoak astebete iraun zuen, baina benetan bost egunetan argituta zegoen dena. Ukrainakoa hain azkar egiteko... edo konfiantza handia dute beren buruarengan, edo nago oso erabaki arriskutsua hartu dutela. Badakigu gauzak nola hasten diren, baina ez dute zertan planifikatuta dauden moduan amaitu. |
2022-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/210085/burrunbe-arteko-galderei-loturik-begiak.htm | Mundua | Burrunbe arteko galderei loturik begiak | Errusiak Ukrainan abiatutako erasoaldiak erdiz erdi irauli du egoera herrialdean, baita nazioartean ere. Gerra «azkarra» delakoan dira zenbait aditu. BERRIAko kazetari Ander Perez eta Arantxa Elizegik egoera aztertu dute. | Burrunbe arteko galderei loturik begiak. Errusiak Ukrainan abiatutako erasoaldiak erdiz erdi irauli du egoera herrialdean, baita nazioartean ere. Gerra «azkarra» delakoan dira zenbait aditu. BERRIAko kazetari Ander Perez eta Arantxa Elizegik egoera aztertu dute. | Errusiako tropak Kieven dira dagoeneko. Moskuk agindutako operazio militarra bizi-bizian ari da aurreraka, eta, hain zuzen ere, erasoaldia bizpahiru egunen buruan bukatuko delakoan daude adituak. Hala eta guztiz ere, ezin, oraingoz, ziur deus iragarri, eta galdera dira erantzun gabeak. «Ikusteko dago zein de Errusiaren plana, zer eremu nahi duen okupatu. Ikusi beharko da zer egingo duen Ukrainako Gobernuak, mendebaldera ihes egingo ote duen», azaldu du BERRIAko kazetari Ander Perezek.
Jakina denez, baina, gatazka ez da Ukrainara mugatu, ezta hark Errusiarekin duen harremanera ere. Nazioarteko erreakzioei ere erne egin beharko zaie so. Oraingoz, hainbat herrialdek jakinarazi dute zigor ekonomikoak ezarrizko zaizkiola Errusiari, nahiz eta, Arantxa Elizegik gogora ekarri duenez, horiek ez diren maiatzera arte ailegatuko. «Zigorrak gerora gogorragoak izango ote diren, hori ere bada galderetako bat», zehaztu du.
Egunotako erasoak, Zelenskiren agintaritzaren egoera, Errusiak irabazteak zer aldaketa ekarriko lituzkeen Europako segurtasun logikan, Ameriketako Estatu Batuek zer jarrera hartuko duten potentzia gisan, eta Europak nola jokatuko duen harekin: horiek eta beste auzi batzuk dira zabalik gaur egun. |
2022-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/210086/ukrainako-lehenbiziko-errefuxiatuak-eslovakian.htm | Gizartea | Ukrainako lehenbiziko errefuxiatuak, Eslovakian | Errusiak Ukrainan abiatutako operazio militarretik ihesi, inguruko herrialdeetara ailegatu nahian dira milaka biztanle. Batzuek Eslovakian bilatu dute babeslekua, eta erdietsi dute muga zeharkatzea. Bideoa albiste barrenean. | Ukrainako lehenbiziko errefuxiatuak, Eslovakian. Errusiak Ukrainan abiatutako operazio militarretik ihesi, inguruko herrialdeetara ailegatu nahian dira milaka biztanle. Batzuek Eslovakian bilatu dute babeslekua, eta erdietsi dute muga zeharkatzea. Bideoa albiste barrenean. | Eslovakian bilatu dute babesa Ukrainan piztutako gerratik ihesean diren hainbat herritarrek. Berriki, asmoa erdietsi dute horietako batzuek. MIDAS taldeko Uj Szo egunkariko kazetari Gabor Czímer bi herrialdeen arteko mugan izan da gaur, Veľke Slemence (Eslovakia) eta Mali Slemenci (Ukraina) herrien artean, eta begiz ikusi ahal izan du lehenbiziko errefuxiatuen iritsiera. Bideo batean jaso ditu irudiok.
Errefuxiatu horiek bi eta hiru ordu arteko denbora tartea itxaron behar izan dute muga zeharkatzeko. |
2022-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/210087/osakidetzaren-arazoa-soziala-dela-aldarrikatu-dute-langileek-greban.htm | Gizartea | Osakidetzaren arazoa «soziala» dela aldarrikatu dute langileek greban | Sindikatuen arabera lehen mailako arretaren greba jarraipena %70 ingurukoa izan da. Biharko manifestazioan parte hartzeko deia egin dute. | Osakidetzaren arazoa «soziala» dela aldarrikatu dute langileek greban. Sindikatuen arabera lehen mailako arretaren greba jarraipena %70 ingurukoa izan da. Biharko manifestazioan parte hartzeko deia egin dute. | Greba eguna izan dute gaur Osakidetzako lehen mailako arretako langileek, eta protesta egin dute Bilbon, Donostian eta Gasteizen osasun zentroen aurrean, sindikatuek deituta. «Osasungintza publikoa euskal gizartearen altxor handia da, eta ezin dugu onartu gertatzen ari den eraispena», adierazi du SATSE sindikatuko Amaia Mayorrek, eta Osakidetzari hausnartzeko eskatu dio «negoziatzeko jarrera faltari buruz», eta langileek dituzten arazoei buruz.
Sindikatuek jakitera eman dutenez, hamarkada batean «jarraipen handiena» izan duen greba da. Eman dituzten datuen arabera, %70ekoa izan da oro har, eta kategoria guztietan. Osakidetzak, berriz, %29koa izan dela. CCOO sindikatuko Iñigo Barruñok adierazi du hainbat osasun zentrotako arreta gunea itxita egon dela «mundu guztia» greban egon delako. «Argi erakusten du langileak haserre daudela, eta ez daudela berba egiteko momentuan, neurri zehatzak mahai gainean ipintzekoan baizik». Gehitu du Osakidetzak bakarrik greben aurrean erantzuten duela, eta bihar Bilbon, Donostian eta Gasteizen egingo diren manifestazioetan parte hartzeko deia luzatu die herritarrei.
UGTko Ana Vazquezek grebaren jarraipen handia azpimarratu du, eta esan du Osakidetzaren «nagusikeriak» ez daukala mugarik: «Grebak desmobilizatzen saiatu da, dagoeneko sinatuta dauden akordioak atzeratuko dituela mehatxatuz, baina hemen jarraitzen dugu».
Langileen kartelek «Pribatizazioari ez», «Murrizketei ez» eta «Akordio berriaren negoziazioa orain» moduko mezuak errepikatu dituzte. «Auto ofizial gutxiago, eta lehen arreta eta ospitale gehiago», oihukatu dute. |
2022-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/210088/cafek-igaro-du-pandemia-osteko-txakalaldia-86-milioiko-mozkinak.htm | Ekonomia | CAFek igaro du pandemia osteko txakalaldia: 86 milioiko mozkinak | Azken zortzi urteetako emaitzarik onenak lortu zituen iaz, batez ere trengintzaren alorrean izandako gorakadarengatik. Eskari zorro orokorra 2020. urte amaieran zuena baino %9 handiagoa da egun | CAFek igaro du pandemia osteko txakalaldia: 86 milioiko mozkinak. Azken zortzi urteetako emaitzarik onenak lortu zituen iaz, batez ere trengintzaren alorrean izandako gorakadarengatik. Eskari zorro orokorra 2020. urte amaieran zuena baino %9 handiagoa da egun | CAF osasuntsu irten zen pandemiatik, edo, trengintza metaforak erabiliz, abiada handian atera da COVID-19aren tuneletik. 2020ko txakalaldiaren ondoren, 86 milioi euroren irabazia izan zuen izan. Azken zortzi urteetako mozkin kopuru handiena da; 2013ra jo beharra dago antzeko zifra bat aurkitzeko —91 milioi irabazi zituen ordukoan—. Hori, baina, ez da egonkortasun zantzu bakarra, ez baitzaio lanik falta: egungo eskari zorroa 2020ko amaieran zuena baino %9 handiagoa da. 2020an aspaldiko emaitza eskasena lortu zuen CAFek. Pandemiak bete betean eragin zion mugikortasunari eta erakunde publiko askok inbertsioak eten zituzten. 2021ari zuhurtziaz ekin zion, baina hilabeteak pasatu hala hauspoa hartu zuen. Iazko hirugarren hiru hilekoan 59 milioi euroko irabazi pilatua zeraman, eta azkenekoan 27 milioi euroko koska gehitu zion. Zergei dagozkienez, irabazien araberakoak dira, 41 milioi euro ordaindu zizkion Ogasunari. CAFek 2.943 milioi euroko fakturazioa izan zuen, inoizko handiena. %7an hobetu zuen 2020ko kopurua, hein handi batean trengintzari esker —negozio bolumen osoaren %76 da—. Trengintzako fakturazioa 2.037 milioitik 2.222 milioira igaro zen (%7); autobusgintzakoak (Solaris), aldiz, %1 egin zuen behera: 725 milioitik 721era. Zifra hori baina, ez da erreala, 794 milioiko eskaerak zituen eta aurtengo lehen hiruhilekoan asetuko ditu eskaerak. Zentzu horretan ikusi beharko da Solarisen Poloniako langileak egiten ari diren grebak eragiten dion ala ez. Aurrera begira jarrita, egungo eskari zorroa duela hamabi hilabete baino handiagoa da. Trengintza eskariak %9 handitu dira eta autobusen arlokoak %10. Emaitza onei esker, CAF finantza zor-garbiaren kopurua murrizten ari da: 2019an 433 milioi eurokoa zen, 311 milioikoa iaz, eta 278 milioikoa egun. Azkenik, iaz dibidenduak banatu zituen akziodunen artean: akzio bakoitzak 2,51 euroko irabazia sortu zuen, eta CAFek euro bat banatu zuen. 2020n ez zuen dibidendurik banatu eta 2019an 0,84 zentimo akzioko.
Solaris, hilabete greban CAFek Polonian duen enpresako (Solaris) langileak greba mugagabean daude urtarrilaren 24tik. Lan baldintzak hobetzea eta, bereziki, soldatak igotzea galdegin dute. Azaldu dutenez, hamabost urteko lan esperientzia duten langileek 660 euro irabazten dituzte hilean. Sindikatuek eskatu dute soldatak %12 igotzeko (88 euro hilean); enpresak, aldiz, langile guztientzako %5eko igoera proposatu zuen. Hil honen hasieran, beste eskaintza bat egin zuen: %8,5eko igoera, baina soilik soldata txikienak dituztenentzat. Sindikatuak ez daude ados, eta grebak jarraitzen du. Poloniako sindikatuek salatu dute enpresak ez duela hitz egin nahi, eta haiek langileekin harremanetan jartzeko bideak oztopatzen ari dela. CAF, bere jarrerarekin, Poloniako eta nazioarteko lan araudiak urratzen ari dela salatu dute. CAFeko zuzendaritzak, kazeta honek egindako galderari erantzunez, esan du ez duela ezer esatekorik gaiari buruz. |
2022-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/210089/vladimir-putin-eta-sergei-lavrov-zerrenda-beltzean-sartu-ditu-ebk.htm | Mundua | Vladimir Putin eta Sergei Lavrov zerrenda beltzean sartu ditu EBk | Errusiako presidenteak eta Atzerri ministroak EBn izan ditzaketen ondasunak izoztuko ditu. Errusia SWIFT nazioarteko ordainketa sistematik kanporatzea aztertzen ari dira Bruselan | Vladimir Putin eta Sergei Lavrov zerrenda beltzean sartu ditu EBk. Errusiako presidenteak eta Atzerri ministroak EBn izan ditzaketen ondasunak izoztuko ditu. Errusia SWIFT nazioarteko ordainketa sistematik kanporatzea aztertzen ari dira Bruselan | Europako Batasunak gogortu egingo ditu Errusiaren eta hango agintarien aurkako zigorrak. Lehen aldiz, Vladimir Putin presidentearen eta Sergei Lavrov Atzerri ministroaren ondasunak izango dituzte jomugan —EBko herrialdeetan izan ditzaketen aktiboak izoztuko dituzte—, eta Errusiako bankuek eta industriek Batasuneko 27 herrialdeetan egiten duten jarduna gehiago oztopatuko dute. Baina EBk hirugarren txanda baterako utzi du zigor ekonomikoen «botoi nuklearra» deitu izan duten neurri bat: Errusia SWIFT nazioarteko ordainketa sistematik kanpo uztea. Hori egiteak asko zailduko luke Errusiako enpresek eta finantza sistemak munduko beste herrialdeetakoekin tratuak izatea.
Orain arte mahaitik kanpo egon da Errusia SWIFTetik kanporatzeko aukera, herrialde batzuek ohartarazi dutelako kalte gehien ez diola egingo Errusiari, EBri baizik. Izan ere, Errusiarekin negozioak egitea oztopatuko lieke han interesak dituzten europarrak, eta, batez ere, ukitu egingo luke Bruselak ukitu nahi ez duen arloa: Errusiaren gas eta petrolio inportazioak.
Energia zigorretik kanpo uzteko asmoak —Joe Bidenek berak onartu behar izan zuen AEBen zigorrek ez ziotela eragingo, petrolioa gehiago garestitu ez dadin—, nolabaiteko lasaitasuna eraman dute merkatuetara. Petrolioa berriro ehun dolarretik kanpo salerosi da —98 dolarretan zen, iluntzean—, eta gasaren megawatt ordua berriro hurbildu zen maila horretara, bezperan 143 dolarrera iritsi ondoren.
Hidrokarburo salerosketen ugaritzeak lagundu du osteguneko izua baretzen. Izan ere, Errusiako tankeak ez ezik, Errusiako gasa ere ohi baino neurri handiagoan ari da zirkulatzen Ukrainan zehar: ostegunean bertan %38 handitu zen hornidura, eta beste %24 handitzekoa zen ostiralean Soiuz gasbidean. Polonia zeharkatzen duen Jamal gasbidea ere martxan hasiko da, bi hilabetez itxita izan ondoren.
Nola azal daiteke gasaren iturria zabaltzea EBren eta Errusiaren arteko harremanak okerrenean daudela? Prezioa. EBko konpainiek Gazprom hornitzaile errusiarrarekin dituzten kontratuen ondorioz, uneotan merkeago ateratzen zaie Errusiari gehiago erostea, Europako hub edo merkatuetan erostea baino. Kontratuak beteko dituela agindu du Gazpromek. |
2022-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/210090/zigorrak.htm | Zigorrak | Zigorrak. | Orain arte honako zigorrak ezarri dizkie EBk Errusiari: Zerrenda beltza. Baxar al-Assadekin eta Aleksandr Lukaxenkorekin batera, Vladimir Putin Errusiako presidentea eta Sergei Lavrov Atzerri ministroa zerrenda beltzan sartu ditu: EBn dituzten ondasunak izoztu egingo dituzte.
Bankuak. Alfa Bank eta Bank Otkritie batuko dira EBn finantzaketa lortzeko debekua izango duten bankuen zerrendara —Bank Rossija, Promsvyazbank eta VEB jada hor ziren—.
Enpresa publikoak. Almaz-Antey, Kamaz, Rosstec, Russian Railways eta Errusiako beste enpresa publiko batzuk ezingo dute EBn finantzaketa lortu, eta debeku hori izango dute aeronautika, defentsa eta ontzigintzako beste enpresa batzuek ere.
Findegiak. EBko konpainiek ezingo dute Errusiako energia sektoreak behar dituen makinak eta beste osagaiak esportatu.
Aeronautika. EBko enpresek debekatuta izango dute esportatzea Errusiako hegazkinak konpontzeko eta berriak egiteko behar dituzten osagaiak eta teknologia.
Oligarkak. Errusiako norbanakoek edo enpresek ezingo dituzte 100.000 eurotik gorako gordailu berriak ireki Europako Batasuneko eta Suitzako bankuetan. | ||
2022-2-25 | https://www.berria.eus/albisteak/210091/zer-da-swift.htm | Zer da SWIFT? | Zer da SWIFT?. | Europako Batasunak Errusiaren aurkako neurri ekonomiko bat errekamaran dauka oraindik: Errusia SWIFT sistematik kanporatzea.
Zer da SWIFT?
Nazioarteko ordainketak egiteko sistema bat da SWIFT (Society for Worldwide Interbank FInancial Telecommunications). Belgikan du egoitza, eta haren bitartez konektatzen dira mundu osoko 11.000 finantza erakunde. Egunero, banku arteko 40 milioi operazio inguru ziurtatzen dira SWIFT erabiliz: diru igorpenak, ordainketa berrespenak, dibisa trukeak, salerosketak... Banku sistemaren Whatsapp deitu izan diote. Errusiako Gobernuak Luhanskeko eta Donetskeko errepublika matxinoak ofizialki onartu zituen egunean bertan Mendebaldeko enpresek 700 milioi euroren erosketak egin zituzten Errusian, hidrokarburoak, metalak, elikagaiak edo beste lehengaiak.
Zer ondorio luke Errusia SWIFtetik ateratzeak?
Asko zailduko luke Errusiaren eta munduko beste herrialdeen arteko harreman ekonomikoak. Han dauden enpresek zailago izango lukete beren produktuak beste herrialdeetan saltzea, eta hara egindako esportazioak zailduko lituzke.
Gasari ere eragingo lioke?
Bai, noski. SWIFT erabiltzeko aukerarik gabe geldituz gero. Europako gas eta petrolio enpresek ezingo lukete hidrokarburorik ekarri ahal izango Errusiatik, ez luketelako modurik izango horiek ordaintzeko. Hain zuzen ere, aste honetan petroliontzi batzuk erregaia kargatu gabe geratu dira, ordainketa ixteko zailtasunak espero dituztelako. Hori da Errusia oraindik SWIFTen egotearen arrazoi nagusietako bat: Errusiako gasa eta petrolioa behar ditu. Horrek azal dezake Alemania eta Italia izatea zigor horren aurka modu ozenean mintzatu direnak, Errusiako gas eta petrolioaren inportatzaile handienak direlako. Are gehiago, Errusiako tankeak ez ezik, Errusiako gasa ere sartu da azken egunotan Ukraina zeharkatzen duen gasbidetik, aurreko asteetan baino erritmo biziagoan. Errusiak ez du interesik fluxu hori eteteko.
Alternatibarik ba al dago?
2014. urtean, Errusiak Krimea bereganatu zuenean, jada aipatu zen SWIFT sistematik kentzeko aukera, eta horrek eraman zuen Errusiako Bankua bere sistema propioa sortzera. Baina erabiltzaile gutxi ditu (400 inguru), eta gehienak Errusiakoak bertakoak edo haren inguruko herrialdeetakoak. Txina ere ari da bere sistema propioa lantzen. Hain zuzen ere, bi sistema alternatibo horiek ez bultzatzea da Errusia SWIFTetik ez ateratzeko eman duten argudioetako bat.
Aurrekaririk izan al da?
Bai. 2012an, Irango bankuek SWIFTerako sarrera galdu zuten, Europako Batasunak programa nuklearrarengatik jarritako zigorrak direla eta. Dirutza galdu zuen Iranek. 2016an altxa zen debekua, baina 2018an berriro ezarri zen, AEBek Iranen petrolio esportazioak trabatu nahi izan zituenean.
Nork kontrolatzen du?
Belgikako kooperatiba batek sortu zuen eta hura da oraindik jabea. Belgikako Banku Nazionalak gainbegiratzen du, Europako Banku Zentralaren, AEBetako Erreserba Federalaren, Japoniako Bankuaren eta beste banku zentral handi batzuen laguntzarekin. | ||
2022-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/210123/irribarria-eta-rezusta-finalerdietara.htm | Kirola | Irribarria eta Rezusta, finalerdietara | Iker Irribarria eta Beñat Rezusta finalerdietara sailkatu dira, Donostiako Atano III pilotalekuan Ezkurdia eta Tolosa garaitu ondoren. | Irribarria eta Rezusta, finalerdietara. Iker Irribarria eta Beñat Rezusta finalerdietara sailkatu dira, Donostiako Atano III pilotalekuan Ezkurdia eta Tolosa garaitu ondoren. | Joan eta etorriko partida jokatu zuten atzo Irribarria-Rezusta eta Ezkurdia-Tolosa bikoteek Donostiako Atano III pilotalekuan. Aramako aurrelariak eta Bergarako atzelariak abantaila handia izan zuten partidaren lehen zatian.
Aurretik joan ziren 15 tanto egin arte (15-9), baina ondorengo minutuetan markagailua irauli zuen Ezkurdia eta Tolosaren bikoteak (16-17). Ordutik aurrera, Irribarriaren eta Rezustaren alde jarri zen berriz ere markagailua, eta bost tantoko taka egin ondotik irabazi zuten norgehiagoka.
Horrenbestez, Gipuzkoako bikoteak finalerdietan jokatuko du Altuna-Martija eta Elezkano-Zabaleta bikoteekin batera. Gelditzen den azken plaza igande honetan jokatuko dute Laso-Imaz eta Peña-Albisu bikoteek. |
2022-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/210124/cuixartek-omnium-culturalen-lekukoa-pasatu-dio-antich-filosofoari.htm | Mundua | Cuixartek Omnium Culturalen lekukoa pasatu dio Antich filosofoari | Sei urte pasatxo egin du Cuixartek elkartearen buruan, eta helburuetako bat beteta utziko duela adierazi du: Espainiak erabaki ez dezan nork zuzenduko duen erakundea. Batzar nagusia du gaur Omnium Culturalek. | Cuixartek Omnium Culturalen lekukoa pasatu dio Antich filosofoari. Sei urte pasatxo egin du Cuixartek elkartearen buruan, eta helburuetako bat beteta utziko duela adierazi du: Espainiak erabaki ez dezan nork zuzenduko duen erakundea. Batzar nagusia du gaur Omnium Culturalek. | Katalanaren eta Kataluniaren aldeko Omnium Cultural elkartea batzar nagusia egiten ari da gaur, eta aldaketak erabaki dituzte zuzendaritzan. Jordi Cuixartek arduraren txanda pasatu dio Xavier Antich filosofoari. Hura zen kargurako aurkeztu den hautagai bakarra.
Cuixarti agur esateko eta hari omenaldia egiteko baliatu dute batzarra. Urtarrilean iragarri zuen ardura utziko zuela. Sei urte egin ditu kargu horretan, eta horietako lau preso eman ditu. Izan ere, 2017an behin-behinean espetxeratu zuten, urte bereko urrian egindako erreferendumari lotuta sedizioa egitea egotzita. 2019an bederatzi urteko kartzela zigorra eta beste hainbesteko inhabilitazioa ezarri zion Espainiako Auzitegi Gorenak. Harekin batera utzi du kargua Marcel Mauri, lehen presidenteordea. Erakundearen eleduna izan zen Mauri, Cuixart preso zen bitartean. Monica Terribas kazetariak hartu du Mauriren kargua. Pozik doala esan du Cuixartek, lortu duelakoan preso sartu zutenean bere buruari jarritako helburuetako bat: Espainiak ez zezala erabaki nork zuzentzen duen erakundea.
Erakundeko bazkideek telematikoki bozkatu dute. Hautagaien alde, edo zurian, bozkatu ahal zuten, ez, ordea, kontra. 21.758 bazkidek eman dute botoa, eta baiezkoa eman diote zuzendaritza berriari.
Antich filosofian doktore eta La Vanguardia egunkariko kolaboratzaile izan zen. Omniumeko kide da 2017tik. Azken urteotan elkarteko Eskubide Zibil eta Politikoen arloaren arduraduna izan da.
Haren ondoan, orain arte zuzendaritza taldeko hainbat kide egongo dira, eta beste batzuk sartuko dira: Joaquim Forn, David Fernandez, Natza Farre, Natalia Touzon, Dddac Amat eta Marc Sanjaume.
Antichen taldeak berak eratu du erakundearen plan estrategikoa datozen urteetarako, eta 2026ra arte egongo da agintean. Katalunia eraldatzeko bost ardatz ditu planak: indarkeriarik gabeko borroka eta desobedientzia zibila, hizkuntza, kultura, gizartearen kohesioa eta nazioarteko harremanak.
2015ean hartu zuen Omniumeko idazkari nagusi kargua Cuixartek, gerora Generalitateko presidente izango zen Quim Torraren ordez. Cuixartek esan izan du ez duela asmorik politikagintzan aritzeko, baina «ekintzaile bat» dela gaineratu du hainbatetan, eta Omniumen eta herrialdearen esanetara egongo dela aurrerantzean ere. Aurreko lanpostura itzuliko da, Guillem Agullo eskolara.
Izan ere, gazteak formatzeko eskola hori indartzea da zuzendaritzak datozen urteetarako jarri duen helburuetako bat. Beste batzuen artean daude antzerki sari bat eratzea, katalanezko ikus-entzunezkoak sortzea eta bultzatzea, eta haurrentzako katalanezko zinema zabaltzeko CineXic egitasmoa estreinatzea, edo hizkuntzaren inguruko adimen artifizialeko teknologiak elikatzeko testuak biltzea, AINA proiektuan.
Taldeak 11.240.000 euroko aurrekontua edukiko du. Elkarteak 51.830 bazkide zituen Cuixartek ardura hartu zuenean, 190.056 ditu orain, eta 2026rako, 380.000 eduki nahi ditu. Horrez gain, milioi erdiko pertsonen sarea ehundu nahi dute bazkideak, adiskideak eta laguntzaileak gehituta. |
2022-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/210125/trebinu-araban-sartzeko-eskaera-egin-dute-berriz-bizilagunek.htm | Gizartea | Trebiñu Araban sartzeko eskaera egin dute berriz bizilagunek | ‘Trebiñu Araba Da’ mugimendua aurkeztu dute, antolaketa administratibo «zentzugabeari» aurre egiteko. Erakundeei eta alderdi politikoei eskatu diete hitzetatik ekintzetara pasatzeko «behingoz». | Trebiñu Araban sartzeko eskaera egin dute berriz bizilagunek. ‘Trebiñu Araba Da’ mugimendua aurkeztu dute, antolaketa administratibo «zentzugabeari» aurre egiteko. Erakundeei eta alderdi politikoei eskatu diete hitzetatik ekintzetara pasatzeko «behingoz». | «Arabarrak gara; arabar sentitzen gara, bagarelako, Arabaren bihotzean bizi garelako». Trebiñuko herritarrek enklabea Araban sartzeko eskaera egin dute, beste behin. Orain duten administrazio antolaketa «zentzugabea» eta «irrazionala» dela iritzi diote, eta egoerari aurre egiteko Trebiñu Araba Da mugimendua berrabiarazi dute. Dozenaka norbanako eta eragilek egin dute bat aldarrikapenarekin, eta ohartarazi dute lan egingo dutela harik eta «eskubide osoz» arabartzat aitortzen dieten arte. «Ez gara geldituko orain dugun egoera juridiko-administratiboa amaitu arte».
Gaur goizean egin dute herri mugimenduaren aurkezpena, Trebiñuko herriko plazan. Elkarretaratzean irakurri duten manifestuan, bizilagunek salatu dute egungo egoera «anakronikoa, antidemokratikoa eta antinaturala» dela. Eta argi utzi dute agortuta dagoela «historian zehar pilatutako arazoei» aurre egiteko erabili izan den «hitzarmenen bidea». «Hitzarmen horiek ez dituzte gure premia guztiak betetzen, eta, horrenbestez, ezin dira behin eta berriz luzatu», ohartarazi dute.
Hain zuzen, pandemiaren kudeaketa jarri dute horren adibidetzat. Herritarren hitzetan, birusaren hedapenari aurre egiteko erabakiek agerian utzi dute oraingo administrazio antolaketa «oztopo bat» dela zeinbat neurri eta arau ezartzeko. «Estatuak berak egiaztatu du errealitatea», adierazi dute. Izan ere, salatu dute araubide orokorraren «salbuespena» egin eta «adabakiak» jarri arren, «zuloak» azaldu direla antolaketan.
«Alde batetik, Gaztela eta Leonek beretzat hartzen zuen merkataritza eta ostalaritza arautzeko eskumena. Segurtasun publikoko eskumenak, ordea, Euskal Autonomia Erkidegoari egokitu zaizkio. Eta, azkenean, eskumenen nahaste horren ondorioz, hemengo biztanleok ez genekien zeini erreparatu, esaterako, merkataritzaren ordutegiei dagokienez», gaitzetsi dute.
Hauteskundeen esanahia
Gaztela eta Leongo (Espainia) hauteskundeetan izandako abstentzioa ere izan dute hizpide bizilagunek. TrebinÌÂun %64,1ekoa izan da, eta, Argantzunen, aldiz, %59,59koa. Azpimarratu dute datuak esanguratsuak direla, eta esanahi bat dagoela horien atzean; izan ere, uste dute haien «interesekin» loturarik ez duten hauteskundeak izan direla, eta aukera politikoak ez datozela bat enklabearen soziologiarekin. «Ezin ditugu hautatu, prekarioan bada ere, gure interesen zati handi bat kudeatzeko ardura duten ordezkari politikoak».
«Ez dugu ezer Burgosen eta Gaztela eta Leonen aurka», azpimarratu dute bizilagunek, baina gaitzetsi dute zerbitzu gabezia pairatzen dutela egunero arlo guztietan. Hori dela eta, antolaketa administratiboa aldatzeko eskaera berretsi dute. Eta, bereziki, erakundeei eta alderdi politikoei galdegin diete «behingoz» hitzetatik ekintzetara pasatzeko, eta enklabearen auziari «behin betiko» aterabidea errazteko. Herritarrei ere mugimenduarekin bat egiteko deia luzatu diete. |
2022-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/210126/osakidetzaren-etorkizuna-jokoan-dela-ohartarazi-dute-sindikatuek.htm | Gizartea | Osakidetzaren «etorkizuna» jokoan dela ohartarazi dute sindikatuek | Osasungintza publikoaren alde, manifestazio jendetsuak egin dituzte Bilbon, Donostian eta Gasteizen. Astelehenean Osakidetza osoan deitutako greban parte hartzera deitu dute SATSE, ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek. | Osakidetzaren «etorkizuna» jokoan dela ohartarazi dute sindikatuek. Osasungintza publikoaren alde, manifestazio jendetsuak egin dituzte Bilbon, Donostian eta Gasteizen. Astelehenean Osakidetza osoan deitutako greban parte hartzera deitu dute SATSE, ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek. | Osakidetzarako inbertsio handiagoa eta baliabide zein langile gehiago eskatu dituzte gaur, Bilbon, Donostian eta Gasteizen eguerdian egindako manifestazioetan. SATSE, ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek deituta, greba egin zuten atzo lehen mailako arretan, eta lanuzte «arrakastatsuaren» ondoren, osasungintza publikoaren aldeko mobilizazioetara batu dira herritarrak. Astelehenean, berriz, Osakidetza osoan egingo dute greba. «Osasun sistema publikoaren etorkizuna dago jokoan: lan baldintza duinik gabe ez dago kalitatezko osasun arretarik; mobilizatzeko garaia da», ohartarazi dute sindikatuek.
Bilbon, Jesusen Bihotza plazatik abiatu da manifestazioa. Nik bai sinesten dut osasun publikoan! Lan baldintza duinen alde izan da lelo nagusia, baina pankarta gehiago atera dituzte protestara, Osakidetzaren barruan dauden lan gatazka ugariren adierazle: Gurutzetako larrialdietako langileak, Transfusio eta Giza Ehunen Euskal Zentrokoena, lehen mailako arretako beharginena... Azken egunotan gizarte eragile ugarik egin dute bat Osakidetzako langileen mobilizazioekin, baina martxetan bereziki presente egon da pentsiodunen mugimenduak.
Sindikatuetako ordezkariek eskertu egin dute gizartearen sostengua, eta pozik agertu dira atzoko grebarekin: «Jarraipena izugarria izan zen, hiru lurraldeetan, kategoria guztietan eta egun osoan; baina Osakidetzak ESIei agindu zien jarraipenaren daturik ez ematea. Langileek argi eta garbi esan dute ezin dutela gehiago jasan egoera hau, eta gizartea gure alboan dago», esan du SATSEko bozeramaile Amaia Mayorrek. ELAko kide Esther Saavedraren iritziz, «Osakidetzaren egoera larriaren adierazle izan zen» ostiraleko lanuztea: «Langileen egoera prekarioa islatu zen. Konponbideak premiazkoak dira. Bestela, mobilizatzen jarraituko dugu; sindikatuok argi dugu, eta Osasun Sailak ere badaki».
CCOOko ordezkari Iñigo Garduñok gogora ekarri du «COVIDa aitzakia hartuta» hainbat zerbitzu murrizten ari direla: «Zentroak eta larrialdiak ixten ari dira, edo, berriki jakin dugunez, Basurtuko ospitaleko kardiologiako kirofanoa. Herritar guztiei eragiten diete murrizketek». «Osakidetzaren prepotentzia» salatu du UGTko kide Ana Vazquezek: «Ez die inolako jaramonik egiten gure aldarrikapenei. Akituta gaude. Osakidetzak irakurketa objektibo bat egin behar du egun hauetako mobilizazioez». Sindikatu guztiek izan dute eskaera bat ahotan: Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Osakidetzako zuzendaritzak jarrera alda dezaten, eta edukiz bete dezaten mahai sektoriala. Vazquez negoziatu beharraz mintzatu da, baina adostutakoa betetzeaz ere bai: «Uztailean sinatu genuen garapen profesionala berreskuratzeko akordioa, eta oraindik ez dio kasurik egin langile guztiekin duen zor horri. Langileekiko eta mahai sektorialarekiko errespetua eskatzen dugu».
Herritarrekiko aliantza
Aldarri artean egin dute langileek eta herritarrek manifestazioaren bidea: «Osasun publiko kalitatezkoa», «Sailburu entzun, Osakidetza borrokan», «Diskurtso gutxiago, baliabide gehiago»... Bizkaia plazan bukatu da martxa, eta han ere, pankarta guztiak elkartzean, ozen oihukatu dituzte osasungintza publikoaren aldeko leloak. Amaierako ekitaldi politikoan, Saavedrarekin batera, Eneko Pascual LABeko kideak hartu du hitza. Langileek atzoko greban «sekulako indarra» adierazi izana txalotu du, eta dei egin die asteleheneko lanuztean parte hartzeko: «Greba handia izango da. Osakidetzak bere jarrera mugitu beharko du, horretara bultzatzen badugu. Mobilizazioa inoiz baino garrantzitsuagoa da».
Herritarrei ere mintzatu zaie Pascual: «Mobilizazio hauek ez dira soilik lan baldintzen ingurukoak. Langileok eta erabiltzaileak elkarrekin mobilizatzen ari gara gure osasun sistema publikoa hondatzen ari direlako; gure osasun sistema babestuko dugu, interes pribatizatzaileei aurre eginez, inork onura ekonomikorik izan ez dezan». Eta elkarlan hori zabaltzera deitu du: «Esku artean dugun aliantzaren helburua ez da soilik osasun publikoa defendatzea: pentsio, hezkuntza, osasun eta zaintza sistema duinak defendatuko ditugu». |
2022-2-26 | https://www.berria.eus/albisteak/210127/aukera-handia-galdu-du-alavesek.htm | Kirola | Aukera handia galdu du Alavesek | Alaves ez da gai izan Getaferi irabazteko, jokalari bat gehiagorekin aritu eta bi aldiz aurretik izan arren. Unalek deuseztatu egin ditu Escalante eta Edgarren golak | Aukera handia galdu du Alavesek. Alaves ez da gai izan Getaferi irabazteko, jokalari bat gehiagorekin aritu eta bi aldiz aurretik izan arren. Unalek deuseztatu egin ditu Escalante eta Edgarren golak | Dena alde izanagatik, garaipenak alde egin dio Alavesi Getaferen zelaian. Ordubetez aurkariak baino jokalari bat gehiago izan du, eta bi aldiz jarri da aurretik markagailuan. Itxura batean, nahikoa abantaila da hori futbol partida bat irabazteko. Alferrik izan da, ordea. Enes Unalek ezerezean utzi ditu Escalantek eta Edgarrek sartutako golak, bi artelanekin. Nahikoa lan du Alavesek irabazteko, batik bat etxetik at, eta horren erakusgarri gorena izan da gaurko norgehiagoka.
Indarge ekin dio partidari, Getafek ez bezala. Hasi orduko gogor oldartu dira etxekoak, eta erauntsiari doi-doi eutsi diote arabarrek. Barkatu egin ditu Getafek: lehenik, Maksimovicek oker errematatu du buruz, bakarrik egon arren; eta geroago, Sandrok area barruan jaurtitzeko aukera kendu dio Olivera taldekideari, Damianek eskuinetik barneraldi sakona egin eta atzerantz intentzio maltzurrez erdiratu ondoren.
Taldea sendotu egin da lehen ordu laurdena igarota. Orekatzera egin du partidak, eta Getaferen ate ingurura hurbiltzen hasi da Alaves, geldikako jokaldien bidez. Hain zuzen ere, korner baten ondoren gola egin du Lejeunek, baina baliorik gabea izan da, frantziarra jokoz kanpo zegoelako. Neurketa arabarren aldeko joera ari zen hartzen, eta 32. minututik aurrera jokalari bat gehiagorekin jokatu dute. Cuencak iltzeak sartu dizkio Edgarri, eta VARaren deia jaso ostean, Jaime Latrek zelaitik kanporatu du Getafeko atzelaria.
Atsedenaren atarian hartu du aurrea Alavesek, suspense eta guzti. Escalantek bikain baliatu du Duarteren erdiraketa neurtua, bigarren lerrotik arean sartu eta buruz baloia sareetara bidalita. Argentinarra jokoz kanpo zegoela iritzi dio epaileak hasiera batean, baina haren erabakia zuzendu dute VARean. «Zorioneko bideo-epailea», pentsatuko zuten Alavesen zaleek.
Zorigaitza, berriz, Unalek ekarri die. Partida erotu egin da bigarren zatian, eta turkiarrak zoramena piztu du harmailetan, fantasiazko bi golekin. Lehena 54. minutuan sartu du, korner batean. Zailtasun handiko burukada batekin gainditu du Pacheco. Alavesen erantzuna berehalakoa izan da, hurrengo jokaldian 1-2koa egin baitu Edgarrek, berriz ere Duarteren erdiraketa zehatz bat baliatuz. Gero barkatu egin du Joseluk. Eta halako batean, ezerezetik urrea atera du Unalek, hegaletik egindako sasi erdiraketa batekin. Hala, sasitan katigatuta utzi du Alaves. |
2022-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/210162/bertan-behera-utzi-dute-gatibuk-anoetan-egin-behar-zuen-emanaldia.htm | Kirola | Bertan behera utzi dute Gatibuk Anoetan egin behar zuen emanaldia | «Sare sozialetan eta komunikabideetan sortu den zalaparta ikusita, Reale Arenan eskaintzekoak ginen kontzertua bertan behera uztea erabaki dugu Gatibuk eta Realak», adierazi du taldeak. | Bertan behera utzi dute Gatibuk Anoetan egin behar zuen emanaldia. «Sare sozialetan eta komunikabideetan sortu den zalaparta ikusita, Reale Arenan eskaintzekoak ginen kontzertua bertan behera uztea erabaki dugu Gatibuk eta Realak», adierazi du taldeak. | Azkenean, Gatibuk ez du Anoetako giroa berotuko gaur arratsaldean. Izan ere, Gernikako (Bizkaia) musika taldearen emanaldiaren iragarpenak berak berotu zuen giroa: hainbat zalek emanaldi horren aurka egin zuten sare sozialetan, eta jopuntuan jarri zuten, nagusiki, Alex Sardui abeslariak aurten Anoetan jokatutako derbian ustez izandako jarrera.
Sardui Athleticzalea da, eta Anoetara Iñigo Martinez Realeko jokalari ohiaren kamiseta batekin joan zen urriaren 31n, lehen itzulian Realak eta Athleticek jokatu zuten neurketara. Sareetan zabaldu den irudi batean, zutik ageri da Sardui, itxuraz Realeko zale batzuekin ika-mikan.
Azken egunetan, etengabea izan da gaiaren inguruko eztabaida zaleen artean: athleticzale batek ez lukeela Anoetan kantatu beharko, baietz, halako ikuskizunak ez direla egokiak, Sarduiren jarrera probokatzailea izan zela derbian... denetariko mezuak irakurri ahal izan dira, eta askok babesa ere adierazi diete Sarduiri eta taldekideei. Gehienei «lotsagarria» edo «penagarria» iruditu zaie gertatutakoa.
Realak, xehetasunik eman gabe, adierazi du «erabaki bateratua» izan dela emanaldia bertan behera uztea. Gatibuk, berriz, «euskal zaleak ez banatzeko» erabakia izan dela azaldu du. Orain arte, aurtengo denboraldian, Gorka Urbizuk eta Xabi Solanok abestu dute Anoetan. |
2022-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/210163/inaki-errastik-eta-eneko-azkaratek-ondarroan-jarraituko-dute-2023an-ere.htm | Kirola | Iñaki Errastik eta Eneko Azkaratek Ondarroan jarraituko dute 2023an ere | Taldeak aurtengo traineru denboraldia hasi aurretik eman du albistearen berri. | Iñaki Errastik eta Eneko Azkaratek Ondarroan jarraituko dute 2023an ere. Taldeak aurtengo traineru denboraldia hasi aurretik eman du albistearen berri. | Konfiantza erakutsi die Ondarroako Arraun Elkarteak Iñaki Errastiri eta Eneko Azkarateri, gizonezkoen eta emakumezkoen traineruen entrenatzaileei. Oraindik falta da traineruen denboraldia hasteko, eta jada iragarri dute datorren denboraldian ere haiek izango direla euren taldeen entrenatzaileak.
«Eskerrik asko bioi proiektu honetan sinestearren. Denon artean lortuko dugu Ondarroako Arraun Elkartea merezi duen lekuan jartzea», idatzi du elkarteak bere sare sozialetan. |
2022-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/210164/zabalzaren-familia-aurrerapauso-handia-da-baina-bide-luzea-gelditzen-da-egiteko.htm | Politika | Zabalzaren familia: «Aurrerapauso handia da, baina bide luzea gelditzen da egiteko» | Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak omendu dute Mikel Zabalza, Orbaizetan. Asteon, Jaurlaritzak biktima gisa aitortu du Zabalza. | Zabalzaren familia: «Aurrerapauso handia da, baina bide luzea gelditzen da egiteko». Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak omendu dute Mikel Zabalza, Orbaizetan. Asteon, Jaurlaritzak biktima gisa aitortu du Zabalza. | «Aurrerapauso handi bat». Hori da, Mikel Zabalzaren senideen iritziz, Eusko Jaurlaritzak hura estatu indarkeriaren biktima izan zela aitortzea. Hala esan dute gaur, Orbaizetako Lorentxo baserrian (Nafarroa), Eusko Jaurlaritzako eta Nafarroako Gobernuko ordezkariekin batera egin dioten omenaldian.
Han izan dira, besteak beste, Beatriz Artolazabal Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politikako sailburua, Juana Balmaseda Balorazio Batzordeko presidentea, Ana Ollo Nafarroako Herritarren Harremanetarako kontseilaria, Orbaizetako Udaleko ordezkariak eta Nafarroako herriko eta Donostiako Mikel Gogoan taldeek ere.
12/2016 legearen gerizpean, Zabalzaren senitartekoek Jaurlaritzara jo zuten aitortza eske, legearen xedea baita «motibazio politikoko indarkeriaren testuinguruan giza eskubideen urraketak jasan dituzten biktimei errekonozimendua eta erreparazioa» ematea. Eskariak aztertzeko ardura duen Balorazio Batzordeak aldeko ebazpena argitaratu zuen ostiralean, eta, horrela, Eusko Jaurlaritzak biktima gisa aitortu du Zabalza, senideei legez dagokien kalte ordaina pagatzearekin batera.
Zabalzaren senitartekoek esan dute euren helburu nagusia euren anaiari buruz «egia jakitea» dela: «Ezin dugu orria pasa egiarik ez badago». Gehitu dute torturak «berriz ez errepikatzea» espero dutela.
59 orrialde
Balorazio Batzordeak aho batez proposatu zuen Zabalza biktima gisa aitortzea eta kalte ordaina zortzi anai-arreben artean banatzea. Era berean, ostiralean, Jaurlaritzari eta Eusko Legebiltzarrari eskatu zien Zabalza sartzeko «biktima dela aitortzeko eta bidegabeko sufrimendua jasan zuela aintzatesteko jarduera indibidual eta kolektibo guztietan». Alabaina, bi erakundeei gomendatu zien hori bera eska diezaietela Espainiako erakundeei, «haiek ere norabide berean jardun dezaten, kontuan hartuta zer-nolako erantzukizuna izan zuten segurtasuneko indar eta kidegoek aztertutako gertaeretan».
Izan ere, Balorazio Batzordeak 59 orrialdetan bildu ditu Zabalzaren auziari buruzko gertakariak eta balorazioak, eta argia da ondorioetan: «Batzorde honek [...] uste sendoa du, aski funtsatuta, baieztatzeko heriotza eragin zuen giza eskubideen urraketa bateragarria dela Bidasoa ibaia ez den bestelako ingurune likido batean murgildu izanarekin edo asaldu makroskopikorik uzten ez duen bortxazko asfixia metodoren batekin». Adituek ondorioztatu dutenez, «egitatezko presuntzio sendoak daude uste izateko Mikel Zabalza atxilotu eta torturatu egin zutela, tratu eta zigor anker, gizagabe eta umiliagarriak jasan zituela, eta horren ondorioz hil zela».
Agirian, adituek testigantzak, garai hartako albisteak, peritu txostenak eta beste zenbait dokumentazio iturri bildu dituzte. Horietan oinarrituta, gogorarazi dute Zabalzak hemeretzi egun egin zituela desagertuta atxilotu zutenetik gorpua agertu zen arte, eta atxiloaldian ez zuela abokatuaren edo medikuaren arretarik jaso: «Atxilotuen sarrera-irteerak edo ibilgailuen mugimenduak jasotzeko erregistro libururik ere ez da azaldu». Gainera, Polizia instantziei Zabalza non zegoen galdetzen hasi zitzaienean, Guardia Zibilak «ez zuen ezertan lagundu», eta, are, «ikerketa oztopatu baino ez zuen egin, eta, horren ondorioz, gertatutakoari buruzko ikerketa ez zen izan ez azkarra, ez sakona, ezta eraginkorra ere».
Horregatik, Guardia Zibilaren bertsioa —Zabalzak ihes egin zuela eta Bidasoa ibaian ito zela— «ez da inondik ere onargarria» adituentzat. Adibideak ere jarri dituzte hori argudiatzeko, «zalantzagarriak diren beste hainbat gauza» zerrendatuta: esaterako, gorpuak ibaian egotean izango lituzkeen «hozkadarik edo arrastatzeagatiko urradurarik» ez izatea edota haren alkandora osorik agertu izana. «Ondorioztatu dugu Mikel Zabalzaren bat-bateko ihesaren hipotesia oso inprobablea dela, sinestezina ez esateagatik, eskura ditugun datu guztien argitan», Balorazio Batzordeak azaldu zuenez. |
2022-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/210165/laso-eta-imaz-binakako-txapelketako-finalerdietara.htm | Kirola | Laso eta Imaz, Binakako Txapelketako finalerdietara | Aise hartu dituzte mendean Peña II.a eta Albisu (22-10). Eusko Label txapelketako finala Zelaiak eta Lopezek irabazi dute (22-11). | Laso eta Imaz, Binakako Txapelketako finalerdietara. Aise hartu dituzte mendean Peña II.a eta Albisu (22-10). Eusko Label txapelketako finala Zelaiak eta Lopezek irabazi dute (22-11). | Altuna III.a-Martija, Elezkano-Zabaleta, Irribarria-Rezusta eta Laso-Imaz. Lau bikote horiek sailkatu dira Binakako Txapelketa nagusiko finalaurreko ligaxkarako. Lehen biak aurretik sailkatuta zeuden; ostiralean lortu zuten hirugarren txartela Irribarria-Rezustak; eta gaur poltsikoratu dute laugarrena Laso-Imazek. Gasteizko Ogeta pilotalekuan 22-10 hartu dituzte mendean Peña II.a eta Albisu, eta haiek izango dira Baikoko bikote bakarra.
Datorren larunbatean hasiko dute ligaxka: Labriten (Iruñea) jokatuko dute Irribarria-Rezustak eta Laso-Imazek. Igandean, berriz, Bilboko Bizkaia pilotalekuan aurrez aurre izango dira Altuna III.a-Martija eta Elezkano-Zabaleta.
Zelaia eta Lopez txapeldun
Gaur jokatu da, Azkoitian (Gipuzkoa), Eusko Label Txapelketako finala, eta Madalen Etxegarai Zelaia eta Olatz Ruiz de Larramendi Lopez nagusitu dira. 22-11 irabazi diete Iera Agirre Iturriagari eta Uxue Oses Egañari. 4-5 hasi dira aurretik Iturriaga eta Egaña, baina ondoren neurketa hautsi dute irabazleek.
Promozio txapelketan Rodrigez eta Mondragon II.a nagusitu dira Santos eta Urrizaren aurka (22-16). |
2022-2-27 | https://www.berria.eus/albisteak/210166/txuri-urdinentzat-izan-da-derbia.htm | Kirola | Txuri-urdinentzat izan da derbia | Aritz Elustondok 51. minutuan sartutako gol batek erabaki du gipuzkoarren eta nafarren arteko partida. Lehen zatia oso taktikoa izan da, eta bigarrenean apur bat gehiago jo dute bi taldeek erasora. | Txuri-urdinentzat izan da derbia. Aritz Elustondok 51. minutuan sartutako gol batek erabaki du gipuzkoarren eta nafarren arteko partida. Lehen zatia oso taktikoa izan da, eta bigarrenean apur bat gehiago jo dute bi taldeek erasora. | Partida oso parekatu baten ostean, Realarentzat izan da garaipena, Anoetan, Osasunaren aurkako derbian. Hala, txuri-urdinek azken bi porrotek utzitako aho zapore garratza gozatu ahal izan dute. Gorrotxikoek, berriz, ezin izan diote etekina atera jokatutako partida taktikoari. Aritz Elustondorena izan da partidako gol bakarra 51. minutuan.
Imanol Alguacilek goitik behera aldatu du hamaikakoa, eta Ander Martin, Nais Djouahra eta Jon Pacheco gazteei eman die hasieratik jokatzeko aukera. Gainera, Asier Illarramendik lehen minutuak jokatu ditu Ligan, eta Gorosabel ezker hegalean aritu da; Elustondo, berriz, eskuinean. Jagoba Arrasatek, kontrara, ohiko jokalarien alde egin du. Nafarrek etxeko taldeari utzi diote baloi jabetza, baloi irteeran presioa egin, eta ahalik eta bizkorren min egiteko asmoz. Realak baloia izan bai, baina denboraldi honetan partida askotan gertatu bezala, ezin minik egin. Joko zuzena egin ezinik.
Lehen zati horretan aukera argiena Ander Martinek area kanpoaldetik egindako jaurtiketa izan da. Baina Sergio Herrerak ondo aldendu du. Osasunak, berriz, lehen zatia amaitzear zela izan du aukera bakanetako bat. Chimy Avilak erdiraketa ona egin du, bigarren zutoinean bakarrik zegoen Ruben Garcia. Buruz errematatzeko aukera paregabea zuen, baina nahiago izan du Budimirri utzi baloia. Hark ez du asmatu.
Elustondoren gola
Bigarren zatian joko apur bat erasokorragoa ikusi da. 51. minutuan iritsi da etxekoen gola. Korner batean Silvak baloia utzi dio Gorosabeli. Hark erdiraketa ona egin du, eta hainbat aldaratzeren ostean, Isaskek baloia utzi dio buruz Aritz Elustondori, eta beasaindarrak ederki baliatu du aukera.
Osasunak gora egin behar zuen, eta hala egin du. Hegaletatik ahalegindu da min egiten, eta Nacho Vidalek gertu izan du berdinketa. Baina haren errematea langatik gertu joan da. Reala ere aldea handitzeko moduan izan da, baina ez Isakek, ezta Oiartzabalek ere, ez dute asmatu.
Azken 10 minutuetan Osasunak atzean sartu du Reala, eta alboetako erdiraketen bidez lortu du Remiroren atera gerturatzea. Baina ez du berdinketa lortu. 90. minutuan Matheu Lahoz epaileak balio gabe utzi du Nacho Vidalen gol bat, jokoz kanpoko bat tarteko. Realak seigarren partida irabazi du denboraldi honetan 1-0eko emaitzarekin Anoetan, Etxean jokatutako hamahiru partidetatik hamarrean amaitu du golik jaso gabe, eta asteazkenean atzeratutako ligako neurketa jokatuko du Mallorcan. Osasunak, berriz, larunbatean jokatu du Vila-realen kontra. |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210167/emakume-bat-taldean-bortxatu-dute-barakaldon-eta-bi-lagun-espetxeratu-dituzte.htm | Gizartea | Emakume bat taldean bortxatu dute Barakaldon, eta bi lagun espetxeratu dituzte | Beste bi lagun ere ikertzen ari da Ertzaintza. Sexu erasoan parte hartzea eta indarkeriaz lapurtzea egozten diete. Igande goizaldean egin dute erasoa. | Emakume bat taldean bortxatu dute Barakaldon, eta bi lagun espetxeratu dituzte. Beste bi lagun ere ikertzen ari da Ertzaintza. Sexu erasoan parte hartzea eta indarkeriaz lapurtzea egozten diete. Igande goizaldean egin dute erasoa. | Ertzaintzak eta Barakaldoko (Bizkaia) Udaltzaingoak 20ko gizon bat eta 23 urteko beste bat atxilotu zituzten igande arratsaldean; goizaldean emakume bat taldean bortxatzea egozten diete, eta indarkeria erabiliz lapurreta egitea. Zabalik jarraitzen du ikerketak, eta Ertzaintzak jakinarazi du beste bi lagun ere ikertzen ari dela. Gaur arratsaldean utzi dituzte atxilotuak epailearen esku, eta hark agindua eman du Basauriko kartzelan sartzeko.
Poliziak atzo 06:30 aldera izan zuen erasoaren berri. Eraso egin diotenaren arabera, kalean gainera etorri zaizkio zenbait gizon, atari batean sartu dute, eta han bortxatu dute. Ondoren, sakelakoa eta zorroa lapurtu dizkiote.
Gertatutakoaren berri izan bezain pronto zabaldu du ikerketa Ertzaintzak. Hala, arratsalde hasierarako atxilotu dituzte bi gizon.
Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak gaitzetsi egin du erasoa Twitter bidez: «Oraindik ere albisteak hunkituta nauka, eta gogor gaitzesten dut azken orduetan Barakaldon emakume gazte batek salatutako taldeko sexu erasoa. Bide batez, gure Saileko baliabide guztiak biktimaren eskura jarriko ditut», idatzi du.
Barakaldoko Udalak erasoa gaitzetsi du, eta herri akusazio gisa aurkeztuko da auzian, ziurtatzeko «norbaitek badaezpadako espetxealdia eskatuko duela akusatuentzat». Argitan-ek Bide Onera plazan elkartzera deitu du bihar iluntzerako (19:00), eta udalak bat egin du protestarekin: herritarrei dei egin die parte hartzeko. |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210168/indarkeria-zantzuak-dituen-gizon-baten-hilotza-aurkitu-dute-usurbil-eta-donostia-artean.htm | Gizartea | Indarkeria zantzuak dituen gizon baten hilotza aurkitu dute Usurbil eta Donostia artean | Andatza mendiaren inguruetan aurkitu dute hilotza. Ertzaintza gertaera ikertzen ari da; kasuak kriminalitate zantzuak dituela aurreratu du. | Indarkeria zantzuak dituen gizon baten hilotza aurkitu dute Usurbil eta Donostia artean. Andatza mendiaren inguruetan aurkitu dute hilotza. Ertzaintza gertaera ikertzen ari da; kasuak kriminalitate zantzuak dituela aurreratu du. | Atzo arratsaldean aurkitu zuten hilotza, Andatza mendiaren inguruetan, Usurbil (Gipuzkoa) eta Donostia artean. Paseoan ari zen herritar bat hurbildu zen, eta hilotza ikustean Ertzaintzari deitu zion.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren esanetan, indarkeria zantzuak ditu gizonezkoaren gorpuak.
Ertzaintza gertaera argitzeko ikerketa betean da dagoeneko, baina kasuak kriminalitate zantzuak dituela aurreratu du. |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210169/zortzi-euskal-presori-hirugarren-gradua-eman-die-jaurlaritzak.htm | Politika | Zortzi euskal presori hirugarren gradua eman die Jaurlaritzak | Zigorraren hiru laurdenak edo bi herenak betetakoak dira denak. AVT elkarteak fiskalari eskatu dio gradu progresio horiek aztertzeko. Mikel Otegi presoari sendagiria eman diote, bi astez erietxean egon eta gero. | Zortzi euskal presori hirugarren gradua eman die Jaurlaritzak. Zigorraren hiru laurdenak edo bi herenak betetakoak dira denak. AVT elkarteak fiskalari eskatu dio gradu progresio horiek aztertzeko. Mikel Otegi presoari sendagiria eman diote, bi astez erietxean egon eta gero. | Eusko Jaurlaritzako Justizia Zuzendaritzak hirugarren gradua eman die Basauriko (Bizkaia) eta Martuteneko (Donostia) espetxeetan dauden motibazio politikoko zortzi euskal presori, eta ukatu egin die beste 26ri, kartzeletako tratamendu batzordeek hala proposatuta. Jaurlaritzak iazko urrian hartu zuen bere gain espetxeak kudeatzeko eskumena, eta, harrezkero 150 presori gradua aldatzea onartua bazuen ere, motibazio politikoko presorik ez zegoen horien artean. Beraz, lehen zortziak dira orain hirugarren gradura igaroko direnak.
Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Egoitz Coto Etxeandia, Joseba Lerin Sanchez, Iñaki Garces Beitia, Unai Fano Aldasoro eta Ugaitz Perez Zorriketa presoak dira Basauriko espetxean zeudenak eta joan den ostiraleko lehen orduan hirugarren gradua eskuratu zutenak. Horiez gain, Martutenen preso daude Mikel Arrieta Llopis, Joseba Arregi Erostarbe eta Francisco Jose Ramada Estevez, eta ostiral eguerdian eman zieten gradu aldaketaren berri.
Cotok hirugarren gradurako aldeko proposamena jaso zuen Dueson zegoenean, baina Espainiako Espetxe Erakundeko Idazkaritza Nagusiak iazko uztailaren 28an iragarri zuen Basaurira bigarren graduan eramango zuela, Kantabriako Batzordearen proposamena babestu gabe. Hemeretzi urte daramatza espetxean, 2019az geroztik bigarren graduan sailkatuta zegoen, eta 2017an bete zituen zigorraren hiru laurdenak. Barakaldoko presoak urte amaieran beteko du zigor osoa.
Lerinek hamalau urte daramatza espetxean, eta Basauriko kartzelan zegoen iazko irailaren 11tik, Zueratik hurbilduta. 2020tik bigarren graduan sailkatuta, Berriozarkoak 2019an bete zuen zigorraren erdia.
Garcesek 23 urte bete ditu kartzelan, eta iazko udaberrian iritsi zen Basauriko espetxera, Zueratik. 2018tik bigarren graduan sailkatuta zegoen, irteteko hainbat baimen arrunt izan ditu, eta 2017an bete zituen zigorraren hiru laurdenak.
Fano Basauriko espetxean dago 2020tik, Almeriako espetxetik gerturatuta. Bizkaiko presondegian hirugarren gradua proposatu zioten 2021eko urtarrilean, eta erabaki hori babestu zuten Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak eta Espetxe Erakundeko Idazkaritza Nagusiak, baina fiskalaren errekurtsoak Auzitegi Nazionaleko Lehen Atalera eraman zuen espedientea, eta auzitegiak gradu progresioa ezeztatu zuen iazko irailaren 23an. Bigarren gradura itzuli zenez, berriro espetxeratu zuten. Larrabetzuko presoak hamahiru urte daramatza espetxean, eta zigorraren erdia 2018an bete zuen.
Perezek hemeretzi urte daramatza espetxean, eta Basaurin dago 2021eko maiatzetik, Logroñotik hurbildua izan ondoren. Galdakaoko presoak iazko abuztuan bete zituen zigorraren hiru laurdenak.
Arrietak 22 urte egin ditu espetxean, eta espondilartropatia kroniko seronegatiboa du. Gaixotasun larriak dituzten hemeretzi euskal presoetako bat da. Martutenera iristean, tratamendu batzordeak, duen gaixotasunagatik, hirugarren gradua eskatu zuen, eta Espetxe Erakundeko Idazkaritza Nagusiak iazko uztailaren 12an berretsi zuen proposamena. Berehala ireki zen baldintzapean aske uzteko espedientea, baina fiskaltza aurka agertu zen, eta ukatu egin zioten; ondorioz, hirugarren gradua eten zioten. 2020an bete zituen zigorraren hiru laurdenak.
Ramada joan den urtarrilean erietxeratu zuten, bihotzeko krisi bat tarteko. Gipuzkoako ospitalera eraman zuten urgentziaz. Sendagiria jasotzean, espetxera itzuli zen, eta han egon da harrezkero. Lehenago ere, iazko ekainean, Ramadak hirugarren gradura pasatzeko beste proposamen bat jaso zuen Martuteneko tratamendu batzordearen aldetik, baina Espetxe Erakundeak ez zuen ontzat jo. 2020aren hasieratik bigarren graduan dago; 21 urte daramatza espetxean, eta 2021ean iritsi zen Martutenera, Iruñetik. Irteteko hainbat baimen arrunt izan ditu, eta 2020an bete zituen zigorraren hiru laurdenak.
Arregik ere Martuteneko tratamendu batzordearen oniritzia jaso zuen hirugarren gradura pasatzeko, baina, eskumena Jaurlaritzaren esku geratzekoa zenez, Espainiako Espetxe Erakundeak ez zuen onartu. Oñatiko presoa 1992an atxilotu zuten; hilabete honetan bertan beteko ditu 30 urte kartzelan, eta 75 urte ditu. Patologia askotarikoak ditu, adinaren eta espetxealdiaren ondorioz. 2020tik bigarren graduan sailkatuta, Matuteneko kartzelara iritsi zen Asturiastik. Martutenen programatutako irteerak izan ditu, eta zigorraren hiru laurdenak beteta zeuzkan 2020an.
AVT, fiskaltzara
Beatriz Artolazabal Justizia, Berdintasun eta Gizarte Politikako sailburuak El Correo egunkarian eginiko elkarrizketa batean eman du gradu progresioen berri, baina ez du xehetasun gehiago eman; ikusteko dago gradu aldaketa hori zertan zehaztuko den ere.
AVT biktimen elkarteak, ordea, jakinarazi du gaur bertan Auzitegi Nazionaleko fiskaltzara joko duela, gradu progresio horiek aztertu ditzan. Azken asteetan, Auzitegi Nazionalak hirugarren graduan zeuden hiru preso itzularazi ditu kartzelara, fiskalaren eskaera aintzat hartuta: Iñigo Gutierrez, Unai Fano eta Jon Crespo. Kexu azaldu da Carlos Iturgaiz PPko Euskal Autonomia Erkidegoko presidentea ere. Sare sozialetan, salatu du Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak «albiste itxaropentsuak» ematen dizkiela «ETAko gaizkileei» eta «askatasunerako zilarrezko zubi» bat eraikitzen dietela «damutzen ez diren eta hilketak argitzen laguntzen ez duten hiltzaileei».
Bestela mintzatu da, ordea, Denis Itxaso Espainiako Gobernuak EAEn daukan ordezkaria. Radio Euskadin, eskatu du gradu aldaketak «despolitizatzeko» eta «profesionalei lan egiten» uzteko: «Askatasunaz gabetzen duten zigorrei [Espainiako] Konstituzioak ematen dien ikuspegi gizarteratzailea betetzeaz ari gara».
MIkel Otegiri, sendagiria
Etxerat-ek jakinarazi duenez, Mikel Otegi presoari sendagiria eman diote, bi astez erietxeratuta egon eta gero. Biriketako tuberkulosia atzeman zioten, eta ospitalean zegoen otsailaren 15az geroztik. Orain Iruñeko espetxera itzularazi dute, eta hiru astez bakartuta egon beharko du. Bere gaixotasunerako tratamenduak sei hilabete iraungo du.
Etxerat-en ustez, orain «beste aukera on bat» dago Otegi aske gera dadin: «Osasunerako eskubidea bermatu behar da, eta, gaixotasun larriak dituzten presoen eta 70 urtetik gorakoen kasuan, haien kondenak eten behar dira». |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210170/errusiaren-arma-nuklearrak-laquoalerta-berezianraquo.htm | Gizartea | Errusiaren arma nuklearrak, «alerta berezian» | Mendebaldearen «adierazpen erasokorrengatik» hartu du neurria Vladimir Putin Errusiako presidenteak. Joan zen astean, ohartarazpena egin zion Ukrainako inbasioaren kontra egiteko asmoa duen orori. Bielorrusiak bertan behera utzi du neutraltasun nuklearra. | Errusiaren arma nuklearrak, «alerta berezian». Mendebaldearen «adierazpen erasokorrengatik» hartu du neurria Vladimir Putin Errusiako presidenteak. Joan zen astean, ohartarazpena egin zion Ukrainako inbasioaren kontra egiteko asmoa duen orori. Bielorrusiak bertan behera utzi du neutraltasun nuklearra. | Disuasio indarrak «alerta berezian» jarri zituen atzo arratsaldean Vladimir Putin Errusiako presidenteak, horien artean herrialdearen arma nuklearrak. Defentsa Ministerioari eta Armadaren buruari agindu die bonba atomikoak «borrokarako erregimen berezian» jartzeko. Horrek ez du esan nahi berehala erabiltzeko asmoa duela, baina Mendebaldean ohartarazpen argi gisa hartu dute erabakia.
Joan zen ostegunean Ukrainako inbasioaren hasi eta hainbat herrialdetatik etorri zaion erreakzioaren aurrean eman du agindua Putinek. Ukrainari laguntza militarra ematea erabaki dute Mendebaldeko hainbat gobernuk, eta Errusiaren aurkako neurri ekonomikoak hartu dituzte, besteak beste Errusiako hegazkinei Europako Batasuneko aire eremua ixtea, eta Errusiako hainbat banku SWIFT nazioarteko saretik kanporatzea. NATOk tropak mugitu ditu, Errusiarekin muga duten aliantzako kide diren herrialdeetan.
Joan zen astean ohartarazpena egin zuen Putinek, inbasioa defendatzeko eginiko hitzaldian. Norbait Ukrainian haiek «oztopatzen saiatzen bada» ondorioak ikusiko dituela adierazi zuen, «zuen historian inoiz ikusi gabekoak».
Ameriketako Estatu Batuek gaitzetsi egin dute arma nuklearrak alerta egoeran jartzeko erabakia, «eskalada onartezina» dela esanez. Eta NATOko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek Putinen «erretorika arriskutsua» salatu du. Errusiako Novaia Gazeta kazetari kritikoko editore nagusi Dmitri Muratovek adierazi duenez, «Putinen hitzek gerra nuklearraren mehatxu zuzenaren soinua dute». Bakearen Nobel saridunak gaineratu duenez, Putinek hainbatetan esan izan du: «Errusiarik ez badago, zertarako behar dugu planeta?».
Errusiak du, gaur, arma nuklear gehien munduan. Denera, 1.625 buru nuklear ditu zabaldurik, eta beste 2.870 gordeta. Bonba atomiko estrategikoak batuta, 6.255 buru dira, Stockholmeko SIPRI bakerako ikerketa institutuaren kalkuluen arabera.
AEBek 1.800 buru nuklear dituzte zabalduta, baina, denera, Errusiak baino arma atomiko gutxiago ditu: 5.550.
Bielorrusiak atzo estatuaren neutraltasun nuklearra bertan behera uztea onartu zuen, konstituzioko zenbait artikulu aldatzeko egin zuen erreferendum batean. Egokitzapen horri esker, Errusiak bere arma nuklearrak jarri ahal izango ditu herrialde horretan, horretarako baimena ematen badiote. Hauteskunde Batzorde Zentralaren arabera, botoa eman duten bielorrusiarren %65,16k bozkatu dute horren alde, eta %10,07k kontra. Alexander Lukaxenko presidentearen oposizioa erreferendumaren aurka agertu zen.
Europako Batasunak esan du Bielorrusiak onartutako erabakia oso arriskutsua dela: «Badakigu zer den Bielorrusiarentzat nuklearra izatea. Esan nahi du Errusiak bere arma nuklearrak jarriko dituela Bielorrusian eta bide hori oso arriskutsua da», esan du Europako Batasuneko Atzerri Politikarako buru Josep Borrellek. |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210172/lsquoantigone-edo-ezetzaren-beharrarsquo-k-irabazi-du-22-donostia-antzerki-saria.htm | Kultura | ‘Antigone edo ezetzaren beharra’-k irabazi du 22. Donostia antzerki saria | Joan den urtean Donostian taularatutako euskarazko antzerki obren artean hautatu dute. Antzerkiaren Nazioarteko Egunean jasoko du saria taldeak, martxoaren 27an. | ‘Antigone edo ezetzaren beharra’-k irabazi du 22. Donostia antzerki saria. Joan den urtean Donostian taularatutako euskarazko antzerki obren artean hautatu dute. Antzerkiaren Nazioarteko Egunean jasoko du saria taldeak, martxoaren 27an. | Antigone edo ezetzaren beharra antzezlanak irabazi du 22. Donostia antzerki saria, Donostiako Udaleko Euskara Zerbitzuak eta Donostia Kulturak antolatzen dutena. Gaur jakinarazi dutenez, Horman Poster kolektiboaren antzezlana saritu du epaimahaiak. Antigona tragedia klasikoaren bertsio garaikidea da obra, Xanti Agirrezabalak, Maite Aizpuruak, Matxalen de Pedrok eta Jon Ander Urrestik antzeztua, Igor de Quadraren zuzendaritzapean. Ez dira gutxi izan klasiko greziarra egokitu dutenak; euskaraz, baina, oholtza gainean interpretatu den lehen lana da. Antzerkiaren Nazioarteko Egunean, martxoaren 27an egingo dute saria banatzeko ekitaldia, Viktoria Eugenia antzokian, eta bertan taularatuko dute berriro obra. Epaimahaiaren esanetan, arrazoi askorengatik saritu dute antzezlana. Horman Poster konpainiak 12.000 euro eta Oaia Peruarenaren artelana jasoko ditu.
Kolektiboaren esanetan, Sofoklesen Antigona testutik eta beste bertsio garaikide batzuetatik –Jean Anouilh, Beltrolt Brecht, Maria Zambrano, Judith Butler, Slavoj Zizek, Jokin Zaitegi...– abiatuta sortutako proiektua da Antigone edo ezetzaren beharra. Boterearen inguruko galderak, kezkak eta hausnarketak eguneratu eta biltzen ditu, eta ariketa egin ikuslea gogoeta horietara bultzatzeko. Obraren estreinaldia 2020ko azaroan egin zuten, Bilboko Arriaga antzokian. Ez da izan antzezlana saritu duten aurreneko aldia: Azpeitiko Antzerki Topaketetan publikoaren saria irabazi zuen 2020an.
Antzezlanean gizartea zeharkatzen duten eta iraunkorrak diren gatazka etiko eta politikoak sakontzen dituzte, «tragedia grekoaren eta mitoen gaurkotzeko gaitasunaz baliatuta». Hala azaldu dute: «Feminismoaren eta pentsamendu desobedientearen mito politikoa berrikusi nahi izan dugu, obedientzia eta desobedientziaren arteko tarte laburra eta kontraesanak taularatuz». Boterea, obedientzia eta desobedientzia ditu ardatz obrak, beraz. Beharrezkotzat jo zuten prozesua euskaraz egitea.
Horman Posterrekoak dira Antigona euskaraz taularatzen lehenak, baina obra euskaraz irakurtzeko aukera bazen aurretik. Jokin Zaitegik Sofoklesen testua grekotik itzuli zuen 1946an, eta Mexikon argitaratu zuen, Antigone izenburuarekin. Bilboko antzerki konpainiako kideek haren bideari segitu diote, eta haiek ere Antigone hitza erabili dute, Antigona erabili beharrean. Tituluaren bigarren zatiarekin, «bertsio bat dela erakutsi» nahi izan dute. Antzezlanean askotariko hizkuntza eta elementu eszenikoak erabiltzen dituzte.
2021ean, helduentzako euskarazko hogei antzezlan eskaini zituzten Donostian, eta 45 emanaldi egin. Denera 6.609 ikusle joan ziren. Aitortu dute kopurua aurreikusi baino apalagoa izan dela, baina, hala ere, gustura agertu dira izandako harrerarekin.
Proiektu berriak
Oraindik sormen prozesuan dagoen arren, esku artean duten proiektu berria aurreratu dute Horman Poster kolektiboko kideek: Souvenir antzezlana. Azaroan estreinatuko dute obra, Arriaga antzokian. Azaldu dute kolonialismo estralurtarraren eta turismo espazialaren inguruko hausnarketa bat dela. |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210173/sexu-eraso-bat-salatu-dute-tolosan.htm | Gizartea | Sexu eraso bat salatu dute Tolosan | Ertzaintza ikertzen hasi da. Erasoa gaitzesteko elkarretaratzera deitu dute, biharko. | Sexu eraso bat salatu dute Tolosan. Ertzaintza ikertzen hasi da. Erasoa gaitzesteko elkarretaratzera deitu dute, biharko. | Tolosako Asanblada Feministak salatu duenez, 18 urteko emakume baten kontrako sexu erasoa izan da bart Tolosan (Gipuzkoa). Ertzaintzak ere baieztatu dio erasoa BERRIAri. Argitu duenez, salaketa bat jaso dute, eta ikerketa zabalik dago. Ez dute inor atxilotu.
Indarkeria matxistaren kontrako protokoloa abian jarri dute, eta erasoa gaitzesteko elkarretaratzera deitu dute. Bihar egingo dute, 19:00etan, udaletxearen aurrean, Tolosako Asanblada Feministak eta Euskal Herriko Emakumeen Mundu Martxak deituta. Tolosako Udalak bat egin du deialdiarekin, eta herritarrei joateko dei egin die. Horrez gain, adierazi du «baliabide guztiak» erasoa jasan duen emakumearen esku jarri dituela.
Biharko elkarretaratzean izango dira Gipuzkoako Foru Aldundiko bozeramaileak ere, Eider Mendoza bozeramaileak jakinarazi duenez. «Sexu eraso honen aurrean, beste behin ere, aski dela esan nahi dugu. Gipuzkoan ez du kabidarik biolentzia matxistak, adierazi du, ohar baten bidez. Halaber, festaren testuinguruan «berdintasunaren aldarria» mantendu beharraz mintzatu da: «Gizarte bizitzako ohitura eta jaiak berreskuratzen ari garen honetan, argi eta garbi diogu: aisialdiaz, festez eta harreman sozialez erabateko askatasunez gozatzeko eskubidea eta aukera izan behar dute emakumeek. Eraso sexistarik gabeko kale, auzo eta herriak nahi ditugu». |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210174/pablo-gonzalez-kazetaria-atxilotu-dute-polonian.htm | Mundua | Pablo Gonzalez kazetaria atxilotu dute Polonian | Ukrainako inbasioaren ondorioen berri ematen ari zen kazetaria, haren abokatu Gonzalo Boyek salatu duenez | Pablo Gonzalez kazetaria atxilotu dute Polonian. Ukrainako inbasioaren ondorioen berri ematen ari zen kazetaria, haren abokatu Gonzalo Boyek salatu duenez | Pablo Gonzalez kazetaria atxilotu dute Polonian, gerraren albo ondorioen berri ematen ari zela. Haren abokatu Gonzalo Boyek eman du atxiloketaren berri, sare sozialetan.
Jon Inarritu EH Bilduko diputatuak Gonzalezen atxiloketa salatu du Twitter bidez, «prentsa askatasunaren aurkako erasoa» dela nabarmenduta. Kazetariaren ongizatea bermatzeko eta berehala aske uzteko eskatu die Poloniako agintariei.
Pablo Gonzalez kazetaria da, Eslaviar Filologiako lizentziaduna, eta masterra du Ikasketa Estrategikoetan eta Nazioarteko Segurtasunean. Aditua da Ekialdeko Europako gatazketan. Zenbait hedabidetako berriemaile berezia izan da Ukrainako eta Karabakh Garaiko gerretan. Besteak beste, Naiz eta Público hedabideentzat eta Efe agentziarentzat lan egin du. |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210175/espainiako-inflazio-tasa-74-da-azken-33-urteetako-handiena.htm | Ekonomia | Espainiako inflazio tasa %7,4 da, azken 33 urteetako handiena | Bereziki elikagaiak, alkoholik gabeko edariak eta erregaiak garestitzeak eragin du igoera, baita argindarrak ere. | Espainiako inflazio tasa %7,4 da, azken 33 urteetako handiena. Bereziki elikagaiak, alkoholik gabeko edariak eta erregaiak garestitzeak eragin du igoera, baita argindarrak ere. | Espainian kontsumo prezioen indizea (KPI) %0,6 igo da otsailean, eta urte arteko tasa %7,4ra igo da, urtarrilean baino 1,3 puntu gehiago (%6,1). 1989. urtetik izandako daturik handiena da. Bereziki elikagaien, edari ez-alkoholdunen eta erregaien prezioen garestitzeak eragin du igoera. Baita argindarraren prezioak ere, 2021eko otsailarekin alderatuta gutxiago jaitsi baita.
INE Espainiako Estatistika Institutuak aurreratu du datua; aurrerago zehaztuko ditu erkidegoetakoak (martxoaren erdialdera), eta orduan ikusi ahal izango da zertan den Hego Euskal Herriko KPIa. Espero da joera bertsua izatea, hala ere. Urtarrilean %6,1 izan zen.
Datu aurreratuak iragartzen du otsailean azkartu egin dela prezioen igoera. Gai aldakorrenak, energia eta elikagai freskoak, kontuan hartu gabe osatzen den azpiko inflazioa sei hamarren igo da otsailean, eta %3 da tasa. Adierazle hori ere azken urteetako handienetakoa da, 2008tik ez baitu gainditu ehuneko hori.
Oinarri berriarekin kalkulatu dira datuak bigarren hilabetez; urtarrilean hasi ziren erabiltzen. |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210176/zelenskik-berehalako-prozedura-bat-eskatu-dio-ebri-ukraina-estatu-kide-bilakatzeko.htm | Mundua | Zelenskik «berehalako» prozedura bat eskatu dio EBri Ukraina estatu kide bilakatzeko | Von der Leyenek bezperan esan du Ukrainaren bat egitearen alde dagoela, baina ez du egutegirik zehaztu. Michelek azaldu du talde komunitarioko agintarien artean desadostasunak daudela auziaz. Europa ekialdeko zortzi estaturen buruek babestu dute eskaria. | Zelenskik «berehalako» prozedura bat eskatu dio EBri Ukraina estatu kide bilakatzeko. Von der Leyenek bezperan esan du Ukrainaren bat egitearen alde dagoela, baina ez du egutegirik zehaztu. Michelek azaldu du talde komunitarioko agintarien artean desadostasunak daudela auziaz. Europa ekialdeko zortzi estaturen buruek babestu dute eskaria. | Urteak dira Ukrainak EB Europako Batasunean sartu nahi duela, baina orain arte ez dute aurrerapauso handirik egin alor horretan. Errusiaren erasoak, baina, egoera alda lezake; edo hori iradoki dute, behintzat, egunotako adierazpenek. Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearentzat, ekialdeko bizilagunaren operazio militarrak ate bat ireki du EBko estatu kide bilakatzeko bidea azkartzeko, eta, hori baliaturik, talde komunitarioari eskatu dio «berehalako» prozedura bat abiatzeko. «Prozesu berezi bat behar dugu herrialdeak bat egiteko», adierazi du gaur goizeko agerraldian.
Zelenskiren iritziz, bere herrialdeak EBko estatu kide bilakatzeko «eskubidea irabazi» du, eta helburutzat jarri du «europarren alboan» egotea: «Ziur naiz posible dela hori egitea». Twitter sare sozialean idatzi duenez, Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidentearekin mintzatu da, eta bi agintariak «Ukrainaren defentsa gaitasunez, finantza laguntzaz eta EBko kidegoaz» aritu dira.
Europa ekialdeko zortzi herrialderen babesa jaso du Zelenskiren eskariak. Bulgariako, Eslovakiako, Esloveniako, Estoniako, Letoniako, Lituaniako, Poloniako eta Txekiar Errepublikako buruek gutun bat argitaratu zuten atzo, Ukraina batasunean berehala sartzeko eskaria babestuz.
Ukraina da EBtik kanpo nolabait gertuen egon den Sobietar Batasun ohiko herrialde bat. Elkartzeko akordioa hitzartua zuten, baina 2013ko azaroaren amaieran hori sinatzeari uko egin zion Viktor Janukovitxek, orduan Ukrainako presidente zenak. Harrezkeroztik, Europako Batzordeak erreformak eskatu dizkio Kievi bestelako pausorik eman baino lehenago: esaterako, oinarrizko eskubideei dagokienez, zuzenbide estatuan, ustelkeriaren eta krimen antolatuaren aurkako borrokan, mugetan eta antolakuntza ekonomikoan.
Eskaturiko aldaketa horiek guztiak egin ez dituzten arren, Zelenskik iradoki du Errusiari aurre egiteko moduetako bat dela Ukraina EBko estatu kide bilakatzea; haren iritziz, hori egitea baita «bidezkoena». Hilabeteotan, Ukrainako estatuburuak talde komunitarioko agintariei behin eta berriz eskatu die erantzun argi bat emateko auzi horren inguruan, baina orain arte ez du halakorik jaso.
«Europarrok jakitun gaude gure soldaduak gure herrialdearen alde ari direla borrokan. Eta, beraz, Europaren alde. Europako herrialde guztien bakearen alde, haurren bizitzaren alde, berdintasunaren alde, demokraziaren alde», adierazi du Zelenskik gaur goizeko agerraldian. Gerora, arratsaldean, talde komunitarioan sartzeko eskari bat sinatu du.
Von der Leyen atzo mintzatu zen Ukrainaren egoeraz, eta zera adierazi zuen Euronews kateari emandako elkarrizketa batean: «Gutako bat da, eta gurekin nahi dugu». Hori bai, Europako Batzordeko presidenteak ez zuen egutegirik zehaztu, ezta argitu ere Ukrainako estatuburuak eskatzen duen prozedura «azkar» hori sortuko duten.
«Badugu prozesu bat Ukrainarekin. Adibidez, bere merkatua merkatu bakarrean sartzearen inguruan. Energiaren alorrean ere badugu lankidetza estu bat. Hortaz, auzi askotan elkarrekin egiten dugu lan», esan zuen Von der Leyenek. Hori bai, herrialdea estatu kide bilakatzeaz, badirudi 27 estatuburuen eta gobernuburuen artean ez dagoela aho batezko iritzirik.
Europako Batzordeko iturriak aipatuz, Efe berri agentziak esan du estatu kide guztiak ez daudela «lerro berean»; Charles Michel Europar Kontseiluko presidentea agintariekin aztertzen ari da «zer eskaini» Ukrainari, estatuburuetako eta gobernuburuetako batzuk «arretatsu» izaten ari baitira. Hau da, desadostasunak daudela auziaz aritzean.
Hain justu, Frantziako BFMTV katean, Michelek jakinarazi du Zelenski «erregularki» gonbidatuko dutela Europar Kontseiluaren goi bilkuretara —EBko estatu kideetako agintariak elkartzen dira horietan—. Aldiz, Ukraina estatu kide bilakatzeaz, Europar Kontseiluko presidenteak adierazi du horri buruzko eztabaida izango dutela, baina ez du xehetasun gehiagorik eman.
Eskariaren oztopoak
Zelenskik eskatu duen prozedura azkarra ez da existitzen, eta, hortaz, berritasun esanguratsu bat izango litzateke Bruselak hori onartzea. Hori bai, gaur-gaurkoz, oso zaila dirudi estatu kideek baiezkoa ematea prozesu horri.
EBko estatu kide bilakatzeko prozesuan, hainbat maila zehaztu zituen talde komunitarioak, eta, gaur egun, Ukraina ez dago bigarrenean ere; horretan dauden herrialdeek «balizko hautagai» estatusa dute —Bosnia eta Herzegovinak eta Kosovok—, eta lehen mailan daudenak, berriz, «bat egiteko hautagaiak» dira.
Hau da, talde komunitarioan sartzeko prozesuan aurrera egiten ari diren herrialdeen artean Mendebaldeko Balkanetakoak daude, eta horiek ere gatazka larri bat jasandakoak dira. Gainera, urteotan Europako Batzordeak exijituriko zenbait pauso eman dituzte, horietako asko Ukrainak oraindik eman ez dituenak; hortaz, Kievi bidea azkartzeak gainontzeko hautagaien haserrea eragin lezake.
Gainera, EBko estatu kideetako agintari asko talde komunitarioa berriz ere zabaltzearen kontra agertu dira —oraingoz, behintzat—, azken hedapena «azkarregi» egin zela uste baitute. 2004an izan zen, eta hamar herrialde batu ziren: Eslovakia, Eslovenia, Estonia, Hungaria, Letonia, Lituania, Malta, Polonia, Txekia eta Zipre.
Harrez geroztik beste hiru sartu dira —Bulgaria, Errumania eta Kroazia—, eta bat, atera —Erresuma Batua—. |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210177/europako-batasunak-ukrainatik-ihesi-doazen-iheslari-guztiei-emango-die-babesa.htm | Mundua | Europako Batasunak Ukrainatik ihesi doazen iheslari guztiei emango die babesa | 2001. urtean onartu zuten direktiba bat baliatuko dute Ukrainatik iristen diren errefuxiatu guztiei gutxienez urtebetez babesa emateko. UNHCRren arabera, 500.000 iheslari baino gehiago dira jada. | Europako Batasunak Ukrainatik ihesi doazen iheslari guztiei emango die babesa. 2001. urtean onartu zuten direktiba bat baliatuko dute Ukrainatik iristen diren errefuxiatu guztiei gutxienez urtebetez babesa emateko. UNHCRren arabera, 500.000 iheslari baino gehiago dira jada. | Europako Batzordeak atzo erabaki historiko bat hartu zuen Ukrainako gerra dela eta. Lehen aldiz, hondamendi batetik ihesi doazen errefuxiatu guztiak hartuko dituzte Europako Batasuneko kide diren herrialdeek, eta gutxienez urtebeterako babesa emango diete; epe hori amaitzen denean, luzatzeko aukera izango dute. Nazioarteko Babeserako Zuzentaraua baliatuko dute horretarako. Direktiba hori Balkanetako gerren ostean onartu zuen EBk, 2001ean, Batasuneko kide ez diren estatuetatik ihesi doazenen beharrei erantzuteko, etxera itzuli ezin diren bitartean. Babesa duten bitartean, estatuek oinarrizko beharrak eskaini beharko dizkiete errefuxiatuei (elikadura, osasun zaintza, hezkuntza...), eta ahal dutenei lana egiteko baimena emango diete. Hogei urtean, ordea, ez dute erabili inoiz, ezta Siriako gerrak Europara ekarri dituen milioika pertsonei babesa emateko ere.
Europako Batasuneko Barne ministroek ezohiko bilera batean hartu zuten erabaki hori, Bruselan, eta ostegunean berretsi beharko dute, baina ziur dira aurrera aterako dela. «Nazioarteko Babeserako Zuzentaraua aktibatzeko garaia heldu da», esan zuen atzo Ylva Johansson EBko Barne komisarioak. «Horren aldeko gehiengo zabal bat egon da», adierazi du gaur Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroak.
UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren arabera, jada 500.000 baino gehiago dira Ukrainako gerratik ihesi alde egin dutenak; hau da, biztanleria osoaren ia %10. NBEren agentzia horren buru Filippo Grandik herrialde mugakideei eskatu die mugak zabaltzeko «babes eta segurtasun» bila doazen horiei. Ukrainako Gobernuak plazaratutako datuen arabera, 2014an Errusiak Krimeako penintsula anexionatu zuenetik eta urte berean Donbassko gerra piztu zenetik 1,5 milioi barne desplazatu daude herrialdean.
UNHCRk Twitterreko bere zenbait kontu ofizialen bidez zehaztu du 422.000 lagun inguru herrialde mugakideetara iritsi direla: Poloniara, Moldaviara, Errumaniara eta Hungariara, batez ere. Aintzat hartu behar da, gainera, agentziaren arabera 100.000 bat barne desplazatu direla. Horrekin guztiarekin lotuta, ohartarazi du ukrainarrei eragozten ari zaizkiela trenetara igotzea alde egiteko. Jasotzen ari den informazioa egiaztatzen ari da.
Antonio Guterresek Errusia Ukrainan egiten ari den «operazio militarren areagotzea» salatu du. NBEren idazkari nagusiak erakunde horren giza eskubideen batzordea irekitzeko nabarmendu duenez, horrek giza eskubideen urraketen «gorakada bat» ekarri du. Guterresentzat, NBEk Ukrainako herritar guztien ondoan agertu behar du «premia larriko» uneotan. Idazkari nagusiak azpimarratu du, gainera, erakunde horren taldeak Ukrainan daudela laguntza humanitarioa emateko eta giza eskubideen urraketek «okerrera» egin ez dezaten zaintzeko.
Salaketa Nazioarteko Justizia Auzitegian
Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak NBEren Nazioarteko Justizia Auzitegiari eskatu dio berehalako agindu bat eman dezala Errusiaren jardun militarra eteteko, «genozidioa» leporatuta. Ukrainako presidenteak uste du Moskuk genozidio kontzeptuaren esanahia «distortsionatu» duela erasoa justifikatzeko, eta, horrenbestez, horren ardura bere gain hartu behar duela. Justizia auzitegiak baieztatu du Ukrainaren salaketa jaso duela.
Nazioarteko justizian, gatazka armatu bat tartean dagoenean, gisa horretako salaketa bati lehentasuna ematen zaio, eta auzitegiko hamabost epaileek aztergai dituzten beste kasuak alboratzen dituzte behin-behinean. Orduan, gerta liteke Nazioarteko Justizia Auzitegiak kautelazko neurriak ezartzea datozen egunetan, Ukrainak eskatu bezala. Auzitegiak, ordea, ez du zehaztu noiz.
NBEren Genozidio Delitua Prebenitzeko eta Zigortzeko Konbentzioa (1948) oinarritzat hartuta egin du salaketa Kievek. Bai Ukrainak eta bai Errusiak sinatua dute hitzarmen hori; hortaz, Nazioarteko Justizia Auzitegiak kasua azter dezake. |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210178/asilo-eskaerek-behera-egin-dute-araba-bizkai-eta-gipuzkoan.htm | Gizartea | Asilo eskaerek behera egin dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoan | Eskaerak %44,1 murriztu ziren iaz, pandemiaren eraginez. Herritarren %86 harrera egitearen alde daude, baina ekiteko moduaren inguruko ikuspegi ezberdinekin. | Asilo eskaerek behera egin dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Eskaerak %44,1 murriztu ziren iaz, pandemiaren eraginez. Herritarren %86 harrera egitearen alde daude, baina ekiteko moduaren inguruko ikuspegi ezberdinekin. | Iaz 1.724 asilo eskaera erregistratu zituzten Araba, Bizkai eta Gipuzkoako administrazioek, aurreko urtean baino 1.361 gutxiago. COVID-19ak eta hari aurre egiteko neurriek eragin dute beherakada, Ikuspegi Immigrazioaren Euskal Behatokiak azaldu duenez. Erregistratutako eskaeren erdia inguru (%51) Bizkaian egin ziren; %31,8, Gipuzkoan; eta %17,2, Araban.
Araba, Bizkai eta Gipuzkoan erregistratutako asilo eskaera kopuruari dagokionez, hiru fase bereizten ditu Ikuspegik. 2006tik 2014ra bitarte, eskaera kopuru «nahiko txikiak» zenbatu zituzten administrazioek; urtean ehun inguru, batez beste. 2015etik aurrera, ordea, nabarmen egin zuen gora, 2019an orain arteko kopururik handiena erregistratu arte: 4.827 eskabide. Hortik aurrera, «nazioarteko migrazio fluxuek markatutako joerarekin bat eginez», eskaerek behera egin dute, pandemiak baldintzatuta. 2020an, %36,1eko beherakada erregistratu zuten, aurreko urtearekin alderatuta; iaz, berriz, %44,1ekoa.
Eskatzaileen ezaugarriei dagokionez, berriz, Ikuspegik adierazi du asilo eskatzaileen «kolektiboa apur bat maskulinizatuta» dagoela, %51,5 baitira gizonezkoak; izan ere, hiru lurraldeetan jatorri atzerritarra duten biztanleen %47,5 inguru dira gizonak. Jatorria aztertuz gero, berriz, hamarretik bederatzik Latinoamerika dute jatorri, %3,1ek Saharaz hegoaldeko Afrika, %2,4k Europako Batasunetik kanpoko Europako herrialderen bat, %1,7k Magreb, eta %1,3k Asia.
Horrek aldaketa nabarmen bat erakusten du 2015 arteko datuekin alderatuz gero: ordura arte Saharaz hegoaldeko Afrikatik iritsitakoak zirela eskatzaileen gehiengoa. «Lau urteren buruan, nabarmen hazi zen EAEn babes bila ari ziren Latinoamerikako pertsonen kopurua: 28 eskabide izan ziren 2015ean, eta 4.000 baino gehiago 2019an», argitu dute txostenean. Haien artean, Kolonbiatik, Venezuelatik eta Nikaraguatik iritsitakoak dira gehienak, eta, Ikuspegik azaldu duenez, «indarkeriaren gorakadarekin» eta «krisi politikoekin» lotura zuzena dute herrialde haietako biztanleen eskaerek.
Halere, eskatzaileen gehiengoak ez du bere helburua lortzen, «eskabide gehienak» ukatu egiten baitira. 2020ko datuak hartuta, Ikuspegik adierazi du kolonbiarren eskaeren %98 eta nikaraguarren %73,6 ezeztatu dituztela estatu mailan. Bestelakoa da, ordea, Venezuelatik iritsitakoen egoera. Haien artean, %97,9k lortu zuen bizileku baimena, «arrazoi humanitarioengatik».
Harreraren aldeko jarrera
Ikuspegiren barometroaren arabera, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarren gehiengoa (%86) asilo eskatzaileei harrera egitearen alde dago, baina izan beharreko jarreraren inguruko ikuspegi ezberdinekin: %35,2 «horiei inolako mugarik gabe harrera egitearekin» bat datoz, %29,8k uste dute «horiek jazartzen ari direla egiaztatzen bada egin behar zaiela harrera», eta %21k «kuoten araberako banaketa bat» defendatu dute. |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210180/bizkaiko-bulego-garbitzaileek-laquogreba-historikoraquo-batera-deitu-dute.htm | Ekonomia | Bizkaiko bulego garbitzaileek «greba historiko» batera deitu dute | Lan itunak negoziatzen ari dira, eta salatu nahi dute patronalak «papurrak» baino ez dizkiela eskaini. 12.000 langileri dagokie hitzarmen hori, eta sei eguneko lanuztea egingo dute. | Bizkaiko bulego garbitzaileek «greba historiko» batera deitu dute. Lan itunak negoziatzen ari dira, eta salatu nahi dute patronalak «papurrak» baino ez dizkiela eskaini. 12.000 langileri dagokie hitzarmen hori, eta sei eguneko lanuztea egingo dute. | Bizkaiko bulego garbitzaileek greba deialdi «historikoa» egingo dute lan itunaren negoziazioa desblokeatzeko. Sei egunetarako antolatu dituzte lanuzteak: martxoaren 31rako, apirilaren 26rako eta 27rako, eta maiatzaren 10erako, 11rako eta 12rako. ELAk, LABek, eta ESK-k deitu dute grebara, eta ia 30 urte dira Bizkaiko garbiketako gehiengo sindikalak ez zuela halako deialdirik egiten.
Lurraldeko azken ituna 2020ko abenduaren 31n amaitu zen, eta 11.271 langileri zegokien. Urteko soldatak ez dira 16.000 eurora iristen, eta asko dira hortik beherakoak, jardunaldi osoan ez dihardutelako. Sindikatuen eskaera 1.200 euro garbiko hamabost soldata dira; patronalaren eskaintza, berriz, KPIa urte arteko datua baino gutxiago igotzea da: %4,5 hiru urtean. Lehen urteko igoera eskaintza %0,5ekoa da, orduko 18 zentimoko igoera. Sindikatuek soldata arrakala ere salatu dute, bulegoetako garbikuntza sektore feminizatua delako eta kale garbitzaileek baino %45 gutxiago kobratzen dutelako. Kale garbiketan gizonezkoak dira gehienak.
Lan ituneko gatazkaz gain, gaur egun tokian tokiko hainbat gatazka daude Bizkaiko garbiketan. Besteak beste, Guggenheimeko garbitzaile batzuek bederatzi hilabete daramatzate greban, IMQk 90 garbitzaile kaleratu ditu, Deustuko Unibertsitatean eta epaitegietan grebaldiak egin dituzte, udal askotan... |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210181/ehz-festibala-uztailaren-1etik-3ra-iraganen-da-irisarrin.htm | Kultura | EHZ festibala uztailaren 1etik 3ra iraganen da Irisarrin | Euskal Herria Zuzenean festibalaren 26. aldia Irisarrin gertatuko da, uztailaren 1ean, 2an eta 3an. Baina, aitzin, topaketa goiztiarra finkatu dute antolatzaileek: martxoaren 26an, Miarritzen, 'Altsasu (gau hura)' dokumentala ikusteko, zuzendariekin solas egiteko eta gaualdia Mizanbu gaztetxean luzatzeko. | EHZ festibala uztailaren 1etik 3ra iraganen da Irisarrin. Euskal Herria Zuzenean festibalaren 26. aldia Irisarrin gertatuko da, uztailaren 1ean, 2an eta 3an. Baina, aitzin, topaketa goiztiarra finkatu dute antolatzaileek: martxoaren 26an, Miarritzen, 'Altsasu (gau hura)' dokumentala ikusteko, zuzendariekin solas egiteko eta gaualdia Mizanbu gaztetxean luzatzeko. | Euskal Herria Zuzenean festibalaren 26. aldiari Irisarrik (Nafarroa Beherea) eginen dio batzarri, hirugarren aldikoz, uztailaren 1ean, 2an eta 3an. Aitzin, neguaren partitzea eta udaberriaren jitearen ospatzeko, martxoaren 26an elkartuko dira festibalari eta laguntzaileak, Miarritzen.
«Azkenean, gibelean uzten dugu berriz negua, eta udaberriari gogotsu eginen diogu harrera. Hartza esnatu den bezala, EHZko laguntzaileak ere jaiki gara eta lanean hasi», iragarri dute antolatzaileek. Hala, dozena bat komisioetako kideek abiatu dute mende laurden pasa beteko duen aldi «ahaztezinaren» prestaketa: «Nazioarteko eta Euskal Herriko artistak, partaidetza berriak, ikusgarriak, mintzaldiak...», erran dute.
Karia horretara, Marc Parramon eta Amets Arzallusek zuzenduriko Altsasu (gau hura) dokumentalaren ikusteko parada izanen da, beraz, martxoaren 26an, Le Royal zinema aretoan, 17:00etan. Hala, «festibala Miarritzen loratuko» da.
Ondotik, egileekin solas egiteko tartea izanen da. Miarritzeko karriketan barrena joateko gonbita egin dute, «poteo alaituan», eta, azkenik, Mizanbu gaztetxean bururatuko da gaualdia. Aitzinatu dute ere «arratsean zenbait sorpresa izanen» direla. |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210182/errusiak-interes-tasak-bikoiztu-ditu-errubloari-eutsi-nahian.htm | Ekonomia | Errusiak interes tasak bikoiztu ditu, errubloari eutsi nahian | Banku zentralak %20ra igo ditu interes tasak, eta Moskuko Burtsaren jarduna eten du bihar arte. Mendebaldeak iragarritako zigor ekonomikoek gogor jo dute Errusiako finantza sistema, baina eragina dute Europan bertan ere. Putinek dibisak atzerriratzeko debekua ezarri die bere herritarrei | Errusiak interes tasak bikoiztu ditu, errubloari eutsi nahian. Banku zentralak %20ra igo ditu interes tasak, eta Moskuko Burtsaren jarduna eten du bihar arte. Mendebaldeak iragarritako zigor ekonomikoek gogor jo dute Errusiako finantza sistema, baina eragina dute Europan bertan ere. Putinek dibisak atzerriratzeko debekua ezarri die bere herritarrei | Zaila da neurtzen zenbaterainoko kaltea egin diezaieketen Mendebaldeak asteburuan iragarritako zigor ekonomikoek Errusiako finantza sistemari eta ekonomiari. Eta beste hainbeste gertatzen da neurri horiek eta Errusiak berak har ditzakeenak adibidez Europako gas hornikuntzan zenbat igarriko diren neurtzeko garaian.
Arratsaldean, Vladimir Putinek dibisak atzerriratzeko debekua ezarri die bere herritarrei, atzerriko maileguak ordaintzekoak barne. Ez dago argi debeku horretan sartzen den herrialdearen zor subiranoa. Hala balitz, Errusia ordainketa etenaldian sartu dela esan nahiko luke.
Era berean, Moskun lanpetuta dabil Errusiako Banku Zentrala. Moskuko burtsa ez da zabaldu gaur, eta interes tasak %20ra igo ditu (%9,5etik), errubloaren balioari eutsi nahian. Kanpoko dibisa merkatuetan dolarrarekiko %30erainoko galera pairatzen ari zen errubloa, eta banku zentralak hiru orduz atzeratu ditu bere dibisa operazioak. Zabaldu dituenean, errubloaren Moskuko kotizazioaren eta kanpokoaren aldea izugarria zen, atzerritik zetozen operazioak eten direlako. Gerora, tartea txikitu egin da, eta dolarrarekiko errubloaren galera %17koa zen Moskun.
Errusiako Banku Zentralak zenbaterainoko ahalmena du herrialdeko finantza sistemari eusteko? Herrialdeak, berez 360.000 milioiren erreserbak ditu (dolarretan neurtuta), petrolio eta gas garestiei esker. Baina horien zati handienerako bidea moztu diote Errusiari, likidezia bilatzeko banku zentralaren mugimenduak galaraziz.
Zaila zaio Errusiatik kanpo dituen erreserbak erabiltzea, eta baita gorde duen urrea saltzea ere. Paria bihurtu nahi duten herrialdearekin tratuak egiteko irrikaz daudenak ere ez dira hainbeste ziurgabetasunez betetako egunotan. Hori bai, erreserben zati bat (%13-14 inguru) Txinan luke Errusiak, yuanetan. Zeharkako operazioak eginez, horiek erabiltzeko aukera luke.
Zabalik duen beste dirubide bat, itxura denez, gasarena da. Alemaniako Ekonomia Ministerioko eledun batek Reutersi esandakoaren arabera, herrialdeak oraindik badu modua bere gas fakturak (Errusiari) ordaintzeko, nahiz eta Errusiako banku nagusiak SWIFT sistematik kanpo geratu diren.
Errusia SWIFTetik kanporatzea eta herrialdeko banku zentralari mugimenduak galaraztea dira Mendebaldeko herrialdeen zigor ekonomiko nagusiak. Eta horiek eragina dute Mendebaldean bertan ere.
Egia da, Errusiako konpainien eta bankuen kotizazioak amildu egin dira nazioarteko burtsetan. Gazprom, Lukoil, Sberbank, VTB... Baina ez dira bakarrak. Berdin gertatu da Errusiarekiko esposizio handia duten Europako banku eta enpresekin ere. Dena den, badaude burtsan balioa handitu duten konpainiak ere: adibidez, Alemaniako armagintza enpresak, Rheinmetall tankegilea, Hensoldt zaintza sistema ekoizlea, eta Thyssenkrupp, itsaspekoak egiten dituen enpresa bat. |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210183/klima-aldaketaren-ondorioak-orokorrak-eta-atzera-bueltarik-gabekoak-dira-jada.htm | Mundua | Klima aldaketaren ondorioak «orokorrak eta atzera-bueltarik gabekoak» dira jada | IPCCk seigarren ebaluazio txostenaren bigarren atala kaleratu du Genevan. Munduko biztanleen erdiak kalteberak dira klima aldaketaren ondorioei begira. | Klima aldaketaren ondorioak «orokorrak eta atzera-bueltarik gabekoak» dira jada. IPCCk seigarren ebaluazio txostenaren bigarren atala kaleratu du Genevan. Munduko biztanleen erdiak kalteberak dira klima aldaketaren ondorioei begira. | Berotegi gasen isurketen murrizketaren erritmoak eragina izango du kalteen larritasunean, baina klima aldaketaren ondorioak jadanik atzera-bueltarik gabekoak dira zenbait kasutan. Gizarteei egokitzea tokatzen zaie, baina zientzialariek ohartarazi dute horretarako hartutako neurriak «epe laburrekoak» eta «mugatuak» direla oraindik. Termometroak gora egiten duen gradu hamarren bakoitzak handitu egingo ditu gizarteek eta ekosistemek pairatuko dituzten kalteak: goseteak, pobrezia eta gerrak.
Genevan aurkeztu berri du IPCCk seigarren ebaluazio txostena. Iazko abuztuan aurkeztu zuen txosten horren lehen atala, eta apirilean kaleratuko du hirugarrena. Azken horretan, berotegi gasen isurketak nola murriztu aztertuko du.
Mundu osoko 270 zientzialarik osatu dute txostena, eta 34.000 ikerketa egin dituzte horretarako. 2014an egindako txostenaren jarraipena da oraingo hau, eta jadanik agerian utzi du klima aldaketa antropogenikoak okerreko bidea egin duela zortzi urte hauetan: jadanik kalteak «orokorrak» dira, eta «atzera-bueltarik gabekoak» kasu askotan. 2014an, IPCCk zioen kalteak izateko arriskua «handitzen» ari zela. Mendien gailurretatik ozeanoen hondoraino, ekosistemak eta lurreko bizitza gero eta kalteberagoak dira klima aldaketaren aurrean: bero boladak, lehorteak, uholdeak eta suteak gero eta ohikoagoak dira, eta izango dira. Aurreikusitako hipotesirik txarrenean, IPCCk iragarri du munduko espezieen (animaliak eta landareak) %48k desagertzeko arrisku handia dutela. Hipotesirik baikorrenean, batez beste tenperatura 1,5 gradu igoko balitz, espezieen %14k lukete desagertzeko arrisku handia.
Zientzialariek sumatuak dituzte patroi aldaketa garrantzitsuak munduko espezieen erdietan. Euren habitata aldatu dute klima aldaketari aurre egiteko, bai ekuatoretik poloetarantz urrunduz, bai altitudean gora joanez, klima epelagoen bila.
Ur eta elikagai hornidura
Klima aldaketaren ondorioz, ur eta janari hornidura gutxitzen ari da, eta horrek arriskuan jarriko ditu milioika pertsona, bereziki uharte txikietan, Artikoan, Afrikan, Asian, eta Hego eta Erdialdeko Amerikan. Bero boladek eta muturreko fenomenoek, berriz, mundu osoari egiten diete mehatxu, hilgarritasuna handituz eta gaixotasun berriak eraginez. Nekazaritzarako, arrantzarako, turismorako eta kanpoko lanetarako ere mehatxu bat da gero eta handiagoa den estres termikoa. Munduko biztanleen erdiak (3,3 eta 3,6 mila milioi biztanle) oso kalteberak dira klima aldaketaren ondorioen inguruan, IPCCren txostenaren arabera.
Egoera hori okertu egingo da tenperatura igotzen den gradu bakoitzarekin. Oraingoz herrialdeek hartu dituzten konpromisoak betez gero, munduko tenperatura 2,7 gradu berotuko da mende honen amaierarako. Dagoeneko 1,2 gradu berotu da industria aurreko garaiarekin alderatuta. Esate baterako, Europan bi edo hiru aldiz pertsona gehiago arriskuan izango dira estres termikoaren aurrean hiru graduko berotzea izango balitz, 1,5 graduko berotzea izango balitz baino. Espezieen desagertzea ere hamar aldiz handiagoa izango litzateke mundu osoan.
Egokitzeko neurri eskasak
IPCCk ezinbestekotzat jo du klima aldaketaren ondorioetara egokitzea. Oraingoz, baina, aldaketen abiadura egokitzearena baino bizkorragoa dela ohartarazi dute txosten egileek. «Aldaketa gehienak eskala txikiikoak, progresiboak eta epe motzari begirakoak» direla ohartarazi dute. Herrialde kalteberenek egokitzeko aukera izan dezaten finantzaketa handitzeko beharra dagoela jakinarazi dute. Halaber, natur ekosistemen berreskuratzearen aldeko apustua egin dute, egokitzea bermatzeko. Besteak beste, deforestazioa eta natur ekosistemen suntsiketa etetea, kostaldeen urbanizazioari galga jartzea eta hirietako gune berdeak zabaltzea. Munduko ekosistema zenbait –koralezko uharriak, oihan tropikalak eta poloak, besteak beste– atzera bueltarik gabeko aldaketen atarian daudela ere ohartarazi dute. |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210184/euskarazko-eredua-auzo-guztietara-zabaltzeko-eskatu-dio-euskalgintzak-iruneko-udalari.htm | Gizartea | Euskarazko eredua auzo guztietara zabaltzeko eskatu dio euskalgintzak Iruñeko Udalari | Iruñeko haur eskoletako eskaintza «eskasa eta desorekatua» dela salatu dute hainbat eragilek: zentro bakarrak eskaintzen du euskarazko eredua | Euskarazko eredua auzo guztietara zabaltzeko eskatu dio euskalgintzak Iruñeko Udalari. Iruñeko haur eskoletako eskaintza «eskasa eta desorekatua» dela salatu dute hainbat eragilek: zentro bakarrak eskaintzen du euskarazko eredua | Iruñean dauden hamazazpi haur eskoletatik bakarrak eskaintzen du euskarazko murgiltze eredua. Horien artean, Iruñeko Udalarenak dira hamabi zentro, eta Nafarroako Gobernuarenak, berriz, beste bost. Udal haur eskolen eskaintza «eskasa eta desorekatua» dela salatu dute hainbat eragilek, Iruñeko Euskalgintza plataforman bilduta. AEK eta IKA euskaltegiek, Sortzen, HE Gurasoak, Zaldiko eta Administrazioan Euskaraz elkarteek eta LAB, ELA eta Steilas sindikatuek osatzen dute plataforma.
Gaur agerraldia egin dute, aurrematrikulazio kanpainaren karietara, udalari eskatzeko euskarazko eskaintza zabal dezala auzo guztietako haur eskoletara. Izan ere, egun Iruñeko Udalak kudeatzen dituen hamabi zentroetatik bakarrak eskaintzen du euskarazko murgiltzea, eta eskola horietan eskainiko diren 1.069 ikaspostuetatik, berriz, 130 soilik izanen dira euskaraz (%12). Nafarroako Gobernuaren haur eskolak ere aintzat hartuta, egoera ez da hobea.
Iruñeko Euskalgintzak salatu du eskaintza hori «zuzeneko erasoa» dela Iruñeko haurren hizkuntza eskubideen aurka: «Familia guztien eskubidea da Iruñeko auzo guztietan euskarazko haur eskolak izatea, etxetik gertu». Iruñeko Udala egin dute egoeraren erantzule nagusi, baina «Nafarroako Gobernuaren laguntza eta konplizitatea» ahaztu gabe. «Finean, gobernuak berak ematen baitio bidea hizkuntza eskubideen urraketa horri».
Azaldu dute haurrak euskarazko murgiltze ereduan matrikulatzea «hautu pertsonal hutsaz harago» doala: «Gure haurrak arrazakerian, matxismoan edo LGTBIfobian hezi nahi ez ditugun moduan, ez ditugu hezi nahi gutxiagotutako hizkuntzari bizkarra emanez. Hizkuntza eta pertsona guztiek balio berbera dutela erakutsi nahi diegu, eta horien guztien errespetuz, auzo eta haur guztiei zabaldu nahi diegu euskara».
Aitzitik, euskarazko eskaintza auzo guztietara zabaltzeari uko eginda, Iruñeko Udalak «haur askori atea itxi» diela salatu dute: «Ez dute bermatu aukera berdintasuna, eta horrela erakusten ari dira hizkuntza batzuek besteek baino gehiago balio dutela».
Hizkuntza eredua «publikoa eta kolektiboa» den heinean «justiziaren, berdintasunaren eta bizikidetzaren alde» egin beharko lukeela gaineratu dute, «hautu indibidualaz harago». Navarra Suma eta Enrique Maia alkatea, ordea, «kontrako noranzkoan» ari direla salatu du euskalgintzak: «Borondate politikoa badago, egoera iraul daiteke. Udal taldeek eta gobernuari eusten dioten alderdiek erantzun beharra dute hizkuntza eskubideei begira, arduraz, ausardiaz eta justiziaz». |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210185/cie-automotivek-267-milioiren-irabaziak-izan-ditu-2021-urtean.htm | Ekonomia | CIE Automotivek 267 milioiren irabaziak izan ditu 2021. urtean | Aurreko urtean baino %44 handiagoak izan dira konpainiaren mozkinak | CIE Automotivek 267 milioiren irabaziak izan ditu 2021. urtean. Aurreko urtean baino %44 handiagoak izan dira konpainiaren mozkinak | CIE Automotive pandemia aurreko kopuruetara itzuli da 2021. urtean. Autogintza osagaien alorrean diharduen konpainia horrek jakinarazi du 267,5 milioi euroren irabaziak izan dituela iaz, 2020. urtean baino %44 gehiago. Talde osoaren salmenta kopuruak ere aise gainditu du 3.000 milioiren langa, eta pandemiaren lehen urtekoa %13 hobetu du: fakturazioa 3.269 milioi euro izan da guztira. EBITDA emaitza, berriz, ustiaketa emaitza gordina, %33 handitu du, 574,7 milioi euroraino.
Euskal konpainiak ez ditu 2019ko datuak gainditu, baina gertu ibili da. Taldeak nabarmendu duenez, emaitzak onak izan dira autogintzaren sektorean dauden zailtasunak aintzat hartuz gero. Izan ere, zenbait osagairen hornikuntza falta dela eta, ekoizpen arazoak izaten ari dira enpresa asko oraindik ere. CIEk azaldu du 2019an baino 12 milioi auto gutxiago egin direla 2021ean, eta horrek eragina izan duela fakturazioan eta irabazietan: 2019an baino 192 eta 18 milioi txikiagoak izan dira, hurrenez hurren.
CIEk espero du 2022an aurreikuspenei eustea, eta iaz lortutako emaitzei eustea. Aitortu du, hala ere, ezegonkortasun handia dagoela nola sektorean hala nazioarteko merkatuetan, eta, horregatik, egonkortasunerako trantsizio urtea izango dela uste du. |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210186/ziurtagiria-behar-den-lekuetan-maskara-ez-da-erabili-beharko-iparraldean.htm | Gizartea | Ziurtagiria behar den lekuetan maskara ez da erabili beharko Iparraldean | Supermerkatuetan, garraio publikoetan, enpresetan eta osasun egituretan, haatik, derrigorrezkoa da oraino. Eskoletako protokoloa arindu dute, eta ikasleek ez dute maskara erabili beharko kanpoaldean. | Ziurtagiria behar den lekuetan maskara ez da erabili beharko Iparraldean. Supermerkatuetan, garraio publikoetan, enpresetan eta osasun egituretan, haatik, derrigorrezkoa da oraino. Eskoletako protokoloa arindu dute, eta ikasleek ez dute maskara erabili beharko kanpoaldean. | Frantziako Gobernuak koronabirusari aurre egiteko neurriak arintzeko egutegiak aitzina segitzen du. Gaurtik, beraz, Ipar Euskal Herrian maskara ez da gehiago derrigorrez erabili beharko txertaketa ziurtagiria erakutsi behar den lekuetan. Horiek horrela, museoetan, kirol instalazioetan, ostatu eta jatetxeetan, zinemetan eta antzokietan ez da maskararik erabili behar gaurtik aitzina.
Hala eta guztiz ere, txertaketa ziurtagiririk eskatzen ez den barnealdeetan baitezpadakoa da oraino. Garraio publikoetan, supermerkatuetan, enpresetan eta osasun egituretan maskara erabiltzen segitu beharko dute herritarrek.
Bestalde, eskoletako protokoloa arindu dute gaurtik aitzina. Bi astez bakantzetan egonik, gaur egin dute sartzea Ipar Euskal Herriko ikasleek, eta protokolo berria indarrean da. Kanpoaldean ez dute gehiago maskararik erabili beharko, eta barnealdeko kirola ere egiten ahalko dute. Gainera, hurbileko kontaktu izanez gero, proba bakarra egin beharko dute, jakin eta bi egunera —orain arte hiru proba egin behar zituzten—. Irakasle bat eskas bada, bestalde, haren klaseko ikasleek aukera izango dute beste irakasle baten klasearekin nahasteko. |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210187/emakundek-andreen-itxura-fisikoaren-gaineko-presioaz-ohartarazi-du-martxoaren-8ko-kanpainan.htm | Gizartea | Emakundek andreen itxura fisikoaren gaineko presioaz ohartarazi du Martxoaren 8ko kanpainan | Kanpaina bihartik martxoaren 15era arte egingo dute, sare sozialen, komunikabideen eta kartelen bidez. Kanpainaren helburua, hauxe: bistaratzea nolako kalteak eragiten dituzten emakumeen «hipersexualizazioak» eta haien gorputzaren gaineko «gehiegizko presioak». | Emakundek andreen itxura fisikoaren gaineko presioaz ohartarazi du Martxoaren 8ko kanpainan. Kanpaina bihartik martxoaren 15era arte egingo dute, sare sozialen, komunikabideen eta kartelen bidez. Kanpainaren helburua, hauxe: bistaratzea nolako kalteak eragiten dituzten emakumeen «hipersexualizazioak» eta haien gorputzaren gaineko «gehiegizko presioak». | Martxoaren 8a iristeko astebete pasatxo falta dela, Emakundek Emakumeen Nazioarteko Egunerako prestatutako kanpainaren berri eman du. Hain zuzen ere, Gasteizen egin dute haren nondik norakoak jakinarazteko agerraldia Beatriz Artolazabalek, Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketarako sailburuak, eta Izaskun Landaidak, Emakundeko zuzendariak. Hauxe izango da aurtengo kanpainaren ardatza: emakumeek beren itxura fisikoaren eta gorputzaren gainean jasaten duten «gehiegizko presioa» azaleratzea; alegia, herritarrei dei egin nahi diete gogoeta egin dezaten andreen gorputzen «nahitaezko perfekzioaz», ezarritako «edertasun kanon zorrotzaz», «hipersexualizazioaz» eta «gorputzen kontzeptualizazio gero eta merkantilistagoaz». Horretarako, prest dituzte bai afixak bai irratiko, telebistako eta Interneteko iragarkiak, eta bihartik martxoaren 15era arte emango dituzte, besteak beste komunikabideetan eta sare sozialetan. Gainera, kartelak bidali dituzte, hala nola ikastetxeetara, osasun etxeetara eta enpresetara.
Lau neska dira iragarki eta kartel horien protagonistak, eta «gorputz perfektuen» nahiz «hipersexualizazioaren» inguruko mezu saldoa jasotzen dute. Hori ikusita, galdera hau egiten dute: «Benetan? Hau da guretzat nahi duzuena?». Horixe izango da kanpainaren leloa. Artolazabalek salatu du emakumeei bizitza eta askatasuna mugatzen diela gorputzaren eta itxura fisikoaren inguruan jasaten duten presioak, eta, gainera, ohartarazi du gisa horretako mezuak areagotu egin direla azkenaldian, «sare sozialen eta emakumeen gorputzaren gero eta esplotazio mediatiko handiagoaren bidez».
Gainera, Landaidaren esanetan, emakumeak gauza bihurtzeak eta hipersexualizazioak berdintasunik eza eragiten dute. Izan ere, iruditzen zaio emakumeak gizaki gisa ez ikusteko tresna direla, haienganako enpatia ahultzen dela, baita haien «balioa» ere. Eta honela ohartarazi du: «Horrek bidea ematen du emakumeen aurkako indarkeria gertatzeko». Era berean, salatu du presio horrek kalte egin diezaiekeela osasunean, «anorexia edo elikaduraren inguruko gaixotasunak eragiten dituelako askotan».
Salaketa hutsaz harago joan nahi dutela adierazi du Artolazabalek, esperantzarako mezu bat ere eman nahi dutela: «Garaiz gaude: datozen belaunaldiei etorkizun hobea eskaintzeko aukera dugu, eta eskaini egin behar diegu». |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210188/gasa-eta-petrolioa-gatazkaren-erdigunean.htm | Ekonomia | Gasa eta petrolioa, gatazkaren erdigunean | Kezka handia da energia gaien inguruan. Oraingoz, nahiz eta Errusiako bankuak SWIFTetik kanporatu, energiari lotutako ordainketak ez dira eten, ezta hornidura ere. | Gasa eta petrolioa, gatazkaren erdigunean. Kezka handia da energia gaien inguruan. Oraingoz, nahiz eta Errusiako bankuak SWIFTetik kanporatu, energiari lotutako ordainketak ez dira eten, ezta hornidura ere. | Garesti izatetik garestiago izatera. Gas naturalaren prezioak atzera gora egin du Europan, eta geroko kontratuetan salneurria bezperan baino %36 handiagoa izatera iritsi da. Kezka hor dago, zer gertatuko den Errusiatik Europarako gasaren hornidurarekin, hornidura horren zati handi bat Ukrainatik barrena baitator.
Errusiatik datorren gasarekin betetzen du Europak bere beharren herena. Hornidura horren edozein etendurak argindar produkzioa, altzairugintza eta ongarrien ekoizpena baldintza dezake Europan.
Esku hartze militarrak soilik ez, Mendebaldeak Errusiari ezarritako zigorrek ere kalte egin diezaiokete gas hornidurari. Oraingoz, Errusiako banku nagusiak SWIFT sistematik kanpo gelditu izanak ez die eragin energia gaiei. Alemaniako Ekonomia Ministerioak eta Etxe Zuriak esan dute dirubide hori zabalik dagoela oraindik.
Hori bai, Errusiako gasa eta petrolioa erosi nahi dituenak gero eta zailagoa dauka, besteak beste gasontziek eta petrolio ontziek ez dutelako portu errusiarretara hurbildu nahi; zigorpean dauden bankuekin lan egitea konplexua delako, eta finantza entitateek eta aseguru etxeek ez dutelako dirurik arriskatu nahi salerosketa horietan.
Eta inongo momentutan ezin da baztertu Vladimir Putinek, zigorrei erantzunez, gas hornidura hori murriztu edo etetea Europari, oilartu egin baitzaio.
Petrolioarekin ere kezka hor dago, baina upelaren prezioan horniduran baino gehiago. Baten batek agian espero zezakeen LPEE Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundeak zerbait egitea, baina esan du ez duela bere jarrera aldatzeko asmorik. Asteazkenean egitekoa duen bileran, analisten ustez, LPEEk aurreikusitako ekoizpen hazkuntzari eutsiko dio; hots, ekoizpena eguneko 400.000 upeletan handituz joatea.
Baina baliteke laster etortzea upelaren prezioari eusteko mugimenduak. AEBetatik eta Europako Batasunetik esan dute aztertzen ari direla petrolio erreserben zati bat merkaturatzea, eta zabaldu da bihar, asteartez, IEA Nazioarteko Energia Agentziak bilera egingo duela.
Dena den, hornidura arazoen arriskua ere ezin da baztertu, egunero Itsaso Beltzetik garraiatzen direlako milioika petrolio upel, eta baita munduko garau guztiaren laurdena. Garia, paladioa, nikela... Industria eta nekazaritza estututa zebiltzan lehendik ere, eta lehengaien salerosketan nahasmena izugarria da egunotan. |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210189/sindikatuek-laquohistorikotzatraquo-jo-dute-osakidetzako-greba.htm | Gizartea | Sindikatuek «historikotzat» jo dute Osakidetzako greba | Manifestazioak egin dituzte Donostian, Gasteizen eta Bilbon, eta salatu dute ezarri dizkieten gutxieneko zerbitzuak gehiegizkoak izan direla | Sindikatuek «historikotzat» jo dute Osakidetzako greba. Manifestazioak egin dituzte Donostian, Gasteizen eta Bilbon, eta salatu dute ezarri dizkieten gutxieneko zerbitzuak gehiegizkoak izan direla | Osakidetzako langileek greba eguna zuten gaur, eta Satse, ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek «historikotzat» jo dute erantzuna. Adibide gisa jarri dute babesa «%100ekoa» izan dela Bilboko Basurtuko ospitaleko Anatomia Patologikoko zerbitzuan eta traumatologian, eta «erabatekoa» izan dela Gurutzetako erietxeko larrialdietan eta traumatologiako ebakuntza gelan. Gisa berean mintzatu dira Galdakaoko fisioterapia eta sukalde zerbitzuez, eta Zumarragako (Gipuzkoa) eta Txagorritxuko ebakuntza gelez.
Datu zehatzik ez duten arren, sindikatuek «historikotzat» jo dute gaurko greba, eta jarrera aldatzeko eskatu diote Osakidetzako zuzendaritzari. Salatu dute gutxieneko zerbitzuak gehiegizkoak direla, eta langile askoren greba eskubidea urratu dela. Manifestazioak egin dituzte Bilbon, Gasteizen eta Donostian, eta Bilbokoan txalo zaparrada handi batez amaitu dute martxa, Zabalguneko osasun etxean. «Errespetua merezi dugu. Osakidetzako langileok eta erabiltzaileok sakrifizio handia egin dugu pandemian, eta, bitartean, kudeatzaileek prekaritatean sakondu dute»
Langileek haserrea adierazi dute Eusko Jaurlaritzaren egoitzaren aurretik pasatzean. Oihuak, sirenak, txistuak... ozenago entzunarazi dituzte. «Sutan gaude, oso erreta gaude», esan dute Gurutzetako larrialdietako langileek.
Joan den ostiralean ere greba egin zuten Osakidetzako lehen arretan: sindikatuen arabera, %70ekoa izan zen erantzuna oro har, eta kategoria guztietan. Larunbatean ere protestak egin zituzten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hiriburuetan. |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210190/guardia-zibilak-martxoaren-12an-egingo-du-armen-azken-enkantea-euskal-herrian.htm | Gizartea | Guardia Zibilak martxoaren 12an egingo du armen azken enkantea Euskal Herrian | Bizkaiko Komandantziak 830 suzko arma jarriko ditu enkantean; haietatik 616 eskopetak dira. Armen legedi berria dela eta, aurrerantzean jasotzen dituzten armak suntsitu egin beharko dituzte. | Guardia Zibilak martxoaren 12an egingo du armen azken enkantea Euskal Herrian. Bizkaiko Komandantziak 830 suzko arma jarriko ditu enkantean; haietatik 616 eskopetak dira. Armen legedi berria dela eta, aurrerantzean jasotzen dituzten armak suntsitu egin beharko dituzte. | Armazaleek datorren martxoaren 12an izango dute Euskal Herrian suzko armak enkantean lortzeko azken aukera. Espainiako Gobernuak onartu zuen armen legedi berria joan den azaroaren 5ean sartu zen indarrean, eta, ondorioz, Guardia Zibilak suntsitu egin beharko ditu egun hartatik aurrera jaso dituen arma guztiak. Aurretik jasota zeuzkan armak, ordea, enkantean jarriko ditu Bizkaiko Komandantzian.
Enkantea hilaren 12an egingo da, baina, aurrez, 7tik 11ra, armak ikusgai egongo dira Guardia Zibilaren Bizkaiko egoitzan. Denera 830 suzko arma aterako dituzte enkantean: 616 eskopeta, 72 karabina, 38 errifle, 65 pistola, 34 errebolber... Inork hartzen ez dituen armak suntsitu egingo dituzte, azaroaren 5etik aurrera jaso dituztenekin egingo duten bezala.
Halako enkanteetan, nagusiki, ehiztariak eta bildumazaleak elkartzen dira, eta parte hartzeko derrigorrezkoa da suzko armak izateko baimena edukitzea. Guardia Zibilaren arabera, gaur egun, 27.147 lagunek dute baimen hori Bizkaian. Haien artean, denera, 47.208 arma dituzte.
Nafarroan otsailaren 12an egin zuten azkena, eta 396 arma jarri zituzten enkantean. |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210191/60-urtera-arteko-zigor-eskaera-emaztea-eta-amaginarreba-hiltzea-egotzita.htm | Gizartea | 60 urtera arteko zigor eskaera, emaztea eta amaginarreba hiltzea egotzita | Defentsak zigorra zortzi urtera jaistea eskatu du, akusatuak «buru nahasmendua» zuela argudiatuta. | 60 urtera arteko zigor eskaera, emaztea eta amaginarreba hiltzea egotzita. Defentsak zigorra zortzi urtera jaistea eskatu du, akusatuak «buru nahasmendua» zuela argudiatuta. | Bikotekide ohia eta haren ama hiltzea egotzita, gizon bat atxilotu zuten 2018an Gasteizen, eta gaur hasi da haren kontrako epaiketa Arabako Probintzia Auzitegian. Fiskaltzak 50 urteko kartzela zigorra eskatzen du akusatuarentzat, genero eta ahaidetasun larrigarriak dituen hilketa egotzita; Clara Campoamor elkarteak (herri akusazioa), 60koa. Defentsak, aldiz, zigorra zortzi urteko espetxealdira mugatzea nahi du, argudiatuta akusatuak «buru nahasmendua» zuela eta hilketa ez, baizik eta giza hilketa egin zuela.
Akusatuak haren abokatuaren galderei soilik erantzun die gaurko saioan. Esan du «egoera depresiboan» zegoela hilketaren unean, horren ondorioz lanean bajak hartu behar izan zituela eta suizidio saiakera bat ere egin zuela. Egoera horren arrazoia emazte ohiarengandik banantzea izan zela gaineratu du. Hilketaren inguruko xehetasunak ere eman ditu. Haren bertsioaren arabera, gertaeraren egunean emaztearen etxera joan zen, emazteak eta amaginarrebak bultza egin zioten, eta horrek «burua galtzera» eraman zuen. Ondoren, gainean zeraman labana atera zuen, eta «gertatu behar zuena gertatu zen». Labana bere buruaren kontra erabiltzeko asmoa zuela erantsi du, eta horregatik zeramala gainean.
Oso bestelakoa da fiskaltzaren bertsioa, zeinek bere akusazioan dion akusatuak ez zuela jasan emaztea beragandik banandu izana, ezta haren amak hori galarazi ez izana ere, eta horregatik erabaki zuela biak hiltzea. Gaurko saioan, fiskalak esan du saiatuko dela erakusten genero arrazoiengatik hil zituela eta egiten ari zenaren kontziente zela. Aitortu du instrukzio fasean ez dela frogatzerik izan akusatua "ankerkeriaz" aritu zela, baina, epaiketan frogatuta geratuz gero, zigor eskaerari larrigarri hori gehituko diola ziurtatu du.
Ildo beretik, hildakoen sendiaren abokatuak defendatu du akusatuak bazekiela zer egiten ari zen, «kontziente» zela. Emaztearen familiarekin harreman txarra zuela azaldu du. Hala baieztatu du emaztearen anaiak ere, eta erantsi bere emazteak beldurra ziola gizonarengandik banantzeari, akusatuak egin zezakeenagatik.
Bihar jarraituko du epaiketak, eta zenbait lekukok deklaratuko dute. Martxoaren 9an edo 10ean amaitzea espero da. |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210192/alconzako-langileek-greba-mugagabea-hasi-dute-38-kaleratzeak-eragozteko.htm | Ekonomia | Alconzako langileek greba mugagabea hasi dute 38 kaleratzeak eragozteko | Lan erregulazioa kentzeko eta plan industrial egingarri bat martxan jartzeko eskatu diote Irizar Groupi. Ostiralean hasiko da negoziazioa. | Alconzako langileek greba mugagabea hasi dute 38 kaleratzeak eragozteko. Lan erregulazioa kentzeko eta plan industrial egingarri bat martxan jartzeko eskatu diote Irizar Groupi. Ostiralean hasiko da negoziazioa. | Alconza Irizar Groupeko langileek greba mugagabea hasi dute zuzendaritzak egin nahi duen lan erregulazioa gelditzeko asmoz. Neurriak Berangoko (Bizkaia) plantako 102 langileetatik 38ri eragingo lieke. Enpresak urteak daramatza galerak pilatzen, eta langile batzordeak «kudeaketa txarrari» eta «utzikeriari» egozten die egungo egoera zaila. Ostiralean egingo dute beharturiko negoziazio epeko lehen bilera, eta Norte Gestion bulegoak ordezkatuko du enpresa. Alconzako langile guztiek babestu dute batzordeak (CCOO lau ordezkari, ELAk hiru eta LABek bi) eginiko greba deialdiko lehen eguna. Zuzendaritzak iragan astean eman zuen erregulazioaren berri, eta kaleratze posibleak enpresa hiru urtetan «berpizteko» plan baten barnean kokatu zituen. Alconzak 29 urte milioi euroko galerak pilatu ditu azken sei urteetan, eta langileek uste dute kudeatzaileen jardun eskasaren ondorioz izan dela. Irizar Groupek duela zortzi urte erosi zuen Alconza. Sindikatuen arabera, orduan 250 langile izatera iritsi ziren, eta 2014an 27 milioi euroko fakturazioa izan zuen. Handik urte batera asko jaitsi zen, eta iaz zortzi milioi eurokoa izan zuen. «Erosi zuenetik ez du lanik ekarri, eta proposamen bakarra baldintzak prekarizatzea izan da», salatu dute. Alconza 60 urteko enpresa bat da, eta garraio motor elektrikoak ekoizten ditu. Autobusetarako egin izan ditu, baina batez ere itsasontzietarako. Esaterako, petrolio eta gas plataformetara joaten diren ontzientzako motorrak egiten dituzte. Zuzendaritzaren arabera, egun «krisi gorrian» dago enpresa, itsas zabaleko petrolio eta gas plataformen sektorea hondoa jota dagoelako. Langileek ere ikusi dute lan karga gutxitu egin dela azken asteetan. Grebaz gain, langileek mobilizazio dinamika bat hasi dute. Atzo goizean egin zuten lehen manifestazioa Berangora, eta pentsiodunen mugimenduko kideekin batu ziren bertan. Era berean, martxoaren 12rako deitu dute lehen manifestazio handia, Berangon bertan. Langile asko Uribe Kostakoak dira. Hau ez da Alconza lan gatazka batean murgilduta dagoen lehen aldia. 2019an ere bost eguneko greba egin zuten lan hitzarmena hobetzeko. Orduan 181 langile ziren plantan. 2020an era lanuzteak egin zituzten enpresak soldata %15 murriztea eskaini zielako. Litekeena da oraingoak ere luze jotzea, eta ez litzateke harritzekoa auziak epaitegietan amaitzea. |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210193/albertina-carri-dramarekin-batera-festa-ere-aldarrikatu-behar-da.htm | Kultura | Albertina Carri: «Dramarekin batera, festa ere aldarrikatu behar da» | Zinegoak jaialdiak Albertina Carri zinema zuzendari, gidoilari eta ekintzaile argentinarrari emango dio gaur arratsaldean bere ohorezko saria. Hilaren 7ra arte iraungo du festibalak. | Albertina Carri: «Dramarekin batera, festa ere aldarrikatu behar da». Zinegoak jaialdiak Albertina Carri zinema zuzendari, gidoilari eta ekintzaile argentinarrari emango dio gaur arratsaldean bere ohorezko saria. Hilaren 7ra arte iraungo du festibalak. | «Niretzat, zinema bizitzeko modu bat da: zinemak proposatzen didan bezala bizitzea gustatzen zait». Artista, aktibista, ekoizle, gidoilari eta zinema zuzendari feminista da Albertina Carri (Buenos Aires, 1973), eta ibilbide luzea du egina dagoeneko. Alaitz Arenzana Zinegoak jaialdiko zuzendari artistikoaren arabera, gainera, haren lanak «ohikotasunetik harago» doaz: «Begirada zapaltzaileek fokuz kanpo utzi nahi duten hori guztia erakusteko lengoaia eta forma propioen esploratzaile nekaezina da Carri. Zinema generoek ikusezin bihurtzen duten zinema bat da harena». Eta horregatik eman dio ohorezko saria, orain, Zinegoak Bilboko Gaylesbitrans Nazioarteko Zinema eta Arte Eszenikoen Jaialdiak. Esker ona azaldu die Carrik antolatzaileei, gaur goizean, saria jaso aurretik emandako prentsaurrekoan: «Izugarrizko ohorea da lanean eta aktibismo artistikoan emandako urte hauen guztien aitortza jasotzea».
Carrik Buenos Airesko Zinema Unibertsitatean ikasi zuen gidoigintza, eta hainbat film labur ondu zituen hurrengo urteetan. Besteak beste, Excursiones, Aurora, Historias de Argentina en vivo eta Barbie también puede estar triste (denak 2001ean), Fama (2003), De vuelta (2004) eta Restos (2010). Rotterdam (Herbehereak), Londres eta Vienako jaialdietan aukeratutako No quiero volver a casa (2000) bere lehen film luzearen ondoren, Roberto eta Ana Maria gurasoen bila abiatu zen Carri. Intelektual eta militante iraultzaileak ziren biak, eta diktadura militarrak bahitu eta desagerrarazi egin zituen, Carrik 4 urte besterik ez zituela. Bilaketa hori bere ondorengo film luzeetan ere islatu zuen: Los rubios (2003) eta Cuatreros (2017) lanetan, hain zuzen ere.
Hutsunea ulertzeko saio horiekin batera, Carrik sexualitatea ere landu izan du bere zinemagintzan, arau, patroi eta jarrera normatiboen aurrean askatasuna eta autonomia aldarrikatuz. Besteak beste, Geminis (2005) eta La rabia (2008) filmetan. «Azken finean, lehen pertsonan hitz egiten dut, ez dagoelako nik bizi izandakoa kontatzen duen material nahikorik», kontatu du Carrik. Las hijas del fuego (2018) filmean, kasurako, modu nabarmenean landu zuen sexualitatearen, zinemaren, askatasunaren, politikaren eta feminismoaren arteko lotura. Arenzanaren hitzetan, «bizitzaren eta filmen arteko mugak ezabatzen ditu Carrik, eta ertzetako gaiak erdigunean jartzen saiatzen da une oro».
Momentu honetan, filmak egitearen helburuetako bat «istorio zoriontsuak» kontatzea dela azaldu du zinemagileak, eta, Pier Paolo Pasolini zuzendariari keinu eginez, festaren garrantzia nabarmendu du: «Dramarekin batera, festa ere aldarrikatu behar da; izan ere, drama guztiaren gainetik, hori da zutik mantendu gaituena». Era berean, halako jaialdiak «erresistentziarako espazio» direla azpimarratu du zinemagileak: «Ez dut uste plataformak direnik gure irtenbidea. Are gehiago, pandemia bukatzen denean, zinema aretoek zinema independentearen aldeko apustua egingo dutela iruditzen zait. Itxaropentsu nago».
Zinema lanez gainera, telebistarako saioak ere sortu izan ditu bere ibilbidean. Tartean, La bella tarea telesail dokumentala. Asterisco LGTBI+ Nazioarteko Zinemaldiaren sortzailea ere izan da. Eta, aurrera begira ere, lanean dabil: Caigan las rosas rojas ikus-entzunezkoa prestatzen ari da.
Saria ematearekin batera, Carriren ibilbide zinematografikoaren inguruko ziklo berezi bat ere antolatu dute jaialdian: martxoaren 1etik 4ra, Carriren hainbat lan proiektatuko dituzte BilbaoArte espazioan. Besteak beste, Geminis bihar arratsaldean; La rabia hilaren 2an; eta Cuatreros hilaren 3an.
Hasi dira martxan
Gaur arratsaldean abiatuko da XIX. Zinegoak jaialdia, Bilboko Arriaga antzokiko irekiera ekitaldiarekin, eta hilaren 7ra bitarte zinemaz betetako programa bat eskainiko du festibalak. Hala ere, joan den asteburuan 3, 2, 1... Zinegoak! programarekin eman diote nolabaiteko hasiera festibalari, eta antolatzaileek nabarmendu dute ekitaldiek harrera «oso ona» izan dutela: «Asteburua oso ondo joan da, jendez lepo egon dira ekitaldi gehienak». Datozen egunetarako ere egitarau zabala prestatu dute. |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210194/ukrainaren-aldeko-milaka-sinadura-bildu-ditu-pen-klubak-kulturaren-munduan.htm | Kultura | Ukrainaren aldeko milaka sinadura bildu ditu PEN Klubak kulturaren munduan | «Zentzugabeko gerraren» aurka sinatu dute mundu osoko hainbat idazlek, artistak eta Nobel saridunek. «Ezin da Europa aske eta segururik egon Ukraina aske eta independenterik gabe». | Ukrainaren aldeko milaka sinadura bildu ditu PEN Klubak kulturaren munduan. «Zentzugabeko gerraren» aurka sinatu dute mundu osoko hainbat idazlek, artistak eta Nobel saridunek. «Ezin da Europa aske eta segururik egon Ukraina aske eta independenterik gabe». | Nazioarteko PEN klubak gutun bat plazaratu du Ukrainako sortzaileei zuzenduta, sostengua eta elkartasuna agertzeko, Errusiaren inbasioa dela-eta, eta sarraskia berehala gelditzeko eskatzeko. 1.000 idazlek, artistak eta Nobel saridunek baino gehiagok sinatu dute gutuna.
«Gu, munduan zeharreko idazleok, lur jota gaude Errusiako indarrek Ukrainaren aurka erabilitako indarkeriarengatik», idatzi dute. «Bat gatoz gerra zentzugabekoa gaitzesteko, Putin presidenteak abiaturikoa, uko egiten diolako onartzeari Ukrainiako herriak eskubidea duela bere etorkizuneko aliantzak eta historia erabakitzeko, Moskuren esku hartzerik gabe». Gero, sostengua agertu diete herrialdeko idazle, kazetari, artista eta bestelako herritarrei. «Zuekin gaude, eta zuen mina sentitzen dugu».
Putinen erasoa «demokraziaren eta askatasunaren aurkakoa da», sinatzaileon arabera, «ez bakarrik Ukrainan, baizik eta mundu osoan». Bakea eskatu dute, eta «indarkeria bultzatzen duen propaganda amaitzeko» ere bai. «Ezin da Europa aske eta segururik egon Ukraina aske eta independenterik gabe».
Gutuna sinatu dute, besteak beste, Svetlana Aleksandrovna Aleksievitx Bielorrusiako idazle, kazetari eta 2015eko Nobel saridunak, eta Margaret Atwood idazle kanadarrak. Tartean dira Paul Auster, Orhan Pamuk, Salman Rushdie eta Olga Tokarczuk.
Euskal Herriko izen bakarra dago oraingoz: Urtzi Urrutikoetxea kazetaria eta Euskal PEN klubeko ordezkaria. Presazko deialdia egin zuten joan zen ostiralean, eta orduan sinatu zuen Urrutikoetxeak. Bera PEN klubeko Itzulpen eta Hizkuntza Eskubideen batzordeburua da, eta, horregatik erantzun ahal izan zuen.
Sortzaileen adierazpen askatasunaren arloan lan egiten du PEN Klubak. Literaturgintza garatzea eta babestea du helburu, nazioarteko mugen eta istiluen gainetik, gizataldeen arteko elkar ulertzea bultzatzea, eta pentsamenduaren transmisio askea eta adierazpen askatasunaren babestea.
1921. urtean sortu zen elkartea, eta idazle euskaldunek hasieratik hartu zuten parte, Laura Mintegik joan zen urrian Martin Ugalderen mendeurrenaren harira azaldu zuenez: «Gure kazetari kartzelatuak ere terroristatzat jo zituzten».
Hilabete horretan bete zuen ehun urte Euskal PEN klubak, eta, hori ospatzeko, liburu bat kaleratu zuen, bere historia eta erronkak biltzeko. |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210195/gasteizen-gizon-bat-atxilotu-dute-neska-lagun-ohiari-eraso-egiteagatik.htm | Gizartea | Gasteizen gizon bat atxilotu dute neska lagun ohiari eraso egiteagatik | Erasoa igandean gertatu zen, etxebizitza batean. Emakumea Txagorritxu ospitalera eraman zuten. | Gasteizen gizon bat atxilotu dute neska lagun ohiari eraso egiteagatik. Erasoa igandean gertatu zen, etxebizitza batean. Emakumea Txagorritxu ospitalera eraman zuten. | 29 urteko gizon bat atxilotu dute Gasteizen, neska lagun ohiari eraso egitea egotzita. Gasteizko Udalak azaldu duenez, igandean gertatu zen erasoa, Arabako hiriburuko etxebizitza batean. Udaltzainak erasoa gertatu zen tokira joan ziren, eta gizonezkoa atxilotu zuten, genero indarkeriako delitu bat leporatuta. Emakumea, berriz, anbulantzia batek artatu zuen, eta Gasteizko Txagorritxu ospitaleko larrialdi zerbitzura eraman zuten. |
2022-2-28 | https://www.berria.eus/albisteak/210196/arrea-katxintildea-eta-la-biblioteca-jatetxeek-repsol-gidako-bigarren-eguzkia-jaso-dute.htm | Bizigiro | Arrea, Katxiña eta La Biblioteca jatetxeek Repsol gidako bigarren Eguzkia jaso dute | Repsol gidako Eguzki sariak gaur banatu dituzte, Donostiako Viktoria Eugenia antzokian. | Arrea, Katxiña eta La Biblioteca jatetxeek Repsol gidako bigarren Eguzkia jaso dute. Repsol gidako Eguzki sariak gaur banatu dituzte, Donostiako Viktoria Eugenia antzokian. | Euskal Herriko hiru jatetxek Repsol gidako bi Eguzki izango dituzte hemendik aurrera: Iruñeko La Bibliotecak, Orioko (Gipuzkoa) Katxiña upategiak eta Kanpezuko Arrea jatetxeak. Iñaki Murua Guardiako (Araba) sukaldariak ere beste Eguzki sari bat jaso du, bigarrena, Logroñon (Espainia) duen Ikaro jatetxearekin. La Biblioteca jatetxeko sukaldaria Leandro Gil da; Katxiñakoak, Iñaki eta Izaskun Zendoia dira; eta Arreakoa, Edorta Lamo.
Bestetik, jatetxe hauek Eguzki bat jaso dute lehen aldiz: Gipuzkoako Ama (Tolosa) eta Narru (Donostia); Gasteizko KEA Basque Fine Food; Bizkaiko Gotzon (Bakio), Jauregibarria (Zornotza), La despensa de Etxanobe (Bilbo) eta Remenetxe (Muxika); eta Iruñeko Kabo, Alma eta Hamabi.
#AlimentosdEspaña Eguzki jasangarria lau jatetxeri eman diete, tartean Donostiako Kofradiari —Gipuzkoako Baxurako Arrantza Ekoizleen Elkarteak kudeatzen du—. Zehazkiago, Eguzki Jasangarria sari berezien artean, «jatetxe gomendatuaren saria» eman diote Kofradiari. Iaz, Larrabetzuko (Bizkaia) Azurmendi jatetxeari eman zioten Eguzki Jasangarria saria.
Sariak emateko ekitaldia Donostiako Viktoria Eugenia antzokian egin dute. 150 sukaldarik baino gehiagok parte hartu dute. Tartean izan dira Martin Berasategi, Andoni Luis Aduriz, Elena Arzak eta Euskal Herriko beste sukaldari ezagun batzuk. Aurkezleak Carlos Latre eta Ainhoa Sanchez izan dira.
Euskal Herriko bederatzi jatetxek dituzte daude hiru Eguzki sari: Akelarre, Arzak, Elkano, Martin Berasategi, Mugaritz, Zuberoa, Azurmendi, Etxebarri eta Nerua Guggenheim. Lehendik ere hiru Eguzkiak zituzten. |
2022-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/210222/baionako-mendizale-baten-gorpua-aurkitu-dute-biarnon.htm | Gizartea | Baionako mendizale baten gorpua aurkitu dute Biarnon | Atzo atzeman zuten Frantziako jendarmeek. Igandetik haren bila ari ziren. | Baionako mendizale baten gorpua aurkitu dute Biarnon. Atzo atzeman zuten Frantziako jendarmeek. Igandetik haren bila ari ziren. | 50 bat urteko gizon baten gorpua atzeman zuten Frantziako jendarmeek, atzo, Aspe ibarreko Labigouer mendian (Biarno). Baionakoa zen mendizalea, eta iragan igandetik desagertua zen. Haren bila ibili ziren Oloroeko (Biarno) jendarmeak.
Frantziako jendarmeek jakinarazi dutenez, bakarrik joana zen ibiltzera, eta eroriko hilgarria izan du, elurtegi batetik lerratuta. |
2022-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/210223/hondurasek-aire-zabaleko-meategiak-debekatu-ditu.htm | Mundua | Hondurasek aire zabaleko meategiak debekatu ditu | Meatze horiek baliabide naturalen, osasun publikoaren eta ur eskubidearen aurkakoak direlako hartu du erabakia. Balio ekologiko handia duten natur eremuak estatuaren eskuetara pasatuko dira. | Hondurasek aire zabaleko meategiak debekatu ditu. Meatze horiek baliabide naturalen, osasun publikoaren eta ur eskubidearen aurkakoak direlako hartu du erabakia. Balio ekologiko handia duten natur eremuak estatuaren eskuetara pasatuko dira. | Hondurasko Gobernuak bertan behera utzi ditu aire zabaleko meategien jarduera baimenak. Energia, Baliabide Natural, Ingurumen eta Meategi Idazkaritzak zabaldu zuen ohar batean jakinarazi du, gainera, Honduras aire zabaleko meategirik gabeko herrialde izendatu duela, «justizia klimatiko eta baliabide naturalekiko errespetu eta babes printzipioetan oinarrituta».
Baliabide naturalak ateratzea, beraz, debekatuta egongo da aurrerantzean Hondurasen. Oharrean, idazkaritza horrek azpimarratu du estatuarentzat kaltegarria dela jarduera mota hori. Balio ekologiko handiko ingurune naturalak estatuaren esku geratuko dira, gainera, «horien kontserbazioa eta herriarentzako onura ziurtatzeko».
2018an lizentzia kopurua murriztu bazen ere, Hondurasen gaur egun 217 meatzaritza lizentzia daude indarrean, eta horiek 131.515 hektarea hartzen dituzte, Kanpo Zorraren Foro Sozialaren arabera. 2013ko Meatzaritza Legeak dio babestutako eremuetan ezin dela meatzaritza jarduerarik izan, baina eremu horietan jarduteko 42 lizentzia gutxienez badira.
Urte askotako borroka
Aire zabaleko meategien kontrako eta ur eskubidearen aldeko borrokak ibilbide luzea du Hondurasen, eta kriminalizatua izan da. Ekintzaileen kontrako giza eskubideen urraketak ingurumenaren kontrako politikak bezain orokorrak izan dira hamarkadatan. Lurra, lurraldea eta ingurumena defendatzen dutenentzat munduko herrialde arriskutsuenetako bat da Honduras, Peace Brigade International gobernuz kanpoko erakundearen arabera.
Urraketa horien artean, ezagunenetako bat Berta Caceresen hilketa izan zen (1971-2016). Lenka jatorrizko herriaren liderra izan zen Caceres, feminista eta ekintzaile ekologista, eta Gualcarque ibaiko Agua Zarca proiektu hidroelektrikoaren aurka borrokatu zen. Heriotza mehatxu asko jaso zituen, eta 2016ko martxoaren 2an hil zuten, tiroz. Iaz, DESA enpresako zuzendari David Castillo hilketaren erruduntzat jo zuten.
Duela hiru egun, aske geratu dira 2019tik Guapinol ibaiaren defentsan aritzeagatik espetxean zeuden sei ekintzaile ekologista. Carlos Escalera natur parkean legez kanpoko meatze baten kontra egiteagatik atxilotu zituzten. |
2022-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/210224/mendebaldeko-enpresak-errusia-uzten-ari-dira.htm | Ekonomia | Mendebaldeko enpresak Errusia uzten ari dira | Hainbat petrolio enpresak iragarri dute Errusiako konpainietan zituzten parte hartzeak salduko dituztela. Maerskek ere Errusiara ondasunak garraiatzeari utziko dio. | Mendebaldeko enpresak Errusia uzten ari dira. Hainbat petrolio enpresak iragarri dute Errusiako konpainietan zituzten parte hartzeak salduko dituztela. Maerskek ere Errusiara ondasunak garraiatzeari utziko dio. | BP, Shell, Equinor, Total Energies... Egunetik egunera gehiago dira Errusian dituzten inbertsioak utzi edo gutxitu egingo dituztela iragarri duten Mendebaldeko enpresak, dela herrialde horretan negozioak egitea oso zaila bihurtu delako, dela Ukrainaren inbasioaren aurkako protestagatik.
BPk (British Petroleum ohia) ireki zuen dantza igandean, iragarri zuenean Errusiako Rosneft enpresan duen %20 saldu egingo duela. Erabaki horrek, gauzatzen denean, koska handia egingo dio Ingalaterrako konpainiari, Errusiatik lortzen baitu haren gasaren eta petrolioaren heren bat.
Haren ondoren, astelehenean, Shellek jakinarazi zuen Errusiako Gazprom konpainia publikoarekin zituen loturak hautsi egingo zituela, «eraso militar zentzugabea» salatzeko. Nord Stream 2 gasbidean bazkide dira bi konpainiak. Erabakia txalotu du Erresuma Batuko Enpresa idazkariak, Kwasi Kwarterngek: «Erresuma Batuko konpainiek betebehar moral handia dute Errusia bakartzeko. Inbasioak akats estrategi bat izan behar du Putinentzat».
Frantziako Gobernua ere bere petrolio konpainiak presionatzen aritu da, eta, horren ondorioz, Total Energiesek jakinarazi du ez duela diru gehiago jarriko Errusian dituen proiektuetan. Ez du, ordea, Errusia erabat utziko. 2020an bere petrolioaren eta gasaren %16 Errusiako putzuetatik atera zuen Frantziako enpresak.
Total Energiesek iragarri du ahaleginak egiten ari dela Ukrainako armadara eta gobernuari erregaia hornitzeko, eta errefuxiatuei laguntza emango diela.
Norvegiako Equinorrek ere erabaki du Errusian dituen aldi baterako enpresa elkarteak utzi egingo dituela. Herrialde hartako funts subiranoak, munduko handienak, Errusian dituen ondasunak izoztu ditu, eta iragarri du martxoaren 25erako herrialde hartatik ateratzeko plan bat indarrean jarriko duela.
Soviet Batasuna desegin zenean, 1991n, Mendebaldeko konpainiak erruz iritsi ziren haren kide izandako errepubliketara, eta Errusiara bereziki. Hidrokarburoen ustiapenean buru-belarri sartu dira BP, Shell, Total, Exxon eta gainerakoak, normalean, Errusiako konpainien bazkide gisa, ahalmen teknologiko handiagoa dutelako.
Maerskek ere ontziak geratu ditu
Petroliontziek eta gasontziek ez dute Errusiako portuetara joan nahi, zigorpean dauden bankuekin lan egitea konplexua delako, eta finantza entitateek eta aseguru etxeek ez dutelako dirurik arriskatu nahi salerosketa horietan.
Karga ontzien trafikoa ere murriztu egin da azken egunotan, eta are gehiago murriztuko da hurrengoetan, Maersk ontzi jabeak iragarri baitu ez duela Errusiara ontzirik eramango, ezta handik ezer ekarriko ere. Salbuespen batzuk izango dira, ordea: elikagaienak, sendagaienak eta laguntza humanitarioa.
Danimarkako konpainia da Maersk, eta itsasoz egiten den garraioaren %20 egiten du. Europan lehiakiderik handiena Mediterranean Shipping Company du, Italiako eta Suitzako enpresa bat. Errusian interes handiak ditu Maerskek. Harena da Global Portsen %30, eta azken hori edukiontzien bost terminalen jabe da Errusian.
Autogintzan ere, motorrak geratzen
Autogintzara ere iritsi dira Errusiarekin loturak mozteko presioak. Daimler Truck konpainiak (Mercedes kamioien egileak) iragarri du Errusian negozioak egiteari utziko diola, eta auzitan jarri du Kamaz kamioigile errusiarrarekin partekatzen duen konpainia.
Volvo Car autogileak eta Volvo AB kamioigileak jakinarazi dute Errusian saltzeari eta ekoizteari utziko diotela, eta Harley Davidson motorgileak ere salmentak eten ditu.
Ikusteko dago zer gertatuko den Renaultekin. Frantziako konpainiak interes handiak ditu herrialde horretan, Avto Vaz Errusiako adarraren %68aren jabe baita, eta haren markak, Lada, Errusiako merkatuaren %20 bereganatzen du. Gainera, Renaultek hainbat modelo egiten ditu Moskuko plantan. Frantzia da Renaulten akziodun nagusietako bat, akzioen %15,01 baititu.
AEBetako autogileei dagokienez, General Motorsek esportazioak geratu ditu, eta Fordek iragarri du jarraitu egingo duela furgonetak egiten Sollers bazkide errusiarrarekin.
Mendebaldeko izen handiko konpainiek ez ezik, enpresa txikiagoek ere arazoak izango dituzte orain Errusian negozioak egiteko, Europako Batasunak SWIFT nazioarteko ordainketak egiteko sistematik kanpo jarri baititu Errusiako banku gehienak.
Herritar arruntentzat ere hasi dira arazoak, EBn eta AEBen zigorren ondorioz. Errusian funtzionatzeari utzi diote Appleren eta Googleren ordainketa sistemek, eta haien erabiltzaileen ezinak ilara handiak eragin ditu Moskuko metroan. Gainera, atzerrian dauden turista errusiarrek jada ezin dituzte beren kreditu eta ordainketa txartelak erabili zigortuta dauden bankuetako bezero badira. |
2022-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/210225/egintril-lotsa-galdu-eta-jendea-ezagutzeko-gune-birtuala.htm | Bizigiro | EginTril, lotsa galdu eta jendea ezagutzeko gune birtuala | Kataluniako TinderCat-en euskarazko bertsioa da, Twitterreko 'interspace' batean kokatua. Audioz zein idatziz har daiteke parte. Gaur gauean eginen dute lehenbiziko saioa, 22:00etan. | EginTril, lotsa galdu eta jendea ezagutzeko gune birtuala. Kataluniako TinderCat-en euskarazko bertsioa da, Twitterreko 'interspace' batean kokatua. Audioz zein idatziz har daiteke parte. Gaur gauean eginen dute lehenbiziko saioa, 22:00etan. | Hotzak, idorrak eta ligatzeko abilezia handirik gabeak: adjektibo horiek ezarri izan zaizkie sarritan euskal herritarrei. Zenbateraino da hori egia, ordea? Dudak duda, zurrunegiak suerta daitezkeen aurreiritziak eraisteko ekinbide bat abiatu dute zenbait euskal sortzailek Twitterren. Kataluniako TinderCat egitasmoaren pausoei segika, euskarazko bertsioa sortu dute: EginTril.
Gaur aktibatuko dute lehen aldiz, 22:00etan, @egintril Twitter kontuaren bitartez. Izan ere, Twitterren azken berrikuntzetako bat baliatuta funtzionatuko du ekinbideak: TwitterSpace direlakoak. Audio gelak dira, funtsean, eta aukera zabalak ematen dituzte beste pertsona batzuekin elkarrizketak josteko. 22:00etatik aurrera, bada, erabiltzaileek sarbide zuzena izaten ahalko dute EginTril-era; mezuak bidaltzeko modua izanen da, eta erantzunak jasoko dira bueltan.
Egitasmoaren sortzaileek zehaztu dutenez, gainera, audio bidez ez ezik, idatziz ere har daiteke parte. Besteak beste, Twitterreko mezu zuzenak baliatuta aritu daiteke, eta #EginTril traola txertatuz txioak idatziz ere bai. Mezuak elkarren artean gehiegi korapilatu ez daitezen, eta elkarrizketa bideratzea helburu, espazioaren sortzaileak dinamizatzaile lanetan arituko dira saioak iraun bitartean.
Tril egin aditzaren definizioarekin bat eginez (topo egin esan nahi du, Euskaltzaindiaren Hiztegiaren arabera), egitasmoaren sortzaileek «topagune» gisan definitu dute #EginTril. Zehaztu egin dute, dena dela: espazioa zer helbururekin erabili, «norberaren esku» izanen da. «Ligatzeko, jende gehiago ezagutzeko, egiten ausartzen ez diren galderen erantzunak aurkitzeko». Hori bai: euskara izanen da guztien arteko bitartekari. |
2022-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/210226/finlandiako-parlamentuak-naton-sartzeaz-eztabaidatu-du.htm | Mundua | Finlandiako Parlamentuak NATOn sartzeaz eztabaidatu du | Auziaz galdeketa bat egiteko beharrezko sinadurak bildu ditu herri ekinaldi batek. %53 dira Mendebaldearen aliantza militarreko kide izatearen aldekoak; 34 puntu egin du gora jarrera horrek 2017tik. | Finlandiako Parlamentuak NATOn sartzeaz eztabaidatu du. Auziaz galdeketa bat egiteko beharrezko sinadurak bildu ditu herri ekinaldi batek. %53 dira Mendebaldearen aliantza militarreko kide izatearen aldekoak; 34 puntu egin du gora jarrera horrek 2017tik. | Errusiaren inbasioak jarrera aldaketa esanguratsu bat eragin du Finlandian. Europa iparraldeko herrialde hori ez dago NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean, eta beti agertu da aliantza militar horretan sartzearen kontra. Ukrainan gertaturikoak, baina, herritar askoren iritzia aldarazi du, eta NATOko kide bilakatzeko aukera agenda politikora itzuli da berriz ere. Are, herri ekinaldi batek auziaz galdeketa bat egiteko beharrezko 50.000 sinadurak bildu ditu, eta, horren ondorioz, parlamentuak erreferendumaren aferaz eztabaidatzea erabaki du, gaur egingo duten saioan.
Finlandiaren eta Errusiaren arteko harremana dago eztabaidaren erdigunean. Mugakideak dira —1.340 kilometroan—, eta, hamarkadotan erlazio zaila izan duten arren, bien arteko komunikazio bideak beti egon dira irekita. Testuinguru horretan, Europa iparraldeko herrialde horrek balantza orekatuta mantendu nahi izan du beti: EB Europako Batasuneko estatu kide da, baina ez da NATOn sartu, nahiz eta Mendebaldearen aliantza militar horren gertu dagoen beti.
Errusiak Ukraina inbaditu izanak, ordea, hamarkadotako oreka molda dezake. Lehen aldiz, Finlandiako herritar gehienak NATOn sartzearen alde agertu dira, Yle telebista kateak eskaturiko inkesta baten arabera: 2017tik 34 puntu egin du gora jarrera horrek, eta orain %53 dira Mendebaldearen aliantza militarreko kide izatearen aldekoak. Kopuru horrek %66ra egiten du gora Suedia bizilaguna NATOn sartuko balitz.
Sanna Marin Finlandiako lehen ministroak atzo gauean jakinarazi zuen afera horretaz eztabaidatuko dutela gaurko saioan, jakitun baitago herritar askok «iritzia aldatu» dutela edo jarrera «aldatzen» ari direla. Hori bai, Twitter sare sozialean jarritako mezu batean, agintariak azaldu zuen ez dela «eztabaida zabalagorik izango Finlandiak aliantza militarrarekin duen harremanaz». Oraingoz, behintzat, gobernuburuak esan du ordezkaritza duten alderdien iritzia entzun nahi duela.
Helsinkik hamarkadotako jarrera hautsi du asteon, eta Kievi armak eskaini dizkio Errusiako armadari aurre egiteko. Marinentzat, erabakia «historikoa» da, eta helburu du «Ukrainaren independentzia eta subiranotasuna babestea»; lehen ministroak uste du horrek ez duela kolokan jarriko «segurtasun nazionala», baina baliteke herritarren artean iritzia bestelakoa izatea, sinadurak biltzeko herri ekinaldiak argudiatu baitu NATOn sartzeak herrialdearen «segurtasuna hobetzen lagunduko» diela.
Baltikoko estatuak —Estonia, Letonia eta Lituania— Mendebaldearen aliantza militarrean daude, eta horiek ere hainbatetan eskatu diote Finlandiari hura ere batzeko. Batez ere, esperientzia militarra dutelako bizilagunaren kontra; kasurako, Sobietar Batasuna garaitu zutelako 1939tik 1940ra arteko neguko gerran. Iritzi bera dute Suediaz, haren Gotland uhartea estrategikoa baita Itsaso Baltikoan.
Ukrainako inbasioa hasi eta gutxira, Errusiako Atzerri Ministerioa Finlandiari eta Suediari mintzatu zitzaien, eta ohartarazi zien NATOn sartzeak «ondorio militar eta politiko larriak» ekarriko dituela.
«Azkar» bilakatuko lirateke aliantzako kide
Iragan urtarrilean, NATOko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek adierazi zuen Europa iparraldeko bi herrialde horiek «azkar» onartuko lituzketela aliantza militarrean, sartzea erabakiko balute.
Stoltenbergek Finlandiarekin eta Suediarekin duten harremana erabili zuen argudiotzat: «Haiekin egin dugu lan, elkarrekin egin ditugu ariketak, elkarrekin entrenatu gara. Arlo gehienetan NATOren estandarrak betetzen dituzte. Oso ongi antolatuak dauden defentsa eta segurtasun erakundeak dituzte».
Suediaren kasuan, joan den urtarrilean Novus etxeak egindako inkesta baten arabera, herritarrak zatituta daude Mendebaldearen aliantza militarrean sartzeaz: %37 horren alde daude; %35, kontra, eta %28, zalantzati. |
2022-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/210227/cnik-parte-hartu-du-pablo-gonzalezen-atxiloketan-haren-abokatuaren-arabera.htm | Mundua | CNIk parte hartu du Pablo Gonzalezen atxiloketan, haren abokatuaren arabera | Espainiako zerbitzu sekretuetako agenteek kazetariaren senideak galdekatu zituzten, Público-k zabaldu duenez. Haren abokatu Gonzalo Boyek baieztatu du informazio hori. Gonzalez inkomunikatuta dago oraindik, atzo atxilotua izan eta gero. | CNIk parte hartu du Pablo Gonzalezen atxiloketan, haren abokatuaren arabera. Espainiako zerbitzu sekretuetako agenteek kazetariaren senideak galdekatu zituzten, Público-k zabaldu duenez. Haren abokatu Gonzalo Boyek baieztatu du informazio hori. Gonzalez inkomunikatuta dago oraindik, atzo atxilotua izan eta gero. | Opakutasun laino bat dago oraindik ere Pablo Gonzalez kazetariaren atxiloketaren gainean, Polonian atzeman zutenetik egun bat igaro den honetan. Inkomunikatuta jarraitzen du, haren abokatu Gonzalo Boyek BERRIAri baieztatu dionez. «Goiz guztia egin dugu hango agintariekin hizketan, haiek elkarri pasatzen baitiote pilota. Fiskaltzaren zain gaude, jakiteko ea zer informazio eman diezaguketen; hori da maila», azaldu du. «Poloniaren interesen kontra» egitea egozten diote Gonzalezi, Boyeren arabera. Horrek zer esan nahi duen, ordea, ez diete zehaztu, azaldu duenez. «Imajina dezaket zer esan nahi duen, baina ez diet neuk erraztuko lan hori».
Gonzalezen atxiloketari buruzko informazio ofizialaren faltan, puzzlea osatzen lagun dezakeen informazioa argitaratu du Público hedabideak —Gonzalezek kolaboratzaile jarduten du bertan—, eta haren egiazkotasuna baieztatu du Boyek: «Artikuluak dioen guztia egiaztatu dut, eta dena egia da». Hedabide horrek zabaldu duenaren arabera, Ukrainako eta Espainiako zerbitzu sekretuek elkarri lagundu diote kazetariaren atxiloketan.
Izan ere, duela ia hilabete ere atxilotu zuten Gonzalez, Donbassen zegoela. Hango egoeraren berri ematera joana zen, beste zenbait kazetarirekin batera. Zehazki, gatazka egoeratik kanpoko eremuan zeuden herritarren egoera ezagutarazteko lanean ari zen. Ukrainako zerbitzu sekretuen dei bat jaso zuen orduan. Lehenbailehen Kievera joateko esan zioten, galdeketa bat egin ziezaioten. Sartu aurretik, lankideei abisu eman zien, Público-ren arabera: «Bi ordu barru atera ez banaiz, nire atxiloketaren berri eman sare sozialetan». Hala egin zuten.
Público-k zabaldu duenez, galdeketa horretan «errusiazaletzat» jo zuten Gonzalez, Gara-rentzat lan egin izana egotzi zioten, eta susmagarritzat hartu zuten Laboral Kutxako kreditu txartel bat izateagatik. Errusieraz ondo jakiteak eta inguruaz zuen ezagutzak ere sorrarazi zizkien susmoak zerbitzu sekretuei, hedabide horren arabera. Azkenean, hiru eguneko epean Ukrainatik alde egitera «gonbidatu» zuten, nahiz eta kanporatze agindurik ez zioten ezarri.
Artean Ukrainan zegoela, CNI Espainiako zerbitzu sekretuetako agenteak Gonzalezen senideen etxeetara joan ziren, Euskal Herrian eta Katalunian, Gonzalezen inguruko informazio eske. Horren berri izatean, Boyek Gonzalezi lehenbailehen Espainiako Estatura itzultzeko eskatu zion, abokatuak BERRIAri adierazi dionez: «Esan nion berekin hitz egin nahi zutela, eta onena zela elkarrizketa hori Espainian gertatzea, eta ez Ukrainan». Etorri zenean, baina, inork ez zuen harengana jo, azaldu duenez. «Berriz hara itzuli arte itxaron dute haren kontra egiteko».
Espainiako Gobernua, isilik
Otsailaren 25ean hartu zuen Varsoviarako hegazkina Gonzalezek, gero handik mugara joateko, Ukrainatik ihes egindako errefuxiatuen egoeraren berri ematera joan baitzen. Handik hiru egunera atxilotu zuten Poloniako zerbitzu sekretuek, ostatu hartua zuen hotelean, Rzeszow hirian, Ukrainako mugan. Harekin batera joandako beste kazetari batekin harremanetan jarri da Público, zabaldu duenez, eta, haren arabera, Ukrainako zerbitzu sekretuek Gonzalezi segitzeko eskatu zioten Espainiakoei, eta baita Poloniakoei ere. CNIrekin hitz egiten ere saiatu da hedabidea, baina ez du erantzunik jaso.
Espainiako Gobernua ez ikusiarena egiten ari dela salatu du Boyek: «Esan digute ez dakitela ezer, nahiz eta atxiloketaren inguruko informazio ofiziala igorri dieten». Gonzalezen egoera salatu ez dutenen «isiltasun konplizeak» ere gaitzetsi ditu abokatuak: «Egoera batzuetan, kazetariek zerbait esan beharra daukate, haien jarrera edozein dela ere. Nire galdera da zer egingo dugun atxilotutako kazetaria beste bat denean, eta ez Pablo».
Azken orduetan izan da mugimendurik Madrilen aferarekin lotuta, hala ere. Atzo, EH Bilduk Espainiako Gobernuari informazioa eskatu zion Gonzalezen atxiloketaren inguruan, gutun baten bidez. Gaur, Jon Iñarritu EH Bilduko diputatuak Twitterren salatu du Espainiako Atzerri Ministerioak ez duela afera konpontzeko «inolako konpromisorik» agertu eta gainerako alderdiek gaiaren inguruan egindako galderek erantzun gabe jarraitzen zutela. Handik ordu gutxira, baina, Iñarrituk berak, beste txio batean, jakinarazi du Espainiako Atzerri Ministeriotik deitu diotela. Diputatuak azaldu duenez, Espainiako Atzerri Ministerioa prest agertu da Gonzalezi «laguntza» emateko eta abokatuarekin hartu-emana izan dezan «beharrezko lanak» egiteko. |
2022-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/210228/estatuaren-zigorgabetasun-estrategia-salatuko-dute-martxoaren-3an.htm | Politika | Estatuaren «zigorgabetasun estrategia» salatuko dute martxoaren 3an | Martxoaren 3ko biktimen elkarteak Argentinako Kereilako ordezkaritza batzuen babesa izango du osteguneko ekitaldietan. Araban frankismoko krimenengatik kereila bat abiatzeko eskatu diete instituzioei. | Estatuaren «zigorgabetasun estrategia» salatuko dute martxoaren 3an. Martxoaren 3ko biktimen elkarteak Argentinako Kereilako ordezkaritza batzuen babesa izango du osteguneko ekitaldietan. Araban frankismoko krimenengatik kereila bat abiatzeko eskatu diete instituzioei. | Ostegun honetan, 46 urte beteko dira Espainiako Poliziak Gasteizen bost langile hil eta beste ehunka zauritu zituenetik, eta, urtero legez, Martxoak 3 elkarteak biktimen omenezko ekitaldiak antolatu ditu. Elkarteak prentsaurrekoa egin du gaur goizean, Gasteizen, eta Nerea Martinez Aranburuzabalak eta Andoni Txaskok salatu dute 46 urte geroago oraindik ez dela «justiziarik» egin eta Espainian «zigorgabetasuna» dela nagusi. Elkarteko kideek ohartarazi dute justizia lortzeko eta zigorgabetasuna hausteko lanean jarraituko dutela. Martinezek nabarmendu du borroka horretan ezinbestekoa izan dela Gasteizko herriaren elkartasuna, eta baita munduko beste txoko askotatik iritsitako babesa ere. Hala, jakinarazi du aurten antolatutako ekitaldietan Argentinako kereilan eta beste ekinbide juridiko, politiko eta instituzional batzuetan bidelagun diren elkarteek parte hartuko dutela; besteak beste, Iruñeko, Sartagudako, Kataluniako, Madrilgo, Asturiasko eta Valentziako ordezkaritzak izango dira Gasteizen. Modu horretan, erakutsi nahi dute Gasteizko sarraskia ez dela gertakari «bakan» bat, «estatu indarkeriaren errepresio eta zigorgabetasun estrategia sistematiko eta estruktural baten icebergaren punta baizik». Martxoak 3 elkarteko kideek iragarri dute bide horretan ez dutela baztertzen ekinbide judizial gehiago abiatzea, eta Arabako instituzioekin batera kereila bat aurkezteko lanean jarraituko dutela. Elkarteak uste du Arabako erakundeek eta biktimek elkarrekin jorratu beharko luketela bide hori, eta kereilak martxoaren 3ko gertakariak ez ezik frankismoaren eta trantsizioko krimenak ere jaso beharko lituzkeela. Bestalde, Jacinto Lara abokatuak nabarmendu du Argentinako kereilak «mugarria» ezarri duela estatuaren indarkeriaren «zigorgabetasunaren» aurkako borrokan. Lehen aldiz, Gasteizen 1976ko martxoaren 3an egindako estatu krimenaren biktimek prozesu judizial bat aurrera eraman dute, eta, horren ondorioz, Rodolfo Martin Villa Espainiako ministro ohia auzipetu dute giza hilketa larriagotuagatik, gizateriaren aurkako krimenen testuinguruan. Lararen ustez, auto hori «Espainiako bidegabekeriaren eta zigorgabetasunaren aurkako borrokaren hamarkada hauetan guztietan eman den pausorik garrantzitsuena izan da». Gogoratu du, halaber, Martin Villaren aurka Argentinan irekita zegoen auzibidea etetea onartu zuela Argentinako Ganbera Kriminal Federalak, baina ebazpen haren aurkako kasazio helegitea jarri dutela, eta, beraz, auzibidea ez dela bertan behera geratu. «Martin Villa oraindik inputatuta dago gizateriaren aurkako delituengatik». Osteguneko ekitaldiak Gasteizko gertakarien urtemugaren harira antolatu diren ekitaldi guztietara joateko deia egin du Martxoak 3 elkarteak gaurko agerraldian: besteak beste, EH Bilduk Zaramaga auzoan biktimen alde jarritako oroitarrian 12:30erako deitutako ekitaldi politikoan, eta baita ELA, LAB, ESK eta Steilas sindikatuek 18:30ean leku berean egingo duten omenaldira eta manifestaziora ere.
Babesa eta agerraldi eskea Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak bat egin du martxoaren 3ko ekitaldiekin, ohar batean jakinarazi duenez. «1976ko martxoaren 3ko biktimei egiten diegun omenaldirik onena borrokan jarraitzea da, arlo publikoaren eta erruz ordaindutako konkisten defentsan, eta preskribatzen ez duten gizateriaren aurkako krimenengatik justizia exijituz».
Bestalde, Elkarrekin Podemos-IUko bozeramaile Miren Gorrotxategik idazki bat erregistratu du gaur goizean Eusko Legebiltzarrean eskatzeko Martin Villa Giza Eskubideen Batzordera joan dadin 1976ko martxoaren 3an Gasteizen izandako sarraskian izandako loturari buruzko azalpenak ematera. «Egia entzutea eta jakitea merezi dugu. Biktimek merezi dute, eta berak erantzun behar du», esan du Gorrotxategik.
Era berean, Elkarrekin Podemos-IUk omenaldi ekitaldi guztietan parte hartuko dutela iragarri du, eta bertan parte hartzera deitu du bere militantzia osoa. Podemosek eta Izquierda Unidak omenaldia egingo diete biktimei Zaramagako oroitarrian ostegun honetan, 11:00etan. |
2022-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/210229/upnren-berme-batzordeak-militantzia-eten-die-sayasi-eta-adanerori-bi-urte-eta-erdiz.htm | Politika | UPNren Berme Batzordeak militantzia eten die Sayasi eta Adanerori, bi urte eta erdiz | Batzordeak ebatzi du arau hauste larria dela otsailaren 3ko lan erreformaren aurkako bozketan zuzendaritzaren irizpideen aurka bozkatu izana. | UPNren Berme Batzordeak militantzia eten die Sayasi eta Adanerori, bi urte eta erdiz. Batzordeak ebatzi du arau hauste larria dela otsailaren 3ko lan erreformaren aurkako bozketan zuzendaritzaren irizpideen aurka bozkatu izana. | Behin betiko erabakia da. Duela hiru aste egindako proposamena berretsi du UPNren Berme eta Diziplina Batzordeak. UPNren estatutuen arabera, ondorioztatu du Carlos Garcia Adanero eta Sergio Sayas diputatuek arau hauste larria egin zutela lan erreformaren bozketan. Hala, bi urte eta sei hilabetez militantzia eten die biei, eta, epe berean, ezingo dute alderdiaren izenean kargu publikorik izan.
Otsailaren 10ean ebazpen bera proposatu zuen Berme eta Diziplina Batzordeak, eta, behin diputatuen alegazioak entzunda, ondorio hori bera berretsi du. Orain, bi diputatuek hamar eguneko epea izango dute helegitea aurkezteko Kontseilu Politikoaren aurrean. Kontseilu hori alderdiaren organo gorena da kongresu arteko epeetan, eta, berme batzordeak esku hartu aurretik, bi diputatuak kanporatzeko zuzendaritzak egindako eskaera babestu zuen, otsailaren 5ean.
Adanerok aurreratu du ez duela diputatu akta itzultzeko asmorik. «Azkenean argi dago kanporatu nahi gaituztela enbarazu egiten dugulako, eta Sanchezen sostegu izateko estrategia horren aurrean, oztopo bat garela. Kendu eta bota beharreko arazo bat gara, Horregatik kanporatu nahi gaituzte». Nahiz eta oraindik ere apelazio helegitea aurkezteko aukera izan Adanerok aurreratu du ez duela egingo: «Nola egingo dugu hori, baldin eta kontseilu politikoaren %80k gu kanporatzeko eskatu zuenean, nahiz eta estatutuen arabera ezinezkoa izan hori egitea?». Gaineratu du alderdiak aldatu duela norabidea: «Guk lehengo tokian jarraitzen dugu».
Albistea jakin eta berehala, Sayasek deitoratu du berme batzordeak ez dituela aintzat hartu bere azalpenak. Bere ustez, euren aurkako barne prozedura hasi zen unetik erabakita zegoen eta de facto alderditik «kanporatu» nahi izan dituzte. Esparza egin du egoeraren arduradun: «Erabaki du UPN zatitzea, eta gauzak bere modura egiten jarraitzea, eztabaidarik eta kritikarik egin gabe, alegia». Bere hitzetan, UPNko estatutuen aurkako erabaki bat argudio teknikoekin «jantzi» nahi izan du berme batzordeak , «kontrapisu eta ahots alternatiborik gabeko lidergo baten mesedetan». Guzti horrekin Esparzak UPN ahuldu egiten duela uste duori lortzeko bidean da», iragarri du Sayasek.
Batzordearen argudioak
Berme eta Diziplina Batzordeak «frogatutzat» jo du UPNren zuzendaritza exekutiboak alderdiko goi karguen eskuetan utzi zuela lan erreformaren bozketari begirako negoziazioen ardura —zehazki, Jose Javier Esparza presidenteari, Yolanda Ibañez idazkari nagusiari eta Enrique Maia presidenteordeari— . Hori urtarrilaren 31ko bilera batean zehaztu zen, eta, batzordearen arabera, «ezein kide ez zen aurka azaldu». Bilera hartan izan ziren Adanero eta Sayas ere bai.
Berme Batzordeak ondorioztatu du botoa finkatzeko prozesu hori alderdiaren estatutuen araberakoa izan zela, haren exijentziak bete zituela. Negoziazio hartan Esparzak eta haren taldeak akordio bat erdietsi zuten Madrilgo gobernuarekin, bost puntukoa, eta, horren truke, lan erreformaren alde bozkatzeko agindu zien bi diputatuei, bozketaren bezperan, otsailaren 2ko arratsaldean.
Hala, Berme Batzordearen arabera, ondorengo 24 orduetan bi diputatuek ez zioten inoiz jakinarazi lan erreformaren aurka bozkatuko zutela eta jarrera hori zuzendaritzaren irizpideen aurkakoa zela. «Uste dugu bi diputatuek alde bozkatzeko aginduari men ez egiteko borondatea zutela, baina, hori bakarrik ez: erabaki zutela bezperako agindua ez betetzea eta erabaki horren berri ez ematea UPNko zuzendaritzari».
Arau hauste larria, ez arina
Arau haustearen kalifikazioa egiterakoan, batzordeak ulertu du «larria» izan dela, eta ez arina, «botoaren zentzua ezkutatu nahi izan ziotelako zuzendaritzari». Estatutuen 107.1 artikuluak aipatzen du zuzendaritzaren irizpideei men ez egitea arau hauste arina dela, baina, Berme Batzordearen arabera, hori ezkutatzeko borondateak larri bihurtu du, «alderdiaren irudiari kalte egin zaiolako». Batzordearen arabera, erabakiaren berri eman izan balute arau hauste arina izango litzateke.
Hasieran, aukera horri buruz hitz egin zen, baina bi diputatuak ez dituzte erabat kanporatu, horretarako arau hauste oso larria izan beharko lukeelako. Batzordeak ez du azaldu aukera horri buruz hitz egin duten. Proposatutako zigorra estatutuen 108.2 artikuluan datorrela esatera mugatu da.
Erabakiak bete-betean eragingo die bi diputatuei, ezingo baitira aurkeztu UPNren zerrendetara, ez foru hauteskundeetara, ez eta Espainiako Gorteetarako hauteskundeetara ere. Izan ere, bi deialdi horiek, ezusterik ezean, 2023an egitekoak dira; bata, udaberrian, eta bestea, berriz, udazkenean. |
2022-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/210230/arcelorrek-ostegunean-piztuko-ditu-sestaoko-labeak.htm | Ekonomia | Arcelorrek ostegunean piztuko ditu Sestaoko labeak | Bi hilabeteko etenaren ondoren, eguneko hiru txandak jarriko ditu martxan altzairutegian. Hilabetean 45.000 tona altzairu ekoiztea da zuzendaritzaren asmoa. | Arcelorrek ostegunean piztuko ditu Sestaoko labeak. Bi hilabeteko etenaren ondoren, eguneko hiru txandak jarriko ditu martxan altzairutegian. Hilabetean 45.000 tona altzairu ekoiztea da zuzendaritzaren asmoa. | Arcelor Mittalek Sestaon duen altzairutegia (Bizkaia) ostegunean hasiko da berriz ere lanean. Abenduaren 7az geroztik itzalita egon ondoren, berriz ere piztuko dituzte labeak, eta enpresaren asmoa da astean 45.000 tona altzairu ekoiztea. Sindikatuetako iturriek jakinarazi dutenez, enpresak gaur eman die asmoen berri, eta «ahalik eta bizkorren» urtzen hastea da helburua. Hiru txandatan hasiko dira lanean, 45.000 tona horiek egun izan dezaketen ekoizpen mailarik altuena baita. Erabaki horrekin, ACBren inguruan egon diren zalantzen zati bat uxatu du zuzendaritzak. Abenduan, mantenu lanetarako urteroko lanuztea egin zuen enpresak, eta, bide batez, bigarren lerroa pizteko berrikuntza lanei ekin zien. Etena, baina, espero baino hilabete luzeagoa izan da, energiaren kostuengatik itzulera data atzeratu baitu enpresak. Azken asteetan, sindikatuak eta enpresak aldi baterako lan erregulazio bat ezartzeko modua aztertzen aritu dira, baina akordiorik gabe. Iragan abenduan berrogei langileren kontratua eten nahi zuela jakinarazi zuen enpresak, gehienak 60 urtetik gorakoak. Negoziazio epea hasita dago. Egun, kontratu mugagabedun 268 langilek dihardute ACBn, eta lan askoko garaietan behin-behineko berrehun langile inguru kontratatu izan ditu. |
2022-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/210231/maite-zelaia-ez-da-bideragarria-ukraina-europako-batasunean-sartzea.htm | Mundua | Maite Zelaia: «Ez da bideragarria Ukraina Europako Batasunean sartzea» | Zelenskik Ukraina Europako Batasunean sartzeko eskatu du, baina, Maite Zelaia Zuzenbideko doktorearen arabera, herrialdeak ez ditu EBko estatu kide bilakatzeko baldintzak betetzen. | Maite Zelaia: «Ez da bideragarria Ukraina Europako Batasunean sartzea». Zelenskik Ukraina Europako Batasunean sartzeko eskatu du, baina, Maite Zelaia Zuzenbideko doktorearen arabera, herrialdeak ez ditu EBko estatu kide bilakatzeko baldintzak betetzen. | Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak Ukraina EB Europako Batasunean sartzeko «berehalako» prozedura bat eskatu du: «Prozesu berezi bat behar dugu herrialdeak bat egiteko». Besteak beste, gai horri buruz aritu da gaur Maite Zelaia Euskal Herriko Unibertsitateko Konstituzio Zuzenbideko doktorea Euskadi Irratiko Faktoria saioan. Zelaiaren ustez, Ukrainak ez ditu EBko estatu kide bilakatzeko baldintzak betetzen: «Badirudi, ohiko prozedurari jarraituta, ez litzatekeela bideragarriegia izango momentu honetan, batez ere baldintzak betetzen ez dituen estatu baten aurrean egongo ginatekeelako».
Zelaiak azaldu duenez, Ukraina batasunean sartzea edo ez EBko kontseiluaren, batzordearen eta parlamentuaren arteko erabakia da, baita estatu kideena ere. Ohiko prozedurari dagokionez, sartzeko eskaria kontseiluari bidali behar zaio lehenengo, eta, doktorearen arabera, Ukrainaren kasuan, «badirudi eskaria bideratuta dagoela». Horren ondoren, kontseiluak eskaria bidali beharko lieke Europako eta estatu kideetako parlamentuei, eta hor «batzordea sartuko litzateke jokoan». Izan ere, batzordeak erabaki beharko luke Europako Batasunean sartzeko ezarritako baldintzak «betetzen diren edo ez». Gero, kontseiluak «aho batez» onartu beharko luke estatuaren barneratzea, eta estatu kide guztiek berretsi beharko lukete erabakia.
EBn sartzeko baldintzak 1993an ezarri zituzten, eta hiru esparrutan banatzen dira: arlo politikoan, merkatu ekonomian eta EBko arauekin lotutakoan. Arlo politikoari dagokionez, «demokrazia, zuzenbide estatua, giza eskubideak eta gutxiengoen eskubideak babestuko dituzten erakunde batzuk» existitu behar dute herrialdean. Horrez gain, «bermeekin» funtzionatu dezakeen merkatu ekonomia batek egon behar du, eta, azkenik, «EBk jada onartuta dituen politika eta arau guztiak estatuan ezartzeko gaitasuna» izan behar du.
Doktorearen arabera, ordea, Ukrainak zailtasunak izango lituzke hirugarren esparruan. Izan ere, arlo politikoan eta merkatu ekonomian «interpretazio tarte zabalagoa» egon daiteke, baina, arauei dagokienez, ez: «Hori da edo ez da». Horregatik, Zelaiak dio gaur egun «baldintzak betetzen ez dituztenen zerrendan» sartu beharko litzatekeela Ukraina. Ohiko prozedurari jarraituz, beraz, Ukraina EBn sartzea «konplexua» da; izan ere, doktoreak gaineratu duenez, «salbuespeneko egoerarik ez da aurreikusten», baina gaur egun «salbuespeneko egoerak ematen ari dira». |
2022-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/210232/jaurlaritzak-24-milioi-jarriko-ditu-aiaraldea-ekonomikoki-biziberritzeko.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak 24 milioi jarriko ditu Aiaraldea ekonomikoki biziberritzeko | «Ekonomikoki kolpatutako» beste eskualde batzuetan ere antzeko planak gauzatuko dituzte: Bizkaiko Ezkerraldea-Meatzaldean eta Enkarterrin eta Gipuzkoako Oiartzualdean. Jaurlaritzak 180 milioiko funtsa sortu da horretarako. | Jaurlaritzak 24 milioi jarriko ditu Aiaraldea ekonomikoki biziberritzeko. «Ekonomikoki kolpatutako» beste eskualde batzuetan ere antzeko planak gauzatuko dituzte: Bizkaiko Ezkerraldea-Meatzaldean eta Enkarterrin eta Gipuzkoako Oiartzualdean. Jaurlaritzak 180 milioiko funtsa sortu da horretarako. | Aiaraldea eskualdea ekonomikoki biziberritzeko plan bat onartu du astearte honetan Eusko Jaurlaritzako Gobernu Kontseiluak. Guztira 28,49 milioi euro jarriko dituzte erakunde publikoek; horietatik 24 milioi Eusko Jaurlaritzak jarriko ditu, eta 4,49, inplikatutako gainerako erakundeek. Plan horri esker, 33 jarduera abiaraziko dituzte, zortzi ardatzetan bilduta.
Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak prentsaurrekoan azaldu duenez, antzerako egitasmoak dituzte beste eskualde batzuetarako: Bizkaiko Ezkerraldea-Meatzaldearako eta Enkarterrirako eta Gipuzkoako Oiartzualderako. Guztira, 180 milioi euro aurreikusi ditu Eusko Jaurlaritzak, ezohiko funts batean.
Aiaraldeko egoera aztertzeko lantalde bat sortu zuten aurreko legealdian, EH Bilduren ekimenez. Eta talde horrek egindako txostena onartu zuen Eusko Legebiltzarrak azaroaren 25eko osoko bilkuran. Azterketa horren arabera, Aiaraldea eskualde «kolpatua» da ekonomikoki. Hortik abiatuta egin du plana Eusko Jaurlaritzak, Arabako eta Bizkaiko foru aldundiekin batera, eta eskualdeko udalen eta ekonomia, gizarte eta enpresa eragileen parte hartzearekin.
Egitasmoak zortzi ardatz hauen inguruan gauzatuko dira: industriaren modernizazioa eta industriarako lurzoruen eta eraikinen berreskurapena; nekazaritzako elikagaien sektorea; turismoaren eta merkataritzarena; kulturarena; enplegua eta lanbide heziketako proiektuak; etxebizitza sozialak; hirigintza; eta ingurumena eta mugikortasun iraunkorra.
Proiektuak koordinatzeaz arduratuko den eskualdeko talde eragile bat sortuko da. Ondoren, Jaurlaritzak eta Arabako eta Bizkaiko aldundiek behin betiko dokumentua aurkeztuko diete eskualdeko udalei. Proiektuak gauzatzeko epea hiru urtekoa izango da, 2022-2024 bitartean. |
2022-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/210233/aurrez-aurreko-kontsulta-internet-bidez-eskatu-ahal-izango-da-osakidetzan.htm | Gizartea | Aurrez aurreko kontsulta Internet bidez eskatu ahal izango da Osakidetzan | Beharren arabera, «profesional egokienengana» bideratzeko modua eskainiko du Osakidetzaren webguneak. | Aurrez aurreko kontsulta Internet bidez eskatu ahal izango da Osakidetzan. Beharren arabera, «profesional egokienengana» bideratzeko modua eskainiko du Osakidetzaren webguneak. | «Osakidetza bere egunerokoa berreskuratzen ari da, baita lehen arretan ere», adierazi du Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik. Hala, erakundearen webgunetik eta aplikaziotik aurrez aurreko kontsultak eskatzeko aukera lehengoratu dute, herritarrak «profesional egokienengana» bideratuko dituen tresna berri batekin. «Pandemiaren bilakaera ona ikusita, urratsak egiten jarraitu nahi dugu, normaltasunera bueltatzeko eta herritarrek lehen mailako arretara errazago jotzeko», azaldu du.
Telefono bidezko eta aurrez aurreko arreta baldintzatuta egon diren garaietan, «oinarrizko» bihurtu da webgunearen eta aplikazioaren bidez ordua hartzeko aukera, Sagarduiren esanetan. Izan ere, haien bidez bideratu dira, besteak beste, COVID-19aren txertoa hartzeko txanden parte handi bat. Orain, aurrez aurreko kontsultak ere eskatu ahal izango dira bide horietatik, azken hilabeteetako murrizketen ostean; telefonoz eta osasun zentroetan soilik egin zitezkeen halako eskaerak. Hala, ordua eskatzeko modua «azkartuko» dute.
Osasun sailburuaren hitzetan, aplikazioak berritasun bat ere izango du. «Beharren arabera, profesional egokiengana orientatuko dira herritarrak», azaldu du. Kontsulta bat eskuratu nahi dutenek «kontsultaren arrazoiak mugatzeko» zenbait galderari erantzun beharko die, «haien beharrei ondoena erantzun diezaiekeen profesionalarekin» egon dadin. Esaterako, zehaztu beharko da ordua eskatzeko arrazoia administrazio tramite bat edo osasun arrazoi bat den —gaixotasuna, zauri bat osatzea, zalantzak argitzea...— , eta, horren arabera, administrazioko langileekin, familia medikuarekin edo bestelako profesional batekin —erizainak, pediatrak...— zehaztuko da kontsulta.
Tresna berria gaur jarriko da martxan, baina Araban soilik. Datorren astean jarriko dute erabilgarri Bizkaian, eta hilabete amaierarako, berriz, Gipuzkoan. Sagarduiren arabera, ez da hura erabiltzeko arazorik egongo, eginiko probetan parte hartu duten herritarren %89k erabiltzeko «erraza» dela adierazi baitute.
Pandemiaren jarraipenari dagokionez, Osasun sailburuak adierazi du «irudi kezkagarriak» ikusi dituela inauterietan: «Ez nago errieta egiteko, baina zuhurtziaz aritu behar dugu». Atzo, 5.143 COVID-19 proba egin zituen Osakidetzak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta horietako 612k eman zuten positibo. Ospitaleetako egoerari dagokionez, berriz, egun 150 lagun daude ospitaleratuta, horietako 42 zainketa intentsiboetako unitateetan.
«Tranparik» ez
Osakidetzako langileek azken egunetan eginiko grebak kritikatu ditu Sagarduik, argudiatuta «jarduera berreskuratzeko» garaia dela. Haren arabera, otsailaren 25eko grebak %30eko erantzuna izan zuen, eta atzokoak, berriz, %9,14koa. Kopuru horiek urrun daude sindikatuek zabaldutako informazioetatik, baina, sailburuaren esanetan, ez dago «inolako tranparik» berak emaniko ehunekoetan. |
2022-3-7 | https://www.berria.eus/albisteak/210234/berrikuntza-boterea-da.htm | albisteak | Berrikuntza boterea da | Datuen bilketa eta analisiak aukera ematen du edozein fabrikaren efizientzia hobetzeko baliabideak handitu gabe, eta Zituk abantaila lehiakor hori eskaintzen die mekanizazio tailerrei, adimen artifizialaren eta dagoeneko Innobasqueren Kasu Praktikoen Bankuaren parte den software baten bidez. | Berrikuntza boterea da. Datuen bilketa eta analisiak aukera ematen du edozein fabrikaren efizientzia hobetzeko baliabideak handitu gabe, eta Zituk abantaila lehiakor hori eskaintzen die mekanizazio tailerrei, adimen artifizialaren eta dagoeneko Innobasqueren Kasu Praktikoen Bankuaren parte den software baten bidez. | Francis Baconek informazioa boterea zela esan zuenean, ez zen gai kalkulatzeko teknologia berriek zer tamaina eman ahal dioten baieztapen horri. Gaur egun, informazioari datu esaten diogu, eta ez dute soilik pertsonek ematen. Makinek ere ematen dute, eta, gainera, modu automatikoan, produkziobolumenaren erregistro «sinplearekin» edo sentsoreen neurketekin. Digitalizazioak zuzeneko informazio zehatza ematen du makina bakoitzaren jokabideari buruz, eta horrek aukera ematen du errendimendua monitorizatzeko eta produkzioa eten dezaketen arazoei aurrea hartzeko. Hau da, datuak modu egokian bildu eta kudeatzeak enpresa baliabideen kudeaketa hobetzea dakar... Eta hori ez bada boterea, etor dadila Bacon bera.
Zitu da jarduera ETE-ei digitalizazioa euren funtzionamenduan txertatzen laguntzean oinarritu den Euskadiko enpresetako bat. Zituk software berezi bat garatu du mekanizazio tailerrentzat, 4.0 industriaren abantaila guztiak izan ditzaten. ERIS mekanizazio sektoreko bezero baten beharretik sortu zen, makinak monitorizatu nahi baitzituen. Lortutako garapenak anbizio handiagoko proiektu bat ekarri zuen Eusko Jaurlaritzaren Hazitek programaren esparruan, eta emaitza Eris izan zen, makinak zuzenean monitorizatzen dituen software bat. Horrez gain, fabrikazio prozesuaren datuekin lotzen da, eta, horri esker, produkzio prozesu osoaren ikuspegi orokorra ematen du. Eris tresnaren garapenean zehar, Zitu Geminis Lathes enpresarekin aritu zen lankidetzan. Lankidetza horri esker, Erisen funtzionalitateak hobetu egin ziren, eta sektoreko behar eta arazoei modu egokiagoan erantzuten dien software bat eskaini zen. Makina-erremintaren fabrikatzailearekiko lankidetza estuaren ondorioz, Geminis enpresak Eris aurkeztu zuen 2018ko BIEMH bienalean.
Lehen ezarpenen emaitza onek merkatu nitxo berriak bilatzera eraman zuten 2019an Zitu. Hau da, enpresa handien antzera digitalizatzeko beharra duten ETE-ei lagundu nahi zien, baliabide mugatuen ondorioz huts egiteko aukerarik ez dutenei. Dagoeneko esperientzia duen norbaiten laguntzaz eman behar dute pausoa, eta, gainera, teknologia euren behar zehatzetara egokitu behar da.
Kasu honetan, laguntza jaso dezaketen enpresak mekanizazio tailerrak dira, non maiz makinek ez duten lortzen potentzial osoa garatzea. Batzuetan erraza da akatsa aurkitu eta zuzentzea, baina beste batzuetan arazoaren jatorria X espediente bat bihurtzen da. Bestalde, bigarren baldintza, teknologia beharretara egokitzea, bezero bakoitzaren baldintzen araberako online plataforma baten garapenean eta adimen artifizialean espezializatutako bi enpresarekiko lankidetzan (Skootik eta AlchemyML) oinarrituta dago, mugarik ez duela dirudien arlo batean funtzionalitate berriak garatzeko.
Beraz, Zituk lortu du tailerrek bitarteko gailuak edukitzea, makina guztiak (seinaleak, fabrikatzailea edo funtzioa gorabehera) lotuta baitaude kudeaketa tresna bakarrean, eta horrek lantokian gertatzen den guztiaren ikuspegi garbi eta orokorra ematen du edozein gailutatik. Gertatzen dena... eta gerta litekeena: izan ere, datuen analisiak aukera ematen du, adibidez, aurreikusteko noiz doitu beharko den makina bat, behar hori prezisio murrizketa edo kalitate txikiko pieza bihurtu aurretik. Azken finean, Erisek produkzioa hobetzen du, baliabideak areagotu gabe.
Merkatuaren emaitzak eta dagoeneko tresna hori duten enpresen iritziak produktua dibertsifikatzera animatu dute Zitu, eta beste sektore batzuetarako konponbideak ari da garatzen hainbat erreferenterekin: Batz plastikoaren injekzioaren sektorean, Plastigaur plastikoaren estrusioan, TTT Goiko tratamendu termikoen sektorean eta IMH fabrikazio gehigarrian. |
2022-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/210235/ukraina-bakarrik-ez-uzteko-eskatu-dio-zelenskik-ebri.htm | Mundua | Ukraina «bakarrik ez uzteko» eskatu dio Zelenskik EBri | Ukrainarren balioak Europako Batasunaren balioak direla gogorarazi du Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak, bideo dei bidez Europako Parlamentuan egindako agerraldian. Gogor mintzatu da Vladimir Putin Errusiako agintariaren aurka. | Ukraina «bakarrik ez uzteko» eskatu dio Zelenskik EBri. Ukrainarren balioak Europako Batasunaren balioak direla gogorarazi du Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak, bideo dei bidez Europako Parlamentuan egindako agerraldian. Gogor mintzatu da Vladimir Putin Errusiako agintariaren aurka. | Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik, bideo dei bidez, diskurtso laburra baina zehatza egin du Europako Batasuneko goi agintarien eta ordezkarien aurrean. «Gure bizitza ematen ari gara askatasuna defendatzeko. Gure balioak Europaren balioak dira. Zuek bezalakoak gara», esan du, eta Ukraina EBn «ahalik eta lasterren» sartzeko aldarria ere egin du: «Europako kide izateko ere ari gara borrokan». Bonben eta misilen azpian daudela gogorarazi du Zelenskik, eta Errusiak egindako erasoetan zibilak eta haurrak hil direla salatu.
Egoerak gainditu egin dituela aitortu du: «Gertatzen ari dena sarraski bat da gure herrialdearentzat. Milaka lagun hil dira duela bost egun inbasioa hasi zenetik. Ukrainak eta gure herritarrek, ordea, harro sentitu behar dute. Zuek duzuen askatasunagatik borrokatzen ari gara». Era berean, Vladimir Putin Errusiako presidentearen hitzak gaitzetsi ditu, eta gogor jo du haren aurka: «Atzo hamasei haur hil zituzten, eta Putinek esaten jarraituko du operazio militar bat dela».
Ikusi gehiago. Maite Zelaia: «Ez da bideragarria Ukraina Europako Batasunean sartzea»
Nolanahi ere, presidentea itxaropentsu azaldu da Ukrainaren etorkizunari begira, EBko herrialde guztiak «elkartuta» daudelako. «Europarako norabidea da gurea. Ukraina Europarako bidean da», nabarmendu du.
Ukrainako agintariak mezu honekin amaitu du agerraldia: «Europaren babesik gabe, jausi egingo gara. Ez gaitzazue bakarrik utzi. Bizitzak heriotza mendean har dezala». Txaloen artean agurtu du parlamentuak Zelenski, Ukrainako banderaren koloreak nonahi ageri zirela.
Zelenski mintzatu aurretik, Roberta Metsola ganberako presidenteak hitz egin du: «Ukrainakoa mehatxu bat da ezagutzen dugun Europarentzat. Ezin dugu halako mendekotasuna izan Errusiako gasarekiko; gure energia iturriak dibertsifikatzen hasi behar dugu». Honako hau ere gehitu du: «Europaren mezua argia da: ez dugu beste aldera begiratuko». «Kremlinen desinformazio kanpainen» aurka ere jo du, eta aurre egin behar zaiela nabarmendu.
EBk, berriz, hitzeman du 500 milioi euro bideratuko dituela Ukrainara laguntza humanitarioa bidaltzeko. Hala iragarri du Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak: «Ukrainaren etorkizuna dago jokoan, baina gurea ere bai. Gure demokraziek duten indarra erakutsi behar dugu». |
2022-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/210236/ppk-apirilaren-1ean-eta-2an-egingo-du-ezohiko-kongresua.htm | Mundua | PPk apirilaren 1ean eta 2an egingo du ezohiko kongresua | Alberto Nuñez Feijoo Galiziako presidenteak bilera batera deitu du hango PP bihar, eta hautagaitza aurkezteko asmoa duela iragartzea espero da. | PPk apirilaren 1ean eta 2an egingo du ezohiko kongresua. Alberto Nuñez Feijoo Galiziako presidenteak bilera batera deitu du hango PP bihar, eta hautagaitza aurkezteko asmoa duela iragartzea espero da. | Espainiako PP alderdiko zuzendaritzak apirilaren 1erako deitu ezohiko kongresura. Pablo Casadoren aroaren osteko lehen batzarra izango da, eta, itxura guztien arabera, Alberto Nuñez Feijoo galiziarraren aroko lehena. Galiziako presidenteak ez du esan oraindik alderdiko presidente izateko aurkeztuko den, baina bihar Galiziako PPren zuzendaritza bilera batera deitu du, eta asmo hori iragartzea espero da.
Sevillan egingo du biltzarra PPk, eta 2018ko kongresuak izan zuen araudi berbera baliatuko dute, inork bere mesederako aldatu ez duela ziurtatzeko. 3.109 konpromisariok izango dute parte hartzeko aukera. Esteban Gonzalez Pons izango da kongresua antolatzeko batzordeko presidente; Juan Carlos Vera idazkariaz gain, autonomia elkarte bakoitzeko ordezkari batek osatuko du batzorde hori.
Hautagaitza aurkeztu nahi dutenek martxoaren 8aren eta 9aren artean eman beharko dute izena, eta, hautagai izendatu dezaten, gutxienez ehun afiliaturen babesa aurkeztu beharko dute. Martxoaren 11n hasiko dute kanpaina, eta hilaren 20an amaituko da. Kongresuan bere ondorengoa aukeratu bitartean, Casadok jarraituko du alderdiaren presidentetzan.
Bihar beteko dira bi aste PPk inoiz izan duen barne krisi handiena sortu zenetik. Pablo Casadok irregulartasunak leporatu zizkion Isabel Diaz Ayuso Madrilgo autonomia erkidegoko presidenteari, eta ordu batzuetan inoiz ez bezalako arrakala batek zatitu zuen alderdia.
Hasieran Casadoren eta Ayusoren arteko tirabira bat izan zitekeela zirudien arren, egunak pasatu ahala PPko hautetsi eta kargudunek ez bat eta ez bestea ez zuten balekotzat jo etorkizunari begira, eta alderdia zuzentzeko Nuñez Feijoo Galiziako presidentearen aldeko ahotsak ugarituz joan dira azken egunetan. |
2022-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/210237/klima-aldaketaren-aurkako-borrokaren-ardatza-deskarbonizazioa-dela-uste-du-eh-bilduk.htm | Gizartea | Klima aldaketaren aurkako borrokaren ardatza deskarbonizazioa dela uste du EH Bilduk | Klimaren aldeko Herri Ituna aurkeztu dute. Kontratu sozial bat eraiki nahi dute, datozen urteetako politika klimatikoak ezartzeko. | Klima aldaketaren aurkako borrokaren ardatza deskarbonizazioa dela uste du EH Bilduk. Klimaren aldeko Herri Ituna aurkeztu dute. Kontratu sozial bat eraiki nahi dute, datozen urteetako politika klimatikoak ezartzeko. | Klima aldaketaren aurkako borrokan itun sozial zabal bat adosteko urratsak egin nahi ditu EH Bilduk. Eragileekin landu ostean, proposamen zehatzak jasotzen dituen dokumentu bat aurkeztu dute Pello Otxandiano EH Bilduko Programa Zuzendariak, Mikel Otero EH Bilduko legebiltzarkideak eta Laura Aznal EH Bilduko Nafarroako Parlamentuko legebiltzarkideak, Gasteizeko Abastos Merkatuan. Oterok argi dauka klima aldaketaren aurkako borroka «deskarbonizazioan» oinarritu behar dela ezinbestean. Horregatik, deskarbonizazio prozesuan lagunduko duten proposamen zehatzak aurkeztu dituzte: proposatu dute anbizio klimatikoa Europarekin sinkronizatzea, eraikitzen ari diren azpiegituren ebaluazioa egitea eta gobernantza eredu berri bat ezartzea trantsizio energetikorako, baita trantsiziorako baliabide ekonomikoak ere.
Datuen arabera, azken 30 urteetan isurketen murrizketa %4,5ekoa izan da Hego Euskal Herrian. Europako Batasunak, berriz, denbora tarte berean, %24 murriztu ditu isurketak. Hori aldatze aldera, «bide orri komun bat zehazteko helburuarekin», Euskal Herriak «bat egin behar du» garai historikoak eskatzen duen ekintza klimatikoarekin, Otxandianok adierazi duenez.
Lidergo instituzionalarekin batera, gainera, gizarte mobilizazioak funtsezkoa izan behar duela uste du Otxandianok: «Euskal erakunde guztientzat eta klima aldaketaren aurkako borrokan interesa duten eragileentzat eraiki behar dugu ibilbide orria». Otxandianoren aburuz, bide orri horren oinarriak formulatzeko garaia da, «belaunaldien arteko itun zabal bat» sortzeko garaia. Horrez gain, Oterok gehitu du erronka klimatikoa begirada global batetik ikusi behar den arren «analisi esparru eta jardun lokala» dituen ekinbide bat izan behar duela.
Azkenik, Aznalek EH Bilduk Nafarroako Parlamentuan egindako lana azpimarratu nahi izan du. Izan ere, prozesu parte hartzaile bat sustatu ostean, 123 zuzenketa aurkeztu zituen EH Bildu Nafarroak. «Gobernuak aurkeztutako proposamenak ez zuen anbiziorik, ezta zehaztasunik ere», salatu du. Eta EH Bilduk neurri zehatzak aurkeztu zituela nabarmendu du: «Uste dugu lege hau funtsezkoa dela eta gure papera erabakigarria izan dela legearen eztabaidan». |
2022-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/210238/vulcanizados-zuloaga-greba-eskubidea-urratzen-ari-dela-salatu-dute.htm | Ekonomia | Vulcanizados Zuloaga greba eskubidea urratzen ari dela salatu dute | Langileek 247 egun daramatzate greban, eta auzitara jo dute. Argudiatu dute enpresak beharginak ordezkatu dituela eta produkzioa atera duela. | Vulcanizados Zuloaga greba eskubidea urratzen ari dela salatu dute. Langileek 247 egun daramatzate greban, eta auzitara jo dute. Argudiatu dute enpresak beharginak ordezkatu dituela eta produkzioa atera duela. | Zaratamoko (Bizkaia) Vulcanizados Zuloaga ez da enpresa oso handia: 42 langile ditu, baina haietatik 32 daude greban iaztik. Gaur, 247. eguna egin dute, eta Bilboko Lan Arloko 2. Epaitegian izan dira. Zuzendaritza grebarako eskubidea urratzen ari dela iritzita, salaketa jarri dute han. Bi argudio erabili dituzte hori gertatzen ari dela azaltzeko. Batetik, ikusi dute zuzendaritza greban dauden langileak ordezkatzen ari dela, besteak beste, mobilizazioan parte hartzen ari ez diren beharginak greban daudenen lanpostuetan aritzera behartuz. Eta, bestetik, berretsi dute enpresak produkzioaren zati handi bat kanpora atera duela, beste lantegi batera, Andoaingo (Gipuzkoa) Cortusara. Greban dauden langileek azaldu dutenez, hango kudeatzailearekin bildu dira, eta hark aitortu die Vulcanizados Zualoagarentzat egiten zituzten lanak «hamar aldiz» handitu direla greba hasi zenetik.
Argudio horiekin jo dute auzitara. Ez zen haien asmoa, baina, azaldu dutenez, «beste erremediorik» ez dute izan. Lan Ikuskaritzan salaketa jar zezaketen, baina aukera hori baztertu dute Novaltiako langileen kasuan erakunde horrek zein jarrera agertu duen ikusi ondoren —954 egun daramatzate greban—.
Vulcanizados Zuloagakoek irregulartasunak ikusi dituzte lanuzteak hasi zituztenetik. Baina, haien ustez, larriena da denbora honetan guztian zuzendaritzak haiekin hitz egitera esertzeko asmorik erakutsi ez izana. Grebari ekin eta zazpi hilabetera bildu ziren aurrenekoz, otsailaren 4an, Eusko Jaurlaritzaren Preco lan gatazketan bitartekaritza lanak egiteko zerbitzuan. Zuzendaritzak beste proposamen bat eskatu zien beharginei, eta haiek «berehala» helarazi zioten. Erantzunik jaso gabe jarraitzen dutela salatu dute.
Testu horretan aldaketa batzuk jaso dituzte. Aurrenekoan, maila guztietako langileen soldatak igotzeko eskatu zuten; orain, azpiko hiru mailakoenak igotzeko eta gainerakoei KPIaren araberako eguneratzeko. Langile gehien biltzen dituen kategorian 1.000 euro ingurukoa da hileko soldata —17.159 euro gordin urtean—, eta badira hortik behera jasotzen dutenak ere. Hori gertatzen da Espainiako industria kimikoko hitzarmena aplikatzen dielako enpresak. Sektore horretan ez dago euskal itunik, eta greban dauden langileak enpresa hitzarmen propioa eskatzen ari dira. |
2022-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/210239/errefuxiatuak-jasotzeko-prest-agertu-dira-hegoaldeko-gobernuak.htm | Gizartea | Errefuxiatuak jasotzeko prest agertu dira Hegoaldeko gobernuak | Eusko Jaurlaritzak 150 plaza prestatu ditu Irunen, asilo eskatzaileak jasotzeko. Nafarroako Gobernuak jarraipena egiteko talde bat eratuko du. | Errefuxiatuak jasotzeko prest agertu dira Hegoaldeko gobernuak. Eusko Jaurlaritzak 150 plaza prestatu ditu Irunen, asilo eskatzaileak jasotzeko. Nafarroako Gobernuak jarraipena egiteko talde bat eratuko du. | Nafarroako Gobernua eta Eusko Jaurlaritza martxan jarri dira Ukrainatik iristen diren herritarrei harrera egiteko. Nafarroako presidente Maria Txibitek adierazi du «mahai gainean jarri ditzaketen baliabideak» antolatzen eta koordinatzen hasi direla. Jaurlaritzak, berriz, abiatu ditu asilo eskatzaileak jasotzeko prestaketa lanak, Bruselaren irizpideen esperoan.
Nafarroako Gobernuak biharko gobernu bileran tratatuko du Ukrainako afera, baina, Txibitek aurreratu duenez, jarraipena egiteko talde bat sortuko dute, besteak beste Etxebizitza, Hezkuntza, Osasun eta Gizarte Zerbitzuetako sailek osatua. Haren helburua izango da «harrera humanitarioa» bideratzeko prestaketa lanak egitea; hau da, eskura dituzten baliabideak zehaztea eta horiek erabiltzeko beharrezko protokoloak ezartzea.
«Hau amaitzea desio dut, baina prest egon behar dugu, Nafarroaren laguntza beharrezkoa balitz ere», azaldu du Txibitek, eta agertoki «okerrenerako» prestatu beharra nabarmendu du. Presidenteak gogorarazi du Nafarroak «elkartasunez» jokatu izan duela beti, eta orain ere hala izango dela. Horretarako, udal administrazioei ere dei egin die; besteak beste, harrera egiteko familiak beharko balira ere: «Baliteke familia osoak etortzea eta bizi baliabideen beharra izatea, edo baliteke haurrak etortzea eta familia baliabideak aktibatu behar izatea».
Eusko Jaurlaritzako Gobernu Kontseiluak, berriz, gaur izan du hizpide gerra, eta, Bingen Zupiria eledunaren esanetan, «ahalik eta erantzun solidarioena eta humanoena» emateko lanean hasi dira. Batetik, Ukrainan dauden euskal herritarren zein Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan dauden ukrainarren jarraipena egiten ari da erakundea, Espainiako Atzerri Ministerioarekin harremanetan. Bestetik, Europako Batasunak ukrainarrei «behin-behineko babesa emateko» ezarri ditzakeen irizpideen zain dago gobernua, erantzun bat emateko.
Izan ere, errefuxiatuei harrera egitea jo du Jaurlaritzak «lehentasuntzat», eta horretarako lehen urratsak ere egin ditu. «Eusko Jaurlaritzak konpromisoa hartu du, berriro, eta bere laguntza eskaini du Ukrainako gerratik ihesean dabiltzan pertsonei harrera egiteko», azaldu du erakundeko Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu Beatriz Artolazabalek. Hala, Sailak jakinarazi duenez, Migrazio eta Asilo Zuzendaritzak 150 plaza prestatu ditu Irungo (Gipuzkoa) igaroan dauden migratzaileentzako zentroan. Hura irits daitezkeen ukrainarrentzako lehen instantzia izatea nahi dute. «Badakigu egonaldi oso laburrak egiteko pentsatutako baliabide bat dela», azaldu du Artolazabalek, baina uste du «berehalakoan» erantzuteko balioko duela, «baliabide egokiagoak» topatu bitartean. Horiek lirateke zuzendaritzak Berrizen (Bizkaia), Tolosan eta Oñatin (Gipuzkoa) dituen zentroak. Izan ere, haietara bideratu nahi dituzte asilo eskatzaileak. Horretarako, hiru zentroak «berrantolatzen» ari da saila, «epe ertainera eta luzera harrera plaza gehiago gaitzeko».
Elkarlana
Jaurlaritza ez da bakarrik ariko. Herritarren laguntza kudeatzeko helbide elektroniko bat —errefuxiatuak@euskadi.eus— ahalbidetu du, herritarrengandik jasotako «eskaintza solidarioak» kudeatzeko. Era berean, erakunde arteko elkarlanari ere heldu dio. Jaurlaritzako ordezkariak Araba, Bizkai eta Gipuzkoako aldundietako eta hiru hiriburuetako udaletako ordezkariekin bildu dira goizean, beste hainbat erakundetako kideekin batera; hala nola Eudel, Caritas, CEAR, Zehar Errefuxiatuekin eta Gurutze Gorria. Gipuzkoako Aldundiak jakinarazi du «beharrezko baliabide guztiak» bideratuko dituztela Ukrainatik ateratzen diren herritarrak «berme guztiekin» artatzeko, eta Bizkaikoa eta Arabakoa ahalik eta harrera onena emateko prest agertu dira.
Jaurlaritzako ordezkarien bilerak, baina, ez dira amaitu. Erkidegoko klusterrekin bilduko dira ostegunean, gerrak eragindako ondorio ekonomiko eta komertzialak aztertzeko. Eta Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bizi diren ukrainarren elkarteekin eta Txernobylgo (Ukraina) umeen harrera familien elkarteekin biltzeko asmoa ere adierazi du. Haietako batek, Chernobil elkarteak, diru bilketa bat hasi du Erradiazioa eta, orain, gerra lelopean. Azaldu dutenez, eremu hartako haurrentzat eta haien familientzat erabiliko dira funtsak. |
2022-3-2 | https://www.berria.eus/albisteak/210240/euskarazko-55-irakasle-postu-gehiago-izanen-dira-iparraldean.htm | Gizartea | Euskarazko 5,5 irakasle postu gehiago izanen dira Iparraldean | Heldu den ikasturterako eskola karta berria aurkeztu du Pirinio Atlantikoetako akademia ikuskariak. | Euskarazko 5,5 irakasle postu gehiago izanen dira Iparraldean. Heldu den ikasturterako eskola karta berria aurkeztu du Pirinio Atlantikoetako akademia ikuskariak. | Euskarazko irakaskuntzarako 5,5 irakasle postu gehiago izanen dira heldu den ikasturterako Ipar Euskal Herriko eskola publikoetan. Hala jakinarazi du François-Xavier Pestel Pirinio Atlantikoetako akademia ikuskariak. Eragile eta hautetsiekin izan du bilkura, atzo, azken detaileak fintzeko, eta heldu den ikasturterako eskola karta aurkeztu du. Otsaila hasieran finkatzekoa zuten, baina, «baliabide falta» salatuta, orduan egitekoa zuten bilkura boikotatu zuten hautetsiek eta eragileek.
Postuen gorabeherei dagokienez, hizkuntz orekatzeari dagozkio horietako batzuk. Hala, Baionako Malegarie eskolan frantseseko postu erdi bat itxi, eta euskarako erdi bat irekiko dute. Donibane Garaziko eta Urruñako Olheta auzoko eskoletan, berriz, frantseseko lanpostu bana kendu eta euskarako bana irekiko dute.
Gainerakoan, ikasle kopuruari eta ikasleen eskaerei lotuak dira aldaketak. Lapurdiko hamar eskola publikotan euskaraz postu erdia irekiko dute, eta beste lautan postu erdiak kenduko dituzte.
Euskarazko irakaskuntza Ipar Euskal Herrian izaten ari den bilakaeraren erakusgarri dira aldaketa horiek, urtez urte euskaraz ikasi nahi duten ikasleen kopurua emendatzen ari baita pixkanaka. Hala ere, gaur egun oraindik, Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoako ikasleen hiru laurdenek ez dute harremanik euskararekin. |
2022-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/210241/berria-ukraina-eta-polonia-arteko-mugan.htm | Mundua | BERRIA, Ukraina eta Polonia arteko mugan | Amagoia Mujika Tolaretxipi BERRIAko zuzendariordea gerratik ihesi doazen errefuxiatuen igarobideetako batean da, haien berri handik bertatik emateko. | BERRIA, Ukraina eta Polonia arteko mugan. Amagoia Mujika Tolaretxipi BERRIAko zuzendariordea gerratik ihesi doazen errefuxiatuen igarobideetako batean da, haien berri handik bertatik emateko. | BERRIA Ukraina eta Polonia arteko mugan da gaurtik. Errusiaren erasoaldiak eragin duen errefuxiatu oldea ikusita, BERRIAk Amagoia Mujika Tolaretxipi zuzendariordea bidali du hara, eta Dorohuskeko mugan hasi da errefuxiatuen lehen irudi eta testigantzak jasotzen. Nazio Batuen Erakundearen arabera, 660.000 pertsonak egin dute ihes etxetik babes bila. Europako Batasunak Ukrainatik ihesi doazen iheslari guztiei emango die babesa.
Mugara iritsi berritan ikusi du Mujikak nola ari diren heltzen Poloniara errefuxiatuak. Mugan bertan, jatekoa eta premiazkoak banatzen dizkiete. Oinez, autoz eta autobusez ari dira heltzen errefuxiatuak. Mujika Tolaretxipiren artikuluak BERRIAren euskarri guztietan irakurri ahal izango dira, paperean eta sarean.
Irakurleen babes ekonomikoa ezinbestekoa du BERRIAk euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko. «Garai biziak dira gaur egungoak, bai munduan, bai Euskal Herrian. Berritasun giroa dabil, gainera, euskal munduan. BERRIA ere, nola ez, berriagoa da egunero. Munduan, garaian eta giroan bizi dugu kazetaritza. Eta eginkizun horretan jarraitzeko, BERRIAlagunak ezinbestekoak zarete, dio Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendariak.
Kalitatezko kazetaritza sustatu nahi baduzu, egin BERRIAlagun. |
2022-3-1 | https://www.berria.eus/albisteak/210242/klima-larrialdia-eta-giza-eskubideak-lotu-dituzte-jardunaldi-batzuetan.htm | Gizartea | Klima larrialdia eta giza eskubideak lotu dituzte jardunaldi batzuetan | Mugarik Gabe elkarteak antolatuta, Bizitza Jokoan nazioarteko bilkura egiten ari dira Bilbon | Klima larrialdia eta giza eskubideak lotu dituzte jardunaldi batzuetan. Mugarik Gabe elkarteak antolatuta, Bizitza Jokoan nazioarteko bilkura egiten ari dira Bilbon | Gaur hasi dira Bizitza Jokoan izeneko jardunaldiak, Bilbon. Ostegunera arte, «bizitza, lurra eta eskubideak» izango dira Mugarik Gabe elkarteak antolatutako bilkuraren ardatza; zenbait kazetarik, ekintzailek, unibertsitate irakaslek eta bestelako adituk egoeraren azterketa egingo dute, eta horren aurreko proposamenak ere egingo dituzte. Politikariek ere esku hartuko dute jardunaldietan, zenbait alderdi politikotako ordezkariek egingo duten mahai inguruan.
Mugarik Gabe elkarteak nabarmendu duenez, begi-bistakoa da klima larrialdia bizitzaren kontrako mehatxu larria dela. Eta ez bakarrik etorkizunerako hipotesi gisa; gaur egun, klima larrialdiari buru egin nahi dioten ekintzaile ugarik bizitza arriskatzen dute: «Bizitza jokoan, bizitza defendatzeagatik», elkarteak esan duen bezala. 2016an Hondurasen hildako Berta Caceres ekintzailearen kasua jarri dute horren adibidetzat.
«Mundu osoan etengabeak dira eskubideak eta natura defendatu eta klima larrialdiari aurre egiten dioten pertsonen, bozeramaileen edo liderren aurkako mehatxuak, jazarpena eta indarkeria», azaldu dute Mugarik Gabekoek. «Horren atzean dauden eragileak ezagutzea eta zein interes eta botereri erantzuten dioten jakitea funtsezkoa da jardun ahal izateko».
Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzaren Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak eta Teresa Laespada Bizkaiko Foru Aldundiko Enplegua, Gizarte Inklusioa eta Berdintasuna Sustatzeko Foru Diputatuak eman diete hasiera jardunaldiei. Bihar, mahai inguru eta hitzaldi ugari izango dira; besteak beste, EAJ, EH Bildu, PSE-EE, Elkarrekin Podemos eta PP alderdietako ordezkariak bilduko dituen mahai inguru bat, Euskadiko talde politikoak klima larrialdiaren eta eskubide urratzeen aurrean goiburupean. Hondurasen giza eskubideak defendatzeagatik indarkeria eta jazarpena pairatzen duten emakumeen auzia, Espainian parke eolikoek eta meatzaritzak ekarritako arazoak eta Kolonbiako Cerrejonen ikatz meategien inguruan dagoen gatazka ere hizpide izango dituzte zenbait hitzalditan.
Ostegunean, berriz, «krisien aurreko komunikazio kritikoa» landuko dute mahai inguru batean, zenbait hedabidetako ordezkariekin. Han izango dira Gara eta Naiz hedabideetako Iñaki Soto, Guatemalako Prensa Comunitaria-ko Quimy de León eta Espainiako LaMarea-ko Patricia Simon, besteak beste.
Jardunaldi hauen bidez, Mugarik Gabe elkarteak agerian utzi nahi du «klima larrialdiari aurre egiteko denbora agortzen» ari dela, eta «pertsonen bizitza, lurra eta eskubideak jokoan» daudela: «Inoiz baino beharrezkoagoa da bizitza defendatzen dutenak babestea». |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.