date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/210898/gilles-simeoni-laquogaurko-bilkura-prozesu-historiko-baten-lehen-pausoa-izan-behar-daraquo.htm | Mundua | Gilles Simeoni: «Gaurko bilkura prozesu historiko baten lehen pausoa izan behar da» | Frantziako Barne ministroa Korsikako ordezkari politikoekin, eta eragile sozial eta ekonomikoekin elkartu da. Bilera sorta horren bezperan, Gerald Darmaninek adierazi du Paris prest dagoela irlaren autonomiaz aritzeko. | Gilles Simeoni: «Gaurko bilkura prozesu historiko baten lehen pausoa izan behar da». Frantziako Barne ministroa Korsikako ordezkari politikoekin, eta eragile sozial eta ekonomikoekin elkartu da. Bilera sorta horren bezperan, Gerald Darmaninek adierazi du Paris prest dagoela irlaren autonomiaz aritzeko. | Korsikako mugimendu nazionalistak zuhurtzia handiz hartu ditu Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroak irlaren estatusaz eta beste hainbat auziz esandakoak. Darmanin uhartean da bi eguneko bisita bat egiteko, eta horretan landu nahi ditu aldarrikapen historikoetako batzuk; batez ere, autonomia estatusa ematearena eta preso korsikarrak hurbiltzearena. Alderdi autonomistek eta independentistek, ordea, zehaztasun falta egotzi diote, eta, are, engaiamenduen zintzotasuna zalantzan jarri dute. Gilles Simeoni Korsikako gobernuburua argi mintzatu da Darmaninekin izandako bilkuraren ostean: «Gaurko bilera prozesu historiko baten lehen pausoa izan behar da. 50 urteko ziklo bat itxi behar du».
Frantziako Barne ministroa Simeonirekin batzartu da lehenik; bakarrik egon dira Korsikako Kolektibitatearen egoitzan, ia ordu erdiz, eta, agintari autonomistaren arabera, bilerak balio izan du argitzeko beharrezkoa dela «irtenbide politiko global bat» lortzea.
Aipaturiko prozesuaz, Korsikako gobernuburuak azaldu du, besteak beste, honako auziez aritu direla: batetik, Yvan Colonna presoarentzat «egia eta justizia» behar dela; bigarrenik, Pierre Alessandri eta Alain Ferrandi Korsikako presondegi batera hurbildu behar dituztela, eta «preso dauden gainontzekoak askatu» beharra dagoela; eta, azkenik, Korsikako herriaren aitortza.
«Problematika guztiak landu beharko dira, kulturatik hizkuntzara. Dokumentu batean islatu behar dira gaur harturiko konpromisoak», eskatu dio Simeonik Frantziako Gobernuari.
Korsikako gobernuburuarekin batzartu ostean, Darmanin Korsikako Asanbleako talde parlamentarioetako presidenteekin elkartu da: Jean Biancuccirekin (Fa Populu Inseme autonomistakoa), Jean-Christophe Angelinirekin (Avanzemu autonomistakoa), Paul-Felix Benedettirekin (Core in Fronte independentistakoa), Josepha Giacometti-Pireddarekin (Corsica Libera independentistakoa) eta Laurent Marcangelirekin (eskuin erregionalista eta jakobinoa biltzen dituen Un Soffiu Novukoarekin). Azkenik, Darmanin irlako eragile ekonomiko eta sozialekin ere batzartu da.
Negoziazio sorta horren ostean, Marcangeli izan da prentsaren aurrean hitz egiten lehena, eta agerraldi horretan adierazi du Darmaninek «hitz garrantzitsu bat» aipatu diela: «Autonomia terminoa erabili du. Berriz diot autonomiaren aldekoa naizela, eta uste dut horri buruzko eztabaida Korsikako gizarte osoarekin izan behar dela». Auziaz erreferendum bat egitearen alde ere agertu da agintari eskuindarra.
Aldiz, Benedetti askoz ere kritikoagoa izan da Frantziako Barne ministroarekin. Buruzagi independentistaren arabera, «arazoaren sustraiek» Colonnaren kontrako hilketa saiakerak baino 50 urte gehiago dituzte, eta, «berriki, hiru-lau urteko mespretxuarekin, Korsikako demokrazia errefusatu baitu [Frantziako Gobernuak]»: «Diferentziaziorako eskubide historikoa dugu».
Benedettiren arabera, Darmaninek preso korsikarrak «oso azkar» hurbilduko dituztela «hitzeman» die, eta «eboluzio konstituzionalaz egutegi oso estu bat» proposatu die Korsikako ordezkari politikoei. «Engaiamendu moral bat hartu du hau guztia ez dela hitzemate faltsu bat izango, eta ekintzekin itzuliko dela», esan du Core in Fronteko agintariak.
Egutegiaz, Frantziako Barne ministroak France 3 Corse kateari adierazi dio honako proposamena egin diola Simeoniri: urte amaierarako amaitzea autonomia estatusari buruzko negoziazioak. Betiere, bai Emmanuel Macronek, baita Korsikako gobernuburuak ere agintean jarraitzen badute; noski, baldintza hori datorren hilabeteko Frantziako presidentetzarako bozei begirakoa izan da.
Angelini autonomista ere kritiko agertu da Darmaninen jarrera baloratzerakoan. Oraindik «kezka» dagoela aitortu du, eta faltan bota duela «engaiamendu itxi bat» Korsikako auziez; hau da, azaltzea zer den autonomia Frantziako Gobernuarentzat eta hori nola adostuko duten, esaterako.
«Atzerakorik ez duten engaiamenduak direla ziurtatzea, hori faltan bota dut. Baita edukia ere, erraza baita autonomiaz aritzea eta hurbilketez. Kezkaz diot edukia faltan bota dudala», adierazi du agintari autonomistak.
Bilkura sortaren aurretik, Corse Matin egunkariak Frantziako Barne ministroari egindako elkarrizketa bat argitaratu du, eta, horretan, Darmaninek adierazi du bere gobernua prest dagoela Korsikaren autonomiaz hitz egiteko. Hori bai, zehaztapen bat egin du, eta baldintza bat ere jarri: «Kontua da zer den autonomia. Hori eztabaidatu behar da. Horren aurretik, beharrezkoa da kaleko istiluak amaitzea. [...] Uste dut [elkarrizketak] ezin direla presiopean garatu».
Frantziako Barne ministroak «aurrekaririk gabeko elkarrizketa» hitzeman dio Korsikari bere estatusaren inguruan, eta, esan duenez, haren asmoa da prozesu hori «ahalik eta zintzoena» izatea: «Helburua da elkarrizketarako harremanak berriz lotzea, irlara lasaitasuna itzultzea eta zer nahi dugun eta noraino joan nahi dugun jakitea. [...] Gobernuaren eta errepublikako presidentearen eskua luzatuta dago».
Darmanin preso korsikarrez ere aritu da elkarrizketa horretan. Adierazi duenez, horiek Korsikara hurbiltzeko erabakia «jada» hartua zegoen, eta Colonnaren kontrako hilketa saiakerak ez du zerikusirik izan horretan. Horrez gain, aitortu du Frantziako Estatuak «erantzukizun bat» izan duela Colonnari gertaturikoan, baina zehaztu du hori «pertsonen babesaren zentzuan» izan dela; hau da, ez zuela presoa babestu.
Egun, hiru ikerketa daude martxan preso korsikarraren kasua aztertzeko: lehena, Terrorismoaren kontrako Frantziako ministerio publikoak hasitakoa; bigarrena administratiboa da; eta hirugarrena, Frantziako Asanblea Nazionaleko parlamentariek sustaturikoa.
Colonna Arlesko presondegian (Okzitania) ari da betetzen biziarteko zigorra, eta kartzela horretako zuzendari Laurent Ridel gaur izan da Asanblea Nazionaleko legeen batzordean, kasuaz aritzeko; diputatuei azaldu dienez, ez zuten «gaizkitze baten seinale objektiborik» ikusi erasotzailearengan.
Franck Elong Abek azaldu zuenez, Colonnari eraso egin zion hark «profetari birao egin» ziolako; zortzi minutuz jipoitu zuen jihadismoagatik zigorturiko presoa. Aberi «hilketa terrorista» leporatu diote.
Bisita, garai gatazkatsuan
Darmanin garai zailean iritsi da Korsikara, tentsioa handia baita Colonnarekin gertaturikoaren ostean —koman dago oraindik ere—. Astebetez egunero protesta egin dute korsikarrek, eta presioa handitzen ari zaio Frantziako Gobernuari, are gehiago kontuan harturik presidentetzarako bozen kanpaina bete-betean lehertu dela afera.
Gainera, Colonnari DPS bereziki zainduriko estatusa hilketa saiakeraren ostean kentzeak are gehiago handitu du irlako haserrea; egoera baretu nahian, Jean Castex Frantziako lehen ministroak Pierre Alessandri eta Alain Ferrandi preso korsikarrei ere DPS estatusa kentzea erabaki zuen, baina horrek ez du testuingurua aldatu.
Egoera horren erakusle izan da Marie-Antoinette Maupertuis Korsikako Asanbleako presidenteak herritar talde batekin izan duen solasa —berrehun eta hirurehun artean ziren—, horiek kritiko agertu baitira ordezkari politikoek Darmaninekin izan duten bilkurak fruiturik eman ez duelako. Gerora, Benedetti independentista ere herritar horiekin mintzatu da, eta pazientzia izateko eskatu die. |
2022-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/210899/itunpeko-soldaten-batez-bestekoa-4tik-behera-igotzen-ari-da-aurten.htm | Ekonomia | Itunpeko soldaten batez bestekoa %4tik behera igotzen ari da aurten | Langileen %10 inguru lan hitzarmenik gabe daude, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan: 60.000 . Lan Harremanen Kontseiluak jakinarazi du soilik laurden batek duela ituna indarrean eta berriturik | Itunpeko soldaten batez bestekoa %4tik behera igotzen ari da aurten. Langileen %10 inguru lan hitzarmenik gabe daude, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan: 60.000 . Lan Harremanen Kontseiluak jakinarazi du soilik laurden batek duela ituna indarrean eta berriturik | Egunotan sindikatuek azpimarratu dute beharginak bizitzaren garestitzea «hemen eta orain» nabaritzen ari direla, eta ez dutela negoziatuko erosteko ahalmenaren galera ekarriko duen lan itunik. Bada, LHK Lan Harremanen Kontseiluak bere azken txostenean berretsi du erosteko ahalmenaren galera jadanik gertatzen ari dela: itunpeko soldaten batez bestekoa %3,87 igotzen ari zen urtarrilean Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Oraindik ez daukate Nafarroako datuaren berri, baina antzekoa izango da. Hau da, 2021. urteko inflazioak ez du izan batez besteko igoera oraindik, iazko urte arteko tasa 6,4koa izan baitzen; eta are gutxiago ari da orekatzen urteko lehen bihilekoaren gorakada handia: %7,4koa izan da otsaileko KPIa.
Horiek horrela, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako langileen %65 beren lan hitzarmenaren indarraldia luzaturik dela ari dira beharrean, eta beste %10, lan itunik gabe. LHKren arabera, 2021. urtearen bukaerak argazki iluna atera dio negoziazio kolektiboari. Langileen laurden batek baizik ez du hitzarmena indarraldi arruntean eta berriturik. Horrek esan nahi du beste hiru laurdenen itunak berritzeko edo egiteko daudela. Aurreko urteko inflazioa %6,4 izan denez, negoziazio mahai horietan blokeo handia gerta daiteke aurten, patronalak koska hori guztia ez igotzeko proposamen orokorrak egin dituelako, eta sindikatuek, berriz, ohartarazi dutelako ez dutela asmorik erosteko ahalmena galtzeko. Guztira, 450.000 langile daude, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, lan ituna egiteko edo berritzeko zain.
Hitzarmen horien artean daude, esaterako, Bizkaiko bulegoetakoa eta metalgintzarena, Gipuzkoako ostalaritzarena eta papergintzarena eta Arabako metalgintzarena ere bai. 2021ean 258 lan itun egin zituzten, eta langileen %18,7k (118.142 langile) beren itunak berritu zituzten. 186 lan itun erregistratu ziren euskal esparruan (61.345 langile), baina estatalizazioaren prozesuak isla izan zuen beste 72 lan itunetan (56.797 langile).
Hobeak dira bertako itunak
Soldaten igoeraren xehetasunetan sartuz gero, ikusten da estatu osoko eragileek egiten dituzten akordioek lan baldintza okerragoak jasotzen dituztela. Tomas Arrieta presidente duen elkartearen txostenak datu adierazgarri bat azaleratu du: Araba, Bizkai eta Gipuzkoan negoziatutako itunen batez besteko igoera %5,05ekoa zen urte hasieran, batez besteko orokorraren gainetik.
2021erako adostutako batez besteko igoera, berriz, %1,23koa izan zen; enpresa itunetan igoera hobeak lortu dira (%1,92); sektorekoetan baino (%1,01). Gogoratu behar da 2020ko KPIa negatiboa izan zela urte arteko tasan. Dena den, igoera horiek 2021eko KPIaren oso azpitik egon dira; eta LHK-k azpimarratu du urteko inflazioaren batezbestekotik behera ere igo direla lansariak, iazko inflazioaren batezbesteko hori %3,1ekoa izan delako Hegoaldean. Lan itun berriak egiten ez diren bitartean, erosteko ahalmenaren galerak aurrera egingo du.
Enplegu erregulazioei dagokienez, 1.858 dosier aurkeztu zituzten enpresek, eta horiek 32.723 behargini eragin zieten, 2020an baino %84,4 gutxiagori. 2020. urtea Itxialdi handiaren urtea izan zen 2020koa, ez alferrik; horrek azaltzen du beherakada handi hori. Erregulazio gehien-gehienak (%97,2) aldi baterako izan ziren; soilik %2,3 izan ziren lan kontratuak hausteko.
Horrez gain, lan gatazkek gora egin dute 2021ean. Aurreko urteko urrira arte, greba kopurua %27 handiagoa izan zen 2020an baino. Langile gutxiagok egin zuten lanuzteren bat (-%40,5) iazko urrira arte, baina lan egin gabeko egunak ugaldu egin ziren, %174 gehiago izan baitziren. |
2022-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/210900/poliziari-eraso-egitea-egotzi-diote-2020ko-itxialdian-san-frantzisko-kalean-semea-babestera-joan-zen-emakumeari.htm | Gizartea | Poliziari eraso egitea egotzi diote 2020ko itxialdian San Frantzisko kalean semea babestera joan zen emakumeari | Babesa adierazi diote hainbat herritarrek Bilboko epaitegien aurrean. | Poliziari eraso egitea egotzi diote 2020ko itxialdian San Frantzisko kalean semea babestera joan zen emakumeari. Babesa adierazi diote hainbat herritarrek Bilboko epaitegien aurrean. | Azkar zabaldu zen bideoa sare sozialetan. 2020ko martxoaren 29an, Bilboko San Frantzisko kalea erakusten zuten irudiek, itxialdi betean. Kalean zebilen gazte bati kontu eske joan zitzaizkion Ertzaintzako hainbat kide, eta hura babestera jo zuen haren amak, bere semea zela esanez eta buruko gaitz bat zuela abisu emanez. Polizietako bat haren aurka oldartu zen, ordea, eta borrarekin jo zuen. Ertzainek lesio arinak eta agintaritzaren aurkako atentatua egotzi dizkiote emakumeari, eta gaur hasi da haren aurkako epaiketa, Bilbon. Hainbat herritarrek elkarretaratzea egin dute emakumeari babesa adierazteko eta sakonean arrazismo kasu bat dela salatzeko.
Bizkaiko SOS Arrazakeriak deitu du elkarretaratzera, eta Kokoteraino gaude polizia arrazakeriaz. Inpunitaterik ez zioen pankartaren atzean bildu da jendea. Emakumeak ere salaketa jarria du ertzainaren aurka, eta datu hori hartu du gogoan Alba Garcia Martin SOS Arrazakeriako kideak. «Berriro ere salatzen dugu Poliziak duen patroia. Salaketa daukaten bakoitzean kontrasalaketa bat egiten dute», adierazi du. «Gainera, are mingarriagoa da atxiloketaren bideoa grabatuta dagoenean».
Lesio delitu arin bat eta legez kanpoko atxiloketa egotzi dizkio emakumeak poliziari, zehazki. Baina, arrazakeriaren aurkako elkarteak jakinarazi duenez, oso gutxitan lortzen dute poliziak epaiketa batean akusatuta egotea. Eta horrek ere kasua esanguratsu egiten duela diote.
SOS Arrazakeriako Karen Brunel ere izan da kontzentrazioan. Polizia inpunitatea salatu du hark ere. Epaiketa justua izatea nahi lukeela dio, baina ez litzatekeela harrituko emakumearen kontrako epaia irtenez gero. Elkarteko kidearen hitzetan, izan dituzten antzeko kasuetan orain arte ez baitute inoiz lortu epaileak polizia zigortzerik. Itxaropena dauka oraindik: «Aldeko epai batek adieraziko luke justizia benetan dagoela egiaren alde, eta biktima nor den aintzat hartzearen alde». |
2022-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/210901/korridore-humanitario-bat-zabaltzeko-eskatu-dute-txernobylgo-umeen-elkarteek-eta-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Korridore humanitario bat zabaltzeko eskatu dute Txernobylgo umeen elkarteek eta Jaurlaritzak | Orain arte Txernobyl inguruan bizi ziren umeei harrera egiten zieten familiek egin dute eskaera; ohartarazi dute haurren egoera «jasanezina» dela gaur egun. Eusko Jaurlaritzak, gaur-gaurkoz, 262 errefuxiaturi eman die arreta. | Korridore humanitario bat zabaltzeko eskatu dute Txernobylgo umeen elkarteek eta Jaurlaritzak. Orain arte Txernobyl inguruan bizi ziren umeei harrera egiten zieten familiek egin dute eskaera; ohartarazi dute haurren egoera «jasanezina» dela gaur egun. Eusko Jaurlaritzak, gaur-gaurkoz, 262 errefuxiaturi eman die arreta. | «Ebakuazio segurua Poloniara edo Ukrainaren mugakide den Europako Batasuneko beste estatu kide batera, guk hartu ahal izateko, eta, betiere, nahi badute, gure familiekin batu ahal izateko». Hori eskatu dute gaur Chernobileko Umeak, Chernobil elkartea, Chernobilen Lagunak eta Ukrainia Gaztea elkarteek.
Agerraldia egin dute Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuarekin batera, eta sailburuak ere adierazi du Jaurlaritzak bat egiten duela eskaera horrekin: «Berrehun adingabe baino gehiago atera nahi ditugu, gure harrerako seme-alaba diren gazteak; haiek, Eusko Jaurlaritzaren iritziz, gure herriaren zati dira». Jakinarazi dute horretarako Iñigo Urkullu lehendakariak korridore humanitario bat zabaltzeko eskaera egin diola Espainiako Gobernuari.
Ikusi gehiago: Nafarroak Ukrainako 374 errefuxiatu hartu ditu
Agerraldia egin duten lau elkarteek urteak daramatzate Txernobylgo eremutik hurbil bizi diren umeei harrera egiten, eta, orain, etxean izan dituzten haur horiek berriro Euskal Herriratzeko eskatu dute, bizi duten egoera «jasanezina» dela eta. «Ume horiek, dagoeneko, osasun, heldutasun eta garapen egoera larriak dituzte. EAEko familiek adingabe horiek hazten ikusi dituzte, eta senitartekotzat dauzkate», adierazi du Artolazabalek.
Gainera, elkarteetako kideek adierazpen baten bidez azaldu dute korridorea zabaltzea «koherentea» dela familia berriro elkartzeko printzipioarekin: «Gure familiak haienak ere badirela sentitzen baitute, eta geuk ere beraienak garela sentitzen baitugu».
Antolatu beharreko elkartasuna
Era berean, Artolazabalek herritarrei eskertu die Ukrainarekiko adierazitako elkartasuna, baina laguntza hori antolatzeko beharraz ohartarazi du: «Elkartasun hori bideratzen jarraitu behar da, eta antolatzen, eraginkorra izan dadin; izan ere, borondaterik onenak eragin kaltegarriak ekar ditzake». Beraz, dei egin du elkartasun keinu guztiak Migrazio eta Asilo Zuzendaritzak gaitutako eta Zehar Errefuxiatuekin elkarteak horretarako kudeatutako buzoiaren bidez edo Gurutze Gorrira deituz kudeatzera. Oraingoz, 3.000 mezu baino gehiago jaso dituzte buzoian errefuxiatuei harrera egiteko eskaintzekin.
Xabier Legarreta Eusko Jaurlaritzako Migrazio eta Asilo zuzendaria, berriz, kezkatuta agertu da gaur Onda Vasca irratian eman duen elkarrizketa batean: «Gaur egun ez dakigu honek ze dimentsio hartuko duen». Horregatik, nabarmendu du garrantzitsua dela administrazioak «prest» egotea edozein egoerari aurre egiteko. Bide horretan, Donostian eta Hondarribian errefuxiatuentzat egokitu dituzten aterpetxeez aritu da.
Hala ere, azaldu duenez, «zaila» da Araba, Bizkai eta Gipuzkoara heltzen ari diren errefuxiatuak zenbatzea, modu «ordenatuan» heltzen direnez gain, beste asko «migrazio fluxu arrunten bidez» iristen ari direlako—hemen senitartekoak edo lagunak dituztenek hartzen dute bide hori, batez ere—. Oraingoz, Eusko Jaurlaritzak antolatutako baliabideen bitartez 262 errefuxiaturi eman diete arreta. Nafarroan, berriz, 417 pertsonari egin diete harrera; horietatik 192 adingabeak dira. |
2022-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/210902/modeloetako-batek-salatu-du-cabezudok-150-aldiz-bortxatu-zuela.htm | Gizartea | Modeloetako batek salatu du Cabezudok 150 aldiz bortxatu zuela | Argazkilariaren kontrako salaketa jarri duten andreek deklaratzen jarraitzen dute epaiketan, ateak itxita. 150 aldiz bortxatu zuela salatu duen emakumea, akusazio partikularrak epaiketa aurretik aurkeztu duen idatziaren arabera, adingabea zela hasi zen bortxatzen. Grabatu ere egin zuen zenbaitetan. | Modeloetako batek salatu du Cabezudok 150 aldiz bortxatu zuela. Argazkilariaren kontrako salaketa jarri duten andreek deklaratzen jarraitzen dute epaiketan, ateak itxita. 150 aldiz bortxatu zuela salatu duen emakumea, akusazio partikularrak epaiketa aurretik aurkeztu duen idatziaren arabera, adingabea zela hasi zen bortxatzen. Grabatu ere egin zuen zenbaitetan. | «Gutxienez 150 aldiz, 150 egunetan». Akusazio partikularrak Kote Cabezudoren aurkako epaiketara eraman duen salaketetako baten arabera, aldi horietan guztietan bortxatu zuen argazkilariak bere modeloetako bat. Hain justu, gaur egokitu zaio andre horri epaimahaiaren aurrean deklaratzea. Argazkilariari leporatzen zaizkion deliturik larrienak andre horrek salatutakoak dira, eta, hein handi batean, horietan oinarrituta egin du akusazio partikularrak akusatuaren gaineko zigor eskaria: 2.158 kartzela urte. Gainerako modeloek ere salatutakoak aintzat hartuta, 2.388 urte eskatu ditu denera. Apalagoa da fiskalaren eskea: 121 urte guztira.
Efe agentziak azaldu duenez, akusazio partikularrak epaiketa aurretik aurkeztutako idatziaren arabera, 2004. urtean hasi zen bortxaketak salatu dituen andre hori Cabezudorekin lanean, 14 urte zituela. Sexu harremanak izatera behartu zuela salatu du, eta grabatu ere egiten zituela zenbaitetan harreman horiek. Adingabea zela hasi ziren bortxaketak, eta gero ere jarraitu egin zuten. Akusazio partikularraren arabera, «beldurrak hartuta» zegoen modeloa, argazkilariak esaten baitzion bere nahiak betetzen ez bazituen argitara aterako zituela eginak zizkion argazki guztiak. Gainerako salatzaileen artean, abusuak salatu dituzte hainbatek. Beste askoren salaketaren funtsa da argazkilariak biluzik argazkiak egiten zizkiela argazki horien erabileraren inguruan «behar adinako» informaziorik eman gabe, eta gero nahieran erabiltzen zituela irudi horiek Interneten.
Joan den astean hasi zen Kote Cabezudoren kontrako epaiketa,eta aste honetan biktimak ari dira deklaratzen. Hamasei dira denera. Ateak itxita ari dira hitz egiten. Akusazio partikularrak eskatu zuen hori. Epaimahaiak adierazi zuen egon zitekeela era modeloen intimitatea babestu eta, aldi berean, auzi aretoan esaten zirenak entzuteko, bertara inor ere sartu gabe. Baina biktimen deklarazioak ateak itxita egiteko eskeari tinko eutsi zion akusazio partikularrak, eta onartu egin zen hori horrela izatea.
Akusatuak berak lehengo astean deklaratu zuen. Modeloei egiten zizkien argazkiak haiekin adostuta egoten zirela azaldu zuen, kontratu batean zehazten zituela kontu horiek, eta adingabeen gurasoek ere izaten zutela kontratu horietan zehaztutako edukien berri. Andreak «zuzendu» besterik ez zituela egiten esan zuen argazkilariak: «Ni nintzen orkestra zuzendaria».
1990eko eta 2000ko hamarraldietan argazkilari ezaguna izan zen Cabezudo, Gipuzkoa aldean bereziki. Moda kontuekin sona izan zuen, eta erotismora ere egin zuen aurrerago, gero eta nabarmenago. Epaiketan esan zuen berak ez zuela inoiz «pornografiarik» egin eta «artea» egiten zuela adieraztera bideratu zuen bere deklarazioa. |
2022-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/210903/elkarrekin-podemos-iuk-hezkuntza-itunari-buruzko-aurreakordioa-lortu-du-eaj-eta-pserekin.htm | Gizartea | Elkarrekin Podemos-IUk hezkuntza itunari buruzko aurreakordioa lortu du EAJ eta PSErekin | Euskal eskola publikorako plan estrategiko bat onartzea, «kontzertazio unibertsala amaitzea» eta segregazioa bukatzeko tresnak abian jartzea adostu dute, besteak beste. | Elkarrekin Podemos-IUk hezkuntza itunari buruzko aurreakordioa lortu du EAJ eta PSErekin. Euskal eskola publikorako plan estrategiko bat onartzea, «kontzertazio unibertsala amaitzea» eta segregazioa bukatzeko tresnak abian jartzea adostu dute, besteak beste. | Miren Gorrotxategi eta Iñigo Martinez Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkideek iragarri dute hezkuntza itunaren inguruko aurreakordioa lortu dutela Eusko Jaurlaritza sostengatzen duten alderdiekin. Dokumentua ez dago oraindik itxita, eta ostiralera arte negoziatzen jarraituko dute. Akordiorako oinarri horretan jasota dago eskola publikorako plan estrategiko bat onartuko dela, eta haren bidez, besteak beste, «ikastetxeen balio erantsia hobetzera bideratutako neurriak» jasoko direla, hezkuntza figura berriak sortuko direla eta eskola publikoen azpiegiturak hobetu eta berrituko direla. Halaber, ikastetxe publikoen perimetroa handitzea sustatuko dute, hirigune berrietan ikastetxe publikoak sortuz eta plaza publikoen kopurua handituz. Helburu horri helduta, dentsitate handieneko hiri eremuetan «eraginkorrenak izango diren plangintzarako mekanismoak» baliatuko dira eskola publikoan ikaspostu bat nahi duten familiei horretarako aukera duela ziurtatzeko. Plan hori Eusko Legebiltzarrean aurkeztuko beharko da. Bestalde, Haurreskolen Partzuergoa indartzea hitzartu dute, «unibertsala, kalitatezkoa eta doakoa» izan dadin. Horrekin batera, araudi bat garatuko da, zeinaren bidez «ikuskaritza zorrotza» egingo zaien diru publikoa jaso nahi duten titulartasun pribatuko zentroei, diru sarreren eta gastuen inguruko kontrola bermatzeko. Segregazioa amaitzeko, berriz, zenbait neurri hitzartu dituzte. Hala, testuan jaso dute udaleko eta zonako bulegoak irekiko dituztela aurre inskripzio telematikoaren eskaeran eta matrikulazio prozesuetan laguntzeko. Eskola itunaren garapenaren plangintzan jasotako jarduera guztiak 2034. urtera bitarte garatzeko konpromisoa ere hartu dute akordiorako oinarrian.
Gorrotxategi eta Martinez pozik agertu dira, eta nabarmendu dute gobernua «mugitzea» lortu dutela. Ostiralean bozkatuko dituzte Eusko Legebiltzarreko lantaldean hezkuntza itunaren zirriborroari taldeek aurkeztutako zuzenketak, eta ordura arte beste atal batzuk negoziatzen jarraituko dutela jakinarazi dute. Hala, ostirala bitarte espero dute hezkuntza maparen eta planifikazioaren inguruan Elkarrekin Podemos-IUk egindako proposamenaren inguruan ere akordioa lortzea. Gorrotxategiren hitzetan, lortutako aurreakordioarekin «kontzertazio unibertsala amaitu» eta «eskola publikoa indartu» egingo da. Lortutako akordioa ez da Elkarrekin Podemos-IUk nahiko lukeena, baina Gorrotxategik esan du Eusko Legebiltzarreko indar korrelazioa aintzat hartu behar dela eta «ahalik eta gehien lortzen» saiatuko direla. Steilas, CCOO, LAB eta ELA sindikatuak ez datoz bat hezkuntza akordio berrirako oinarrien zirriborroarekin, eta grebara deitu dute martxoaren 25erako. Sindikatuen kezkekin bat egiten dutela esan du Gorrotxategik, baina espero du negoziazioen osteko akordioa sindikatuak asetzeko modukoa izatea.
Urkullu: «Ez da grebarako unea»
Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak gaur esan du ez dela garaia hezkuntzan grebara deitzeko. «Ez da unea grebaz hitz egiteko: batzeko eta ekarpenak egiteko garaia baizik». |
2022-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/210904/nekazariek-ohartarazi-dute-hornidura-faltak-arazo-handiak-sortuko-dituela.htm | Ekonomia | Nekazariek ohartarazi dute hornidura faltak «arazo handiak» sortuko dituela | Behatokia sortuko du Jaurlaritzak, ekoizpen kostuak kalkulatzeko, eta elikagaien katearen oreka eta lehia bermatzeko. | Nekazariek ohartarazi dute hornidura faltak «arazo handiak» sortuko dituela. Behatokia sortuko du Jaurlaritzak, ekoizpen kostuak kalkulatzeko, eta elikagaien katearen oreka eta lehia bermatzeko. | Energiaren eta zenbait lehengairen neurri gabeko prezioaren igoerak ataka estuan jarri du lehenengo sektorea ere. Garraiolarien grebak arrantzaleak portuan geldi utzi ditu, esaterako, baina nekazariak eta abeltzainak ere kezkatuta daude, lehengaien garestitzeak arriskuan jarri duelako beren ekoizpena. Sektoreko ordezkariek ohartarazi dutenez, egoera are gehiago zaildu daiteke datozen asteetan. Izan ere, uste dute oinarrizko elikagaien ekoizpenerako hornidura faltak «arazo handiak» sortuko dituela, eta prezioak «nabarmen» igoko direla.
Kezka hori helarazi diote goizean Eusko Jaurlaritzari. Bilera izan dute eragile batzuek Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapeneko sailburuarekin, sektorearen egoera zertan den eta zein neurri hartu behar diren aztertzeko. Arratsaldean Madrilen egingo duten erkidegoen arteko bileraren atarian egin dute bilkura. Nekazaritza, abeltzaintza, arrantza eta basogintza sektoreko ordezkariak izan dira bertan.
Eragileek adierazi dutenez, faktore guztiek «ekaitz perfektua» sortu dute. Nekazaritza eta abeltzaintzaren kasuan, esaterako, hornidura eskasia nabaritzen hasi dira pentsuan, eta prezioak ere «izugarri» garestitu zaizkie. Euskadiko Nekazaritza Kooperatiben Konfederazioaren arabera, pentsu fabrikak eta abeltzainak izango dira gehien kaltetutako azpisektoreak, gastuak %25 eta %40 artean igoko baitzaizkie.
Arrantzaren kasuan, berriz, izoztaile handien ordezkariek eta alturako nahiz baxurako arrantzako ordezkariek esan dute erregaiaren garestitzeak egoera «kritiko» bilakatu duela, «jasanezina» bihurtzeraino. Hori dela eta, egoera arintzeko hainbat neurri proposatu dituzte: hala nola kuoten urtetik urterako malgutasuna areagotzea, portuko tasak arintzea, edota BEZa murriztea.
Behatokia
Testuinguru horretan, Eusko Jaurlaritzak iragarri du Elikaduraren Kateko Behatokia sortuko duela. Tresna berri horren helburua izango da, hain zuzen, ekoizpen kostuak kalkulatzea, eta elikagaien katearen oreka eta lehia bermatzea.
Jaurlaritzak nabarmendu du kostuen adierazleak kontuan hartuko dituela prezioak ezartzerakoan eta «objektiboak, gardenak eta egiaztagarriak» izango direla, eta ez dela «manipulatzeko» aukerarik izango. Lehiaren Euskal Agintzaritza arduratuko da hori zaintzeaz.
Bestelako neurri batzuk ere proposatu ditu Gasteizko gobernuak. Hala, kontserba industriarako erabiltzen den ekilore olioaren hornitzaile berriak bilatzen lagunduko du, adibidez, eta Madrili oliba olioaren prezioa kontrola dezan eskatuko dio. Gainera, stocka gordetzeko jardunak saihesteko ere galdegingo du. EH Bilduren proposamenak EH Bilduk neurri sorta bat proposatu du Ukrainako gatazkaren ondorio sozioekonomikoei aurre egiteko. Horien artean daude, besteak beste, likidezia arazoak dituzten enpresei laguntzeko kreditu lerro bat sortzea, eta energiaren garestitzearen ondoriorik larrienak pairatzen ari diren sektoreentzat itzuli beharrik izango ez den diru laguntza bat eratzea. Horrez gain, eskatu du «berreskuratu eta hobetu» daitezela ABEE enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientea eta jarduera eteteagatik autonomoentzako laguntzak. Eusko Legebiltzarrean jakinarazi dituzte neurri horiek. Koalizioak uste du Ukrainako gatazkaren ondorioz «larritasun handiko» krisi bat sortu dela, eta egoera horri «herri gisa» erantzun beharraz ohartarazi du, «baliabide eta eskuen propio guztiak» erabilita eta «ezohiko» neurriak premiaz hartuta. Eragile politikoen, sozialen eta ekonomikoen arteko lankidetza jo du ardatz gisa.
Hain zuzen ere, EH Bilduk gogorarazi du legebiltzarrean batzorde bat eratzeko proposamena erregistratu zuela aurreko astean, egoerari «erantzun bateratua» emateko helburuarekin. Ostegunean eztabaidatuko dute proposamena, osoko bilkuran. |
2022-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/210905/espainiako-gobernuak-martxoaren-29rako-agindu-ditu-argindarra-erregaia-eta-gasa-merkatzeko-neurriak.htm | Ekonomia | Espainiako Gobernuak martxoaren 29rako agindu ditu argindarra, erregaia eta gasa merkatzeko neurriak | Ez du azaldu zehazki zer egingo duten, baina «estatu laguntzak, zerga jaitsierak eta gehienezko prezioak» aipatu ditu. | Espainiako Gobernuak martxoaren 29rako agindu ditu argindarra, erregaia eta gasa merkatzeko neurriak. Ez du azaldu zehazki zer egingo duten, baina «estatu laguntzak, zerga jaitsierak eta gehienezko prezioak» aipatu ditu. | Gutxienez beste bi aste itxaron beharko dute Hego Euskal Herriko biztanleek energia garestiaren aurkako neurri sakonak ikusteko. Espainiako Gobernuak martxoaren 29ko ministroen kontseiluan hartuko ditu zenbait neurri, Felix Bolaños Lehendakaritza ministroak oposizioko alderdiekin bildu ondoren azaldu duenez.
Ez du askorik zehaztu, soilik «estatu laguntzak, zerga jaitsierak eta gehienezko prezioak finkatzea» izango direla. Zehaztapenik ezaren arrazoietako bat da neurri horietako batzuek Europako Batasunaren onespena behar dutela, eta hark oraindik ez dituela irizpideak argitu. Datorren astean Europar Kontseiluan bilduko dira EBko gobernuburuak, eta horretan eztabaidatuko dituzte.
Neurrien artean izango da gasak ez baldintzatzea argindarraren prezioa. Europa iparraldean jarraitzaile asko ditu oraingo sistemak, argindar konpainiei pizgarria ematen dielako energia berriztagarrietan inberti dezaten. Baina hegoaldeko hainbat gobernu presio egiten ari dira gasak pisu txikiagoa izan dezan azken prezioan.
Europako Batasunaren adostasuna iritsi gabe erregaien prezioa jaisteko zenbait erabaki hartu dituzte jada estatu kide batzuek, haien artean Frantzia. Horrela, Jean Castex lehen ministroak iragarri du apirilaren 1etik aurrera ezantza eta gasolioa hamabost zentimo merkatuko dituela. Ordaintzerakoan egingo da deskontua, gasolindegiko kutxan edota erregai hornigailuan, eta, beraz, erosleak ez du ikusiko hasieran. Bezeroei deskontatutako dirua banatzaileei gero emango die estatuak.
Madrilek, berriz, erregaiek ordaintzen duten zerga jaistea du aukeren artean. Gasolinari dagokionez, 473 euro zergapetzen ditu 1.000 gasolina litroko (0,47 euro litro bakoitzeko); Europako zuzentarauak 359 euroan jartzen du gutxieneko tasa. Gasolioan tarte txikiagoa dago: 379 euroan dago, eta Europako minimoa 307 eurokoa da.
BEZa murriztea zailagoa litzateke, Madrilek Bruselaren baimena behar baitu horretarako. Izan ere, gasolina, orain arte behintzat, gehienezko tasan zergapetu behar diren ondasunetan sartzera behartzen du Europak, eta Espainiako Estatuan %21ekoa da. Gogoratu behar da, gainera, BEZaren zergaren zati bat Europako Batasuna finantzatzeko erabiltzen dela. |
2022-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/210906/txakolina-eta-komikia-uztartuko-ditu-txakomic-jaialdiak-bigarren-urtez.htm | Bizigiro | Txakolina eta komikia uztartuko ditu Txakomic jaialdiak, bigarren urtez | Apirilaren 2an eta 3an, Leioako Mendibile jauregian egingo dituzte jarduerak, eta, apirilaren 9an eta 10ean, Bakioko Txakolingunean. | Txakolina eta komikia uztartuko ditu Txakomic jaialdiak, bigarren urtez. Apirilaren 2an eta 3an, Leioako Mendibile jauregian egingo dituzte jarduerak, eta, apirilaren 9an eta 10ean, Bakioko Txakolingunean. | 2021ean hasitako bideari jarraipena emango diote: Txakomic jaialdiak bigarren aldia izango du, iazkoak izandako harrera «arrakastatsua» dela eta. Txakolin dastaketak eta euskal komikiarekin lotutako jarduerak uztartzen ditu hala nola Bizkaiko Foru Aldundiak antolatutako festibalak, eta aurten hamar ekintza egingo dituzte Bizkaiko bi tokitan: apirilaren 2an eta 3an, Leioako Mendibile jauregian, eta, apirilaren 9an eta 10ean, Bakioko Txakolingunean.
Haurrentzako eta helduentzako jarduerak jasotzen ditu egitarauak. Apirilaren 2an, larunbata, Nagore Txintxurreta diseinatzaile eta ilustratzaileak superheroi mozorroa diseinatzen irakatsiko die 4 eta 12 urte bitarteko haurrei, 12:30ean. Ordu berean, helduek parte hartu ahal izango dute Zure txakolina, zure etiketa ikuskizunean: Ales Rueda sommelierrak txakolinen inguruko xehetasunak emango ditu dastaketa batean, eta, aldi berean, Inkoherente goitizena duen ilustratzaileak etiketa pertsonalizatua diseinatuko du. 19:30ean, Masiompa taldeak kontzertua emango du, Higinia Garai artistak zuzenean marraztu bitartean.
Igandean, apirilak 3, sormen baso bat sortuko dute haurrek, Detalleres taldearen gidaritzapean, 12:30ean. Ordu berean, Iñaki Suarez sommelierrak gidatutako dastaketan, Asisko ilustratzailea ariko da marrazten.
Bakioko eskaintza
Apirilaren 9an, 12:30ean, haurrek euskal mitologiako elementuak margotuko dituzte Txakolinguneko leihoetan. Ordu bereko dastaketan, Nere Sikera sommelierra eta Rober Garai marrazkilaria ariko dira. 19:00etan, gaion inguruko film laburrak emango dituzte.
Apirilaren 10ean, Nagore Txintxurretak umeentzako beste ikastaro bat emango du, 12:30ean, eta, ordu berean, sukaldaritza eta komikia uztartuko dituzte Elena Uriguen sukaldariak eta Asier Sanz ilustratzaileak. |
2022-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/210907/elak-salatu-du-patronala-laquoaitzakiaraquo-gisa-erabiltzen-ari-dela-gerra.htm | Ekonomia | ELAk salatu du patronala «aitzakia» gisa erabiltzen ari dela gerra | Salatu du Euskal Herrian 541.600 langile prekario baino gehiago daudela, eta lanbideen arteko akordio bat bultzatu nahi du, haien egoera hobetzeko. | ELAk salatu du patronala «aitzakia» gisa erabiltzen ari dela gerra. Salatu du Euskal Herrian 541.600 langile prekario baino gehiago daudela, eta lanbideen arteko akordio bat bultzatu nahi du, haien egoera hobetzeko. | ELA sindikatuaren kalkuluen arabera, Euskal Herrian 541.600 langile prekario daude gutxienez, eta horietatik 311.000 emakumeak dira. Haientzat prekario dira behin-behinean daudenak, urteko 18.200 euroko soldata gordinera iristen ez direnak eta osasuna kaltetzen duen lanpostuetan dihardutenak. Azken horiek ezin izan dituzte arakatu estatistiketan, horregatik diote 541.600etik gora direla, horiek baitira, hain zuzen, lehen bi baldintzak betetzen dituztenak. «Prekaritatea ezin da bizimodu normaltzat jo. Erakundeek eta patronalek eraikitako anormaltasun bat da. Nola? Azpikontratekin, aldi baterako lan enpresekin, estatu mailako lan itunekin...», salatu du Mitxel Lakuntza sindikatuko idazkari nagusiak.
ELAk, izan ere, egungo lan harreman ereduarekin ez du ikusten prekaritatea atzean uzteko aukerarik. «Lan erreformarekin aukera bat galdu dugu. Behin-behinekotasuna murriztuko zela esaten zuten, eta ikusi dugu: %92tik %87ra murriztu da, bost puntu baino ez. Eta, hori gutxi balitz, orain prekaritatea makillatu ahal izango dute behin betiko kontratu ez jarraitua bezalako formulekin. Bitartean kaleratze merkeek hor dihardute». Alde horretatik, nabarmendu du lan itunetan KPIaren araberako soldata igoerak lortzeko egongo diren arazoak: «Okerren daudenak kolpatzen ditu gainera».
Ikusi gehiago: Patronalak «ardura» eskatu die sindikatuei lan hitzarmenak negoziatzean
Lakuntza oso kritiko mintzatu da patronalak negoziazioetan izaten ari den «jarrera itxiaz». Gogoratu du Ibex-35eko enpresek inoizko irabazi markarik onenak lortu dituztela, eta sindikatuan badakitela lan karga badagoela. «Confebaskek gerra aitzakia gisa erabiltzen du. Gerra duela hogei egun hasi zen, baina negoziazio arazoak aspaldikoak dira», kritikatu du. Gai berean, nabarmendu du arazoa energia bada Confebaskek ez lukeela langileengan bilatu behar erantzuna: «Horretarako, Espainiako Gobernuari edo Ignacio Sanchez Galan Iberdrolako presidentea seinalatu beharko lukete; iaz 13,2 milioi euro irabazi zituen bere lanarengatik».
Norabide horretan, ELAk kanpaina bat hasiko du prekaritatea salatzeko, eta ekitaldi konfederala egingo du apirilaren 6an Bilbon, Casilla kiroldegian. Oinarrian lanbideen arteko akordio bat bultzatzea da helburua, sei neurri bermatuko dituena: gutxieneko soldata 1.381 euro gordinekoa izatea; astean hogei orduko gutxieneko kontratua; subrogazio eskubidea bermatzea azpikontratetan; behin-behinean diharduten 70.000 langile publikoak finkatzea; iruzurrean dauden behin-behinekoen kaleratzeak indargabetzea; eta Euskal Herrian diharduten lan ikuskarien kopurua bikoiztea. |
2022-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/210908/klima-aldaketaren-aurkako-legea-onartu-ahalko-du-nafarroako-gobernuak-eh-bildurekin-akordioa-lortuta.htm | Gizartea | Klima aldaketaren aurkako legea onartu ahalko du Nafarroako Gobernuak, EH Bildurekin akordioa lortuta | Zenbait konpromiso hartu ditu gobernuak koalizio abertzalearen babesaren truke: zerga sistema berderako neurriak eta parke eolikoak eraikitzea debeku den eremuen mapa. | Klima aldaketaren aurkako legea onartu ahalko du Nafarroako Gobernuak, EH Bildurekin akordioa lortuta. Zenbait konpromiso hartu ditu gobernuak koalizio abertzalearen babesaren truke: zerga sistema berderako neurriak eta parke eolikoak eraikitzea debeku den eremuen mapa. | EH Bilduk baiezkoa emanen dio Klima Aldaketaren eta Trantsizio Energetikoaren Foru Legeari, Nafarroako Parlamentuan. Bihar eztabaidatuko dute araua legebiltzarreko osoko bilkuran, eta, ezusterik ezean, gehiengo zabal batez onartuko dute, akordioa lortu baitute EH Bilduk eta Nafarroako Gobernuari eusten dioten taldeek. Koalizio abertzaleak gaur goizean eman du azken orduko hitzarmenaren berri. Horren arabera, «fiskalitate berdeari» lotutako neurriak aurkeztu beharko ditu Nafarroako Gobernuak bi urteko epean.
EH Bilduko eledun Adolfo Araizek azaldu du «gaur goizera arte» aritu direla negoziatzen gobernuko taldeekin, eta, hitzarmen horren arabera, zerga sistema berdeko neurriak jasotzen dituen proiektu bat edo gehiago aurkeztu beharko ditu Ekonomia eta Ogasun Departamentuak, bi urteko epean. Neurriok zehazteko, azterlan bat eginen dute aurretik, eta zerga eta ingurumen alorreko lantalde bat osatuko dute.
Beste neurri bat ere adostu dute EH Bilduk eta Nafarroako Gobernuak: mapa batean jasoko dute non dagoen debekatua parke eoliko eta fotovoltaiko berriak eraikitzea eta non izanen den zilegi halakoak baimentzea.
Araizen esanetan, EH Bilduren ekarpenek «arrasto sakona» utzi dute lege proiektuan: «Legea ez da guk nahi genukeen mailara iristen, baina auzi garrantzitsuak onartu dira. Gure ekarpenik gabe, testu hau askoz lausoagoa eta anbizio txikiagokoa izanen litzateke, fiskalitate berdeari aipamenik ere egin gabe». Arauari «zehaztasuna» eman diotela gaineratu du parlamentariak. Orain, Espainiako Estatuan onartu diren legeen artean «anbizio handiena eta neurri zehatzenak» planteatzen dituen legea izanen dela esan du. «Kostatu zaigu akordioa erdiestea, baina elkarrizketarako eta adosteko borondatea dagoenean, dena da posible», esan du.
Laura Aznal eledunak azaldu du EH Bilduk 123 zuzenketa aurkeztu zizkiola legearen zirriborroari: «Hori esanguratsua da berez». Zuzenketak lau ardatzen inguruan egituratu dituzte: helburuak eta ehunekoak zehaztea, gobernantza, finantzaketa eta trantsizioa. «Aurrera urrats eta hobekuntza nabariak txertatu ditugu legean, ez da prozesu erraza izan, baina denok borondatea agertu dugu, lege hau aurrera atera zedin». Koalizio abertzaleko kideak «pozik eta harro» azaldu dira eginiko lanagatik, «legea hobetzea» lortu dutela iritzita.
Itziar Gomez: «Kontsentsurako borondatea erakusten du»
Nafarroako Gobernuko Landa Garapen eta Ingurumen kontseilari Itziar Gomezek ere akordioa txalotu du: «Akordio ona da Nafarroarentzat, eta erakusten du kontsentsuak lortzeko borondatea eta gaitasuna dugula». Aldaketa Klimatikoaren eta Trantsizio Ekologikoaren legeari buruz, berriz, Gomezek esan du «erronka klimatiko eta energetiko handienei erantzuteko tresna» izanen dela: «Itun honi esker, bukaera emanen diogu legealdi hasieran abiatutako lan garrantzitsu bati, bai maila teknikoan, bai politikoan. Akordioa heldu da, gainera, une oso berezian, larrialdi klimatikoari batu baitzaio krisi energetikoa ere». |
2022-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/210909/bihartik-aurrera-gizon-homosexualek-murrizketarik-gabe-eman-ahal-izango-dute-odola-iparraldean.htm | Gizartea | Bihartik aurrera gizon homosexualek murrizketarik gabe eman ahal izango dute odola Iparraldean | Bertan behera geratuko da ezartzen zitzaien baldintza baztertzailea. | Bihartik aurrera gizon homosexualek murrizketarik gabe eman ahal izango dute odola Iparraldean. Bertan behera geratuko da ezartzen zitzaien baldintza baztertzailea. | Frantziako Osasun Ministerioak jakinarazi duenez, bihar kenduko zaie gizon homosexualei odola emateko debekua, azken urteetan jarri zaiena. 1980tik 2016ra arte debekatua izan zuten odola ematea. 2016an, lege hori egokitu, eta urtebetez sexu harremanik ez izatea eskatzen zitzaien odola eman ahal izateko. 2019an, epe hori lau hilabetera murriztu zuten. Bihartik, baina, ez dute trabarik izango odola emateko. Aurrerantzean, gainontzeko odol emaileek bezala, droga kontsumoa eta pertsona batekin baino gehiagorekin sexu harremanak babesik gabe izatea izango dute muga bakarra.
Ikusi gehiago: Sexu orientazioa ez da irizpide
Odol emaileei egiten zaien galdeketa, gainera, egokitu egingo dute, eta GIB birusa kutsatzeko harremanak izan dituztenei, esaterako, horren aurretik eta ondoren kutsatzearen kontrako botikak hartu dituzten ere galdetuko zaie. Kasu horretan, botikak hartu eta lau hilabete itxaron beharko da odola emateko. |
2022-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/210910/eh-bilduren-iritziz-onartezina-da-auzitegi-batek-euskal-herriko-armarria-debekatzea.htm | Politika | EH Bilduren iritziz, «onartezina» da auzitegi batek Euskal Herriko armarria debekatzea | Talde politikoa sumindua azaldu da Nafarroako Administrazio Auzitegiak Atarrabiako pilotalekutik armarria ezabatzeko agindu duelako. «Nafarroako aniztasunaren eta bizikidetzaren kontrako erasoa» da, gaitzetsi dutenez. | EH Bilduren iritziz, «onartezina» da auzitegi batek Euskal Herriko armarria debekatzea. Talde politikoa sumindua azaldu da Nafarroako Administrazio Auzitegiak Atarrabiako pilotalekutik armarria ezabatzeko agindu duelako. «Nafarroako aniztasunaren eta bizikidetzaren kontrako erasoa» da, gaitzetsi dutenez. | Ez hankarik, ez bururik. EH Bilduk salatu duenez, ezin ulertuzkoa da Nafarroako Administrazio Auzitegiak berriki hartutako erabakia. UPNk jarritako helegiteari arrazoia eman, eta Atarrabiako (Nafarroa) pilotalekuan pintatua den Euskal Herriko armarria ezabatzeko agindu dio auzitegiak udalari. Gaur egun, EH Bildu da agintean Atarrabiako Udalean. Ohar bat kaleratu du gaur, agindua kritikatzeko: «onartezintzat» jo auzitegi batek «halako esanahi kulturak eta historikoa» duen armarri bat debekatzea.
Koalizio abertzaleak kritikatu egin du UPNren jokabidea. «Funtsean, UPNk sentitzeko, pentsatzeko eta izateko modu bat inposatu nahi du, auzitegien laguntzarekin», gaitzetsi dute. Hala, salatu dute armarria erretiratzeko agindua «Nafarroako aniztasunaren eta bizikidetzaren kontrako erasoa» dela, eta erantsi dute helegitea «guztiz antidemokratikoa eta atzerakoia» dela.
EH Bilduk berretsi du Euskal Herri kontzeptua, baita haren armarria ere, adierazle «kultural eta historikoa» direla beste deus baino gehiago. Horregatik, nabarmendu dutenez, «ezin da Euskal Herriarekin loturiko proposamen eta proiektu politiko oro kriminalizatu, ezta haren zilegitasun demokratikoa zalantzan jarri ere». Gainera, taldeak adierazi du ez duela asmorik duen «proiektua ezkutatzeko». «Nafarroak subiranotasun osoa izatea nahi dugu, Euskal Herri libre batean» |
2022-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/210911/txertoaren-patentea-eteteko-aurreakordioa-lortu-dute-ebk-aebek-indiak-eta-hegoafrikak.htm | Mundua | Txertoaren patentea eteteko aurreakordioa lortu dute EBk, AEBek, Indiak eta Hegoafrikak | Proposamena indarrean sartzeko, beharrezkoa da Munduko Merkataritza Erakundeak hura aho batez onartzea. | Txertoaren patentea eteteko aurreakordioa lortu dute EBk, AEBek, Indiak eta Hegoafrikak. Proposamena indarrean sartzeko, beharrezkoa da Munduko Merkataritza Erakundeak hura aho batez onartzea. | Urtebeteko blokeoaren ostean, COVID-19aren kontrako txertoaren patentea behin-behinean indargabetzeko aurreakordioa lortu dute EB Europako Batasunak, AEBek, Indiak eta Hegoafrikak. «Aurrerapauso handia da», Ngozi Okonjo-Iweala MME Munduko Merkataritza Erakundeko zuzendari nagusiaren esanetan. Baina gaineratu du «lan handia» dagoela egiteko, akordio zirriborro hori indarrean jar dadin, beharrezko baldintza baita proposamenak MMEko 164 kideen oniritzia jasotzea. Hau da, estatu kide bakar baten kontrako botoa nahikoa litzateke hura zapuzteko.
EBren, AEBen, Indiaren eta Hegoafrikaren arteko konpromisoa MMEk bere egingo balu, aukera emango lieke estatuei koronabirusaren kontrako txertoa beren kabuz ekoizteko. Batez ere, herrialde pobretuei egingo lieke mesede, sarbidea emango liekeelako mRNA motako txertoak ekoizteko teknikei. Hain justu, baliabide ekonomiko urrienak dituzten herrialdeetan txertatze maila nabarmen baxuagoa da herrialde aberatsenen mailarekin alderatuta, behar zuten txerto kopurua eskuratzeko izan dituzten zailtasunengatik.
Laukoaren proposamenak, ordea, zenbait muga zehaztez ditu. Horietako bat da produkzioa ez dela libre izango estatu guztientzat. Soilik horretarako aukera izango dute COVID-19aren kontrako txertoen mundu mailako esportazioetan, iaz, kopuru osoaren %10 gainditu ez zuten herrialdeek. Baldintza horrek kanpoan utziko luke Txina.
Bestalde, laukoaren proposamenak ez du zehazten patenteen indargabetzea hiru ala bost urterako izango litzatekeen. Zirriborroaren arabera, MMEk sei hilabeteko epean erabaki beharko luke jabetza eskubideen behin-behineko indargabetzea diagnostikoetarako eta tratamenduetarako osasun baliabideetara ere hedatuko ote duten.
IFPMA Farmazia Ekoizleen eta Elkarteen Nazioarteko Federazioak gaitzetsi egin du egitasmoa. Haren iritziz, patenteen eteteak kaltetu egingo luke farmazia enpresek «etorkizuneko krisiei erantzuteko» duten ahalmena. «Patenteak orain malgutzeak, COVID-19aren txertoak hornitzeko arazorik ez dagoenean, okerreko mezua bidaltzen du", Thomas Cueni IFPMAko zuzendari nagusiaren iritziz.
Herritarren Txertoen Aliantzak, berriz, salatu du proposamena ez dela behar besteko ausarta. 90 elkarte baino gehiago biltzen dituen koalizioaren ustez, ez ditu aintzat hartu jabetza intelektualari lotutako zenbait muga; merkataritza sekretuari dagozkionak, esaterako. Patenteen indargabetzea tratamenduetara zabaltzeko beharra ere nabarmendu dute, «milioika bizitza» salbatzen lagunduko duela iritzita.
EBk, AEBek, Indiak eta Hegoafrikak joan den astean azkartu zituzten negoziazioak, eta gaur egin da publiko lau horien konpromisoa. Indiak eta Hegoafrikak 2020an aurkeztu zuten txertoen patenteak behin-behinean indargabetzeko proposamena MMEn, pandemiaren hasierako hilabeteetan, baina zenbait herrialdek blokeatu egin dute horretarako bidea; besteren artean, Suitzak eta Erresuma Batuak. Farmazia enpresek pisu handia dute bi herrialde horien ekonomietan. |
2022-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/210912/migratzaileei-egiten-zaien-kontrol-selektiboa-salatuko-dute-martxa-batean.htm | Gizartea | Migratzaileei egiten zaien «kontrol selektiboa» salatuko dute martxa batean | Arrazakeriaren eta Xenofobiaren Aurkako 25. Martxa egingo dute igandean, Pasaia eta Donostia artean. Aurten, bereziki salatuko dute Irun-Hendaia mugako migratzaileei egiten zaien «kontrol selektiboa» | Migratzaileei egiten zaien «kontrol selektiboa» salatuko dute martxa batean. Arrazakeriaren eta Xenofobiaren Aurkako 25. Martxa egingo dute igandean, Pasaia eta Donostia artean. Aurten, bereziki salatuko dute Irun-Hendaia mugako migratzaileei egiten zaien «kontrol selektiboa» | Arrazagatiko Diskriminazioa Ezabatzearen Aldeko Nazioarteko Eguna da martxoaren 21a, eta, urtero legez, Arrazakeriaren Aurkako Martxaren antolatzaileek —SOS Arrazakeriak, Gipuzkoako Medicusmundik eta Euskadiko GKEen Koordinakundeak— Arrazakeriaren eta Xenofobiaren Aurkako Martxa antolatu dute; Pasaia (Gipuzkoa) eta Donostia artean egingo da mobilizazioa, igandean, Pasa lelopean. Aurten, bereziki salatuko dute Irun-Hendaia mugako migratzaileei egiten zaien «kontrol selektiboa» eta paperik ez duten eta mugak zeharkatu nahian bizitza jokatzen duten migratzaileen «babesgabetasuna». Nabarmendu dute «herritarrak mobilizatzea eta kontzientziatzea» dela garrantzitsuena horretarako. Antolatzaileez gain, 57 dira egitasmoa babesten duten erakundeak.
Europako Batasuneko kanpo mugei, beste muga eta ibilbide batzuk gehitu zaizkie azken urteotan: Europako Batasuneko herrialdeen arteko barne mugak, hain zuzen. Irun eta Hendaia artekoa, Frantzia eta Ingalaterra artekoa eta Afrika mendebaldearen eta Kanaria uharteen (Espainia) artekoa, besteak beste. Antolatzaileek salatu dutenez, muga horietan handituz doa hildakoen eta desagertutakoen kopurua. Beraz, uste dute ez dela onargarria migratzaileek «bizi ahal izateko eta familiari lagundu ahal izateko» lan bat bilatu nahi izateagatik bizitza galtzea. Horregatik, «mugak heriotza leku» izateari utz diezaiotela eskatu dute. «Mundua hartzen ari den norabidea ikusita, badirudi gero eta jende gehiago etorriko dela ate joka», ohartarazi dute.
Instituzioei dei
Martxa babesten duten erakundeek argi daukate «egungo errealitate gordinak» erabaki politiko eta sozialak hartzea eskatzen duela, eta, halaber, «migrazio fluxuak eta nazioarteko babes, asilo zein aterpe eskaerak hobeto bideratzea». Era berean, Europako Batasuneko herrialdeen arteko «joan-etorriak hobeto erregulatzeko» eskatu dute: besteak beste, migratzaileei bisak emateko politika eraginkorragoak sortzea, hitzetatik ekintzetara pasatzea, beste herrialdeekin akordioak egitea eta errefuxiatuen azkarrago kokatzea.
Errefuxiatuak babesteko eta laguntzeko antolatzaileek uste dute agintari politiko eta instituzioei irtenbideak planteatu behar zaizkiela: «Pertsona horien egoerak axola digu, eta bidezkoena laguntza ematea litzateke. Migrazio politikek kontuan hartu behar dituzte pertsona hauek». |
2022-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/210913/bera-berak-aula-izango-du-aurkari-kopako-final-laurdenetan.htm | Kirola | Bera Berak Aula izango du aurkari Kopako final-laurdenetan | Zortziko Finala Donostian jokatu da, apirilaren 29tik maiatzaren 1era. Koadroaren alde samurragotik joatea egokitu zaio Imanol Alavarezen taldeari. | Bera Berak Aula izango du aurkari Kopako final-laurdenetan. Zortziko Finala Donostian jokatu da, apirilaren 29tik maiatzaren 1era. Koadroaren alde samurragotik joatea egokitu zaio Imanol Alavarezen taldeari. | Super Amara Bera Berak badaki zein bide egin beharko duen Espainiako Kopako Zortziko Finalean. Donostian jokatuko da txapelketa, apirilaren 29tik maiatzaren 1era, eta donostiarrek Aula Valladolid izango dute lehen kontrarioa, final-laurdenetan. Aurrera eginez gero, finalerdietan, Granollers-Guardes partidako irabazleari egin beharko diote aurrera. Ustez txapelketako alderik samurrenetik doaz gipuzkoarrak. Izan ere, koadroaren beste taldean hauek dira final-laurdenetako kanporaketak: Ro’Casa-Malaga, eta Elx-Gijon. Bi kanporaketa horietako irabazleek elkarren aurka neurtuko dituzte indarrak finalerdietan.
Zozketa gaur egin da Miramar Jauregian. Antolatzaile gisa Bera Berak koadroaren zein aldetik joan erabakitzeko. «Egia esan, halako aukeraketa bat ez da erraza. Ziurrenik Aula motibatuago etorriko da horregatik. Baina ilusio handia dugu etxean Kopa jokatzeagatik. Ondo lehiatu nahi dugu, eta zaleei ikuskizun polita eskaini», adierazi du Imanol Alvarez entrenatzaileak. Alvarezen taldeak aurreko asteburuan, larunbatean, jokatu zuen ligan Valladoliden aurka, eta garaipen estua lortu zuen: 27-29. Lehen itzulian, alde handiagoz irabazi zuen Bera Bera Berak: 37-31. Espainiako taldea zazpigarren lekuan dago sailkapenean ligan. Hamazazpi partidetatik bederatzi irabazi ditu, bat berdindu eta zazpi galdu.
Berez iaz zen jokatzea txapelketa Donostian, baina COVID-19ari aurre egiteko ezarrita zeuden neurriak tarteko, Bera Berak nahiago izan zuen antolakuntza Ro’Casaren esku utzi, eta Kanaria Handietan jokatzea. Oraingo honetan, dena prest dute. Txapelketa Illunben jokatuko da, ahalik eta zale gehien kabitu ahal izateko. 10.000 lagunentzako lekua dago. 1996an jokatu zen azken aldiz Kopa Donostian.
Zazpigarren Kopa nahi du
Kopa beti izan da Bera Beraren txapelketa kutuna. Sei titulu ditu irabazita. Azken 2018-2029 denboraldian, zortziko finala Euskal Herrian jokatu zen azken aldian. Barakaldon (Bizkaia) izan zen, eta hain zuzen Aula Valladolid hartu zuen mendean finalean nagusitasunez: 30-17. Azken bi denboraldietan, ordea, garrantza izan da Kopa donostiarrentzat. Duela bi urte final-laurdenetan galdu zuen Elxen kontra (28-24). Iaz ere Herrialde Katalanetako taldea izan zen borreroa, finalerdietan (26-28). |
2022-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/210914/gizarte-segurantzaren-transferentzia-egingarria-dela-uste-du-jaurlaritzak.htm | Ekonomia | Gizarte Segurantzaren transferentzia egingarria dela uste du Jaurlaritzak | Erkorekaren arabera, ate bat zabaldu du gutxieneko diru sarreraren eskumena jaso izanak. Nafarroako Gobernuak ere «aurki» izango du. Jaurlaritzak 187 milioi aurreztu ahal izango ditu bere aurrekontuetan. | Gizarte Segurantzaren transferentzia egingarria dela uste du Jaurlaritzak. Erkorekaren arabera, ate bat zabaldu du gutxieneko diru sarreraren eskumena jaso izanak. Nafarroako Gobernuak ere «aurki» izango du. Jaurlaritzak 187 milioi aurreztu ahal izango ditu bere aurrekontuetan. | Eusko Jaurlaritzaren arabera, «tabu» bat hautsi da bizitzeko gutxieneko diru sarreraren transferentziarekin —IMV, gaztelerazko laburduran—: Espainiako Gizarte Segurantzaren kutxa bakarra deiturikoa ukiezina dela dioen ideiarena. «Egiaztatu dugu negoziatu eta adostu daitekeela, eta urrats eraikigarriak egin daitezkeela, ezer hautsi gabe, tabua izan den gai batean: Gizarte Segurantzan».
Hitz horiekin mintzatu da Josu Erkoreka lehendakariordea, asteazken honetan Madrilen eginiko ekitaldian. 2020ko ekainetik dago indarrean bizitzeko gutxieneko diru sarrera, eta ordutik negoziatzen aritu dira bi gobernuak; gaur ofizialdu da akordioa. Gernikako Estatutuan jasota dago Gizarte Segurantzaren erregimen ekonomikoaren kudeaketa, baina Madrilgo gobernuak beti ukatu du transferentzia hori. Jaurlaritzak uste du bizitzeko gutxieneko diru sarrerarenak ate bat zabal dezakeela.
Gaurko ekitaldian, Espainiako Gobernuak ez du aukera hori aipatu, baina «konpromisoa» agertu du estatutua «ahalik eta gehien» garatzeko. «Sanchez presidente denetik, 11 transferentzia eskualdatu ditugu. Aurreko gobernuak, zero», azpimarratu zuen Isabel Rodriguezek, Lurralde Politikako ministroak. Gaineratu zuen Jaurlaritzak bezala Nafarroako Gobernuak ere «aurki» izango duela bizitzeko gutxieneko diru sarreraren eskumena.
Gernikako Estatutuan jasota dauden hogei bat eskumen falta dira oraindik eskualdatzeko. Jaurlaritzaren arabera, orain proposamen zehatzak daude Espaniako Gobernuaren mahaiaren gainean: trenbide garraioarena, itsasertzaren kudeaketarena edo portuena, meteorologiaren eta zinematografia babesteko funtsarena. Elkarrizketak «motel» doazela aitortu du Erkorekak, eta «azeleragailua sakatu» behar dela azpimarratu du.
DSBEarekin osagarria
Bizitzeko gutxieneko diru sarreraren transferentziarekin, Jaurlaritzak diru laguntza horren espedienteak tramitatuko eta ordainduko ditu, eta kontzertuaren bidez finantzatuko da: Gasteizko gobernuak bere aurrekontuen kargura ordainduko ditu laguntzari dagozkion zenbatekoak, eta diru hori deskontatuko du Madrili urtero ordaintzen dion kupotik: aurten 187 milioi euro izan daitezkeela kalkulatu dute, baina gehiago ala gutxiago izan daiteke, eskubide subjektiboa delako eta baldintzak betetzen dituzten guztiek jaso ahal dutelako.
Espainiako Gizarte Segurantzako Ministerioaren datuen arabera, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 29.359 pertsonak jasotzen zuten gutxieneko diru sarrera abenduaren hasieran. Hilean 470 eurokoa da bakarrik bizi den heldu batentzat, eta, gehienez, 1.034 eurokoa bi heldu eta hiru adingabe edo gehiago dituen familia batentzat. DSBE diru sarrerak bermatzeko errentarekin osagarria: Madrilen kontura joango da bizitzeko gutxieneko diru sarrerari dagokiona, eta Lanbideren kontura DSBEan osatzeko gelditzen den zatia. Hortaz, Jaurlaritzak DSBEaren zati bat aurreztuko du horrela.
Iritsi berri direnentzat diru laguntza bakarra izan ohi da gutxieneko diru sarrera: Espainian legez bizi izandako urte bakarra egiaztatuz eska daiteke; DSBEa jasotzeko, berriz, hiru urteko errolda behar da Araban, Bizkaian edo Gipuzkoan. Hala, gerta daiteke herritar batzuek soilik bizitzeko gutxieneko diru sarrera jasotzea. Dena den, gehienek —hamarretik zortzik— biak jasotzen dituzte. |
2022-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/210915/otxote-materialista-bat-tabakalerako-eskaileran.htm | Kultura | Otxote materialista bat Tabakalerako eskaileran | Juan Perez Agirregoikoa artistaren 'Concierto para puño alzado' soinu instalazioa abiatuko dute bihar Tabakalerako eskailera nagusian. Kanta ezagunak filosofo materialisten hitzekin moldatu ditu. | Otxote materialista bat Tabakalerako eskaileran. Juan Perez Agirregoikoa artistaren 'Concierto para puño alzado' soinu instalazioa abiatuko dute bihar Tabakalerako eskailera nagusian. Kanta ezagunak filosofo materialisten hitzekin moldatu ditu. | Ohartarazi dituzte Donostiako Tabakalerako eskailera nagusian gora eta behera dabiltzanak: konturatzerako, El menú, Beti eskamak kentzen, Ume eder bat eta Viva Aragón txistukatzen ariko dira datozen hilabeteetan. Izan ere, Juan Perez Agirregoikoa artistak (Donostia, 1963) kanta horiek berrikusi ditu Concierto para puño alzado (Ukabil goratuko kontzertua) soinu instalazioan, Scala programaren barruan. Bihar inauguratuko dute, 20:00etan, Ozenki zortzikotearen zuzeneko emanaldi batekin, eta, aurrerantzean, egunero aktibatuko dute ordu erdiro, ekainaren 26ra arte.
Ozenki zortzikoteak abestutako lau piezak osatzen dute instalazioa: El buen materialismo, La matriz de la apariencia, Canción de amor eta Viva Lacan. Aurrez aipaturiko lauren moldaketak dira; Miguel Arregik idatzitako «solomillo asado con patatas fritas» hitzen ordez, «le matérialisme n'est pa une vision de monde» entzungo dute bisitariek.
Perez Agirregoikoak lau «filosofo eta antifilosofo» materialistaren testuetan oinarrituta moldatu ditu kantetako hitzak: Jacques Fradin, Gilles Grelet, Jacques Lacan eta Guy Lardreau. Hauek dira gaiak: «Materialismoa, ekonomiak gure irrikaz baliatzeko duen modua, praktika itxuraren matrize gisa eta iraultza beti huts egiten duen proiektu gisa».
Instalazioaren izenburuari keinu bat eginez, protesta kantatzat har litezke. Horri buruz ere hausnartu du: «Protestaren ekintza iraultzailerik behinena gurasoak ahaztea da, eta hor sartzen da berriro autoritatea. Hori gertatzen zaie iraultzaile guztiei: azkenean nagusi bat nahi dutela».
Proiektua 2003. eta 2004. urteen artean jarri zuen abian, Artelekurekin kolaborazioan. «Zailena ez zen izan filosofoen hitzak moldatzea, baizik eta otxotea konbentzitzea hura proiektu serio bat zela», azaldu du artistak. Kantak grabatu zituzten, eta proiektuak nazioartean bere bidea egin du ordutik, baina lehen aldiz emango dute orain Donostian. Gainera, Perez Agirregoikoak irudiz jantzi du instalazioa, eta kantutegi itxurako fanzine batean bildu ditu hitz guztiak, bisitariak har dezan.
«Trilili, tralala»
Oier Etxeberria Tabakalerako programa publikoaren arduraduna izan da komisarioa, eta Xabier Erkizia musikari eta artista aritu da ekoizten eta espaziora egokitzen. Etxeberriak esan du instalazio hori desberdina dela Scala programan orain arte izan dituztenetatik, bere ezaugarri nagusietako bat delako entzuleak ondo ezagutzen duela entzuten duen hori.
«Hor dago operazioa: egitura sinpleak dituzten kanta horiek zer erakusten duten desiraren ekonomiaz eta kontsumoaren ekonomiaz. Barneratzen oso errazak diren egiturak erabiltzen dituzte: errepikak, melodia sinpleak... Eta harreman misteriotsu bat sortzen da, burutik ezin kentzeraino barneratzen ditugulako». Manuel Lekuonaren Literatura oral euskérica liburu «zoragarriko» aipu bat erabili du hizkuntzaz haragoko zera hori esplikatzeko: «Trilili, tralala, kantu guztien ama da».
Concierto para puño alzado Tabakalerako Scala programako laugarren instalazioa da. Askotariko piezak jarri dituzte eraikineko eskailera nagusian, jendearen zirkulazio gunean, musika eta soinua hautemateko moduez hausnartzeko asmoz. Proiektua 2020ko abenduan abiatu zen, Pauline Oliverosen Sound Patterns lanarekin; ondoren Niño de Elcheren La pena y el alivio pieza egon zen, eta gero Maialen Lujanbioren Bizitza happening. |
2022-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/210916/frantziak-gasaren-eta-argindarraren-kostuaren-zati-bat-ordainduko-die-enpresei.htm | Ekonomia | Frantziak gasaren eta argindarraren kostuaren zati bat ordainduko die enpresei | Arrantzaleei gasolio litroko 35 zentimoko laguntza emango die, eta 400 milioi jarriko ditu nekazariei eta abeltzainei laguntzeko. | Frantziak gasaren eta argindarraren kostuaren zati bat ordainduko die enpresei. Arrantzaleei gasolio litroko 35 zentimoko laguntza emango die, eta 400 milioi jarriko ditu nekazariei eta abeltzainei laguntzeko. | Frantziako Gobernuak diru publikoarekin estali nahi du energia garestiak bere herritarrei eta enpresei egiten dien kalte ekonomiko handia. Iragan astean Jean Castex lehen ministroak iragarri zuen apirilaren 1etik aurrera erregai litroko hamabost zentimoren kostua bere gain hartuko zuela. Gaur zehaztu duenez, laguntza hori izango dute ezantza eta gasolioa lanerako baliatzen duten beste guztiek ere, eta GNL petrolio gas likidotua eta gas naturala erregai gisa erabiltzen dutenentzat ere izango da.
Gaur, berriz, Erresilientziarako Plan Ekonomiko eta Soziala izenekoa aurkeztu du Castexek, Bruno Le Maire Ekonomia ministroarekin batera. Azaldu duenez, energiaren prezioaren inguruan krisi luzea espero du Parisko gobernuak, eta horri erantzutera dator plana.
Neurri nagusia izango da Frantziako Estatuak bere gain hartuko duela enpresa batzuen gas eta argindar kostuen zati bat. Zehazki, «gainkostuaren erdia» jarriko du bere sakelatik.
Bi baldintza bete beharko dituzte: gas eta argindar kostuak haien fakturazioaren %3 baino gehiago izatea, eta faktura hori ordaintzeak galerak ekarri ahal izatea. Pentsatzekoa denez, industria izango da laguntza horren jasotzaile nagusia. Le Mairek espresuki aipatu ditu metalgintzako enpresak, kimikoak, papergintzakoak, elikagai industria eta laborariak.
Gainera, energia asko erabiltzen duten enpresei mailegu bermatu gehiago erraztuko die Parisko gobernuak, eta malgutasun handiagoa emango die zergak eta gizarte kotizazioak ordaintzeko.
Arrantzaleak eta abeltzainak
Lehen sektorearentzat ere izango dira laguntza publikoak. Bihartik antzina eta uztailaren 31ra arte, arrantzontzien jabeei gasolio litroko 35 zentimoko laguntza banatuko die. Abeltzainei eta laborariei, berriz, 400 milioi euroko funts batetik banatuko die dirua.
Castexek baztertu egin du estatua argindar garestiarekin bere kutxak betetzen ari denik. Haren datuen arabera, zergen bitartez 4.500 milioi euro gehiago bildu ditu, baina jada 22.000 milioi euro gastatu ditu prezioei eusteko tresnetan. Ez du zehaztu gaur onartutako neurriek zer kostu izango duten. |
2022-3-16 | https://www.berria.eus/albisteak/210917/realak-0-3-galdu-du-bartzelonaren-aurka-kopan.htm | Kirola | Realak 0-3 galdu du Bartzelonaren aurka Kopan | Txuri-urdinek ezin izan dute finalerdietarako txartela lortu. Bigarren zatian erabaki da kanporaketa. | Realak 0-3 galdu du Bartzelonaren aurka Kopan. Txuri-urdinek ezin izan dute finalerdietarako txartela lortu. Bigarren zatian erabaki da kanporaketa. | Realak 0-3 galdu du Bartzelonaren aurkako Espainiako Kopako final-laurdenetako lehia. Kopako kanporaketek beti uzten dute ezusterako tartea, eta, aukera apurrak izanagatik, balentria egiteko esperantzarekin zelairatu dira txuri-urdinak. Parean ez zuten aurkari makala, ordea: txapelketa guztietan emaitza ikusgarriak lortzen ari den Bartzelona, hain zuzen –asteburuan liga irabazi zuen–. Kataluniarrek ez dute sorpresarako aukerarik eman, eta 0-3 nagusitu dira. Beraz, Kopatik kanpo geratu dira txuri-urdinak.
Denboraldi aparta egiten ari da Natalia Arroyoren taldea, baina geldiezin dabil aurten Bartzelona, aspektu guztietan nagusi. Duen maila berretsi du, beste behin, eta txuri-urdinek ezin izan diote eutsi katalanen erauntsiari. Planteamendu nahiko defentsiboa egin du hasieran Realak, aurkariaren joari eusteko asmoz, atzean itxita. Ordea, hamargarren minutua bete aurretik iritsi da kolpea. Katalanek sareetara bota dute izandako lehen aukera: eskuin hegaletik egindako erdiraketa bat bakar-bakarrik errematatu du Claudia Pinak, eta 0-1ekoa ezarri markagailuan.
Ez du amore eman Realak. Zartatekoak esnatu, eta pauso bat aurrera ematea erabaki du. Segidan etorri da partida berdintzeko aukera garbiena; Amaiur Sarriegiren jaurtiketa, baina atezainak gelditu du. Hegalekoaren oinetatik pasatu da txuri-urdinek lehen zatian sortutako arrisku gehiena.
Lerroak luzatu ditu Realak, eta ireki egin da partida. Zaleei gustatzen zaien traza hartu du lehiak: aukerak bi areatan eta erritmo bizia, baloia ondo eta zentzuarekin mugituz. Bartzelonak makina bat aukera izan ditu aurreneko zatian partida bideratuta uzteko, baina ez du asmatu, eta bizirik iritsi da Reala atsedenaldira. Gainera, min egiteko gai dela erakutsi du, eta, hala jarraituta, jakitun zen bere aukerak izan ahal zituela. Bestelakoa izan da, ordea, bigarren zatia. Hasi eta gutxira etorri da kolpea, 53. minutuan. Sareetara joan da Alexia Putellasek zutoin albora botatako jaurtiketa, eta ilundu egin zaie bidea txuri-urdinei; hortxe amaitu zaie erregaia, baita lehia iraultzeko esperantzak ere.
Beste abisu bat eman du Bartzelonak, eta hurrengo erasoan utzi du erabakita kanporaketa. Berriro Putellas protagonista. 2021eko Urrezko Baloiaren garaileak duen kalitatearen zantzuak eman ditu: area kanpoan baloia hartu, jokalari bati izkin egin, eta gol ikusgarria sartu du, jaurtiketa indartsu batekin. Ezin izan du ezer egin Elene Letek. 59. minutua zen.
Azken txanparaino abaguneren batekin iristea zen txuri-urdinen nahia, baina ez dute lortu. Lanean jarraitu duten arren, nabari zen ihes egin diela kanporaketak, eta erritmoa galdu du partidak. Apurka itzaliz joan da Bartzelona ere. Azkenean, 0-3 amaitu da neurketa, eta txapelketatik kanpo geratu da Reala. Baina dena emanda, eta sentipen onekin; lehiatuta. |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210942/torra-ez-da-aurkeztu-gaur-bere-laquoepaiketa-fartsararaquo.htm | Mundua | Torra ez da aurkeztu gaur bere «epaiketa fartsara» | Sare sozialetan iragarri du desobientzia ekintza, eta babesa eskatu dio nazioarteko justiziari. Generalitateko Jauregitik adierazpen askatasuna eskatzeko pankarta bat ez kentzeagatik dira epaitzekoak, bigarren aldiz. Torrak esan du konponbide bakarra independentzia dela. | Torra ez da aurkeztu gaur bere «epaiketa fartsara». Sare sozialetan iragarri du desobientzia ekintza, eta babesa eskatu dio nazioarteko justiziari. Generalitateko Jauregitik adierazpen askatasuna eskatzeko pankarta bat ez kentzeagatik dira epaitzekoak, bigarren aldiz. Torrak esan du konponbide bakarra independentzia dela. | Sare sozialen bidez egin du iragarpena Quim Torra Kataluniako presidente ohiak: ez da gaur aurkeztuko Bartzelonako auzitegian egin dioten epaiketara, «fartsa bat» dela iritzita. «Ez diot zilegitasunik emango epaiketa politiko bati neure presentziarekin». Babesa eskatu die nazioarteko auzitegiei, eta konponbide bakarra independentzia dela gaineratu du.
Bigarren aldiz epaitu dute gaur Torra. Generalitateko Jauregitik adierazpen askatasuna eskatzeko pankarta bat ez kentzea leporatu diote. Xingola horia zeukan pankartak, Kataluniako prozesuaren presoei sostengua agertzeko.
2020. urtean, Generalitateko presidente ohia inhabilitatu zuen Espainiako Auzitegi Gorenak. Hurrengo urtean, epaiari arrazoia eman zion atzo Espainiako Auzitegi Konstituzionalak, eta, hala, Torrari agortu egin zitzaion bidea Espainiako auzitegietan. Hori dela eta, «Europako prozedura judiziala» hasiko zuela iragarri zuen.
Desobedientzia ekintza iragartzeko, bideo bat argitaratu du Torrak. Horri laguntzeko plazaratu duen agirian, salatu du «epaiketa politikoa» dela, eta gaineratu Espainiako Estatuak independentismoaren aurka duen «estrategia errepresiboaren parte» dela.
«Babesa eskatzen diet nazioarteko epaitegiei, ez dudalako onartzen Espainiako justiziaren zilegitasuna, ez baititu errespetatzen nazioarteko itunak eta oinarrizko eskubide unibertsalak».
Torrak gogoratu du Europako Kontseiluak Espainiari eskatu diola utzi diezaiola politikari katalanei jazartzeari.
«Uste dut zilegitasun osoa dagoela giza eskubideen aldeko pankartak jartzeko espazio publikoetan». Gogoratu du une honetan Ukrainaren aldeko pankartak daudela.
Independentistak ere kritikatu egin ditu. Deitoratu egin du independentismoa gauza ez izatea «erantzun bateratu eta irmoa» emateko Espainiari. «Independentzia lortzea zenbat eta gehiago berandutu, orduan eta okerrago geure herrialdearentzat».
Lehen ere kritikatu izan du Kataluniatik emaniko erantzun eskasa, besteak beste BERRIAri emaniko elkarrizketa batean: «Kataluniako Parlamentuan ez da izan jauzi kolektibo bat egiteko gehiengorik».
Putin eta Espainia
Europako Kontseiluak Espainiari eginiko eskaera izan da mintzagaietako bat epaiketan. Fiskalak 20 hilabeteko inhabilitazioa eskatu du Torraren aurka, eta gutxietsi egin du Europako erakundearen erresoluzioa, hura onartu zen biltzarrean 324 kideetatik 100 bat baino ez zeudela argudiatuta.
Fiskalak esan du kargudun politikoek adierazpen askatasun mugatua dutela kargudun gisa, ez herritar gisa. Gaineratu du Generalitatearen Jauregiko balkoian ezin dela edozein pankarta jarri, eta Torrari egotzi dio «intsumisio instituzionalez» aritzea agintaldiaren azken hilabeteetan.
Gonzalo Boye defentsako abokatuak, berriz, Errusia eta Espainia parekatu ditu: «Vladimir Putinek Europako Kontseilutik alde egin du, hari ere traba egiten ziotelako erakundearen erresoluzioak, eta ez duelako nahi Giza Eskubideen Europako Auzitegiak bere kontra ebaztea». |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210943/emakume-bat-hil-da-barakaldon-etxe-batek-su-hartuta.htm | Gizartea | Emakume bat hil da Barakaldon, etxe batek su hartuta | 79 zituen andreak. | Emakume bat hil da Barakaldon, etxe batek su hartuta. 79 zituen andreak. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, 79 urteko emakumezko bat hil da gaur goizaldean Barakaldon (Bizkaia), etxebizitza batean piztutako sute batean. 06:20 inguruan sortu da sua, Axular kaleko eraikin batean, eta bertara joan dira Ertzaintza, Udaltzaingoa eta suhiltzaileak. Etxebizitzara sartzerakoan, barruan topatu dute andrea, hilik.
Beste bi pertsona ere artatu dituzte, kea arnastu dutela eta. Sutea itzali dute jada. |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210944/euskal-herriko-konponbide-prozesuaz-jardungo-dute-gaur-sorbona-unibertsitatean.htm | Politika | Euskal Herriko konponbide prozesuaz jardungo dute gaur Sorbona Unibertsitatean | 17:00etatik 19:00etara ariko dira, 'Bake prozesua Euskal Herrian. 10 urte beranduago' izenburupean. | Euskal Herriko konponbide prozesuaz jardungo dute gaur Sorbona Unibertsitatean. 17:00etatik 19:00etara ariko dira, 'Bake prozesua Euskal Herrian. 10 urte beranduago' izenburupean. | Etxepare Euskal Institutuaren irakurletzak Le processus de paix au Pays Basque. Dix ans apres (Bake prozesua Euskal Herrian. 10 urte beranduago) konferentzia antolatu du gaurko Parisen, Sorbona Unibertsitatean.
17:00etatik 19:00etara ariko dira gaiaz, eta aditu ugari mintzatuko dira: Caroline Guibet Lafaye Lisst zentroko ikerketa zuzendaria; Jean Pierre Massias zuzenbide publikoko irakaslea eta trantsiziozko zuzenbidean aditua; Anaiz Funosas Bake Bideko lehendakaria; Thomas Lacoste Pays basque & liberté – Un long chemin vers la paix dokumentalaren zuzendaria; eta Teresa Larruzea Etxepare Euskal Institutuko irakurlea. Saioa Parisen izango da, aurrez aurre.
Ikusi gehiago: 'Konponbideari begira' webgune berezia
Jardunaldian aztergai izango dute 2011ko urrian ETAk bere jarduera armatua utzi zuenetik gaur egunera arte konponbide prozesuak izaniko bilakaera. Hain justu, hiru aste barru beteko dira bost urte ETAren armagabetzetik. |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210945/bidasoan-desagertutako-migrantea-bilatzeari-utzi-diote.htm | Gizartea | Bidasoan desagertutako migrantea bilatzeari utzi diote | Bost egun zeramatzaten migratzailearen bila. Ertzaintza kasua ikertzen ari da oraindik. Igandean mobilizazioak egingo dituzte Pasaia eta Donostia artean. | Bidasoan desagertutako migrantea bilatzeari utzi diote. Bost egun zeramatzaten migratzailearen bila. Ertzaintza kasua ikertzen ari da oraindik. Igandean mobilizazioak egingo dituzte Pasaia eta Donostia artean. | Bertan behera utzi dute joan den larunbatean Bidasoa ibaian desagertutako migrantearen bilaketa. Hala jakinarazi zuen Ertzaintzak atzo iluntzean. Larrialdi zerbitzuetako langileak larunbatetik ibili dira desagertutako gizonezkoaren bila, baina, bost egunean haren arrastorik topatu ez dutenez, bilaketa lan guztiak bertan behera utzi dituzte. Hala ere, nabarmendu dute Ertzaintza kasua ikertzen ari dela eta horretan jarraituko duela.
Arrazakeriaren kontrako zenbait plataformak mobilizazio gehiago egingo dituzte igandean, Pasaia (Gipuzkoa) eta Donostia artean. Besteak beste, Irun (Gipuzkoa) eta Hendaia (Lapurdi) mugako migratzaileei egiten zaien «kontrola» salatuko dute.
Korridore humanitarioak, «denentzat»
Astelehenean ere ehunka lagun bildu ziren Behobiako zubian. Iraungo Harrera Sareak deitu zuen elkarretaratzera, eta «denentzako» korridore humanitarioak eskatu zituzten. Elkarretaratzean, Harrera Sareak Hendaia (Lapurdi) eta Irun (Gipuzkoa) artean ohikoak diren kontrol askotarikoak jo zituen erruduntzat, eta ziurtzat eman zuen migratzailea hila dela: «Muga ixteak gazte baten migrazio prozesua Bidasoa ibaian amaitzera behartu du, berriro ere». Bestalde, Aintzane Lasarte Etorkinekin elkarteko kideak argitu zuen halakoak ez direla «istripuak»: «Muga ireki behar dugu». Nabarmendu zuten ez dela «onargarria» gertatu dena, ez bailitzateke halakorik pasatuko migratzaileek bertzelako bideetatik ibiltzeko aukera izanen balute.
Ipar eta Hego Euskal Herriko erakundeei «beharrezkoa den korridore humanitarioa bermatzeko» eskatu die Harrera Sareak. Salatu dute, izan ere, Ipar Euskal Herriko sareetako kideak ari direla korridore humanitario horien «ardura» hartzen: «Eta azken hilabeteetan Poliziaren jazarpena jasan dute; antolakuntza eta egitura solidarioak kriminalizatzen ari dira». Datu bat ere eman dute: urtea hasi zenetik bi boluntario atxiki dituzte polizia etxean.
Ikusi gehiago: Behobiako zubia itxi dute, «denentzako» korridore humanitarioak eskatzeko
Ez litzateke lehena
Oroitu dute iaz zazpi lagun hil zirela Euskal Herrian migrazio bideetan. Iazko abuztuan, kasurako, Abdulaye Koulibali izeneko gazte ginear bat hil zen ibaia gurutzatu nahian, eta azaroan, Sohaibo Billa Boli Kostako jatorriko herritarra. Aurtengo urtarrilean, berriz, migrante batek femurra hautsi zuen Irungo trenbidean, Frantziako Poliziarengandik ihesean zela. |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210946/laquoez-dugu-inolako-aldaketarik-espero-boricen-gobernuarekinraquo.htm | Mundua | «Ez dugu inolako aldaketarik espero Boricen gobernuarekin» | Wallmapuko CAM Arauco-Malleco Koordinakundeko buruzagiak ez du itxaropenik Txilen izan den gobernu aldaketarekin. Biltzar Konstituziogilea ere ez du aintzat hartzen, eta dio konstituzio berria onartzen bada hori ez dela maputxeena izango. | «Ez dugu inolako aldaketarik espero Boricen gobernuarekin». Wallmapuko CAM Arauco-Malleco Koordinakundeko buruzagiak ez du itxaropenik Txilen izan den gobernu aldaketarekin. Biltzar Konstituziogilea ere ez du aintzat hartzen, eta dio konstituzio berria onartzen bada hori ez dela maputxeena izango. | Hector Llaitul (Osorno, 1967) CAM-eko (Arauco-Malleco Koordinakundea) buruzagia da. Txilen hasi den garai berrian, ez du elkarrizketarik egin orain arte, eta BERRIA aukeratu du hitz egiteko. Llaitul ziur dago Gabriel Boricen gobernuak ez duela sakoneko aldaketarik egingo maputxe herriaren aldarrikapenak aintzat hartuta. Uste du «Maputxe nazioaren berreraikuntza» ezin dela uztartu Txileko ezkerrak egin duen proposamen plurinazionalarekin: «Guk ez genuke sekula onartuko estatuaren parte izatea, estatuaren apendize izateko». Buruzagi maputxearentzat, «askapen nazionala lortzeko ezinbestekoa da erabat haustea estatu egiturekin, izan kapitalistak, sozialdemokratak zein sozialistak».
Nola eragingo dio Wallmapuri Txilen izan den gobernu aldaketak?
Funtsezko alderdietan ez da aldaketarik txikiena ere izango. Pinochet joan zenean ere ez zen izan, askok esperantza zuten arren. Sasigobernu demokratikoek 30 urte daramatzate agintean, eta ez da lurralde itzulketarik izan. Boric parafernalia betean ari da, baina politika estraktibistak ez dira gelditu, ezta galgatu ere. Gobernukoek ez dute indarrik, eta ez dute izango, Wallmapu menpean duen aginte sistemari aurre egiteko. Hemengo ekonomiaren %90 basogintza industriak kontrolatzen du, eta industria horren lurrak ia osoki Maputxe nazioari lapurtutakoak dira. Hemengoa egiturazko arazoa da, eta gobernu iraultzaile bat behar litzateke aldatzen hasteko. Eta oraingo hau ez da gobernu iraultzaile bat, ezta hurrik eman ere.
Gobernuak elkarrizketarako eskaintzarik egin al dizue?
Maputxe nazioaren lurraldeaz eta autonomiaz hitz egiteko eskaera ofiziala egingo baligukete, ez nuke arazorik izango berekin batzartzeko. Baina hori egin nahi ez dutenez, zertaz hitz egin behar dugu? Nahiago dut indar metaketan jarraitu.
Zertaz ari zara indar metaketa aipatzean?
Hasi ginenean, oso gutxi ginen, pare bat peñi (burkide) eta ni neu. Gaur egun, milaka weychafe (borrokalari) armatu gara. CAMek ditu weychafe-ak, baita beste erresistentzia taldeek ere,: LNM, WAM, RML… baita erresistentzian dauden lof-ak (komunitateak) ere… Gai estrategikoa da, borroka politiko-militarrari lotu gatzaizkio, eta hori ona da borroka iraultzailean ari garen maputxe guztiontzat.
Zergatik zabaldu da estrategia hori?
Lehen zeuden bide politikoek eskaintzen ez zizkiguten egiazko aurrerapenak eman dizkigulako borroka molde horrek. Maputxe herriaren indar politiko-militarrak lurraldeak berreskuratu ditu, autonomia eta duintasuna. Berreskuratutako lur eremu osoaren %10-20 izan da estatuak emandakoa, kapital handiei azken oparia eginez, salerosketa agirien bidez; gainontzekoa, %80-90, geuk berreskuratu dugu, antolatuz eta borrokatuz. Jabetza agiriez galdetzen digute; ez dakigu non dauden paper horiek, eta ez zaigu batere axola! Geure kode propioak ditugulako, eta geure historia eta kulturari atxikitako arauak hartzen ditugulako aintzat.
Zein iritzi duzu Biltzar Konstituziogileaz?
Ez dugu hor parte hartu, eta gertu ere ez gaude. Biltzarrarekin ados egoteak estatua aintzat hartzea dakar, bere konstituzioa, legeak eta kultura. Edonolakoa dela ere hortik ateratzen den konstituzioa, ezin gara horretara makurtu, ez delako geurea izango. Geure jatorrizko kulturaren arabera antolatu ahal izateko ari gara borrokan.
Nola bizi izan zenuen Boricen garaipena hauteskundeetan?
Berdin dit Boric ala Kast, txanpon beraren bi aldeak dira. Ez da deus ere aldatuko: estatu militarizatu bat sufritzen jarraituko dugu, kriminalizazioa eta jazarpena… Segurtasun arloko ardura kargutan, Bacheleten [Michelle, Txileko presidente ohia] garaia errepresioa antolatu zuten pertsona berak ari dira jartzen. Beren jokamoldea iragartzen duten zantzu argia da hori.
Distentsioa etor litekeenik ez al duzu uste?
Ez.
Nola uste duzu erreakzionatuko dutela inguru honetako oligarkiak eta basogintza konpainia handiek?
Botere historiko horiek edozer egingo dute beren interesak zurkaizteko. Talde paramilitarrak sortuko dituzte, Rolando Matus Komandoaren gisako guardia zuri ultraeskuindarrak. Latifundistek eta basogintzako erraldoiek uste dute estatuak ez dituela defendatuko behar besteko tinkotasunez, horregatik sortuko dituzte beren indar armatuak, legez kanpo aritzeko.
CAMeko borrokalariak. Jon Artano Izeta
Eta nola uste duzu erreakzionatuko duela gobernuak?
Ikusiko dugu Boricek talde horiek geratzeko zerbait egingo ote duen. Zalantza dut… Egin kontu diskurtsoa ere ez dutela aldatu. Bortxakeria salatzeaz mintzo dira «datorren aldetik datorrela». Nola konparatu dezakete estatu bortxakeria gurearekin? Nola esan diezagukete hori, historikoki estatu bortxakeria jasan dugunoi? Konprenitu ezin dudan zerbait da… ustez gobernukoek ezkerreko heziketa ideologikoa dute, baina zapaltzailearen bortxa eta zapalduarena parekatzen dituzte. Maputxeak bezala zapalduta bizi diren taldeen bortxa iraultzailea erabat zilegi da, duintasun hutsa da. Gizon publikoa naiz ni, talde baten ordezkari eta bozeramailea, aurpegia eman ohi dut, argi hitz egin. Ez dudalako lotsarik, eta ez dut atzera egingo, ez hitza jango: beharrezkoa den bortxa politikoa darabilgu. Gure lurralde historikoa harrapatu eta suntsitzen segitzen duten bitartean jarraitu egingo dugu bortxa politikoa erabiltzen. Sabotajeak egiten ditugu, eta geure gain hartzen ditugu, baina ez diegu nekazariei erasorik egiten, jende txiroei, agureei, haurrei, familiei… geure jardunagatik albo kalterik jasan ez dezaten bermatzen dugu. Beti. 24 urte daramatzagu kapitala erasotzen, eta aurrez aurreko borroka izanagatik ez dugu sekula inor hil. Gutako asko hil dituzten arren. Batzuk exekutatu ere egin izan dituzte, Toño Marchant burkidearekin egin zuten moduan… horregatik, ez dugu etsaiarekin traturik egingo.
Gobernuak zer estrategia erabiliko du mugimendu maputxearekin?
Dirua eskainiko du, sari gisara, proiektutan-eta, arrastoan sartzen direnentzat. Betiko pozoia, baina poto maputxean. Mugimendu maputxearen barruan burgesia txiki bat sortzen saiatuko da. Baina borroka garai oparoa begiztatzen dugu. Ez gara beren sirena kantengatik jausiko, ideologikoki prest gaudelako. Oker daude multikulturalismoa eskainiz limurtuko gaituztela uste badute.
CAMek ia mende laurden darama borrokan; zer balorazio egiten duzu?
Balantzea positiboa da, gure herria iratzarri egin delako. Lehen guztiok geunden apur bat beldurtuta, geure buruarengan konfiantzarik gabe, ezjakintasunean... Geure mugimenduak, ordea, ekintzaz eta pentsamenduz, eskola sortu du. Gaur ikasten eta berrikasten jarraitzen dugu, gizarteratu egiten dugu ikasitakoa, eztabaidatu… gero eta jende gehiagok ulertzen du zein den errealitatea eta nola aldatu daitekeen. Maputxe herria ez da, jadanik, herri menperatua, biktimizatua, pena ere ematen zuena… Gaur egun, herri borrokalaria da, duina. Eta gauza ederra da herri errebelde bat ikustea erresistentzian.
Nola sentitzen zara militantzian hainbeste urte eman eta gero?
Uste dut sekula bururik makurtu ez zuen gizon bat bezala pasatu naitekeela historiara, hautsi ez zen gizon bat bezala, iparra galdu ez zuen gizon bat bezala. Ildo gogorrekoa naiz oraindik ere, baita aukeratu dudan bizimoduarekin ere. Goizero flexioak egin eta lasterka aritzen naiz. Ez dut sekula edan, ez erre, eta jatekoa zaintzen dut. Sasoiko nago, ahalegin handia eginaz. Eta, horri esker, pronto nago gure taldeak behar nauenerako. Sabotajean behar banaute, han nago.
Familiak zer dio?
Familia nirekin dago. Gure semeak weychafe dira, eta oso harro nago.
CAMek negoziatuko al du noizbait?
Oraingoz zail ikusten dut, baina indar metaketan jarraitzen dugu. Eta indar nahikoa biltzen dugunean estatuarekin buruz buru jarduteko, agian negoziatuko dugu. Baina, izatekotan, lurraldeaz hitz egiteko izango da, eta ez beste ezertarako. Orain eztabaidatzeko garaia dela uste dugu, eta, horregatik, aurki gure pentsamendua eta estrategia biltzen dituen liburua kaleratuko dugu: Chem Ka Radikuam. |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210947/eraikin-batean-bizi-ziren-etxegabeak-kaleratu-dituzte-eibarren.htm | Gizartea | Eraikin batean bizi ziren etxegabeak kaleratu dituzte Eibarren | Udalaren arabera, etxeak hondamendi egoeran daude, eta arriskutsua da bertan bizitzea. | Eraikin batean bizi ziren etxegabeak kaleratu dituzte Eibarren. Udalaren arabera, etxeak hondamendi egoeran daude, eta arriskutsua da bertan bizitzea. | Ertzaintzak Eibarko (Gipuzkoa) Arragueta kaleko bi eraikinetan bizi ziren pertsonak kanporatu ditu gaur goizean. Udalaren arabera, etxeak hondamendi egoeran daude, eta arriskutsua da bertan bizitzea.
Segi irakurtzen Eta Kitto aldizkariaren webgunean: Arragueta kaleko etxe hutsetan bizi direnak etxetik aterarazten dihardute. |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210948/ebzk-uste-du-inflazioa-7ra-arte-igo-daitekeela-eurogunean.htm | Ekonomia | EBZk uste du inflazioa %7ra arte igo daitekeela eurogunean | Euroguneko inflazioa %5,9an dago jada, eta %6,2an Europako Batasunean, Eurostatek jakinarazi duenez. Christine Lagardek gogoratu du 2022ko batez bestekoa %5,1 izatea dela aurreikuspena. | EBZk uste du inflazioa %7ra arte igo daitekeela eurogunean. Euroguneko inflazioa %5,9an dago jada, eta %6,2an Europako Batasunean, Eurostatek jakinarazi duenez. Christine Lagardek gogoratu du 2022ko batez bestekoa %5,1 izatea dela aurreikuspena. | EBZ Europako Banku Zentralak atzean utzi ditu 2022. urterako zituen aurreikuspenak, eta Ukrainako inbasioak eragindako egoeraren ondorioei neurria hartzen ari da azken egunetan, aurreko asteko agerraldian garbi utzi zuenez. Haren presidente Christine Lagardek onartu egin du gaur balitekeela eurogunean %7 inguruko inflazioa egotea hilabete gogorrenetan. Euroguneko kideen batez besteko inflazioari erreparatzen dio EBZk. Hego Euskal Herrian KPIa %7tik gora dago jada , eta, urte arteko tasan, 2022ko amaieran, %7 horretatik gertu buka dezake inflazioak Hegoaldean, aintzat hartzen badugu eurogune osoarentzat %5,1eko aurreikuspena egin duela banku zentralak.
Izan ere, Eurostatek jakinarazi berri du euroguneko inflazioa %5,9ra igo dela otsailean, urte arteko tasan, eta Europako Batasunean %6,2ra. Hala, hilabete bakar batean zortzi hamarren gorago kokatu da bizitzaren garestitzea adierazten duen indikatzailea eurogunean, eta sei hamarren gorago Europako Batasunean. Inflazio horren erdia energiaren garestitzeari dagokio: otsailean %32 egin dute gora prezio horiek. Baina otsaileko datuek argi utzi dute inflazioa beste esparruetara zabaltzen ari dela.
Ukrainako gerraren aurretik pandemia osteko suspertzean abiarazi zen inflazioaren oldarraldia asko indartu dute Ukrainako gerraren ondorioek, baina Lagardek uste du %2ko inflazioaren helburuari eusteko tenorean egongo dela banku zentrala, epe ertainera behintzat. Edonola ere, EBZren diru politika gerraren ondorioen araberakoa izango dela berretsi du.
Iazko urrian, inflazioa gora zihoan indarrez, baina EBZk aurreikusi zuen prezioen garestitze hori apalduz joango zela 2022ak aurrera egin ahala. Lagardek, agintari gehienek bezala, ez zuen aurreikusi Ukrainako inbasioa, eta horrek hankaz gora bota ditu kalkuluak; EBZk ametitu baitzuen uste baino gehiago igoko zela inflazioa eurogunean, eta goian denbora luzeagoz egongo dela.
Orain, berriz, %5eko batez besteko KPIa aurreikusi du eurogunerako, baina azpimarratu du epe batez %7 inguruan egon daitekeela; Hego Euskal Herrian langa hori gainditu da jadanik (urte arteko tasan). Dena den, EBZk ez du uste euroguneko ekonomiak aurten atzeraldian sartu behar duenik, orain egun batzuk argi azaldu zuenaren arabera.
Familien aurrezkiak, energia pagatzeko
«Litekeena da inflazioak gora egitea aurrerantzean ere. Errusiak eta Ukrainak munduko gari esportazioen %30 ordezkatzen dute, eta gariaren salneurria %30 garestiagoa da gerra aurretik baino», esan du Frankfurten egindako hitzaldi batean. Lagardek ohartarazi du industriaren lehengaien hornidurarekin egon diren arazoek, zeinak konpontzen ari ziren, berriro okerrera egin dezaketela, eta horrek ere prezioak igoko dituela.
Dena den, EBZk garbi utzi du berriro ere «behar den edozein neurri hartuko duela salneurrien egonkortasunari eusteko». Inflazio hori dela eta, europarrek «hazkunde ekonomikoaren moteltze bati egin behar diote aurre», luze gabe. Horregatik, Lagardek espero du familien aurrezpenek behera egitea, batik bat energiaren prezioen gorakadari aurre egiteko.
Enpresek ere nozituko dituzte Ukrainako krisiaren ondorioak, EBZko buruaren arabera. Golkoko gerran eta Irailaren 11n ere inbertsioak behera egin zuela gogorarazi du, eta egungo egoera orduko krisi bi horiekin erkatu du.
OCDEren aurreikuspena
OCDE Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Erakundeak kalkulatu du euroguneko BPGari %1,4 higatuko diola Ukrainako gerrak. Munduan, berriz, barne produktu gordinari %1 murriztuko dio gerrak, haren aurreikuspenen arabera. Errusiak, berriz, aberastasunaren %10 galduko duela uste du. Era berean, OCDEko herrialdeen batez besteko inflazioa %2,5 igoko dute Errusiaren inbasioak eragindako ondorioek, eta Europan izango du eragin gehien prezioen garestitzeak, «Errusiaren gas eta petrolioaren mendekotasuna dela eta».
OCDEko azken txostenaren egileek uste dute Europako herrialdeek ahalegin bereziak egin beharko dituztela inflazioa bridatzeko eta ohi baino ekoizpen handiagoa bultzatu beharko dutela janariaren sektorean. |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210949/auzitegi-nazionala-blancoren-hilketaren-auzia-berriz-irekitzearen-alde-agertu-da.htm | Politika | Auzitegi Nazionala Blancoren hilketaren auzia berriz irekitzearen alde agertu da | Garcia Castellon epaileak tramiterako onartu du Dignidad y Justiciaren salaketa bat. Bederatzi lagun auzipetu nahi dituzte garai hartan ETAko buruzagitzako partaide izatea egotzita: besteak beste, Marixol Iparragirre eta Mikel Albisu. | Auzitegi Nazionala Blancoren hilketaren auzia berriz irekitzearen alde agertu da. Garcia Castellon epaileak tramiterako onartu du Dignidad y Justiciaren salaketa bat. Bederatzi lagun auzipetu nahi dituzte garai hartan ETAko buruzagitzako partaide izatea egotzita: besteak beste, Marixol Iparragirre eta Mikel Albisu. | Dignidad y Justicia elkarteak bederatzi euskal herritarren aurka aurkeztutako salaketa tramiterako onartu du Espainiako Auzitegi Nazionalak. Zehazki, Ermuko (Bizkaia) PPko zinegotzi Miguel Angel Blancoren hilketaren erantzule izatea egotzi die elkarteak Iñaki Graciari, Marixol Iparragirreri, Asier Oiartzabali, Juankar Iglesiasi, Mikel Albisuri, Vicente Goikoetxeari, Jokin Etxebarriari, Josetxo Arizkureni eta Carlos Ibargureni. Hilketaren «egile intelektualtzat» jo dituzte, hura gertatu zenean ETAren buruzagitzaren parte zirelakoan.
Manuel Garcia Castellon epailea kasua berriz irekitzearen alde agertu da, ikertzeko ea «ETAren batzorde exekutiboko kideek» Blanco hiltzeko agindua eman ote zuten edo omisioz bide eman zuten horretarako. Hori argudiatzeko, epaileak azaldu du gutxienez 48 ordu izan zituztela ekintza geratzeko, eta, beraz, posible dela «haien erantzukizuna zenbaterainokoa den zehazteko ikerketa bat hastea». Hala, Guardia Zibilari «inteligentziako peritu txosten bat» egiteko eskatu dio, hilketa haren garaian norainoko ardura zuten zehazteko.
Epaileak gaineratu du badela Arizkurenen aurkako auzi bat irekita Blancoren heriotzagatik. Zehazki, hilketaren eragile izatea leporatzen diote. 2016an hark ustez ETAren Bizkaia komandoko kideei bidalitako bi gutun ditu oinarri akusazioak. Epailearen hitzetan, erakunde armatuak une hartan zuen jarduteko moduaren berri ematen da haietan, eta Blancoren hilketak bat egiten du azaltzen denarekin.
Dignidad y Justiciaren kereila «koherentea» dela uste du epaileak, bat egiten duelakoan orain arteko ikerketekin. Blancoren heriotzagatik, Javier Garcia Gaztelu, Irantzu Gallastegi eta Ibon Muñoa zigortu zituzten 2006an. Garcia Castellon bera izan zen, gainera, duela 25 urte kasuaren instrukzioa zuzendu zuena. Hori «abantailatzat» jo du epaileak berak, argudiatuta gertakariak «zuzenean ezagutzen» duela.
Salatutako gehienak espetxe zigorrak betetzen ari dira beste auzi batzuengatik. Gainerakoentzat, berriz, estatutik ateratzeko debekua eskatu zuen Dignidad y Justicia elkarteak. Baina, autoaren arabera, ez da haien aurkako neurririk hartuko. Era berean, bederatziek ez dute oraingoz epailearen aurrean deklaratu beharko.
Azken erabaki horrekin, lau dira ETAko buruzagi ohien aurka irekita dauden auziak. Biktimen elkarteek jarritako salaketak direla medio, Barajas aireportuko 2006ko atentatuan, eta Gregorio Ordoñez legebiltzarkidearen eta Francisco Querol epailearen hilketetan izan zuten ustezko parte hartzea ikertzen ere ari dira. |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210950/emakumeek-industriako-lanpostuen-182-bakarrik-betetzen-dituzte.htm | Ekonomia | Emakumeek industriako lanpostuen %18,2 bakarrik betetzen dituzte | Bizkaiko Aldundiaren ikerketa baten arabera, emakume horien %12,2k bakarrik lan egiten dute ekoizpen zuzenean. Metalgintzaren salerosketa da emakume gehien kontratatzen dituen sektorea (%36). | Emakumeek industriako lanpostuen %18,2 bakarrik betetzen dituzte. Bizkaiko Aldundiaren ikerketa baten arabera, emakume horien %12,2k bakarrik lan egiten dute ekoizpen zuzenean. Metalgintzaren salerosketa da emakume gehien kontratatzen dituen sektorea (%36). | Industria sektore maskulinizatua zela gauza jakina zen, baina Bizkaiko Aldundiak kopurua jarri dio gizonek eta emakumeek betetzen dituzten lanpostuen desorekari. Bizkaiko industrian diharduten langileen %18,2 bakarrik dira emakumeak. Sakonago aztertuta, jardunean ere bada desoreka, emakume gehienek administrazioan egiten dutelako lan (%31), eta %12,2k bakarrik dihardute ekoizpen zuzenean. Aldundiak lagin handia aztertu du, guztira 20.000 langile dituzten 311 enpresari luzatu baitie inkesta. FVEM Metalgintzako Enpresen Bizkaiko Federazioak antolaturiko Emakumeak eta industria jardunaldien laugarren ekitaldian eman du ondorioen berri. Azpisektorekako entresaka eginez gero, metalgintzako zerbitzu eta salerosketa da emakume gehien kontratatzen dituena (%36), material elektrikoaren eta elektronikoaren ekoizpenaren aurretik (%20,9). Beste muturrean dago trokelgintzaren sektorea: %3,6. Ardurei dagokienez, desoreka ere agerikoa da. Industria sektorean lan egiten duten emakumeen %30,8k bulegotan, administrazioan eta eskulan ez zuzenean dihardute. Bigarren lanposturik ohikoena erdi mailako ardura postuena da (%25,9). Aldiz, ekoizpen zuzenean dihardutenak %12,2 baino ez dira. Bi datu orokorrak uztartuz gero, datu deigarria azaleratzen da: Bizkaiko industrian diharduten emakumeen %2,2k bakarrik lan egiten dute tailerretan. |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210951/tapia-madrilen-erantzuna-berandu-etor-daiteke.htm | Ekonomia | Tapia: «Madrilen erantzuna berandu etor daiteke» | Energien prezioak «berehala» jaitsi behar direla esan du Ekonomiaren Garapeneko sailburuak. Garraiolarien protestak «ekoizpen kate osoari» eragin diezaiokeela azpimarratu du. Bilboko Portuko Agintaritzak ohartarazi du «inbutu bat» sortzeko arriskua dagoela. | Tapia: «Madrilen erantzuna berandu etor daiteke». Energien prezioak «berehala» jaitsi behar direla esan du Ekonomiaren Garapeneko sailburuak. Garraiolarien protestak «ekoizpen kate osoari» eragin diezaiokeela azpimarratu du. Bilboko Portuko Agintaritzak ohartarazi du «inbutu bat» sortzeko arriskua dagoela. | Garraiolariak egunotan egiten ari diren greba «zilegi» dela adierazi du Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak, baina ohartarazi du banaketen etenak «ekoizpen kate osoari» eragin diezaiokeela eta «okerragotu» egin dezakeela enpresa askoren egoera, «elikaduraren sektoretik hasi eta industria elektrointentsiboraino». Sailburuak gogoratu du duenez, une zail batetik datoz enpresa asko, azken bi urteetan egon diren hornidura arazoengatik, eta, orain, Ukrainako gerra dela eta, fenomeno hori «larriagotu» egin dela azpimarratu du, energien prezioetan izan den gorakada handiagatik.
Hala, Tapiak Espainiako Gobernuari eskatu dio gasolinaren prezioa baina baita argindarrarena eta gasarena ere «ahalik eta lasterren» jaisteko, egoera «nahiko kritikoa» delako. Espainiako Gobernuak martxoaren 29an egingo duen Ministroen Kontseilurako iragarri ditu neurriak, baina Jaurlaritzaren iritzian «berandu» izango da horretarako.
Pedro Sanchezen gobernuak elkarrizketak hasi ditu Kongresuan ordezkaritza duten taldeekin, baina datorren astean Europar Kontseiluan hartuko diren erabakien zain dago. Gasolinari dagokionez, baliteke hidrokarburoen zerga berezia jaistea eta diru laguntza zuzenak ematea, beste herrialde batzuek egin duten moduan. Baina Bruselaren babesa beharko luke gasolinaren BEZa aldatu nahiko balu. Madrilek, halaber, eskatuko du elektrizitatearen fakturan gasaren prezioa bereiztea eta argindarraren megawatt-orduaren prezioa 180 eurokoa izatea gehienez. Herrialde batzuk ez daude gasa eta elektrizitatea bereiztearen alde, Alemania esaterako; beste batzuek, Frantziak adibidez, ez lukete gaizki ikusiko.
Gero eta sektore gehiago
Energien prezioen igoera sektore guztietan ari da eragiten, eta gasolinaren garestitzeagatik garraiolariek aste honetan abiatu duten greba mugagabeak zaildu egin du egoera. Espainiako esne industriaren federazioak, adibidez, iragarri du gaurtik aurrera jarduera etengo duela, garraiolarien grebarengatik. Hala, esnekiak ekoizteko beharrezkoak diren produktuak banatzeari, ontziratzeari eta gordetzeari utziko diote. Dena den, Hego Euskal Herrian plantak dituzten enpesa nagusiek (Kaikuk eta Lacturalek) ez dute eten jarduna. Lehen sektorean ere ari dira nabaritzen garraiolarien grebaren ondorioak. Inguraketa arrantza egiten duten baxurako ontziak ez dira itsasoratuko datorren astera arte. Industria kimikoak ere azaldu du kezka, eta metalgintzan ere nozitu dute lehengaien gabezia.
«Ez dut ezer aurpegiratzeko greba egitea erabaki duten garraiolariei», esan du Tapiak; protesta egiteko arrazoiak dituztela onartu du, baina lan egin nahi dutenen eskubidea errespetatu behar dela gaineratu. Pedro Sanchezen gobernuari, berriz, garraiolariekin negoziatzeko eskatu dio, grebari amaiera emateko. Onartu du aldarrikapen batzuei buruzko elkarrizketak agian luzatu egingo direla, baina uste du erregaia merkatzeko eskakizunak «dagoeneko» indarrean egon beharko lukeela.
Sailburuak logistikako foro batean parte hartu du goizean, eta bilera bat izan du eguerdian sektore horretako eta garraioko ordezkariekin, «arazoak aztertu eta neurriak proposatzeko». Atzo, lehen sektorearekin bildu zen. Jaurlaritza prest azaldu zen zuzeneko laguntzak emateko, izurri garaian egin zen moduan, baina Bruselaren baimena beharko du horretarako.
Logistikako foroan Ricardo Barkala Bilboko Portu Agintaritzako presidentea ere izan da, eta aitortu du Bilboko portuan «inbutu» bat sortzeko arriskua dagoela, kamioilarien protestengatik merkantzia ugari daudelako handik atera ezinik. Egoera hori lehenbailehen konpondu behar dela ohartarazi du. Halaber, nabarmendu du banaketa kateei buruz sakon hausnartu behar dela, Euskal Herrian eta nazioartean. Haren ustez, osasun krisian izan diren hornidura arazoek erakusten dute beste modu batera antolatu behar direla sare horiek. Euskal Herrian, Bilboko portuak Arabarekin dituen trenbide loturak indartu behar direla adierazi du, trenen bidez egun egiten diren garraio «ratio barregarriak» areagotzeko.
«Larrialdi energetikoa»
Tapia, berriz, garraioaz ez ezik, egungo «larrialdi energetikoaz» mintzatu da. Azpimarratu duenez, beharrezkoa da «mendekotasuna murriztea», bi norabidetan: herritarrek, industriak eta administrazioek kontsumo «eraginkorragoak» eginez eta «berriztagarrien aldeko apustuan» sakonduz.
Autokontsumorako instalazioak ugaritzearen alde agertu da, baita kontsumo handiagoko lekuetan ere, hala nola enpresetan. Berriztagarrien inguruan, Tapiak eskatu du «traba eta oztoporik ez jartzeko» proposatzen diren egitasmoei: «Burujabeak izateko modu bakarra hemendik ahal duguna egitea da, eta, horretarako, beharrezkoak dira energia eolikoaren, geotermikoaren eta biomasaren ekimen guztiak». |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210952/orlando-hernandez-presidente-ohia-aebetara-estraditatzea-onartu-du-hondurasko-epaile-batek.htm | Mundua | Orlando Hernandez presidente ohia AEBetara estraditatzea onartu du Hondurasko epaile batek | 2004tik Hondurastik AEBetara «500.000 kilo kokaina» garraiatzea leporatu dio New Yorkeko Fiskaltzak. Defentsak salatu du ez dagoela auzipetuaren aurkako froga argirik. | Orlando Hernandez presidente ohia AEBetara estraditatzea onartu du Hondurasko epaile batek. 2004tik Hondurastik AEBetara «500.000 kilo kokaina» garraiatzea leporatu dio New Yorkeko Fiskaltzak. Defentsak salatu du ez dagoela auzipetuaren aurkako froga argirik. | Hondurasko presidente ohi Juan Orlando Hernandez bere herrialdetik AEB Amerikako Estatu Batuetara estraditatzeko eskaera onartu du Edwin Ortez lehen instantziako epaileak, New York Hegoaldeko Barrutiko Fiskaltzak Hondurasko agintari ohia epaitu dezan, narkotrafikoa egotzita.
Justizia Auzitegi Goreneko bozeramaile Melvin Duartek azaldu duenez, Hernandez ezin izango dute epaitu aurkeztutako akusazioaz bestelako delituengatik, eta ezingo diote leporatu 2012 baino lehenagoko kargurik ere, urte horretan baimendu zutelako Hondurasko herritarrak narkotrafikoagatik eta «terrorismoagatik» AEBetara estraditatzea.
Bozeramaileak gaineratu du defentsak orain aukera izango duela Auzitegi Gorenean helegitea aurkezteko, eta hark «berretsi edo aldatu» ahal izango duela lehen instantziako epailearen erabakia. Beraz, presidente ohiaren estradizioa beste bi aste inguru atzeratzea espero da, Gorenak hari bide ematen badio. Horretarako, tramiteak egingo dituzte beste erakunde batzuekin; hala nola Hondurasko Atzerri Ministerioarekin eta Washingtonek Tegucigalpan duen enbaxadarekin.
Auzipetuaren defentsak adierazi duenez, AEBek ez zuten Hernandez narkotrafikoan inplikatuko zuen «froga argirik eta nahikorik» bidali Hondurasko presidente ohia estraditatzeko eskaera egiteko. «AEBetako Fiskaltzak ez zuen inolako froga agiririk bidali, ez argazkirik, ez audiorik, ez bideorik, ez transakziorik, ezta akusazioa babesten duen beste edozein froga elementurik ere», zehaztu du.
Hondurasko agintari ohia otsailaren 15ean atxilotu zuen Poliziak, Xiomara Castrok presidente kargua hartu (urtarrilaren 27an) eta aste gutxira. Castroren aurretik izan zen Hernandez presidente, zortzi urtez. Hiru delitu leporatu dizkio Washingtonek Hondurasko hiriburuan duen enbaxadak: droga AEBetara inportatzea, arma trafikoa eta ustelkeria.
New Yorkeko Fiskaltzaren arabera, Hernandezek narkotrafiko sare batean parte hartu zuen, Kolonbiatik eta Venezuelatik Hondurasera bidalitako hainbat kokaina tonako kargamentuak jasotzeko, besteak beste. Droga airez eta itsasoz garraiatzen zuten Hondurastik Guatemalara, azkenik AEBetara eramateko. Orotara, 500.000 kilo kokaina garraiatu zituzten 2004tik. Presidente ohiari «milioika dolar eman zizkioten Hondurasko, Mexikoko eta beste herrialde batzuetako narkotrafikatzaileek haiek babestearen truke, eroskeria tarteko».
Hernandez da AEBek estradizio eskaera egin dioten Hondurasko lehen presidente ohia. 2021eko martxoan, New Yorkeko auzitegi federal batek bizi osorako kartzela zigorra ezarri zion haren anaia eta diputatu ohi Juan Antonio Tony Hernandezi, eta 118 milioi euro ordaintzera zigortu zuen, narkotrafikoagatik, armak edukitzeagatik eta testigantza faltsuagatik. |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210953/nafarroako-parlamentuak-aho-batez-onartu-du-klima-aldaketarako-legea.htm | Gizartea | Nafarroako Parlamentuak aho batez onartu du Klima Aldaketarako Legea | Bi urteko ibilbide luzearen ostean, Itziar Gomez Landa Garapen eta Ingurumen kontseilariak nabarmendu du «lege handia» dela eta administrazio publikoari, enpresei eta gizarte osoari eragingo diola. | Nafarroako Parlamentuak aho batez onartu du Klima Aldaketarako Legea. Bi urteko ibilbide luzearen ostean, Itziar Gomez Landa Garapen eta Ingurumen kontseilariak nabarmendu du «lege handia» dela eta administrazio publikoari, enpresei eta gizarte osoari eragingo diola. | 50 boto alde, bat bera ere ez kontra. Nafarroako Parlamentuko sei taldeetako parlamentariek txalo egin diote gaur goizean Klima Aldaketaren Legeari. Aurkezpenean, Itziar Gomez Nafarroako Gobernuko Landa Garapen eta Ingurumen kontseilariak azpimarratu du garai egokian datorrela, «klima larrialdia eta krisi energetikoa» ate joka diren honetan. Azaldu du legealdi hasieratik egindako lanaren emaitza izan dela, eta Europako Batasunaren xedeak bere egin dituela, 2030erako gas isuriak %55 murrizteko.
Gomezek legearen nondik norakoak laburbildu ditu. Haren esanetan, sektore ekonomiko guztietako enpresei eta oro har gizarte osoari eragingo die. Dioenez, lege honen bitartez Nafarroak ekarpen handia egingo du klima aldaketaren aurkako borrokan. Hona legearen eduki nagusia, Orotara, hitzaurreaz gain, 94 lege artikulu ditu, eta 11 xedapen gehigarri.
Bi urte behar izan dituzte Klima Aldaketaren eta Trantsizio Energetikoaren Legea lantzeko. Zehazki, parlamentura irailean iritsi zen lege proiektua, eta, batzordeetatik ingurumen eta energia arloko adituak eta sektoreetako ordezkariak pasatu ostean (50 guztira), legearen edukiari hainbat aldaketa egin zaizkio. Zehazki, 340 zuzenketa eztabaidatu dira, eta horietatik 110 onartu. Gaurko osoko bilkuran, ahozko beste 11 zuzenketa onartu dira, atzo EH Bildurekin akordioa lortu ondotik: fiskalitate berderako neurriak jasoko dituen lege egitasmoa aurkeztu beharko du gobernuak bi urteren buruan.
Pozik azaldu dira alderdietako eledunak azken emaitzarekin. EH Bilduko Adolfo Araizek, kasurako, azaldu du batzordeetan onartutako 110 zuzenketatik 72 EH Bildurenak direla. «Gure zuzenketek lorratz sakona utzi dute, ez guk onartuko genukeen legearen parekoa, baina, gure ekarpenik gabe, lege honek ez zuen anbiziorik». Besteak beste, nabarmendu du azken emaitzan helburu zehatzak ezarri direla, energia berriztagarrien proiektuak planifikatzeko zoruen inguruko mapak lantzera behartzen duela, eta fiskalitate berdeari buruzko konpromisoa jaso duela.
Navarra Sumako Elena Lorenteren arabera, «argi-ilunak» ditu proiektuak, eta «anbizioa falta zaio». Kontu positiboen artean, goraipatu du autokontsumorako neurri egokiak jasotzen dituela, baina azpiegitura industrialen aldetik «herren» dagoela deritzo, eta, halaber, ohartarazi du tentsio handiko eta txikiko argindar sarea bultzatu behar dela: «Sarerik gabe ez dago elektrifikaziorik, autokontsumorik eta digitalizaziorik», esan du.
PSNko Javier Lekunberrik goraipatu egin du bi urteetan gobernuak, parlamentuak eta oro har eragileek egin duten lana legea aurrera ateratzeko. «Oso lege konplexua» dela uste du. «Batzuek esango dute urrutiegi joan garela, eta beste batzuek esan digute motz geratu garela, baina oreka bat bilatu dugu». Haren esanetan, legeak gertuko gauzei eragingo die, eta herritarrek nabarituko dute haren eragina. Gogora ekarri du ahulenei kaltea arintzeko eta inor atzean ez uzteko neurriak ere jaso dituela.
Pablo Azkona Geroa Baiko parlamentariak balioetsi egin du akordio politiko baten emaitza izatea legea, eta parlamentu taldeek erabaki izana eztabaida moteltzea. Mugarritzat jo du onarpena, eta uste du «erremintarik egokiena» izango dela etorkizuneko erronkei aurre egiteko.
Ahal Dugu-ko Ainhoa Aznarezen arabera, klima aldaketa egungo gizartearen «erronkarik handiena» da, baina haren aurkako borroka, erronka gisa baino gehiago, «aukera» gisa ikusten du, «etorkizuneko ondorioetara egokitzeko».
Ezkerrako Marisa de Simonek argitu du azkenera arte abstenitzeko asmoa zuela taldeak, eta atzoko akordioarekin baiezkoaren alde egin duela. Simonen irudiko, «legea erabat beharrezkoa» da. |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210954/legearen-nondik-norakoak.htm | Legearen nondik norakoak | Legearen nondik norakoak. | Europako Batasunak ezarritako xedeekin bat egiten du legeak: batetik, 2030erako gutxienez berotegi-efektuko gasen isurketa garbia %55 murriztea, 1990 mailarekin alderatuta; bestetik, klima neutraltasuna 2050erako.
Gobernantza
Klima aldaketaren eta energia trantsizioaren arloan eraginkorra izatea bermatzeko, erakunde publikoen erantzukizun partekatua sustatzeko eta herritarren zein eragile ekonomiko eta sozialen parte hartze sustatzeko, hainbat erakunde sortuko dira.
Batetik, Energia Trantsiziorako Agentzia sortuko da. Energia arloko eskumenak izango ditu eta urtebeteko epean sortu beharko da. Bigarrenik, departamendu arteko batzorde bat eratuko da. Legeak jasotzen duenez, gobernuaren politikek ingurumen perpektiba bat izan beharko dute eta hori koordinatzea izango du xede.
Hirugarrenik, Klima aldaketaren eta Energia Trantsizio politikarako Gizarte Kontseilua sortuko da. Ordezkaritza zabala izango du, inplikatutako sektore publiko eta pribatu guztietako kideekin. Laugarrenik, Klima Aldaketaren Bulegoa sortuko da, Ingurumen Departamenduari atxikia. Zeregin asko izango ditu, tartean klima aldaketaren araudiak garatzea, berotegi efektuaren ondorioak neurtzea, gizartearen kontzientziazioa sustatzea…
Azkenik, Klima Aldaketaren Herri Batzarra osatuko da. Gobernuaren plangintza eta neurrietan herritarren parte hartzea egituratzeko organoa izango da.
Finantzaketa Alde batetik, ingurumen arloko zerga neurriak jasoko dituen lege proiektua garatuko du Ekonomia eta Ogasun Departamenduak bi urteren buruan. Fiskalitatean aditu diren pertsonekin batera, ingurumen eta energia arloko adituek parte hartuko dute lanketa horretan.
Bestetik, Nafarroako Parlamentua behartuta egongo da bost urtean behin, karbono aurrekontuak onestera, gobernuak planteatuta eta Klima Aldaketaren Bulegoaren gomendioak jarraituta. Proiektu horiek jasoko dute nola doan isurketak murrizteko helburua, bereiziz zein zati dagokion isurketa eskubideen merkataritza sistemaren sektoreei eta zein sistema horretatik kanpo diren sektoreei.
Gainera, Nafarroako Klima Funtsa sortuko da, politikak egiteko.
Energia berriztagarriak Energia berriztagarriak sustatuko dira. Energia berriztagarrien proiektuak foru intereseko inbertsio gisa hartuko dira, tramitazioa errazteko helburuz, beti ere baldintza jakin batzuk betez gero.
Eguzki energiaren kasuan, urte batean buruan, Nafarroako Gobernuak lurraldeko mapa bat osatu beharko du zehazteko zein zoru dauden baimenduta eguzki parkeak ezartzeko, zein zorutan baimen daitezkeen eta zer zorutan egongo diren erabat debekatuta. Halaber, energia eolikoaren kasuan, gobernuak energia planean zehaztuko ditu haize parkeak jartzeko lehentasunezko eta erreserbako eremuak. Legeak, halaber, beste energia iturri alternatiboak sustatzeko neurriak eta baldintzak jartzen ditu: biomasa bidezko instalazio termikoak, gas berriztagarri eta erregai alternatiboak, sorkuntza berriztagarrirako proiektuak…
Hirigintza – Etxebizitzak Baldintzak ezartzen ditu etxebizitzen eta eraikinen sistema termikoei buruz. Adibidez, 2027etik aurrera debekatuta egongo da gasolioz hornitzea gas naturala hodi bidez banatzeko sistema duten herrietako eraikinak. Halaber, 2027ko ekainetik energia berriztagarrietan oinarritutako berokuntzako edo ur bero sanitarioko sistemak ezarri beharko dituzte. Espazio irekietan aire girotuko sistemak soilik baimenduko dira baldin eta energia kontsumoa autokontsumo bidezkoa bada edo energia berriztagarri bidezko argindar hornidura ziurtatua badu.
Eraikin berri oro (bizitoki, enpresa edo saltoki) eraikitzean edo zaharberritzean, 500 metro koadroko estalkia badu, sistema fotovoltaikoak ezarri behearko ditu. Egungo eraikinetan, berriz, 4.000 metro koadro baino gehiagoko azalera eraikia badute, 2030erako plaka fotovoltaikoak jarri beharko dituzte, eta 2.000 metro koadro baino gehiago badituzte, 2040erako.
2025erako eraikin orok eduki beharko du kalifikazio energetikoko ziurtagiria. Ordurako gobernuak plan bat egin beharko du etxebizitzen zaharberritzeari buruz.
Argiztatze publikoari buruzko ere neurriak jasotzen ditu legeak.
Mugikortasun iraunkorra Mugikortasunari dagokionez, garraio publikoa sustatzeko eta mugikortasun pribatua mugatzeko neurriak hartuko dira. 5.000 biztanletik gorako hiriek eta herriek mugikortasunari buruzko planak garatu beharko dituzte. Enpresak eta erakundeak hiru urteren buruan mugikortasun planak garatu geharko dituzte.
Garraio kolektiboan, ibilgailu elektrikoa bultzatuko da. Taxien kasuan, 2030etik aurrera, baimenei atxikitako ibilgailuak zero emisiokoak izan beharko dira. Kamioien kasuan, bere eskumenen barruan, ibilgailuean ordezkatzea bultzatuko du gobernuak emisio gabekoen ordez.
Administrazio publikoa Erakunde publikoak eredugarri izan beharko direla dio legeak. Besteak beste, ikuskaritza energetikoak egitera behartuta egongo dira, baita inbentarioak eta karbono lorratzaren azterketak ere. Erabilera orokorreko ibilgailuen karga puntuen sarea ezarriko dute, eta erregai fosilekiko menpekotasuna murrizteko planak ezarri. Administrazioek erositako ibilgailuak zero isurketakoak izango dira urte baten buruan. | ||
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210955/colonnaren-kondena-etetea-erabaki-du-frantziak-laquoosasun-arrazoiengatikraquo.htm | Mundua | Colonnaren kondena etetea erabaki du Frantziak, «osasun arrazoiengatik» | Frantziako Justizia ministerioak AFP berri agentziari baieztatu dionez, Colonnaren kondena eten dute. Anartean, Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroak prentsaurrekoa eman du goizean Aiacciun. Euskal presoen auziaz ere galdetu diote, eta ez du erantzun argirik eman. | Colonnaren kondena etetea erabaki du Frantziak, «osasun arrazoiengatik». Frantziako Justizia ministerioak AFP berri agentziari baieztatu dionez, Colonnaren kondena eten dute. Anartean, Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroak prentsaurrekoa eman du goizean Aiacciun. Euskal presoen auziaz ere galdetu diote, eta ez du erantzun argirik eman. | Yvan Colonnaren abokatuek eskatu zuten zigorra etetea, haren osasun egoera dela eta. Bada, erabakia onartu du Frantziako Justiziak. Argudiatu dute «osasun arrazoiengatik» eten diotela zigorra. Izan ere, Marseillako (Okzitania) ospitalean dago Colonna martxoaren 2tik, Arlesko (Okzitania) kartzelan jipoi bat jaso ostean.
Frantziako legearen arabera, kartzelaldia eteteko aukera bada, baldin eta presoa hil ala biziko egoeran baldin bada.
Darmaninen bisita, aitzina
Aiacciuko prefeturako Erignac salan eman du prentsaurrekoa Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroak. Kazetari anitz hurbildu dira. «Solastatzeko etorri naiz», erran du, eta ahal bezain beste eragilerekin bildu nahi duela adierazi du. Parisek hitzarturiko engaiamenduei buruzko dokumentu idatzi bat eskatu zion atzo Gilles Simeoni Korsikako gobernuburuak. Ituna idatziz jartzearen «alde» dagoela esan du Darmaninek. Hitz egiteko prest dagoela gaineratu du, eta Frantziako Poliziak uhartean eginiko lana txalotu du, berriz.
Euskal presoen auziaz ere galdetu diote Darmanini, eta ez du erantzun argirik eman. Oroitarazi du botereak bereiziak direla Frantzian.
Ikusi gehiago: Ghjuvan Battista Arena, Core in Fronteko hautetsia: «Parisen blokeoaren ondorioa da kaleko indarkeria politikoa»
Korsikako mugimendu nazionalistak zuhurtzia handiz hartu ditu Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroak irlaren estatusaz eta beste hainbat auziz esandakoak. Darmanin uhartean da, eta horretan landu nahi ditu aldarrikapen historikoetako batzuk; batez ere, autonomia estatusa ematear eta preso korsikarrak hurbiltzea. Alderdi autonomistek eta independentistek, ordea, zehaztasun falta egotzi diote, eta, are, engaiamenduen zintzotasuna zalantzan jarri dute. Atzoko bilera «Gaurko prozesu historiko baten lehen pausoa izan behar da. 50 urteko ziklo bat itxi behar du», esan zuen Simeonik atzo, Darmaninekin izandako bilkuraren ostean:
Aipaturiko prozesuaz, Korsikako gobernuburuak azaldu du, besteak beste, honako auziez aritu zirela: batetik, Yvan Colonna presoarentzat «egia eta justizia» behar dela; bigarrenik, Pierre Alessandri eta Alain Ferrandi Korsikako presondegi batera hurbildu behar dituztela, eta «preso dauden gainontzekoak askatu» beharra dagoela; eta, azkenik, Korsikako herriaren aitortza.
«Problematika guztiak landu beharko dira, kulturatik hizkuntzara. Dokumentu batean islatu behar dira gaur harturiko konpromisoak», eskatu zion atzo Simeonik Frantziako Gobernuari. |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210956/bizkaiko-zahar-etxeetako-langileek-aldundiaren-arduragabetasun-larria-salatu-dute.htm | Gizartea | Bizkaiko zahar etxeetako langileek aldundiaren «arduragabetasun larria» salatu dute | ELAk eta LABek deitu dute protestara, eta adierazi dute egoera aldatzeko «ezinbestekoa» dela Bizkaiko Foru Aldundiaren inplikazioa. | Bizkaiko zahar etxeetako langileek aldundiaren «arduragabetasun larria» salatu dute. ELAk eta LABek deitu dute protestara, eta adierazi dute egoera aldatzeko «ezinbestekoa» dela Bizkaiko Foru Aldundiaren inplikazioa. | Greba eguna dute gaur Bizkaiko zahar etxeetako langileek, ELA eta LAB sindikatuek deituta. Besteak beste, eserialdiak egin dituzte, eta haien lan baldintzak hobetzeko Bizkaiko Foru Aldundiaren inplikazioa eskatu dute. ELAk, esaterako, Aldundia erakusten ari den «arduragabetasun larria» salatu du; adierazi duenez, Diputazioak «ez du bere gain hartzen» berezkoa duen ardura.
ELAk deitu duen hirugarren greba eguna da, eta eserialdia egin dute 11:30ean, Deustuko zubian; zenbait aldarrikapen ere zintzilikatu dituzte bertan. Horrekin batera, Gesca, Lares eta Elbe patronalek erakutsitako «interes faltari buruz» aritu dira: «Patronalek ez dute zerbitzuaren, enplegu baldintzen eta ratioaren hobekuntzaren alde apusturik egin nahi». Horrez gain, Bilboko Ugasko plazan, Gizarte Ekintzaren egoitzan, zaintza ereduaren «erabateko aldaketa» eskatu dute langileek. Besteak beste, enpleguaren egonkortasuna eta langileen presako kontratazioa eskatu dizkiote Bizkaiko Foru Aldundiari.
LABek, berriz, eserialdia egin du Bizkaiko Foru Aldundiaren aurrean, eta hitzarmenaren negoziazioa desblokeatzeko eskatu dio. Izan ere, sindikatuaren ustez, aldundiaren inplikazioa «ezinbestekoa» da gatazka konpontzeko. Hori horrela, langileen lan baldintzak sektore publikokoekin parekatzea eta egungo ratioa lehenbailehen berrikustea eskatu du LABek. |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210957/bildarratzek-esan-du-herriek-inplikazio-handiagoa-izatea-jaso-behar-dela-hezkuntza-legean.htm | Gizartea | Bildarratzek esan du herriek inplikazio handiagoa izatea jaso behar dela hezkuntza legean | Bihar bozkatuko dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza akordiorako lehen testuari aurkeztutako zuzenketak. | Bildarratzek esan du herriek inplikazio handiagoa izatea jaso behar dela hezkuntza legean. Bihar bozkatuko dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza akordiorako lehen testuari aurkeztutako zuzenketak. | Eusko Legebiltzarrean ontzen ari diren hezkuntza itunaren inguruko eztabaidak aurrera jarraitzen du. Batzuk eta besteak haien jarreren eta iritzien berri ematen ari dira, eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek ere hitz egin du, Gasteizen egiten ari diren hiri hezitzaileen topaketan. Hain zuzen, gaiari lotuta, hiriek eta herriek hezkuntzan izan beharreko garrantzia nabarmendu du: «Gizarte guztietan ezinbestekoak dira hezkuntza bultzatzeko». Eta hori hezkuntza lege berrian islatu behar delakoan dago: «Lege honetan bai edo bai handitu egin behar dugu herrien presentzia eta inplikazioa, baita hiriena ere».
Halere, herrien parte hartzea areagotzearekin batera, erakundeen arteko «koordinazioa» ere izan du hizpide. Bildarratzen esanetan, «potentzial ikaragarria» dago Hezkuntza Sailaren «lidergoarekin», gainerako erakundeen «parte hartze koordinatuarekin» jarduten badute.
Sailburuarentzat «momentu zoragarria» da hezkuntza akordioa egosten ari den garai hau. Prozesuak aurrera jarraitzen du: bihar dira Eusko Legebiltzarreko hezkuntza akordiorako lantaldean lehen testuari aurkeztutako zuzenketak bozkatzekoak. Eta, bitartean, alderdiek negoziatzen jarraitzen dute. Atzo Elkarrekin Podemos-IUk aurreratu zuen aurreakordioa lortu zuela EAJrekin eta PSE-EErekin, eskola publikoa indartzeko eta segregazioari aurre egiteko zenbait puntu jasotzen dituelakoan. EH Bilduk, gaur-gaurkoz, hitz egiten jarraitzen du. Ikoitz Arrese legebiltzarkideak Twitter bidez esan duenez, lanean segitzen dute, hezkuntza hitzarmenak koalizio abertzalearen proposamenak jaso ditzan.
Sindikatuak ez daude ados
Lehen zirriborroak harrabotsa eragin du hezkuntza komunitateko hainbat eragileren artean. Horren erakusgarri, sindikatuen jarrera: ELAk, LABek, Steilasek eta CCOOk grebara deitu dute datorren ostiralerako, eta protestak egingo dituzte bihar eta hilaren 28an, Eusko Legebiltzarraren atarian. Salatuko dute hezkuntza komunitatea osatzen duten langileen iritzia ez dutela kontuan hartu, eta hezkuntza sistema «publiko, euskaldun eta propioa» aldarrikatuko dute. |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210958/errusiak-ez-du-aintzat-hartuko-nazioarteko-justizia-auzitegiak-erasoak-gelditzeko-emandako-epaia.htm | Mundua | Errusiak ez du «aintzat hartuko» Nazioarteko Justizia Auzitegiak erasoak gelditzeko emandako epaia | Zelenskik gogor jo du Olaf Scholzen aurka, Alemaniak ez diolako laguntza nahikorik eman bere herrialdeari. Moskuk Bideni eta AEBetako Kongresuari leporatu die Ukrainaren «militarizazioaren eta nazifikazioaren» atzean egotea. | Errusiak ez du «aintzat hartuko» Nazioarteko Justizia Auzitegiak erasoak gelditzeko emandako epaia. Zelenskik gogor jo du Olaf Scholzen aurka, Alemaniak ez diolako laguntza nahikorik eman bere herrialdeari. Moskuk Bideni eta AEBetako Kongresuari leporatu die Ukrainaren «militarizazioaren eta nazifikazioaren» atzean egotea. | Ukraina eta Errusia gerra eteteko hamabost puntuko zirriborro baten xehetasunak negoziatzen ari diren honetan, Moskuk «ez du kontuan hartuko» Nazioarteko Justizia Auzitegiak atzo Ukrainaren aurkako erasoaldi militarra gelditzeko emandako ebazpena,Kremlineko bozeramaile Dmitri Peskovek zehaztu duenez. «Ez, ezin dugu erabaki hori kontuan hartu. Nazioarteko Justizia Auzitegiak badu zerbait alderdien adostasunari buruz. Ezin da horri buruzko akordiorik egon», arrazoitu du, Interfax Errusiako berri agentziak jasotakoaren arabera.
Horiek horrela, bien arteko harremana hoztu egin da; negoziazioetan ez baita aurrerapausorik eman, eta Errusiaren erasoaldiek bere horretan jarraitzen dute. Gutxienez 21 pertsona hil eta 23 zauritu dituzte gaur goizaldean Merefan hirian (Kharkiv eskualdea), etxebizitza batean izandako bonbardaketa batean, hango agintariek jakinarazi dutenez. Kiev hiriburuko Darnitskii barrutian ere gutxienez pertsona bat hil dute, Ukrainako larrialdietako zerbitzuen arabera.
Bestalde, Mariupolgo (hego-ekialdea) antzoki batean babes hartuta zeuden 1.200 zibil —gehienak emakumeak eta haurrak— «bizirik» erreskatatu dituzte, hiri horretako udaleko ordezkariek baieztatu dutenez. Azpiegitura hori bonbardatzea egotzi zioten atzo Errusiari, nahiz eta Moskuk ukatu egin duen. Mariupolen gertatzen ari dena «genozidio hutsa» dela esan du Ukrainako Defentsa ministro Oleksii Reznikovek, Europako Atzerri Gaietarako Batzordean.
Ukrainako presidente Volodimir Zelenski ere haserre mintzatu da Amerikako Estatu Batuetako NBC telebista kateari emandako elkarrizketa batean. Adierazi duenez, Errusiak «marra gorri guztiak» zeharkatu ditu zibilak bonbardatzean, eta «hirugarren mundu gerra has zitekeela» ohartarazi du. «Misilak nahita jaurtitzen ari badira haurtzaindegien aurka, eskola edo unibertsitateen aurka, hori guztiz onartezina da», azpimarratu du Zelenskik. Nazioarteari ere mezu zuzena igorri dio: «Zer gehiago espero behar dugu? Errusiarrei 200, 300 edo 400 ume hiltzen uztea?».
Zelenskik, gainera, gogor jo du Alemaniaren aurka, Bundestagen egin duen agerraldi telematikoan. Ukrainako presidenteak uste du Alemaniak ez duela «nahikoa egin» bere herrialdeari laguntzeko, eta Errusiak Europan eraiki nahi duen ustezko «harresia» suntsitzeko eskatu dio Berlini. Gainera, Zelenski zuzenean mintzatu zaio Olaf Sholz kantzilerrari, eta «lidergo gehiago» eduki dezala galdegin dio: «Eman iezaiozu Alemaniari merezi duen lidergoa, etorkizuneko belaunaldiak harro egon daitezen. Babestu gure askatasuna, babestu Ukraina, gelditu gerra hau, lagundu geldiarazten».
Ukrainako presidentea, halaber, oso kritiko azaldu da Alemaniak Errusiarekin dituen harreman ekonomikoengatik; besteak beste, gasaren inportazioarekin. Horrez gain, Zelenskik armak enbargatzeko eta Moskuren aurka zigor ekonomiko gogorragoak ezartzeko eskatu dio.
Alemaniako kantzilerrak, berriz, argi esan dio Zelenskiri NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak ez duela militarki esku hartuko Kieven. Bestalde, Sholzek Ukrainako herritarren aurkako gerraren hondamenaren erantzukizuna izatea leporatu dio Errusiako presidente Vladimir Putini, baita borroketan hil diren soldadu errusiarren ardura ere.
Nolanahi ere, Zelenskik azpimarratu du Ukrainako herria «garaiezina» dela. «Errusiako indarrek gure lurra okupatu dezakete, baina ezin dute Ukrainak bere herrialdearekiko duen duintasuna eta maitasuna hartu», adierazi du agintariak.
Errusiaren inbasioak Ukrainan eragin duen gatazkaren harira, AEBetako presidente Joe Biden eta Txinako buru Xi Jinping bihar batzartuko dira telematikoki. Xik esan du egoera «kezkagarria» dela, eta aldeen arteko elkarrizketa eskatu du. Bidenek, berriz, atzo aho bizarrik gabe esan zuen Putin «gerrako kriminala» dela, Ukrainako inbasioan erabiltzen ari den taktika militar «ankerrengatik».
Bada, Kremlinen erantzuna berehala etorri da. Peskovi «onartezina eta barkaezina» iruditu zaio Bidenek esandakoa, eta gogorarazi du «AEBetako bonbek ehunka mila pertsona hil» zituztela mundu osoan, TASS albiste agentziaren arabera. Hori nahikoa ez, eta urrunago joan da Errusiako behe ganberako presidente Viatxeslav Volodin. Bideni eta AEBetako Kongresuari leporatu die Ukrainaren «militarizazioaren eta nazifikazioaren» atzean egotea, eta erantsi du horiek direla «gizateriaren aurkako krimenak egin dituztenak eta epaitu beharrekoak».
Errusiaren erasoa hasi zenetik gutxienez 780 zibil hil dira, besteak beste 58 adingabe, OHCHR Giza Eskubideen Nazio Batuen Goi Mandarariak emandako azken datuen arabera. Jada 3,2 milioi herritarrek ihes egin dute Ukrianatik, NBEren arabera. Errusiako agintariek, berriz, iragarri dute 285.000 errefuxiatu jaso dituztela, gehienak Donbasstik.
Ukrainak, bere aldetik, korridore humanitarioak irekitzen segitzen du; gaur bederatzi ireki dituzte. Ukrainako lehen ministrorde Irina Verextxukek jakinarazi du Mariupoldik 11.000 pertsona atera dituztela azken orduetan. Halere, salatu du Mosku akordioak urratzen ari dela eta armadak errefuxiatuen aurka tiro egiten jarraitzen duela. Bada, Donetskeko Herri Errepublikako agintariek iragarri dutenez, Mariupoldik 130 zibil ebakuatu dituzte, besteak beste 30 haur, TASS agentziaren arabera. |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210959/douglas-kateko-langileak-greba-mugagabean-hasi-dira-bizkaian.htm | Ekonomia | Douglas kateko langileak greba mugagabean hasi dira, Bizkaian | Hego Euskal Herrian, 23 denda itxi nahi ditu Douglasek, eta 132 lanpostu kolokan daude. | Douglas kateko langileak greba mugagabean hasi dira, Bizkaian. Hego Euskal Herrian, 23 denda itxi nahi ditu Douglasek, eta 132 lanpostu kolokan daude. | Bizkaiko Douglas dendetako langileak kalera atera dira, ELA sindikatuak deitutako greba mugagabearen lehen egunean, eta elkarretaratzea egin dute Bilboko Ercilla kaleko dendaren parean. Bizkaiko hemeretzi saltokitik 11 ixteko asmoa du konpainiak. 132 beharginek egiten dute saltoki horietan lan, ia guztiak emakumeak. Murrizketa horiek, ordea, ez dira Bizkaira mugatuko, ELAk salatu duenez. Hego Euskal Herriko zenbait denda itxi nahi ditu Douglasek, zehazki, Nafarroan zazpi denda, Araban bat eta Gipuzkoan lau; denda bakoitzean sei-zazpi behargin aritzen dira, batez beste.
Sindikatuak esan du langileen lan baldintzak okertu nahi dituela zuzendaritzak, eta greba beste lurraldeetara ere hedatuko dela. Astelehenean, esaterako, Nafarroan hasiko da. «Gogoratu dezagun, joan den astelehenean adiskidetze prozesua egin zutela Douglaseko zuzendaritzak eta sindikatuek bitartekaritza zerbitzuetan». Aurreko akordioa ez bete izana deitoratu zuten sindikatuek, eta ELAk enplegu erregulazio espediente hori bertan behera uzteko eskatu zuen. «Zuzendaritza, ordea, ez dago prest, eta uko egin dio beste negoziazio bide batzuk aztertzeari».
Era berean, ELAk eskatu du Douglaseko langileen lan baldintzak Euskal Herrian negoziatzeko, eta ez Madrilen. Hori lortzeko ere grebara deitzea erabaki du sindikatuak. |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210960/hilik-aurkitu-dute-asteartean-larran-desagerturiko-mendizalea.htm | Gizartea | Hilik aurkitu dute asteartean Larran desagerturiko mendizalea | Hildakoa 40 urteko gizonezko bat da, gasteiztarra. Hiru Erregeen Mahaira igotzeko bidea hasi zuen orain dela bi egun, eta, iluntzerako bueltatu gabea zela ikusita, bilaketari ekin zioten. Eguraldi kaskarra dela eta, ezin izan dute gaur gorpua hartu; bihar jasoko dute. | Hilik aurkitu dute asteartean Larran desagerturiko mendizalea. Hildakoa 40 urteko gizonezko bat da, gasteiztarra. Hiru Erregeen Mahaira igotzeko bidea hasi zuen orain dela bi egun, eta, iluntzerako bueltatu gabea zela ikusita, bilaketari ekin zioten. Eguraldi kaskarra dela eta, ezin izan dute gaur gorpua hartu; bihar jasoko dute. | Hilda atzeman dute orain dela bi egun Larra inguruan desagerturiko mendizalea. 40 urteko gizonezkoa da, Gasteizkoa. Hiru Erregeen Mahaira igotzeko asmoz abiatu zuen ateraldia, astearte goizean, Linzako aterpetik (Espainia). Artean aterpetxera itzuli gabea zen iluntzerako, eta, hori ikusirik, Suhiltzaileen Erreskate Teknikorako Taldeko zenbait kidek orduantxe ekin zioten bilaketa lanari, desagerpenaren egunean berean. Gaur aurkitu dute, azkenik.
Guardia Zibilak zehaztu dutenez, Ukerdi mendian (Nafarroa) atzeman dute mendizalearen gorpua, 15:00ak aldera. Mendiaren iparraldeko magalean zen, zehazki Aragoiren mugatik hurbil. Hilotza aurkitu izanagatik, erreskate zerbitzuek ez dute erdietsi hura jasotzea, giroa bereziki nahasia baitzen gaur. Azaldu dutenez, bihar joko dute bertara atzera ere, gorpua hartzeko. |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210961/oteiza-museoa-batu-zaio-jardun-artistikoentzako-institutuari.htm | Kultura | Oteiza museoa batu zaio Jardun Artistikoentzako Institutuari | Sortzaileentzako ikasketa programaren hirugarren aldian izena emateko epea ireki dute. Hiru hilabetez, hamasei artistak beren proiektuak garatuko dituzte, tutoreek lagunduta. | Oteiza museoa batu zaio Jardun Artistikoentzako Institutuari. Sortzaileentzako ikasketa programaren hirugarren aldian izena emateko epea ireki dute. Hiru hilabetez, hamasei artistak beren proiektuak garatuko dituzte, tutoreek lagunduta. | Praktika artistikoari begiratzeko «denbora propio bat eraikitzea». Hitz horiekin laburbildu du Ibon Aranberri artistak JAI Jardun Artistikoentzako Institutuaren ardatza. Hasieratik, egitasmoaren hiru tutoreetako bat da bera, Asier Mendizabal eta Itziar Okariz artistekin batera. Duela ia hiru urte jarri zuten martxan sorkuntza artistikoa sustatzeko egitasmoa Donostiako Tabakalera zentroak eta Gasteizko Artium museoak. Hirugarren aldia izango du aurten ikasketa programak, eta bertan parte hartu nahi duten artistek jadanik zabalik dute izena emateko epea. Bi berritasun dakartza aurten deialdiak: batetik, egitasmoarekin bat egin duela Jorge Oteiza fundazio museoak; eta, bestetik, parte hartzaile gehiagori lekua egingo dietela, iazko hamarren aldean, hamaseiri orotara.
Hiru hilabetez, ekainaren lehenetik abuztuaren 31ra bitartean, sortzaileek Tabakalerako Artisten Guneko Tailerrean jasoko dituzte prestakuntza saioak. Bertako espazio kolektiboez gain, bakoitzak estudio bat ere izango du prestakuntza aldiak irauten duen bitartean, eta tutoreek indibidualki ere egingo diete jarraipena beren lanei. Halaber, Oteiza museoa egitasmora batzearekin, Altzuzako zentroan (Nafarroa) ere egun batzuk igaroko dituzte sortzaileek, abuztuan. Era berean, programaren zenbait jarduera Artium museoan ere egingo dituzte. Bi gune horietan «proposamen konkretuak» garatuko dituztela azaldu du Aranbrrrik.
Aurreko aldietan bezala, Aranberri, Mendizabal eta Okariz tutoreak izango dira. Haiekin batera, hainbat sortzailek osatutako irakasle taldea izango dute bidelagun parte hartzaileek. Egitasmoa sustatzen duten erakundeetako programa eta erakusketetan parte hartu duten artistak aritu izan dira irakasle urtero, eta ildo beretik osatu dute taldea aurten ere. Hamabi izango dira, guztira, artista-irakasleak: Rosalind Nashashibi, Georgia Sagri, Lea Porsager, David Bestue, Ainara Elgoibar, Alejandro Cesarco, Jon Mikel Euba, Mattin, Pierre Bal-Blanc, Isabel Herguera, Erlea Maneros eta Txaro Arrazola. Astero, txandaka, haietako baten eskutik jasoko dituzte saioak sortzaileek.
Institutuak ikerketa batzorde bat ere badu, hiru tutoreez gain Catalina Lozano Artiumeko komisario buruak eta Oier Etxeberria Tabakalerako programa publikoen arduradunak osatzen dutena. Batzordekide horiek izango dute eskola osatuko duten hamasei parte hartzaileak aukeratzeko ardura. Izena emateko epea apirilaren 14ra arte egongo da zabalik; Tabakaleraren, Artium museoaren zein Oteiza museoaren webguneen bitartez egin daiteke.
Sendotzeko bidean
Aranberrik azaldu duenez, praktika artistikoaren eta pedagogiaren inguruko hainbat gogoeta eta kezka konpartitu izan ziren ikasketa proiektuaren abiapuntua. «Orain arte izan duen gorputza gehiago hurbiltzen da prototipo batera. Hirugarren urtera iritsita, esan dezakegu oraindik ikusteko dagoela zein den horrelako egitasmo baten benetako eskala edo dimentsioa». Ziurrenik, aurreko bi edizioen aldean, aurtengo aldia hasierako ideiatik hurbilago dagoela erantsi du.
Hain zuzen, JAIk bere ibilbidea «pandemiaren unerik konplikatuenean» hasi zuela ekarri du gogora Clara Montero Tabakalerako Kultura zuzendariak. «Hala ere, udan martxan jartzea erabaki genuen, nahiz eta prototipo gisa izan. Iaz ere programa prototipo bat izatea suertatu zen, baina aurten aukera izan dugu programa sendotzeko eta apustu hori berritzeko». Bide horretan, pozgarritzat jo du aurten bai parte hartzaile gehiagori lekua egitea bai Oteiza museoa egitasmora batu izana.
Pozik egin dutela bat adierazi du Juan Pablo Huercanos Oteiza museoko zuzendariordeak, JAI hasieratik segitu duten egitasmoa dela azalduta. Jorge Oteiza «artisten artista» gisa definitu du, eta haren obraren transmisioan sakontzeko sorkuntza garaikidearekin harremanetan jartzea funtsezkoa dela gehitu. Horretarako ere balioko du JAIk, haren ustez.
Beatriz Herraez Artiumeko zuzendariak ere azaldu du praktika artistikoa «pentsatzeko, ikertzeko eta elkarbanatzeko leku bezala» ulertzetik sortu zela JAI. Eta espazio hori eraikitzeko, artisten bidelagun izango diren tutore eta irakasleen «ahotsen aniztasuna» aipatu du. «Indarrak eta ikuspuntuak batzen dituzten halako egitasmoek ahalbidetzen digute erronka anbiziotsuei heltzea». |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210962/20-eta-18-urteko-kartzela-zigorrak-ezarri-die-epaileak-bilbon-gizon-bat-hil-zuten-aita-semeei.htm | Gizartea | 20 eta 18 urteko kartzela zigorrak ezarri die epaileak Bilbon gizon bat hil zuten aita-semeei | Bilboko Zabala kalean gertatu zen tiroketa batean hil zuten gizona, 2019. urtean. | 20 eta 18 urteko kartzela zigorrak ezarri die epaileak Bilbon gizon bat hil zuten aita-semeei. Bilboko Zabala kalean gertatu zen tiroketa batean hil zuten gizona, 2019. urtean. | 38 urteko kartzela zigorra jarri diete 2019an gizon bat tiroz hil zuten aita-semeei. Hemezortzi urte eta erdiko zigorra ezarri dio epaileak 38 urteko semeari —hamabost urte hilketagatik, eta hiru urte eta erdi hilketa saiakeragatik—, eta hogei urte 71 urteko aitari—hamalau urte hilketagatik, eta beste sei hildakoaren anaia ere hiltzen saiatzeagatik—. Horrez gain, hildakoaren alargunari 15.000 euroko kalte ordaina eman beharko diote, 70.000 euro hildakoaren hiru semeetako bakoitzari eta 15.000 haren anaiari.
Tiroketa Bilbo Zaharreko Bruno Mauricio Zabala kalean gertatu zen, 2019ko urriaren 24an. David Goikoetxea hil zuten tiroketa hartan, eta anaiarekin zegoen une horretan. Goikoetxearen anaia emakume batekin ezkondu berri zen. Emakumearen bikotekide ohiak —orain hilketaren erruduntzat jo dituzten gizonetatik gazteena— eta haren aitak liskarra izan zuten bi anaiekin, eta aita-semeek, bi eskopeta atera, eta beste bi anaiei tiro egin zieten, anaiak ihes egiten saiatzen zebiltzan bitartean. Gero, etxe batean itxita eman zuten ordubete baino gehiago, baina azkenean Ertzaintzak atzeman zituen. |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210963/esportazioek-207-igota-hasi-dute-2022-urtea.htm | Ekonomia | Esportazioek %20,7 igota hasi dute 2022. urtea | Inportazioak are gehiago handitu dira, hidrokarburoen eraginez. | Esportazioek %20,7 igota hasi dute 2022. urtea. Inportazioak are gehiago handitu dira, hidrokarburoen eraginez. | Hego Euskal Herriko enpresek 2.924,4 milioi euroren esportazioak egin zituzten aurtengo urtarrilean. Iaz baino %20,7 gehiago da, eta inoiz urtarril batean izandako kopururik handiena. Are gehiago handitu dira inportazioak, 2.502,8 milioiraino (+%39,8).
Esportazioen eta inportazioen hazkundean zerikusi handia izan du energia sektoreak. Petronorrek petrolioa inportatzen du, eta ondoren erregaiak esportatu; Bahia de Bizkaia Gasek, berriz, gasa inportatzen du itsasontzitik, eta gero gasbideetatik banatzen du. Horrela, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan gai energetikoen esportazioa %131,6 hazi zen, eta inportazioa, berriz, %62,3.
Inportazio horietako asko Errusiakoak dira. Eustatek zehaztu du iaz 1.378 milioi euroren ondasunak iritsi zirela Arabara, Bizkaira eta Gipuzkoara Errusiatik, inportazio osoen %6,5. Horietatik %88 petrolio gordina, petrolio findua eta hidrokarburo gaseosoak izan ziren. Esportazioak, berriz, askoz gutxiago dira: 251 milioi euro, esportazio guztien %1. Autoak eta pneumatikoak dira esportatutakoen erdiak.
Ukrainarekin ere merkataritza balantze negatiboa dago: 160 milioi inportatzen dira —horien erdiak ekilore olioak—, eta 40 milioi esportatzen –autoak eta pneumatikoak—. |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210965/garraiolarien-grebak-industrian-utzi-du-arrasto-sakonena.htm | Ekonomia | Garraiolarien grebak industrian utzi du arrasto sakonena | Fundizioak eta industria kimikoko enpresak lehengai gabezia sumatzen ari dira, eta Bilboko portuko egoerari egozten diote bereziki. Eroskik aitortu du bere dendak hornitzeko lehen arazoak sortu zaizkiola. | Garraiolarien grebak industrian utzi du arrasto sakonena. Fundizioak eta industria kimikoko enpresak lehengai gabezia sumatzen ari dira, eta Bilboko portuko egoerari egozten diote bereziki. Eroskik aitortu du bere dendak hornitzeko lehen arazoak sortu zaizkiola. | Hego Euskal Herriko garraiolarien grebaren eragina apurka zabalduz doa, eta industriaren hainbat azpisektoreren jardunari kalte egiten hasia da. Industria kimikoan eta altzairuarenean hornidura arazoak nabaritzen ari direla aitortu dute, eta siderurgian egoera okertzen ari da. Elikadura kateari dagokionez, arrain falta sumatzen da, hein handi batean baxurako arrantzaleak lotuta daudelako astelehenera arte. Mercabilbaon eta Mercairuñan asteburura begira daude, eta Eroskik aitortu du bere plataforma eta dendetako hornidurarekin arazoak izaten ari dela. «Bilboko portua ezin da izan inbutu estu bat», adierazi du gaur goizean Rikardo Barkala Bilboko Portuko Agintaritzako presidenteak. Santurtziko (Bizkaia) azpiegitura Euskal Herriko gune logistiko handiena da, eta astelehenaz geroztik kamioi mugimendua hutsaren hurrengoa da. Asteazken goizaldean Ertzaintzaren babesarekin soja bila sartu zen berrogei kamioiko konboia albo batera utzita, tantaka ari dira sartzen kamioiak. Portuan diharduten kamioilari gehienak autonomoak dira, eta ez dute beren burua ordezkatua ikusten garraio patronal handiak erakundeekin egiten ari diren negoziazioetan. Oraingoz ez dute greba uzteko asmorik.
Portua nabarmentzea garrantzitsua da, harekiko menpekotasuna duten jardunak direlako greba gehien sumatzen ari direnak. Kamioiak Aparkabisa gunean geldirik daude, eta edukiontziak pilatzen ari dira —600 eta 800 artean iristen dira egun normal batean—. AVEQ industria kimikoko ordezkariak izan ziren argi gorria pizten lehenak, asteazkenean. Luis Blando idazkari nagusiak salatu zuen ospitaleetako medikuntza gasen, gas naturalaren edo garbiketan erabiltzen diren produktuen gabezia dagoela. Fundizioetan ere egoera okertzen ari dela aitortu du AFV Hego Euskal Herriko fundizioen elkarteak: «Enpresa asko daude, baina ez litzateke harritzekoa baten batek jarduera eten behar izatea». Txatarra, aluminioa eta burdin lingoteak falta zaizkie batez ere.
Siderex siderurgia arloko enpresak elkartzen dituen klusterra da. Talde oso plurala da, eta zaila da balorazio orokor bat egitea, baina ez du ukatzen batzuek arazoak dituztela: «Oraingoz, lehengaia hartzeko baino gehiago, produktua ateratzeko arazoak dituzte». Horrek, baina, ez du esan nahi horniduran arazorik ez dagoenik: «Oinarrizko lehengaiak luzeagora begira erosten dira, eta grebak egun gutxi daramatza. Baina sumatzen dute, ordea, erabiltzen dituzten beste produktuetan: paletak, plastikozko edukiontziak...».
Siderurgiako patronalak 2020ko zamaketarien greban bizi izandakoarekin alderatzen dute egoera, eta argi dute ez duela laguntzen. Energiaren kostuekin nahikoa buruhauste ez, eta orain hau. Gainera, diotenez, haiek katebegi bat dira, eta beherago ere eragiten du kaltea. Esaterako, eraikuntzan. BERRIAk jakin ahal izan duenez, eraikuntzan asko nozitu dute garraio greba, eta ez bakarrik horniduran. Lan batzuetan hondakinak pilatzen ari zaizkie. Azkenik, egur sektorean ere badaude arazoak: «Batez ere haritza falta da», zehaztu dute Egurgintza klusterreko arduradunek. Ez da falta elikagairik Elikagaiei dagokienez, baxurako arraina da ageriko gabeziarik handiena, arrantzaleak lotuta baitaude astelehenera arte. Jon Ander Egaña Euskadiko Elikadura Klusterreko zuzendariak lasai egoteko eskatu du, Euskadi Irratian: «Oraingoz, ez dago hornidura arazo orokorrik. Daudenak puntualak dira». Eroskik, baina, onartu du bere plataformak eta dendak hornitzeko lehen arazoak izan dituela, eta egoera konpontzen ez bada horniduran «okerrera» egin dezakeela. Mercabilbaon eta Mercairuñan, berriz, zuhurragoak dira, eta asteburura begira daude. Espainian gogortzen ari da greba, eta barazki eta fruta gehien handik jasotzen dute. Bi banaketa zentro horietan ez dago gabeziarik, baina aitortu dute produktu gutxiago sartzen ari dela. Itsaskien hutsunea nabaria da Iruñean, eta arrain freskoa banatzen duen Mercabilbaoko biltegiren batek egun batzuetarako itxi du. Eta esnea? Garraio asko behar duen produktu bat da. Espainiako ekoizleen patronalak gelditzea erabaki du. Hego Euskal Herriko banatzaileek, berriz, ez. Kaikuk eta Lacturalek esnea biltzen jarraitzen dute, baita Euskal Herria eta Bizkaia esneek ere. Horiek, baina, ontziratzeko arazoak dituzte. |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210966/mikel-oiartzabalek-agur-esan-dio-denboraldiari.htm | Kirola | Mikel Oiartzabalek agur esan dio denboraldiari | Ezker belauneko lotailu gurutzatua apurtu du, eta gutxienez sei hilabete eman beharko ditu jokatuko gabe. | Mikel Oiartzabalek agur esan dio denboraldiari. Ezker belauneko lotailu gurutzatua apurtu du, eta gutxienez sei hilabete eman beharko ditu jokatuko gabe. | Albiste txarrak Realean. Talde txuri-urdinak jakitera eman duenez, Mikel Oiartzabal kapitainak ezker belauneko lotailu gurutzatua apurtu du, eta gutxienez sei hilabete eman beharko ditu jokatu gabe. Klubak ezagutarazi duenez, datozen asteetan egingo diote ebakuntza. Goizeko entrenamenduan hartu du min, nahigabeko jokaldi batean.
Jokalariak berak sare sozialetan mezu bat zabaldu du. "Futbolari batek nahi ez duen momentua iritsi zait. Zaila da barneratzen. Baina une honetatik helburu bakarra dut: indartsuago itzultzea. Mila esker babesarengatik". Realak ere babes mezua zabaldu du kapitainarentzat: "Gutako bat. Gure hamarra. Duela urtebete zerua ukitu genuen zure golarekin. Hau harri bat baino ez da zure ibilbidean. Indartsuago itzuliko zara, eta zure ondoan egongo gara". Oiartzabalek penaltiz sartutako gol batek eman zion Realari Espainiako Kopako titulua iazko apirilaren 3an, Athleticen aurka, Sevillan.
Talde txuri-urdina Europarako borrokan ari da bete betean, eta kolpe gogorra da, kapitaina izateaz gain, funtsezko jokalaria izaten ari baitzen, eta ezingo du jokatu liga amaitzeko falta diren 10 jardunaldietan. Taldeari kostatzen ari zaio denboraldi honetan golak egitea, eta hura zen taldeko golegile nagusia. Artean 33 partida zituen jokatuak sasoi honetan, eta hamabost gol sartu. Jokalariak 279 partida daramatza jokatuta Realarekin, 79 gol sartu ditu eta 49 asistentzia banatu.
Igandean, Alavesen aurkako partidan, Imanol Alguacilek ez zuen hasieratik jarri, min hartuta egon baitzen aste osoan zehar. Bigarren zatian atera zuen. Aste honetan normal ari zen entrenatzen, nahigabeko jokaldia iritsi den arte. |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210967/haurtzaroko-abusuez-idatzi-du-maddi-ane-txoperenak-ez-erran-inori-eleberrian.htm | Kultura | Haurtzaroko abusuez idatzi du Maddi Ane Txoperenak 'Ez erran inori' eleberrian | Igartza saria irabazi zuen 2020an, eta horren emaitza da Elkar argitaletxeak kaleratu duen nobela. | Haurtzaroko abusuez idatzi du Maddi Ane Txoperenak 'Ez erran inori' eleberrian. Igartza saria irabazi zuen 2020an, eta horren emaitza da Elkar argitaletxeak kaleratu duen nobela. | Gizarteko mamuei desafio egiten die Maddi Ane Txoperena (Hendaia, Lapurdi, 1994) idazle, bertsolari eta BERRIAko kazetariak Elkarrekin argitaratu duen Ez erran inori liburuan. Haurtzaroko sexu abusuak ditu gaitzat, eta, nolabait, isiltasuna puskatzea du xede, «inori leziorik emateko inolako asmorik gabe».
«Hurbil egokitu zaidan gai bat da; tamalez, hurbilegi». Hala abiatu da egilea, «eta horrek gogoa eta beharra sortu zidan gaian sakontzeko». Fikziozko istorio bat dela azpimarratu du, berak asmatuak baitira bai pertsonaiak eta bai gertaerak. Fikzioan babestu da, beraz, Txoperena. Haren hitzetan, «fikzioak aukera ematen baitu maiz beste modu batera azal ezin daitezkeen gauzei buruz hitz egiteko». Azaldu du, halaber, pertsonaiak hobeto ulertzeko, haiekin enpatizatzeko eta haien lagun egiteko bide izan duela fikzioa.
Eleberri egitasmo horrekin Igartza saria irabazi zuen Txoperenak, 2020an; idazle gazteen jarduna sustatzeko asmoz Elkar argitaletxeak, Beasaingo Udalak eta CAF enpresak antolatzen duten saria da hori.
Lide da istorioko protagonista, eta bere bizilagunarengandik jasandako sexu abusuak kontatzen ditu liburuak. Abusu horien ondoren bizi izandakoak ere azaltzen dira narrazioan; Lideren zein haren ingurukoen ahotsean. Denborarekin eta pertsonaiekin jolasten du egileak 135 orritan. Izan ere, denboran jauziak egiteaz gain, lehen, bigarren eta hirugarren pertsonak darabiltza Lideren bizipenak kontatzeko.
Abusuak izango dira narrazioaren hari nagusia, eta, idazleak aipatu duenez, oroitzapen ilun horiek gogora etorri ahala, bakartzera joko du protagonistak, eta eskura dituen lekuetan bilatuko du laguntza. Beraz, Lide kalamuan, musikan, naturan eta jendearekiko talkan gotortuko da, besteak beste. «Baina ez dut anitzez ere gehiago aitzinatuko», gehitu du Txoperenak.
Narrazioaren ardatza haurtzaroko sexu abusuak badira ere, idazleak argitu du ez duela inori leziorik emateko inolako asmorik. Izan ere, haren ustez, askotarikoa da sexu abusuen errealitatea, eta horiek bizi izateko mila modu egon daitezke. Bada, fikzioz jantzitako hori izan daiteke mila horietako bat: «Liderena baino ez dena eta bere horretan bakarra dena».
Isiltasunari ahotsa
Tabutzat dauka egileak sexu abusuen gaia, eta, are gehiago, familiartekoak direnean. Horiei ahotsa eta ikusgaitasuna eman nahi izan die liburua argitaratzearekin batera; isiltasuna puskatzea abusuei aurre egitea dela uste baitu. Puskatze horren zailtasunaren jakitun, eskerrak eman nahi izan dizkie hura hausteko baldintzak sortzen lan egiten duten guztiei, «baita zuzenean ni liburu hau idazteko prozesuan lagundu nautenei ere».
Iturri desberdinetan bilatu du idazleak eleberria idazteko inspirazioa: «Gaiaz irakurri eta entzundakoetan, ene bizipen propioetan, gaiari buruz egindako hainbat tailerretan ezagututako pertsonetan eta baita inguruko jendearen adierazpenetan ere». Horiek guztiak ezagututa eta esperientzia horiek nahastuta jaio da Ez erran inori, gizarteko tabuak uxatzeko asmoz, «anitzek bizi izan duten eta bizi izaten duten errealitate bat baita, tamalez, haurtzaroko sexu abusuena, gehiegitan isiltasunean bizi duguna».
Garazi Conde Oruberena da azala; Txoperenaren aurreko liburuarena (Ene baitan bizi da) egin zuen berarena, alegia. Protagonista bera ageri da etxe bateko terrazan: «Lideren kokalekua izanen da terraza, kokaleku sinbolikoa erranen nuke». Bizkarrez ilustratu du Condek protagonista, aurrera begira. «Bakarrik dago, urrunera begira, gizarteari bizkarra emanez».
Sufrimendutik gauza ederrak atera daitezkeela adierazi du idazleak, «baina horrek ez du, noski, sufrimendu hori eragin duena justifikatzen». Min horretatik atera daitekeela dio, beraz, «eta literaturak laguntzen du horretan». Bere sufrimendu propiotik irteteko ate bat izan du Txoperenak Ez erran inori, «hemendik aitzinera bertze batzuei baliagarri izango zaielakoan». |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210968/katalunian-amnistia-eta-autodeterminazioa-lortzeko-lantaldea-hilaren-30ean-osatuko-dute.htm | Mundua | Katalunian amnistia eta autodeterminazioa lortzeko lantaldea hilaren 30ean osatuko dute | Lantaldea Juntsek, ERCk eta CUPek iragan udazkenean sinatutako akordioaren barruan sortua da. Datorren irailera arteko prozesu bat abiatuko dute. | Katalunian amnistia eta autodeterminazioa lortzeko lantaldea hilaren 30ean osatuko dute. Lantaldea Juntsek, ERCk eta CUPek iragan udazkenean sinatutako akordioaren barruan sortua da. Datorren irailera arteko prozesu bat abiatuko dute. | Asmorik bazela jakina izan arren, bi asteren buruan izanen da errealitate, azkenik. ERCk, CUPek eta Juntsek adostutako autodeterminazioaren eta amnistiaren aldeko gizarte itunean jaso gisan, helburu horretara bideratutako lantalde berezitu bat sortuko dute aurki Katalunian. Akordioan bildutakoei eutsiz, autodeterminazioari eta amnistiari begirako akordio sozial, zibil eta bateratu bat sustatzea izanen du xede lantalde horrek. Halaber, dagoeneko jakinarazi dute nor izanen diren sustapen taldeko kide: David Fernandez, Carme Forcadell, Joaquim Forn, Marina Geli, Ozgur Günes Öztürk eta Marina Llansana.
Martxoaren 30ean eratuko dute taldea ofizialki, eta, hori horrela, biharamunean, apirilaren lehenean ekinen diote zereginari. Prozesu bat abiatuko dute, eta, zehazki, irailaren bukaerarako zehaztu dute bide horren bukaera, urriaren 1arekin bat egiteko. Erreferendumaren bosgarren urteurrenarekin, hain zuzen ere.
Hala, lantalde berriko kideek dagoeneko zehaztuak dituzte datozen hiletarako asmoak, egutegiak eta bide orriak. Apirilaren 1ean aletuko dituzte publikoki, Kataluniako Kazetari Elkargoaren egoitzan eginen duten prentsaurreko agerraldian, Bartzelonan. Hala eta guztiz ere, aurreratu dute apirilaren hondarrean bilera batera deituko dituzte zenbait eragile sozial, ekonomiko, kultural eta politiko, auziaz mintzatzea xede.
Jendearen eskeei erantzuteko
Berriki argitaratutako oharrean oroitarazi dutenez, lantalde horren sorrera ez da hutsetik sortua; asmoak lehendik ziren bizirik, eta, are, lehenbiziko pausoak iragan udazkenean hasi ziren ematen, azaro partean. Hala, azaldu dutenaren arabera, partaideen arteko elkarrizketa eta bilerak «modu diskretuan eta pazientziaz» egin dira azken hilabeteotan, eta, azkenik, erdietsi dute lanari lotzeko proposamen bat ontzea. Lantaldearen sustatzaile nagusi izan diren ERCk, Juntsek eta CUPek konpromiso argi bat azaldu dute organo horretan gailendu beharko denaren gainean: hitzeman dute hiru alderdien arteko ika-mikek ez dutela eraginik izanen.
Halaber, azaldu dutenez, helburu beraren alde lan egiteko prest den ahalik eta jende gehien bildu nahi du lantaldeak: «Sinetsita gaude gizartearen gehiengoak bat egiten duela eskatzen ditugunekin. Gehiengoak dagoeneko egin izan ditu eske horiek, sendo eta etengabe. Oraindik ere ari dira horiek galdegiten, eta berdin eginen dute aurrerantzean ere, errepresioak segitu bitartean». Hain zuzen ere, oharrean gogora ekarri dute zortziehun auzibide zabalik direla oraindik ere, besteak beste. |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210969/pello-apezetxea-euskaltzale-eta-etxalarko-apaiza-hil-da.htm | Gizartea | Pello Apezetxea euskaltzale eta Etxalarko apaiza hil da | 90 urte zituen. Apaiza, idazlea, euskaltzalea, ohorezko euskaltzaina eta Ttipi-ttapa fundazioko lehendakaria zen. Bihar arratsaldean izango dira hileta elizkizunak, Etxalarren (Nafarroa). | Pello Apezetxea euskaltzale eta Etxalarko apaiza hil da. 90 urte zituen. Apaiza, idazlea, euskaltzalea, ohorezko euskaltzaina eta Ttipi-ttapa fundazioko lehendakaria zen. Bihar arratsaldean izango dira hileta elizkizunak, Etxalarren (Nafarroa). | Gaur eguerdian zendu da Pello Apezetxea Zubiri. Goizuetan (Nafarroa) jaio zen 1932an, eta Etxalarren (Nafarroa) bizi zen. Apaiza, idazlea, euskaltzalea, ohorezko euskaltzaina eta Ttipi-ttapa fundazioko lehendakaria zen. Etxalarko apaiza zen duela 53 urte, eta euskaraz eta euskararen alde aritu zen beti. Etnografia eta etnologia lanak argitaratu zituen. Gaur egingo dituzte haren aldeko hileta elizkizunak, Etxalarren, 17:00etan. Goizuetan jaio zen, baina Etxalarren pasatu zituen bizitzako urte gehienak. BERRIAri 2019ko uztailean eskainitako elkarrizketa batean kontatu zuen hamabi urte igaro zituela seminarioan, gero Etxarri Aranatzen hamar urte, eta ondoren Etxalarrera joan zela. Herritik eta etxetik zetorkion euskaltzaletasuna, kontatu zuenez. Bereziki Etxarri Aranatzen garatu zitzaion euskararekiko atxikimendua: «Elizan-eta euskaraz hitz egiten genuen, jendearekin ere bai». Bortzirietan sortu zen euskararen aldeko mugimenduaren parte izan zen, eta, BERRIAri kontatu zionez, elizan euskaraz aritzea beren erabakia izan zen. Euskalgintzan egindako lanaren adierazgarri izan zen Ttipi-Ttapa fundazioan eginiko lana ere. Ikerketan ere aritu zen, etnografian. Jakin-mina piztuta hasi zen etnografia ikertzen, eta Etxalarko hilarriak liburua argitaratu zuen. Beste hainbat libururen egilea ere bazen. 2006an, Etxalar. Bi erreka arteko Andre Maria Eliza liburua argitaratu zuen. 2009an, Etxalarko historiaren zenbait jakingarri eta Etxalarko etxeen izenak. 2016an Teodoro Arburuak idatzitako Etxalarko kronika eta kontakizun zaharrak bildu zituen liburu batean. |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210970/korrika-hasi-da-motorrak-berotzen-irunean.htm | Gizartea | Korrika hasi da «motorrak berotzen» Iruñean | AEK-ko antolatzaileak, euskalgintzako kideak eta arduradun politiko ugari batu dira lasterketaren aurkezpen sozialera | Korrika hasi da «motorrak berotzen» Iruñean. AEK-ko antolatzaileak, euskalgintzako kideak eta arduradun politiko ugari batu dira lasterketaren aurkezpen sozialera | Lekukoak oraindik ere ez du hasi eskutik eskurako bidea, baina martxoaren 30ean hasiko den lasterraldia jadanik ari da ilusioa zabaltzen. Lehendik ere egina zuten aitorpena arduradunek: 22. Korrika antolatzea ez da izan lan samurra. Edonola ere, orain, prestaketa lan gehienak amaitzearren diren honetan, ailegatu da garaia egitasmoari darion irrika herritarrei transmititzeko: Korrikaren aurkezpen soziala izan da, gaur, Iruñeko Antzerki Eskolan.
AEK-ko antolatzaileez gain, euskalgintzako eta alderdi politikoetako zenbait ordezkari izan dira ekitaldian, besteak beste, Paul Bilbao, Kontseiluko idazkari nagusia; Agurne Gaubeka, Behatokiko zuzendaria; Bakartxo Ruiz (EH Bildu) eta Javi Arakama (Geroa Bai) legebiltzarkideak; eta baita Ana Ollo Herritarrekiko Harremanetako kontseilaria ere.
Ekitaldiaren aurkezpenean nabarmendu dute hiru urte direla Korrika Euskal Herria alderik alde azkenekoz zeharkatu zuenetik. «Gogoa» nabaritzen dute antolatzaileek, eta baita euskaltegietako irakasle eta ikasleek ere. Horiek hartu dute hitza hasieran, bakoitzak Korrikarekin duen harremanaz hitz egiteko. AEK-ko arduradun Aitziber Balantzategik hitz egin du gero. Gogoratu du Korrikaren bi helburu nagusiak bete gabe daudela oraindik: «Euskarari hauspoa ematea eta AEKren eguneroko jarduna diruz laguntzea». Horregatik, beti bezain beharrezko ikusten dute egitasmoa.
«Hitzez ekiteko» deia
Hitzekin da aurtengo Korrikaren leloa, eta horren esanahiaz hitz egin dute aurkezpenean. Zehazki, «hitzez ekitearen» garrantzia nabarmendu du Balantzategik: «Ekintza nahitaezko dugu eragiteko: enpresen euskara plan eta arauetan, pantailak euskaraz gozatzeko, baxoa eta brebeta euskaraz egiteko, belaunaldi berriek erabil dezaten, arnasguneetan, administrazioan...». Hain zuzen, administrazioetatik euskarak jasotako kolpeak hizpide izan ditu AEK-ko ordezkariak eta, bereziki, Nafarroako Gobernua prestatzen ari den merezimenduen dekretu berria: «Atzerapauso izugarria da».
Nerea Urbizuk musikatu eta Sustrai Colinak hitzez jantzitako Hitzekin abestia entzun ostean, hitza hartu du Asier Amondok, Korrikaren koordinatzaileak. Eskerrak eman dizkie bertaratutako guztiei, eta baita antolaketa lanetan parte hartu duten boluntario, irakasle eta laguntzaile guztiei: «Zuen bultzadari esker gaude hemen». Korrika «auzolan erraldoi» bat dela nabarmendu du Amondok, eta, hiru urteko geldialdiaren ostean, AEK-ko kideak «irrikaz» antzeman ditu: «Pozik gaude, eta gogo gara. Denok behar dugu kaleak eta errepideak hartzeak ematen digun bizipoz hori. Korrika hori baita: bizipoza». |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210971/pertsona-bat-hil-eta-beste-bat-zauritu-da-etxarrenen-izandako-auto-istripu-batean.htm | Gizartea | Pertsona bat hil eta beste bat zauritu da Etxarrenen izandako auto istripu batean | A-10 errepidean gertatu da ezbeharra, arratseko zortziak aldera. Bi ibilgailuk talka egin dute. | Pertsona bat hil eta beste bat zauritu da Etxarrenen izandako auto istripu batean. A-10 errepidean gertatu da ezbeharra, arratseko zortziak aldera. Bi ibilgailuk talka egin dute. | Foruzaingoak jakinarazi duenez, pertsona bat hil da iluntzean A-10 errepidean izandako auto istripu batean, Etxarren (Nafarroa) inguruan. Hildakoa ez beste pertsona batek zauriak ditu; «arinak», Poliziak zehaztu duenez. Emandako informazioaren arabera, bi ibilgailuk talka egin dute.
Foruzainek ikerketa bat abiatu dute zer gertatu den argitzeko. |
2022-3-17 | https://www.berria.eus/albisteak/210972/fujimori-aske-uztea-onartu-du-peruko-auzitegi-konstituzionalak.htm | Mundua | Fujimori aske uztea onartu du Peruko Auzitegi Konstituzionalak | Epaileek onartu egin dute presidente ohiaren defentsak indultuaren baliogabetzearen ondoren eskatu zuen habeas corpus-a. 25 urteko espetxe zigorra betetzen ari da, gizateriaren aurkako krimenak leporatuta. | Fujimori aske uztea onartu du Peruko Auzitegi Konstituzionalak. Epaileek onartu egin dute presidente ohiaren defentsak indultuaren baliogabetzearen ondoren eskatu zuen habeas corpus-a. 25 urteko espetxe zigorra betetzen ari da, gizateriaren aurkako krimenak leporatuta. | Peruko Auzitegi Konstituzionalak onartu egin du Alberto Fujimoriri 2017an emandako indultua bertan behera utzi zuen ebazpen judiziala baliogabetzeko habeas corpus eskaera. Horrek esan nahi du 1990 eta 2000 artean herrialdeko presidentea izandakoa aske utziko dutela. Gizateriaren kontrako krimenak leporatuta, 25 urteko kartzela zigorra betetzen ari da Fujimori.
Ebazpenaren berri izan eta berehala, Peruko lehen ministro Anibal Torresek nabarmendu du Auzitegi Konstituzionalak «desagertu» egin behar duela.
Pedro Pablo Kuczynski presidenteak eman zion indultua Fujimoriri 2017ko Gabonetan, baina Auzitegi Gorenak baliorik gabe utzi zuen hurrengo urtean, argudiatuta ezin dela "indultu humanitarioa" eman gizateriaren aurkako krimenen zigorren kasuan, eta gobernuak prozeduran irregulartasunak egin zituela.
Fujimorik 1990ean irabazi zituen hauteskundeak, eta 2000. urtera arte egon zen boterean. Autoritarismo gogorra ezarri zuen agintean —Kongresua bolada batean deseginda eduki zuen, eta konstituzioa aldatu zuen presidenteari botere handiagoa emateko—, eta, ekonomian, AEBen eta NDF Nazioarteko Diru Funtsaren errezeta neoliberalak aplikatu zituen. Ezkerreko talde armatuen aurkako gerran, ezkerraren eta oposizioaren aurka zabaldu zuen errepresioa. 2009an, 25 urteko kartzela zigorra ezarri zioten, armadaren ezkutuko talde batek Barrios Altosen (1991) eta La Cantutan (1992) egindako 25 hilketen erantzule nagusitzat jota. |
2022-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/210997/hezkuntza-itunerako-akordioa-erdietsi-dute-eajk-eh-bilduk-pse-eek-eta-ep-iuk.htm | Gizartea | Hezkuntza itunerako akordioa erdietsi dute EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta EP-IUk | Jakinarazi dutenez, ikastetxeek hizkuntza proiektuak garatu beharko dituzte, ikasleek DBH amaitzean B2 maila lortzeko, eta eskolei baldintzak ezarriko zaizkie Euskal Hezkuntza Zerbitzuko kide izateko. | Hezkuntza itunerako akordioa erdietsi dute EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta EP-IUk. Jakinarazi dutenez, ikastetxeek hizkuntza proiektuak garatu beharko dituzte, ikasleek DBH amaitzean B2 maila lortzeko, eta eskolei baldintzak ezarriko zaizkie Euskal Hezkuntza Zerbitzuko kide izateko. | Bilera garrantzitsua izan du gaur hezkuntza ituna adosteko Eusko Legebiltzarrean sortutako lantaldeak, Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Legearen oinarri izango den itunaren zirriborroaren zuzenketak bozkatzea helburu. Bada, azkenik, atzerako kontua bere hondarrean zela lortu dute alderdiek ados jartzea; akordioa lortu dute EAJk, PSE-EEk, Elkarrekin Podemos-IUk eta EH Bilduk –azken horren kasuan, militanteena izanen da azken hitza–. Edonola ere, oraindik argitzeko dago korapiloak zer neurritan askatu diren, ez baitute zehaztu zein izanen den itunerako adostutako hizkuntza eredua.
Lantaldeak akordioa lortu ondotik, PP+C’s koalizioak gainerako alderdiekin egin du bat, bozkatzeko. Orain ari dira zeregin horretan. Bada hutsunerik, hala eta guztiz ere; Vox ez da azaldu. Txostenari hilaren 28an emango zaio oniritzia, Hezkuntza Batzordean. Azken txanpan sartuko da orduan hezkuntza hitzarmenaren tramitazioa. Izan ere, apirilaren 7an osoko bilkura egingo da Eusko Legebiltzarrean, eta bertan onartuko dute behin betiko testua. Eusko Jaurlaritzak testu horretan jasotako oinarriak erabiliko ditu EAEko Hezkuntza Legearen proiektua ontzeko.
EAJko legebiltzarkide Leixuri Arrizabalagaren esanetan, «herri akordioa» da lortu dutena, hezkuntza «inklusibo eta kalitatezkoa» bermatuko duena. Eusko Legebiltzarraren %90aren babesa duela nabarmendu du, eta gaineratu eskola publikoak «funtsezko izaera» izango duela, euskara izanik ardatza. Jelkideak akordioa itxi dutenen «malgutasuna» txalotu du, eta espero du erreformak «denboran irautea».
EH Bilduko bozeramaile Maddalen Iriartek itunerako akordioa lortzeko eginiko lana nabarmendu du. «Konpromisoz eta arduraz» eginiko prozesua izan da, haren esanetan, eta espero du kolaborazio mota hori «geratzeko» iritsi izana. «Edozein negoziaketatan bezala, gauzak utzi ditugu, baina planteatzen genituen oinarrizko ildo nagusiak jasota daude», adierazi du. Hala, «bidean gauzak utzi arren», erantsi du lortutako adostasuna «aurrerapausoa» dela. Koalizioko Hezkuntza idazkari eta parlamentari Ikotz Arresek gehitu du koalizioak «arduraz» jokatu duela, «akordiorako espazio bat» lortzeko asmoz. Hura izan da akordioaren xehetasunez mintzatu dena ere. Azaldu du zehaztu dituztela Euskal Hezkuntza Zerbitzuko kide izateko eskolek bete beharreko baldintzak; adibidez, sexuaren arabera ez bereiztea. Ikasle euskaldun elenitzak lortzeko proposamena onartu dietela esan du, eta segregazioren aurkako itun bat egingo dutela. Peio Otxandiano koaliziokideak gehitu du «itunpetze unibertsala» amaitzea eta benetako doakotasuna ezartzea ere adostu dituztela. Hizkuntzari dagokionez, berriz, azaldu du euskara ardatz duen eredu eleaniztunaren alde egin dutela: eskolek hizkuntza proiektuak garatu beharko dituzte, DBH amaitzean B2 maila lortzeko.
PSE-EEko Jose Antonio Pastorren esanetan, albiste «bikaina» da akordio «zabala» lortu izana. Esan du akordioa atzeratu izana hizkuntzen inguruko eztabaidengatik izan dela, eta ez dutela ereduen inguruan hitz egin. Hirueleko sistemaren aldeko apustua egin du sozialistak, eta nabarmendu itunak hezkuntza publikoa «indartzeko» balioko duela, itunpeko sarearekin «gatazkan» sartu gabe. Alderdiko idazkari nagusi Eneko Anduezak ere poza adierazi du lortutakoarekin. Haren esanetan, hezkuntzak «esparru eleanitza, hirueleko sistema, eskola publikoa eta ikasleen trebakuntza» izango ditu oinarri.
Elkarrekin Podemos-IUko eledun Miren Gorrotxategirentzat ere «herri akordioa» da itxi dutena, «kostata» iritsi den arren. Adierazi du itunak oinarriak eta ekintza plan bat izango dituela, neurri zehatzekin: «Ez da akordio perfektua, baina lortu dugu gobernua mugitzea». Gobernuko alderdiak mugiarazi dituztela uste du, eskola publikoa indartzeko eta segregazioa murrizteko. Halaber, koalizioko Iñigo Martinez Zatonek zehaztu du euskara ardatz duen eredu eleaniztunaren alde eginen dutela. Argitu du hiru hizkuntzak ez direla irakats hizkuntzak izanen. Azaldu duenez, Lehen Hezkuntza amaitutakoan, ikasleek B1 maila lortu beharko dute; Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza bukatutakoan, berriz, B2 maila lortzeko, baldintzak jarriko dizkiete ikastetxeei.
Oso bestelakoa da kanpoan geratu direnen iritzia. PP+Ciudadanos koalizioko parlamentari Carmelo Barriok, berriz, salatu du gainerako indarrek ez dutela aintzat hartu euren iritzia, eta gehitu du dokumentua zuzenketak bozkatu baino minutu bat lehenago jaso dutela. «Oso arduratuta nago», adierazi du, eta gehitu «inposaketa baten biktima» izan dela.
Bide luzea atzean
Hezkuntza Legerako zoru komun bat adostea izan da taldeen helburua, eta zeregin horretan aritu dira lanean azken hilabeteotan. Eusko Legebiltzarrak urrian erabaki zuen hezkuntza hitzarmenerako lantalde bat sortzea. Geroztik, ehun eragile inguru igaro dira bertatik, eta Kataluniara bisita bat ere egin zuten legebiltzarkideek, hango egoera bertatik bertara ezagutzeko.
Bi korapilo nagusi askatu nahi dituzte itunarekin: segregazioarena eta hizkuntzaren normalizazioarena. Eta, hain justu, horien inguruan agertu dituzte alderdiek desadostasun nagusiak. Hala ere, azken asteotan hurbilketak ere egon dira, eta lehenengo zirriborrotik aldaketa ugari izan dira. Alde batetik, EAJk eta PSEk elkarrekin adostu dituzte hainbat zuzenketa, eta bi talde horiek herenegun aurreakordioa erdietsi zuten Elkarrekin Podemos-IUrekin.
Hala, besteak beste, hezkuntza sistemaren dualtasunari dagokionez, EAJk eta PSEk adostutako zuzenketetan eta Elkarrekin Podemos-IUrekin hitzartutako aurreakordioan pisu handiagoa hartu dute eskola publikoaren aldeko neurriek. Hain justu, Elkarrekin Podemos-IUk esan du bere ekarpen nagusienetakoak jasota eskola publikoaren aldeko urrats handia egin dela, besteak beste, itunpeko ikastetxeei baldintzak ezarriko zaizkielako dualtasuna amaitzeko. Eskola publikoaren arloan EH Bildurekin ere adostasun zabalak lortzeko aukera badago.
Hizkuntza ereduari dagokionez, hezkuntza eragile nagusiek eskatua zuten euskarazko eredu bakarra eta orokortua bermatzea, baina EAJk eta PSEk adostu dituzten zuzenketak ez doaz norabide horretan. Hezkuntza proiektu eleaniztuna defendatu dute, euskara «sistemaren ardatz» hartuta. EH Bilduk, berriz, «euskara ardatz duen eredu eleaniztun orokortu inklusiboa» defendatu du. Elkarrekin Podemos-IUk, berriz, «euskara ardatz izango duen hizkuntza eredu eleaniztun bakarraren» aldeko apustua egin du. Haatik, EAJk eta PSEk Elkarrekin Podemos-IUrekin lortutako aurreakordioan ez dago hizkuntza ereduari buruzko punturik. |
2022-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/210998/fujimori-presidente-ohia-aske-uztea-onartu-du-konstituzionalak.htm | Mundua | Fujimori presidente ohia aske uztea onartu du Konstituzionalak | Gizateriaren kontrako krimenak leporatuta, 25 urteko kartzela zigorra betetzen ari da Fujimori. Protestak piztu ditu erabakiak. | Fujimori presidente ohia aske uztea onartu du Konstituzionalak. Gizateriaren kontrako krimenak leporatuta, 25 urteko kartzela zigorra betetzen ari da Fujimori. Protestak piztu ditu erabakiak. | Peruko Auzitegi Konstituzionalak onartu egin du Alberto Fujimoriri 2017an emandako indultua bertan behera utzi zuen ebazpen judiziala baliogabetzeko habeas corpus eskaera. Horrek esan nahi du aske utziko dutela 1990 eta 2000 bitartean herrialdeko presidente izandakoa. Gizateriaren kontrako krimenak leporatuta, 25 urteko kartzela zigorra betetzen ari da Fujimori. Ebazpenaren berri izan eta berehala, Peruko lehen ministro Anibal Torresek nabarmendu zuen Auzitegi Konstituzionalak «desagertu» egin behar duela.
Erabakiak ika-mika handia eragin du, baita hartu aurretik ere. Izan ere, Augusto Ferrero Konstituzionaleko presidentearen botoa erabakigarria izan da, epaileen arteko berdinketa ebazteko. Pedro Castillo presidentearen gobernuak iragarri du helegitea jarriko diola ebazpenari nazioarteko erakundeetan.
Litekeena da Fujimori datorren astelehenean edo asteazkenean geratzea aske, haren abokatu Cesar Nakazakik esan duenez.
Halere, erabakiak poza eragin du Fujimoriren jarraitzaileen artean, eta horietako milaka segizioan joan ziren presidente ohia preso dagoen Limako kartzelara. Keiko Fujimori alabak esan du erabakia «justiziazkoa» dela.
Baina erabakiaren aurka beste ehunka herritar bildu dira Limako erdigunean, Fujimoriren biktimen senideekin. «Cantuta kasuko senide gisa, sumindurik gaude [Fujimori] legez kanpo aske uztearekin», adierazi du Gisela Ortiz Kultura ministro ohia. La Cantuta Unibertsitatean 1992. urtean bahituriko, torturaturiko eta desagerrarazitako ikasleetako baten arreba da..
Barrios Altoseko (1991) eta La Cantutako sarraskien egile gisa zigortu zuten Fujimori, eta baita 1992ko estatu kolpearen ostean enpresaburu bat eta kazetari bat bahitzeagatik. |
2022-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/210999/kongoko-errepublika-demokratikoko-emakumeen-egoera-gordinaz-igandean-berrian.htm | Mundua | Kongoko Errepublika Demokratikoko emakumeen egoera gordinaz, igandean BERRIAn | Gaiari buruzko ikus-entzunezkoa ikusgai da jada. Maddi Ane Txoperena Iribarren kazetariak Kongoko Errepublika Demokratikoan grabatutako irudiekin eta elkarrizketekin osatu du pieza Berria TBko lantaldeak. | Kongoko Errepublika Demokratikoko emakumeen egoera gordinaz, igandean BERRIAn. Gaiari buruzko ikus-entzunezkoa ikusgai da jada. Maddi Ane Txoperena Iribarren kazetariak Kongoko Errepublika Demokratikoan grabatutako irudiekin eta elkarrizketekin osatu du pieza Berria TBko lantaldeak. | Urtero 100.000 emakume bortxatzen dituzte Kongoko Errepublika Demokratikoan. Hego eta Ipar Kivun, eta Ituri eskualdean are gordinagoak dira zenbakiak. Alboan GKE Gobernuz Kanpoko Erakundeak emandako datuak dira, eta Maddi Ane Txoperena BERRIAko kazetariak pieza sorta berezi batean jasoko ditu. Igande honetan izango da irakurgai, BERRIAn. Pieza horietan, herrialde horretako emakumeen ahotsa jasoko du kazetariak, aspaldidanik jasaten ari diren bortxa eta egoera gordin horri aurre egiteko abian jarri dituzten proiektuak eta egitasmoak hizpide.
Lanketa horri marko bat jartzearren, ikus-entzunezko berezi bat ere landu du BERRIAk, Bortxaren bortxaz lekualdatuak. Maddi Ane Txoperena Kongoko Errepublika Demokratikoan zenean grabatu zituen irudiekin eta elkarrizketekin osatu du BERRIAk ikus-entzunezko pieza. Testuinguru bat jarri eta hainbat datu esanguratsu jasotzeaz gain, Justine Massika Bihamba Indarkeria Sexualaren Biktimentzako Emakumeen Sinergiako presidentearen, eta Julienne Baseke Nzabandora AFEMeko koordinatzailea eta Mama Radioko zuzendariaren adierazpen interesgarriak ere jasotzen ditu bideoak.
«Hego eta Ipar Kivun, eta Ituri eskualdean are gordinagoa da egoera. 1996an hasitako eta 2003 gaizki bukatutako guduak mineralen legez kanpoko ustiaketak eta horiekin loturiko talde militarren presentziak areagotu egiten ditu segurtasunik eza, emakumeen aurkako indarkeria sexuala eta herritarren barne migrazioa», xehatzen da ikus-entzunezkoan. Beste hainbat datu ere jasotzen ditu: Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren 2018ko datuaren arabera, 4,5 milioi barne migrante daude herrialdean, eta 811.300 errefuxiatu, berriz, inguruko herrialdeetan. Horietatik %60 emakumeak dira. |
2022-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/211000/ane-pikazak-egin-du-donostiako-57-jazzaldiaren-kartela.htm | Kultura | Ane Pikazak egin du Donostiako 57. Jazzaldiaren kartela | Jazzaren besarkada irudikatzen du afixak. | Ane Pikazak egin du Donostiako 57. Jazzaldiaren kartela. Jazzaren besarkada irudikatzen du afixak. | Uztailaren 21etik 25era egingo da Donostiako 57. Jazzaldia, eta badu kartela. Ane Pikaza ilustratzaile, aktore eta kultur kudeatzaileak egina da. Jazzaldiaren besarkada du izenburua, eta musikak hiriarekin duen loturan inspiratua dago. Kontxako badian kokatzen da, Igeldotik Urgullera, eta agertoki baten atzealde gisa ageri den jazzaren besarkada irudikatzen du. «Proposamen koloretsua da, Jazzaldian Donostia zuzeneko musikaz beteriko hiri distiratsu bihurtzen duten giroa eta espiritua islatzen dituena», azaldu du Jazzaldiak ohar baten bitartez.
Aktorea, Arte Ederretan lizentziatua eta Arte Dramatikoan diplomatua da Ane Pikaza. Antzerkia eta Arte Eszenikoak espezialitatearekin eta UOCeko Kultur Kudeaketa masterrarekin osatu zituen ikasketak. Uztartu egiten ditu ilustratzaile, aktore eta kultur kudeatzaile lanak. Ilustratzaile gisa egin dituen lanetatik, hauek nabarmentzen dira: Zinegoak, Zinemakumeak eta Durangoko Azokaren kartelak eta Gomutan eta Begiak zerumugan liburuetarako ilustrazioak. Horrez gain, aktore gisa, protagonista izan da Nora filmean, eta Azkuna zentroko Fatxada proiektuan ere parte hartu du.
Orain, La Dramatica Erranteren Yerma eta Altsasu antzezlanetako aktoreen artean dago; Maria Goirizelaiarekin batera sortutako konpainia bat da, eta harekin batera zuzentzen du Erriberriko Antzerki Jaialdia (Nafarroa). |
2022-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/211001/etxe-ttipia-aldaketa-handia.htm | Bizigiro | Etxe ttipia, aldaketa handia | AEBetan asmatu zuten ‘tiny house’ izena, krisiak karrikan utzi jendea atoi gainean etxetxoak eraikitzen hasi zelarik. Gaur egun, Ipar Euskal Herrian, alde nomadak, txikitasunak edo prezioak erakarririk, badira bizileku horren hautua egin dutenak. | Etxe ttipia, aldaketa handia. AEBetan asmatu zuten ‘tiny house’ izena, krisiak karrikan utzi jendea atoi gainean etxetxoak eraikitzen hasi zelarik. Gaur egun, Ipar Euskal Herrian, alde nomadak, txikitasunak edo prezioak erakarririk, badira bizileku horren hautua egin dutenak. | Bada moda fenomenoa, baina bada bizimodua ere; tiny house edo etxetxoetan batez bestean hamabost bat metro koadro badirenez, nahi ala ez, oinarrizkora murriztu behar da dena. Ipar Euskal Herrian ere geroz eta gehiago dira, AEBetako subprime-en krisi ondoko aroan etxeak galdu zituztenek asmatu zuten bizileku mota hautatzen dutenak. Beren etxetxoa eraikitzen ari diren partikularrak, lan horretan laguntza eskaintzen duen artisaua eta etxetxo horien eraikuntzan berezitu den enpresa bat ezagutu ditu Hitza-k.
Atoi homologatu baten gainean zurezko eraikuntza izan ohi da tiny house delakoa, roulotte zaharraren garapena dena, batzuen arabera. Batzuek berena egiten dute, 20.000 euroz azpiko aitzinkontuarekin, besteek osoki eginarazten dute gutxienez 70.000 euro pagatuz. Bizileku nomada izanik, bideko arauak errespetatu behar ditu: 2,5 metro zabal gehienik, 3,5 tonako pisua haboroenik, eta zubi guztien petik pasatu ahal izateko 4,30 metroz azpiko goratasuna.
Bizilekuari lotu arau juridikoak, berriz, ez dira argi. Hutsune juridiko batean dira etxetxo horiek, arau bakarra delarik herriko etxearen baimena eskatzea lur batean plantatzeko. Mathieu Lhuilier zurgina, autoeraikuntzan ari nahi duena laguntzen aritzen da, eta hura ere halako batean bizi da, Irisarrin. “Bizitegi motak badira andana bat munduan, eta Frantziak ezin du dena legeztatu. Ondorioz, amalgamak egiten dira, eta tiny house-ak karabanen saldo berean kokatzen dira. Atoi bat delako, bizitegia delako”, erran du Lhuilierrek.
Oinarrizkoaren neurrian
Zuberoan bi lagun ari dira etxetxo mugikorra eraikitzen, kilometro gutiko distantzian: Sacha Disten Irurin —bertakoa da— eta Laurent Pribat Zalgizen —aloztarra da—. Lehenak emaztearekin erretretarako hautu hori egin du; bigarrenak ez zuen beste aterabiderik ikusten Zuberoan bizileku bat ukaiteko. “Badakit brikolatzen, eta etxe bat erosteko sosa ukan artean edo zerbait handiagoa egin artean, tiny-a zen neurri perfektua”, dio Pribatek. Disten, “ideiaren soiltasunak erakarri” zuen, baita nonahi instalatzeko posibilitateak ere.
Biek ezaugarri komun bat dute: oinarrizkora jo nahia, baita autonomiaren ideia bat ere, Distenek dioenez: “Beti ukan dut zerbait goiti-beheiti autonomoa izateko ideia. Aldiz, geroz eta jende gehiago ikusten dugu tiny-etako bizimodua hautatzen bestelako ibilbide bat eginez, baina autonomia nahi duenak, xerkatu lezake”. Eguzki panelak ezarriko dituzte biek teilatuetan, adibidez. “Ideia da norbere kontsumo maila apalaraztea. Botatzen duguna ere bai. Leku gutiago hartzea; nik ez nuen lurra hunki nahi etxe bat egiteko”, gehitu du Pribatek.
Lhuilierrek pertsona batzuk lagundu ditu beren egoitza fabrikatzen, eta, haren ustez, argi da “gehienak desazkuntza izpirituan” bizi direla. “Gutirekin bizi dira, baina luxuzko gauzak ere izan daitezke. Bada errealitate hori, gauza anitz ukaitearen ahala murrizten baitu, nahi ala ez. Espazio tipi orotan konplikatua da ukaitea 50 pare zapata, hiru bizikleta, lau auto…”.
Oinarrizkoa ez da bortxaz merkearen sinonimo. Disten eta Pribat, bakoitza bere manerako eraikuntzan abiaturik ere, 20.000 eurorekin helduko dira “gehien-gehienik” etxeak egitera. Donaixtin instalatua den Kusku enpresako Etienne Boissier zurginak tiny house horien prezioak aipatzen ditu: 20.000 euro inguru oinarrizko eraikuntza, eta barnekoa oro egitea bezeroaren esku gelditzen da, eta 70.000 euroz goiti bizitzera joateko prest. Haren arabera, “etxe baten erosotasuna” du hamabost metro koadroko zurezko etxetxoak.
Boissier duela bi urte, Angelun formatzaile zelarik, lagun batentzat tiny house bat egiten hasi zen kanpoan, bide bazterrean. Jendeak ikusi, interesa piztu, eta, orain, sei langilez osatua den Kusku enpresa sortu zuten. Badituzte lau eginak, beste bi bidean, eta kabanak ere egiten dituzte. “Egia da auto-eraikuntzan denen esku izan daitekeela egitea, baina denek ez dute horretan denbora pasatu nahi”, zehaztu du. Barneko antolaketak alda
tzen dira etxetxo batetik bestera, baina egitura berdinarekin baliatuak dira metro guztiak: paretarik ez, komuna bereizteko ez bada, eta mezanina bat ohea goratasunean ezartzeko, azpiko partea hobeki baliatzeko gisan.
Karabana edo mobile home deritzenetatik diferentziarik handiena, tiny house bat nagusiki zurez egina dela. Argumentu ekologista agerian uzten du horrek, Lhuilierren ustez: “Zurez egitearekin erran nahi du lehengai lokalak baliatzen ahal direla —zura denetan baita—; beraz, garraio logistika gutiago lehengaiak ekartzeko”. Baina zailtasun bat ere agerian dute eraikuntzan ari direnek, zurak pisu handia izaten baitu, eta 3,5 tonaren muga inposatua baitzaie.
Sacha Disten laborari eta musikariak bere tiny house etxetxoa egiten du
Kanadako zedro gorria baliatu izan dute zurginek, kalitate onekoa izateaz gain arina baita, baina Kusku enpresan aldatu dute baliatzen duten zur mota: “Zedro Gorria izugarri kario zen. AEB eta Kanada arteko gerra ekonomikoaren ondorioz, prezioak lehertu ziren; ondorioz, Bretainian tuia garatzen hasi dira. Ez da hain ederra,
baina berdin arina da”. Disten, berriz, lekuan lekuko zuhaitzetako zurarekin ari da, taulak erre ondotik kanpoan iraun dezaten; horregatik tiny anitz beltzak dira kanpotik. Pribat errekuperazioan atzeman lehengai desberdinekin, eta Lhuilier zur desberdinekin, aldikoan aldi. Isolatzeko, denek lehengai naturalak hobesten dituzte. Burdina bada usu atoian, egitura batzuetan ere, baina plastikorik ez.
Prekarioentzat aterabide
Moda fenomenoak ezagutarazirik, eraikuntza horiei interesatzen hasiak dira zenbait instituzio ere. SOLIHA egitura, Abbe Pierre fundazioa eta langile gazteen bizilekua abiatu ziren gogoeta baten parte izan da Lhuilier: “Hutsune juridikoa badenez, politikariei egokitzen zaie hautuak egitea, eta, hautu oro bezala, asumitu behar da. Ez da beti aise asumitzea, potentzialki herritarren parte bat kontra izan daitekeelako, faktore ezezagunak badirelako halako bizitegietan eta ez dakigulako jendeek zer erreakzio ukanen duten”.
Gogoetak fruituak eman ditu: hamabost tiny house eraikiko dituzte Angelun, Senperen eta San Martiko Harrian (Okzitania) sasoilariak aterpetuko dituzten herrixkak sortzeko. Udan itsasbazterrean eta neguan mendian ezarriko dira. Kanboko Lanteia gune partekatuan aspalditik halako gogoetak badituzte Lhuilierrek eta haren lagunek: “Iñaki Noblia [arkitektoa] eta SOLIHArekin muntatu dugun proiektu hori hastapen bat izan daiteke. Bizitegi sozial gisa, presondegi ondoko gizarteratze prozesu bat izan daiteke, etxebizitzak eraikitzen ikasteko adibidez”. Ttipia ez dutenez handien esku utzi nahi, tiny house horien fabrikazioa enpresa ttipien esku izanen da. Bakoitzak bi egiten ahalko ditu, gehienez. |
2022-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/211002/partekatu-nahi-duten-bidaia.htm | Gizartea | Partekatu nahi duten bidaia | Emma Larretaren, Rosa Marcosen, Pilar Navarroren eta Idoia OrduñÂaren bizipenak eta hitzak dokumental bilakatu ditu Marga Gutierrez zuzendariak: ‘AMA-DAS’ lana egin du, indarkeria sufritu duten emakume elbarrion esperientzien berri emateko. | Partekatu nahi duten bidaia. Emma Larretaren, Rosa Marcosen, Pilar Navarroren eta Idoia OrduñÂaren bizipenak eta hitzak dokumental bilakatu ditu Marga Gutierrez zuzendariak: ‘AMA-DAS’ lana egin du, indarkeria sufritu duten emakume elbarrion esperientzien berri emateko. | Estreinaldiaren aurreko urduritasuna sentitzen dute. Jende anitz dute agurtzeko zain. Zorion mezuak jasotzen ari dira han eta hemen. Eutsi ahal izateko esperantza dute, eta ilusioaren indarraz egiten diote aurre nekeari. Gauza guztien gainetik, desio bat dute: “Ikusi, eta hitz egin ezazue; errealitatea duzue aurrean; egin gogoeta. Jarri gaia erdigunean lagunekin edo familiarekin zaudetenean”. Denen aurrean jarri dira Emma Larreta, Rosa Marcos, Pilar Navarro eta Idoia Orduña. Indarkeria sufritu duten emakume elbarriak dira, eta Marga Gutierrezek AMA-DAS dokumentalean (En Buen Sitio, 2022) jaso ditu haien hitzak eta esperientziak. Film hori estreinatzeko zain, ikus dezatela eskatu diete pantailan ageri diren lau emakumeek herritar guztiei. “Ikusi, eta hitz egin ezazue; errealitatea duzue aurrean”.
Emma Larreta da esaldi horren bidez ikusleen artean gogoeta pizteko grina adierazi duena. Dokumentala egiteko esperientziari buruz, garbi erran du “bidaia zoragarri bat” izan dela. Iruñean estreinatu dute filma, Golem Baiona aretoan, hilaren 10ean, eta zuzendariarekin jendaurrean egin dute bat Larretak eta kameraren aurrean jarri diren bertze hiru emakumeek. Cocemfe elbarritasun fisikoa eta organikoa dutenen elkarteen federazioaren babesa jaso dute laurek. Izan ere, erakunde horrek egindako ahalduntze tailerrek agerian utzitako errealitatea izan da Gutierrezen dokumentalaren abiapuntua.
“Emakumeentzako ahalduntze tailerrak egiten hasi ginen 2015. urtean. Egin aurretik eta gero, inkesta moduko bat betearazi genien parte hartzaileei, eta zur eta lur gelditu ginen jasotako datuekin: ehun emakume aritu ziren tailerretan, eta erdiek azaldu zuten indarkeria sufritu zutela”. adierazi du Cocemfeko Nafarroako kudeatzaile Edurne Jauregik.
Autokritikari eman nahi izan dio tokia Jauregik, bertze deus baino lehen. “Orain arte, ez gara gai izan gertatzen ari zena ikusteko. Trebatu behar izan dugu, gero bertzeak trebatzeko urratsa egiteko”. Formakuntzarekin batera, ikerketaren esparrua landu du Cocemfek, eta lan egin du, gainera, “gertatzen ari zen hori” ikusgarri bilakatzeko. Indarkeria agerian utzi, eta aurre egin ahal izateko.
Bideo bat abiapuntu
2016an, ¿Qué es el para ti el amor? (Zer da maitasuna zuretzat?) sei minutuko bideoa egin zuen Cocemfek, indarkeriaren auziari heldu eta gizartera zabaltzeko asmoz. “Orduan sortu zen lan serioago bat egiteko ideia”, kontatu du Jauregik. Gutierrezek ideia hori jaso, eta AMA-DAS sortu du. Txuri-beltzean filmatutako lan bat da, eta gordinean erakusten du indarkeriaren gaia. Bikotekideen tratu txarrak; bai eta gurasoena ere, zenbaitetan. Gordinean erakusten du elbarritasunak emakumeon egunerokoan duen isla; eta gordinean erakusten du, batez ere, kameraren aurrean jarri diren andreek indarkeria horri guztiari aurre egiteko izan duten gaitasuna.
“Gaur, hemen, eder ikusten nauzue; ez dut bat egiten gizarteak desgaitasunari buruz duen ideiarekin, ez baitut gurpil aulkirik. Horrek ez du erran nahi, ordea, laguntzarik behar ez dudanik”. Rosa Marcosenak dira hitzak. Fibromialgia diagnosi bat du orain, baina urte luzez buruko osasunarekin lotu dute medikuek haren oinazea, eta psikiatrarengana bideratu dute, behin eta berriz. Bere memoriari eragiten dio eritasunak; bere egunerokoari, oro har. “Minak jota ohetik ezin altxa gelditzen naiz tarteka; edo harrikoa egiten hasi, eta platerek eskuetatik ihes egiten didate”, kontatu du.
Diagnosiaren garrantzia nabarmendu du, gisa horretako paperek baino ez baitute ematen sistemak zor dion laguntza jasotzeko aukera. Eta, halere, salatu du zer hobetu badela.
Bat egin du Larretak. “Jendeak uste du emakume elbarria bazara eta, gainera, indarkeria matxistaren biktima, dirua sobran duzula laguntza publikoei esker. Ez da egia. Nik, zorionez, ez dut horrelakorik behar, baina garbi izan dezala jendeak erakundeek hamaika traba jartzen dituztela dagokiguna lortzeko”. Larretak badaki zertaz ari den: 2007an, hogei labankada baino gehiago eman zizkion bikotekide ohiak, eta hilzorian utzi zuen, Donostiako karrika batean.
Eraso horrek eragin dio Larretari egun duen desgaitasuna. Egoera horretara egokitu behar izan du, eta ikasi, batez ere, beldurrik gabe bizitzen. “Biluzi” egin da AMA-DAS dokumentalean, baina ez du damurik. “Kontent” dago parte hartu izanaz. “Une gogorrak izan ditugu, gogorra delako, gehienetan, atzera begiratzea, baina egin behar genuela garbi dut, desgaitasunen bat duten emakumeak erdigunean jartzeko”.
Laguntza jaso
Dokumentala estreinatzeko ordua ailegatzeko zain, “urduri” da Pilar Navarro. Onartu du, halere, “esperientzia polita” izan dela. Batez ere, jasotako laguntza eskertu du: “Cocemfeko jendea zoragarria da, eta anitz babestu naute prozesu osoan”. Elbarritasun organikoa du Navarrok, eta bat egin du Larretak eta Marcosek errandakoarekin; erakunde publikoen konpromisoa eskatu du desgaitasunaren auziari “behar den bezala” heltzeko; Navarro luze mintzatu da, Gutierrezek zuzendutako lanean, bere bizitzako gorabeheren inguruan, baina, hedabideen aurrean, kostatu zaio indarkeriak jotako iraganaz hitz egitea.
Idoia Orduñarentzat ere iraganeko kontu bat da indarkeria matxista. “Hemen nago garbi errateko posible dela aurrera egitea. Aski zela erabaki nuen une batean; laguntza eskatu, eta atzean utzi dut indarkeria”.
Haur baten ama da Orduña. Esklerosi anizkoitza du, eta gurpil aulki bat behar du orain mugitzeko. Erran du “lotsa” ematen diola laguntza eskatzeak, oraindik ere; laguntza hori behar duela onartzeko prozesuan da, laguntza hori jasotzeko eskubidea duela aldarrikatzeko bidean, alegia. “Egungo sisteman, ditugun zailtasunei aurre egiteko laguntza behar dugu, eta erakunde publikoei dagokie laguntza horiek bideratzea”, nabarmendu du.
AMA-DAS dokumentalean bat egin duten lau emakumeek elkarri eman diote behar izan duten laguntza hori; elkarri eman diote babesa, eta elkar lagundu dute kameren aurrean beren bizipenen berri emateko egin duten prozesuan. Sortu duten giroa eskertu du Marga Gutierrez zuzendariak, hain zuzen ere. “Izugarri eskuzabalak izan dira laurak; lan honek erakusten digu desgaitasuna gure egunerokoan dagoela; eta gure egunerokoan daudela, halaber, indarkeria sufritzen duten emakumeak; gure lagunak dira, gure senideak, gure bizilagunak”.
Larretak, Marcosek, Orduñak eta Navarrok, berriz, zuzendariaren “zaintza” eskertu nahi izan dute. Errespetuz egindako dokumental bat dela nabarmendu dute, eta eskertu egin dute Gutierrezen begirada.
Atzo, Ismaliako jaialdian
Cocemfeko kudeatzaile Edurne Jauregik ere nabarmendu du Gutierrezen lanaren emaitza, eta AMA-DAS dokumentalaren bidez desgaitasunen bat duten emakume guztiak erdigunean jarri nahi izan dituztela erantsi du. “Kolektibo bati eman diogu anitzetan ukatu egin zaion ahots hori”, erran du.
Ahots hori Egiptoko Ismaliako zinema jaialdira eramanen du Marga Gutierrezek. “Biziki kontent” da jaialdi horretan parte hartzeko izan duen aukerarekin. Atzo aurkeztu zuen dokumentala hango ikus-entzuleen eta kritikarien aurrean.
Larretaren, Orduñaren, Marcosen eta Navarroren bizitzako bizpahiru urte partekatu ditu zuzendariak; lan horren bidez, ikus-entzule guztiekin partekatu nahi du orain lau emakumeek elkarrekin egindako bidaia. Lau dira Gutierrezen lanak jasotako istorioak; lau horiek bertze anitzen ordezkari bilakatu dira. |
2022-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/211003/autobideetan-motelago-eta-igandean-autorik-ez.htm | Ekonomia | Autobideetan motelago, eta igandean autorik ez | IEA Nazioarteko Energia Agentziak hamar neurri proposatu ditu epe laburrean petrolio ekoizpena gutxitzeko. | Autobideetan motelago, eta igandean autorik ez. IEA Nazioarteko Energia Agentziak hamar neurri proposatu ditu epe laburrean petrolio ekoizpena gutxitzeko. | Zer egin daiteke petrolio kontsumoa gutxitzeko? IEA Nazioarteko Energia Agentziak dekalogo batekin erantzun nahi izan dio galdera horri.
Errusiak Ukraina inbaditu izanak energia krisi bat sortu duela eta, IEAk uste du eguneroko bizitzari lotutako ekintza nahiko xume batzuekin petrolioaren kontsumoan «murrizketa nabarmenak» lor daitezkeela, eta, horrela, eragotzi eskasia zabaltzea eta upelaren prezioa neurrigabe haztea. «Ahalegin horiek gutxitu egingo lituzkete mundu osoan kontsumitzaileak jasaten ari diren prezio mingarriak. Kalte ekonomikoa arinduko litzateke, hidrokarburoen diru sarrerak murriztuko litzaizkioke Errusiari, eta bide jasangarriago batean lagunduko luke».
Osorik betez gero, IEAk kalkulatu du lau hilabeteko epean egunean 2,7 milioi upel gutxiago beharko liratekeela, gutxi gorabehera Txinako auto guztiek egunean kontsumitzen duten petrolioa. Aurrezkia are handiagoa izango litzateke gorabidean dauden herrialdeetan ezarriko balitz, baina, printzipioz, IEAk bere bazkide diren lurraldeetan ezarrita egin ditu kalkuluak, hau da, herrialde industrializatuenetan. Horiek gastatzen dute petrolioaren ia erdia.
Honako hauek dira proposamenak:
1. Autobideetan abiadura mugak gutxienez hamar kilometro orduko gutxitzea. Neurri horrekin 290.000 upel aurrez daitezke autoetan, eta beste 140.000 kamioietan.
2. Etxetik lan egitea astean hiru egunez. Astean egun bat etxetik lan egiteak 170.000 upel aurreztuko lituzke; hiru egunez lantokira ez joateak, 500.000 upel.
3. Igandetan hirietan autorik ez ibiltzea. Hilean egun batean autorik ez izateak 95.000 upel aurreztuko lituzke; lau igandez egitea, 380.000 upel.
4. Garraio publikoa merkatzea. Horrekin batera, oinez ibiltzea eta bizikletaz ibiltzea erraztu eta bultzatu beharko lirateke. Aurrezkia: 330.000 upel egunean.
5. Hiri handietan autoek matrikularen arabera zirkulatzea. Egun batzuetan matrikula bikoitiak dituztenak baimenduko lirateke, eta bakoitia dutenak hurrengoan. 210.000 upel aurrez ditzake neurri horrek, IEAren arabera.
6. Autoa gehiago partekatzea. Batez beste, Europan eta beste lurralde industrializatuetan 1,5 bidaiari doaz autoko. Bidaien hamarren batean autoak %50 beteago egonez gero, eta autoak modu eraginkorrago batean gidatuz gero, 470.000 upel aurrez daitezke.
7. Kamioietan eta furgonetetan gidatze eraginkorragoa bultzatzea. Mantentze lan egokiarekin, pneumatikoen presioa hobetu kontrolatuz eta erregai gutxiago gastatzeko teknikak irakatsiz eta erabiliz, 320.000 upeleko aurrezkia egin daitekeela dio IEAk.
8. Trenek hegazkinak ordezkatzea. Hirien arteko bidaia ez oso luzeetan (mila kilometrotik beherakoak), IEAk uste du abiadura handiko trenak alternatiba egokia direla hegaldi laburrak ordezkatzeko. Gaueko trenak ere hobeto erabilita, hegaldien %2 ordezka ditzakete, eta 40.000 upel aurreztu.
9. Negozio bidaiak mugatzea. Bilerak egiteko beste aukera batzuk baliatuz gero, 260.000 upel ez kontsumitzea ekar dezake.
10. Auto elektrikoak eta eraginkorrak sustatzea. Handitzen ari da auto elektrikoen eta hibridoen salmenta, Europan batez ere. Hurrengo hilabeteetan espero diren salmentekin 100.000 upel aurrez daitezke egunean datozen lau hilabeteetan. Laguntza publikoak handituz gero, aurrezkia handi daiteke. |
2022-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/211004/argazkilari-ofizioa-desagertzear-dago-ez-da-uste-bat-nabaritzen-dut.htm | Kultura | «Argazkilari ofizioa desagertzear dago: ez da uste bat; nabaritzen dut» | Euskal Herriko mendiak eta kultura izan ditu jopuntuan Yanizek berrogei urtez. Digitalizazioa bete-betean ezagutu du, eta nabaritu du nola egin duten okerrera freelanceen baldintzek. | «Argazkilari ofizioa desagertzear dago: ez da uste bat; nabaritzen dut». Euskal Herriko mendiak eta kultura izan ditu jopuntuan Yanizek berrogei urtez. Digitalizazioa bete-betean ezagutu du, eta nabaritu du nola egin duten okerrera freelanceen baldintzek. | Liburuz betetako kutxa mordoa, milaka argazki miniaturazkoren artxibo fisikoa, eta, horiekin batera, baita ordenagailuak ere, eta gordailu digitalak. Baliabide berrietara egokitu, lehengoak ahaztu gabe: lan egiteko modu horren isla da Santiago Yaniz Aramendia argazkilari eta kazetariaren estudioa (Bilbo, 1957). Analogikoki zein digitalki, berrogei urteko ibilbidea egina du jada.
Nola sortu zitzaizun argazkilaritzarekiko interesa?
Klaretarrekin ikasi nuen, eta, sasoi hartan, Batxilergoan, baneukan eskulanekin lotutako ikasgai bat. Maisua apaiz bat zen, eta martxan jarri zuen argazkilaritzako laborategi bat. Lagunekin mendira joaten nintzenean, gustura egiten nituen argazkiak, baina beste barik. Ikasteko sartu, eta harrituta geratu nintzen; magia itzela aurkitu nuen.
Profesionalki bide horri jarraitu diozu, ezta? Mendiko argazkilaritza asko jorratu duzu.
Beti ibili naiz mendian, eta orain ezin dut mendian pentsatu argazkilaritzan pentsatu gabe. Mendiagatik hasi nintzen argazkilaritzan, eta orain dena dago lotuta niretzat. Ez ditut mendiko irudiak bakarrik ateratzen, baina, printzipioz, ezin naiz mendira joan eta argazkirik ez atera.
Oro har, Euskal Herriko bazterretan jarri izan duzu arreta.
Bai. Hasieran, nire lehenengo lan profesionalak argitaletxe batekin egin nituen: Etor-ekin; Euskal Herriko kulturarekin lotura zuen. Interesatu zaizkit nire inguruko kulturak, jaiak, edozein gauza. Askotan esaten dut: nik, Burgostik [Espainia] behera, ezer ez [barreak]. Euskal Herrian eta Pirinio osoan mugitu naiz, bai motibazioagatik, bai lanagatik.
Argazkiak ateratzeko modua asko aldatzen da mendikoak izan edo jaietakoak izan?
Naturan, begiratu behar dira argia, momentuak… Jaietan, edo jendearekin egiten den argazkilaritzan, oro har, jendearen mugimendua begiratu behar da. Jendearekin eta lekuekin egiten den harremana ezberdina da. Baina nik modu antzekoan egiten ditut argazki guztiak: komunikatzen dut, eta lotura lortzen dut lekuarekin, jendearekin… Pilo bat begiratu eta sentitu: horrekin, argazkiak naturalki etortzen dira.
Kazetaritza ere ikasi zenuen. Nola uztartu dituzu bi lanak?
Kazetaritza ikasi nuen argazkilaritza aplikatzeko moduak topatzeko. Askotan, bi lanak batera egin izan ditut, testuak eta irudiak. Pila bat lagundu dit, bai praktikan, enkarguak lortzeko, baita nire begirada zabaltzeko ere; biak batera egitea inportantea da. Kazetari batekin joan naizenean, ni argazkiak egiten eta hura testuak idazten, elkarren begiradak osatu ditugu.
Adibidez, 1997an, Everest mendiko espedizio batean parte hartu zenuen, eta irudiak eta testuak egin zenituen.
Hori apustu berezi bat izan zen. Deia egunkarian mendiko informazioa egiten nuen; ia hogei urtez egin dut. Zuzendariak galdetu zidan ea Everestera joango nintzen, eta erantzun nion baietz, hurrengo egunean bertan, eta testuak eta argazkiak bidaliko nituela handik. Apustu inportantea izan zen, [Iberiar] penintsulan inork ez zuelako bidalia irudi bat espedizio batetik. Pila bat kostatu zitzaigun, baina lortu genuen.
Nolakoa izan zen handik lan egitea?
Talde txiki bat ginen. Nik, kazetari moduan, egia esan behar nuen. Telefonoa genuenez, jendeak etxekoekin hitz egiten zuen, eta kontatzen zieten egunkarian agertu zirela. Eta haiek niri: «Ei, Santi, esan didate ez dakit zer idatzi duzula periodikoan nitaz». Konpromiso itzela nuen. Nire lan egiteko modua beti izan da horrelakoa: egia kontatzea eta nire ikuspuntua ematea.
Eta baliabideei dagokienez?
Gogorra izan zen: egunero kronika txiki bat egin behar zen, oso modu prekarioan. Dena bikoiztuta eroan genuen, eta eskerrak: ordenagailuetako bat lehenengo astean hondatu zen. Sasoi hartan, 250 kilobyteko argazki bat telefonoz bidaltzeko hamabi minutu behar ziren; ez megabyteak, kilobyteak. Eta, askotan, argazki erdia heltzen zen, eta beste erdia, ez. Baina esperientzia izugarria izan zen.
Zure lan egiteko moduan mugarria izan zen?
Ni beti aurretik ibili naiz: inork ez zuenean faxik, nik bat nuen etxean. Estatu Batuetatik ekarri nuen maletan, ezkutuan. Espedizioa garrantzitsua izan zen garai hartan, baina, gero, ez hainbeste.
2001ean, ETBko Euskal Herria lau haizetara saioa helikopteroz grabatzen zenbiltzatenean, istripua izan zenuten: lau lagunetatik zu baino ez zinen bizirik irten. Gertaera horrek lanarekiko ikuspuntua aldatu zizun?
Bizimodua aldatu dit, baina lana ez. Jabetu nintzen bat-batean bizitzak ihes egiten duela. Esan nion neure buruari: «Hemendik aurrera ez dut korrika egingo». Beti gozatu behar da, eta balioa eman behar zaio edozein momenturi; momentu honek izan behar du polita, inportantea, baliozkoa, ez datorren hilabetean egingo dudanak. Uste dut lortzen dudala, nahiz eta bizimoduak korrika eramaten gaituen. Lanean, hortik aurrera, enkarguak sobran izan nituen, baina aukeratu egiten nituen: batzuei ezetz esan, eta gustura egingo nituenak onartzen nituen.
Aurretik ez zenuen ezetz esateko joera hori?
Ez hainbeste. Uste nuen zenbat eta lan gehiago eduki hobe zela. Baina gero konturatu nintzen: ni bizirik atera nintzen, baina beste hirurak ez, eta haiek adina aukera nuen bizirik ez ateratzeko.
Istripua gertatu eta gero, egin duzu lanik helikopteroz?
Euskal Herria lau haizetara programa eten egin zen urtebetez. Gero berreskuratu zuten, eta esan zidaten ea igoko nintzen helikopterora. Saiatu nintzen: pasatu nuen ordu laurden gogor bat oso, denak niri begira, baina gero pozik ibili nintzen.
Freelancea izan zara beti.
Aukerak izan ditut kontratu bat edukitzeko. Baina, finko egiten baninduten, kaiola batean sartuko ninduketen. Gogorra da nire bizitza. Beti egon izan naiz krisialdian: batzuetan diru asko irabazi dut; beste batzuetan, gutxi. Aldizkari asko itxi dituzte, zabaldu dituzte beste batzuk…Ikasten baduzu horrela bizitzen, ezjakintasun hori oso positiboa da sorkuntzarako.
Hala ere, badirudi azken urteetan freelanceen baldintzek okerrera egin dutela. Zuk igarri duzu aldaketa hori?
Bai, askoz zailagoa da. Argazkilari ofizioa desagertzear dago: ez da uste bat; nabaritzen dut.
Zertan, adibidez?
Nik enkargu pila eduki izan ditut. Adibidez, museo askorekin egin izan ditut lanak urtero, funtsetarako argazkiak, eta abar. Museoetakoek jada ez dute lanik eskatzen; teknikariek egiten dituzte argazkiak. Esan izan didate: «Nagusiak esan digu erosteko argazki kamera bat eta guk ateratzeko irudiak». Prentsarako lanetan, kazetariek telefonoarekin egiten dituzte argazkiak, eta edozerk balio du. Nik idatzi egiten dut, argazkiak egiten ditut, artxibo itzela dut; orain dela sei urtetik nabil droneekin lanean, bideoak ere egiten ditut, eta, hala ere, bizitzea askoz zailagoa da orain. Nire liburuak egiten ditut; editore bihurtu naiz. Zergatik? Ikasi dudalako kudeatzen duenak ateratzen duela dirua, bereziki. Ikasi dut inprentako lana, papera nola maneiatzen den… Ofizioa zabaldu egiten da. Niretzat, esperientzia berriak beti dira aberatsak.
Prekarizazioak bultzatu zaitu ikasi behar izatera?
Beti egon naiz ikasten. Noski, digitalizazioa aldaketa oso handia izan da. Milioi erdi bat diapositiba dut artxiboetan, dagoeneko ez dutenak ezertarako balio; bueno, nik oraindik erabiltzen ditut… Eta hasieran inork ez zuen gura irudi digital bat. Arazo handiak izan nituen editoreekin, inork ez zekielako prozesua nola amaitu ondo. Denok ikasten genuen: inprentakoek, maketaziokoek… Kamera digitalarekin eta analogikoarekin joaten nintzen argazkiak egitera. Bi aldeetan egon garenontzat, oreka egiten, oso prozesu konplikatua izan da.
Ematen du hasieran geldoagoa izan zela prozesu hori, baina bat-batean azkartu egin zela.
Egia da. Eta abantailak baditu, baina desabantailak ere bai.
Adibidez?
Nik ordu berak eman izan ditut landa lanean eta artxiboko lanean. Eta orain berdin gertatzen da: irudi bat amaitzeko, ordenagailuan landu behar da. Gustuko lana da, baina baita astuna ere, eta nik argazkiak egin nahi ditut.
Lehen, artisau lana zen gehiago?
Diapositibetan etiketak jartzen dira, eta, hori egiteko, orduak eta orduak behar dira. Bazoaz lan bat egitera, etortzen zara hamar-hamabost argazki filmekin, bidaltzen dituzu laborategira, kutxatxoetan ematen dizkizute, eta hasten zara identifikatzaileak jartzen, ordenatzen… Lan izugarria da; argien mahaia, tortura bat. Lan egiteko beste modu bat da. Orain, ordenagailuan egiten dugu lana.
Etengabe ari zara egokitzen teknologia berrietara?
Orain bideoa egiten sakontzen nabil. Ikusi dudalako dibertigarria eta interesgarria dela, eta enkarguak ateratzeko hobea dela, gehiago eskatzen dituztelako mugimenduak dituzten irudiak estatikoak baino. Oraingo kazetaritzak multimedia izan behar du, hala eskatzen dutelako.
Eta zuri zer eman dizute teknologia berriek?
Beste begirada bat izateko laguntza. Adibidez, droneak. Helikopteroz ibiltzeko, dirutza behar da; droneekin, gutxiago. Baina ez da gauza bera drone bat edukitzea eta harekin begiratzea. Argazkilariaren lana ez da dronea maneiatzea, baizik eta beste ikuspuntu batetik begiratzea. Horretan bai laguntzen dutela teknologiek. |
2022-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/211005/besteen-esku-nahiago.htm | Ekonomia | Besteen esku nahiago? | Energiaren eta lehengaien mendekotasunak dakarren ahulezia bistaratu du Ukrainako gerrak. Alabaina, beste arlo batzuetan ere antzekoa da egoera, nahiz eta badauden tokian tokiko burujabetza sustatzeko egitasmoak ere. | Besteen esku nahiago?. Energiaren eta lehengaien mendekotasunak dakarren ahulezia bistaratu du Ukrainako gerrak. Alabaina, beste arlo batzuetan ere antzekoa da egoera, nahiz eta badauden tokian tokiko burujabetza sustatzeko egitasmoak ere. | Ukrainako gerrak agerian utzi du energiaren, hornigaien eta lehengaien arloetan atzerriko herrialdeekiko mendekotasuna dagoela. Ukrainako eta Errusiako inportazioak dira oraingoan, baina izan dira bestelako adibide gehiago ere duela gutxi: esate baterako, mikrotxipen eskasiak hainbat industria sektoretan eragindako etenak, edo, iaz, Suezko kanala blokeatu zuen kargaontziak sortutako anabasa.
Energia eta lehengaiak bezala, herritarren bizitzetan funtsezko bihurtu dira beste zenbait produktu eta zerbitzu ere. Zer gertatuko litzateke, adibide baterako, egunen batean AEBetako teknologia multinazionalek Gipuzkoan ematen dituzten zerbitzuak etetea erabakiko balute? Edo eurotan ordaintzeko arazoak sortuko balira?
Bestelako mendekotasun batzuei, horiek eragiten dituzten arazoei eta burujabetza sustatzeko asmoz tokian-tokian sortzen ari diren alternatiba batzuei buruz hitz egin dute Jokin Castaños Goiener kooperatibako kideak, Alex Lopez Ekhilur kooperatibako kideak eta Joseba Makazaga EHUko irakasle eta UEUko kideak.
Joko arauak aldatuta, energia garesti
Herritar asko erabat harrituta geratu dira egunotan argindarraren edo gasaren faktura iritsi zaienean: aparteko kontsumorik egin ez arren, bikoiztu edo hirukoiztu egin zaie ordaindu beharrekoa —eta Ukrainako gerra hasi aurrekoak dira orain iristen ari diren fakturak—. “Merkatua erabat desitxuratuta dago”, esan du Jokin Castaños Goiener kooperatibako kideak. Bi arrazoi aipatu ditu: batetik, Ukrainako “aitzakia”, datozen hilabeteetan ere prezioetan egonkortasun falta eragin dezakeena. Bestetik, eta nagusiki, iazko ekainean Espainiako Estatuko argindarraren handizkako merkatuko joko arauak aldatu izana.
Hain zuzen ere, aldaketa horren ondorioz, megawatt-orduaren gehienezko prezioaren sabaia mugitu egin zuten: 180,6 eurotik 3.000 eurora. Merkatu marjinalista denez, azken ekoizleak jartzen du prezioa. Energia nuklearra beti martxan egoten da, baina eguzki, ur eta haize energia naturaren mende daude. Horrek eragina du ekoizpenean, iturri horien bidez lortutako argindarra nahikoa ez bada —merkeenak horiek dira—, gas natural bidezko ekoizpenera jo behar izaten delako. “Ez du zentzurik, baina eguneko prezioa azkenak jartzen du, eta normalean gasa izaten da azkena. Orduan, ekoizle handiek jartzen dute prezioa, eta 180 euroko sabaia kendu zutenez…”.
Askok eskatzen dute gasa argindarraren prezioaren kalkulutik bereizteko, berez, prezioa merkatzea ekarriko bailuke horrek. “Orain gasa erre duen ekoizle horrek zenbatean zeukan erosita? 50-100 euroan? Instalazioak, bidesariak, langileak… ordaindu behar dira, baina horrek ez du esan nahi 700era igotzeko eskubide morala duzunik, baina merkatuak uzten dizunez…”.
Energiaren kontrola berreskuratzeko eta haren garrantziaz jabetzeko sortu zuten Goiener, 2012an. Burujabetza energetikoa dute helburu, baina egun ez dute bazkide guztien beharrak asetzeko adina ekoizten. Horregatik, merkatu elektrikoan erosten dute energia berriztagarria.”Gurekin edo beste merkaturatzaile batekin egon, prezioa denontzat dago garesti, baina ikusten dugu gure eredua iritsi zaiola gizarteari”. Azken egunotan, esaterako, jende asko joan zaie bazkide egiteko interesarekin.
Energia burujabetzarako bidean, besteak beste, ekoizle txikiengana jo, eta horiekin zuzeneko erosketa adosteko ahaleginetan ari da kooperatiba. Horrez gain, udalerrietan energia berriztagarrien komunitateak ari da bultzatzen. “Kontsumoan, eraginkorrak izan behar dugu, eta, ahal dela, gure energia guk ekoitzi”.
Nabarmendu du energia eredua eraldatzeko sortu zirela, baina eraldaketa sozialean ere jarri nahi dutela “alea”. Energia komunitateen adibideari heldu dio, eta azaldu du energiaren gaineko kontrola izateko, komunitate horiek tresna bat izan behar dutela, “herritik eta herriarentzat”; horregatik, ezinbestekotzat jotzen dute komunitatearen partaidetza izatea, proiektua norbere sentitzeko. “Zerbitzu kooperatiba bat direnez, guretzat logikoena da kooperatiba izatea, behetik gorako ereduarekin. Hor ere, adibidez, ez du zentzurik Araban eguzki panelen parke bat sortu eta Bergaran kontsumitzeak”.
Energia berriztagarrietara mugatzen da Goiener. Bruselak energia berdetzat izendatu du energia nuklearra ere, eta, energia hornidurak arriskuan ikusita, azken asteotan indarra hartu dute mota horretako energiaren aldeko hotsek ere. “Egungo eskaerari erantzuteko ahalmenik ez dute energia berriztagarriek, hori egia da. Berandu gatoz, eta horretaz baliatzen dira esateko energia nuklearra dela irtenbidea”. Goienerren ez dira horren aldekoak: “Ez da garbia, eta oso- oso arriskutsua da”.
Dirua nori eman erabakitzeko aukera
Garraiolari errusiar batzuei gertatutakoa kontatu du Alex Lopez Ekhilur kooperatibako kideak. Ukrainako gerraren harira, Visa konpainiak erabaki du Errusiako kontuetara lotuta dauden txartel guztiak blokeatzea. Europan zebiltzan garraiolari horietako batzuk, dirua izan arren ordainketa sistema blokeatu zitzaienez, ordaindu beharrekoa ordaindu ezinda geratu ziren. “Edonoiz bestelako interesengatik Visa txartelak kenduz gero, tokiko ekonomian ere ez ditugu ordainketa alternatiba asko, eta daudenak ere enpresa pribatuen esku egoten dira normalean”.
Ordainketa sistema propioa sortu du Ekhilurrek, eta, Gipuzkoan, Hernanin dago martxan. “Guztiz legala da, eta planteatzen dugu sare hori gure kontrolpean jarri eta guk erabakitako arauen bidez funtzionatzea; beste era batera esanda, ordainketa sistema kontrolatuz, hor barruan ibiliko den dirua kontrolatzea”. Ekhiak esaten zaie Ekhilur sarean dabiltzan euroei, beste ordainketa sistemetatik bereizteko. “Arauak herritarren esku daude, eta noizbait ordainketa sistemak beste era batera funtzionatu behar duela erabakitzen bada, hala egingo da”.
Kontrol horri esker, adibidez, Lopezek azaldu du zein partaide onartu eta zein ez erabaki dezaketela. Herritarrei ez ezik, merkatari txikiei, autonomoei, eta enpresa ertain eta txikiei bakarrik utziko diete sartzen Ekhilurren. “Horrekin lortzen duguna da tokiko ekonomiaren zati bat babestea merkatari, autonomo eta herritarrentzat, zirkuitu ekonomiko propioa indartzea”.
Baditu beste helburu batzuk ere egitasmoak; besteak beste, herritarren eta merkatarien arteko harremanak estutzea eta komunitatea indartzea. “Errusian bertan ikusi da: dirua baldin baduzu, seguru zaudela uste duzu, baina diru hori blokeatzen badizute…”. Orain, Hego Euskal Herriko beste herri batzuetara zabaltzea dute helburu Ekhilurren. “Lehia eremu batetik, lankidetza eremu batera joan nahi dugu”.
Datuak emateak eragiten ez duelakoan
“Energia, kanpotik ekartzen dugu; industriako lehengaiak, kanpotik; elikagaiak bertan baditugu, baina horietako asko ere kanpotik datoz… Lepotik gorakoa bakarrik geratzen zaigu, eta txapela jartzeko bakarrik erabili behar badugu, gaizki goaz”, esan du Joseba Makazaga EHUko Informatika Fakultateko irakasle eta UEU kideak. Uste du gaitasun teknologikoa, berez, badagoela hemen; baina nabarmendu du gaitasuna edukitzea ez dela aski. “Hori garatzeko jarri beharreko dirua jartzeko prest gaude?”. Argi du erantzuna: “Orain agintean daudenek teknologiaren burujabetzaren inguruan ez dute ezertxo ere egiten”.
“Arriskutsuak” iruditzen zaizkio azken aldian hartu dituzten erabaki asko. “Ikusten dugu zer ari den gertatzen energiarekin, eta hori ere aurretik hartutako erabaki batzuen ondorio da”. Hezkuntzaren arloan ikusten dituen hamaika adibide aipatu ditu; esate baterako, eskolek Windows erabiltzeagatik urtero dirutza ordaintzea, edo ikasle guztiei gmail kontuak egitea. “Jaurlaritzaren mendeko eskola publikoak ari dira umeen datuak ematen Googleri. Eta hori eztabaidan jartzen baduzu, paranoiko hutsa zarela esaten dizute”.
Badaki hasieran kostu eta lan handiagoa eska dezakeela teknologian inbertitzeak. “Baina luzera begira, lanpostuak sortzen dira, enpresek hemen ordaintzen dituzte zergak… Googlek ez du hemengo ezer finantzatzen”. Inguruan gertatu zitzaion beste kasu bat ere kontatu du Makazagak. “Asko haserretu ninduen, adibidez, Jaurlaritzak itzultzaile automatikoa egitea kanpoko enpresa bati agindu izanak. Donostian bertan ditugu Ixa taldekoak, EHUko informatika fakultatean, eta munduan erreferenteak dira arlo horretan. Eta kanpokoei esan behar diegu egiteko? Kontratu hori emanez gero, akaso lauzpabost ikertzaile gehiago izango zituzten”.
Uste du norberak ere hausnartu behar duela gaiaren inguruan. Telefonoan kokalekua aktibatua izatea izan daiteke adibide sinple bat: “‘Berdin zait, ez dit eragiten’ pentsatzen dugu. Baina denda batetik atera, eta mezua iristen zaigu galdetuz zer moduzko zerbitzua eman diguten. Eta guk erantzun. Mendeko ari gara bihurtzen, eta geuk erabakita”.
Makazagak gogoratu du software askearekin egin ezin diren gauza gutxi daudela gaur egun, eta atzerriko multinazionalen mendekoak ez diren zerbitzuak ere ugari direla. “PuntuEUS fundazioak badu ni.eus posta zerbitzua. Katalunian, hezkuntza arloan, software irekian oinarritutako aplikazioekin aritzen dira. Guk nahiago dugu ingelesez etorriko diren makina batzuk erostea?”.
Egunen batean enpresa handi horiek dirua behar badute zer gertatuko litzatekeen pentsatzea galdegin du Makazagak, edo haiei zergak ordaintzeko eskatuz gero zer gertatuko litzatekeen hausnartzea. “Guri buruz dena dakite, eta horrek egundoko boterea ematen die. Eta hori jakinda ere, tokian tokiko garapena bultzatu beharrean, haiei eman behar diegu boterea?”. |
2022-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/211006/gure-mugetan-ere-hiltzen-da-jendea.htm | Gizartea | «Gure mugetan ere hiltzen da jendea» | Aurten, 25. urteurrena du Arrazakeriaren eta Xenofobiaren Aurkako Martxak; Irun eta Hendaia arteko migrazio politikak salatuko dituzte, gaur, Pasaia eta Donostia artean. Migratzaile bat desagertu berri da Bidasoan. | «Gure mugetan ere hiltzen da jendea». Aurten, 25. urteurrena du Arrazakeriaren eta Xenofobiaren Aurkako Martxak; Irun eta Hendaia arteko migrazio politikak salatuko dituzte, gaur, Pasaia eta Donostia artean. Migratzaile bat desagertu berri da Bidasoan. | Martxoaren 21a Arrazakeriaren eta Xenofobiaren Aurkako Nazioarteko Eguna da, eta, egun hori gertu dagoen aldiro, Gipuzkoako herritarrak Pasaia eta Donostia artean elkartu ohi dira Arrazakeriaren eta Xenofobiaren Aurkako Martxa egiteko. Gaur aterako dira kalera. Gipuzkoako Medicus Mundi, SOS Arrazakeria eta GKEen Koordinakundearen eskutik, Irun eta Hendaia (Lapurdi) artean Poliziak egiten dituen kontrolak salatuko dituzte. Imanol Legarda (Donostia, 1989) da SOS Arrazakeriako komunikazio arduraduna.
Gaur 25. aldiz egingo duzue Arrazakeriaren eta Xenofobiaren Aurkako Martxa. Aurtengoa zertan datza?
Urtero antolatzen dugu Pasa martxa. Batzuetan, orokorra izaten da, eta, beste batzuetan, arazo jakin baten aurkakoa. Aurten, Irun eta Hendaia arteko mugan egiten dituzten kontroletan jarri dugu arreta. Gure ustez, erakundeen arrazakeriaren adibide argia da hori: ni, euskalduna eta zuria izanda, Hendaiara banoa, ziurrenik inork ez nau geldituko. Aldiz, hainbat pertsonari kontrol selektiboak egiten dizkiete Irun eta Hendaia artean; ausazkoak berez, baina ez dira halakoak izaten.
Aurten, beraz, Poliziaren kontrol horiek salatu nahi dituzue…
Bai. Uste dut denok ikusten dugula arrazakeria gizartearen parte dela, baina ez dakit konturatzen garen zenbateraino dagoen txertatuta erakundeetan, eta erakundeen arrazismoak zelako mina ematen duen. Ikusarazi nahi genuen guregandik oso gertu pertsona batek bizia galtzen duenean, orduan ematen digula atentzioa, baina eguneroko arazoa dela muga horretan dagoena. Aurrerapausoak ematen ari direla dirudi, baina hor dago arazoa.
Azken egunotan, gainera, pertsona bat desagertu da muga gurutzatzen ari zela.
Zubitik normal pasatu ezin zelako desagertu da, beste bide batzuk aurkitu behar izaten dituztelako. Egia da aurtengo martxa ez dela heriotzetan zentratzen, baina denok dakigu hor pertsonak hiltzen direla. Askotan inpresioa dugu Europako Batasuneko kanpoko mugak argiago ikusten ditugula, baina ez dauzkagula hain presente geuregandik hurbilago daudenak, Europako Batasunaren barruan daudenak. Gure mugetan ere hiltzen da jendea.
Irun eta Hendaia arteko mugan dago kokatuta aurtengo kanpaina, baina ohiko ibilbidea izango du martxak. Zergatik?
Donostiako Usandizagako institutuko ikasleek diseinatu dute kanpaina. Hasieran pentsatu genuen Irunen egin genezakeela martxa, baina azkenean erabaki genuen Pasaia eta Donostia artean egitea, ohiko tokian; beste batzuetan ere ibilbidea aldatu izan dugunean ez dugu jaso izan hain erantzun onik. Gainera, Pasaiak historikoki badu esanahi sinboliko bat; izan ere, 1995ean egin zuten martxa lehen aldiz, bertara iritsi zen itsasontzi bateko polizoiei babesa adierazteko.
Herenegun egin zenuten aurkezpena, Irun eta Hendaia artean, ekintza sinboliko batekin.
Argazki batzuk atera genituen, bai, obretako zintekin, handik pasatzea debekatuta dagoela adierazteko. Horrekin salatu nahi genuen horixe gertatzen zaiela migratzaile askori, nahiz eta guri ez gertatu halakorik.
Erakundeekin baduzue lankidetzarik migrazio politikei dagokienez?
Elkarte mordoa bildu gara martxa honetan, baina SOS Arrazakeriaren izenean esan dezaket politikan eragitea dela gure helburua. Batzuetan errazagoa izaten da hori, eta proiektu askotan erakundeen babesa izaten dugu, udal, probintzia zein erkidego mailan. Baina arazo handiagoak izaten ditugu legeak aldatzeko orduan, eskuduntza kontuak sartzen direlako tartean, esaterako; kasu hau da horren adibide argia, bi erakundek baitauzkate eskuduntzak Irun eta Hendaia arteko mugan [Frantziak eta Espainiak].
Zer-nolako erantzuna izan ohi duzue?
Nahiko ondo erantzuten du jendeak. Zenbaitek urtero gogoratzen dute ekintza hau, eta guk ez dugu ezer egin behar izaten eurak konbentzitzeko. Komunikazio aldetik, erdi konbentzituta joaten diren horiei azken bultzada ematea izaten da gure lana. Egia da gertakariren bat izan denean jendea gehiago animatzen dela: kasu honetan, Irunen desagertu den migratzailearekin, jendeak presenteago izango du arazoa. |
2022-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/211007/ane-negeruela-izango-da-nogen-musika-taldeko-abeslaria.htm | Kultura | Ane Negeruela izango da Nogen musika taldeko abeslaria | Eider Saezen lekua hartuko du abeslariak. Aurrez ere aritua da taldean. | Ane Negeruela izango da Nogen musika taldeko abeslaria. Eider Saezen lekua hartuko du abeslariak. Aurrez ere aritua da taldean. | «Gure bihotzak soportatu dezaken emozio, ilusio eta zoriontasun guztiarekin kontatzen dizuegu hemendik aurrera Ane izango dela gurekin, behin izan genuen bezala, mobida guzti honi forma eta zentzua ematen. Ez daukagu hitzik». Sareetan zabaldutako mezu horrekin jakinarazi du Nogen musika taldeak Ane Negeruela izango dela abeslari berria.
Eider Saezen lekua hartuko du Negeruelak. Saezek iazko urtearen amaieran iragarri zuen taldea utziko zuela. Ia lau urte eman zituen taldean abeslari lazkaotarrak, baina uztea erabaki zuen, bere lekua jadanik taldean ez dagoela iritzita.
«Ezer ez da atzean uzten guztiz eta, hortaz, Nogenen hasiera berri baten atarian gaudela esateak edota ziklo ezberdin baten aurrean gaudela esateak errazegia dirudi», azaldu du taldeak hedabideetara zabaldu duen oharrean. «Inoiz ixten ez den zirkuluaren arkua marrazten ari garela sentitzen dugu».
Aurrez Nogenen aritutakoa da Negeruela. Hasierako urteetan aritu zen zehazki, 2016 eta 2018 urteen artean, abeslari orduan ere. «Bidaia honetan aurrera egiteko, Lys eta Liv Til Dodenen gurekin bidea hasi zuen Ane aurkitu eta berriro elkarrekin musika egiteko zortea dugu». Hori dela eta, bidean aurrera egin arren, hastapenetara itzuli eta elkartu ziren lekuetara itzultzeko aukera izan dutela nabarmendu du taldeak.
Etapa berria hasteko, kantu batzuk zuzenean eta formatu akustikoan grabatu ditu taldeak, eta bideo bidez argitaratuko ditu datozen egunetan. Lehenengoa, Keari kantua, Donostiako Ponsol dendan grabatu dute. |
2022-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/211008/autoritatearen-krisia-daukagu-errespetuarena-mugena.htm | Gizartea | «Autoritatearen krisia daukagu, errespetuarena, mugena…» | COVID-19arekin depresio eta antsietate sintomak hirukoiztu egin direla jakinarazi du Alonsok, eta ez du zalantzarik izan: «Denok joan beharko genuke noizbait psikologoarengana» | «Autoritatearen krisia daukagu, errespetuarena, mugena…». COVID-19arekin depresio eta antsietate sintomak hirukoiztu egin direla jakinarazi du Alonsok, eta ez du zalantzarik izan: «Denok joan beharko genuke noizbait psikologoarengana» | Aurrez aurreko jardunean lasaitasuna helarazten dute Juan Carlos Alonsoren (Errenteria, 1959) hitzek, eta, hain zuzen ere, errenteriarrak horixe aldarrikatu du «gaixorik» dagoen egungo gizartean. Hogei urte daramatza jada Donostian, Gros auzoan, bere bulegoan lanean, baina Peñaflorida institutuan ere aritzen da gazteen beharrei erantzuten.
Psikologoa al da buru arazorik ez daukan gizaki bakarra?
[Barrez] Nik uste dut psikologook ere, zorionez, gizakiak garen neurrian, gure arazoak ere baditugula. Sentimenduak, gatazkak, beldurrak, traumak eta abar dauzkagu guk ere, baina egia da, teorian behintzat, baliabide gehiago dauzkagula eskura eta horiek kudeatzen saiatzen garela.
Nork zaintzen du orduan psikologoa?
Nork zaintzen du zaintzailea, ezta? Psikologiaren korronte batzuek, psikoanalisiak esaterako, IAT moduko bat igaro behar izaten dute hiru urtez behin; psikoanalisi bat egiten diete haiei ere. Psikologoak dauzkaten psikologo asko ezagutzen ditut, eta oso ondo iruditzen zait, luxu bat delako psikologo baten eskuetan jartzea. Gizartean nolabaiteko estigma dago gai horren inguruan; «psikologoarengana joaten zara? Bai?», galdetzen dute askok. Baina gizartean, zorionez, gainditzen ari gara pentsamendu hori. Denok joan beharko genuke noizbait psikologoarengana, denok dauzkagulako sentimenduak, bizipenak, kezkak, zalantzak eta beldurrak.
«Nik psikologoa izan nahi dut». Gogoan duzu noiz egin zenuen hausnarketa hori?
Nik betidanik begiratu izan diot parekoaren portaerari; nahiko behatzailea izan naiz betidanik. Psikologia ikasten dugunok geuregatik ere egiten dugula uste dut, geuk ere gauzak hobeto ulertzeko, sakontzeko, hobetzeko… Batxilergoa amaitu nuenean, oso argi neukan Psikologia ikasketak egin nahi nituela; betidanik maite izan dut psikologia, nahiz eta onartzen dudan arrisku bat daukala nire lanbideak: izugarri maite dut nire lana, pasioz bizi dut. Bokaziozkoa dut lanbide hau, eta dohain bat da hori, baina arriskutsua ere bada. Lanetik at bizitza dagoela esan izan didate, baina ez nago ziur hala den.
Errenteria eta Donostia izan dituzu bizitoki betidanik?
Errenteriarra naiz jaiotzez, baina 2000. urtean Donostiara etorri nintzen bizitzera; aurretik, 1990 inguruan hasi nintzen Donostiako bulego honetan lanean. Errenterian, eskola publikoan hasi nintzen ikasten, eta El Florido Pensil filma ikusten dudan bakoitzean primeran irudikatzen dut orduko hezkuntza sistema. Koldo Mitxelena institutura joan nintzen gero, herrian bertan, eta Zorroagako fakultate alternatibora azkenik, Donostiara, Psikologia ikasketak egitera. Ondoren, berehala hasi nintzen bidea egiten, Donostian bertan, lagunak nituen psikologo profesional batzuen ondoan.
Gerora, nik, besteak beste, formakuntza saio asko eman izan ditut guraso taldeekin, irakasleekin, hezitzaileekin… eta Galtzagorri elkartean ere banabil, haur eta gazteen literaturan ari den elkartean; hor uztartzen ditut haurraren garapen psikoemozionala eta literatura. Horrez gain, EHUn hirugarren ikastaro osagarri bat emango dugu aurten; nerabeekin emozioak nola kudeatu ere lantzen dut; Berritzegunean ere badaukat barnetegi bat… eta, noski, terapia da nire alor nagusietako bat.
24 ordukoak dira zure egunak?
Hori jakin nahiko nuke nik ere, ez dakit-eta dena nola egiten dudan. Arazo bat daukat: ez dakit ezetz esaten.
Estigma hitza aipatu duzu lehen. Gizartean, oraindik ere, zergatik ematen du erreparoa psikologoarengana joateak?
Faktore asko daude atzean, baina garrantzitsuena da beldurra daukagula ahulak garela erakusteko besteen aurrean. Seguru agertu nahi dugu gainerakoen aurrean, ez dugula laguntzarik behar sinetsarazi nahi dugu, ez daukagula gatazkarik, autoestimu ona daukagula… Irudi positiboa bilatzen dugu beti. Kosta egiten da onartzea batzuetan gauzak ez ditugula ondo egiten, akatsak egiten ditugula.
Berez, ez da seinale ona zu oso lanpetuta ibiltzea, baina aspaldi honetan…
Ez da seinale ona, ez. Nik urte dezente daramatzat hemen, eta, inoiz ez bezala, bete-beteta daukat agenda. Lan asko daukagu, izugarri; gainezka gabiltza psikologo guztiak. Gizartea gaixorik dago, eta, besteak beste pandemiaren ondorioz, azken bi urteotan ugaritu egin dira gaixotasun psikologikoak. Lehen, nolabait, ezkutuan zeuden arazotxoak azaleratu egin dira bat-batean. Haurrak, nerabeak, gazteak eta helduak; familian, eskolan, gizartean… Izugarrizko eztanda egin du denak.
Depresioa eta antsietatea al dira gizarteko izurrite berriak?
Besteak beste, bai. Nahasmen emozionalez hitz egiten da normalean, eta horien artean depresioa eta antsietatea dira nagusiak. Azken bi urteotan hirukoiztu egin dira depresio eta antsietate sintomak gurean.
COVID-19aren ondorioa da dena?
Ez, baina gizartean, familian, esparru guztietan erdi ezkutuan zeuden zenbait zailtasun azaleratu ditu COVID-19ak.
Normala al da, bi urteren ondoren, askok beldurra izatea lehengoa egiteari, normaltasunari?
Bai. Baina oso erraz hitz egiten da jendeaz, gizarteaz… Beldur hori ez daukate ez gizarte guztiak eta ez pertsona guztiek; alde horretatik, oso garrantzitsua da norberaren egitura psikologikoa. Frustrazioa dago honen guztiaren atzean, eta egitura psikologiko batzuk sendoago daude frustrazio horren aurrean. Beste batzuk, ordea, ahulago daude, eta horregatik beldurtu eta kikildu dira batzuk; euren estrukturaren ahultasunez eta hutsuneez jabetu dira.
Beldurra al da gizakia kontrolatzeko tresnarik baliagarrienetako bat?
Gizakiaren sentimendurik ohikoenetako bat da beldurra, eta berez ez da txarra. Bizitzari aurre egiteko ere balio du; ni beldurrik ez daukaten haurrek beldurtzen naute gehien. Beldurra kudeatzen ikasi egiten da, baina egia da botereak beldurra erabil dezakeela gizartea nolabait manipulatzeko edo kontrolatzeko. Komunikazioaren eta informazioaren aroan bizi gara, eta ez gara konturatzen informazioarekin nola kontrola daitekeen gizarte osoa. Ikuspegi kritikoa behar dugu, informazioa prozesatu egin behar da. Kontuz ibili behar da infoxikazioa terminoarekin; informazioa eta intoxikazioa. Ihes egin behar zaio informazioaren saturazioari.
Gazteekin ere aritzen zara lanean, bulegoan bertan eta Donostiako Peñaflorida institutuan. Nola daude gazteak?
Ni duela 29 urte hasi nintzen lanean Peñaflorida institutuan, psikologo gisa, eta nola dauden irakasleak! Autoritatearen krisia daukagu, errespetuarena, mugena… Guraso batzuen jarrerak ez du laguntzen irakaslearen funtzioetan, eta gazteen artean ere ugaritu egin dira sukortasuna, antsietatea, autolesioak edo cutting delakoa… Horregatik, gaina hartuta daude irakasle asko; kikilduta daude, beldurtuta, erreta. Estresa hedatuta dago gizartean, eta baita hezkuntzan ere; azeleratuta bizi gara, presiopean, eta ez gaude ondo. Horregatik, apaldu egin behar dugu erritmoa. Lasaitasuna behar dugu, isiltasuna, sosegua, geure baitan sartzeko. Geure buruari «Juancar, zer moduz zaude?» galdetzeko denbora hartzea falta zaigu, pentsatzea, sentitzea. Haurrak neurriz gain estimulatzen ari gara.
Gurasoak lasaitzea eta guraso horiei mugak jartzen irakastea da oreka lortzeko lehen urratsa?
Zalantzarik gabe. Etxetik hasi behar dugu dena eraikitzen; ni neu, nire bikotekidea, seme-alabak… Haurrarentzat etxekoak dira sustrairik garrantzitsuenak. Lasaitasuna behar dute gurasoek, euren emozioak lasai kudeatzeko gai diren gurasoak behar dituztelako haurrek ondoan, guraso seguruak, mugak jarriko dizkietenak. Ezezko gehiegi ematen dizkiegu haurrei, eta ohitu egin dira horretara ere; agian, gutxiagotan esan behar dugu ezetz, baina esaten dugunean bete egin behar dugu. Muga gutxiago behar ditugu, baina sendoagoak, ondorio natural eta logikoekin. Neurriz gain babesten ditugu haurrak, eta haurrak ez dira neurriz gain babestu behar: haurrak babestu egin behar dira; babestu eta maitatu, maitatzen ditugun neurrian ari garelako mugak jartzen.
Literatura aipatu duzu lehen, eta ipuin kontaketa orekarako tresna gisa ulertzen duzu zuk. Zergatik da hain garrantzitsua ipuinak kontatzea?
Haurren garapenean —eta gazteenean ere izan daiteke— altxor bat da literatura, fantasiaren eta irudimenaren bidez jasotzen dituelako bere bizitzako hainbat sentimendu: beldurra, jeloskortasuna, bakardadea, agresibitatea… 2, 4, 7 urterekin haurra ez da gai zer gertatzen ari zaion ulertzeko. Ipuin baten bidez, pertsonaia baten bidez, berak dituen sentimenduak islatuta ikusiz gero, orduan jada bere fantasiari hizketan ariko zaio, maila psikoafektiboan; imajinazioa, fantasia, jolasa, gezurra… Literaturak eta fantasiak asko lagun diezaiokete haurrari bere arazoak ulertzen.
Zuk zeuk esan duzu tarteka komeni dela galdera bat egitea, eta: zu zeu, zer moduz zaude Juan Carlos?
[Barrez] Ondo nago. Lanez gainezka nabil, ez dut kontrakorik esango. Arduratuta nago lan kargarekin, arduratuta balioekin, arduratuta ez dakidalako ondo zeinen eskuetan gauden mundu honetan… Nik gutxi sinisten dut gizartean; gizakian sinisten dut gehiago, eta baikor nago horretan, altxorrak garelako norbanakoak. Gizartearen norabidearekin, ordea, ez nago baikor. |
2022-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/211009/zuri-beltzeko-garaiak-gogoan.htm | Kultura | Zuri-beltzeko garaiak gogoan | Abenduan eta urtarrilean Urretxuko Berit, Navarro eta Motz tabernetatik igaro ostean, Pako Vierbücher argazkilariak Urretxuko Eguzkia tabernara eraman du orain ‘Tribu urbanoak’ erakusketa. | Zuri-beltzeko garaiak gogoan. Abenduan eta urtarrilean Urretxuko Berit, Navarro eta Motz tabernetatik igaro ostean, Pako Vierbücher argazkilariak Urretxuko Eguzkia tabernara eraman du orain ‘Tribu urbanoak’ erakusketa. | Anaiarentzat omenaldia izan behar zuen Tribu urbanoak erakusketak, baina herritarren artean sentimendu eta emozio ugari azaleratu ditu Pako Vierbücher argazkilari zumarragarrak Urretxun erakusgai jarri duen argazki bildumak. Iraganeko garai «ilun bezain oparoak» dituzte oinarrian erakusketa osatzen duten argazkiek, Pakoren anaia Kikek ateratakoek. Urretxu eta Zumarraga zuri-beltzean, giro politiko nahasiko urteak, kulturaren loraldia, rock-and-rolla, drogaren eta heriotzaren itzal luzea… Guztiek dute lekua erakusketan. Abenduan eta urtarrilean Urretxuko Berit, Navarro eta Motz tabernetan ikusgai egon eta gero, datozen lau asteetan Urretxuko Eguzkia tabernan ikusgai egongo da Tribu urbanoak.
Kike Vierbücher 1996an hil zen, 34 urte zituela, bere belaunaldiko beste hainbat gazte bezala, hiesak jota. Pako anaiak azaldu duenez, bost anai-arrebako sendia zen eurena. «Bi neska eta hiru mutil ginen, eta hiru anaietan gazteena zen Kike». Anaiaren irudiko, «mutil ona» zen Kike, «lotsatia». Nerabezaroan, ordea, «14-15 urterekin» asko aldatu zela esan du. Musikak bultzatuta, giro horretan mugitzen hasi zen. «Urretxuko Gaztelekun biltzen ziren garai hartako gazteak, eta, beste hainbat bezala, drogaren tentazioan erori zen».
Kike Vierbücher
Garai ilunak izan ziren Urretxu eta Zumarragarentzat, baita Gipuzkoako beste hainbat herrirentzat ere: «Droga kostaldetik sartu zen, eta Deban gogor jo zuen, baina baita Eibarren, Elgoibarren, Urretxun, Zumarragan, Beasainen eta Ordizian ere. Desastre hutsa izan zen hura. Familia asko erabat hondoratu zituen. Hemen, Urretxun eta Zumarragan, 120 bat gazte hil ziren drogaren eraginez; horietako asko, Kike anaia bezala, hiesak jota».
Argazkilari leinua izan da Vierbücherrena. Pakok kontatu duenez, aitak 1955ean ireki zuen argazki denda, Zumarragan. Familiako hiru semeek aitarengandik jaso zuten argazkilaritzarako zaletasuna, gerora bakoitzak «bere modura» garatu zuen arren. Kikeri «bere kasa joatea» gustatzen zitzaion, «eta musika kontzertuetan argazki asko ateratzen zituen». Baina garaiko gazteen bizimoduaren testigu ere izan zen haren kamera: «Erretratuak, festak, antzerkiak, bidaiak…». Naturako eta eguneroko argazkiak ateratzea ere gustuko zuela azaldu du anaiak. «4.000 edo 5.000 argazki izango ditut gordeak», zehaztu du Pakok. ¨Eta 250 erabili ditut erakusketarako».
Gizakia Helburu programa
Erakusketak «oso harrera ona» izan du. «Azken batean, batzuek zenbait argazkitan euren burua ikusteak edo desagertu ziren lagunen, bikotekideen edo ezagunen aurpegiak ikusteak barrua mugitu die askori». 1970-1980ko urteak «oparoak» izan zirela oroitu du Vierbücherrek. «Gaztelekun gauza asko egiten zituzten orduan, oso ondo pasatzen zuten, baina urte gogorrak izan ziren. Askok ez dute hitz egin nahi urte haiei buruz, oraindik hor dirautelako beldurrek, minek…».
Bries taldea
Urte haietan gertatu zenaren inguruan argi-ilun asko daude oraindik. «Droga Poliziak sartu zuela esan izan da beti, gazteen artean euskaltzaletasuna suntsitzeko, besteak beste. Garai hura bizi izan zuten askok diotenez, astean egun jakin batean furgoneta bat etortzen zen gaztetxera, droga saltzera»; hala kontatu du Vierbücherrek. «Ez zegoen informaziorik, eta gazteak bata bestearen atzetik eroriz joan ziren». Ordurako lehen pausoak ematen hasita zegoen Gizakia Helburu programan parte hartu zuen Kikek, beste hainbatek bezala. «Herrian, PP alderdiko kide batek eta Jose Ignacio Munilla garai hartan Zumarragako parroko lanetan ari zenak bideratu zituzten asko hara». Vierbücherrek dio gazte horien alde lan handia egin zutela esaten dutela batzuek. «Baina asko ez zeuden konforme Munillaren egiteko moduekin». Vierbücherren hitzetan, garai hura bizi izan zuten askok jakin badakite zein ibili zen droga saltzen, «nahiz eta ez duten izenik ematen. Min handia egin zuten, eta lagunen zaurgarritasunaz aprobetxatu ziren». Garai hartan ireki ziren gaur egun oraindik itxi ez diren zenbait arrakala.
Antzerkia
Hamalau panelek osatzen dute erakusketa, baina Eguzkia tabernan zortzi baino ez dira egongo ikusgai, espazio mugagatik. Panel bakoitza tribu bati eskaini dio Vierbücherrek: «Badaude rockzaleak, melomanoak, bohemioak, bizitza topera bizitzen zutenak…». Horiei guztiei ere omenaldia egin nahi izan die: «Anaia bezala, garai gogorrak bizitzera behartuak izan ziren kuadrilla guztiei». Ia argazki guztiak Kikek ateratakoak dira. Garai baten lekuko direnak, bizitzeko modu baten erakusleak. |
2022-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/211010/elak-labek-steilasek-eta-ccook-hezkuntza-publikoa-euskalduna-eta-propioa-eskatu-dute.htm | Gizartea | ELAk, LABek, Steilasek eta CCOOk hezkuntza «publikoa, euskalduna eta propioa» eskatu dute | Oraingoz, greba eta protesta deialdiei eutsiko diete, hezkuntza itunerako testuak «aldaketa esanguratsuak eta nahikoa zehaztasun» jaso ezean. | ELAk, LABek, Steilasek eta CCOOk hezkuntza «publikoa, euskalduna eta propioa» eskatu dute. Oraingoz, greba eta protesta deialdiei eutsiko diete, hezkuntza itunerako testuak «aldaketa esanguratsuak eta nahikoa zehaztasun» jaso ezean. | Eusko Legebiltzarrean hezkuntza akordiorako testuaren zuzenketak bozkatzekoak dira gaur, eta azken ordura arte negoziatzen jarraitzen dute alderdiek. Barruan negoziazioak, eta kanpoan, protestak. ELAk, LABek, Steilasek eta CCOOk kontzentrazioa egin dute Eusko Legebiltzarraren atarian, Publikoa, euskalduna eta propioa helburu. Hezkuntza legea langileokin eraiki lelopean. ELAko Miren Zubizarretak bata bestearen atzetik zerrendatu ditu eskaerak: hezkuntza sistemako langileak kontuan hartzea akordioa eta hezkuntza legea egiterakoan, hezkuntza lege «propioa eta euskalduna» izatea, hezkuntza langileen lan baldintza «egokiak» bermatzea, nahiko inbertsio eta baliabide edukitzea, publikoan zentratua egotea, euskara erdigunean jartzea, oinarritzat euskal curriculuma edukitzea, segregazioari aurre egin eta gizarte kohesioa bermatzea eta merkatuen interesetatik bereiz egotea.
Ikusi gehiago: Hezkuntza itunerako testua negoziatzen ari dira Eusko Legebiltzarrean
Gaur-gaurkoz, zirriborroak aldarrikapen horiek jasotzen ez dituelakoan daude sindikatuak. LABeko ordezkari Irati Tobarrek goraipatu du lau sindikatuak akordiora iristeko gauza izan direla, baina haien hitzak ez duela eraginik izan: «Hemen gaudenok, gure artean oso desberdinak izanik ere, akordio bat lortu dugu, eta akordio hori eta aldarrikapen horiek hezkuntza akordiora eta legera eraman nahi ditugu». Bide beretik jo du Steilaseko Ainhoa Astigarragak ere, nabarmenduz eragileen ekarpenak ez daudela «behar bezala» jasota: «Gure aldarrikapenak argiak dira: euskal hezkuntza sisteman publikoak ardatz izan behar duela, eta benetan euskalduntzen duen sistema bat nahi dugula. Hemen daukagun zirriborroak ez du ematen horretarako bermerik». CCOOko Julen Llanosek ere adostasun horren garrantzia nabarmendu du: «Esanguratsua da lau sindikatu oso desberdinek, interes eta ikuspegi oso desberdinetatik, diagnostiko bat egin dugula eta gai izan garela zenbait aldarrikapen adosteko».
Horiek horrela, datorren ostiraleko grebari eta hilaren 28an Eusko Legebiltzarraren atarian egitekoa duten protestari eusteko asmoa erakutsi du Zubizarretak. Oraindik itxaron egin behar dela esan du, dokumentuak esaten duena irakurri behar dela, baina ez du esperantza handirik: «Itxaron beharko dugu dokumentu hori baloratzeko, baina esan behar da gauzek asko aldatu beharko dutela». Testuan «aldaketa esanguratsuak eta edukien nahiko zehaztasun» badaude, deialdiak aztertzeko prest agertu da.
Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak ere bat egin du sindikatuen aldarrikapen batzuekin, ohar bidez jakinarazi duenez. Esaterako, plataformak galdegin du sare publikoa «nagusitzea» eta sistema osoaren «ardatza» izatea; 0-3 zikloa unibertsala, doakoa eta publikoa izatea; segregazioari aurre egiteko neurriak martxan jartzea; eta euskarazko murgiltze eta mantentze eredu orokortua ezartzea, besteak beste. Eta ez daude ados akordiorako lehen testuarekin: «Legebiltzarrak orain arte ezagutzera eman duen dokumentuak gure erabateko errefusa jaso du, eta ez gara geldirik egongo testu berri baten zain». Hain zuzen ere, iragarri dute datozen egunetako mobilizazioetan parte hartzeko asmoa dutela, eta sare publikoko kideak ere hala egitera animatu dituzte.
«Maximalismoak baztertzeko» eskea
Kanpoan bezala, barruan ere hezkuntza izan dute hizpide. Elkarrekin Podemos-IUk eta PP+C’s-k hezkuntza itunaren inguruan galdera bana egin diote gaur Iñigo Urkullu lehendakariari, Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan. Urkulluk akordioaren alde egin du bere erantzunean, eta alderdi guztiak deitu ditu «maximalismoak baztertzera» eta ados jartzeko gutxieneko akordio bat lortzera. Izan ere, lehendakariak gogoratu du Hezkuntza Legea ez dela legealdi baterako izango, «belaunaldi baterako» baizik. Sindikatuek martxoaren 25erako deitutako grebari ere aipamen egin dio lehendakariak, eta eskatu die deialdia «birpentsatzeko». Herenegun ere greba deialdia hizpide hartu zuen, eta azpimarratu ez dela grebarako garaia, negoziatzekoa baizik. |
2022-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/211012/xi-jinping-gatazkak-eta-konfrontazioak-ez-diote-inori-mesederik-egiten.htm | Mundua | Xi Jinping: «Gatazkak eta konfrontazioak ez diote inori mesederik egiten» | AEBek Txinari eskatu diote «ardura hartu» dezala Errusiak beste bide bat hartzeko. Putinek Kievi egotzi dio «errealistak ez diren proposamenak» eramatea negoziaziora, Errusiaren «operazio militarra» zapuzteko. | Xi Jinping: «Gatazkak eta konfrontazioak ez diote inori mesederik egiten». AEBek Txinari eskatu diote «ardura hartu» dezala Errusiak beste bide bat hartzeko. Putinek Kievi egotzi dio «errealistak ez diren proposamenak» eramatea negoziaziora, Errusiaren «operazio militarra» zapuzteko. | AEB Ameriketako Estatu Batuetako presidente Joe Bidenek eta Xi Jinping Txinakoak duela minutu gutxi amaitu dute telematikoki egindako batzarra, Ukrainan gerra hasi zenetik egindako lehendabizikoa. Xiren esanetan, «gatazkak eta konfrontazioak ez diote inori mesederik egiten», Global Times Txinako egunkariak aurreratu duenez. Nabarmendu du herrialdeek ezin dutela parte hartu inoren interesei mesede egiten ez dieten liskar armatuetan, eta gogorarazi du nazioarteak bakea eta segurtasuna bermatu beharko lituzkeela. Bideni esan dio AEBek eta Txinak bide onetik aldebiko harremanak garatzeaz gain nazioartean erantzukizuna hartu beharko luketela munduan bakeari eusteko, «NBE Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun Kontseiluko kide eta munduko bi herrialderik handienak diren heinean».
Bileraren aurretik, Etxe Zuriak prentsa ohar batean azaldu duenez, bi presidente horien arteko elkarrizketaren xedea izango da Washingtonen eta Pekinen arteko komunikazio lerroak «irekita» mantentzea. Ukrainako gerraz gain, biei kezka eragiten dieten beste gaiei buruz hitz egingo dute bi presidenteek.
Bestalde, Antony Blinken AEBetako Estatu idazkariak Txinari eskatu dio «ardura hartu» dezala Errusiak beste bide bat hartzeko eta Ukrainako egungo gerra krisia iraultzeko. «Herrialde guztiak deitzen ditugu berriz ere, bereziki Errusian eragin zuzena dutenak, beren boterea erabil dezaten Moskuk hasitako gerra amaitzeko», esan du Blinkenek. AEBetako Estatu idazkariak, gainera, gogor jo du Pekinen aurka, Moskuren erasoa gaitzesteari «uko egin» diolako, eta egotzi dio Errusiako militarrei «zuzenean laguntzea». «Ez dugu baztertzen Txinaren aurka neurriak ezartzea», zehaztu du.
Global Times egunkariaren arabera, Txinak ez du inoiz AEBen «mehatxu edo hertsapenik onartuko», eta, Washingtonek Pekingo enpresen edo pertsonen interes legitimoen aurkako neurriak hartzen baditu, Asiako erraldoiak «irmo» erantzungo dio. Halaber, AEBetako Gobernuko arduradunen «iruzkin arduragabe» batzuk salatu ditu, Washingtonen «praktika komun» bihurtu direla dirudiela eta. Xik, berriz, atzo esan zuen Ukrainako egoera «kezkagarria» dela, eta aldeen arteko elkarrizketa eskatu zuen.
Txinako kazeta horretan jasotakoaren arabera, Pekinek ebaluazio «independentea» eta ahalegin «eraikitzaileak» egin ditu Ukrainako gatazkaren inguruan, herrialde guztien «subiranotasuna eta lurralde osotasuna» errespetatuz. Halere, Txina kezkatuta azaldu da bere segurtasun bermeen alorrean; besteak beste, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen hedapenari dagokionez. Global Times egunkariak adierazi duenez, AEBak «Ukrainako krisiaren abiarazle» dira, eta Washingtoni eskatu diote «betetzen ari den zereginari buruz hausnartzeko, erantzukizun historikoa bere gain hartzeko, krisia konpontzeko neurri zehatzak hartzeko, eta nazioarteko komunitatearen konfiantza irabazteko».
Putinek gezia Mendebaldeari
Putinek, bestalde, Kievi egotzi dio «errealistak ez diren proposamenak» egitea negoziazioan. Errusiaren «operazio militarra» zapuzteko, Alemaniako Olaf Sholzekin izandako elkarrizketa telematiko batean. Kremlinek ohar batean jasotakoaren arabera, Errusiako estatuburuak Alemaniako gobernuburuari gogorarazi dio Ukrainako militarrak misilak jaurtitzen ari direla Donetsk eta Makeivka hirietara, eta zibil «ugari» hil dituztela, eta «gerra krimen» horiek Mendebaldeak ez dituela «aintzat hartu». Zera ere gehitu du: «Ukrainako operazio militarraren helburu nagusia da jendea sufrimendutik eta genozidiotik askatzea». Aitzitik, Putinek gogorarazi du Errusiako ordezkaritza prest dagoela konponbideak bilatzen jarraitzeko, «printzipiozko ikuspegien esparruan».
Bide beretik, Errusiako Atzerri ministro Sergei Lavrovek Russia Today hedabideari emandako elkarrizketa batean esan duenez, Errusiak ez dio uko egiten Mendebaldearekin lankidetzan aritzeari. «Zehazki, fidatzekoa ez den bazkidetzat hartzen dugu», zehaztu du Lavrovek. «Ez gara Mendebaldeari atea ixten ari; haiek itxi digute guri».
Erasoak, bi aldeetan
Gerra hotsek ez dute etenik. Donetskeko Herri Errepublikako agintariek salatu dutenez, azken orduetan lau zibil hil dituzte Ukrainako armadak Donetsk hiriari egindako erasoetan. Gertakari horren aurretik, Donetskeko alkate Oleksi Kulezminek adierazi du «zenbait» pertsona hil direla Ukrainako armadaren erasoen ondorioz. TASS Errusiako berri agentziaren arabera, hemezortzi lagun hil dira hiri horretan azken egunetan. Halaber, Ukrainako nazionalistek Totxka-U misilak jaurti dituzte bart Melitopolgo etxebizitza eraikinen aurka, Errusiako Defentsa Ministerioko eledun Igor Konaxenkovek hedabideei adierazi dienez. Bestalde, Moskuk NBEko Segurtasun Kontseiluari ohartarazi dio Ukrainak eta AEBek arma biologikoei buruko konbentzioa urratu dutela. «Egunetik egunera, gero eta ageriagoa da urraketa», esan du Vasili Nebenzia Kremlinek NBEn duen enbaxadoreak.
Errusiako tropek, berriz, gutxienez pertsona bat hil eta hogei bat zauritu dituzte Kiev Ukrainako hiriburuaren aurka misilekin egindako erasoan, Vitali Klitxko hiriko alkateak iragarri duenez. Gerra piztu zenetik gutxienez 222 pertsona hil dira Kieven, horietatik 60 zibilak, Nikolai Povoroznik hiriko administrazio nazionaleko zuzendariordeak jakinarazi duenez. Horrez gain, Ukrainako mendebaldeko Leopolis hiriaren inguruak ere bonbardatu dituzte, Itsaso Beltzean dagoen itsaspeko batetik sei misil jaurtita, Interfax Ukrainako berri agentziak jaso duen txosten militar baten arabera. Lviven (Ukraina mendebaldean), bestalde, Errusiak hiri horretako aireportuari eraso dio, hildakorik eragin gabe, hango agintarien arabera. |
2022-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/211013/129-lsquobullyingrsquo-kasu-atzeman-ditu-jaurlaritzak-aurreko-urtean-baino-29-gehiago.htm | Gizartea | 129 ‘bullying’ kasu atzeman ditu Jaurlaritzak, aurreko urtean baino 29 gehiago | 2020-2021eko ikasturteko datuak eman ditu Hezkuntza Sailak. | 129 ‘bullying’ kasu atzeman ditu Jaurlaritzak, aurreko urtean baino 29 gehiago. 2020-2021eko ikasturteko datuak eman ditu Hezkuntza Sailak. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako eskoletan izandako salaketen %13 berretsi dituzte jazarpen gisa. Gero eta bullying kasu gehiago ikertzen eta detektatzen dira, «arloan sentsibilizazio, trebakuntza eta ezagutza handiagoa dagoelako», Eusko Jaurlaritzaren arabera. 2020-2021eko ikasturtean, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetan 966 salaketa aztertu zituzten ikuskariek, eta %13 eskola jazarpen gisa identifikatu zituen: 129 kasu izan ziren, aurreko ikasturtean baino 29 gehiago. «Zalantzarik txikiena ere aztertzen dugu; zorrotzagoak gara kasu posibleak identifikatzean», azaldu du Lucia Torrealdaik, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Saileko Aniztasun eta Hezkuntza Inklusiorako zuzendariak, gaur Bilbon datuok emateko eginiko agerraldian.
«Fenomeno konplexua da eskola jazarpena, faktore askotakoa, eta esku hartzeak sistemikoa izan behar du, eremu eta eragile guztiekin jarduteko», gogorarazi du Torrealdaik. Azken urteetan hezkuntza komunitatean egindako lana goratu du, eta horri egotzi dio zenbakiek gora egin izana. Izan ere, 2009-2010eko ikasturtean 89 jazarpen salaketa aztertu zituzten; 2015-2016koan, 487, eta iaz, ia mila. «Gehiago bilatzen dugun neurrian, kasu gehiago aurkitzen ditugu», adierazi du Maite Ruiz Hezkuntza Ikuskaritzako buruak. Torrealdaik nabarmendu du horrek ez duela esan nahi eskoletan bortxa gehiago dagoenik, baizik eta hezkuntza komunitatea trebatuago dagoela horiek atzemateko: «Lehen, batez ere familiek detektatzen zuten; orain, eskoletan kasu gehiago atzematen dira».
Hala ere, aztertutako kasuen artean jazarpen gisa konfirmatutakoen proportzioa ez da neurri berean handitu: 2009-2010ekoan 89tik 32 izan ziren, eta, iaz, 966tik 129; azken urteetan, %12-14an mantendu da bullying gisa berretsitakoen portzentajea. «Portaera oldarkor guztiak ezin dira jazarpen gisa hartu; botere desoreka bat egon behar da, mina egiteko intentzioa, pertsonalizazioa eta errepikapena denboran», ohartarazi du Torrealdaik. 2020-2021eko ikasturtean atzemandako jazarpen kasuetatik 78 bigarren hezkuntzan gertatu ziren, eta 51, berriz, lehen hezkuntzan.
Jazarpen molderik ohikoenak hitzezko erasoak dira, eta, ondoren, bakartze soziala. «Eraso fisikoak gutxitzen ari dira; ikusgarritasun txikiagoa duten jazarpen formak erabiltzen dituzte», esplikatu du Ruizek. Ildo horretan, ziberjazarpenak gora egin du: 41 kasu izan ziren 2020-2021ekoan, aurreko ikasturtean baino hamasei gehiago. «Espero izatekoa zen, kontuan izanda batik bat pandemian asko areagotu dela sare sozialen erabilera», esan du Torrealdaik.
«Ikasketa» prozesu bat
Edonola ere, Jaurlaritzako arduradunek azaldu dute jazarpen auzi gehienak «ondo» bideratzen dituztela. «Behin identifikatuta, ahalik eta azkarren jardun behar dute ikastetxeek: egoera landu, bizikidetza positiboa sustatu eta eragile guztiak ahaldundu», berretsi du Ruizek. «Ikasketa» prozesu bat da, haren hitzetan, baita erasotzaileentzat ere: «Ikasi behar dute min egitea ez dagoela ondo, ez dela onargarria».
«Gure helburua da eskola seguruak eratzea, gero eta arrakala gutxiago uztea jazarpenari. Kalitatezko bizikidetza sustatuko duten estrategiak eta tresnak eman behar zaizkio hezkuntza komunitateari». Torrealdaik gogora ekarri du Bizikasi programak xede hori duela. Prebentzioa lantzeko eta trebakuntza emateko, bullying-aren aurkako taldeak osatu dituzte ikastetxe publiko guztietan, eta formakuntza eman diete hala eskatu duten itunpeko zentroei: «Urte hauetan egindako lana oparoa bezain eraginkorra izan da». Nabarmendu du «curriculum sozioemozional propioa» ondu dutela, «bizikidetza positiboa eta zaintzaren eta tratu onaren kultura» lantzeko. |
2022-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/211014/hezkuntza-ekologismoa-zaintza-eta-beste-zartadaren-bigarren-jardunaldian.htm | Politika | Hezkuntza, ekologismoa, zaintza eta beste, Zartadaren bigarren jardunaldian | Zartada gazte egitasmoak bigarren eguna du gaur. Atzotik, hainbat jarduera eta hitzaldi egiten ari dira Gasteizen. Mobilizaziora deitu dute arratsalderako, Bat egitetik, hamaika izatera lelopean. | Hezkuntza, ekologismoa, zaintza eta beste, Zartadaren bigarren jardunaldian. Zartada gazte egitasmoak bigarren eguna du gaur. Atzotik, hainbat jarduera eta hitzaldi egiten ari dira Gasteizen. Mobilizaziora deitu dute arratsalderako, Bat egitetik, hamaika izatera lelopean. | «Euskal Herriko gazteria eta gazte mugimenduak batu, aktibatu eta elkarlanean jartzeko. Elkarrekin hausnartu, ikasi eta mobilizatzeko»; Zartada gazte ekimeneko kideek hala deskribatu zituzten egitasmoaren beraren asmoak orain bi hilabete eginiko aurkezpenean. Hain zuzen ere orduan iragarri zituzten egitasmoak antolaturiko lehenbiziko hitzorduak ere: atzotik, topaketak egiten ari dira Gasteizen. Bihar arte iraunen dute, zehazki. Hitzaldi eta tailer ugari dituzte egitarauan, baita aisialdirako tarteak eta manifestazio bat ere.
Hezkuntza, ekologismoa, komunikazioa, euskara, etxebizitza... askotariko gaiak jorratuko dituzte gaurko jardueretan. Izan ere, arduradunen esanetan, gaur egungo testuinguruari erreparatuz antzemandako kezka eta premiei so ondu dute egitaraua. Horregatik, programazioan bilduak dira gazteei zuzenean eragiten dieten ahal adina auzi.
Ikusi gehiago: Unai Ribera Martinez: «Asko gara, baina elkartuta gehiago izan gaitezke»
Esate baterako, Hezkuntza krisi egoeran. Ikasleok aldaketa motora hitzaldia emanen du Ikamak goizean. Halaber, hezkuntzaren gaiari loturik, hezkuntza ez-formalari buruzko hitzaldia ere izanen dute Gasteizen, solasaldi batean. Bestalde, zaintzaz mintzatuko da Matraka neska gazte taldea, Harreman eredu patriarkalak irauliz hitzaldia emanen du Pikarratuizek, eta jai ereduak ere izanen dituzte hizpide, Kaskagorri, Zizpa Gazte Konpartsa eta Gazte Karparen eskutik.
Halaber, zenbait tailer ere antolatu dituzte: hala nola komunikazioari buruzkoa, zibersegurtasunari begirakoa eta grafittien ingurukoa. Arratsaldez, manifestazio bat eginen dute Gasteizen. 17:30ean abiatuko dira, Artiumetik. Hau dute leloa: Bat egitetik, hamaika izatea.
Zartada gazte egitasmoaren Twitter kontuan argitaratua dago egitarau osoa.
Zenbait gazte mugimendutako kidek osatua Zartada egitasmoa. Taldeei dagokienez, Gazte Komunistak, Ernai, Egin Klak, Ikama, Gu Ere Bagara Bilbo, Eragin, Donostiako Zizta eta Euskal Herriko Neska* Gazteak dira partaideen artean, besteak beste. |
2022-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/211015/patronalak-ohartarazi-du-ekonomia-oso-azkar-ari-dela-okerrera-egiten.htm | Ekonomia | Patronalak ohartarazi du ekonomia «oso azkar» ari dela okerrera egiten | Confebaskek Madrili eskatu dio energia merkatzeko neurriak «berehala» hartzeko: «Bestela, aurreikusi ezin diren ondorioak izango ditugu». Industriak nabari ditu gehien garraio grebaren ondorioak. | Patronalak ohartarazi du ekonomia «oso azkar» ari dela okerrera egiten. Confebaskek Madrili eskatu dio energia merkatzeko neurriak «berehala» hartzeko: «Bestela, aurreikusi ezin diren ondorioak izango ditugu». Industriak nabari ditu gehien garraio grebaren ondorioak. | Energien garestitzeak ataka estuan jarri ditu enpresa asko. Hala diote enpresaburuen elkarteek. Confebaskek ohartarazi duenez, litekeena da enpresa batzuk egun gutxi barru «ixtera behartuta» egotea. «Sektore guztiak arriskuan daude, mota eta tamaina guztietako enpresak eta, oro har, euskal ekonomiaren bideragarritasuna». Ohar batean, patronalak ohartarazi du egoera «okerrera» egiten ari dela modu «oso azkarrean eta larrian», eta hainbat enpresa «nekez konponduko den egoera batera» heltzen ari direla. Azpimarratu duenez, neurriak berehala hartzen ez badira, industriak ezin izango dio bere jarduerari askoz denbora gehiagoan eutsi, eta horrek «aurreikusi ezin diren ondorio ezezagunak» izan ditzake «enpleguan eta gizarte osoan oro har».
Hala, bat egin du Arantxa Tapia Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapenerako sailburuak ostegunean Espainiako Gobernuari bidalitako mezuarekin: «hilaren 29ra itxaron gabe» energien prezioak berehala jaisteko eskatu du. Madrilek egun horretarako iragarri ditu neurriak; datorren astean Europar Kontseiluak zer erabaki itxaron nahi du. Confebaskek gogorarazi du «erreferentzia» diren beste herrialde batzuek neurriak hartu dituztela jada.
Gasolinari dagokionez, Madrilek esku artean dituen aukeren artean daude hidrokarburoen zerga berezia jaistea eta diru laguntza zuzenak ematea. Argindarrean, Pedro Sanchezen gobernuak Europan eskatuko du elektrizitatearen fakturan gasaren prezioa bereiztea eta argindarraren megawatt-orduaren prezioa 180 eurokoa izatea gehienez. Gasa eta elektrizitatea bereiztearen aurka daude herrialde batzuk: Alemania, adibidez. Confebaskek uste du argia 180 eurora mugatzeak ez duela arazoa konpontzen, horrek kostu «onartezina» izaten jarraitzen duelako industria osoarentzat, ez bakarrik elektrointentsiboarentzat.
Garraiolarien greba
Garraiolariek bosgarren greba eguna izan dute ostiral honetan, eta patronalak kezka agertu du protesta gehiago luzatuz gero sektore batzuetan arazo larriak izan ditzaketelako lehengaiekin eta ekoitzitakoa kanpora ateratzeko.
Hiru garraiolari autonomoen sindikatuak bat egin du mobilizazioekin. Patxi Agirre bozeramaileak azaldu duenez, haien egoera «jasanezina» da, erregaien prezioak neurrigabe garestitu direlako, baina baita azken urteetan hartu diren beste neurri batzuengatik ere, eta administrazioei eskatu die urratsak «lehenbailehen» egiteko egoera konpontzeko: «Bestela, hau guztia lehertu egingo da».
Ostiral honetan 200 kamioilari inguru Gipuzkoako errepideetan mobilizatu dira, eta protesta egin dute Batzar Nagusietan eta Adegi patronalaren egoitzaren aurrean. Gogorarazi dute kamioientzat soilik Gipuzkoako errepide batzuetan jarri dituzten bidesariek are gehiago zaildu dutela haien egoera.
Sektore ugaritan nabaritzen ari dira grebaren eraginak. Esnegintzan, esaterako, eta abeltzainek bereziki, ENBAren arabera. Sindikatuak «sabotajeak» eta «Camorraren gisako jarrerak» salatu ditu gutxieneko zerbitzuak bermatzeko lanean ari diren garraiolarien aurka. Esnearekin aritzen direnen kontra, baina baita animaliak, pentsua eta sendagaiak garraiatzen dituztenen aurka ere. Jaurlaritzako Segurtasun Sailari «irmo jokatzeko» eskatu diote.
Mercabilbaon eta Mercairuñan, berriz, azaldu dute ez dutela gabeziarik, elikagaiak biltzeko neurriak hartu zituztelako greba hasi aurreko egunetan. Aitortu dute, hori bai, egoera okertu daitekeela, Espainian gogortzen ari direlako protestak, eta barazki eta fruta gehien handik jasotzen dutelako.
Baina greba industrian uzten ari da arrastorik sakonena. Iruñeko Volkswagenen lantegiak ostiral honetan jakinarazi du astelehenean geldituko dela arrazoi horregatik. |
2022-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/211016/39-urteko-langile-bat-hil-da-lakuntzako-sakana-kooperatiban-lan-istripu-batean.htm | Ekonomia | 39 urteko langile bat hil da Lakuntzako Sakana kooperatiban, lan istripu batean | Enpresa berean antzeko beste lan istripu bat izan zen atzo. | 39 urteko langile bat hil da Lakuntzako Sakana kooperatiban, lan istripu batean. Enpresa berean antzeko beste lan istripu bat izan zen atzo. | Lan istripu larria izan da gaur arratsaldean Lakuntzako (Nafarroa) Sakana kooperatiban, eta langile bat hil da. Langileak 39 urte zituen, eta, Diario de Noticias-ek aurreratu duenez, Berriozarkoa zen. Garabi batekin pieza astunak zeramatzala izan du ezbeharra, eta horietako batek harrapatu du. Atzo enpresa berean antzeko beste lan istripu bat izan zen, eta istripua izan zuen langilea zauritu egin zen, Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez.
Arratsaldeko lehen orduan izan da istripua, 15:15ean. Langilea harrapatuta geratu da, eta Altsasuko suhiltzaileak atera dute handik. Langilea bere onera ekartzen saiatu dira. Iruñetik ere suhiltzaileak, bi anbulantzia eta Nafarroako Gobernuaren helikopteroa joan dira Lakuntzara. Langilea hil egin da, ordea. Foruzaingoa gertatutakoa ikertzen ari da.
Galdaragintza enpresa bat da Sakana kooperatiba. Atzoko istripuan 47 urteko langile bat zauritu zen; makina batek ia harrapatu egin zuen bularrean, eta arnasteko arazoak izan zituen; ez zen erabat harrapatuta geratu, ordea. Enpresa berean, 2015ean langile bat hil zen. LABen kontaketaren arabera, aurten lanean hil den hamabigarren langilea da Lakuntzan gaur hil dena. |
2022-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/211017/maxameko-langileek-greba-utzi-dute-enpresaren-azken-eskaintza-onartuta.htm | Ekonomia | Maxameko langileek greba utzi dute, enpresaren azken eskaintza onartuta | Kartutxoen ataleko 41 langile lehergai plantara lekualdatuko dituzte, eta hamasei kaleratuko dituzte. 30 behin-behineko langileri eragingo die lekualdaketak. | Maxameko langileek greba utzi dute, enpresaren azken eskaintza onartuta. Kartutxoen ataleko 41 langile lehergai plantara lekualdatuko dituzte, eta hamasei kaleratuko dituzte. 30 behin-behineko langileri eragingo die lekualdaketak. | 30 eguneko grebaren ondoren, Maxam lehergai enpresako langileak lanera itzuli dira, Galdakaon (Bizkaia). Langileen %70ek zuzendaritzak eginiko azken eskaintza onartu zuten ostegunean. Akordio horren arabera, Maxam Outdoors ehiza kartutxoak ekoizten dituen atalean ziharduten 57 langile finkoetatik 41 lehergai zibilen atalera lekualdatuko dituzte —alboko eraikinera—. Horrenbestez, hamaseira murriztu dira kaleratuko dituzten finkoak, baina lekualdaturikoek behin-behineko 30 langileren tokia hartuko dute. Horrez gain, enpresak finko egingo ditu behin-behinean urteak zeramatzaten 68 langile. Hilabete luze iraun duen borroka herenegun amaitu zen, bozketa bidez. Maxamek bi atal zituen Galdakaon, ehiza kartutxoak egiten dituena eta erabilera zibileko lehergailuak ekoizten dituena. Bi langile batzordeek bat eginda negoziatu dute, eta gehiengo handi batek onartu du eskaintza: hemezortzi ordezkarietatik hamaseik eman zuen baiezkoa: UGTko bederatziek, CCOOko laurek eta SIXeko hirurek; ELAko biek, aldiz, aurka egin zuten. Erabakia, baina, langileen arteko bozketa bidez berretsi behar zela erabaki zuten, eta 217k aldeko botoa eman zuten, eta 89k kontrakoa. Kaleratzeen muina zera da, Maxam multinazionalak Outdoors atala saldu duela. Nobel Sporti saldu dio, eta hark Galdakaoko planta itxiko du. Atal horretan 63 langilek dihardute, eta otsailean zabaldu zen itxierak 57 langileri egingo ziela kalte. Sindikatuek hasieran esan zuten ez zutela kaleratzerik onartuko, baina zuzendaritzarekin bildu ahala jarrera aldatu dute. Tarte horretan, enpresak erregulazio prozesua hasi zuen. Negoziazio epea apirilaren 6an amaituko da. Horiek hala, zuzendaritzak bere egin du Maxam Outdoorseko 41 langile finko berriz kokatzeko konpromisoa. Horrek, baina, kalte egingo die lehergailuen atalean diharduten hogeita hamar behin-behinekori, kontratuak ez baitituzte berrituko. 41erainoko beste 11 postuak borondatezko irteerekin osatu ahalko direla uste du batzordeak. Eta kartutxoen ataleko beste hamasei finkoak? Enpresak esan du zortzi ziur kaleratuko dituela, eta beste zortzien egoera borondatezko irteera kopuruaren araberakoa izango da. Trukean, enpresak behin-behinean ziharduten beste 68 langile finko egingo ditu. Gehienek urte asko zeramatzaten baldintza horietan. Agerikoa da behin-behineko langile asko zituela Maxamek. |
2022-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/211018/irakurle-klubeko-terapia-saioa.htm | Kultura | Irakurle klubeko terapia saioa | Bizipox eleberri laburra plazaratu du Karlos Linazasorok. Zahar etxe batean bizi diren adineko lagun batzuen arteko elkarrizketak dira kontakizunaren ardatza, umore tonu ezberdinez bustiak. | Irakurle klubeko terapia saioa. Bizipox eleberri laburra plazaratu du Karlos Linazasorok. Zahar etxe batean bizi diren adineko lagun batzuen arteko elkarrizketak dira kontakizunaren ardatza, umore tonu ezberdinez bustiak. | Bizipox zahar etxean, mahaiaren bueltan eserita daude Kontxi, Rosita, Arantza, Karmen, Jesus, Joxeinazio, eta Gergori eta Gorgori anaia bikiak. Javiertxok eman dio hasiera bilkurari, berak gidatzen baitu irakurle taldea. Errauskiñe izan dute irakurgai, eta hari buruz hizketan hasi dira, baina segituan joan dira hizketagaiak ugarituz, denetariko komentarioak kateatuz, gogoetak eta eztabaidagaiak aniztuz. Solasaldi horiek dira Bizipox eleberriaren ardatza, Karlos Linazasorok umore tonu desberdinak baliatuz idatzi eta Elkar argitaletxeak plazaratu berri duena.
Nobela laburra da Linazasororen azkena. «Liburua ez da nobela batera iristen; ipuin luze bat da, edo akaso gehiago ikusten dut antzerki baten hezurdura edo gidoi bezala; aproposa ikusten dut antzerki bat osatzeko, dena espazio oso itxi batean gertatzen baita», azaldu du egileak. Egoitzako adinekoak dira protagonistak, irakurle kluba osatzeko bildu direnak. «Oso klub berezia da, bertan bizi diren zaharrak ere oso bereziak direlako. Kontua da badaramatela bolada bat nahiko triste, eta Javiertxori esan diote zaharrei alaitasun pixka bat emateko». Hala, «terapia bat» antolatuko du gidariak. Hortik aurrera gertatzen direnei buruz, baina, ezin duela askoz gehiago aurreratu adierazi du Linazasorok, istorioa «sorpresaz beteta» baitago. Baina eman du zantzuren bat. «Liburuan ezer ez da dirudiena; ezin ditut sorpresa horiek kontatu, baina gauza batek itxura bat izan dezake eta gero justu beste gauza bat izan daiteke». Istorioaren bukaeran ere bada ezusterik, iragarri duenez. «Normalean bukaera ireki bat uztea gustatzen zait, baina hemen borobildu egiten da».
Terapiak aurrera egin ahala, elkarrizketek txirikordatzen jarraituko dute. «Liburua oso arin irakurtzen da, zeren dena elkarrizketa luze bat baita, denek hitz egiten baitute batera...». Linazasorok zehaztu du protagonistek «topikoez, leku komunez» sarri hitz egiten dutela elkarren artean, «baina lekuz kanpo bezala, zentzurik ez duten gauzak esaten dituzte. Hori egitea gustatzen zait. Normalean ez dut asko disfrutatzen liburuak idaztean, baina honekin irri txiki batzuk egin ditut».
Izan ere, umorea da liburuaren osagai nagusietako bat, eta, alde horretatik, «gaizto xamarra» ere badela iritzi dio. «Liburu oso hiperboliko bat da, eta niri hala gustatzen zait; umore beltz asko du, eta dena da esajeratua, absurdoa, sorpresaz betea, bizi-bizia, karikaturara jotzen duena». Adibiderako, aipatu du erreferentzia oker ugari egiten dituztela pertsonaiek liburu baten edo bestearen inguruan, edo asmatutako hitzak ere botatzen dituztela. Baina narrazioak azpitik «irakurketa sotilago bat» ere baduela uste du idazleak, eta hondo horretan bere betiko kezkak agertzen direla zehaztu du. «Gauza umoretsuen tartean, edo horiekin batera, zaharrek ere egiten dituzte gogoeta serioagoak eta sakonagoak: asko hitz egiten dute heriotzaz, zahartzaroak dakartzan ajeez, denbora nola badoan... Nik erabiltzen dut sotiltasun edo ironia hori gustatzen ez zaizkidan zenbait gauza kritikatzeko». Horrela, umore kolpe artean, zaharrek hitz egingo dute hala AEBetako arma salerosketaz nola etorkinei ematen zaien tratuaz, kritikari ere lekua eginez. «Sotilki, ironiaz, umorez hitz egiten da horiei buruz ere».
Hariari tiraka idatzi ordez, idazleak adierazi du oraingoan bere zeregina gehiago izan dela«kentzea eta kimatzea».
Idazle ugari bakar batean
Bere ibilbideari eta obrari erreparatuta, Linazasororengan «dozena erdi bat idazle» ere egon daitezkeela adierazi du, umorez, Xabier Mendiguren Elkarreko editoreak. «Obra oparoa du, estilo eta genero diferenteetakoa, eta genero horietako bakoitzean badago jarraipen bat: badago ipuin laburren eta mikroistorioen idazle bat aldiro liburu berri bat ateratzen duena; badago poeta bat bere obra poetikoa etengabe aberasten ari dena; badago aforismoen idazle bat; badago antzerki absurdoaren idazle bat... Generoka bereizten hasiz gero, sei bat idazle-edo aterako ziren, eta horietako bat da nobela labur, umoretsu, absurdo, alai, ganberro, ikonoklasta... halakoen idazle bat».
Gogora ekarri du ildo horretako lanen serie bat egina duela dagoeneko, eta liburu batzuetan aurrekoei egindako «keinu edo erreferentzia gurutzatuak» ere agertu izan direla. Bide beretik, Linazasororen umore beltzerako joera eta abilezia nabarmendu ditu Mendigurenek, adibidetzat jarriz Bizipox zahar egoitzaren aldamenean dagoen beilatokiak Bertan Goxo izena duela —hain zuzen ere, izen bereko eleberri umoretsua ondu zuen orain hamar urte idazleak, beilatoki haren inaugurazio festa oinarri zuena—.
Editorearen ustez, umore horri beltz, absurdo edo beste adjektibo batzuk jar dakizkioke: «Esango nuke umorearen paletan tonu eta kolore gama diferenteak eskaintzen dizkigula Karlosek». |
2022-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/211019/gizonezko-bat-atxilotu-dute-irunen-indarkeria-matxista-egotzita.htm | Gizartea | Gizonezko bat atxilotu dute Irunen, indarkeria matxista egotzita | Bikotekideari sexu eraso bat egitea eta hura jotzea leporatu diote gizonezkoari; 29 urte ditu. | Gizonezko bat atxilotu dute Irunen, indarkeria matxista egotzita. Bikotekideari sexu eraso bat egitea eta hura jotzea leporatu diote gizonezkoari; 29 urte ditu. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintzak 29 urteko gizonezko bat atxilotu du goizaldean Irunen (Gipuzkoa), bikotekideari eraso egin izana egotzita. Zehazki, emakumeari sexu eraso bat egitea, jo izana, iraindu izana eta mehatxatu izana leporatu diote gizonezkoari.
Zabaldutako informazioaren arabera, 5:00ak aldera Iruneko Udaltzaingoak Ertzaintzari jakinarazi dio indarkeria matxista kasu bat izan dela hiriko etxebizitza batean. Erasoaren berri izan eta ordu erdira atzeman du Ertzaintzak gizonezkoa. Tren geltoki batean aurkitu dute. |
2022-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/211020/cnik-uko-egin-dio-zabalzari-buruzko-informazioa-argitaratzeari.htm | Politika | CNIk uko egin dio Zabalzari buruzko informazioa argitaratzeari | Erakundearen arabera, beharrezkoa litzateke hura desklasifikatzea. Geroa Baik iragarri du lanean jarraituko dutela sarbidea lortzeko. | CNIk uko egin dio Zabalzari buruzko informazioa argitaratzeari. Erakundearen arabera, beharrezkoa litzateke hura desklasifikatzea. Geroa Baik iragarri du lanean jarraituko dutela sarbidea lortzeko. | CNI Espainiako Zerbitzu Sekretuetako zuzendari Paz Estebanek uko egin dio Mikel Zabalzaren heriotzari buruz erakundeak duen informazioa Senatuko Defentsa Batzordearen esku uzteari. Hogei senatarik egindako eskaeraren inguruan, Estebanek argudiatu du ez dela legezkoa informazio hori publiko egitea, aurrez desklasifikatzen ez bada.
Geroa Bairen arabera, Estebanek adierazi du CNIk ezingo lituzkeela publiko egin, dokumentu horiek «existituko balira ere». Argudiatu duenez, 1968ko Sekretu Ofizialen Legearen arabera, horretarako beharrezkoa da haiek desklasifikatzea. Izan ere, Zabalzaren inguruko informazioa sekretu gisa klasifikatuta dago, eta, hala jarraitu bitartean, erakundeak ez du haiek publiko egiteko betebeharrik.
Eskaera egitean, Geroa Bai, EAJ, EH Bildu, ERC, JxC, Mas Madrid, Compromis, Mes per Mallorca, Adelante Andalucia eta Gomerako Talde Sozialista indarrek azaldu zuten Sekretu Ofizialen Legeak ez duela eraginik Kongresuaren eta Senatuaren eskaerei dagokienez, eta erakunde horiek «sarbidea» izan behar dutela eskatu dezaketen edozein informazio jasotzeko. CNIren arabera, baina, ez dago Senatuari material klasifikatua ematea arautzen duen legedirik.
Geroa Baiko Koldo Martinez senatariak erantzun du Senatuko presidente Ander Gili eskatuko diola informazio horretara sarbidea izateko eginbeharrak egiteko, «demokrazian bizi izandako polizia indarkeriako kasu mingarrienetako baten inguruko egia ezagutzeko». Era berean, senatariak adierazi du aztertzen ari direla Zabalzaren heriotza argitzearen aurka egiten duen «edozein arduradun politikoren edo administrazio publikoren» kontra auzitara jotzea. |
2022-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/211021/realari-itzuli-dizkiote-hiru-puntuak.htm | Kirola | Realari itzuli dizkiote hiru puntuak | Elastikoan Espainiako Federazioaren ez eramateagatik jarri zioten zigorra. Txuri urdinak bigarren postuan sendotu dira 53 punturekin, eta eskura dute Txapeldunen Liga. | Realari itzuli dizkiote hiru puntuak. Elastikoan Espainiako Federazioaren ez eramateagatik jarri zioten zigorra. Txuri urdinak bigarren postuan sendotu dira 53 punturekin, eta eskura dute Txapeldunen Liga. | Espainiako Federazioaren ikurra ez eramategatik kendu zizkioten hiru puntuak bueltatu dizkiote Realari. Denbora kontua zen, klubetik ere horixe zioten. Izan ere, egoera berean zeuden Vila-realekin eta Levanterekin hala egin baitzuen apelazio batzordeak. Baina talde txuri-urdinaren puntuen inguruko erabakia ez zen iristen.
Hala, Natalia Arroyok zuzentzen duen taldeak 53 puntu ditu sailkapenean, eta bigarren postua sendotu du. Gertuago du Txapeldunen Ligarako sailkatzea. Zazpi puntura du orain Atletico Madril hirugarren sailkatua.
Denboraldi bikaina osatzen ari da Reala. Jokatutako 24 partidetatik hamazazpi irabazi ditu, bi berdindu eta bost galdu. Dagoeneko txapeldun den Bartzelonak baino ez ditu zenbaki hobeak. Sei neurketa falta dira liga amaitzeko. Asteburu honetan etena du lehiaketan, eta txuri-urdinek datorren asteburuan izango dute hurren partida, igandean izango da, Sporting Huelvaren zelaian (12:00). |
2022-3-18 | https://www.berria.eus/albisteak/211022/athletic-europatik-urrutiago.htm | Kirola | Athletic, Europatik urrutiago | Talde zuri-gorria hobea izan da Getaferen aurka. Baina ez du baliatu bisitariek azken 25 minutuetan jokalari bat gutxiagorekin jokatu dutela, eta bana egin du. | Athletic, Europatik urrutiago. Talde zuri-gorria hobea izan da Getaferen aurka. Baina ez du baliatu bisitariek azken 25 minutuetan jokalari bat gutxiagorekin jokatu dutela, eta bana egin du. | Athleticek urrutiago du datorren denboraldian Europan egotea. Aurreko igandean Betisen aurka galdu ostean, aukerak nabarmen gutxitu zitzaizkion. Bada, gaur, Getaferen aurka berdindu ostean, are gehiago zaildu zaio aukera hori. Bisitariak aurretik jarri arren, zuri-gorriak gai izan dira partida berdintzeko, Yuriren gol bikain bati esker. Hobeto jokatu dute, eta azken 25 minutuetan jokalari bat gehiagorekin jokatu dute. Baina azken txanpa horretan argitasuna galdu dute, Getafek partida ixten jakin du, eta Athletici bi puntu oso baliotsuk egin diote ihes.
Aurreko denboraldian gertatu bezala, Getafek neurketa hasi eta berehala hartu du aurre, Enes Unalek gola sartu baitu hirugarren minutuan. Korner baten ostean, baloia Djeneri ailegatu zaio, eta erdiraketa ona egin du. Saltoan Unal Vesga baino biziago ibili da, eta ez du huts egin. Partida maldan gora. Iaz, azkenean Athletic gai izan zen partida iraultzeko, eta nola, gainera: 5-1.
Gaur ere buelta eman ziezaiokeela zirudien. Minutuak aurrera joan ahala hobea izan da. 7.minutuan Iñaki Williamsek gertu izan du berdinketa. Gonzalo Villarrek galduta baloia ederki berreskuratu du aurrelari zuri-gorriak, abiaduraz areara iritsi da, eta haren eskuinkadari ederki erantzun dio Soria bisitarien atezainak. Athletic ondo aritu da, bizi eta zuzen jokatuz. Minutuak aurrera joan ahala haren nagusitasuna handitzen joan da. Getafe talde sendoa da defentsan, baina Quique Sanchez Flores entrenatzaileak zelai erdi erasokorrago baten alde egin du, Oscar, Gonzalo Villar eta Aleña bezalako jokalariak hasieratik zelairatuz. Beraz, partida ez da hain itxia izan, espainiarren aurkakoak izaten diren moduan. Athleticek nahiko erraz topatu ditu zuloak. Getafe zuri-gorriek egindako hutsengatik iritsi da Unai Simonen atera, eta pare bat abagune izan ditu aldea handitzeko.
Zuri-gorrien lehen aukera garbia 26. minutuan iritsi da. Muniainek bikain jaurtitako falta bat Vivianek errematatu du buruz, eta berriro ere Soriak gelditu oso ona egin du. Ezin izan du, ordea, ezer egin 10 minutu geroago, Yuriren errematearen aurka. Iñaki Williamsek pase sakon oso ona eman dio, eta hegaletik bizkor sartuta gol ikusgarria egin du ezkerrez. Lehen zatiko azken minutuetan Athleticek nagusi izan da berriro ere. Baina ezin izan du golik sartu eta atsedenaldira aurretik iritsi.
Bigarren zatia ere bizi hasi du talde zuri-gorriak. Baina San Mames mutu geratu da, eta 57. minutuan Damianek bizkarrera pasea eman dio Oliveirari. Vivianek eta Yerayk zalantza egin dute, eta Getafeko jokalariak gola sartu du. Baina, VAR-arekin kontsulta egin ostean, Gil Manzano epaileak baliorik gabe utzi du. Handik 10 minutura, beste jokaldi eztabaidagarri bat, oraingoan beste aldean. Sancetek aurrea hartu dio Cuencari. Hark areako arrastoan heldu egin du Sancet. Jokalaria arean erori da. Hasieran, Gil Manzanok penaltia adierazi du, baina, VAR-ean begiratu ostean, erabakia aldatu du: txartel gorria Cuencari, eta falta area kanpoan.
Athleticek 25 minutu zituen jokalari bat gehiagorekin. Marcelinok Villalibre, Nico Wlliams eta Raul Garcia zelairatu ditu. Baina futbolean esan ohi da aurrean jokalari gehiago izateagatik ez dela hobeto eraso egiten. Eta hori pasatu zaio talde zuri-gorriari. Aldaketekin apur bat ordena galdu du, eta Sancet eta Iñaki Williams gabe abiadura apur bat galdu du. Getaferen zelaian eta area inguruan jokatu bai, baina aparteko minik egin gabe. Bisitariak lehen zatian baino erosoago aritu dira atzean, eta, haientzat puntuak zuen balioa kontuan hartuta, ez dute arriskatu. Hala, minutuak pasatuz joan dira, eta, epaileak bederatzi minutu luzatu arren, berdinketan amaitu da neurketa. |
2022-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/211051/sanchezek-rabaten-autonomia-plana-babestu-izana-gaitzetsi-dute-haren-bazkideek.htm | Mundua | Sanchezek Rabaten autonomia plana babestu izana gaitzetsi dute haren bazkideek | Aljeria «oso harrituta» dago Madrilen «bat-bateko» jarrera aldaketarekin. Mendebaldeko Saharako Errepublika Demokratikoak eta Fronte Polisarioak deitoratu egin dute Espainiako Gobernuak harturiko «erabaki penagarria». Pedro Sanchez Espainiako presidenteak Mohamed VI.a Marokoko erregeari bidalitako gutunaren arabera, Mendebaldeko Sahara Marokoko eremu autonomo bihurtzea da gatazka gainditzeko aukerarik «serioena, errealistena eta sinesgarriena». | Sanchezek Rabaten autonomia plana babestu izana gaitzetsi dute haren bazkideek. Aljeria «oso harrituta» dago Madrilen «bat-bateko» jarrera aldaketarekin. Mendebaldeko Saharako Errepublika Demokratikoak eta Fronte Polisarioak deitoratu egin dute Espainiako Gobernuak harturiko «erabaki penagarria». Pedro Sanchez Espainiako presidenteak Mohamed VI.a Marokoko erregeari bidalitako gutunaren arabera, Mendebaldeko Sahara Marokoko eremu autonomo bihurtzea da gatazka gainditzeko aukerarik «serioena, errealistena eta sinesgarriena». | Espainiako Gobernuak bat egin zuen atzo Marokok Sahara Mendebalderako 2007an proposatu zuen planarekin. Pedro Sanchez Espainiako presidenteak Mohamed VI.a Marokoko erregeari bidali zion eskutitzean adierazi zuenez, Madrilen iritziz Mendebaldeko Sahara Marokoko eremu autonomo bihurtzea da gatazka gainditzeko aukerarik «serioena, errealistena eta sinesgarriena». Sanchezek gaineratu zuen Espainiak «lagun eta aliatu batek merezi bezala» tratatuko duela Maroko.
Saharako Fronte Polisarioa autonomiaren planaren kontra agertu da beti, eta NBE Nazio Batuen Erakundeari eskatu dio bete dezala hark emandako hitza: Nazioarteko erakundeak Minurso misioa eratu zuen 1991. urtean, Sahara Mendebaldean autodeterminazio erreferendum bat antolatzeko.
Madrilen jarrera aldaketak erreakzio soka luzea ekarri du azken orduotan.
Mendebaldeko Saharako Errepublika Demokratikoak eta Fronte Polisarioak deitoratu egin dute Espainiako Gobernuak harturiko «erabaki penagarria», eta adierazi dute Marokoren plana «desbideratze arriskutsua» dela, eta nazioarteko legearen aurkakoa.
Atzo plazaraturiko ohar batean, harriturik agertu ziren Sanchezek harturiko jarrerarekin. «Ez du sinesgarritasunik, seriotasunik eta errealismorik». Haien arabera, okupazioa laguntzen du, eta zilegitasuna ematen dio «zapalkuntzari, gizateriaren aurkako krimenei eta Marokok Mendebaldeko sahararren ondasunak arpilatzeari».
Aljeria, bestalde, «oso harrituta» agertu da Moncloaren «bat-bateko» jarrera aldaketarekin, izan ere azken urteetan NBEren Nazio Batuen Erakundearen plana babestu baitu. Horregatik, Madrilen duen enbaxadorea deitu du.
Madrilek baieztaturiko jarrera erabateko aldaketa da. Espainiako Gobernuak, orain arte, Nazio Batuen Erakundearen itunak defendatzen zituen, erreferendum baten bide sahararrek euren etorkizuna erabaki zezaten. Nazioarteko erakundeek ez dute onartzen Maroko Mendebaldeko Sahararen gaineko jabetza.
Polisarioak esan duenez, Madrilek men egin die Marokoren presioei, «Rabatek hilabetez xantaia egin ostean».
Ikusteko dago zer eragina duen PSOEren erabakiak Espainiako koalizio gobernuan. Izan ere, haien bazkideek ez dute begi onez hartu erabakia.
Ezker Batuak, esaterako, «erabat arbuiatu» du Sanchezen jarrera aldaketa. Podemoseko Ione Belarrak adierazi du Espainiak ez duela «nazioarteko zuzenbidetik aldendu» behar, eta gogoratu du Nazio Batuen Erakundeak sahararren «determinazio askea» baino ez duela aurreikusten, gatazka konpontzeko.
Euskal Herrian ere erreakzioak eragin ditu erabakiak. Arnaldo Otegik adierazi du sahararrentzako «konponbide posible bakarra» autodeterminaziorako eskubidea bermatzea dela, NBEren erresoluzioei jarraiki. «Saharako herriak beti edukiko du geure baldintzarik gabeko sostengua». |
2022-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/211052/burujabetza-praktikara-eramateko-kanpaina-abiatu-du-ehun-mugimenduak.htm | Politika | Burujabetza «praktikara eramateko» kanpaina abiatu du Ehun mugimenduak | Maiatzaren 14an iragarriko dute nortzuek egin duten bat egitasmoarekin, eta zein ekintza egingo duten. | Burujabetza «praktikara eramateko» kanpaina abiatu du Ehun mugimenduak. Maiatzaren 14an iragarriko dute nortzuek egin duten bat egitasmoarekin, eta zein ekintza egingo duten. | «Utopiarantz ibili nahi, eta distopian ainguratu nahi gaituzte». Hala adierazi dute gaur Ehun mugimenduko ordezkariek, Donostiako Trinitate plazan eginiko prentsaurrekoan. Gu prest gaude manifestua zabaldu dute, eta «burujabetza praktikara eramateko» kanpaina baten berri eman dute. Horretarako izena emateko epea zabaldu dute. Maiatzaren 14an jakinaraziko dute nortzuek egin duten bat egitasmoarekin, eta azalduko dute lehenengo burujabetza ekintza noiz eta non izango den.
Euskal errepublikaren aldeko mugimenduak adierazi duenez, «hezurretaraino patriarkalak eta kapitalistak diren Frantziak eta Espainiak» inposaturiko egoerari buelta ematea ezinezkoa da, eta, ondorioz, euskal errepublika «derrigorrezko instrumentua» da. Horrez gain, gaurko erakundeekin bakarrik euskal errepublika lortzeko gai izango den mugimendu herritarra sortzea ezinezkoa dela esan dute.
«Independentismoari iritsi zaiola tenorea askapenerako bidea beste orube batean hankak jarrita pentsatzeko».
Gaineratu dutenez, azken urteotan independentismoak asmatu egin du burujabetzari «zentraltasuna» ematen. Euskal Herriko «errepublikanismoa gurpil zorotik ateratzen» hasi behar dela azaldu dute. Burujabetza aldarrikatzeari utzi eta praktikan jartzen hasi behar dela, alegia.
Horretarako, «ekintza burujabeak» egitea proposatu dute, eta horiek gauzatzeko prest daudenei Ehun.eus webgunean izena emateko eskatu diete. |
2022-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/211053/langile-bat-hil-da-zegamako-enpresa-batean-bigarrena-24-orduotan.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Zegamako enpresa batean, bigarrena 24 orduotan | 57 urte zituen langileak, eta oraindik ez dute esan nola hil den. LABek salatu du aurten dagoeneko 13 pertsona hil direla lanean. | Langile bat hil da Zegamako enpresa batean, bigarrena 24 orduotan. 57 urte zituen langileak, eta oraindik ez dute esan nola hil den. LABek salatu du aurten dagoeneko 13 pertsona hil direla lanean. | Lan istripua gertatu da gaur goizean Zegamako (Gipuzkoa) Goilaser enpresan, eta 57 urteko langile bat hil da. Intxausti industriagunean dago enpresa, eta 07:00ak aldera eman diote istripuaren berri larrialdi zerbitzuei. Anbulantzia eta Ertzaintza joan dira istripua gertatu den lekura, eta langilea hilda zegoela egiaztatu dute. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailak ez du azaldu nola hil den langilea.
LAB sindikatuak agiri bat plazaratu du, eta salatu du aurten dagoeneko 13 lagun hil direla lanean. Agirian gogorarazi dute atzo beste langile bat hil zela Lakuntzako (Nafarroa) Sakana kooperatiban. Langileak 39 urte zituen. Garabi batekin pieza astunak zeramatzala izan zuen ezbeharra: horietako batek harrapatu zuen. Herenegun enpresa berean antzeko beste lan istripu bat izan zen, eta istripua izan zuen langilea zauritu egin zen, Nafarroako Gobernuak jakinarazi zuenez. |
2022-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/211054/arabako-bertsolari-txapelketa-apirilaren-1ean-abiatuko-da-amurrion.htm | Kultura | Arabako Bertsolari Txapelketa apirilaren 1ean abiatuko da, Amurrion | Ekainaren 11n egingo dute finala, Gasteizko Europa biltzar jauregian. Guztira, 30 bertsolari ariko dira kantuan. | Arabako Bertsolari Txapelketa apirilaren 1ean abiatuko da, Amurrion. Ekainaren 11n egingo dute finala, Gasteizko Europa biltzar jauregian. Guztira, 30 bertsolari ariko dira kantuan. | Arabako txapela bertsolari bakarrak jantziko du aurten ostera. Ohiko formatura itzuliko da lehiaketa modu horretan; koronabirusaren izurriak behartuta, egokitu egin behar izan baitzuten iazkoa, eta binaka aritu behar izan zuten kantuan bertsolariek. XV. aldia izango da aurtengoa, eta apirilaren 1ean hasiko dira kanporaketak, Amurrion; finala, berriz, ekainaren 11n jokatuko dute, Gasteizko Europa biltzar jauregian. Tarte horretan, lau kanporaketa jokatuko dira, 11 saiotan banatuta. Eta 30 bertsolari ariko dira kantuan, inoiz baino gehiago. Saio guztietarako sarrerak eskuragarri daude www.bertsosarrerak.eus atarian.
Gaur argitu dituzte txapelketaren nondik norakoak, Laudion; Aiaraldea Ekintza Faktorian egin dute agerraldia. 1982an aurreneko Arabako bertso eskolak sortu ziren herrietako bat da Laudio, Gasteizekin batera, eta urteurren hori gogora ekarri nahi izan dute antolatzaileek aurkezpen ekitaldian. Bertan izan dira orduko irakasleak eta gaur egungoak, eta, nola ez, baita Arabako Bertsozale Elkarteko ordezkariak eta txapelketan kantuan ariko diren bertsolariak eta gaiak jartzen eta aurkezten ariko direnak ere.
Manex Agirre eta Martin Abarrategi bikote aramaioarrak jantzi zuen bi buruko txapela azkenekoz. 2020ko udazkenean hasi zuten txapelketa, baina eten bat egin behar izan zuten erdian, osasun egoerak behartuta, eta iazko udaberrian amaitu zuten. Legution jokatu zuten finala. Hain zuzen, txapelketak izan dituen askotariko formak ekarri dituzte gogora antolatzaileek aurkezpen ekitaldian, eta azpimarratu dute bidea egiten jarraitu nahi dutela aurrerantzean ere, unean uneko baldintzetara egokituta izan arren. «Argi dugu bidean segitu nahi dugula, ikasten, trebatzen, okerrak zuzentzen, eta, beste behin ere, pausoak harro emanez, zapata zaharrak ahantzi gabe, zapata berriak oinetan jantziz», adierazi du Egoitz Iradierrek, Arabako Bertsozale Elkarteko sustapen arduradunak.
Hamar saio eta finala
Txapelketak egitura hau izango du: bost kanporaketa jokatuko dira final zortzirenetan; Amurrion, Guardian, Trebiñun, Legution eta Langraiz Okan izango dira saioak. Final laurdenetan hemezortzi bertsolari ariko dira kantuan, eta hiru kanporaketa jokatuko dira: Dulantzin, Zigoitian eta Aramaion izango dira saioak. Hamabi bertsolari lehiatuko dira Araian eta Izarran jokatuko diren finalerdietan. Eta, azkenik, sei bertsolari ariko dira Gasteizko finalean. Saio bakoitzeko irabazlea zuzenean sailkatuko da hurrengo fasera, eta puntuazioaren arabera egingo dute gainontzekoek. Bertsolari bakoitzak behin baino ez du kantatuko fase bakoitzean.
Iaz binakako txapelketa egin zutenez, aurten ez da sailkapen faserik egon. Hori dela eta, inoiz baino bertsolari gehiago ariko dira kantuan hasieratik: 2019ko finalean kantatu zuten bost finalistak eta izena eman duten beste 25 bertsolari lehiatuko dira: 30 lagun denera. Horrez gain, bederatzi aurkezle ariko dira saioetan, eta 11 gai jartzaileko taldeak proposatuko ditu gaiak. Zazpi epailek ere parte hartuko dute txapelketan.
Hutsune bat eta bederatzi aurpegi berri izango dira aurten lehiatuko diren bertsolarien artean. Aroa Arrizubietak ez du parte hartuko, atzerrian dabilelako ikasten –2019ko finalean kantatu zuen–. Bederatzi bertsolarik lehen aldiz hartuko dute parte lehiaketan. Gainera, aurten lehiatuko diren erdiak ez ziren 2019ko txapelketan aritu. Iñaki Viñaspre izan zen txapelduna orduan, eta Manex Agirre sailkatu zen bigarren postuan.
Eukene De los Aires eta Maddi Agirre dira parte hartuko duten bertsolari gazteenak: 18 urte dituzte biek ala biek. Agirre 2021eko Arabako Eskolarteko bertsolari Txapelketako irabazlea da; De los Aires, berriz, azken bi urteetako txapeldunordea. Rikardo Gonzalez de Durana da, ostera, bertsolaririk helduena beste urte batez: 63 urte ditu. Gasteizko bertso eskolako sortzaileetako bat izan zen.
Harri pila bat irudi
Harri pila bat izango du irudi gisa aurtengo txapelketak. Antolatzaileek azaldu dutenez, Arabako bertsogintzak bertsolaritzaren alorrean eta euskalgintzan egindako bidea nabarmendu nahi izan zuten 2019ko txapelketan, eta aurten ere bide horretatik jarraitu nahi dute, urteetan eraikitako zubiek eta pausoz pauso egindako lanak duen garrantzia azpimarratuta. «Bidean jarraitzen dugu, norabide eta noranzko berean. Banaka egin dezakegu, grinez eta mimoz, hurkoen bidea adierazi diguten harri pilari segika, oreka mantenaraziz, bidean gurutzatzen garenok harri pilari bakoitzak bere harri alea gehituz, pila haziz, handituz». |
2022-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/211055/tiroz-hil-dute-parisen-federico-martin-aranburu-miarritzeko-jokalari-ohia.htm | Kirola | Tiroz hil dute Parisen Federico Martin Aranburu, Miarritzeko jokalari ohia | Goizaldean tirokatu dute 42 urteko argentinarra, aurretik bi pertsonarekin eztabaida izan eta gero. 2004tik 2006a jokatu zuen Miarritzen, eta administrazio kontseiluko kide ere izan zen. Bertan bizi zen. | Tiroz hil dute Parisen Federico Martin Aranburu, Miarritzeko jokalari ohia. Goizaldean tirokatu dute 42 urteko argentinarra, aurretik bi pertsonarekin eztabaida izan eta gero. 2004tik 2006a jokatu zuen Miarritzen, eta administrazio kontseiluko kide ere izan zen. Bertan bizi zen. | Argentinako eta Euskal Herriko errugbiak kolpe latza hartu du goizaldean: Federico Martin Aranburu jokalari ohia (La Plata, Argentina, 1980) tiroz hil dute goizaldean, Parisen. Miarritzeko jokalari ohia (2004-2006) lagun batekin zebilen Mabillon del Boulevard Saint-Germain auzoan, eta taberna batean iskanbila izan dute bi pertsonarekin. Banatu egin dituzte han zeuden beste batzuek, baina auto batean itzuli dira bi pertsona horiek, eta kalean tirokatu dute Aranburu.
Miarritzen bizi zen Argentinakoa, eta turismo alorreko enpresa batean egiten zuen lan. Hain zuzen, bazkide zuen Shaun Hegarty lagunarekin zebilen Parisen. Bien asmoa zen gaur gauean jokatuko den Frantzia-Ingalaterra Sei Nazioetako partida ikustera joatea.
Bi aldiz izan zen Top14ko txapeldun Miarritzerekin (2005ean eta 2006an). Klubeko bazkideen elkarteko presidente izana zen 2015 eta 2018 artean, eta administrazio kontseiluko kide ere izan zen. Argentinarekin hirugarren izan zen 2007ko Munduko Txapelketan. 22 partida jokatu zituen selekzioarekin. Perpinyan eta Akizen ere jokatu zuen, baita Glasgow Warriorsen ere.
Miarritzek sare sozialetan atera du ohar txiki bat. Familiari eta lagunei doluminak eman eta babes osoa eskaini diete. |
2022-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/211056/emaitza-eskasa-eta-itxura-kezkagarriagoa.htm | Kirola | Emaitza eskasa eta itxura kezkagarriagoa | Alavesek galdu egin du Granada aurkari zuzenaren aurka, eta jaitsieran jarraituko du. 2-1 irabazten joan ondoren, emaitza irauli dio aurkariak. | Emaitza eskasa eta itxura kezkagarriagoa. Alavesek galdu egin du Granada aurkari zuzenaren aurka, eta jaitsieran jarraituko du. 2-1 irabazten joan ondoren, emaitza irauli dio aurkariak. | Alaves Bigarren Mailatik gero eta gertuago dago. Ezin duelako zulotik atera, eta hortik burua altxatzeko itxurarik ez duelako ematen. Gaur beste kolpe bat jaso du, eta ez edozeinek emandakoa. Izan ere, Granada aurkari zuzenak menderatu du Mendizorrotzan (2-3). Emaitza txarra izanik, kezkagarriagoa izan da taldeak eman duen itxura.
Gaizki hasi da, partidari neurria hartu ezinda. Konturatzerako ia sartu dio gola Millak, baina kanpora bota du area barrutik. Halako batean egin da jokoaren jabe etxeko taldea honi esker: bigarren baloiak eskuratzen hasi da, batetik, eta Granadari jokoa atzetik sortzeko pasabideak itxi dizkio, presioari esker. Une batzuk baino ez dira izan, baina nahikoa gola sartzeko aukera garbi bat sortzeko. Escuderok penaltia egin dio Joseluri 24. minutuan, eta VAR-aren bitartez adierazi du Cuadra Fernandez epaileak. Kale egin du, ordea, Joseluk, edo Maximiano atezainak asmatu. Aurretik, Petrovicek sartua zuen ia gola bere atean. Golik ez, eta jokoa gutxiago. Eta ez da Alavesi eskatzen zaiolako baloiarekin hogei pase emanez jokaldia sortzeko. Joko gutxi da ez erakustea Jose Luis Mendilibarrek nahi duen jokatzeko modua gauzatzeko baliabiderik. Etxekoak ez dira gauza izan hiruzpalau pase on lotu eta baloia hegaletara eramateko, pase, kontrol eta baloi eramate kaskarrak egiteagatik. Horrela zaila da aukerak sortzea.
Bigarren zatiaren hasieran, gainera, Granadak aurrea hartu du, korner batean. Escuderok zartako zehatza eman dio boleaz baloiari area barrutik, 50. minutuan. Alavesek, hala ere, azkar lortu du berdintzea, bi minutu geroago. Korner batean izan da, Escalantek buruz ateko zuloan errematea egin eta gero. Bigarrena ere azkar sartu du Vallejok, 57. minutuan, ezkerretik Luis Riojak egindako erdiraketa baten ondotik. Alaveseko hiru jokalari izan dira errematatzen, eta hirurek izan dute baloia ukitzeko aukera. Vallejok asmatu du azkenean. Granadaren atzealdeko jokalariek berretsi egin dute aurretik erakutsi dutena: bigun eta galduta zebiltzala.
Txarrena da Alavesen atzeko lerroa eta euskarriak ere ez zirela ondo konpontzen ari, gerora etorri zaien kaltearen aurrekari. 75. minutura arte eutsi dio aldeko emaitzari, baina, Granadak bigarren gola egin ondotik, (Puertasek, buruz, kanpotarrek etxekoen arean nahieran baloia buruz ibili eta gero), erori egin dira arabarrak. Aldaketak egin ditu Mendilibarrek, aurretik Joselu zelaitik atera ondoren (Toni Moya zelairatu da): Loumen ordez Pere Pons atera du, eta Vallejoren partez, Jason. Taldea indartu beharrean, ahuldu egin da, eta entrenatzaileak garbi onartu du gero hanka sartu duela : «Ni naiz galdu izanaren erantzulea». Kontuak kontu, Granadak aurrera egin du, eroso jokatzen hasi da, eta ederki baliatu du Alaveseko atzeko lerroa oso aurreratuta ari zela jokatzen. Ia sartu du hirugarrena Luis Suarezek 82. minutuan. Ez du hutsik egin bost minutu geroago, eta, atetik gertu, erraz gainditu du Pacheco jaurtiketa batekin. Ez du erreakziorik izan Alavesek, eta azken-aurreko segituko du: Cadiz du aurretik, bi puntu gehiagoz eta partida bat gutxiagoarekin; Mallorcak lau puntu gehiago dauzka, jardunaldi honetako partidaren faltan, eta gaurko aurkariak sei puntura egin dio ospa. Bederatzi partida geratzen zaizkio mailari eusteko. Helburua zena mirari bilakatuko zaio gaur bezala jokatzen segitzen badu. |
2022-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/211057/txuri-urdinek-liga-irabazi-du-aurreneko-aldiz.htm | Kirola | Txuri-Urdinek liga irabazi du aurreneko aldiz | Finaleko bigarren partidan ere nagusi izan da Donostiako taldea Majadaondaren pistan (2-3). | Txuri-Urdinek liga irabazi du aurreneko aldiz. Finaleko bigarren partidan ere nagusi izan da Donostiako taldea Majadaondaren pistan (2-3). | Historian arrastoa utzi du Txuri-Urdinek: aurreneko aldiz irabazi du emakumezkoen liga txapelketa. Finaleko bigarren partidan ere garaipena lortu dute donostiarrek, oraingoan aurkariaren etxean, Majadaondan (2-3). Finaleko lehen partidan ere irabazi egin zutenez (4-2, Donostian), txapeldun dira.
Partida lotua izan da hasieran, urduritasuna tarteko. Bi taldeetako jokalariak zeuden ezinegonez. Euskal herritarrek lortu dute lehen gola sartzea, Leticia Abrisketaren bitartez. Berdindu egin dute gero Espainiakoek, baina beste bi gol sartu ditu Txurik, Cecilia Lopezen bitartez. Hortik aurrera emaitzari eustera jokatu dute. Etxekoek, baina, bigarren gola sartu diete, eta estu joan da finaleko bigarren partida azkenera arte. «Asko sufritu dugu azkeneko minutuetan», esan du Koldo Saenz entrenatzaileak gero. Etxekoek atezainik gabe jokatu dute bukaeran, eta estutu egin dute Txuri. Azkenean, ordea, ez da beste golik izan, eta ospakizunetan da Koldo Saenzen taldea. «Garaipen handia da. Nik lagundu baino ez diet egin jokalariei", esan du. Koparekin aldageletara sartu direnean jokalariei zer esan dien kontatu du: «Ondo gogoratzeko eskatu diet, elkarrekin lorturiko titulua delako».
Behe-behetik eta ezerezetik hasitako egitasmoa da Txuri-Urdinena, eta, koskaz koska, goraino heltzea lortu du taldeak. Duela zortzi urte sortu zuten emakumezkoen taldea, eta pozarren da Rosa Zubeldia presidentea: "Ez daukat hitzik hau azaltzeko. Taldea sortu zenetik ilusio hau neukan». Liga tituluak beste ñabardura pozgarri bat ere baduela gehitu du: "Majadadonda izan da txapelduna azken zortzi denboraldietan, eta handia da gu izatea hor goitik kendu dituena".
Ez zaio, hala ere, sasoia amaitu Txuriri, eta orain Koparen bila joango dira. Jacan izango da, apirilaren 16an: «Bi tituluak nahi ditugu», esan du presidenteak. Gero, datorren sasoian, Europan jokatzeko aukera etorriko zaio taldeari, liga irabazteagatik. |
2022-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/211058/otxandianok-esan-du-murgiltze-ereduak-ezarri-beharko-direla-ituna-bete-dadin.htm | Gizartea | Otxandianok esan du murgiltze ereduak ezarri beharko direla, ituna bete dadin | EH Bilduk uste du «hizkuntza ereduen paradigma gainditu» dela, nahiz eta nabarmendu duen hezkuntza itunaren akordioan jasotakoa bete dadin ebaluazio jarraitua beharko dela. Bildarratzek gezurtatu egin du hizkuntzarena adostasunerako korapilo nagusia izan dela. | Otxandianok esan du murgiltze ereduak ezarri beharko direla, ituna bete dadin. EH Bilduk uste du «hizkuntza ereduen paradigma gainditu» dela, nahiz eta nabarmendu duen hezkuntza itunaren akordioan jasotakoa bete dadin ebaluazio jarraitua beharko dela. Bildarratzek gezurtatu egin du hizkuntzarena adostasunerako korapilo nagusia izan dela. | Negoziazio luzeen ostean, Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako hezkuntza lege berrirako akordioa erdietsi zuten EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta EB-IUk, atzo iluntzean. Besteak beste, adostu dute eskolaratzea bukatzean ikasle denek euskararen B2 maila izan beharko dutela, eta, hori lortzeko, ikastetxeek planak egin beharko dituztela. Bada, gaur, Pello Otxandiano EH Bilduko Programa Zuzendariak adierazi du helburu horretara iristeko «ezinbestekoa» izango dela «ikastetxe proiektuetan euskara ardatz duen murgiltze ereduak ezartzea». Halaber, nabarmendu du ikastetxe bakoitzeko «egoera soziolinguistikoa» kontuan hartu beharko dela: «Hau da, etxetik euskara gutxi dakarrenari baliabide gehiago jarri beharko zaizkio. B2 mailara heltzeko, ezinbestekoa izango da planteamendu horri heltzea».
Otxandianok aitortu du akordioan «murgiltze eredua» ez dela geratu jasota eta irakaskuntza prozesuan beste hizkuntzak ere erabiliko direla. Hala ere, «hizkuntza ereduen paradigma gainditu» egin dela esan du, eta «oso garrantzitsutzat» jo du B2 maila lortu beharra akordioan egotea. Gainera, azaldu du EH Bilduk egindako zuzenketa bati zor zaiola.
Hizkuntzaren gaian eta gainerakoetan «ikastetxeetan gauzak ondo egiten direla» ziurtatzeko, «ebaluazio eta autoebaluazio mekanismoak» jarri beharko direla ere gogorarazi du Otxandianok, eta Hezkuntza Sailak jarraipena egin beharko duela. «Ikastetxeak deszentralizatuta egongo dira, baina administrazioak rol garrantzitsua izango du», adierazi du. EH Bilduren Mahai Politikoak adostutakoari buruzko balorazioa egingo du astelehenean, eta ituna oinarriek berretsi beharko dute, gaur zortzi.
Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburua ere aritu da akordioaz, Radio Euskadin egin dioten elkarrizketan. Hark, ordea, garrantzia kendu dio hizkuntzaren gaiari. Atzoko negoziazioetan korapilo nagusietako bat izan zela zabaldu bazen ere, sailburuak ukatu egin du hala izan zela. Eztabaida nagusia «2034ra arteko ekintza zehatzetan» egon zen, haren esanetan. Hizkuntzaren auzia «oso argi eta nahiko itxita» dagoela nabarmendu du, eta azaldu du «ikastetxeak gaituko eta ahaldunduko» direla, betiere, ikaslea «ardatza» izanik. Hala, esan du zentro bakoitzak bere proiektu linguistikoa zehazteko ahalmena izango duela, eta, edozein kasutan, ikasleari itunean jasotako euskara maila ziurtatu beharko zaiola ikasketak amaitzean.
Klase segregazioa erauzteko hartutako neurrien gainean ere aritu da sailburua: «Euskadiko zentro guztiek, funts publikoekin funtzionatu ahal izateko, erantzukizun berberak hartu beharko dituzte beren gain». Zehaztu du administrazio publikoak portzentaje bat ezarriko duela, ikastetxe bakoitzak «zaurgarritasun desberdinei» tokia egin diezaien. Hezkuntza sistemaren oinarria eskola publikoa dela gaineratu du, baina, betiere, «itunpeko ikastetxeak osagarri» izanik.
Epe motza eta luzea
Bildarratzen arabera, bi zati ditu bezperan sinatutako akordioak. Batetik, «oinarri eta lerro oso orokorrak» zehaztu zituztela azaldu du, eta, bestetik, datozen urteetarako hainbat «aspektu eta elementu» definitu zituztela, eta, are, 2034ra arteko egutegia ere egin zutela. Hain zuzen, garrantzia eman dio talde parlamentarioek «ikuspegi eta etorkizunerako konpromiso hori» partekatu izanari. Epe hurbilagoei ere erreparatu die, eta adierazi du hezkuntza lege berria 2023ko udaberrirako martxan izatea espero duela.
Bildarratzek esan du sinatu duten lau indar politikoena dela akordioa, eta bereziki nabarmendu du EH Bilduk eta EP-IUk egindako «ahalegin handia», oposizioko indarrak izanik. Esan du «paisaia politikoan ezohikoa» dela parlamentarien %90,6 itunera atxiki izana, eta horrek «zer pentsatua» eman behar lukeela. ELA, LAB, Steilas eta CCOO sindikatuek heldu den ostiralerako deitua duten grebari erreferentzia egin die, hala. Deialdia berriz aztertzeko eskatu die sindikatuei. Akordioak parlamentuaren gehiengo handi baten babesa izanik, «kontraesan handia» litzateke greba, sailburuaren esanetan.
PSE-EEko legebiltzarkide Alfonso Alonso eta EP-IUko Isabel Gonzalez ere pozik agertu dira adostutakoarekin, eta biek ere hezkuntza publikoak itunean duen lekua nabarmendu dute. Alonsoren esanetan, eskola publikoa izango da «ardatza», eta, aldi berean, ez da elikatuko «zentro pribatuekin dagoen gatazka». Ikastetxe publikoak «eremu guztietan indartuko» dira itunaren ondorioz, Gonzalezen ustez.
Sindikatuak, neurritsu
Indar politikoek baino lehenago lortu zuten adostasuna sindikatuek, hala ere, eta grebara deitua dute hurrengo ostiralerako. Eusko Legebiltzarrean adostutako zirriborroarekin bat ez datozela nabarmendu zuten deialdian ELAk, LABek, Steilasek eta CCOOk, ezta ituna egiteko erabilitako prozedurarekin ere. Hezkuntza legea zedarrituko duen akordioa aztertzeko prest agertu dira, dena den.
Euskadi Irratiari egindako adierazpenetan, Irati Tobar LABeko irakaskuntzako arduradunak onartu du testuingurua «berria» dela, eta, ondorioz, egoera baloratu eta erabakiak hartu beharko direla. Sindikatuen arteko batasuna nabarmendu du, halaber: «Akordio batzuk erdietsi ditugu oso desberdinak garen sindikatuen artean». Nagore Iturriotz Steilaseko kideak azpimarratu du ondo aztertu beharko dela akordioak zer jasotzen duen, balitekeelako «kontraesanak» izatea, edo «eduki berdinentzat neurri osagarriak». |
2022-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/211059/aske-gelditu-da-emilio-salaberria-euskal-presoa.htm | Politika | Aske gelditu da Emilio Salaberria euskal presoa | Kartzelan 20 urte eman ditu. Zigor osoa beteta, goizean atera da Martuteneko kartzelatik. | Aske gelditu da Emilio Salaberria euskal presoa. Kartzelan 20 urte eman ditu. Zigor osoa beteta, goizean atera da Martuteneko kartzelatik. | Emilio Salaberria Villabona-Amasako (Gipuzkoa) euskal presoa aske gelditu da hogei urte presondegian igaro ondotik. Gaur atera da Martuteneko kartzelatik, zigor osoa beteta. 2018ko azaroan Galiziatik Espainia iparraldera eraman zuten, eta 2020ko azaroan Euskal Herriratu zuten. Ordutik hirugarren graduan zegoen. |
2022-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/211060/ukrainak-azoveko-itsasorako-sarbidea-galdu-du-mariupolen.htm | Mundua | Ukrainak Azoveko itsasorako sarbidea galdu du, Mariupolen | Estrategikoki leku ezinbestekoa da Moskurentzat, hura kontrolpean izanik Krimeako penintsula eta Donetskeko eta Luhanskeko herri errepublika errusiazaleak lot ditzakeelako. Errusiaren esanetan, arma biltegi bat suntsitu du Ukraina mendebaldean, horretarako misil supersonikoak erabilita. Zelenskik «elkarrizketa esanguratsuak» eskatu ditu. | Ukrainak Azoveko itsasorako sarbidea galdu du, Mariupolen. Estrategikoki leku ezinbestekoa da Moskurentzat, hura kontrolpean izanik Krimeako penintsula eta Donetskeko eta Luhanskeko herri errepublika errusiazaleak lot ditzakeelako. Errusiaren esanetan, arma biltegi bat suntsitu du Ukraina mendebaldean, horretarako misil supersonikoak erabilita. Zelenskik «elkarrizketa esanguratsuak» eskatu ditu. | Errusiako armadak bi aste baino gehiago daramatza Mariupol setiatzen. Donetskeko oblasteko kostaldeko hiri hori mendean hartzea hasieratik izan da Moskuren helburu nagusietako bat, eta hori lortzekotan da. Atzo gauean portuaren inguruan zuen kontrola areagotu zuen, eta, horrenbestez, Kievek berak gaur ohar baten bidez jakinarazi bezala, Azoveko itsasorako sarbidea galdu du Ukrainak. Estrategikoki leku ezinbestekoa da Mariupol Errusiarentzat, hura kontrolpean izanik Krimeako penintsula eta Donetskeko eta Luhanskeko herri errepublika errusiazaleak lot ditzakeelako.
Mariupolen inguruan «soka estutzen» ari zirela nabarmendu zuen atzo Errusiako Defentsa Ministerioak, eta Vadim Boitxenko hiriko alkateak BBC hedabideari baieztatu dio Errusiaren tropak hiriaren erdigunera heldu direla. «Hiriaren erdialdean ez da ezer gelditzen. Ez dago gerra zantzurik ez duen lur zati bakar bat ere». Haren esanetan, Ukrainako indarrak ahal dutena egiten ari dira posizioei eusteko, baina «etsaiak» kopuruz gehiago dira, «zoritxarrez». 450.000 biztanle inguru zituen hiriak gerra hasi aurretik, eta, udalak eman dituen datuen arabera, 350.000 bat pertsona biltegietan eta eraikinen sotoetan ezkutatuta daude oraindik ere, eta argindarrik eta urik gabe daude. Udalaren arabera, Errusiako armadak 50-100 bonba jaurtitzen dituela egunero. Hiria inguratuta dauka.
Gurutze Gorriak han ematen ari zen laguntza humanitarioa eten behar izan du, eta MEP Munduko Elikadura Programak salatu du ezin duela Ukrainako zenbait hiritara ailegatu: «Mariupolera, Sumyra, Kharkivera». NBE Nazio Batuen Erakundearen agentziako larrialdietako koordinatzaile Jakob Kernek adierazi dio AFP berri agentziari Errusiak nahi duela premiazko elikagaien banaketa blokeatu, eta hori «onartezina» dela XXI. mendean. Kernen hitzetan, kamioilariak ez dute haien segurtasuna arriskuan jarri nahi inguratuta edo ia guztiz inguratuta dauden hirietara laguntza humanitarioa garraiatuz.
Hiri horietatik, korridore humanitarioetan barrena, 190.000 bat zibilek alde egin ahal izan dute otsailaren 24an Errusiaren inbasioa hasi zenetik, Irina Verestxuk Ukrainako lehen presidenteordeak gaur zehaztu duenez. Telebista batean egin dioten elkarrizketa batean adierazi duenez, herritarrak korridore horietatik ateratzen ari dira gaur Kieveko oblastan eta Luhanskeko Herri Errepublikan; Mariupolgo korridorea, ordea, «erdi» irekita dago, Errusiako armadak autobusei bidea mozten dielako.
Gaur, UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak jakinarazi du gatazkak 3,3 milioi errefuxiatu eragin dituela. NBEren agentziaren arabera, Bigarren Mundu Gerraz geroztik Europan gertatutako exodorik azkarrena da. Iheslari horietatik bi milioi pasa Poloniara iritsi dira; 500.000 bat, Errumaniara; 360.000 bat, Moldaviara; ia 300.000, Hungariara; 240.000 pasa, Eslovakiara; ia 185.000, Errusiara, eta 2.500 inguru, Bielorrusiara. Eta, datuekin jarraituz, NBEk baieztatu du 850 bat zibil hil dituztela gerran azken hilabetean, eta zaurituak 1.400 inguru direla.
Mikolaiv ere, estrategikoa
Kremlinek jakinarazi duenez, Errusiak lur azpiko arma biltegi bat suntsitu du gaur, Deliatin inguruan, Ukraina mendebaldean. Hiri hori Errumaniako mugatik 70 bat kilometrora dago, eta herrialde hori NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kidea da. Defentsa Ministerioaren bozeramaileak zehaztu duenez, Kinzhal misil hipersonikoak erabili dituzte horretarako.
Gainera, Ukrainako armadak Mikolaiv hirian duen kuartel bat bonbardatu zuen atzo Errusiak, eta erasoan dozenaka soldadu hil zituen. Lekukoek AFP berri agentziari kontatu diotenez, bonbardaketa gertatu zenean 200 bat militar lo zeuden kuartelean. 50 bat gorpu atera ahal izan dituzte, eta erreskate lanetan ari dira oraindik ere. Eskualde horretako gobernadoreak erasoa baieztatu du. Ukrainako armadak ez du hildakoen kopururik eman. Mikolaiven kokaguneak ere berebiziko garrantzia du Errusiarentzat, Odesatik gertu dagoen hiri bat delako, eta Ukrainan Odesakoa delako Itsaso Beltzerako sarbidea duen porturik inportanteena.
Eta, bien bitartean, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak adierazi du «elkarrizketa esanguratsuak» behar direla inbasioa etete aldera. «Bere hutsegite propioek sortutako kaltea murrizteko aukera bakarra dira Errusiarentzat», esan du Telegrameko bere kontu ofizialean argitaratutako bideo batean. Horren harira, Sergei Lavrov Errusiaren Atzerri ministroak uste du elkarrizketek «hobera» egin dutela, baina «une oro» iruditzen zaiola Kiev AEBen esanei jarraitzen ari zaiola «ziurrenik», eta horrek oztopatzen duela Moskuk eskatutako «gutxienekoak» betetzea. Interfax berri agentziak jasotako adierazpen horietan nabarmendu du Txinak eta Errusiak, «superpotentzia gisa», pentsatu behar dutela nola egin aurrera, aintzat hartuta Mendebaldea ari dela nazioarteko sistemaren zutarriak «hondatzen». |
2022-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/211061/errenteriako-paper-fabrikak-jarduera-etengo-du-lehengai-faltagatik.htm | Ekonomia | Errenteriako paper fabrikak jarduera etengo du, lehengai faltagatik | Azpimarratu du garraiolarien grebak eta energiak garestitu izanak asko zaildu duela egoera. Ez du zehaztu zenbat egunez egongo den geldirik. 222 langile ditu. | Errenteriako paper fabrikak jarduera etengo du, lehengai faltagatik. Azpimarratu du garraiolarien grebak eta energiak garestitu izanak asko zaildu duela egoera. Ez du zehaztu zenbat egunez egongo den geldirik. 222 langile ditu. | Errenteriako Papresa paper fabrikak jarduera etengo du, garraio grebak eragindako lehengai faltaren ondorioz, ohar baten bidez jakinarazi duenez. Ez du zehaztu zenbat egunez egongo den geldirik.
Enpresak 222 langile ditu Errenteriako lantegian. Taldeak azaldu duenez, prentsarako paperaren fabrikatzaile nagusia da Europako hegoaldean, eta kaxa, ontzi eta biltzeko paperen fabrikatzaile independente handiena.
Errenteriako plantan hiru makina ditu: bata, egunkarientzako papera egiteko, eta beste biak, paketeentzako. Azken urteetan, egunkarien salmentaren beherakada dela-eta, paketeetan espezializatu da. 2022rako fakturazioa %30-35 handitzea aurreikusi zuen.
Enpresak azaldu duenez, garraiolarien gatazkak «are gehiago larritzen du industriak krisi energetikoaren ondorioz duen egoera lazgarria».
«Industriaren eta ekonomiaren kolapsoa» saihesteko neurriak «berehala» hartzeko eskatu du, «jarduerari ahalik eta azkarren berriro normaltasunez ekin ahal izateko».
Papresa 1896an sortu zen, eta 2020ko urritik Quantum Capital Partners (QCP) Alemaniako funtsarena da. |
2022-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/211062/aldabe-apezetxeak-eta-urrutia-labakak-irabazi-dute-eta-finalaurrekora-sailkatu-dira.htm | Kirola | Aldabe-Apezetxeak eta Urrutia-Labakak irabazi dute eta finalaurrekora sailkatu dira | Aldabek eta Apezetxeak 27-35 irabazi diote Etxarri-Martirenari eta Urrutia II eta Labakak erraz, 35-16, gainditu dituzte Susperregi eta Zubiri | Aldabe-Apezetxeak eta Urrutia-Labakak irabazi dute eta finalaurrekora sailkatu dira. Aldabek eta Apezetxeak 27-35 irabazi diote Etxarri-Martirenari eta Urrutia II eta Labakak erraz, 35-16, gainditu dituzte Susperregi eta Zubiri | Aldabek eta Apezetxeak 27-35 irabazi zioten Etxarri-Martirenari eta Berria Erremonte Txapelketako finalaurrekora sailkatu ziren B multzoan, lehen postuan.
Urrutia II-Labakak, Susperregi-Zubiri bikotea 35-16 gainditu zuten eta A multzoko bigarren postuan sailkatu ziren finalerdietara, Susperregi eta Zubiri kanporatuta geratu ziren bitartean. A multzo honetan Goikoetxeak eta Odeik osatutako bikotea geratu da lehen postuan. Finalerdiak martxoaren 25ean (ostirala) eta apirilaren 2an (larunbata) jokatuko dira. Goikoetxea-Odei, Loitegi-Zalduaren aurka, eta Aldabe-Apezetxea, Urrutia II-Labakaren aurka.
Jaialdiari hasiera emateko, Aldabe-Apezetxeak garaipena lortu zuen Etxarri-Martirenaren aurka, 27-35. Garaipen hori 0-14ko partzialari esker gauzatu zen. Etxarri-Martirena 19-17 irabazten ari ziren, baina urdinek 19-31 alde egitea lortu zuten. Aldabek 16 tanto eta 3 huts egin zituen berriro, aurrean nagusi izan zen, eta atzean Apezetxeak profesional mailarako prest dagoela erakutsi zuen sakez egindako bost tantorekin, zazpi piloteoan eta huts bakarra egin eta gero. Gorrietan Etxarrik pilotakada bikainak eta hutsak tartekatu zituen eta 12 tanto eta bost huts egin zituen. Martirenak bost tanto egin zituen saketik, bost piloteoan eta hiru akats.
Jaialdiko hirugarren partidan Urrutia II-Labakaren eskarmentuak garaipen argia eman zien, 35-16. Hori bai, partida hasieran abantaila urdinen aldekoa zen. 4-10 ere irabazten zuten, baina partziala izugarria izan zen hortik aurrera. 31-6ko partzialarekin partidua erabat gorrien aldekoa izan zen. Labaka guztien gainetik nabarmendu zen sakez egindako bederatzi tantorekin, sei piloteoan eta huts bakarra egin zuen. |
2022-3-19 | https://www.berria.eus/albisteak/211063/zoriona-eta-lasaitasuna.htm | Kirola | Zoriona eta lasaitasuna | Osasunak ia ziurra du salbazioa, Levanteri Sadarren irabazi ostean. Atsedenaren atarian hartu du aurrea, eta festa biribildu du gero | Zoriona eta lasaitasuna. Osasunak ia ziurra du salbazioa, Levanteri Sadarren irabazi ostean. Atsedenaren atarian hartu du aurrea, eta festa biribildu du gero | Dena da zoriona Osasunan. Jagoba Arrasateren eta Chimy Avilaren kontratuak luzatu berri ditu, eta gaur, ia betetzat eman du mailari eusteko helburua, Levanteri aise irabazita. Oraindik ez dute matematiken bermea, baina honezkero 38 puntu pilatuta, kalkulagailua itzaltzeko moduan dira gorritxoak –hamalau puntura dituzte jaitsiera postuak–. Gorabehera dezenteko sasoia bizi izan dute, baina berriz ere, azken txanpa lasaia biziko dute. Menturaz, lasaiegia ere bai, zortzi partidaren faltan jomuga garbirik gabe gelditu direlako. Europa oso urrun dago. Ezin kexatu, ordea: lasaitasuna gauza handia da tradizionalki sufritzailea izan den talde batentzat.
Patxadaz jokatu dute gaur Levanteren kontra. Ez dute beren burua estutu, horretarako beharrik ere ez dutelako izan. Puntu premia larria zuen Levantek, eta agerian utzi du zergatik dagoen sailkapeneko hondoan. Erraztasun handiak eman dizkio Osasunari, eta nafarrek ez dute aukera alferrik galdu. Konfiantzaz gainezka daude, eta zortea ere alde dute.
Hartara, lehen zati nahiko grisa jokatu arren, azken jokaldian aurretik jarri dira markagailuan. Avilak zartako baten bidez sareratu du baloia, eta hala, modurik onenean ospatu kontratu luzapena. Aurrez, gorritxoenak izan dira aukerarik onenak. Adibidez, Ruben Garciak langara bidali du eskuinkada bat, eta Budimirrek gora errematatu du buruz area barruan. Bestela, jokoa oso trabatua ari zen izaten, eta oreka zen nagusi. Levanteren presioak deseroso sentiarazi du Osasuna. Halere, gorritxoek ez dute apenas sufritu. Bidezkoena, hutseko markagailua zatekeen. Ordea, talde bat bolada onean denean, meritu handirik ere ez du egin behar aurkariak kolpatzeko.
Antzeko zerbait gertatu da bigarren zatian. Egia da Osasuna solteago eta argiago ibili dela erasoan. Golak, dena den, ez ditu jokaldi oso landuetan sartu, aurkariaren akats handiei esker baizik. Dena esate aldera, gorritxoek behartutako akatsak izan dira, presioaren bidez. 2-0ekoan, Rubenek baloia bikain berreskuratu du, Levantek falta bat bere zelaian azkar atera berritan, eta pase sakona eman dio Budimirri. Kroaziarrak ez du barkatu Cardenasen aurrean. 3-0ekoa, berriz, Brasanacek egin du, hasi eta buka: berak berreskuratu du baloia, eta serbiarra bera arduratu da baloia sareratzeaz.
Neurketa finituta zegoela zirudien. Ordea, Rogerrek aldea murriztu du ordu laurden baten faltan, eta hazi egin da Levante. Osasunak ez zuen arriskurik ikusten; haatik, aztoratzen hasi da kanpokoek beste bi aukera garbi izan zdtuztenean. Azkenean, ordea, ez dute beste golik jaso. Sartzen ere ez dute asmatu, Kike Garciak oso abagune garbiak izan dituen arren. Lehia bukatzean, festa lehertu daSadarren. Osasuna eliteko taldea da. |
2022-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/211099/kontseilu-sozialistek-bizitzaren-garestitzea-salatu-dute.htm | Politika | Kontseilu Sozialistek bizitzaren «garestitzea» salatu dute | Mobilizazioak egin dituzte Hegoaldeko lau hiriburuetan. Gaitzetsi dute langile klaseko kideen bizitzen kostuak jasanezinak bihurtzen ari direla. | Kontseilu Sozialistek bizitzaren «garestitzea» salatu dute. Mobilizazioak egin dituzte Hegoaldeko lau hiriburuetan. Gaitzetsi dute langile klaseko kideen bizitzen kostuak jasanezinak bihurtzen ari direla. | «Pandemiaren kudeaketa negargarria eta gerra ez dira fenomeno bakanak». Hori gaitzetsi zuten atzo Bilboko, Donostiako, Gasteizko eta Iruñerriko Kontseilu Sozialistek, Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan egin zituzten mobilizazioetan. Bizitzaren garestitzea gelditu! lemapean, mugimendu sozialistako kideek «argindarraren, gasaren, elikagaien eta gasolinaren prezioen gorakada» salatu zuten.
Izan ere, azaldu zuten «krisialdi kapitalista, ekonomiko eta sozialaren normalizazioa» gertatzen ari dela: «Azken bi urteetako pandemiaren testuinguruan, normalizatu egin dira osasun hondamendia eta oinarrizko eskubideen urraketak». Gehitu zuten Ukrainako gerrak lehendik zetorren krisiaren ondorioak «bizkortu» baino ez dituela egin: «Egiturazko krisialdi kapitalistaren adierazpenak dira; sistema ekonomiko honen dekadentziaren adibideak».
Egoera horretan, azaldu zuten langile klaseko kideen bizitzen kostuak jasanezinak bihurtzen ari direla. Gehitu zuten «agintariak eta gobernuetako propagandistak» saiatu direla «kolapso ekonomikoa eta herritarren gehiengoaren bizi mailaren okerragotzea disimulatzen».
Egungo egoera zehatzaz ere jardun zuten: «Gerraren bitartez, oligarka batzuk are gehiago ari dira aberasten —adibidez, Errusiako gasa blokeatzearen eraginez, AEBetako enpresari batzuk diru asko ari dira irabazten—, baina haientzat negozioa dena herritar xumeontzako hondamendia izaten ari da».
Boterea zuritzea
Ezkerreko alderdi parlamentarioei, berriz, aurpegiratu zieten «noraez estrategikoa eta itxurakeria»: «Langile klaseko kideei aterabide errealak eman baino, boterea zuritzeko papera betetzen dute; Europar Funtsak onartzea, bizitzaren kostuen gorakada neurrigabearen aurrean soldatak huskeria bat igotzea edota politika gerrazaleak zuzenean edo zeharka babestea horren adibideak dira. Guk badakigu egoera honi ez zaiola buelta emango instituzioetatik».
Azkenik, babesa adierazi zieten greban dauden garraiolariei, eta «langileen bizitzen aurkako eraso bakoitzaren kontra protestatzera» dei egin zuten. |
2022-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/211100/espainiak-traizio-egin-dio-beste-behin-mendebaldeko-saharari.htm | Mundua | «Espainiak traizio egin dio beste behin Mendebaldeko Saharari» | Fronte Polisarioak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan duen ordezkariak gaitzetsi egin du «Ukrainan balio duenak» Mendebaldeko Saharan balio ez izatea. Abisua eman du: «Gai honek Espainiako Gobernuko koalizio ahula apur dezake». | «Espainiak traizio egin dio beste behin Mendebaldeko Saharari». Fronte Polisarioak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan duen ordezkariak gaitzetsi egin du «Ukrainan balio duenak» Mendebaldeko Saharan balio ez izatea. Abisua eman du: «Gai honek Espainiako Gobernuko koalizio ahula apur dezake». | Mohamed Limam Saharako Fronte Polisarioak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan duen ordezkaria da, eta argi du Rabaten autonomia plana babesteko Espainiaren erabakia zer den: beste traizio bat. Espainiako Gobernuak bat egin zuen ostiralean Marokok Sahara Mendebalderako 2007an proposatu zuen planarekin. Pedro Sanchez Espainiako presidenteak Mohamed VI.a Marokoko erregeari bidali zion eskutitzean adierazi zuenez, Madrilen iritziz Mendebaldeko Sahara Marokoko eremu autonomo bihurtzea da gatazka gainditzeko aukerarik «serioena, errealistena eta sinesgarriena». Limamek NBE Nazio Batuen Erakundearen erabakiak errespetatzeko eskatu du, beste behin ere.
Ikusi gehiago: Sanchezek Rabaten autonomia plana babestu izana gaitzetsi dute haren bazkideek
Zer ekarriko du Espainiaren erabakiak Mendebaldeko Sahararentzat?
Espainia Maroko okupatzailea defendatzen ari da bere legez kanpoko jarrerarekin, eta beste behin traizio egin die Saharako herritarrei. NBEk eskatzen duen autodeterminazio eskubidea defendatzeari utzi dio, eta orain legez kanpoko okupazio bat babesten ari da.
Zergatik hartu du erabaki hori Madrilek?
Espainiak, azken finean, ez du ezer irabazten. Ez zaio axola izan okupazio horren legezkotasuna, ezta NBEren babesik ez izatea ere, eta modu ilunean hartu du erabakia. Madrilek ez du argitaratu gutuna, eta Marokoko prentsaren bidez izan dugu haren berri. Espainiak berea ez dena emateko konpromisoa hartu du; Marokorekin ondo geratzeko, Mendebaldeko Sahara eman dio. Espainiak ezin du hori egin: Mendebaldeko Sahara hartzen duen lurraldearen kudeatzailea da.
Zergatik?
Estatuek uko egin diezaieketelako euren eskubideei, baina ez euren zereginei. Hori ez da Mendebaldeko Saharak edo Fronte Polisarioak dioen zerbait, NBEk dioen zerbait baizik. Fernando Grande Marlaska Espainiako Barne Ministroak ere gauza bera dio Auzitegi Nazionaleko epaile zenean ebatzitako epai batean. Saharan ez da ezer aldatuko; jadanik ohituta gaude.
Sanchezen gutuna nolatan argitaratu du Marokok?
Rabatek, beste behin, fideltasun txikia erakutsi du: Espainiako Gobernuarekin harreman onak dituen arren, gutuna argitaratzea erabaki du, edo haren zati batzuk bai behintzat, Madrilek egin ez duenean. PSOEk ez dio erabakiaren berri eman gobernu koalizioko kideari, oposizioko alderdi nagusiari ere ez, ezta Mendebaldeko Sahararen ordezkariei ere… saltsa ederrean sartu da. Krisi bat itxi nahi izan du beste bat irekiz, horrela Marokorekin dituen harremanak konpontzeko. Mendebaldeko Saharako bake prozesuari ere are eta arazo gehiago sortu dizkio.
Esan duzu Espainiak ez duela ezer irabazten. Zerk eraman du, orduan, erabaki hori orain hartzera?
Gutunean, Sanchezek dio bi herrialdeen osotasun geografikoa errespetatuko dela. Madrilek oraindik esaten du Maroko bazkide estrategikoa dela, baina hark Espainiarenak diren lurraldeak aldarrikatzen jarraitzen du: Marokok ez du argitaratu oharrik esanez uko egiten diela Ceutari, Melillari, eta Kanariar Uharteei. Marokok, gainera, dirutza jasotzen du Europako Batasunetik legez kanpoko immigrazioari eta drogen trafikoari aurre egiteagatik. Hori al da Espainiak akordio horrekin irabaziko duena? Orduan, aitortzen ari da Marokok ezbaian jartzen duela Espainiaren osotasun geografikoa, eta ez zuela legez kanpoko immigrazioaren aurka lankidetzan jarduteko asmorik.
...
Uste dut Marokok azpijokoa egin diola Espainiari gutuna argitaratuz, eta irteera zaila duen kalezulo batean sartu duela. Gai honek Espainiako Gobernuan dagoen koalizio ahula apurtu dezake.
Nazioartean, zer jarrera dute Amerikako Estatu Batuek?
Joan den astean AEBetako Senatuak bere jarrera berretsi zuen. Marokori ez diote dolar bakar bat ere emango ez badio Mendebaldeko Saharako gatazkari irtenbide legezko eta baketsu bat ematen, NBEren erabakiekin bat datorrena. Dolar bat bera ere ez. Egia da AEBek ez dutela baliogabetu Donald Trumpek azken orduan Israeli gustua emateko hartu zuen erabakia —Mendebaldeko Sahararen gaineko subiranotasuna aitortu zion Marokori—, baina berretsi ere ez dute egin.
Gaur egungo testuingurua ere ez da edonolakoa.
Ukrainan gertatzen ari dena aztertuta, ikusten ari gara herri guztiek izan beharko luketela bakerako, elkartasunerako, garapenerako eta autodeterminaziorako eskubidea. Guztiek izan beharko lukete euren aberastasun naturalekiko subiranotasun efektiboa. Hala, aurrerapausoak eman ahalko lituzkete arlo ekonomikoan, sozialean eta kulturalean. Okupazio kolonialaren menpe bizi diren herriek euren autodeterminaziorako eskubidea izateko dituzten oztopoak deuseztatu behar dira.
Mendebaldeko Saharan ere bai.
Azken finean, hori da Saharako herriaren nahia. Kontraesan hori da orain salatzen ari garena: Sanchez ausartuko litzateke publikoki esatera ukrainarrek Errusiaren menpeko autonomia bat errespetatu beharko luketela? Zergatik han balio duenak ez du balio Mendebaldeko Sahararako?
Autonomiaren proposamena 2007an egin zuen Rabatek, baina kontu berria da askorentzat. Zer da?
Premisa faltsu batetik abiatutako kontu bat. Lehenik eta behin, ez delako legezkoa: zuk, autonomia bat eman ahal izateko, lurralde baten gaineko subiranotasuna izan behar duzu. Hori da Marokori falta zaiona; potentzia okupatzaile bat da, legez kanpo du okupatua lurralde hori. Mendebaldeko Sahara ez da Marokoren parte. Lurralde ez-autonomo bat da, oraindik deskolonizatzeko dago, eta NBEren laugarren komisioan izena emanda dago 1963. urtetik. Autodeterminaziorako eta independentziarako eskubidea aitortzen digu nazioarteko erakundeak.
Zer eragin du, orduan, Sanchezen gutunak?
Espainiak aldebakarreko edozein adierazpen egin dezake, baina hura da lurraldearen administratzailea, eta berriz diot: ezin die uko egin bere ardurei. Mendebaldeko Saharako okupazioa babesteak esan nahi du Espainia estaltzen ari dela nazioarteko hainbat erakundek salatutako giza eskubideen urraketak, baita lurraldeko aberastasunen legez kanpoko espoliazioa ere.
Maroko bizilagun deserosoa eta aseezina da mugakide dituen herrialde guztientzat. Saharako herriak 47 urte daramatza berea denagatik borrokan, eta azken gertakariek ez dute hori aldatuko. Espainia argitasun gutxi erakusten ari da guk, XXI. mendean, amore emango dugula uste badu. Arduragabekeria izugarria da.
Berehalako ondorioak izango ditu erabakiak Espainiarentzat? Aljeria «oso harrituta» agertu da Moncloaren «bat-bateko» jarrera aldaketarekin.
Batetik, Aljeria Espainiaren kide estrategikoa da, eta hala ere ez zioten eman erabakiaren berri. Bestetik, Aljeriak atzo erretiratu zuen Madrilen zuen enbaxadorea. Hainbat hedabidek, Espainiako Gobernuaren gertuko iturriak aipatuz, esan dute Aljeria abisatuta zegoela, baina Aljeriako Gobernuak gaur bertan esan du hori gezurra dela. Trakets ibili da Madril.
Hedabide horietako batzuek aipatu dute gasaren inguruko interesek bultzatu dutela erabakia.
Gasaren kontuak, beste behin, erakusten du erabakia bi aldiz pentsatu gabe hartu dutela, pentsatuz Marokori bidalitako gutuna ez zela argitara aterako.
Datozen egunetan zerbait egiteko asmoa duzue?
Euskal Herrian hainbat kontzentraziotara deitzeko asmoa dugu, Espainiako Gobernuak Hegoaldeko hiriburuetan dituen ordezkaritzen aurrean. Haietan parte hartzeko deia egiten diegu elkartasuna adierazi ohi diguten elkarteei eta herritarrei, baina baita indar politiko eta sindikalei ere.
Ikusi gehiago: Sahara, Gonzalez eta Sanchez artean |
2022-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/211101/altuna-martija-eta-laso-imaz-binakako-txapelketako-finalistak.htm | Kirola | Altuna-Martija eta Laso-Imaz, Binakako Txapelketako finalistak | Gaur gutxienez hamasei tanto egin behar zituzten Lasok eta Imazek, eta aise bete dute helburua. Finalean berriz ikusiko dute elkar. | Altuna-Martija eta Laso-Imaz, Binakako Txapelketako finalistak. Gaur gutxienez hamasei tanto egin behar zituzten Lasok eta Imazek, eta aise bete dute helburua. Finalean berriz ikusiko dute elkar. | Argitu dira zalantzak: Binakako Txapelketa nagusiko finala Altuna III.a-Martija eta Laso-Imaz bikoteek jokatuko dute. Emozioz beterikoa izan da aurtengo txapelketa, eta azken jardunaldira arte itxaron behar izan dute pilotazaleek finala zein bi bikotek jokatuko zuten argitzeko.
Irribarria-Rezustaren atzoko porrotak, ordea, asko erraztu zien bidea Laso-Imazi. Pronostikoak hautsiz, Elezkano II.ak eta Zabaletak irabazi egin zieten faboritoei, sei tantoren aldearekin irabazi ere (22-16).
Lasok eta Imazek garaipena ere ez zuten behar gaur; nahikoa zuten hamasei tanto egitea. Atzoko emaitzak, ordea, bazuen beste ondorio bat: matematikoki finalerako sailkatu zituen Altuna eta Martija. Gaur, beraz, ez zuten presiorik gorriek, eta Eibarko Astelena pilotalekuan azkar nabaritu da bi bikoteetako zeinek zuen zerbait jokoan. 2-0, 10-2, 18-5, eta, amaieran, 22-6. Bestelakoa izango da finala.
Tanto baten gorabeheran
Atzo, ziurrenik, bietako inori komeni ez zitzaion emaitza gertatu zen. Besteak beste, tanto baten gorabeherak aski ondorio ezberdinak utz zitzakeelako. Esaterako, Elezkanok eta Zabaletak hamaseian irabazi beharrean hamabost tantoan irabazi balute, zuzenean eskuratuko zuketen finalerako sailkapena. Ordea, hamazazpian irabazi balute, inongo aukerarik gabe geratuko ziren. Azkenean hamaseian irabazteak ere ez die balio izan. |
2022-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/211102/asier-martinez-laugarren-pista-estaliko-mundialean.htm | Kirola | Asier Martinez, laugarren pista estaliko mundialean | Nafarra domina lortzetik lau ehunenera geratu da 60 metro hesidunen finalean. | Asier Martinez, laugarren pista estaliko mundialean. Nafarra domina lortzetik lau ehunenera geratu da 60 metro hesidunen finalean. | Asier Martinezek gertu izan du domina 60 pista estaliko mundialean, Belgraden. Ondo aritu da nafarra, eta laugarren sailkatu da finalean; brontzezko dominatik lau ehunen eskasera geratu da. 7.57 segundo behar izan ditu 60 metroak egiteko.
Lehen sailkatua Grant Holloway estatubatuarra izan (7.39); bigarrena, Pascal Martinot-Lagarde frantziarra (7.50), eta hirugarrena, Jarret Eaton estatubatuarra (7.53). Aurretik, bere marka pertsonala hautsita sailkatu da finalerako Martinez (7.55). |
2022-3-20 | https://www.berria.eus/albisteak/211103/puntu-gazi-gozoa-eskuratu-du-realak-sevillan.htm | Kirola | Puntu gazi-gozoa eskuratu du Realak Sevillan | Bigarren sailkatuaren etxean berdindu dute txuri-urdinek, baina gehiago merezi izan dute. Eurenak izan dira gol aukerarik argienak. | Puntu gazi-gozoa eskuratu du Realak Sevillan. Bigarren sailkatuaren etxean berdindu dute txuri-urdinek, baina gehiago merezi izan dute. Eurenak izan dira gol aukerarik argienak. | Realak gola sartzeko ahaleginak eta bi egin ditu Sanchez Pizjuan futbol zelaian, Sevillan. Zutoinera bi baloi jaurti ditu, eta Dmitrovic Eibarreko atezain ohiari ere makina bat lan jarri dio. Gola, ordea, ez da iritsi. Txuri-urdinek estutu dute Ligako bigarren sailkatua, baina azkenean inor gustura utzi ez duen berdinketa batekin konformatu behar izan dute bi taldeek.
Sevillakoak ez zeuden gustura hobeto aritu nahi zutelako eta, etxean, berdinketak ez dielako askorako balio. Realekoak, berriz, ez zeuden gustura Sevilla baino hobeak izan direlako. Argi eta garbi.
Bosgarren minutuan eman du lehen abisua Januzajek, area kanpotik. Lehen zatiko argiena, ordea, Sorlothek izan du. Aldaratze bat eskura geratu zaio arearen bihotzean, ondo errematatu du, baina Dmitrovic gainditua zuela baloiak Porturen gorputza jo du, lurrean baitzen, eta kanpora joan da.
Logikoena zen bigarren zatian Sevillak erreakzionatzea, baina ez da halakorik gertatu. Bigarren zatiaren erdialdean jokatu du Alguacilen taldeak aspaldiko ongien. Portuk eta Silvak burukada bana jaurti dute zutoinera, eta Silvak berak eta Januzajek izan dute beste pare bat aukera, oso argiak. Azkenean, 0-0 eta puntu banaketa.
Sailkapen nagusian seigarren postuan dirau Realak, 48 punturekin.
Sevilla: Dmitrovic; Navas, Kounde, Gudelj, Augustinsson; Oliver (Rakitic, 67 min), Delaney (Montiel, 80 min), Ocampos, Munir (Jordan, 45 min), Corona (Lamela, 67 min); eta Martial (En-Nesyri, 59 min).
Reala: Remiro; Zaldua (Gorosabel, 45 min), Elustondo, Le Normand, Rico; Zubimendi, Merino (Guridi, 64 min), Rafinha (Silva, 63 min); Portu (Isak, 75 min), Januzaj (Ander Martin, 86 min) eta Sorloth. |
2022-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/211104/ukrainak-baztertu-egin-du-errusiaren-eskeaoraingoz-ez-dumariupol-entregatuko.htm | Mundua | Ukrainak baztertu egin du Errusiaren eskea: oraingoz ez du Mariupol entregatuko | Ordu txikietan amaitu da Moskuk Kievi bidalitako ultimatuma: galdegin dio hiritik atera dezala armada, baldin eta bertako zibilak ebakuatu nahi baditu. Turkiak esan du bi aldeak «akordio batetik gertu» daudela gerra eteteko. | Ukrainak baztertu egin du Errusiaren eskea: oraingoz ez du Mariupol entregatuko. Ordu txikietan amaitu da Moskuk Kievi bidalitako ultimatuma: galdegin dio hiritik atera dezala armada, baldin eta bertako zibilak ebakuatu nahi baditu. Turkiak esan du bi aldeak «akordio batetik gertu» daudela gerra eteteko. | «Atzeranzko urratsez betetako dokumentua da, erokeria bat». Ukrainako Gobernuak ez du begi onez ikusi berriki Errusiak helarazitako ultimatuma, eta, argitu dutenez, inolako asmorik ez dute hari baiezkoarekin erantzuteko. Hain zuzen ere, Moskuk Ukrainari eskatu dio Mariupoldik atera ditzala indar armatuak, kanporatu ditzala tropak, eta Errusiaren esku utz dezala hiria, guztiz. Zortzi orrialdeko dokumentu batean bildu du eske hori Errusiak, eta, zehaztu dutenez, hori eginez gero baizik ez dute bermatuko korridore humanitarioen irekiera. Kievek esan du hori «manipulazioan» oinarritutako eskea dela, eta uko egin dio baldintza hori betetzeari; gaurko ordu txikietan amaitu da Moskuk finkaturiko epemuga.
Ukrainako Gobernuko lehen ministrorde Irina Verextxuken esanetan, Moskuk mezu bera bidali die NBE Nazio Batzuen Erakundeari eta Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordeari. Lehen ministrordearen iritziz, Moskuk lortu nahi du nazioarteko erakundeek Ukrainari presio egitea, Mariupolen gaineko guztizko kontrola lortzeko horrela –Errusiako armadak bi aste baino gehiago daramatza Mariupol setiatzen–. Verextxukek ohartarazpena egin du, baina: «Halakorik ez da gertatuko».
Ikusi gehiago: Errusiak bere helburu nagusietako bat lortu du: Azoveko itsasoaren kontrola
Hala, Kievek beste eske batekin erantzun dio Moskuri. Exijitu du «berehala» ireki daitezela korridore humanitarioak Mariupolen, Zaporizhiarako bidea egiteko, «armak utzi beharra eskatzen duen inolako baldintzarik jarri gabe». Verextxukek gerora jakinarazi du zortzi bide irekitzeko akordioa egin dutela Errusiako armadarekin, baina horietan ez dago Ukraina hegoaldeko hiri hori.
Eta badirudi Errusiako armadak oraindik denbora asko beharko duela Mariupolen kontrola bereganatzeko. Hala aitortu du Denis Puxilin Donetskeko Herri Errepublikako buruak ere; hark, behintzat, ez du uste hain azkar lortuko dutenik: «Bi egunen, hiruren edo astebeteren buruan konponduko dela auzia... Ni ez naiz hain baikorra. Tamalez, ez da horrela izango. Hiri handi bat da».
Kiev hiriburuan, berriz, hango alkate Vitali Klitstxkok iragarri du beste etxeratze agindu bat jarriko dutela indarrean, eta neurri horrek 35 ordu iraungo duela; zehazki, gaurko 19:00etatik etziko 06:00ak arte —Euskal Herriko orduak dira horiek—.
Fronte politikoan, Turkiako Atzerri ministro Mevlut Cavusogluk atzo jakinarazi zuen Ukrainako eta Errusiako gobernuen ordezkariak aurrerapausoak ematen ari direla gerra eteteko negoziazioetan, eta bi aldeak «akordio batetik gertu» daudela Antalyan (Turkia) izaten ari diren elkarrizketetan.
«Noski, ez da erraza ados jartzea gerrak iraun bitartean, zibilak hiltzen dituzten bitartean, baina gustatuko litzaiguke esatea momentum-a irabazita dagoela», esan zuen Cavusogluk elkarrizketez.
Hurriyet egunkariari emandako elkarrizketa batean, berriz, Ibrahim Kalin presidentetzako bozeramaileak xehetasun gehiago eman ditu negoziazioez. Zehazki, azaldu du Mosku eta Kiev sei punturen inguruan ari direla hizketan: Ukrainaren neutraltasunaz, armagabetzeaz eta segurtasun bermeez, «desnazifikazioaz», Ukrainan errusieraren erabilerak dituen oztopoak kentzeaz, Donbassen estatusaz eta Krimearen egoeraz.
Turkiako Gobernuaren arabera, Ukrainaren eta Errusiaren ordezkariek azken bi puntu horietan dituzte zailtasun handienak ados jartzeko. Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak esana du ez duela Donetskeko eta Luhanskeko herri errepubliken independentzia aitortuko, ezta Krimea Errusiaren parte dela ere.
Ukrainako estatuburuaren arabera, gerra eteteko negoziazioek arrakasta izateko modurik egokiena hura Vladimir Putin Errusiako presidentearekin elkartzea da, baina Kremlinek gaur adierazi du oraindik ez dituztela «nahikoa aurrerapauso» eman Antalyako elkarrizketetan.
Biden, Poloniara
Joe Biden Europara joatekoa da datozen egunotan, hango agintariekin biltzeko. Ostegunean NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen goi bileran parte hartuko du, baita egun horretan eta ostiralean egingo duten Europar Kontseiluan ere. Etxe Zuriak jakinarazi duenez, ostiralean Polonian ere izango da, hango estatuburu Andrzej Dudarekin batzartzeko.
Zehazki, bi agintariek eztabaidatuko dute bi herrialdeak nola ari diren erantzuten Errusiaren Ukrainako inbasioak eragindako «giza eskubideen krisiari», baita «krisi humanitarioari» ere; Ukrainatik atera diren errefuxiatuen erdiak baino gehiago Poloniara joan dira, Nazio Batuen Erakundearen datuen arabera.
Bilera sorta horren aurretik, Washingtonek azaldu du Biden Frantziako presidente Emmanuel Macronekin, Alemaniako kantziler Olaf Scholzekin, Italiako lehen ministro Mario Draghirekin eta Erresuma Batuko gobernuburu Boris Johnsonekin mintzatuko dela, gaur.
Macron eta Sanchez ere Eliseoan biltzekoak dira gaur arratsaldean, horiek ere Ukrainako aferaz aritzeko. |
2022-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/211105/gutxienez-130-bidaiari-zituen-hegazkin-bat-amildu-da-txinan.htm | Mundua | Gutxienez 130 bidaiari zituen hegazkin bat amildu da Txinan | Oraingoz ez dute zabaldu bidaiarien osasunari buruzko informaziorik. Guangxi Zuhan eskualdean gertatu da istripua. | Gutxienez 130 bidaiari zituen hegazkin bat amildu da Txinan. Oraingoz ez dute zabaldu bidaiarien osasunari buruzko informaziorik. Guangxi Zuhan eskualdean gertatu da istripua. | Hegazkin batek istripua izan du Txina hegoaldean, Guangxi Zuhan eskualdean. Herrialdeko hainbat hedabidek zabaldutako informazioaren arabera, ibilgailua amildu egin da goizaldean, eta 130 bidaiari inguru ziren hegazkinaren barrenean; China Eastern Airlines konpainiarena da.
Oraingoz, ez da jakina hegazkina zergatik amildu den, ezta istripuaren ondorioz inor hil den ere. Larrialdi zerbitzuak lanean dira orain: 600 suhiltzaile inguru bidali dituzte istripua gertatu den tokira. |
2022-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/211106/izaskun-igoak-irabazi-du-donostia-kultura-poesia-lehiaketa.htm | Kultura | Izaskun Igoak irabazi du Donostia Kultura Poesia Lehiaketa | 'Hotza bazkatzen' poema bilduma Balez Zuria argitaletxeak kaleratuko du. | Izaskun Igoak irabazi du Donostia Kultura Poesia Lehiaketa. 'Hotza bazkatzen' poema bilduma Balez Zuria argitaletxeak kaleratuko du. | Izaskun Igoaren (Ziga, Nafarroa, 1995) Hotza bazkatzen poema bildumak irabazi du idazle gazteentzako Donostia Kultura V. Poesia Lehiaketa, eta, horrenbestez, 1.000 euroko sari ekonomikoa jasoko du, bai eta Imanol Larrinagaren margolan bat ere. Bestalde, Balea Zuria argitaletxeak kaleratuko du idazlan saritua, eta Igoak bere poemak errezitatuko ditu ekainean, Donostian egingo den Poesia eta Pentsamendua zikloan.
Epaimahaikideen arabera, Hotza bazkatzen lanak kontzientzia eta izatea ditu ardatz. «Gorputzari uko egin gabe», haragoko kezka eta gogoetetan sakontzeko gaitasuna erakusten duela azpimarratu du, «orekari eutsiz eta hunkigarri izanez». Egilearen sen poetikoa nabarmendu dute, eta han-hemenka erreferentziak erabili izana, omenaldi modura.
2020an Igoak aipamen berezia lortu zuen Lurra zango zolaren gainean lanarekin Iruñeko Udalak antolatutako Egile Berrientzako 30. Euskarazko Literatur Lehiaketan. 2019az geroztik, Ttipi Ttapa aldizkarian aritzen da kolaboratzaile gisa.
Poesia zabaldu eta idazle gazteen lanari bultzada emateko bokazioarekin sortu zuten Balea Zuria argitaletxeak eta Donostia Kulturak Donostia Kultura Poesia Lehiaketa. 2018an, Esti Martinez Diaz de Zeriok irabazi zuen saria, Azalberritze bat-ekin. Bigarrena 2019an egin zen, eta Gorka Salcesek eskuratu zuen, Iraganaren izterrak obrarekin; finalista izandako Elena Olaberen Zeldak poema iburua ere kaleratu zuen argitaletxeak. 2020an, Lizar Begoñak lortu zuen, Aro beilegia poema liburuarekin, Donostia Kultura III. Poesia Lehiaketaren saria. Azkenik, 2021eko irabazlea Maialen Berasategi Catalan izan zen, BERRIAren euskara taldeko zuzentzaile eta itzultzailea; Eskuan beti zerbait liburuan bildu zituen hainbat poema. |
2022-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/211107/bilboko-portua-gelditzeko-arriskurik-ez-du-ikusten-barkalak.htm | Ekonomia | Bilboko portua gelditzeko arriskurik ez du ikusten Barkalak | Edukiontzietarako nahiko leku egin dutenez, itsasontziak kargatzeko edo husteko arazorik ez dagoela ziurtatu du. Hiru sindikatuak salatu du Tapiak ez duela aintzat hartu, sektorearekin egindako bileratik kanpo utzi duelako. | Bilboko portua gelditzeko arriskurik ez du ikusten Barkalak. Edukiontzietarako nahiko leku egin dutenez, itsasontziak kargatzeko edo husteko arazorik ez dagoela ziurtatu du. Hiru sindikatuak salatu du Tapiak ez duela aintzat hartu, sektorearekin egindako bileratik kanpo utzi duelako. | Garraiolarien greba gero eta arazo gehiago sortzen ari da Hego Euskal Herriko industrian eta banaketa zerbitzuetan, baina ez ditu erabat geldiarazi. Gune logistiko nagusia, Bilboko portua, «%100 ari da lanean», Ricardo Barkala haren presidenteak ziurtatu duenez.
Haren arabera, itsasontziak sartzen eta ateratzen ari dira, eta zamaketa lanak egin egiten dira.
Arazoa da garraiolarien grebak asko murriztu duela portura sartzen edo handik irteten diren produktuen joan-etorria. Autonomoak dira Santurtziko nasetan ibili ohi diren kamioilari gehienak, eta haien artean du lanuzteak arrakasta gehien.
Hedabide batzuek kaleratu dute Bilboko portuan jada ez dagoela iristen diren edukiontzietarako lekurik, baina hala ez dela ziurtatu du Barkalak, ohikoa baino leku egin dutelako haientzat. Greba aurreko egunetan mugimendu handia izan zen portuan, eta, horri esker, «ez dago portua geldiarazteko arriskurik».
Barkalak onartu du produktu lehorrak dituzten edukiontziak pilatzen ari direla orain, eta zenbait enpresa hasi direla trenak erabiltzen haien merkantziak bereganatzeko. Bilboko portuan salgaien %25 garraiatu ohi ditu trenak.
Barazki batzuk falta dira Mercabilbaon
Bizkaiko beste gune logistiko handi bat Mercabilbao da, janaria banatzeko zentroa. Gorka Moreno fruta eta barazkien handizkako elkarteko presidenteak Efe agentziari azaldu dionez, zenbait produkturen eskasia antzematen ari dira. Horrela, gaur goizean Almeriako barazkiak —tomateak, lekak, berenjenak...— eta Valentzia aldeko laranjak eta mandarinak falta ziren. Igandean Errioxatik iritsi ziren barazki gehiago, baina ez dute espero asko iritsiko denik aste osoan. Horren ondorioz, handizkako saltzaileek biltegietan daukatena hari dira merkaturatzen.
Garraiolarien greba amaituz gero, Morenok uste du litekeena dela egun eta erdiren buruan itzultzea berriro normal aritzera.
Bien bitartean, Hiru sindikatuak protestekin jarraitu du gaur. 10:30ean Larrabetzuko (Bizkaia) Bideko Aterpetik abiatu da kamioi hilera bat, Bilbo zeharkatzeko asmoz, baina Ertzantzak debekatu egin die erdigunera sartzea, eta baita Santurtziko portu ingurura hurbiltzea ere, Hiruk esan duenez.
Jaurlaritzako Ekonomiaren garapeneko sailburu Arantxa Tapiak ez dituela aintzat hartu salatu dute, Hiru sektorearekin egindako bileratik kanpo utzi duelako. Nafarroako Gobernua bihar goizean elkartuko da garraiolarien euskal sindikatuarekin. «Hemengo agintari politikoek erabaki jakin batzuk hartzeko eskumenik ez dutela argudiatzen dute, baina gogorarazi behar da hainbat erabaki hartu direla hemen, eta ez garraioa babesteko». Zer neurri diren horiek? Zerga sistema aldatu dutela dio Hiruk, «eta garraio arloko autonomoentzat estatu osoko PFEZ garestiena ezarri dela». Gainera, Euskal Herria zeharkatzen duen «bide nagusian» garraiolariei bidesaria jarri dietela gogoratu du; «zuzenean, ogasunetara bidaltzen diren fakturetan beren QR kode bat sartzera behartu dituzte autonomo guztiak; eta Bizkaiko bigarren mailako errepideetan, Barazar 4. mailako mendatea barne, garraiolarientzako bidesari sistema bat jartzeko 50 milioi euroko aurrekontua iragarri dute, hain justu, garraioaren lanuztea bete-betean dela».
Bilera Madrilen
Gasolioaren garestitzearen aurkako neurriak eskatzen dituzte garraiolariek, haien artean erregaiaren gaineko zergak jaistea eta haien diru sarrerak handitzeko tresnak kostuek gora egiten dutenean. Gaur garraiolarien ordezkari batzuek bilera dute Espainiako Gobernuarekin, neurriak aztertzeko.
Madrilen asmoa zen hilaren 29ko bileran onartzea energiaren prezioari buruzko neurri sorta zabal bat, behin Europako Batasunak irizpideak argitzen dituenean, ostegunean eta ostiralean egingo duen bileran.
Neurriak bizkortzeko eskatu du Eusko Jaurlaritzak, garraiolarien grebak eta argindar oso garestiak industriari kalte handia egiten ari direla eta. «Hilaren 29ra arte itxarotea beranduegi izan daiteke, eta, denborarik galdu gabe, arazoari erantzun behar zaio», dio Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak asteburuan Garraio, Industria eta Nekazaritza ministroei bidalitako gutunak. |
2022-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/211108/guggenheimeko-garbitzaileek-20ko-soldata-hobekuntza-lortu-dute-283-greba-egunen-ondoren.htm | Ekonomia | Guggenheimeko garbitzaileek %20ko soldata hobekuntza lortu dute 283 greba egunen ondoren | 2024an orain baino 3.400 euro gehiago irabaziko dituzte, eta lanaldi partzial guztiak jardunaldi osoko bihurtu dira. Kaleko garbitzaileekiko soldata arrakala ez dute deuseztatu, baina bai nabarmen murriztu. | Guggenheimeko garbitzaileek %20ko soldata hobekuntza lortu dute 283 greba egunen ondoren. 2024an orain baino 3.400 euro gehiago irabaziko dituzte, eta lanaldi partzial guztiak jardunaldi osoko bihurtu dira. Kaleko garbitzaileekiko soldata arrakala ez dute deuseztatu, baina bai nabarmen murriztu. | «Oso pozik gaude. Arlo ekonomikoan agian zerbait gehiago lortzea espero genuen, baina lanaldi erdian zeuden kideak jardunaldi osora pasatzea lortu dugu, eta hori gauza handia da. Lanaldien eta baldintzen inguruko lorpen garrantzitsuak dira». Carmen Casas (53 urte, 2014tik Guggenheimen) Guggenheim museoko garbitzaileen langile batzordeko buruak horrela aztertu du Ferrovialekin lorturiko akordioa. Greban zeuden hamahiru garbitzaileak ostegunean itzuliko dira lanera, 283 eguneko lanuztearen ondoren: «Motzagoa izango zela uste genuen. Hainbeste luzatu bada, eskirolengatik izan da», salatu du. Guggenheim museoko hemezortzi garbitzaileetatik hamahiruk iazko ekainaren 11n hasi zuten greba. Ia guztiak emakumeak dira, eta asko urte luzez bertan lan eginikoak. Kale garbitzaileekiko soldata arrakala amaitzeko eskatzen zuten, langa altua zen, eta ez dute lortu bere osotasunean —ia 6.000 euroren aldea dago oraindik—; hala ere, soldata igoera esanguratsua da: %20 inguru. Soldata gordina 23.500 euroraino igo dute, lehen baino 3.400 euro gehiago urtean. Hori bai, soldata oinarria ez dute ukitu, igoerak gainsarien bitartez lortu dituzte. 2024an iritsiko dira baldintza horietara. «Luzea izan da, baina indartsu egon gara. Bat eginda. Hori bai, museoaren jarrera salatu nahiko nuke. Bertan lan egingo ez bagen bezala jokatu dute», kritikatu du Casasek. Museoko garbiketa Ferrovialek egiten du, azpikontrata baten bitartez, eta museoak argudiatu izan du ez dela bere gatazka. Hori, baina, ez da zuzena. Museoak du azpikontrata hori onartu edo ez erabakitzeko ahalmena, eta urtero bere oniritzi ematen dio Ferrovialek eskaintzen dion soldata taulari. Beraz, bazuen gatazka eragiteko ahalmena. Akordioaren lorpenik handiena lanaldi partzialen desagerpena da. Grebalarien artean hiru ziren hogei orduko kontratua zutenak eta 600 euro eskaseko soldata garbia. Horietako bat da Susana Marcos (44 urte, eta 2016tik museoan). «Harro itzuliko gara lanera, oso eskertua nagokie kideei elkartasunarengatik. Nire lan baldintzak asko hobetuko dira. Borrokarik gabe ez genuen halakorik lortuko». Marcosek %46ko soldata igoera izango du. Era berean, aurrerantzean sartzen diren garbitzaileak zein egungoak ordezkatuko dituztenak jardunaldi osoan egon beharko dute. Grebalari guztiek azpimarratu dute ez zutela hain gatazka luzea espero. Izan ere, museoa garbi mantendu da, nahiz eta lantaldearen %70 greban egon. «Greba eskubidea urratu da, eta salatu genuen», azaldu du Casasek. Besteak beste, salatu dute Bilboko udal garbitzaileek ez zegozkien lanak egin dituztela. Salaketa hori azaroan egin zen, eta, ELA sindikatuko ordezkariek azaldu dutenez, mugarri bat izan zen negoziazioan, harrezkero bizkortu egin zirelako. Albistearen berri emateko ekitaldi bat antolatu dute museoaren aurrean, eta borrokaren lekuko aldaketa egin dute Bizkaiko Epaitegietako garbitzaileekin. Haiek ere greban daude. |
2022-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/211109/elkarrekin-podemos-iuk-irungo-alkateari-eskatu-dio-aurten-harrera-egiteko-alarde-parekideari.htm | Gizartea | Elkarrekin Podemos-IUk Irungo alkateari eskatu dio aurten harrera egiteko alarde parekideari | Hiriko bandera ere desfile parekideari eman behar diola adierazi du, eta «urratsak» egin behar direla alardea berriz udalak antolatzeko | Elkarrekin Podemos-IUk Irungo alkateari eskatu dio aurten harrera egiteko alarde parekideari. Hiriko bandera ere desfile parekideari eman behar diola adierazi du, eta «urratsak» egin behar direla alardea berriz udalak antolatzeko | Prentsaurreko batean egin dituzte Irungo Elkarrekin Podemos-IU alderdiko ordezkariek alarderako eskeak. Ekainaren 30an izaten da San Martzial eguna, herriko festetako egun nagusia, eta orduan ospatzen da alardea. Aspaldiko aldarria da alarde publiko eta parekide bat egitea, hura lehenestea, baina andreak soldadu onartzen ez dituen desfilea da oraindik nagusia eta jendetsuena hirian, eta udalaren onespena jaso ohi duen bakarra. Gero eta pertsona gehiagok parte hartzen dute parte alarde mistoan, baina alkateak, esaterako, ez die inoiz harrerarik egin udaletxeko balkoian. Horregatik, alardearen «antolaketa» udalak bere gain hartu beharko lukeela argudiatuta, bide hori martxan jarri aurreko hainbat «eskari» egin dituzte gaur Elkarrekin Podemos-IUko kideek, eta badute garrantzia eskakizunek, udal gobernuko parte baitira egun, PSE-EErekin batera. Eusko Legebiltzarreko ordezkari David Sotok eta Eukene Lopez zinegotziak hartu dute hitza gaurko agerraldian.
«Errespetua» erakutsi diete alarde baztertzailean parte hartzen duten herritarrei, baina udalak alarde parekidea lehenesteko urratsak egin behar dituela adierazi dute. Legealdi honetan zehazki alardearen auzia aztertzeko mahai politiko bat martxan egon dela esan dute, eta horren abaroan sustatu behar direla aurrera urratsak. Bidea arinduz joateko keinu «sinbolikoen» artean aurten bertan hauek lortu behar direla adierazi dute. Aurrena, Irungo alkate Jose Antonio Santanori eskatu diote udaletxeko balkoian alarde parekideari ere harrera egiteko: «Bada garaia horretarako». Usadioa izaten da hantxe, udaletxeko arkupeetan, hiriko bandera alardeko ordezkariei ematea, eta aurten bandera hori alkateak alarde parekideari eman behar diola esan dute, ez baitio inoiz eman. Boto bat da jaiaren sorburua, azken urteotan izurriaren harira alarderik egin ez denez talde politiko guztiek batera parte hartu dute boto hori berritzeko ospakizunetan, eta aurten ere hori errespetatzea nahi dute. Eskari horiek betetzeaz gain, aktibo nahi dute alardearen inguruan eratutako mahai politikoa, urrats gehiago eginez joateko, eta udalak antolatutako alarde misto bat izateko helburu. Bide horretan, bi desfileen arteko «komunikazio bideak» irekitzeko eskea ere egin dute. Hiriko herritarren erritmoak errespetatzeko prest daudela esan dute: «Ez du esan nahi alardea tradizionalak existitzeari utzi behar dionik». Baina udalak ezinbestean alarde parekidea lehenestera egiteak berebiziko garrantzia duela uste dute. Hizpide izan dute, baita ere, orain aste batzuk Irungo Udalak aurkeztu zuen ikerketa bat, hiriko andreei inkesta bat egin ostean ondutakoa, eta zeinak erakutsi baituen Irungo alardearen auzia bera indarkeria matxista pairatzeko motiboa izan dela emakume askorentzat. «Alardearen testuinguruan pairatu dituzte indarkeria edo eraso bortitzenak elkarrizketatutako hainbatek», ondorioztatu dute azterlan horretan. Udalak egindako ikerketa batean lehen aldiz jaso da errealitate horri, eta, horri atxikita, hiriko hurrengo berdintasun planean berariazko neurriak hartu beharko direla onartu dute gaur Elkarrekin-Podemoseko ordezkariek. |
2022-3-21 | https://www.berria.eus/albisteak/211110/elak-salatu-du-espetxeetako-beharginen-lan-baldintzek-okerrera-egin-dutela.htm | Gizartea | ELAk salatu du espetxeetako beharginen lan baldintzek okerrera egin dutela | Behin-behinekotasuna txertatu nahi izatealeporatu dio sindikatuak Eusko Jaurlaritzari, eta negoziatzera deitu du. | ELAk salatu du espetxeetako beharginen lan baldintzek okerrera egin dutela. Behin-behinekotasuna txertatu nahi izatealeporatu dio sindikatuak Eusko Jaurlaritzari, eta negoziatzera deitu du. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako espetxeetako langileek elkarretaratzea egin dute Martuteneko kartzelaren aurrean. ELA sindikatuak deituta, salatu dute beharginen «lan baldintzak eta espetxeratutakoei eskainitako zerbitzua asko prekarizatu» direla espetxe eskumena Eusko Jaurlaritzaren esku geratu zenetik, eta beharginen baldintza horiek okertuko dituzten neurri gehiago ezarri nahi dituela administrazioak. Hori ikusirik, «benetako negoziazio bat» hasteko exijitu dio erakundeari.
ELAk kritikatu du beharginen txandak bikoiztu eta aparteko orduak «izugarri handitu» izana azken hilabeteetan, eta Jaurlaritzaren «arduragabekeria» salatu. Gehitu du, gainera, Jaurlaritzak berak eta ACAIP-UGT sindikatuak irailean sinatutako akordioaren «hutsune larrien» ondorio dela baldintzak okerrera egin izana, eta hutsune horiek «langileen eta zerbitzuaren kalterako» diren «neurri onartezinekin» estali nahi izatea egotzi dio administrazio publikoari: «Eusko Jaurlaritzak berak sortu duen prekaritatea aprobetxatuz, bi mailatako langileak sortuko dituen proposamen bat egin du orain negoziazio mahaian».
ELAren arabera, Jaurlaritzaren proposamenarekin, eskumena aldatu aurreko lan baldintzak baino okerragoak izango dituzte lekualdatze lehiaketetatik eta lan poltsatik iritsitako 65 beharginek: hainbat kasutan, 32 lanegun gehiago egingo lituzkete urtean, eta 1.200 euro gutxiago kobratuko. Sindikatuaren arabera, «behin-behinekotasun gutxi zegoen eremu publiko bakarrean» hura areagotzeko neurri bat da hartutakoa: «Argi dago azken helburua langile guztien baldintzak okertzea dela».
Horrez gain, langileen zein presoen osotasun fisikoa eta psikologikoa «arriskuan» jarriko dela salatu du ELAk. Langile berrientzako jarduera praktikoak martxan jarriko diren arren, sindikatuak uste du horiek ez dutela ematen espetxeetan lan egiteko kualifikaziorik. Era berean, kritikatu dute lan horietarako euskara eskakizunik ez eskatu izana, «espetxe sistema euskalduntzeko prozesua zailduz».
Euskal Espetxe Sistemaren antolaketa egiturak finkatzea izan behar du Jaurlaritzak helburu, ELAren aburuz. Horretarako, espetxeen euskal eredu batekin bat egingo duen lanpostu zerrenda bat negoziatzeko eskatu dio administrazioari, eta zerbitzuaren beharrei behar bezala erantzungo dion enplegu publikoaren eskaintza bat egiteko bidea jorratzeko exijitu.
Aldaketa
Espetxe eskumena eskuz aldatzear zela adostu zuten Jaurlaritzak eta ACAIP-UGTk kartzeletako langileen lan baldintzak zehazteko akordioa. Jaurlaritzaren arabera, akordio hark «esparru juridiko egonkor eta argi bat» eskaini zion espetxe eskumenen transferentziari, 2023a amaitu bitarteko lan baldintzak ezartzeko; hau da, ordura arte zituztenak mantentzeko eta administrazio berrikoekin parekatzeko.
ELA eta CCOO sindikatuek, baina, uko egin zioten akordioa sinatzeari, eta sektoreko ia 700 langileen baldintzak hobetzeko akordio baten alde egiteko asmoa azaldu zuten. ELAk, gainera, «euskal espetxe sistema propioaren» alde egin zuen, akordio hark Jaurlaritzak «behin eta berriz aldarrikatu duen eredu aldaketa hipotekatzen» duelakoan. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.