date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/211567/egoitz-urrutikoetxearen-auzibidea-berriz-instrukziora-igortzea-deliberatu-dute.htm | Politika | Egoitz Urrutikoetxearen auzibidea berriz instrukziora igortzea deliberatu dute | Parisko Dei Auzitegiak aintzat hartu du fiskaltzaren eskaria. Prozeduran akatsak izan zirela argudiatuta, azken momentuan eskatu zuen berriro bidaltzea auzibidea instrukziora horrek. | Egoitz Urrutikoetxearen auzibidea berriz instrukziora igortzea deliberatu dute. Parisko Dei Auzitegiak aintzat hartu du fiskaltzaren eskaria. Prozeduran akatsak izan zirela argudiatuta, azken momentuan eskatu zuen berriro bidaltzea auzibidea instrukziora horrek. | Parisko Dei Auzitegiak Egoitz Urrutikoetxearen auzibidea instrukziora bidali du berriro. Hala jakinarazi du gaur arratsaldeko lehen orduan.Otsailaren 17an epaitzekoa zuten, 2005. urtean ETAko kidea izatea, eta, beraz, gaizkile elkarteko kide izatea leporatuta. Baina, prozeduran akatsak izan direla argudiatuta, afera berriz instrukziora bidaltzeko eskatu zuen azken momentuan terrorismoaren kontrako Frantziako fiskaltzak. Gutxienez urtebete luzatuko da prozedura judiziala.
Ibilbide gorabeheratsua izaten ari dira Egoitz eta Josu Urrutikoetxea aita-semeak Parisko auzitegietan. Prozedura akatsak direla medio, instrukziora itzuli dituzte behin baino gehiagotan aferak, eta auzitegietara joan-etorrika aritu dira azken urteetan. Garaiak ere badu garrantzia: leporatzen dizkieten ekinbideak Genevako eta Osloko elkarrizketa saiakerekin lotuak baitira.
Egoitz Urrutikoetxearen kasuan, hiru auzibide irekiak zituzten haren kontra, 2003 eta 2005 artean ETAko kide izatea leporatuta. Prozedura akatsengatik, hirurak instrukzio fasera itzultzea lortu zuten defentsako abokatuek, eta, garai eta akusazio berberak izaki, hiru auzibideak batzeko eskatu zuten. Bi batu zituzten, eta udazkenean egin zuten epaiketa Parisko Zigor Auzitegian. Hirugarrena Parisko Dei Auzitegiaren esku gelditu zen; hori da otsailean epaitu behar zutena eta intrukziora bidali dutena berriro.
Egoitz Urrutikoetxearen kontra prozedura ulertzeko: Prozedurak baldintzatu du Egoitz Urrutikoetxearen auzia, beste behin |
2022-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/211568/urrian-nafarroak-bere-gain-hartuko-du-gutxieneko-diru-sarreren-kudeaketa.htm | Ekonomia | Urrian Nafarroak bere gain hartuko du gutxieneko diru sarreren kudeaketa | Gaur arratsaldean izenpetuko duten akordioaren arabera, 48 milioi euro aurreztuko ditu Nafarroak, eta hiruhileroko doikuntza bidez itzuliko dio dirua Madrilek | Urrian Nafarroak bere gain hartuko du gutxieneko diru sarreren kudeaketa. Gaur arratsaldean izenpetuko duten akordioaren arabera, 48 milioi euro aurreztuko ditu Nafarroak, eta hiruhileroko doikuntza bidez itzuliko dio dirua Madrilek | Iazko abuztuan Iruñeko espetxeko presoei osasun zerbitzua emateko eskumena bere gain hartu ostean, hogei urteren buruan egiten den bigarren transferentzia da. Urritik aurrera Nafarroak bere gain hartuko du bizitzeko gutxieneko diru sarreraren kudeaketa. 2020ko ekainetik indarrean den diru laguntza hori Gizarte Segurantzak kudeatu du. Urrira bitartean apurka egingo da transferentzia.
17:30ean izenpetu dute akordioa Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak eta Isabel Rodriguez Espainiako Lurralde Politiketako ministroak, Iruñean Transferentzien Batzordearen bileran. Bi aste lehenago urrats bera egin zuen Eusko Jaurlaritzak, eskumen hori bere gain hartuko baitu hark ere. Berez, urrian, aurtengo estatuko aurrekontu orokorren negoziazioan, hitzartu zuen EAJk PSOErekin konpromiso hori, eta Nafarroa ere akordioaren barruan sartu da azkenik.
Bilera amaituta, «oso positibotzat» jo du Txibitek, bi gobernuen arteko akordioaz haratago, parlamentu talde guztiek aho batez onartu dutelako. Isabel Rodriguezek gogora ekarri du ez direla hogei urte pasatu behar izan Lurralde Potlitikako ministro bat Iruñera joateko transferentzia bat hitzartzera, «bederatzi hilabete baizik». Nafarroako Gobernuari «leialtasun instituzionala» eskertu dio. «Ez dira garai errazak, baina erakutsi dugu batuta gaudenean indartsuagoak garela eta zailtasunei hobeto aurre egiten diegula».
Txibitek azaldu du bai gutxieneko diru sarreren errentarekin, bai eta errenta bermatuarekin pobreziari aurre egitea eta onuradunen kontratazioa hobetzea bilatzen dela. Hala, aurreratu du errenta bermatua jasotzen dutenen kontratazioa %40 hobetu dela. Rodriguezek, era berean, aipatu du Madrilek aste honetan aurkeztutako dekretuan, gutxieneko diru sarreren errenta %15 handituko dela, batez beste.
Orain, Foruzaingoak trafikoaren eskumena bere gain hartzeko transferentziaren akordioa falta da. Javier Remirez presidenteordeak atzo onartu zuen negoziazioa zaildu dela, kostuari buruzko desadostasunak dituztelako. Txibitek adierazi du prozesua konplexua dela baina «lanean jarraituko» dutela akordioa lortzeko. Rodriguezek gaineratu du «aurki» berriro etortzea espero duela eta horretarako borondate politikoa dutela.
Elkarren osagarri
Hego Euskal Herriko bi gobernuek hamarkadatako esperientzia dute gutxieneko errenta propio baten garapenean. Nafarroaren kasuan, 1999an sortu zuen, eta egun 13.000 onuradunek jasotzen dute errenta bermatua. Azken bi urteetan, elkarren osagarri izan dira laguntza hori eta 2020ko ekainean Espainian indarrean sartutako gutxieneko diru sarrereren errenta. Urritik aurrera Gizarte Eskubideen Departamentuak hartuko du bien kudeaketa bere gain.
Akordioaren arabera, Nafarroako Gobernuak 48 milioi euro aurreztu ahalko ditu. Estatuko aurrekontu orokorretan 3.021 milioi euro bideratzen dira diru sarreren gutxieneko errenta finantzatzera, eta kopuru horri ezartzen zaio %1,6ko inputazio indizea —bere gain hartu gabeko eskumenen kopurua kalkulatzeko ezartzen den zifra orokor horrek Espainiako BPGarekiko Nafarroako errentaren pisua hartzen du erreferentzia gisa—. Beste aurrezpen gehigarri bat izan dezake Nafarroak: izan ere, aurten espero da zehazki 41 milioi euro bideratuko direla bizitzeko gutxieneko diru sarrera ordaintzera.
Doikuntza bidez finantzatuko du Madrilek diru hori, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ez bezala —kupotik deskontatuko da—. Hala, Nafarroak ez du urtero estatuari ordaintzen dion ekarpen orokorretik 48 milioi euro kenduko, baizik eta Madrilen eta Iruñearen arteko diru mugimenduetan aintzat hartuko da kopuru hori —hiruhileko bakoitzean 12,9 milioi euro ordainduta, zehazki—.
17.606 onuradun Nafarroan
Egun, Espainiako Inklusio, Gizarte Segurantza eta Migrazio Ministerioaren arabera, Nafarroan 17.607 onuradunek jasotzen dute gutxieneko diru sarreren errenta —Hego Euskal Herrian, orotara, 54.421 onuradun daude—: horietatik 10.224 helduak dira, eta 7.383, adin txikikoak. Errentaren kopuruari dagokionez, gutxienekoa 470 eurokoa da, bakarrik bizi den heldu batentzat, eta gehienezkoa, 1.082 eurokoa, bi heldu eta hiru adingabe edo gehiago dituen familia batentzat. Nafarroako errenta bermatua, berriz, 658 euro eta 1.316 euro artekoa da.
Diru kopuruez harago, kudeaketa bere gain hartzeak tramitazio arazoak eta akatsak eragotz ditzake. Abenduan bertan, Gizarte Segurantzaren eta Nafarroako Gobernuaren arteko informazio trukean izandako akats tekniko baten ondorioz, 2.165 familiari atzeratu egin zitzaien abenduko errentaren ordainketa. Halako akats bat gertatzen zen lehen aldia izan zen, eta gobernuak barkamenak eskatu zituen. Kudeaketa bere gain hartuta, deskoordinazio arazoak errazago saihestuko dira, eta, gertatzekotan, ardura osoa izango luke Nafarroak.
Transferentzia, dena den, bi epetan egingo da. Irailera arte, Gizarte Segurantzak jarraituko du ordaintzen errenta hori, baina bi erakundeen artean bateratzen joango dira informazio eta kudeaketa sistemak hilabeteotan, eta, era berean, administrazio unitateak sortuko dira gizarte zerbitzuetan herritarren informazioa eta zerbitzu arreta eskaintzeko. Urriaren 1etik aurrera, departamenduak bere gain hartuko du osorik:tramitazioa, arreta zerbitzua, ordainketa eta kontrola |
2022-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/211569/baimenak-emateko-presoek-barkamena-eskatzea-nahi-du-espainiako-auzitegi-nazionalak.htm | Politika | Baimenak emateko, presoek «barkamena» eskatzea nahi du Espainiako Auzitegi Nazionalak | Foro Sozial Iraunkorrak salatu du urte batean euskal presoen 76 baimen gibelera bota dituela Espainiako Auzitegi Nazionalak, damutze falta argudiatuta. Espetxeetako tratamendu batzordeek onartuak zituzten. | Baimenak emateko, presoek «barkamena» eskatzea nahi du Espainiako Auzitegi Nazionalak. Foro Sozial Iraunkorrak salatu du urte batean euskal presoen 76 baimen gibelera bota dituela Espainiako Auzitegi Nazionalak, damutze falta argudiatuta. Espetxeetako tratamendu batzordeek onartuak zituzten. | Ez da gauza berria, baina areagotzen ari da: Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskaltza, Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentrala eta lehen zigor sala gibelera botatzen ari dira euskal presoei aurrez euren espetxeetako tratamendu batzordeek onarturiko baimenak eta hirugarren graduak. Foro Sozial Iraunkorrak lehendik salatua zuen espetxe politikaren «inboluzioa», baina datu zehatzak, azalpenak eta izen-abizenak jarri dizkio orain arazoari, gaur goizean Bilbon foroaren Behatokiak aurkezturiko bosgarren txosten monografikoan. «Presoak Euskal Herriko kartzeletara ekartzearekin batera enkistatzen ari den jarreretako bat da», azpimarratu du foroak.
Zehazki, joan den urteko otsailetik euskal presoei emandako 76 baimen bota ditu gibelera Espainiako Auzitegi Nazionalak. Prozedura ia beti antzekoa da: espetxeko tratamendu batzordeak preso horien balorazio ona egiten duen txosten bat idazten du, eta, horrekin, presoarentzako irteera baimena eskatzen du; baina ondotik auzitegiak gibelera botatzen du baimen hori, izan fiskalak helegitea jarrita, Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak diligentzia gehiago eskatuta ala ondotik Espainiako Auzitegi Nazionaleko lehen zigor salak hala aginduta —antzekoa gertatzen da hirugarren graduekin—. Emaitza beti da bera: presoek, bigarren graduan egon arren eta zigorraren laurdena betea izan arren —horiek dira baimenak lortzeko baldintza nagusiak—, ezin dute egun bateko edo batzuetako irteera baimenik erdietsi.
Kasu guztietan bertsua da argudiaketa: presoari leporatzen diote ez duela espresuki eskatu «barkamena», edo erraten diote ez duela «zinezko damurik» erakutsi egin duen delituagatik. Epaile eta fiskalek Espainiako Espetxe Lege Organikoko 72.6 artikuluan oinarrituta argudiatzen dute hori —artikuluak zehazten du «helburu terroristak utzi izana» frogatu behar duela presoak—. Foro Sozial Iraunkorrak salatu du, ordea, artikulu hori hirugarren graduari buruzkoa dela, eta ez irteera baimenen ingurukoa. Halaber, foroak ohartarazi du Espainiako Auzitegi Nazionalak artikulu horren interpretazio «oso zorrotza» egiten duela: «Eskakizun literala, alegia, helburu eta bitarteko terroristak utzi izanarena, honako exijentzietara itzultzen dute: edo egindako jarduera edo ekintzen arbuioarenera, edo, bereziki, biktimei barkamena espresuki eskatzearenera».
Foroak salatu du epai juridiko horien ondorioa presoek eurek eta senideek pairatzen dutela, eta datuek hala diote: gaur egun bigarren graduan dauden zortzi euskal presok baino ez dituzte irteera baimenak, nahiz eta horietako anitzez gehiagok betetzen dituzten eskuratzeko baldintzak. Izan ere, bigarren graduan sailkatuta daude Espainiako Estatuan dauden euskal preso gehienak: %90 —bertzeak hirugarren graduan daude—.
Hona hemen, atalez atal, Foro Sozial Iraunkorraren motibazio politikoko euskal presoei aplikatutako espetxe politikaren Behatokiaren bosgarren txosteneko hainbat xehetasun.
ZENBAT PRESO %80ri gibelera
Foro Sozialak emandako datuaren arabera, Espainiako Auzitegi Nazionalak 76 baimen bota ditu gibelera azken urtean. Baimenak eskatu dituzten euskal presoak, ordea, gehiago dira. Izan ere, anitz dira auzitegira ailegatu aitzin ukatutako baimenak: Behatokiaren txostenak dio tratamendu batzordeek eurek ukatu dituztela 150 baimen baino gehiago.
76 horiek, beraz, tratamendu batzordearen langa gainditu bai baina hurrengoetan aitzinera egin ezin izan dutenak dira. Foroak salatu du espetxe guti ari direla euskal presoei baimenak ematen, izan ere: modu «konstante eta normalizatuan», soilik lau. «EAEtik kanpoko espetxe gehienetan barneratua dute ez dagokiela haiei pertsona horiekin tratamendurik egitea, ulertzen dutelako preso horiek pasaeran daudela, nahiz eta horietako batzuek urte bat baino gehiago daramaten han», azaldu du foroak.
Espainiako Auzitegi Nazionalak gibelera botatako 76 baimenetatik anitz, bertzalde, preso berei dagozkie. Txostenaren arabera, Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak zehazki 31 presori bota dizkie atzera lehendik tratamendu batzordeek onarturiko baimenak; eta Espainiako Auzitegi Nazionaleko lehen zigor salak, berriz, bertze seiri. Guztira 37 dira baimenak errefusatu dizkieten presoak, beraz: hots, tratamendu batzordeen aldeko jarrera jaso duten presoen %80 inguru. Preso horietako batzuei lau aldiz bota diete gibelera espetxearen proposamena.
PROZEDURAK Fiskaltzaren tema
Prozedurak antzekoak izan ohi dira, baina ezberdinak. Eta Foro Sozial Iraunkorrak ohartarazi du fiskaltza dela ezezkoan gehien tematzen dena: «Tratamendu batzordeak baimenaren alde egin duen kasu bakar batean ere ez da hasieratik aldekoa izan fiskaltzaren jarrera». Hala, Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak baimenaren alde egindakoetan ere jarri izan ditu helegiteak; eta Espainiako Auzitegi Nazionaleko lehen zigor salak, gehienetan, gibelera botatzen ditu horiek.
Izan dira salbuespenak, halere. Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak baimenak gibelera botata, defentsaren abokatuek helegitea jarri ohi dute, eta horietako kasu batean lehen zigor salak baimenaren alde egin du aurten —preso horrek aurtengo maiatzean bukatuko du 30 urteko zigorra, foroak zehaztu duenez—. Bertze bi kasutan, berriz, Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak onarturiko baimenek aitzinera egitearen alde egin du Auzitegi Nazionaleko lehen zigor salak, fiskaltzari aurka eginda. Salbuespenak baino ez dira, ordea.
LEGEEN INTERPRETAZIOA Tratamenduaren aurka
Foro Sozialak salatu du «nabariki ideologikoa» dela Espainiako Auzitegi Nazionaleko magistratuek egiten duten legearen interpretazioa. Are, gaitzetsi du Zigor Zuzenbidea Espetxe Zuzenbidea «inbaditzen» ari dela, eta epaile eta fiskalen txostenek anitzetan «alde batera uzten» dituztela espetxeek egindako txostenak. Foroaren hitzetan, fiskaltzak «ukatu» egiten du tratamendua «espetxe legediko funtsezko oinarria» dela.
Kontrara, foroak uste du Espetxe Zaintzako Epaitegi Zentralak eta fiskaltzak «sinplifikatu» egiten dituztela erabakiak, presoari «barkamena» eskatzea galdeginda, eta maiz Espainiako Auzitegi Nazionaleko lehen zigor salaren irizpideari segituta. Preso batzuei, are, «blokean» erantzuten diete, denbora anitz ematen baitute baimen eskaerei erantzuteko: «Ez dute eskaera bat bera ere modu berezituan aztertzen, eta guztiak ukatzen dituzte, kolpean». Txostenak gaitzetsi du, gainera, defentsari prozeduraren berri eman gabe ere hartzen dituztela erabakiak «askotan». |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211570/goiener-taldea-korrikari-argi-egiten.htm | albisteak | Goiener Taldea, Korrikari argi egiten | Goiener Taldea herri kooperatiba izango da aurtengo Korrikaren babesle ofizialetako bat. Beste pauso garrantzitsu bat emango du energia berriztagarrien mundua euskalduntzeko duen asmo sendoan. | Goiener Taldea, Korrikari argi egiten. Goiener Taldea herri kooperatiba izango da aurtengo Korrikaren babesle ofizialetako bat. Beste pauso garrantzitsu bat emango du energia berriztagarrien mundua euskalduntzeko duen asmo sendoan. | Urte berezia da aurtengoa Goiener Taldearentzat, 10 urte beteko baitira 2012. urtean irabazi asmorik gabeko kooperatiba hori martxan jarri zenetik. Hamarkada bakarrean, Goiener Taldeak herritar, enpresa eta entitate publiko askorengana iristea lortu du, eta pauso sendoak eman ditu eredu energetikoa eraldatzeko bidean. Besteak beste, %100 berriztagarria den argindarra merkaturatzen du, sorkuntza proiektuak sustatzen ditu, aholkularitza zerbitzua eskaintzen ditu, eta lankidetzan dihardu helburu berberak dituzten erakundeekin.
Ingurumena zaintzeko lanean, ordea, hizkuntza ezin da alde batera utzi, eta Goiener Taldearen beste helburu nagusietako bat da energia berriztagarrien sektorea euskalduntzea, eta horretan ari da lanean. Euskararen alde hartua duen konpromiso sendoan, beste urrats bat egin du aurten herri kooperatibak: 2022ko Korrika egitasmoaren babesle ofizial izatea. Goiener Taldeak bere ekarpena egingo dio euskararen aldeko ekinbide erraldoiari, eta horren lekuko da 11 egunez korrikalarien petoan izango duen ohorezko lekua. Era berean, bazkide guztiak gonbidatu nahi ditu Korrikan parte hartzera.
ZERBITZUAK ETA FAKTURAK, EUSKARAZ
Gertu gaude, gertukoak gara dio Goiener Taldeak gehien errepikatzen duen leloak. Kooperatiban ezinbestekotzat jotzen dute hizkuntza eskubideak bermatzea eta langileek zein bazkideek euskaraz aritzeko eskubidea izatea. Horretarako, adibidez, euskara menderatzea ezinbestekoa da bazkideekiko harreman zuzena eskatzen duten Goienerreko lanpostuetan. Hori bai, euskara zerbitzu hizkuntza gisa baino, irizpide ekologiko modura ulertuta.
Gertutasuna lortzeko ahaleginean, telefonozko edo aurrez aurreko harremanetan, lehen hitza beti euskaraz egiteko konpromisoa du Goienerrek. Horrek, kontsumitzaileentzat balio erantsi bat du; are gehiago, tramite guztiak euskaraz egiteko aukera eskaintzea izan da askorentzat Goienerreko bazkide egiteko arrazoi nagusietako bat. Agerikoa da argindarraren faktura gaztelaniaz ulertzea ez bada erraza euskaraz are zailagoa suertatu dakiokeela zenbaiti. Baina datuek diote behin euskaraz jasotzera ohituta oso gutxi direla gaztelaniara itzultzeko erabakia hartzen duten kontsumitzaileak.
ARGINDARRARI BURUZKOAK, EUSKARAZ
Goienerren hasieratik erabaki zuten derrigorrezkoa zela fakturak eta azalpenak euskaraz ematea, baina hizkuntzarekiko engaiamendua ez dute horretara mugatu. Kooperatiba abian jarri aurretik, adibidez, ez ziren batere ohikoak argindarraren merkatuari buruzko euskarazko hitzaldiak, besteak beste, aparteko lana eskatzen zuelako terminologia euskalduntzeak. Ahalegin handiak eginda, herri edo auzoetako eskariari erantzuten hasi zen Goiener, interesa zegoen leku bakoitzean hizlari euskaldun bat egon zedin ziurtatuz.
Hamar urteotan, batzar, aurkezpen, hitzaldi eta jarduera publiko ia gehienetan euskararen presentzia bermatzea lortu du kooperatiba herritarrak, hizlariez gain, laguntzarako euskarri eta baliabideak ere egokituz: aurkezpenak, bideoak, eskuorriak… eta, hala behar den kasuetan, aldibereko itzulpen edo interpretazio zerbitzuak ere eskainiz.
Hizkuntza eskubideen inguruan urrats sendoagoak egiteko lanean, Goiener Taldean mugarri bilakatu zen 2020. urtean martxan jarritako Hizkuntza Plana. Horrela, kooperatibaren inguruko hizkuntza ohituren argazki osoago bat egin zen, datuak bildu, aztertu eta ondorioak ateraz.
EUSKARA BERMATZEAREN GARRANTZIA
Hizkuntza Planak erakutsi zuen, bazkideek Goienerrekin komunikatzeko aukeratzen duten hizkuntzari erreparatuta, %54ak euskara lehenesten duela. Bulegoetan ematen den arreta-presentzialetan, berriz, %51a egiten dela euskaraz.
Kontuak horrela, Goienerrentzat ezinbestekoa izan da euskara hobestea lan-eskaintzak egiterako orduan. Hizkuntza eskubideak bermatu daitezen, kooperatibako langileen ia %80ak menderatzen du euskara ahoz, irakurriz zein idatziz.
HAMAR URTE, ERRONKA BERRIAK
Hamargarren urteurreneko ospakizunak ate joka dituztela, bazkide zein langileen hizkuntza aukerak bermatzen jarraitzea da Goiener Taldearen etorkizuneko erronka nagusietako bat, euskararen hautua, komunikazio zein fakturazio mailan, ziurtatuta egon dadin.
Kooperatiba barrura begira ere, ezinbestekotzat jotzen dute maila tekniko handiko lan gehiago euskaraz sortzea eta langileen arteko dinamikak euskalduntzen jarraitzea, lanik nekezena ohitura horiek aldatzea baita. Kooperatiban, ilusioz eta baikortasunez bizi dute zeregin hori, eta horren adibide da bazkide eta langileen %7 euskaltegiren batean izena emanda daudela.
Korrika egitasmoa baliatuz, Goienerrek bereziki zoriondu nahi ditu bazkide eta langile horiek; diotenez, «euskararen erabilpena indartzea etorkizuneko inbertsio bat da, langileak ahaldundu eta zerbitzu hobea eskaintzeko».
GOIENER TALDEAREN KILOMETROAK
Gasteiz: Apirilak 1, 18:57an, 319. km. Iruñea: Apirilak 2, 12:19an, 533. km. Bilbo: Apirilak 6, 21:45ean, 1609. km. Ordizia: Apirilak 8, 20:00etan, Urdaneta. Donostia: Apirilak 10, 7:00etan, Añorga. |
2022-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/211571/izurriaren-bukaera-omerentzat-aldaera-berrien-eta-desoreka-sozialen-araberakoa.htm | Gizartea | Izurriaren bukaera OMErentzat: aldaera berrien eta desoreka sozialen araberakoa | Erakundearen arabera, «litekeena da koronabirusak eboluzionatzea, baina gaitzak indarra galtzea», immunizazio maila altuarengatik | Izurriaren bukaera OMErentzat: aldaera berrien eta desoreka sozialen araberakoa. Erakundearen arabera, «litekeena da koronabirusak eboluzionatzea, baina gaitzak indarra galtzea», immunizazio maila altuarengatik | COVID-19a ez da desagertuko. Ez, behintzat, luze gabe. Pandemiaren etorkizunari buruzko gogoeta egin du OME Osasunaren Mundu Erakundeak, COVID-19ari aurre egiteko hirugarren prestakuntza planaren barruan. Zehazki, zenbait agertoki posible jarri ditu mahai gainean erakundeak: adituen esanetan, «litekeena da» SARS-CoV-2 birusak eboluzionatzea, baina eragin dezakeen gaitza indarra galduz joatea, herritarren immunizazio maila altua dela eta.
«Immunitateak apaltzera egin ahala, gerta litezke kasu eta heriotzen goraldi puntualak, eta, hartara, beharrezkoak izanen lirateke txertoen dosi gehigarriak sektore zaurgarrientzat», azaldu du erakundeko zuzendari nagusi Tedros Adhanom Ghebreyesusek, aste honetan.
OMEk aztertutako aukera guztien artean, badira hori baino aurreikuspen baikorragoak, baina baita ezkorragoak ere. Egoerarik onenean ere, gaitza ez litzateke desagertuko, baina birusaren aldaera berriak «arinagoak» izanen lirateke, eta, hortaz, ez litzateke beharrezkoa izanen egungo txertoak birformulatzea, ezta dosi gehigarriak jartzea ere. Planteamendurik okerrenean, mutazioak «erasokorragoak eta kutsakorragoak» izanen lirateke, eta immunitatea nabarmenki apalduko litzateke.
Tedrosen esanetan, OMEk argitaratu berri duen hirugarren plan hau azkena izan litzateke, «pandemiaren fase akutua bukatutzat jo aurretik».
Neurri murriztaileak arintzeaz, uzkur
Europako zenbait gobernuk COVID-19aren aurkako prebentzio neurriak arintzera jo dute, eta joera horri uzkur begiratu dio Tedrosek: «Uneotan, eskura ditugu izurria kontrolpean izateko baliabide guztiak: transmisioa eragotz dezakegu maskarak, urruntzea, eskuen higienea eta aireztapen ona erabilita». OMEren Osasun Larrialdietako zuzendari Mike Ryanen aburuz, gobernu askok «herritarren bizkar utzi dute gaitzari aurre egiteko ardura», baina ohartarazi du positiboen igoerak –gehienak kasu arinak izanagatik ere– tentsioan jarri dituela jada Europako zenbait herrialdetako osasun sistemak.
Pandemia behin betiko bukatzeko bidean, Tedrosek ezinbestekotzat jo du munduko herritar guztien %70 eta sektore zaurgarrien %100 txertatzeko helburua. «Diru sarrera handi eta ertaineko herrialde askok lortu dute jada helburu hori, eta zeharo murriztu dituzte positiboak eta heriotzak, baina gogoratu behar dugu munduko herritarren herenak ez duela dosi bakar bat ere hartu oraindik». Afrikako populazioaren %83, adibidez, txertatu gabe dagoela nabarmendu du. |
2022-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/211572/euskal-herrian-non-eta-nola-aplikatuko-diren-erregaien-deskontuak.htm | Ekonomia | Euskal Herrian non eta nola aplikatuko diren erregaien deskontuak | Bihartik aurrera, Euskal Herriko gasolindegi guztietan aplikatuko dira Espainiako eta Frantziako estatuek erregaiei ezarritako deskontuak. Azken egunetan, prezioek gorantz segitu dute Euskal Herri osoan, baina atzo 0,02 zentimo merkatu zen gasolina, eta 0,007 diesela. Gaur ere, gasolindegi gehienetan, beheranzko joera da nagusi. | Euskal Herrian non eta nola aplikatuko diren erregaien deskontuak. Bihartik aurrera, Euskal Herriko gasolindegi guztietan aplikatuko dira Espainiako eta Frantziako estatuek erregaiei ezarritako deskontuak. Azken egunetan, prezioek gorantz segitu dute Euskal Herri osoan, baina atzo 0,02 zentimo merkatu zen gasolina, eta 0,007 diesela. Gaur ere, gasolindegi gehienetan, beheranzko joera da nagusi. | Bihartik aurrera, Euskal Herriko gasolindegi guztietan aplikatuko dira Espainiako eta Frantziako estatuek erregaiei ezarritako deskontuak. Azken egunetan, prezioen goranzko joerari eutsi zaio Euskal Herri osoan, baina atzo 0,02 zentimo merkatu zen gasolina, eta 0,007 diesela. Gaur ere, gasolindegi gehienetan, beheranzko joera da nagusi —gasolindegi bakoitzeko prezio zehatza eta eguneratua ikusteko, klikatu hemen—.
Noiz arte aplikatuko dira deskontuak?
Hego Euskal Herrian, litroko 20 zentimo deskontatuko dira, bihartik aurrera eta ekainaren 30era arte, gasolindegi guztietan eta bezero guztientzat, partikularrentzat zein profesionalentzat, eta ibilgailu eta lanerako makineria guztientzat, hegazkinak salbu. Gauza bera Ipar Euskal Herrian, baina han 18 zentimokoa izango da beherapena, bihartik aurrera, eta Hegoaldean baino hilabete bat gehiagoz, uztailaren 30era arte.
Zer erregaitan?
Euskal Herri osoan, erregai ia gehienetan: gasolina eta gasolio guztietan, itsas erabilerarako gasolioan, trenetan, ibilgailuak propultsatzeko petrolio gas likidotuetan, ibilgailuetarako gas natural likidotuan, gas natural likidotuan, bioetanolean, biodieselean, bioetanolarekin egindako gasolina nahasketetan eta biodieselarekin egindako gasolio nahasketan, eta adblue gehigarrian. Non ikusiko da deskontua?
Bezeroek zuzenean saltokian lortuko dute deskontua: ez dute ezer egin beharko. Hegoaldean, fakturan edo tiketean islatuko da: eragiketaren zenbatekoa jakinarazi beharko zaie, xehe: deskontuaren aurreko prezioa eta bukaerakoa, aplikatutako hobariarekin. Beherapena ostiral honetatik aurrera gauzatuko da, baina gasolindegiek hamabost egun izango dituzte deskontua fakturetan islatzeko, programa informatikoak egokitzeko. Iparraldean, berriz, zerbitzugune batera iristean, kontsumitzaileak erregaiaren prezio beheratuta ikusiko du sarreretako totemetan eta hornigailuetan, eta hori da zuzenean fakturetan azalduko zaiena. Nork ordaintzen du?
Hegoaldean, beherapeneko 20 zentimoak Espainiako Estatuaren (15 zentimo) eta petrolio enpresen (gutxienez 5 zentimo) artean banatuko dira —enpresek deskontuak handitzeko aukera dute, fidelizazio txartelen bidez eta beste sistema batzuekin—. Hala ere, soilik hiru enpresak —Repsol, Cepsa eta BP— osatu beharko dute litroko bost zentimorekin estatuak erregaien kostua jaisteko ematen duen laguntza. Besteek ez dute 5 zentimoko deskontua egin beharko, eta, kasu horretan, gobernuak bere gain hartuko du deskontu osoa. Horrela, kontsumitzaileek gutxienez 20 zentimoko hobaria bermatua izango dute gasolindegi guztietan. Ipar Euskal Herrian, Frantziako Estatuak 18 zentimoko deskontua oso-osorik hartuko du bere gain, baina enpresek aukera izango dute beren deskontu propioak gehitzeko.
Nola itzuliko zaie dirua gasolindegiei?
Hegoaldean, gasolindegiek hilero aurkeztu beharko dute hobariak itzultzeko eskaera, bakoitzak dagokion foru ogasunean, eta haiek tramitatuko dituzte Espainiako Gobernuarekin. Hori arazo bat izan daiteke gasolindegi askorentzat, txiki eta ertainentzat bereziki, diru asko aurreratu behar dutelako. Arazo hori saihesteko, aurrerakinak eskatu ahal izango dituzte foru ogasunetan; 2021ean saldutakoaren hileko batez besteko bolumenaren %90 jasoko dute, eta, ondoren, erregistratu duten benetako bolumenarekin doituko da. Aurreratutako ordainketa horrek baditu mugak batzuk: ezin izango da bi milioi eurotik gorakoa izan, ezta 1.000 eurotik beherakoa ere. Iparraldean, gasolindegiei ez baizik haiei erregaia banatzen dieten handizkako hornitzaileei itzuliko die dirua estatuak, banatzaileek jada deskontuarekin salduko baitiete erregaia gasolindegiei. |
2022-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/211573/hego-euskal-herriko-administrazioek-superabita-izan-zuten-2021-urtean.htm | Ekonomia | Hego Euskal Herriko administrazioek superabita izan zuten 2021. urtean | Jaurlaritzak 1.877 milioi euroko soberakinarekin hasi zuen urtea. Pandemia hasi zenetik ia 2.000 milioi euroko zorra pilatu du Jaurlaritzak, baina Nafarroak 135 milioi baizik ez du handitu. | Hego Euskal Herriko administrazioek superabita izan zuten 2021. urtean. Jaurlaritzak 1.877 milioi euroko soberakinarekin hasi zuen urtea. Pandemia hasi zenetik ia 2.000 milioi euroko zorra pilatu du Jaurlaritzak, baina Nafarroak 135 milioi baizik ez du handitu. | Asteak pasatu ahala are gehiago nahaspilatzen ari da 2022. urtea, industriaren hornidura arazoei inflazio handia eta Ukrainako gerra batu zaizkiolako. Euskal erakundeek, ordea, beren kutxan dirua dutela egingo diete aurre erronkei. Hazkunde ekonomiko sendoaren eskutik, kontu publikoak orekatu zituzten iaz Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak. Gasteizko administrazioak 602 milioi euroko superabita izan zuen, barne produktu gordinaren %0,84; Iruñekoan, berriz, gastuak 269 milioi euro txikiagoak izan ziren diru sarrerak baino, eta superabita BPGaren %1,3ra itzuli zen.
Jaurlaritzaren kasuan, ogasunek zergetan uste baino diru gehiago bildu ahal izan zutelako eta gobernuak aurrekontuetan zituen 605 milioi euro gastatu gabe utzi zituelako izan da halako superabita. Aurreko urteetako soberakinari batuz gero, Jaurlaritzak kutxetan 1.877 milioi euro zituela bukatu zuen 2021. urtea, Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak atzo azaldu zuenez.
Pandemiaren gastu gehigarriak estali behar zituenez, Osasun Saila gai izan zen bere aurrekontuaren %100 gastatzeko, eta ez zen urrun geratu Hezkuntza Saila, %99 gastatuta. Kontrako aldean, Ekonomiaren Garapenak aurreikusitakoaren %82 gastatu zuen, eta Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraioak, berriz, %84, inbertsio batzuk atzeratu zirelako.
Diru hori pandemiak sorrarazitako beharrei erantzuteko baliatu behar zela salatu dutenei erantzun die Azpiazuk, ziurtatuz «koltxoi» egokia izango dela «testuinguru sozioekonomiko konplexu bati» erantzuteko. Aurtengo arazoei bizkor erantzuteko ez ezik, Iñigo Urkulluk eta hiru ahaldun nagusiek asteazkenean aurkeztutako inbertsio plana hornitzeko ere erabiliko dute gerakina. Azpiazuk ez du uste, ordea, aurtengo aurrekontuaren balizko zuloa estaltzeko erabili beharko dutenik; zerga bilketaren iragarpen «oso zuhur» bat egin zuten, eta, hortaz, aise beteko dituzte aurrekontuak.
COVID funtsen ekarpena
Sarrerei dagokienez, foru ogasunek Jaurlaritzari egindako ekarpena 10.830 milioi euro izan zen, eta Jaurlaritzaren beraren diru sarrerak 650 milioira iritsi ziren (tasak, isunak...). Baina ezohiko bi diru sarrera izan zituzten Jaurlaritzaren kutxek: Espainiako Gobernuak emandako COVID funtsetatik 740 milioi euro iritsi ziren Gasteizera, eta beste 344 milioi EBren Berreskuratze eta Erresilientzia Tresnatik.
Gastuei dagokienez, Azpiazuk nabarmendu du azken bi urteetan Jaurlaritzak «inbertsio publikoaren aldeko apustu sendoa» egin duela, EBk lehenik eta Espainiako Gobernuak ondoren kontuak orekatzeko aginduak eten ondoren. Horren adibidetzat jarri ditu martxoan onartu zutela eskualde batzuetan (Aiaraldea, Oarsoaldea, Ezkerraldea eta Enkarterri) 180 milioi euro inbertitzeko programa; horretatik, 2021ean 62 milioi euro ziren inbertitzekoak, eta %96,6 jada exekutatu dira. Irailean, berriz, aparteko inbertsioen programa (250 milioi) onartu zuen gobernuak: 170 milioi ziren iaz gastatzekoak, eta %82 exekutatu dira.
Inbertsio arruntei dagokienez, aurrekontuetan agertzen ziren 1.300 milioi euroren inbertsioetatik 1.077 milioi exekutatu ziren, hau da, %83. «2021ean exekutatu ez ziren diru sailak 2022ko aurrekontuan gehitu dira, sailek planteatutako proiektuekin jarraitzeko asmoz».
Zorra, gora eta behera
Oso bilakaera desberdina izan dute Hego Euskal Herriko bi gobernu nagusien kontuek. Espainiako Bankuaren datuen arabera, Eusko Jaurlaritzak 11.172 milioi euroko zorra zuen 2021eko azken hiruhilekoaren amaieran, urtebete lehenago baino 387 milioi gehiago. Egia da azken hiruhilekoan zorra ia 300 milioi jaitsi duela, baina oraindik pandemiaren aurreko mailatik oso gora dago: 2020ko martxoaren amaieran 8.976 milioi zor zituen, orain baino 2.196 milioi gutxiago.
Nafarroako Gobernuak, berriz, ez du zulo handirik egin pandemia izan den urteetan. 3.011 milioi euro zor zituen COVID-19a zabaldu aurretik, eta 3.146 milioi gehiago orain (+135 milioi). Are gehiago, 2021eko suspertzea baliatu du zorra 471 milioi euro arintzeko.
Bilakaera desberdin horren ondorioz, zor batek eta besteak duten pisu erlatiboa asko parekatu da. Euskal Autonomia Erkidegoak bere barne produktu gordinaren %15,6 zor du, eta Nafarroak, berriz, %15,2. Espainiako Bankuak erkidegoen zorra neurtzen duenetik, 2003tik, lehen aldia da Iruñeko administrazioaren zorra txikiagoa dela Gasteizkoarena baino. Hein batean, bi erkidegoen ekonomien azken bi urteetako bilakaerak azaltzen du hori. Izan ere, Nafarroako BPGa gutxiago erori zen 2020an (-%8,3) EAEkoa baino (-%9,9), eta gehiago hazi zen 2021ean (+%5,9 eta +%5,6, hurrenez hurren).
Gainera, Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak benetan duten zor publikoa are handiagoa da, hiru foru aldundiena batuz gero. Espainiako Bankuak 3.365 milioi euroko zorra adjudikatu die, 2020 amaieran baino 353 milioi gehiago. |
2022-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/211574/gipuzkoako-hondakinen-553-birziklatu-ziren-iaz.htm | Gizartea | Gipuzkoako hondakinen %55,3 birziklatu ziren iaz | Hondakin kopurua ia %5 hazi zen iaz, 2020ko datuekin alderatuta. Pandemiaren osteko «susperraldi ekonomikoarekin» lotu du aldundiak. | Gipuzkoako hondakinen %55,3 birziklatu ziren iaz. Hondakin kopurua ia %5 hazi zen iaz, 2020ko datuekin alderatuta. Pandemiaren osteko «susperraldi ekonomikoarekin» lotu du aldundiak. | Gipuzkoan sortutako hondakin kantitateak gora egin zuen iaz, pandemia garaiko murrizketek eragindako beherakadaren ostean. Aldundiaren datuen arabera, ordea, birziklatze tasak ere gora egin du, eta Europako Batasunak 2025erako ezarritako %55eko helburuaren gainetik dago lurraldea.
Pandemia aurretik adina dira Gipuzkoan sortutako hondakinak, Ingurumen eta Obra Hidraulikoen diputatu Jose Ignacio Asensioren esanetan. Denera, 329.177 tona eratu ziren iaz, 2020an baino 14.500 gehiago; hau da, %4,9 gehiago. Biztanleko 443 kilo hondakin dira, aldundiaren esanetan. 2020tik pertsona bakoitzeko hogei kilo gehitu arren, Europako batezbestekotik â500 kilo pertsonakoâ behera dago.
Datuak pandemiaren unerik gogorrenen osteko «susperraldi ekonomikoarekin» lotu ditu Asensiok. Horren adibide da beirazko hondakinak %6,5 ugaritu izana, ostalaritzari eta merkataritzari ezarritako neurri murriztaileenak bertan behera geratu ostean. Gainerakoan, biohondakinak %4,4 gehitu dira, papera %2,1 eta ontzi arinak %1,3.
Gora egin du errefus tonen kopuruak ere, baina ehunekoetan alderantzizko joera izan du, seigarren urtez jarraian. «Gaikako bilketaren eta birziklatzearen ehunekoek goraka jarraitzen dute», azaldu du Asensiok, eta gehitu bilketa hori lehen aldiz %60tik gora kokatu dela. Zehazki, etxe eta saltokietako hondakinen bereizketa %58,1ekoa izan zen, baina errefusetik berreskuratutako hondakinekin langa gainditu zen.
Birziklatu, berriz, hondakinen %55,3 birziklatu dira; 2020an baino 0,9 puntu gehiago, eta 2015ean baino 13,1 gehiago. Ontzien kasuan, gorakada are handiagoa izan zen: bederatzi puntukoa, urtebete lehenagoko datuen alderatuta. Hondakin horien %76,9 birziklatu ziren iaz.
Emaitza horiek «Gipuzkoak birziklapenean duen lidergoa» islatzen dute; diputatuaren esanetan, Europako Batasunak 2025erako ezarritako helburuak gainditzen dituen estatuko lurralde bakarra baita Gipuzkoa. Hori lortu ahal izateko herritarrek duten «kontzientziazioa» txalotu du Asensiok: «Urtero gaikako bilketa hobetzen jarraitzen dugu».
Iaz izaniko beste gorakada esanguratsu bat tamaina handiko hondakinena da. Bikoiztu egin zen sortutako tona kopurua; denera, 6.900 tona. Hondakin horiek tratatzeko asmoz, aldundiak Berrerabilpenerako Prestakuntza Zentroa jarri nahi du martxan, «hondakin fluxu horren tratamendua hobetzeko eta lurraldean ekonomia zirkularra bultzatzeko». Era berean, kafe kapsulak jasotzeko sistemak hedatzeko asmoa adierazi du aldundiak; izan ere, horiek bilketa %350 handitu da 2019tik.
Zubietan ere jarri du begirada aldundiak. Erraustegian 6.400 tona errefus berreskuratu dituztela azaldu du. Hala, azpiegituraren «eraginkortasuna» nabarmentzeaz gain, hura «giltzarritzat» jo du hondakinak industriarako baliabide bihurtzeko erronkan. Hura Gipuzkoako Ekonomia Zirkularraren estrategia eraikitzeko oinarrietako bat dela defendatu du Asensiok: «Gaikako bilketa tasa errefusarena baino hogei puntu handiagoa da, eta Zubietako azpiegiturek aukera ezin hobea ematen digute herritarrek egiten duten ahalegina zirkularki osatzeko». Uste du horrek bide ematen diola zikloa zabortegietara jo gabe ixteari. |
2022-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/211575/protesta-egin-dute-ikasle-abertzaleek-gasteizen-martxoaren-24ko-atxiloketak-salatzeko.htm | Gizartea | Protesta egin dute Ikasle Abertzaleek Gasteizen, martxoaren 24ko atxiloketak salatzeko | Greba eguneko istiluak txarretsi eta kalte materialak 55.000 eurorenak direla esan du EHUko errektoreak. | Protesta egin dute Ikasle Abertzaleek Gasteizen, martxoaren 24ko atxiloketak salatzeko. Greba eguneko istiluak txarretsi eta kalte materialak 55.000 eurorenak direla esan du EHUko errektoreak. | Ikasle Abertzaleek deituta, dozenaka gaztek manifestazioa egin dute gaur EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Gasteizko campusean, «errepresio poliziala salatzeko».
Zehazki, iragan martxoaren 24ko greba eguneko protestetan atxilotutako gazteen «erabateko absoluzioa» eta egun hartako gertaerengatik jartzen ahal zaizkien isunak bertan behera uzteko exijitu dute Ikasle Abertzaleek. Horrez gain, mahai bat osatzeko ere galdegin diote EHUko zuzendaritzari, «Poliziak unibertsitatean duen presentziaz hitz egiteko».
Martxoaren 24rako grebara deitu zuten Ikasle Abertzaleek, Espainiako Gobernuak ezarritako hezkuntza erreformen aurka. Mobilizazio horien barruan, Gasteizko campuseko piketeetan parte hartzen ari ziren 34 gazte atxilotu zituen Ertzaintzak, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, «desordena publikoen delitua leporatuta».
Eva Ferreira errektorea: «Ulergaitza da ondasun publikoak suntsitu izana»
Hain zuzen, greba eguneko istiluen gaineko balorazioa egin du EHUko errektore Eva Ferreirak. Haren esanetan, «gazteen gutxiengo bat» sartu zen Gasteiz, Bilbo eta Donostiako campusetara, «pintaketak eginez eta altzariak apurtuz». EHUko zuzendaritzak jakinarazi du 55.000 euroren kalte materialak eragin zituztela protestek. Ferreiraren aburuz, «ulergaitza» da hezkuntza publikoaren aldeko protesta batean «ondasun publikoak suntsitzea». «Herri honetako pertsona guztien ahaleginak eusten dio unibertsitate publikoari, bai unibertsitatera joan daitezkeenen esfortzuak, baita horretarako aukerarik izan ez dutenenak ere», gaineratu du. |
2022-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/211576/azazetan-kolpistek-hil-zituzten-hamasei-pertsona-omendu-dituzte.htm | Gizartea | Azazetan kolpistek hil zituzten hamasei pertsona omendu dituzte | EH Bildu, Ahal Dugu, Ezker Anitza-IU eta Equo Berdeak alderdiek elkarrekin gogoratu dute sarraskiaren urteurrena. Gizateriaren aurkako krimenengatik frankismoaren aurkako kereila jar dezatela eskatu diete Arabako erakundeei. | Azazetan kolpistek hil zituzten hamasei pertsona omendu dituzte. EH Bildu, Ahal Dugu, Ezker Anitza-IU eta Equo Berdeak alderdiek elkarrekin gogoratu dute sarraskiaren urteurrena. Gizateriaren aurkako krimenengatik frankismoaren aurkako kereila jar dezatela eskatu diete Arabako erakundeei. | EH Bildu, Ahal Dugu, Ezker Anitza-IU eta Equo Berdeak alderdiek elkarrekin gogoratu dute gaur Azazetako sarraskiaren 85.urteurrena. Duela 85 urte Azazetako mendatean (Araba) frankistek hildako hamasei pertsona gogoan izan dituzte Gasteizen egindako ekitaldian. Lau alderdiek oroimena aldarrikatu dute: «Oroimena izatea ez da oroitzea soilik, ez da loreak jartzea edo estatuak eta plakak irekitzea. Oroimena izatea egia, justizia eta erreparazioa eskatzea da. Hori oroimen demokratikoa da». Gogorarazi dute Azazetako sarraskia «Arabako historiako atalik beltzenetako» bat izan zela, eta errepresio frankistaren biktima guztientzako «egia, justizia eta erreparazioa» eskatu dute. Halaber, oraindik ere irauten duen «zigorgabetasuna» salatu dute, eta horregatik, gizateriaren aurkako krimenengatik frankismoaren aurkako kereila jar dezatela eskatu diete Arabako erakundeei. Ez hori bakarrik; lau alderdiek instituzioei galdegin diete gerraren eta diktaduraren krimenak epaitzeko mekanismoak bidera daitezela, artxiboak argitara daitezela eta «estamentu judizial zein politikoek irekita dauden bide judizialekin» lankidetzan jardun dezatela, hala nola Argentina kereilarekin. |
2022-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/211577/86-urteko-gizon-bat-hil-da-ispasterren-trafiko-istripu-batean.htm | Gizartea | 86 urteko gizon bat hil da Ispasterren, trafiko istripu batean | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, errepidetik desbideratu da gizonaren autoa. | 86 urteko gizon bat hil da Ispasterren, trafiko istripu batean. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, errepidetik desbideratu da gizonaren autoa. | Ispasterren (Bizkaia) izan da ezbeharra, goizean, 10:45ean. 86 urteko gizon bat hil da, haren autoa errepidetik desbideratuta. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailaren arabera, bakarrik zihoan autoan.
Ispasterreko Artika auzoan gertatu da istripua, eta Segurtasun Saila ezbeharraren nondik norakoak ikertzen ari da. |
2022-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/211578/zigor-eskaria-bikoiztu-du-fiskalak-cabezudorentzat-250-urte-eskatu-dizkio.htm | Gizartea | Zigor eskaria bikoiztu du fiskalak Cabezudorentzat: 250 urte eskatu dizkio | Gaur deklaratu dute salaketa jarri duten emakumeak artatu zituzten psikologo eta psikiatrek. Andre horien gehiengoak arazo psikologikoak izan zituen salatu zituzten erasoen ondoren. | Zigor eskaria bikoiztu du fiskalak Cabezudorentzat: 250 urte eskatu dizkio. Gaur deklaratu dute salaketa jarri duten emakumeak artatu zituzten psikologo eta psikiatrek. Andre horien gehiengoak arazo psikologikoak izan zituen salatu zituzten erasoen ondoren. | Fiskalak, orain arte, 121 urte eskatu ditu Kote Cabezudorentzat, hainbat modelok sexu abusuengatik ezarritako salaketak direla medio. Intimitatearen aurkako delituak, iruzurrak eta sexu erasoak egozten dizkiote, besteak beste. Orain, ordea, ia bikoiztu egin du eskaria; ez du zehazki esan zenbat urte eskatuko dituen, baina adierazi du «250 urte ingurukoa» izango dela eskaera, «gutxi gorabehera».
Izan ere, Kote Cabezudo salatu duten andreen gehiengoak erasoekin lotura izan dezaketen arazo psikologikoak garatu zituen gerora: hala erakutsi dute gaurko epaiketan psikologo forentseek eta psikiatrek aurkeztu dituzten informeek. Horien azalpenak entzun eta proba dokumentalak ikusi ondoren, Jorge Bermudez fiskalak iritzi dio orain arte akusatuari egotzitako delituak larriago egiten dituzten faktoreak daudela.
Izan ere, Cabezudok grabatu zituen bideoak proba modura aurkeztu dira epaiketan, eta horiei esker erasoak egin ziren data zehatza jakin ahal izan dute. Horrek, erasoak gertatu ziren momentuan biktimaren adina zein zen zehaztu du; hain zuzen, biktimetako batzuk adin txikikoak zirela probatu ahal izan du akusazioak. Bestalde, probatu ahal izan dute erasoetako batzuk ez zirela behin bakarrik egin, baizik eta behin eta berriro eraso ziela akusatuak. Datu horiek kontuan hartuta, zortzi bortxaketa egotzi dizkio fiskalak Cabezudori.
Sexu eraso bakoitzagatik 15 urte eskatuko dituela ere azaldu du fiskalak. Eraso fisikorik ez, baina hala ere «intimidazioa» egon den kasuetan, berriz, Bermudezek adierazi du kasu horietan aplika daitekeen zigor eskaera altuena eskatuko duela: 10 urte.
Adingabeekin pornografia egitea ere egozten zaio Cabezudori —lau urte eskatzen zizkioten delitu horregatik—, modeloei grabatutako bideoak gero sareetan zabaltzen baitzituen. Orain, ordea, delitu hori are larriagoa dela iritzi dio Bermudezek, bideo horiek «bereziki umiliagarriak eta iraingarriak» direla. Izan ere, ikusi ahal izan dute biktimei izen-abizenak jartzen zitzaizkiela pornografia plataforma horietan, eta, horren bidez, beren inguruko jendeak identifikatu ahal izan dituela. Fiskalaren hitzetan, horrek «sufrimendu berezia» ekarri die, eta zortzi urtera igo du delitu horregatik bete beharreko zigorra.
Psikologoen lekukotasunak
Gaurkoa izan da deklarazioak biltzeko azken eguna, eta salaketa jarri zuten emakumeei azterketa psikologikoa egin zioten psikologo forentseek eta psikiatra batek erantzun diete fiskalaren eta defentsako abokatuaren galderei.
Salaketa jarri zuten emakume gehienek arazo psikologikoak izan zituzten Cabezudorekin lanean hasi baino lehen edo argazki sesioak egin bitartean. Askok familiarteko edo bikote harremanekin lotura zuten gatazkak izan zituzten, eta gehienek elikadura nahasmenduak eta drogekin lotutako arazoak zituzten. Defentsako abokatua horretaz baliatu da erasoen eta ondorioen larritasuna auzitan jartzen saiatzeko: «Biktimei ondoeza eragin zieten salatutako gertaerek, edo lehendik ere bazituen arazo mentalak?».
Batzuek azterketa psikologikoa egin zieten unean bertan oraindik bazeuzkaten eritasuna erakusten zuten zantzu horiek, baina beste batzuk jada apalduak zituzten sintomak ordurako. Izan ere, kasu askotan hainbat urte igaroak ziren azterketa egiterako.
Esaterako, 150 aldiz bortxatu zuela salatu duen emakumeari —150 eraso horietako bakoitzarengatik hamalau urte eta hiru hilabeteko kartzela zigorra eskatu du akusazioak— gertaerak jazo eta bederatzi urtera egin zioten azterketa psikologikoa. Txostenean azaltzen zenez, azterketa egin ziotenerako erasoek sortutako sintoma psikologikoak nabarmen baretuta zeuden. Defentsak, hala ere, galdetu dio: «Ez duzu uste emakume horrek salatzen duen bezala horrenbeste aldiz bortxatuko balute, sintoma larriagoak izango lituzkeela?». Defentsaren galderari erantzun dio psikologoak, eta, azaldu duenez, gertakariak jazo zirenetik «urte asko pasatu zirenean» egin zitzaion azterketa biktimari, horregatik ez zeukan «sintoma larririk».
Defentsa abokatua biktimaren sintomatologia droga kontsumoarekin lotzen saiatu da gero: «Esan duzu emakume honek arazoak izan dituela droga kontsumoarekin. Beraz, eduki zituen nahasmendu psikologikoak horrekin loturik daude, ezta?». Psikologoaren hitzetan, biktimak ez zeukan drogekin lotutako nahasmendu psikiatrikorik. Gertakariekin lotuta, ordea, «amorru, erruduntasun eta lotsa sentimenduak» zituen.
Biktima gehienetan agertzen dira sentimendu horiek. Horietako batek, adibidez, adierazi du argazki saioetan «ia konturatu gabe» biluzik bukatzen zuela —azken urteotan hainbat biktimak salatu dute Cabezudok oso era sotilean eta pixkanaka biluzarazten zituela—. Saio horiek egin ondoren, ohartu zen argazkiak Interneten jarri zituela Cabezudok, eta psikologoak adierazi du horrek asko eragin ziola emakumeari: «Bere inguruko guztiek argazki horiek ikusiko zituztela uste zuen, eta, horren ondorioz, ia ez zen etxetik irteten» .
Beste andre bat artatu zuen psikologoak ere adierazi du erasoek eta gerora argazkiak sarean zabaltzeak «larritasun handia» eragin ziola emakumeari: «16 urte zituela hasi zen Cabezudorekin lanean. Umiliatuta eta erabilia sentitzen zen. Biluztera behartzen zuen argazkiak egiteko, eta atzamarrak aluan ere sartu zizkion behin. Akusatua ere biluzik jartzen zen batzuetan, eta harreman sexualak izatea proposatzen zion» . Gerora, argazkiak sarean zabaldu zirenean, emakumea Cabezudorekin kontaktuan jartzen saiatu zen argazkiak ken zitzan; dirua ere eman zion, baina akusatuak ez zituen irudiak ezabatu. Psikologoek esan dute andre horrek «depresio sintoma larriak» zituela. |
2022-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/211579/bizkaian-hasi-du-eguna-korrikak.htm | Gizartea | Bizkaian hasi du eguna Korrikak | Bizkaiko eta Gipuzkoako herri handiak zeharkatu ondoren, arratsaldean helduko da Korrika Arabako hiriburura. Gasteiz izango da lasterketak igaroko duen lehen hiruburua. BERRIA lekukoaren zuzeneko irudiak eskaintzen ari da ibilbide osoan, euskarazko telebisten elkarlanari esker. | Bizkaian hasi du eguna Korrikak. Bizkaiko eta Gipuzkoako herri handiak zeharkatu ondoren, arratsaldean helduko da Korrika Arabako hiriburura. Gasteiz izango da lasterketak igaroko duen lehen hiruburua. BERRIA lekukoaren zuzeneko irudiak eskaintzen ari da ibilbide osoan, euskarazko telebisten elkarlanari esker. | * BERRIAren atal berezi batean une oro lekukoaren zuzeneko irudiak izango dira ikusgai. Berria telebistak 'Ekin!' saioa egingo du Korrikan: 11 musikarik kantak sortuko dituzte BERRIArentzat. STR taldeak egin du lehen egunaren kanta laburpena.
* Euskararen aldeko lasterketak 2.500 kilometro egingo ditu Euskal Herri osoan, eta apirilaren 10ean iritsiko da Donostiako helmugara. Pirritx, Porrotx eta Marimotots omendu ditu AEK-k, 22. Korrikaren aitzakian.
* Munduko hainbat txokotan egingo dituzte aurten ere euskararen aldeko lasterketak. Madrilen protesta egin dute, Chamberiko barrutiak debekatu egin duelako Korrika handik igarotzea.
* Ekitaldiz ekitaldi, lehenengo Korrikatik 21.era arteko laburpena. |
2022-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/211580/eepren-bulegoetan-sartu-dira-seaskako-ikasle-eta-irakasleak.htm | Gizartea | EEPren bulegoetan sartu dira Seaskako ikasle eta irakasleak | «Azterketak euskaraz» oihu artean protesta egin dute, EEPren biltzar nagusiko atarian. Larraineko eskola publikoko gurasoek ere egin dute protesta, murgiltze eredua ezartzeko baimena eman diezaieten. | EEPren bulegoetan sartu dira Seaskako ikasle eta irakasleak. «Azterketak euskaraz» oihu artean protesta egin dute, EEPren biltzar nagusiko atarian. Larraineko eskola publikoko gurasoek ere egin dute protesta, murgiltze eredua ezartzeko baimena eman diezaieten. | Azterketak euskaraz egiteko eskubidearen alde, Seaskako ikasle eta irakasleak Euskararen Erakunde Publikoaren (EEP) bulegoetara sartu dira gaur arratsaldean. EEPren biltzar nagusia egitekoa zuten gaur, eta Bordeleko errektorea etortzekoa zen Euskal Herrira. Harekin zuzenean mintzatzea lortu nahi zuten ikastoletako ordezkariek, brebeta eta baxoa euskaraz pasatzeko eskubidea onar diezaien. Azkenean, errektorea ez da agertu, baina François Xavier Pestel akademia ikuskaria bilkura gelatik atera denean, Iban Tikoipe Bernat Etxepareko zuzendariak interpelatu du, eta Seaskako ordezkari batzuekin mintzatzea onartu du.
Manex Erdozaintzi Etxart kolegioko zuzendari Celine Tourreuilek eman ditu azalpenak akademia ikuskariarekin ukan duten elkarrizketaz. Adierazi duenez, ikuskariari erran diote arazoa berehala konpondu behar dela, baxoko eta brebetako azterketak laster egingo direlako, maiatzean eta ekainean, hurrenez hurren. Ikuskariak erantzun die «arazo logistikoak» dituztela azterketen zuzentzaileak lortzeko. Seaskako ordezkariek gezurtatu dute hala izatea, eurek badituztelako irakasleak prest azterketak zuzentzeko. «Erantzun finko bat eskatu diogu bakantzen aitzinean».
Seaskakoek barruan protesta egiten zuten bitartean, kanpoan Larraineko (Zuberoa) eskola publikoko gurasoen protesta izan da. EEPren aitzinean ikasgelako mahaiak eta kadirak ezarri, eta Larraineko eskola irudikatu dute. Orain dela urte bat eskatu zuten murgiltze eredua ezartzeko, eta, bat izan ezik, guraso guziak alde diren arren, oraindik ez dute erantzunik izan. Salatu dute urtebete galdu dutela euskara ikasi gabe, murgiltze eskatu zutenetik. «Ez dugu konprenitzen nolaz Larraineko eskolak ez du baimenik». Baina akademia ikuskariak uko egin dio haiekin mintzatzeari, eta argudiatu isilik egoteko betebeharra duela, Frantziako presidentetza hauteskundeen garaia izanik. Frantziako Hezkuntza Ministerioak euskarazko irakaskuntzari buruzko zirkularra atera ondotik, gaur bozkatzekoa zuten EEPn euskara hutseko ikasgelak ireki ahal izateko eskoletarako gida.
«Ez dut ulertzen», erran du Maitesa Akozeberri Larraineko gurasoak. «Baduzu lege bat, baina ez duzu aplikatu nahi». Borrokan jarraituko dutela gaineratu du. «Ez dizugu utziko akitzen». |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211581/1313-auziko-lau-auzipeturi-espetxe-zigorrak-ezarri-dizkie-espainiako-auzitegi-nazionalak.htm | Politika | 13/13 auziko lau auzipeturi espetxe zigorrak ezarri dizkie Espainiako Auzitegi Nazionalak | Arantza Zuluetari zazpi urte eta sei hilabeteko kartzela zigorra jarri diote, Jon Enparantzari lau urtekoa, Naia Zuriarraini hiru urte eta sei hilabetekoa, eta Iker Sarriegiri hiru urte eta egun batekoa. Julen Zelarain, Saioa Agirre eta Nerea Redondo absolbitu egin ditu auzitegiak. | 13/13 auziko lau auzipeturi espetxe zigorrak ezarri dizkie Espainiako Auzitegi Nazionalak. Arantza Zuluetari zazpi urte eta sei hilabeteko kartzela zigorra jarri diote, Jon Enparantzari lau urtekoa, Naia Zuriarraini hiru urte eta sei hilabetekoa, eta Iker Sarriegiri hiru urte eta egun batekoa. Julen Zelarain, Saioa Agirre eta Nerea Redondo absolbitu egin ditu auzitegiak. | Auzipetuak zain zeuden, eta azkenean iritsi da sententzia: Espainiako Auzitegi Nazionalak espetxe zigorrak ezarri dizkie 13/13 auziko lau auzipeturi. Arantza Zuluetari jarri dio zigorrik gogorrena: lau urteko zigor bat «erakunde terroristako kide» izateagatik, eta hiru urte eta sei hilabeteko bertze bat «armak eta lehergaiak edukitzeagatik». Guztira, beraz, zazpi urte eta sei hilabeteko zigorra. Jon Enparantzari lau urteko kartzela zigorra ezarri diote, Naia Zuriarraini hiru urte eta sei hilabetekoa, eta Iker Sarriegiri hiru urte eta egun batekoa: «erakunde terroristako kide» izatea leporatzen diete hirurei. Espainiako Auzitegi Nazionalak jakinarazi duenez, atzerapenengatiko aringarria onartu diete.
Julen Zelarain, Saioa Agirre eta Nerea Redondo auzipetuak, berriz, absolbitu egin ditu auzitegiak. Zelarainen akusazioak joan den urrian erretiratu zituen fiskalak, eta Agirreri eta Redondori ETAren «laguntzaile» izatea leporatua zieten —ez «kide» izatea—. Guziz libre dira hirurak.
Sententzia betearazteko, aurretik behin-behinean auzi horretan betetako kartzela zigorrak kendu beharko dizkiote orain jasotako espetxe urteei, eta ikusteko dago bertzelako auziengatik betetakoak ere kontuan hartuko ote dizkieten. Abokatuak elkarrekin biltzekoak dira sententzia bera eta hemendik aitzinerakoak aztertzeko. Alfonso Zenon abokatuak BERRIAri jakinarazi dio, nolanahi ere, epaia oraindik ez dela irmoa, eta helegitea jartzeko aukera daukatela. Oraingoz, beraz, ez dute espero zigorturiko auzipetuak espetxeratzerik.
Sententziak dioena
Atzo arratsaldean kaleratutako sententziak 549 orri ditu —abokatuek oraindik ez dute auzitegiaren bidez jaso—, eta, Espainiako Auzitegi Nazionalak berak aitzinatu duenez, dokumentuak zehazten du auzipetuek zein «funtzio» zuten Halboka egituran, «zeinak kartzeletako frontea ordezkatu baitzuen». Epaileen arabera, «ETA talde terroristan erabat integratuta» zegoen delako Halboka egitura.
Angela Murillo, Carmen Paloma Gonzalez eta Juan Francisco Martel magistratuek izenpeturiko sententziaren hitzetan, Halboka egituraren barnean «fronte juridikoa» zegoen, abokatuek horretan parte hartzen zuten, eta «ETAko kideen defentsa juridikoa» egitetik harago abokatuek «lotura» egiten zuten presoen eta ETAren zuzendaritzaren artean: «Erakunde terroristaren ildoak transmititzen zizkieten».
Sententziaren arabera, halaber, zigorturiko abokatuek «ETAren alde» lan egiten zuten Bilboko eta Hernaniko (Gipuzkoa) abokatuen bulegoetatik: «Norberak bere gaitasun profesionaletatik, [...] euren zerbitzuak talde terroristaren esanetara jarri zituzten; haien kokalekuetatik enkarguak bidali eta jasotzen zituzten, eta pertsonalki zuten harremana talde terroristako kide aktibo eta buruekin, askatasunez gabetutako euren afiliatuen ezagutza hobea lortzeko, horrekin euren konfiantza lortzeko, talde terroristarekin [...] estuki loturik segitzeko helburuarekin».
Epaileek gaineratu dute auzipetuek «ekintza eta helburu posibleak identifikatu eta seinalatzen» zituztela, eta «iraultza zerga biltzen laguntzen» zutela. Sententziaren arabera, aipaturiko delituak «egiaztatuta» gelditu dira epaiketan aurkezturiko frogekin: bertzeak bertze akusatuen deklarazioak, Guardia Zibilaren lekukotzak, perituen txostenak eta «bereziki» miaketetan atzemandako dokumentu informatikoak aipatu dituzte —CNI Espainiako zerbitzu sekretuek parte hartu zuten horien desenkriptazioan—.
Horiek kontuan hartuta, Espainiako Auzitegi Nazionaleko laugarren zigor salako epaileek ondorioztatzen dute zigorturiko lau abokatuen jarduerak bat egiten duela «erakunde terroristako kide» izatearen delituarekin, «agerian gelditu» baita «lauek parte hartzen zutela erakunde terrorista horren helburuetan eta hartan militatzen zutela; ez zuzenean indarkeriazko ekintzak eginda, baizik eta askatasunik gabeko militanteen iraunkortasunean eta kohesioan lagunduta, bere garaian pertsona eta jabetzen aurkako ekintza ilegalak egiteko edo egiten saiatzeko babesa eman zien erakunde kriminalera lotuta segi zezaten».
Sententziak bere egin du epaiketan zehar fiskalak defendatutako tesia, beraz, eta gibelera bota ditu defentsaren abokatuen argudioak. Epaileek frogatzat jo dituzte miaketetan atzemandako dokumentuak, zeinak erakusten baitute, haien arabera, «ETAren helburuekin bat egiten zuen jarduera bat» zutela, «mezuak kohesionatzeko eta ikerketapean, epaiketaren zain edo sententziak betearazten zeuden militanteak eta militante ohiak kontrolatzeko».
Epaiketa, uztailean
Iazko uztailean hasi zen Arantza Zulueta, Jon Enparantza, Iker Sarriegi, Naia Zuriarrain, Julen Zelarain, Saioa Agirre eta Nerea Redondoren aurkako epaiketa, Espainiako Auzitegi Nazionalean —hasieran Juan Mari Jauregi ere auzipetuta zegoen, baina, gaixo zegoela-eta, auzitik kanpo utzi zuten. Iazko irailean hil zen—. Azaroan amaitu zen, eta Jose Perals fiskalak Arantza Zulueta eta Enparantza ETAko «buru» gisa akusatu zituen; Naia Zuriarrain eta Iker Sarriegi, ETAko «kide» gisa, eta Saioa Agirre eta Nerea Redondo, «laguntzaile» modura. Zelaraini akusazioa erretiratuta, guztira 66 urteko espetxe zigorrak eskatu zizkieten gainerako sei euskal herritarrei, argudiatuta ETA ez zela desagertu. ETAk 2011n iragarri zuen jarduera armatuaren behin betiko etena, 2017an armagabetzea eta 2018ko maiatzean desegitea.
Zuluetaren eta Enparantzaren kasuan, epaiketan, biek nabarmendu zuten abokatu gisa euskal presoen arteko eztabaidan laguntza eman zutela. Hala adierazi zuen Zuluetak: «Euskal presoen arteko eztabaidan lagundu dut, kartzela legedia onartzearenean. Nire lana esan dizuedan hori baino ez da izan: juridikoki eta politikoki laguntzea, eta uste dut merezi izan duela». Antzera mintzatu zen Jon Enparantza ere, BERRIAk epaiketako lehen astean eginiko elkarrizketan: «Estrategia aldaketa bat zetorren, eta eztabaida pil-pilean zegoen. Ezker abertzalearen estrategia aldaketa, [ETA] erakundearen jarduera armatuaren eten iraunkorra... Presoen kolektiboa eztabaida horren parte zenez eta denez, harrapatu gintuen ea nola kokatzen zen jokaleku horretan. Eztabaida hori kudeatzen ari ginen. Presoek ahalik eta baldintza onenetan eztabaida dezaten aritu gara, eta erabakirik egokienak har ditzaten, kontuan hartuta dispertsioak hori dena baldintzatzen duela».
Polizia operazioa 2010eko apirilean egin zuten, eta presoen defentsan aritzen ziren 13 pertsona, abokatuak tartean, atxilotu zituzten. Euskal presoen abokatuak edota euskal presoen aldeko mugimenduan arituriko kideak dira auzipetuak, eta horixe izan da haiek epaitzeko arrazoia, hain justu. Izan ere, lan horren bidez Halbokako, Koordinazio Taldeko (KT) eta, finean, ETAko kide izatea leporatu diete. 13/13 auziak izan beharko luke Auzitegi Nazionalak Dena da ETA ideiapean abiatutako prozesu judizialetan azkena.
Babesgabetasuna
Harrabotsa sortu zuen epaiketak. Zuzenbide arloko ehun aditu baino gehiagok ohar bat zabaldu zuten, 13/13 auziko prozesuan atzemandako irregulartasunak salatzeko; besteak beste, ohartarazi zuten non bis in idem printzipioa urratu zitzaiela akusatu batzuei. Printzipio horrek dio pertsona bat ezin dela behin baino gehiagotan gertaera berarengatik zigortu. Legelariek ohartarazi zutenez, ordea, «auzipetuetako batzuk dagoeneko kondenatuak izan dira talde armatuko kide izatea egotzita, eta betea dute horri loturiko zigorra. Hala eta guztiz ere, epaiketa saioetan idatzitako autoetan jasoa dagoena ikusirik, badirudi bigarrenez zigortu nahi dituztela akusazio berari eutsita, argudiatuta aurretik ebatzitako epaietan akusazioa ez zela talde armatuko kide izatea».
Enparantza eta Zulueta izan ziren 11/13 auzian, akordioa eginda, 47 auzipetuetatik kartzelara joan ziren bakarrak, beste 45ek espetxea saihestearen truke. 2019ko irailaren 15ean, hiru urte eta zortzi hilabeteko zigorra jaso zuen Zuluetak, onartuta erakunde armatuko kidea zela, zuzendaritzakoa. Hori argitu zuen Zuluetak epaiketan: «Asumitu nuen abokatuen kolektiboko kidetza, 1989tik hartu baitut parte horretan. Perspektiba horretatik onartu nuen KT-rekiko kidetza, presoak momentu horretan egiten ari ziren eztabaida koordinatzearen perspektibatik». Enparantzari, berriz, bi urte eta zazpi hilabeteko zigorra ezarri zioten.
Defentsako abokatuek ere akusatuen babesgabetasuna salatu zuten lehen saioan, eta ohartarazi auzipetuen zenbait eskubide urratu zirela: delitu beragatik bi aldiz epaitua ez izatekoaz gain, bidezko epaiketa bat izatekoa eta errugabetasun presuntzioarena.
Bidezko epaiketa izateko eskubidearen urraketatik jo zuen Aiert Larrarte Iker Sarriegiren eta Julen Zelarainen abokatuak. Izan ere, ohartarazi zuen CNIren entzuketak «babes legalik gabe» egin zirela, «botere banaketa urratuta, defentsarako eskubidea urratuta». Guardia Zibilaren txostenak CNIren entzuketetan oinarritu ziren, baina CNIren agiriak ez dira desklasifikatu, instrukzio epaileak berak hala eskatu bazuen ere, eta zerbitzu sekretuak uko egin zion auzian parte hartu zuten agenteak identifikatzeari. Era berean, Alfonso Zenon abokatuak azaldu zuen bi auzipetuen errugabetasun presuntzioa urratu dela, auziari bide ematen dion polizia operazioan Alfredo Perez Rubalcaba Espainiako orduko Barne ministroak errudun jo zituelako. Epaiketa bukatu ondoren, abokatuek «kezka» agertu zuten balizko zigor epai baten aurrean, eta iritsi da.
Torturak ere azaleratu ziren epaiketan. Zuriarrainek eta Agirrek epaimahaiaren aurrean kontatu zituzten atxiloaldian jasotako tratu txarrak eta eraso sexualak: indarrez biluzi, ukitu, iraindu eta jo zituztela, esaterako. Horren harira, torturapeko deklarazioetan oinarrituriko epaiketarik ez egiteko eskatu zuten herritar batzuek Zornotzan (Bizkaia), irailean. |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211582/aurrera-atera-da-hitzarmen-ekonomikoaren-erreforma.htm | Ekonomia | Aurrera atera da Hitzarmen Ekonomikoaren erreforma | Nafarroak bere gain hartuko du Google eta Tobin tasen eta merkataritza elektronikoko BEZaren bilketa. Geroa Bai eta EH Bildu abstenitu egin dira, etorkizunean egozpen indizearen aldaketa bat parlamentuaren kontrolpetik atera daitekeelako. | Aurrera atera da Hitzarmen Ekonomikoaren erreforma. Nafarroak bere gain hartuko du Google eta Tobin tasen eta merkataritza elektronikoko BEZaren bilketa. Geroa Bai eta EH Bildu abstenitu egin dira, etorkizunean egozpen indizearen aldaketa bat parlamentuaren kontrolpetik atera daitekeelako. | Hiru hilabete iraun du korapiloak. Duela hiru aste Navarra Sumak aldeko botoa iragarri ondotik, onartu da parlamentuan abenduaren 20an Espainiako eta Nafarroako gobernuek Hitzarmen Ekonomikoaren legeari egindako azken aldaketa. 34 boto alde izan ditu —tartean, Navarra Suma, PSN, Ahal Dugu eta Ezkerra—. Bi koalizio abertzaleak abstenitu egin dira, uste baitute etorkizunean inputazio egozpen indizea aldatuz gero parlamentuaren erabaki ahalmena galdu egingo dela.
Akordioaren mami nagusiarekin ez da egon inongo arazorik. Akordio horren arabera, Nafarroak bere gain hartuko du Google tasaren, Tobin Tasaren eta merkataritza elektronikoko BEZaren bilketa. Gainera, merkataritza elektronikoaren kasuan ere, Nafarroaren eta estatuaren arteko diru mugimenduak doitu egingo dira, eta, horretarako, Nafarroako kontsumoaren ehuneko erlatiboa hartuko da aintzat. Beste hainbat aldaketa ere sartu dira, hala nola zerga ikuskaritza hobetzea edo bi administrazioen arteko koordinazioa sendotzea.
Parlamentuaren eskumenetik at
Haatik, legearen 67 artikuluari egindako aldaketak sortu du kalapita politikoa hiru hilabeteotan. Bi gobernuen arteko koordinazio batzordearen eskumenak zehazten ditu artikuluak. Horien artean dago ekarpena kalkulatzeko negoziazioa. Orain, proposatutako aldaketan, gehitu dute ekarpena kalkulatzeko aldagai bat gehiago dela egozpen indizea. 1990etik indize hori ez da aldatu: %1,6 da, eta Espainiako BPGarekiko Nafarroaren errentaren pisua neurtzen du.
Duela hiru hilabete egin bezala, EH Bilduk eta Geroa Baik salatu dute etorkizunean egozpen indizea aldatzeko eskumena koordinazio batzordearen eskuetan geratuko dela osorik, eta Uxue Barkosek eta Adolfo Araizek aurpegiratu diote PSNri ez dela saiatu erreforma aho batez onartzen. Biek proposatzen zuten 67. artikulua lehen zegoen bezala uztea; hots, egozpen indizeari buruzko aipamen oro kentzea. Hiru hilabeteotan jarrera aldatu ez izana kritikatu diete Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseialariari eta PSNri. «Aho batez onartua izateko aukera historikoa galdu duzue», esan du Barkosek. Araizen arabera, erreformaren %99,99an ados zeuden, baina, %0,01 horri begira, arazoa ez da «kuantitatiboa, kualitatiboa baizik».
«Legerik garrantzitsuena»
Bere hitzaldian, Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariak gogorarazi du 1990eko Hitzarmen Ekonomikoa urteotan sei aldiz aldatu dela eta Nafarroako «legerik garrantzitsuena» dela. Haren esanetan, hiru hilabeteotan eskua luzatu diete abenduan zalantzak agertu zituztenei. «Eskua luzatua dugu oraindik ere». Haren esanetan, hilabeteotan talde bakoitzarekin «hiru aldiz» elkartu dira, eta beharrezko informazio eta argibide guztiak eman dizkiete. Gainera, Espainiaren zorrak Nafarroako ekarpenean duen eta etorkizunean izan dezakeen eraginari buruzko azterketa bat egitekotan geratu dira.
Haatik, abenduaren 23az geroztik, egiazki, Navarra Sumaren jarrera baino ez da aldatu. Abenduko zalantzak desagertu zaizkio, eta erasora jo du Javier Esparza eledunak. Haren esanetan, PSNri «oihala begietatik erori zaio» eta ohartu da Geroa Baik eta EH Bilduk «proiektu independentista» dutela. «Independentismoak galdu egin du, eta Nafarroa foral eta espainiarrak irabazi».
PSNk eskertu dio tonu aldaketa Navarra Sumako eledunari, baina gogorarazi dio jarrera «eraikitzaile» horren beraren falta sumatzen duela beste gai batzuetan.
PSN eta Navarra Suma
Geroa Baiko Uxue Barkosen arabera, hiru hilabeteotan gobernuak ez du komarik aldatu, eta Maria Txibiteri aurpegiratu dio ez dela gai izan elkarrizketa bideratu eta akordioa bilatzeko. PSNren eta Navarra Sumaren arteko gerturatzeari egotzi dio jarrera aldaketa. Lan erreformaren negoziazioarekin lotu du akordioa, eta gogora ekarri du otsailaren 3an Sergio Sayas eta Carlos Garcia Adanerok itun hura zapuztu bazuten ere ildo beretik lanean jarraitzeko borondatea agertu zuela Esparzak.
Hain zuzen ere Navarra Sumak egotzi dio Geroa Bairi Hitzarmen Ekonomikoa Kontzertuarekin berdintzen saiatu dela, eta Barkosek erantzun dio «alderantziz» dela, Eusko Legebiltzarrak ez baitu eskumenik halako akordioak berresteko. Nabarmendu du eskumen horrek parlamentuaren eskuetan geratu beharko lukeela, eta, hamarkadotan izandako aurrekariak gogoratuta, etorkizunerako arriskutsutzat jo du aldaketa, ekarpenaren negoziazioaren testuinguruan Madrilgo gobernu batek hori presio neurri gisa erabil dezakeelako eta Nafarroaren posizioa «ahuldu».
«Atzerapausoa da»
EH Bilduko Adolfo Araizen arabera, «atzerapauso bat» da egozpen indizea aldatzeko aukera koordinazio batzordearen eskuetan uztea. PSNri egotzi dio ez dela saiatu aho batez onar zedin aldaketa, eta «bertigoa eman» diola 67. artikulua lehenegoratuta Madrilen atean berriro jotzeak. Hala, PSNk hilabeteotan planteatutako bilera sorta «gezur hutsa» izan dela adierazi du, azalpen guztiak emanagatik ez dutelako jarrera aldatu: «Ez da izan elkarrizketa bat, euren proposamena irentsarazteko ahalegina baizik».
Ahal Dugu-ko Mikel Builek azpimarratu du hiru hilabeteotan euren posizioa ez dela aldatu, eta zerga arloan Nafarroan bere gain hartu dituen eskumenak onuragarriak direla deritzo. Ezkerrako Marisa de Simonek nabarmendu du ere eurek hasieratik izan dutela erreformaren edukiaren aldeko jarrera. |
2022-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/211583/errublotan-ordaintzen-ez-diren-gas-esportazioak-etengo-dituela-esan-du-vladimir-putinek.htm | Ekonomia | Errublotan ordaintzen ez diren gas esportazioak etengo dituela esan du Vladimir Putinek | Errusiako presidenteak agerraldia egin du telebistan, eta esan du bihar bertatik aurrera errublotan ordaintzen ez duten erosleei gas hornidura eten diezaiekela. | Errublotan ordaintzen ez diren gas esportazioak etengo dituela esan du Vladimir Putinek. Errusiako presidenteak agerraldia egin du telebistan, eta esan du bihar bertatik aurrera errublotan ordaintzen ez duten erosleei gas hornidura eten diezaiekela. | «Errusiar gasa erosi nahi badute, arerio diren herrialdeek Errusiako bankuetan kontuak zabaldu behar dituzte errublotan. Apirilaren 1etik aurrera, kontu horietatik ordaindu beharko da gasa. Eta, ordainketa horiek hala egiten ez badira, pentsatuko dugu bezeroak bere betebeharrak ez dituela bete». Ahoan bilorik gabe hitz egin du Errusiako presidenteak, telebistan egindako agerraldian, mehatxu garbia eginez.
Albistea jakin bezain pronto, gas naturalaren prezioak %8 egin du Europako erreferentziako merkatuan.
Putinek agerraldian esandakoak, neurri batean, ustekabekoak izan dira, nahiz eta Alemania neurriak hartzen hasi Errusiako gasaren mozketa bati aurre egiteko. Atzo arratsean bertan, agintari errusiarrak Europako erosle nagusiei, Italiari eta Alemaniari, esan zien jarrai zezaketela gasa eurotan eta dolarretan ordaintzen. Mario Draghi Italiako presidenteari eta Olaf Scholzi Alemaniako kantzilerrari, halaxe azaldu zien Putinek, zehaztuz ordainketarako modua aldatu egingo zela, eta banku errusiarren bidez egiteko. Bi agintariek, ordea, bere zalantzak agertu zituzten. Eta ondoren etorri da Putinen mehatxua, esportazioak etetekoa. |
2022-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/211584/erruduntzat-jo-dute-gasteizen-bikotekide-ohiaren-mutil-laguna-hiltzeaz-akusatutakoa.htm | Gizartea | Erruduntzat jo dute Gasteizen bikotekide ohiaren mutil laguna hiltzeaz akusatutakoa | Auzipetuak erruduna dela aitortu du, akusazioek eskatutako zigorra murriztearen truke. | Erruduntzat jo dute Gasteizen bikotekide ohiaren mutil laguna hiltzeaz akusatutakoa. Auzipetuak erruduna dela aitortu du, akusazioek eskatutako zigorra murriztearen truke. | Herri epaimahaiak erruduntzat jo du 2021eko otsailaren 10ean Gasteizen bikotekide ohiaren mutil laguna labankada batez hiltzeagatik akusatutako gaztea. Asteazkenean aitortu zuen hilketa, Arabako Probintzia Auzitegian egindako epaiketaren hirugarren saioan. Adierazi zuen biktimari eraso egin zionean, «hura hiltzeko asmoz» egin zuela. Epaiketaren hasieran esan zuen hura «zauritzea» zela bere helburua.
Auzipetuaren defentsak eta akusazioek gaztearentzat hasieran eskatutako zigor eskaera murriztea adostu zuten, eta akusatuak erruduntasuna aitortu du horren truke. Horrela, murriztu egin dute akusazioek eskatutako zigorra: hasieran eskatzen zituzten hamabi urte eta erditik hamar urtera murriztu dute. Gainera, zigorraren bigarren zatia bere jatorrizko herrialdean bete beharko du, eta, hamar urte igaro baino lehen itzultzen bada, espetxe zigorraren gainerako bost urteak bete beharko ditu. |
2022-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/211585/mobilizazioetarako-deia-egin-dute-epaiaren-kontra.htm | Politika | Mobilizazioetarako deia egin dute epaiaren kontra | Sortuk, LABek, Sarek eta Etxerat elkarteak epaia kritikatu dute | Mobilizazioetarako deia egin dute epaiaren kontra. Sortuk, LABek, Sarek eta Etxerat elkarteak epaia kritikatu dute | Hasi dira lehenengo erreakzioak 13/13 auziko epaiaren inguruan. Bizkaian, mobilizazioak egin dituzte Larrabetzun eta Bilbon, eta bihar ere manifestazioa egingo dute Bizkaiko hiriburuan, 19:00etan, Arriagatik abiatuta.
Sare sozialetan hedatutako mezu baten bidez, Sortuk «onartezintzat» jo du «presoen eskubideen aldeko lana zigortzea».
«Berriz min hau», azaldu du Sortuk bere mezuan. «Espainiako Auzitegi Nazionaletik espetxe zigorrak, presoen eskubideen alde lan egiteagatik. Onartezina! Euskal Herrian bakearen aldeko urratsak egiten ditugun bitartean, espainiar estoldetatik errepresioa, ukazioa eta sufrimendua».
LABek, berriz, «elkarbizitza demokratikoa eraikitzeko oztopotzat» jo du epaia. Sindikatuaren ustez, «urraketaz betetako prozesua» izan da: «Tratu txar eta eraso sexualen testigantzak entzun dizkiegu auzipetuei, inkomunikazio aldiko tortura salaketak, etengabeko irregulartasunak, babesgabetasuna eta eskubide urraketak bizi izan dituzte, eta bis in idem printzipioa bera ere urratu izan zaie».
LABen iritziz, «euskal herritar guztien eskubideak bermatzea» ezinbestekoa da elkarbizitza demokratikoa eraikitzeko, eta oraingo epaia «benetako oztopo» da ahalegin horren aurka.
Etxerat elkarteak ere elkartasuna agertu die zigortutakoei eta haien lagun eta senitartekoei: «Espetxeak hustu eta bizikidetza eraiki nahi dugun honetan, epaia zentzugabekeria da». Presoen senide eta lagunen elkartearen iritziz, epaiarekin «presoen alde egindako jarduera» zigortu nahi dute: «Euskal herritarren aurkako salbuespen penitentziario eta juridikoari eutsi nahi dio Auzitegi honek, egun, inolako zentzurik ez duen logika baten pean», adierazi du Etxerat-ek.
Sare Herritarrak Joseba Azkarraga bozeramailearen bideo baten bitartez jakinarazi du epaiaren inguruko iritzia. Azkarragaren iritziz, ebazpena «bidegabekeria judizial multzo baten azken atala» da, eta gogorarazi du aurkeztutako frogak «modu zalantzazkoan» eskuratu zirela, zigortuetako batzuek hasieratik torturak salatu zituztelako. «Berriro ere, Dena da ETA tesia indarrean jarri dute, eta abokatu batzuen lan profesionala zigortu nahi izan dute ETAren aitzakiapean; hori onartezina da zuzenbide estatu demokratiko batean», erantsi du Azkarragak. |
2022-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/211586/bizkaiko-bulegoetako-garbitzaileek-grebaldia-hasi-dute-1200-euroko-soldata-lortzeko.htm | Ekonomia | Bizkaiko bulegoetako garbitzaileek grebaldia hasi dute 1.200 euroko soldata lortzeko | Sektorearen gehiengoak 30 urtean eginiko lehen greba bateratua da, eta beste bost greba egunetara deitu dute. Urtebete daramate lan hitzarmen berria negoziatzen. | Bizkaiko bulegoetako garbitzaileek grebaldia hasi dute 1.200 euroko soldata lortzeko. Sektorearen gehiengoak 30 urtean eginiko lehen greba bateratua da, eta beste bost greba egunetara deitu dute. Urtebete daramate lan hitzarmen berria negoziatzen. | «Grebak eragina izatea espero dugu. Soldatak %0,5 igotzeko eskaintza jaso, eta, hitzez hitz, patronalaren ahotik hau entzun behar izan dugu: ‘beherapenetan kutixi bat erosteko adina badela'. Ea serio hartzen gaituzten orain; gizonezkoak gehiengo diren sektoreetako bileretan ez da halakorik gertatzen». Itsasne Nuñezen hitzak dira, LAB sindikatuak Bizkaiko bulegoetako garbitzaileen lan hitzarmen berriaren negoziazioan duen ordezkariarenak. Greba egun «historikoa» egin dute, ELA eta ESKrekin batera. Sektorearen gehiengoak 30 urtean eginiko aurreneko lanuztea izan da. Mila garbitzaile inguruk mobilizazio zaratatsuak egin dituzte Bilbon, euripean. Bizkaiko bulego garbitzaileek urtebete daramate lan itun berria negoziatzen, eta astelehenean hamaseigarren bilera izango dute patronalarekin. Aselbi-Cebek Bizkaiko patronalak eta Aspel Espainiakoak osatzen dute, erdibana. Lurraldeko azken ituna 2020ko abenduan iraungi zen, eta 11.271 langileri eragiten zien. Orain, baina, sindikatuek uste dute 13.000 garbitzaile inguru daudela. Aurreko itunarekin, lanaldi osoan diharduten garbitzaileen urteko soldatak ez dira 16.000 euro gordinera iristen. Ia guztiak gainera ez dira iristen, %80k lanaldi partziala baitute. Azken bileretan ez da berritasun handirik egon, eta sindikatuek blokeo hori hautsi nahi dute. Patronalaren azken eskaintza hiru urtean soldatak %4,5 igotzea izan da, KPIaren errealitatetik oso urrun. «2021erako gure eskaera Gipuzkoako baldintzetara iristea zen: 18.000 euro [1.200 euroko hamabost soldata], eta hortik aurrera KPIaren arabera igotzea», azaldu du Janire Ornes ELAko ordezkariak: «Eskaera nagusia, dena den, kaleko garbitzaileekiko soldata arraka amaitzea da. Horretarako %33ko igoera beharko genuke. Sektore horretan langile gehienak gizonezkoak dira». Bulego garbiketan, izan ere, langileen %90 emakumezkoak dira. «Patronalaren jarrera oso ezberdina da sektore feminizatuetan. Edozein negoziazio hiru edo lau urtez luzatzen da. Ziurtzat jotzen dute ez dela etxeko soldata nagusia. Pandemiarekin, espero genuen garbiketa lanek beste aitortza bat jasoko zutela, baina ez da hala izan. Iraingarria da», salatu du Nuñezek. «Patronalak jarrera aldatzen badu, kalean egingo dugun presioaren eraginez aldatuko du. Lehen eguneko erantzuna arrakastatsua izan da», gehitu du Ornesek. Presioa aipatu du, bost greba egun gehiago baitituzte antolatuak udaberrirako: apirilaren 26rako eta 27rako, eta maiatzaren 10erako, 11rako eta 12rako. Hilabeteko tartea dute hurrengo lanuztearen aurretik, negoziazioetan eragiteko benetako itxaropena dutelako. ELAren eta LABen artean sektoreko ordezkaritzaren %52 dute (ELAk, %39 eta LABek, %13). CCOOk eta UGTk, oraingoz, ez dute bat egin deialdiarekin. |
2022-3-31 | https://www.berria.eus/albisteak/211587/giza-genoma-bat-osorik-sekuentziatzea-lortu-dute.htm | Gizartea | Giza genoma bat osorik sekuentziatzea lortu dute | Orain 21 urte aurkeztu zen atariko mapan, genomaren %92 sekuentziatu zuten; falta zenari ere erreparatu diote orain | Giza genoma bat osorik sekuentziatzea lortu dute. Orain 21 urte aurkeztu zen atariko mapan, genomaren %92 sekuentziatu zuten; falta zenari ere erreparatu diote orain | «Hausturarik» gabeko mapa bat da oraingoa, ikertzaileek adierazi dutenez. Orain dela 21 urte, Giza Genoma Proiektua aurkeztu zutenean, giza genomaren %8 sekuentziatzeko geratu zen, eta, erreminta doiagoekin, lana osatzea lortu dute orain. Giza genoma baten sekuentzia osoa da orain aurkeztu dutena. Falta ziren zatiei erreparatuta aurkikuntza handiak egin daitezkeela uste dute adituek; hainbat gaitz genetiko hobeto ulertuko dira, eta biologiak zedarritutako beste hainbat prozedura ere bai: ugaltzea, gizakien aniztasuna eta giza eboluzioa bera.
«Sekuentziazioa amaitzea betaurreko berriak jartzea bezala izan da», azaldu du Adam Phillippy ikertzaileak. Ehun pertsonak baino gehiagok osatutako ikerketa talde baten gidari jardun du, Karen Miga ikertzailearekin batera. Falta ziren datuok argitaratu zituzten jada iazko maiatzean, baina beste ikertzaileek aztertu gabeko ikerketa zen hori, eta, galbahe hori igarota, Science aldizkarian eman dute orain aurkikuntzaren berri, sei artikuluren eta hainbat idatzi osagarriren bidez. T2T nazioarteko partzuergoan batuta egin dute lana.
«Hutsunerik» gabeko genomaren bertsio honek nukleotidoen 3.055 milioi base pare ditu, eta 19.969 gene kodifikatzaile, hots, proteina sortzaile. Egindako aurkikuntza zenbaitek «garrantzi medikoa» dutela nabarmendu dute. Gaitz askoren atzean gaizki «araututako» egitura genetikoak daude, eta «lehenengo aldiz» ikertu ahal izango dira egitura horietako zenbait, nola «funtzionatzen» duten jakiteko, eta eritasunak saihesteko eta osatzeko zer egin daitekeen argitzeko.
Etorkizunera begira, aukerak handiak direla esan dute ikertzaileek. «Geroan, pertsona baten genoma sekuentziatzen denean, haren DNAren aldaera guztiak identifikatu ahal izango ditugu, eta informazio hori bideratu ahal izango dugu haren arta medikoa hobetzeko. Orain dena argiago ikus dezakegunez, urrats bat gertuago gaude denak zer esan nahi duen ulertzeko». Mapa hau komunitate zientifiko osoaren esku jarri dute, ikertzen jarraitzeko. |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211617/korrikak-elurpean-gurutzatu-du-gasteiz.htm | Gizartea | Korrikak elurpean gurutzatu du Gasteiz | Bizkaiko eta Gipuzkoako herri handiak zeharkatu ondoren, Araban sartu da berriro Korrika. Gasteiz da lasterketak igaro duen lehen hiriburua; 17:00 aldera iritsi da. BERRIA lekukoaren zuzeneko irudiak eskaintzen ari da ibilbide osoan, euskarazko telebisten elkarlanari esker. | Korrikak elurpean gurutzatu du Gasteiz. Bizkaiko eta Gipuzkoako herri handiak zeharkatu ondoren, Araban sartu da berriro Korrika. Gasteiz da lasterketak igaro duen lehen hiriburua; 17:00 aldera iritsi da. BERRIA lekukoaren zuzeneko irudiak eskaintzen ari da ibilbide osoan, euskarazko telebisten elkarlanari esker. | * Berria telebistak 'Ekin!' saioa egingo du Korrikan: STR taldeak egin du lehen egunaren kanta laburpena.
* Milaka lagunen babesean abiatu da Korrika Amurriotik, indarrez.
* BERRIA argazki bilduma bat osatzen ari da, eguneko irudi nabarmenekin.
* Euskararen aldeko lasterketak 2.500 kilometro egingo ditu Euskal Herri osoan, eta apirilaren 10ean iritsiko da Donostiako helmugara. |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211618/iluntzetik-aurrera-berriz-jaitsiko-da-elur-maila.htm | Gizartea | Iluntzetik aurrera berriz jaitsiko da elur maila | Elurteek arazo ugari eragin dituzte errepidean, eta litekeena da berriz sortzea gaur gauean. Alerta igandera luzatu dute, elur kota berriz jaitsiko delako 300 metrora. | Iluntzetik aurrera berriz jaitsiko da elur maila. Elurteek arazo ugari eragin dituzte errepidean, eta litekeena da berriz sortzea gaur gauean. Alerta igandera luzatu dute, elur kota berriz jaitsiko delako 300 metrora. | Bigarren bolada dator. Gaur gauean elurra egin du, eta horrek arazoak sortu ditu hainbat errepidetan, batez ere Nafarroan eta Araban. Gaur eguerdian, arindu egin da apur bat egoera, elurra 400-500 metrotik gora egin duelako. Baina eten txiki bat besterik ez da izan, iluntzetik aurrera bigarren oldea datorrela ohartarazi baitute meteorologoek.
Gaur gauean 200-300 metrotik gora egingo du elurra berriz, eta, hoztu egingo denez, litekeena da horren ondorioz berriz dezente botatzea Nafarroa eta Araba osoan, eta Bizkaia eta Gipuzkoako barnealdeetan. Horrek, bigarren mailako errepideetan eragina izateaz gain, errepide nagusietan ere arazoak sor ditzake.
Bihar ere antzeko giroa egingo du: arratsaldean igo egingo da berriz elur maila, 500-600 metrora. Bihar arte mantenduko dute alerta laranja elurrarengatik, baina luzatzea erabaki dute, alerta hori bihurtuta. Izan ere, igandeko 10:00ak arte alerta horia ezartzea erabaki du Eusko Jaurlaritzak, etzi ere 300 metroraino jaitsiko baita elur kota goizean. Halere, igandean gutxiago botatzea espero dute, eta egunak aurrera egin ahala kota 500 metrora igotzea.
Nafarroako Gobernuak ere elurra kentzeko makinak lanean edukiko ditu astelehenera arte, badaezpada ere. Denera, 58 makina erabili dituzte gaur A-15 autobian, Iruñea eta Orreaga lotzen dituen N-135 errepidean, eta Lizarraldeko bigarren mailako errepideetarako. Horiez gain, beste zazpi makina jarriko dituzte bihar goizean.
A-15a bi norabideetan zabaldu dute gaur, elur kota igo denean. Gauza bera gertatu da Iruñea eta Irun lotzen dituen N-121-A errepidean. Edonola ere, kontuz gidatzeko eskatu dute. Itxita daude, ordea Isabatik igarotzen den NA-137 errepidea, Belaguatik aurrera; Aralarrera igotzeko NA-7510 errepidea, eta Otsagabia-Iratiko NA-2012a.
Arazoak goizean
Nafarroan goizean goizetik egin du elurra, eta azken orduotan aise zuritu ditu kaleak eta errepideak. Arazo ugari ere eragin ditu denboraleak, eta hainbat errepide eta mendate itxi egin behar izan dituzte. A-15a, kasurako, 08:00ak zirela itxi dute Berastegi (Gipuzkoa) parean, elurteengatik. Foruzaingoak N-121-Aa ere itxi egin du kamioientzat, Iruñerako noranzkoan, eta ohartarazi du ibilgailuak oso mantso dabiltzala Belate eta Berrueta artean.
Errepideetan ez ezik, hainbat mendatetan ere arazoak sortu dira elurteen ondorioz. Herrerako mendatera (Araba), esaterako, dagoeneko iritsi da elurra, eta ibilgailu guztientzat itxi behar izan dute. Opakuako eta Urduñako mendateak (Araba) kamioientzat eta ibilgailu artikulatuentzat soilik itxi dituzte. Artesiaga, Egozkue eta Urkiaga mendateak (Nafarroa), berriz, irekita daude oraingoz, baina kateak erabili behar dira haietatik igarotzeko.
Istripuak ere eragin ditu denboraleak. Gipuzkoan hiru ibilgailuren arteko istripu bat izan da Usurbil parean. Kazkabar erauntsi baten ondorioz gertatu da, AP-8 autobidean, eta auto ilara luzeak sortu dira Donostiara bidean. Jadanik normaltasunera itzuli da egoera.
Euskalmeten erregistroen arabera, 2013. urtean egin zuen azkenekoz elurra apirilean. |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211619/laquoezin-dut-sinetsi-ere-egin-30-urte-zer-diren-egunero-gogoratzen-naiz-gaueroraquo.htm | Mundua | «Ezin dut sinetsi ere egin 30 urte zer diren. Egunero gogoratzen naiz, gauero» | Bosniako gerraren 30. urteurrena landuko du BERRIAk igandean. Ikus-entzunezko bat ere ondu du gaiari buruz, gerra hartatik ihes egin eta Markinan bizi diren bi pertsonekin: Redzija Subasic eta bere alaba Adisa Subasic. 'Atzo balitz bezala' du izenburu, eta ikusgai dago jada. | «Ezin dut sinetsi ere egin 30 urte zer diren. Egunero gogoratzen naiz, gauero». Bosniako gerraren 30. urteurrena landuko du BERRIAk igandean. Ikus-entzunezko bat ere ondu du gaiari buruz, gerra hartatik ihes egin eta Markinan bizi diren bi pertsonekin: Redzija Subasic eta bere alaba Adisa Subasic. 'Atzo balitz bezala' du izenburu, eta ikusgai dago jada. | Apirilaren 6an beteko dira 30 urte Bosnia bonbardatu zutenetik. BERRIAk igande honetan jorratuko du gaia luze eta zabal, eta gerra hartatik ihes egin zuten hainbat pertsonarekin hitz egindakoak bilduko ditu.
BERRIAko ikus-entzunezkoen lantaldeak ere erreportaje berezi bat atera du gaiari lotuta: Atzo balitz bezala. Olatz Artola Apeztegiaren eta Lara Madinabeitia Nanclaresen artean egin dute. Bertan, gerra hartatik ihes egin zuten Redzija Subasic eta bere alaba Adisa Subasic agertzen dira, eta gerra garaian bizitakoaz eta Euskal Herrian emandako urteez hitz egin dute.
«Ezin dut sinetsi ere egin 30 urte zer diren. Atzo izan zela ematen du. Egunero gogoratzen naiz, gauero, esnatzen naizenean; gogoan dut iritsi ginen eguna, alde egin genuen eguna, zenbat sufritu genuen...», kontatu du Redzija Subasicek.
Adisa Subasicek, berriz, beste gorputzaldi batekin begiratzen dio gatazkari: haurra zen alde egin zutenean. «Orain Bosniara joateko esango bazenit, ezingo nintzateke joan... Etxe bat daukagu, baina galdu egingo nintzateke han. Niretzat nire herria hau da –Markina-Xemein (Bizkaia)–», adierazi du. |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211621/urkullu-laquoitunpeko-eskolaren-finantzaketa-bermatuta-dago-datozen-hamabi-urteetarakoraquo.htm | Gizartea | Urkullu: «Itunpeko eskolaren finantzaketa bermatuta dago datozen hamabi urteetarako» | Eusko Jaurlaritzako lehendakariak esan du hezkuntza itunak ez duela arriskuan jartzen itunpeko eskola. Akordioa ondu duten alderdiei eskertu egin die «maximalismoak» alde batera utzi izana. Bildarratzek esan du «neurri osagarriak» eta instituzioen arteko elkarlana behar direla segregazioa amaitzeko. | Urkullu: «Itunpeko eskolaren finantzaketa bermatuta dago datozen hamabi urteetarako». Eusko Jaurlaritzako lehendakariak esan du hezkuntza itunak ez duela arriskuan jartzen itunpeko eskola. Akordioa ondu duten alderdiei eskertu egin die «maximalismoak» alde batera utzi izana. Bildarratzek esan du «neurri osagarriak» eta instituzioen arteko elkarlana behar direla segregazioa amaitzeko. | Hezkuntza ituna hizpide izan dute gaur Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan. PP-C’s-ko legebiltzarkide Jose Manuel Gilek egin dio galdera lehendakariari. Salatu du EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk lortutako akordioa «Bilduren arrakasta» izan dela, eta haren bitartez «Bilduren tesiak inposatuko» direla. Besteak beste, itunpeko sarea desagertu egingo dela eta euskara «inposatuko» dela salatu du Gilek.p>
Ikusi gehiago: Ituna egokitzat jo arren, zehaztasun handiagoa galdegin dute ikastolek
Hezkuntza ituna adosteko lau alderdiek egindako ahalegina azpimarratu du lehendakariak, eta ukatu egin du alderdiek beren ideiak inposatu dituztela. «Akordioari esker, denok irabaziko dugu», esan du. Halaber, eskertu egin die lau alderdiei akordioaren mesedetan «maximalismoak alde batera» utzi izana. Urkulluk ezeztatu egin ditu, halaber, PPk itunpeko sareari buruz egindako adierazpenak: «Itunpeko eskola ez dago arriskuan. Alderantziz, hitzarmen honen bidez, hurrengo hamabi urteetarako finantzaketa bermatuta dago». Hizkuntza ereduak ere hizpide izan ditu lehendakariak, eta adierazi du hezkuntza hitzarmenaren helburua dela ikasle guztiek «euskara, gaztelania eta gutxienez beste hizkuntza bat menperatzea». Xedea hau da, Urkulluren aburuz: «Gure sarearen berezko nortasuna mantentzea». PPren jarrera kritikatu du lehendakariak, batez ere euskararen inguruan duena. «D ereduaren alde egiten duten familiak gero eta gehiago dira, eta ikasturte honetan D ereduaren aldeko hautua %80tik gorakoa da. Familiek hartzen dituzten erabakien aurkako norabidean doa PP». Segregazioa amaitzeko konpromisoa
Isabel Gonzalez EP-IUko legebiltzarkideak eskola segregazioaz galdetu dio Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuari. «Eskola segregazioa da hezkuntza sistemaren arazo larrienetako bat», esan du. Gonzalezek nabarmendu du ikastetxe publikoetan metatzen direla maila ekonomiko apaleko eta jatorri atzerritarreko ikasleak, eta egoera zaurgarrian dauden ikasleen metatze horren ondorioz «berdintasun eskubidea» urratu egiten zaiela ikasleei. Joan den astean Steilas eta Ikusbidek elkarrekin egindako azterlanak errealitate hori islatzen duela oroitu du Gonzalezek –Gasteizko hamar ikastetxetik hirutan jatorri migratzailekoak dira ikasleen %84–, eta segregazio datuak zuzentzeko zer neurri hartuko dituen galdetu dio Bildarratzi.
Hezkuntza sailburuak adierazi du segregazioa «fenomeno konplexua» dela, faktore askok eragiten dutela, eta erronka horri aurre egiteko ahaleginean ez dela nahikoa arreta tokian-tokian jartzea: «Hiru lurraldeetan jarduera orekatzaileak egin beharko dira, bereziki hiriburuetan». Hezkuntza sailburuaren hitzetan, Jaurlaritzak neurri ugari jarri ditu abian segregazioa amaitzeko, eta beste batzuk ere etorriko dira, hala jasota dagoelako oinarrien akordioan.p>
Ikusi gehiago: Hezkuntza langileen eskaerak jorratzeko bide orria galdegin du LABek
Segregazioa amaitzeko, «neurri osagarriak» eta instituzioen arteko elkarlana behar dira, Bildarratzen ustez. «Gure egiten ditugu oinarrien akordioan jasotako konpromisoak, baita ekitatearen aldeko eta segregazioaren kontrako borrokarena ere». Hala, azaldu du Jaurlaritzak elkarrizketa prozesu aktiboa bultzatuko duela hezkuntza komunitatearekin 2023an eskola segregazioaren aurkako ituna lor dadin.
Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkidearen aburuz, ordea, neurri sorta batek ez du amaituko segregazioaren problema. «Arazoa egiturazkoa da. Hezkuntza sistemaren erroan sustraitua dagoen gaitz bat da segregazioa. Irtenbidea ez da etorriko segregazioaren sintoma arinak apaltzeko neurrien bitartez; soluzioa segregazioa sostengatzen duten egiturak aldatuz etorriko da». Hala, aldaketak eskatu ditu zentroen titulartasunean eta sistemaren dualtasunean. Eskolaratzea modu orekatuan egin dadin eta bazterketarik egon ez dadin gakoa eskola planifikazioa bada ere, gaur egun planifikazio hori «oinarritik kutsatuta» dagoela salatu du. «Nola erabaki dezake Hezkuntza Sailak toki bakoitzean eskaini beharreko eskola plazen kopuruari buruz, titulartasun pribatua duten ikastetxeen gaineko erabateko lege eskumenik ez badu?». |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211622/netflixek-euskarara-bikoiztuko-duen-lehen-filma-the-sea-beast-izango-da.htm | Bizigiro | Netflixek euskarara bikoiztuko duen lehen filma 'The Sea Beast' izango da | Plataformak uztailaren 8an estreinatuko du animaziozko film hori hainbat hizkuntzatan, tartean euskara, galegoa eta katalana. | Netflixek euskarara bikoiztuko duen lehen filma 'The Sea Beast' izango da. Plataformak uztailaren 8an estreinatuko du animaziozko film hori hainbat hizkuntzatan, tartean euskara, galegoa eta katalana. | Mapak amaitzen diren tokian eta benetako abentura hasten denean abiatzen da The Sea Beast animazio filma. Itsasoetan barna, makina bat abentura harrigarri biziko dituzte Jacob Hollandek eta Maisie Brumble polizioak. Netflixek euskarara bere kabuz bikoiztuko duen aurreneko filma da The Sea Beast, eta uztailaren 8an estreinatuko dute mundu osoan. Katalanera, galegora eta beste hizkuntza batzuetara ere bikoiztuko dute. BERRIAk jakin duenez, Bilboko Mixer enpresan ari dira film hori euskarara bikoizten. Chris Williams da pelikularen zuzendaria —Vaiana, Big Hero 6 eta Bolt laudatuak zuzendu ditu, besteak beste—. Netflixek filmaren trailerra zabaldu du egunotan. Euskarazko bertsioarena ere bai:
Euskal Herriko zazpi lurraldeetako Netflixen harpidedunek ikusi ahalko dute The Sea Beast filma euskaraz. Duela egun batzuk, euskarara bikoiztutako beste film bat jarri zuen Netflixek: D'Ortagnan eta hiru mosketxakurrak. Baina lan hori soilik Hego Euskal Herrian ikus daiteke; izan ere, filmaren banatzailea beste bat da Lapurdin, Nafarroa Beherean, Zuberoan eta Frantzian.
Martxoaren 15ean, Netflixek iragarri zuen urtean berrehun ordu azpidatziko dituela euskaraz, eta hogei ordu bikoiztuko dituela. Bikoiztutako edukiak haurrentzat izango dira. Eta The Sea Beast izango da euskarara bikoiztutakoen artean estreinatuko duten aurrenekoa. Lan horiek guztiak Netflixek berak ekoitzitakoak izango dira.
Plataformaren iragarpenaren ostean, Pantailak Euskaraz taldeak zera adierazi zuen: «Aurrerapauso bat da, baina ez nahikoa». Netflix Euskaraz taldeko Eñaut Zearrak ere zera ohartarazi zuen: «Poztekoa izan da albistea, euskararentzat erabat itxia zirudien esparru batean zirrikitu bat ireki delako. Baina, egoera objektiboki aztertuta, argi dugu Netflixek iragarritakoa anekdotikoa dela oraingoz, ez dela inondik ere nahikoa plataformetan euskararen presentziarik ezari buelta emateko». Netflix Euskaraz taldeak Euskalgintzaren Kontseiluak azkeneko hilabeteetan egin duen lana goraipatu du egunotan sare sozialetan. Paul Bilbao Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusiak modu honetan erantzun du: «Egiari zor, Pantailak Euskaraz-ek jarri gaitu guztiok dantzan».
Espainiako Ikus-entzunezko Lege Orokorra tramitatzeko bidean da, eta ikusteko dago ea streaming plataformei hizkuntza kuotarik edo legezko betekizunik jarriko zaien.
Katalanez euskaraz baino askoz eduki gehiago daude gaur egun streaming plataformetan. Netflixek berak iragarri du apirilaren 23an katalanezko hiru film hauek jarriko dituela bere katalogoan: Pau, la força de un silenci, Cançó per a tu eta Vida privada.
'Fantasía', Filminen; 'Nora', HBO Maxen
Gaur egun, merkatuan dauden plataformen artean Filmin da Euskal Herriko ekoizpen gehien duena bere katalogoan. Gaur bertan Aitor Merinok zuzendutako Fantasía dokumentala jarri du —bere gurasoen egunerokoa kontatzen du lanean Merinok; nagusiki gaztelaniaz da filma, baina zuzendariaren off-eko ahotsa euskaraz da—. HBO Max plataformak, berriz, duela gutxi jarri du bere aurreneko filma euskaraz: Lara Izagirreren Nora. Bitxia da pelikula hori gaztelaniara bikoiztuta dagoela, baina plataformak bertsio originala jarri duela, euskarazkoa —gaztelaniazko azpidatziak jartzeko aukera ematen du—. Audioaren deskribapenean, berriz, castellano-original jartzen du. Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan oraingoz ezin da HBO Max ikusi.
Disney Plus eta Apple TV Plus plataformetan ez dago euskarazko lan bakar bat ere ikusgai. Amazon Prime Videon animaziozko bi film daude euskarara bikoiztuta. Edonola ere, urtarrilean Amazon Prime Videok iragarri zuen Espainiako film eta telesail original berriak euskarara, katalanera eta galegora azpidatzi edo/eta bikoiztuko dituela. Hala baieztatu zion Espainiako Amazon Prime Videoko zuzendari Koro Castellanok BERRIAri. Bikoizten ari direnetako bat Un asunto privado telesaila da —aktore protagonistak Aura Garrido eta Jean Reno dira—. |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211625/bakegileak-kanporatu-ditu-frantziako-poliziak.htm | Politika | Bakegileak kanporatu ditu Frantziako Poliziak | Frantziako zergen egoitza okupatu dute Miarritzen, Parisen «utzikeria» salatzeko. Ion eta Unai Parot, eta Jakes Esnal euskal presoen etxeratzea aldarrikatu dute. Bi mobilizazio zehaztu dituzte biharko: 9:30ean, Hazparnen eta Urruñan. | Bakegileak kanporatu ditu Frantziako Poliziak. Frantziako zergen egoitza okupatu dute Miarritzen, Parisen «utzikeria» salatzeko. Ion eta Unai Parot, eta Jakes Esnal euskal presoen etxeratzea aldarrikatu dute. Bi mobilizazio zehaztu dituzte biharko: 9:30ean, Hazparnen eta Urruñan. | Bakegileek beste ekintza bat gehitu diote abenduan iragarri eta otsailean abiatutako fase berriari. Miarritzen (Lapurdi) hainbat ekintzailek Frantziako zergen egoitza okupatu dute goizean, protesta modura. Egoitzaren barrenean sartu dira, kartelak eskutan eta aldarri ozena ahotan: «Euskal presoak etxera», oihukatu dute. 19:00ak aldera, Frantziako Polizia ere egoitza barrenera sartu da, eta okupatzaileak banan bana kanporatzen hasi da.
Arratsaldean, gaua pasatzeko tapakiak eta lastairak eraman dituzte Bakegileek. Frantziako Polizia saiatu da hori eragozten, baina ez dute lortu. Herritarrei dei egin diete ekintza babestera bertaratzeko: «Ion, Jakes eta Unairen askatasunaren alde, hurbildu Miarritzeko finantza publikoen zentrora! Zatozte gaua hemen gurekin pasatzeko puskekin. 19:00etan afari partekatua eginen dugu, eta, ondotik, Barrura begiratzeko leihoak dokumentalaren proiekzioa izanen dugu», adierazi dute Twitterren. Azkenean, ordu horretarako Frantziako Polizia egoitza barnera sartu eta ekintzaileak kanporatzen hasi da.
Okupazioan da Anaiz Funosas Bakegileen bozeramailea. Ekintzaren helburua esplikatu du: Frantziako Estatuaren «utzikeria» salatzea dute xede, euskal presoen auziari loturik. Bakegileek banderola bat ezarri dute egoitzan: «Beraz, Macron? Euskal presoak, zer?». Ion eta Unai Parot, eta Jakes Esnal libratzea aldarrikatu dute, zehazki.
Ekintzaren lekuko izaten ari da BERRIAko kazetari Oihana Teyseyre Koskarat. Twitter bidez ari da kontakizuna egiten.
Halaber, Bakegileek biharko deituak diren bi mobilizazioak oroitarazi dituzte gaurko ekintzan: 9:30erako deitu dituzte herritarrak protesta egitera, Hazparnen eta Urruñan. Ion, Jakes eta Unai gurekin izanen dute leloa. |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211626/euroguneko-inflazioak-errekorrak-hautsi-ditu-martxoan-75era-igota.htm | Ekonomia | Euroguneko inflazioak errekorrak hautsi ditu, martxoan %7,5era igota | Ukrainako gerrak eta energia krisiak kontsumo gaiak garestitzen jarraitzen dute, eta Kontsumo Prezioen Euroguneko Indizeak sabaiak hausten jarraitzen du. Energia gaiak iaz baino %44,7 garestiagoak izan dira martxoan eurogunean. | Euroguneko inflazioak errekorrak hautsi ditu, martxoan %7,5era igota. Ukrainako gerrak eta energia krisiak kontsumo gaiak garestitzen jarraitzen dute, eta Kontsumo Prezioen Euroguneko Indizeak sabaiak hausten jarraitzen du. Energia gaiak iaz baino %44,7 garestiagoak izan dira martxoan eurogunean. | Europarren poltsikoek erakusten dutena berrestera datoz estatistikak. Martxoan inflazioak %7,5era egin du jauzi eurogunean, analisten aurreikuspenek uste zuten baino gehiago. Otsailean %5,9an kokatu zen datua.
Energiako kontsumo gaien %44,7ko igoera ikusgarriak izan du pisurik handiena inflazioaren datu aurreratu handi horretan. Baina elikagaiak, edari alkoholdunak eta tabakoa batzen dituen alorraren %5eko igoera ere nabarmena izan da.
Prezio aldakorreneko kontsumo gaiak —energiarenak eta elikagai freskoenak— kanpoan uzten dituen azpiko inflazioa ere errekorrera iritsi da, %3ra igota. Inflazioaren eta azpiko inflazioaren arteko tartea orain artean Eurostatek jasotako handiena ere bada.
Batasuneko herrialde guztiei begira, deigarriak dira Baltikoko herrialdeen datuak: inflazioa %15,6ra iritsi da martxoan Lituanian, %14,8ra Estonian, eta %11,2ra Lituanian. Herbehereetan prezioek urtebeteko tartean izandako igoera ere deigarria da: %11,9. Eta zer esanik ez Espainiako %9,8ko inflazioa eta Belgikako %9,3koa.
Historikoki inflazioak asko eragin izan dio Alemaniari, eta han ere %7,6 ikusgarri batera igo da inflazioa martxoan. Europako Banku Zentralak interes tasak igoko dituelako apustuak gero eta gehiago dira merkatuan. Igoera irailean etorriko dela uste dute batzuek; abendura arte ez iristea nahiko lukete diru politika hedakorren defendatzaileek. |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211627/selekzioaren-ofizialtasunaren-alde-nahikoa-ez-egitea-egotzi-dio-eh-bilduk-jaurlaritzari.htm | Kirola | Selekzioaren ofizialtasunaren alde nahikoa ez egitea egotzi dio EH Bilduk Jaurlaritzari | Lehendakariak esan du Federazioak Kirola Arbitratzeko Epaitegira jotzen badu Jaurlaritzak «laguntza osoa» eskainiko diola. | Selekzioaren ofizialtasunaren alde nahikoa ez egitea egotzi dio EH Bilduk Jaurlaritzari. Lehendakariak esan du Federazioak Kirola Arbitratzeko Epaitegira jotzen badu Jaurlaritzak «laguntza osoa» eskainiko diola. | Martxoaren 25ean, UEFAk eta FIFAk atzera bota zuten beste behin ere euskal selekzioaren ofizialtasunaren inguruan Euskadiko Futbol Federazioak egindako azken eskaera, eta, gai hori hizpide hartuta, Iñigo Urkullu lehendakariari galdera egin dio Jasone Agirre EH Bilduko legebiltzarkideak Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan. Historian atzera eginez hasi du hitzaldia Agirrek, gogora ekarrita Jose Antonio Agirre Jaurlaritzako lehen lehendakariak Euskadi futbol taldea bultzatu zuela, eta hark bira nahiko arrakastatsuak egin zituela Europan eta Amerikan, «Euskadiren izena zabaltzeko eta munduak ezagutu zezan hemen bazela herri bat libre izan nahi zuena». EH Bilduko legebiltzarkidearen ustez, Agirre lehendakaria ekimen horregatik ere gogoratzen du gizarteak, eta bide beretik jotzeko eskatu dio Urkullu lehendakariari, euskal selekzioen aitortzaren alde gehiago eginez. «Ekintzez harago, hitzak ere garrantzitsuak dira», gogoratu dio lehendakariari, eta deitoratu du orain arte Urkulluk publikoki ez duela adierazpenik egin UEFAk eta FIFAk hartutako erabakiari buruz. «Kontrara, lehendakariak eta instituzioek alfonbra gorria jarri zieten Espainiako selekzioari San Mamesen jokatu zezan, frankismoaren ostean lehen aldiz». EH Bilduko legebiltzarkidearen aburuz, «euskal selekzioak aitortza izatea Agirreren garaian bezain inportantea da gaur egun ere. Espainiak ez du nahi guk gure selekzioa izatea, ez du nahi gure herriaren izena mundu zabalean zabaltzea. Eta lehendakariak ez du ezer esan». Lehendakariak erantzun du kirolak eta kirol selekzioak direla herri batek nazioartean bere burua ezagutzeko duen «tresna indartsuenetariko bat». Eta gogoratu du Jaurlaritzaren gobernu programan ere jasota dagoela euskal selekzioei babesa ematea eta nazioartean lehiatzen diren maila handiko kirolari eta taldeentzako babesa indartzea. Gaineratu du ez dela albiste ona UEFAk eta FIFAk atzera bota izana euskal selekzioaren ofizialtasunaren inguruan Euskadiko Futbol Federazioak egindako azken eskaera.
Kirol selekzioen ofizialtasuna bideratzeko prozedura malkartsuan Jaurlaritzak euskal federazioei laguntza osoa ematen diela esan du lehendakariak: «Laguntza teknikoa, juridikoa eta politikoa. Laguntza osoa». Eta, beraz, FIFAren eta UEFAren erabakiaren aurrean federazioak ikusiko balu aukera legokeela Kirola Arbitratzeko Epaitegira jotzeko, eta erabakiko balu aukera hori bideragarria dela, orduan Jaurlaritzak «laguntza osoa» eskainiko liokeela argitu du lehendakariak. «Erabakia kontrakoa bada, ordea, errespetatuko dugu», erantsi du. |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211628/1313-auziko-epaiaren-injustizia-salatu-eta-apirilaren-9an-manifestatzera-deitu-dute.htm | Politika | 13/13 auziko epaiaren «injustizia» salatu eta apirilaren 9an manifestatzera deitu dute | Bilbon eta Donostian egingo dute manifestazio bana. | 13/13 auziko epaiaren «injustizia» salatu eta apirilaren 9an manifestatzera deitu dute. Bilbon eta Donostian egingo dute manifestazio bana. | Zenbait lagun ezagunek agerraldia egin dute, 13/13 auzian epaitu dituztenen aldeko plataformen izenean epaiaren balorazioa egiteko, eta salatu dute lau akusaturi hemezortzi urteko espetxe zigorra ezarri dien sententzia «injustizia bat» dela, prozesu osoa «irregulartasunez eta eskubide urraketez gainezka» egon delako. Mobilizatzeko deia egin dute: apirilaren 9an bi manifestazio egingo dituzte, 17:30ean, Bilboko Jesusen Bihotza plazatik eta Donostiako Saguesetik abiatuta.
Xabier Amuriza idazle eta bertsolariak, Ana Perez sindikalistak, Gotzon Barandiaran idazleak eta Luix Barinagarrementeria abokatuak esan dute ezarritako zigorrek bi helburu dituztela: epaitutakoen eta haien senide eta lagunen «sufrimendua areagotzea», eta «Euskal Herriarentzako konponbide demokratikoa oztopatzea». Azaldu dutenez, epaituentzat auzibidea «krudelkeria kate luze bat» izan da, baina politikoki ere «Euskal Herrian elkarbizitza demokratikoa eraikitzeko egiten ari den bidearen kontrako norabidean» doa, horretarako Dena ETA da leloari eutsiz.
Torturak, abokatuen bulegoen miaketak, CNIren esku hartzea eta prozesuan agertu diren gainerako irregulartasunak salatu dituzte, eta ondorioztatu dute «berme juridiko oso gutxirekin egindako epaiketa» izan dela. «Sententzia hau demokraziaren, bakearen eta gure herriaren etorkizunaren kontrako zigorra da», esan dute; «sententzia hau iraganeko estrategia, jarrera eta jokabideetan oinarritzen den zigor kolektiboa da, hain zuzen ere, euskal gizarteak nahi duenaren aurkakoa».
«Urraketa larria»
Erabakitzeko eskubidearen aldeko legelariak biltzen dituen Erabakizaleak taldeak epaiaren azterketa egin du, eta ondorioztatu du Giza Eskubideak eta Oinarrizko Askatasunak Babesteko Europako Hitzarmenean aitortutako eskubideen «urraketa larria» dakarrela. Taldeko abokatuek diotenez, epaiak bere egin du fiskalaren tesia, ETA ez dela desagertu adierazten duena, eta hori «errealitatetik at» dago abokatuen ustez.
Non bis in idem printzipioa ere urratu da, legelari taldearen iritziz. Egitate beragatik subjektu bera bi aldiz zigortzea debekatzen du printzipio honek, eta zuzenbidearen oinarrizko araua da. Erabakizaleak taldearen aburuz, epaian, «behartutako eta oinarri juridikorik gabeko trikimailu bat» erabili da akusatuen kontra printzipio hori urratu ahal izateko.
Defentsa eskubidea ere urratu egin da legelari taldearen iritziz, akusazioen oinarrian CNI Espainiako zerbitzu sekretuek kontrol judizialik gabe egindako txostenak daudelako eta bestelako «anomalia prozesal batzuk» gertatu direlako. Halaber, auzibidean «bidegabeko atzerapen oso kualifikatua» gertatu da, «2010ean egindako operazio bat 2021ean epaitu izana ezin delako ulertu, ezta onartu ere».
Tortura salaketak ere aintzat hartu ditu Erabakizaleak taldeak. Horiek «giza eskubideen urraketa larria» izateaz gain, horien eraginpean lortutako lekukotasunak baliorik gabe utzi behar direla uste dute: «Bortxa eta torturen bidez lortutako deklarazioetan oinarrituta, ezin daiteke zigor epairik eraiki». |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211629/nafarroako-gobernuak-datorren-astean-itzuli-nahi-du-gasolindegiek-aurreratutako-dirua.htm | Ekonomia | Nafarroako Gobernuak datorren astean itzuli nahi du gasolindegiek aurreratutako dirua | Apirilaren 15a baino lehen itzulketa eskatzeko orria eskuragarri dute Nafarroako 240 gasolindegiek Foru Ogasunaren webgunean. | Nafarroako Gobernuak datorren astean itzuli nahi du gasolindegiek aurreratutako dirua. Apirilaren 15a baino lehen itzulketa eskatzeko orria eskuragarri dute Nafarroako 240 gasolindegiek Foru Ogasunaren webgunean. | «Ia berehalakoa izango da». Elma Saiz Nafarroako Gobernuko Ekonomia eta Ogasun kontseilariaren arabera, «datorren astean errealitate izan liteke» gasolindegiek aurreratutako hamabost zentimoak itzultzea. Kontseilariaren hitzetan, helburu nagusia da «ahalik eta azkarren» erantzutea egoerari, eta lasaitasun mezua helarazi nahi izan die gasolindegiei, asko kexu baitira aurreratu behar duten diruak likidezia arazo larriak eragiten dizkiela.
Iruñean egindako agerraldian, Saizek azpimarratu du gasolindegiek dirua eskatzeko eskaera orria jada eskura dagoela Ogasunaren webgunean. Dena den, gasolindegietako enpresei zuzenean helaraziko diete eskaera orria datozen orduetan. Apirilaren 15era arteko epea dute eskatzeko, eta ziurtagiri digital bidez, NAN elektronikoz edo @Clave erremintaren bidez egin daiteke telematikoki. Mikel Irujo Garapen Ekonomikoko kontseilariak gaineratu du zalantzak argitzeko galdera eta erantzunez osatutako agiri bat egiten ari direla, eta edukia datozen orduetan jakinaraziko dutela.
Eskaera orria lehen pausoa baino ez da, eta, juridikoki prozesua borobiltzeko asmoz, foru agindua prestatzen ari dira. Dena den, gasolindegiei lasai egoteko adierazi die. Erantzukizuna ere eskatu die, halaber, «laguntza gidariengana irits dadin, bere osotasunean». Kontseilariaren arabera, CNMC Merkatuen eta Lehiaren Espainiako Batzordea prezioak ikuskatzen ari da, eta Nafarroako Gobernuak, bere ahalmenen barruan, Kontsumo Zerbitzuko ikuskatzaileak «aktibatu» ditu, martxoaren 29an dekretua argitaratu zenetik. Azken egunetan prezio igoerarik nabaritu duten galdetuta, Irujok erantzun du orain arte ikuskatzaileek ez dutela atzeman irregulartasunik.
Hamar milioi
Lehen hilabetean neurriak hamar milioi euroko kostua izango duela aurreratu du Saizek. 2021eko gasolindegien hilabeteko salmenten datuak hartu dituzte oinarri horretarako. Dekretuaren arabera, administrazio publikoek hamabost zentimo aurreratuko dituzte, eta beste bost gasolindegiek. Haatik, bost zentimo horiek finantzatu ezin dituzten gasolindegi txikien kasuan, gobernuak berak jarriko ditu litroko hogei zentimoak. Saizek ez daki Nafarroan zenbat gasolindegi txikiri eragingo dien salbuespen neurri horrek.
Lehen hilabeteaz harago, orotara neurriek 35 milioi euroko kostua izango dutela nabarmendu du Saizek. |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211630/errusian-dagoen-petrolio-biltegi-bati-eraso-egin-izana-leporatu-dio-moskuk-ukrainari.htm | Mundua | Errusian dagoen petrolio biltegi bati eraso egin izana leporatu dio Moskuk Ukrainari | Belgorod hirian gertatu da erasoa. Hiriko gobernadoreak azaldu du Ukrainaren bi helikoptero gainazaletik hurbil pasatu direla. Ondotik, suteak izan dira erregai deposituetan. | Errusian dagoen petrolio biltegi bati eraso egin izana leporatu dio Moskuk Ukrainari. Belgorod hirian gertatu da erasoa. Hiriko gobernadoreak azaldu du Ukrainaren bi helikoptero gainazaletik hurbil pasatu direla. Ondotik, suteak izan dira erregai deposituetan. | «Zortzi erregai depositu sutan dira oraintxe bertan. 2.000 metro kubiko dira guztira, eta baliteke suak zabaltzen segitzea». Errusiako Belgordo hirian piztu da sua, Ukrainako mugatik hurbil, eta Kremlinek argiki egin du salaketa. Hiriko gobernadore Viacheslav Gladkovek adierazi duenez, Ukrainako armadaren bi helikoptero eremu horretan izan dira hegan, gainazaletik hurbil. Hain zuzen ere, horren ondotik eman dute larrialdi zerbitzuek gertaeraren berri: zehaztu dute gutxienez bi eraso izan direla, eta zortzi depositu inguruk hartu dutela su. Ez da biktimarik izan.
Zehazki, Belgorodnefteprodukt parkean gertatu dira erasoak. Rosneft konpainia da han gordetako petrolioaren jabea. Gladkovek argitu du erasoak eragindako galerek ez dutela kalterik ekarriko eskualdearen horniduran. Suhiltzaileak sua itzaltzeko lanean dira orain. |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211631/gasteizko-familia-bat-argindarrik-gabe-utzi-dutela-salatu-dute.htm | Gizartea | Gasteizko familia bat argindarrik gabe utzi dutela salatu dute | Gasteizko Auzoan Bizi etxebizitza sareak argindarra «berehala» itzultzeko exijitu dio parrokien Berakah elkarteari. | Gasteizko familia bat argindarrik gabe utzi dutela salatu dute. Gasteizko Auzoan Bizi etxebizitza sareak argindarra «berehala» itzultzeko exijitu dio parrokien Berakah elkarteari. | Gasteizko Auzoan Bizi etxebizitza sareak salatu du auzoko parrokien Berakah elkarteak kudeatutako etxebizitza batean argindarra eten dutela. Chanilak, Robensonek eta haien bi seme-alaba adingabeek hamar egun daramatzate argindarrik gabe, eta kandelak erabiltzera behartuta daude. Auzoan Bizik salatu duenez, Berakah elkarteak «urratu egin du indarrean dagoen moratoria», zeinaren arabera ezin den hornidurarik moztu: «Berakah elkartearen arduragabekeria horren ondorioz, asteartetik asteazkenerako goizaldean sute bat piztu zen; zorionez, ez zen ezer larririk gertatu». Auzoan Bizik argindarra «berehala» itzultzeko exijitu dio, eta Gasteizko Udalari exijitu diote ere familiari beste etxebizitza aukera bat emateko, «legez kanpoko baldintzek irauten duten bitartean».
Familiak urtebete darama Berakah elkarteak kudeatzen duen Alde Zaharreko etxebizitza batean bizitzen. Urtarrilean Berakah elkarteak aldatu egin zituen aurretik ezarriak zituen baldintzak. Etxebizitza sareak esplikatu duenez, ordutik aurrera familiei eskatzen zieten argindarraren «hileroko gastua prozedura irregularren bidez ordaintzeko». Horrez gain, ordaindu beharreko kopurua mezu bidez jakinarazten zieten, «faktura ofizialik gabe eta familiari informazioa ezkutatuz».
Familiak uko egin zuen baldintza irregular horiek onartzeari, ez bazieten agiri ofizialak edo fakturak erakusten. Auzoak Bizik esan du familiaren erantzunaren ondorioz eta azken hilabeteetan «hainbatetan mehatxatu ondoren» etxeko argindarra moztu zietela.
«Ez da kasu bakan bat; Auzoan Bizik antzeko jarrerak ikusi dizkio Berakah elkarteari, eta ohikoak dira oinarrizko eskubideen aurka dituzten praktikak», ohartarazi du Auzoak Bizik. |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211632/auto-ilararik-ez-baina-arazoak-fakturekin.htm | Auto ilararik ez, baina arazoak fakturekin | Auto ilararik ez, baina arazoak fakturekin. | Aurreko egunetan baino mugimendu handiagoa izan da gaur goizean Hego Euskal Herriko gasolindegietan; gutxi batzuetan auto ilara txikiak sortu diren arren, oro har, «lasai» aritu dira lanean. Hori bai, gasolindegi batzuetan arazoak izan dituzte fakturak egiterako orduan, sistema informatikoa blokeatu egin baitzaie, lehen orduan bereziki. Repsoleko zerbitzugune batzuetan gertatu da hori, baina ez guztietan, eta arazoa konpontzen ari direla zabaldu du enpresak. Dena den, gasolindegi batzuk tarte batez itxita egon dira.
Sestaoko (Bizkaia) Repsolen gasolindegian, adibidez, «botila lepoa» sortu da lehen orduetan, hango arduradunak azaldu duenez. «Bereziki txartel bidez ordainketekin izan dugu arazoa, eta esku dirutan egin behar izan dute. Lehen orduan bezero ugari etorri dira eta, badirudi, beste zerbitzugune batzuetan gauza bera gertatu dela, eta sistema blokeatu egin dela. Orain, ondo doa. Komunikabide batzuetan aipatu den kaosa hori izan da, ez besterik». Aitortu du ohi baino bezero gehiago izan dituztela gaur, azken asteetan eta egunetan baino gehiago. «Jendea deskontuaren zain zegoen». Dena den, gogoratu du hileko lehen egunetan gasolindegietan mugimendu gehiago izan ohi dela.
Repsolen sareko Nafarroako gasolindegietan ere arazoak izan dituzte sistema informatikoarekin, eta haietako batzuk eguerdian itxi dituzte, arazoa konpondu arte. «Sistemak faktura batzuetan bai aplikatzen du deskontua, baina beste batzuetan ez», azaldu du Araitz-Betelu inguruko gasolindegi bateko langileak. «Bezero batek 140 euro sartu ditu, eta deskontua egin gabe joan da, billeteekin pagatuta. Baina Tuterara zihoan pasaitar batek txartela hemen utzita joan da; gero arratsaldean itzuliko da bila». Gaur goizean lanez gainezka aritu dira gasolindegi horretan. Batetik, elurrak A-15a itxi duelako, eta ezohiko bezeroak erakarri dituelako. Eta, bestetik, depositua betetzeko deskontuaren zain zeuden batzuk hurbildu direlako. «Azken egunotan konfinamenduaren hasieran bezala izan da: oso jende gutxi eta gehienak 20 euro edo sartzen, prezioa jaitsi arte agoantatzen».
Deskontua tiketean
Sistema informatikoarekin arazorik izan ez dutenik ere badago: Lasarte-Oriako (Gipuzkoa) zerbitzugunean, esaterako. N-1 errepidean dago eta bezero ugari izaten ditu. Gaur, ohi baino gerturatu dira, baina ez da auto ilararik sortu. Sistema informatikoak ere ez du hutsik egin, hango arduradunak azaldu duenez. Aitortu du, hori bai, jendea «despistatu xamar» zebilela, galdezka, sarreretako paneletan eta hornigailuetako prezioa deskontuekin ala gabe azaltzen zen. «Hobe zen karteletan eta makinetan benetan kobratuko den prezioa jarri izan balute, baina hori ez dago gure esku», azpimarratu du.
Espainiako Estatuak hala egitea erabaki du konpainia batzuek gobernuak ezarritako deskontuei beste batzuk gehitu ahal dizkietelako; Ipar Euskal Herrian, aldiz, paneletan azaltzen den prezioa da azkenean bezeroak ordainduko duena, konpainiek gero deskontu gehigarriak eskaini zein ez.
Dena den, bezeroak oro har «oso ongi informatuta» joan dira gasolindegietara. Hala dio, behintzat, Barakaldoko (Bizkaia) Eroskiko zerbitzuguneko arduradunak. Han espero zuten moduan joan da goiza: bezero gehiago, bai, baina «uholderik» ez, eta sistema informatikoan ere arazorik ez. Gauza bera Zurbanoko (Araba) Aviaren gasolindegian. Horko langileak, dena den, aitortu du bezeroei azalpen ugari eman behar izan dizkiela. NI-1 errepidean dago zerbitzugunea, eta goiz lasaia izan dutela azaldu du, «elurrarengatik ziurrenik». Uste du arratsaldean nabarituko dutela mugimendu gehiago, eguraldiak atertzean eta asteburuko bidaiarien joan-etorriekin.
Irungo (Gipuzkoa) Zaisa zerbitzugunean, berriz, kamioiak dira nagusi. Hango langileen arabera, goizean kosta egin zaie sistemara egokitzea, baina arazorik ez dute izan, ohiko bezero kopurua izan dutelako. | ||
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211633/auto-ilararik-ez-baina-arazoak-fakturekin.htm | Ekonomia | Auto ilararik ez, baina arazoak fakturekin | Gasolindegietan hasi dira deskontuak aplikatzen; Hego Euskal Herriko batzuetan auto ilara txikiak izan dira goizean goiz, baina kobratze sistemak huts egin dielako. | Auto ilararik ez, baina arazoak fakturekin. Gasolindegietan hasi dira deskontuak aplikatzen; Hego Euskal Herriko batzuetan auto ilara txikiak izan dira goizean goiz, baina kobratze sistemak huts egin dielako. | Aurreko egunetan baino mugimendu handiagoa izan da gaur goizean Hego Euskal Herriko gasolindegietan; gutxi batzuetan auto ilara txikiak sortu dira, baina oro har «lasai» aritu dira lanean. Hori bai, zerbitzugune batzuetan arazoak izan dituzte fakturak egiteko orduan, sistema informatikoa blokeatu egin baitzaie, lehen orduan bereziki. Repsolen zerbitzugune batzuetan gertatu da hori, baina ez guztietan, eta arazoa konpontzen ari direla zabaldu du enpresak. Dena den, gasolindegi batzuk tarte batez itxita egon dira.
Sestaoko (Bizkaia) Repsolen gasolindegian, adibidez, «inbutua» sortu da lehen orduetan, hango arduradunak azaldu duenez. «Bereziki txartel bidezko ordainketekin izan dugu arazoa, eta eskudirutan egin behar izan dute. Lehen orduan bezero ugari etorri dira, eta badirudi beste zerbitzugune batzuetan gauza bera gertatu dela, eta sistema blokeatu egin dela. Orain, ondo doa. Komunikabide batzuetan aipatu den kaosa hori izan da, ez besterik». Aitortu du ohi baino bezero gehiago izan dituztela gaur, azken asteetan eta egunetan baino gehiago. «Jendea deskontuaren zain zegoen». Dena den, gogoratu du hileko lehen egunetan mugimendu gehiago izan ohi dela gasolindegietan.
Repsolen sareko Nafarroako gasolindegietan ere arazoak izan dituzte sistema informatikoarekin, eta batzuk eguerdian itxi dituzte, arazoa konpondu arte. «Sistemak faktura batzuetan aplikatzen du deskontua, baina beste batzuetan ez», azaldu du Araitz-Betelu inguruko zerbitzugune bateko langileak. «Bezero batek 140 euro sartu ditu, eta deskontua egin gabe joan da, billeteekin pagatuta. Baina Tuterara zihoan pasaitar bat txartela hemen utzita joan da; gero arratsaldean itzuliko da bila». Gaur goizean lanez gainezka aritu dira gasolindegi horretan. Batetik, elurrak A-15a itxi duelako, eta ezohiko bezeroak erakarri dituelako. Eta, bestetik, depositua betetzeko deskontuaren zain zeuden batzuk joan direlako. «Azken egunotan konfinamenduaren hasieran bezala izan da: oso jende gutxi eta gehienak 20 euro-edo sartzen, prezioa jaitsi arte aguantatzen».
Deskontua tiketean
Sistema informatikoarekin arazorik izan ez dutenik ere badago: Lasarte-Oriako (Gipuzkoa) zerbitzugunean, esaterako. N-1 errepidean dago, eta bezero ugari izaten ditu. Gaur, ohi baino gehiago joan dira, baina ez da auto ilararik sortu. Sistema informatikoak ere ez du huts egin, hango arduradunak azaldu duenez. Aitortu du, hori bai, jendea «despistatu samar» zebilela, galdezka, sarreretako paneletan eta hornigailuetako prezioa deskontuekin ala gabe azaltzen zen. «Hobe zen karteletan eta makinetan benetan kobratuko den prezioa jarri izan balute, baina hori ez dago gure esku», azpimarratu du.
Espainiako Estatuak hala egitea erabaki du konpainia batzuek gobernuak ezarritako deskontuei beste batzuk gehitu ahal dizkietelako; Ipar Euskal Herrian, aldiz, paneletan azaltzen den prezioa da azkenean bezeroak ordainduko duena, konpainiek gero deskontu gehigarriak eskaini zein ez.
Dena den, bezeroak oro har «oso ongi informatuta» joan dira gasolindegietara. Hala dio, behintzat, Barakaldoko (Bizkaia) Eroskiko zerbitzuguneko arduradunak. Han, espero zuten moduan joan da goiza: bezero gehiago, bai, baina «uholderik» ez, eta sistema informatikoan ere arazorik ez. Gauza bera Zurbaoko (Araba) Aviaren gasolindegian. Horko langileak, dena den, aitortu du bezeroei azalpen ugari eman behar izan dizkiela. NI-1 errepidean dago zerbitzugunea, eta goiz lasaia izan dutela azaldu du, «elurrarengatik ziurrenik». Uste du arratsaldean nabarituko dutela mugimendu gehiago, atertzen duenean eta asteburuko bidaiarien joan-etorriak hasten direnean.
Irungo (Gipuzkoa) Zaisa zerbitzugunean, berriz, kamioiak dira nagusi. Hango langileen arabera, goizean kosta egin zaie sistemara egokitzea, baina arazorik ez dute izan, ohiko bezero kopurua izan baitute. |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211634/abeltzainak-haserre-daude-haragiaren-prezio-merkearekin.htm | Ekonomia | Abeltzainak haserre daude haragiaren prezio merkearekin | Prezioak hobetu ezean txahalak kanpora saltzen hasiko direla ohartarazi dute EHNEk eta Enbak. Kanal kiloa gutxienez sei euroan ordain dadin nahi dute. | Abeltzainak haserre daude haragiaren prezio merkearekin. Prezioak hobetu ezean txahalak kanpora saltzen hasiko direla ohartarazi dute EHNEk eta Enbak. Kanal kiloa gutxienez sei euroan ordain dadin nahi dute. | «Horrela jarraituz gero, Euskal Herrian ez dugu euskal haragirik izango». EHNE eta ENBA nekazaritza sindikatuek deituta, abeltzainen protesta egin dute gaur Donostian, Bretxako Azokaren parean, haragiarengatik ordaintzen dieten prezioa salatzeko.
30 urtez prezioak ia aldatu gabe, txahalak hazteko funtsezkoak diren zerealak %70 garestitu diren honetan, eta Espainian haragi faltarekin prezio garestiak ordaintzen ari diren honetan, euskal abeltzainek diote «estatu osoko prezio txikienak jasotzera kondenatuta» daudela. «Hori guztia, Euskal Okela bezalako marka sendo bat izanda, teorian tokiko produktuen alde egiten duen banatzaileak izanda, eta kontsumitzaileak Espainian baino sentsibilizatuagoak eta erosteko ahalmen handiagokoak izanda».
Abeltzainek tokiko haragi kateko eragileei eskatu diete erosteko bertako haragia egungo kostuetara egokitutako prezioan, Espainian ordaintzen diren salneurrien parekoetan. Abeltzainen ustez, kanal kiloa gutxienez sei euroan erosi beharko litzateke, «guztiek, harakinek, banatzaileek eta Euskal Okelak euskal haragia izan nahi badute beren harategietan».
EHNE eta Enbak jakinarazi dute txahalak kanpora bidaltzeko antolaketarekin hasiko direla. «Gure haragiari ez badiote duen balioa aitortu nahi, soldata galarazi nahi badigute, maiteago gaituzten beste merkatuetara eramango dugu haragia», ohartarazi dute. |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211635/amnistiaren-eta-autodeterminazioaren-aldeko-akordio-sozialak-150-eragileren-arteko-manifestu-bat-sustatuko-du.htm | Mundua | Amnistiaren eta Autodeterminazioaren Aldeko Akordio Sozialak 150 eragileren arteko manifestu bat sustatuko du | Egitasmoak agerraldia egin du datozen hilabeteetako lana azaltzeko. Hilaren 20an aurkeztuko dute dokumentuaren lehen bertsioa, Bartzelonan egingo duten ekitaldi batean. | Amnistiaren eta Autodeterminazioaren Aldeko Akordio Sozialak 150 eragileren arteko manifestu bat sustatuko du. Egitasmoak agerraldia egin du datozen hilabeteetako lana azaltzeko. Hilaren 20an aurkeztuko dute dokumentuaren lehen bertsioa, Bartzelonan egingo duten ekitaldi batean. | Amnistiaren eta Autodeterminazioaren Aldeko Akordio Sozialak bere helburu garrantzitsuetako baten berri eman du: manifestu bat sustatuko du, Kataluniako gizarteko hainbat eragileren artekoa. Lehen data esanguratsua ere finkatu du egitasmoak, hilaren 20an Bartzelonan egingo duten ekitaldian aurkeztuko dute menifestua; agiria oraindik erabat bukatu gabe dago, nahiz eta oinarrizko akordioa badagoen testuaren edukietan. Egun horretarako 150 talde garrantzitsuren sostengua lortu nahi dute.
Taldeak «ahalik eta babes sozialik handiena bildu» nahi du amnistiaren eta autodeterminazioaren aldarrikapenen inguruan, argudiatuta horiek osatzen dutela Kataluniaren eta Espainiaren arteko gatazka politikoaren irtenbidearen esparru «demokratiko, bidezko eta iraunkorra». Hau da, datozen hilabeteotan ikusgai egin nahi dute gizarteak «errepresioaren amaieraren» alde duen jarrera; izan ere, egiaztapen bat dute, eta hori da inkesta guztietan herritarren %65-75 amnistiaren eta autodeterminazioaren aldekoak direla.
Amnistiaren eta Autodeterminazioaren Aldeko Akordio Soziala harremanetan jarri da Kataluniako 150 eragilerekin —tartean daude alderdi politikoak, sindikatuak, gizarte mugimenduak eta patronalak, esaterako—, eta horien aurrean aurkeztuko du lantzen ari den manifestua,hilaren 20ko ekitaldian.Lan egiteko moduaren eta egutegiaren berri ere emango du.
2013an erabakitzeko eskubidearen aldeko agiria sinatu zuten 4.000 erakunde eta taldeen babesa biltzea espero dute, hala nola amnistia eta autodeterminazio kontzeptuekin bat datozen gainontzeko gizarte eragileena —ez dute atxikimenduak Kataluniatik kanpo eskatzeko asmorik—. Helburua gizarte taldeen sinadura jasotzea denez, lan nagusia eragile horiekin egotea izango da, eta ez herriz herriko kanpaina egitea.
Egitasmoko kideek zehaztu dutenez, amnistiaz ari direnean ez dira eskatzen ari Espainiako Kongresuan Amnistiaren Legea onartzea, errepresiorik gabeko prozesu politiko bati bide ematea baizik; hau da, 2017ko prozesuaz geroztik auzipetuta dauden milaka herritarren aurkako auziak ixteko eskatzen dute, baita erbestean dauden buruzagi politikoen itzulera ere.
Ozgur Gunes ekintzaile feminista marxista da itun sozialeko kideetako bat, eta, gaurko prentsaurrekoan azaldu duenez, xedetzat dute «modu autonomoan» lan egitea: «Behetik egin nahi dugu, protagonista sozial desberdinak ezagutzeko eta gazteak eta migratzaileak balioan jartzeko».
Egitasmoa iazko udan hasi zen lanean oso modu diskretuan. Lehendabizi sei laguneko taldea osatu zuten —horien artean, gaurko prentsaurrekoan hitz egin dutenek: Joaquim Fornek, Carme Forcadellek, David Fernandezek, Marna Llansanak eta Gunesek—, aurreneko urratsak egiteko, eta gero beste 24 kide batu zitzaizkien, amnistia eta autodeterminazio eskaerekin ados zeudenak. Hasierako seiek talde iraunkorra osatu zuten, eta denek batera, talde nagusia.
Akordio sozialaren egitasmoa legealdirako plangintzan jasoa zuen Pere Aragones Generalitateko presidenteak —hasieran Amnistiaren eta Autodeterminazioaren Aldeko Akordio Nazionala izenarekin—, eta lehen egunetik izan du helburu sektore zabal bat biltzea, Catalunya En Comu-Podemek ordezkatzen duena barne.
Fernandezen arabera,manifestu hori «baliagarria izango da alde guztientzat, eta kontuan hartzeko ezinbestekoa». Hori bai, argitu du ez dagokiola egitasmoari autodeterminazio eskubidea nola gauzatu behar den zehaztea, ezta amnistia nola lortu behar den esatea ere.
Urriaren 1era arte
Talde eragilearen egitekoa irailaren amaierarako bukatu nahi dute, urriaren 1a baino lehen jaso ahal izateko lan horren uzta; hain justu, 2017ko independentzia galdeketaren bosgarren urteurrena betetzen denerako. Egun horretan manifestuak jasotako atxikimenduak eta egindako lanaren ondorioak bilduko dituen txosten bat aurkeztuko dituzte, eta Aragonesi, Kataluniako Parlamentuari, Errepublikaren Aldeko Kontseiluari eta Kataluniako eragile sozial zein alderdi politikoei helaraziko diete egindako lana —eskuin muturrari izan ezik—.
Akordioa bera eta independentzia erreferendumaren urteurrena herritarren mobilizaziorako akuilu bihurtzeko egingo dute lan eragile independentistek, eta mobilizazio hori Espainiako Gobernua mugiarazteko erabili. «Beharrezkoa da gatazkarentzako erantzun eta irtenbide politiko bat eraikitzea», esan du Fernandezek. Orain, bost hilabeteko lan «bizia eta zabala» dute aurretik.
Hori bai, ez da taldearen asmoa mobilizazioetara deitzea, badaudelako Katalunian zeregin hori duten gizarte erakundeak. |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211636/justizia-errestauratiboa-delitu-mota-guztietara-zabaldu-nahi-du-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Justizia errestauratiboa delitu mota guztietara zabaldu nahi du Jaurlaritzak | Espetxe eskumena jaso eta sei hilabetera, Artolazabalek adierazi du kartzelak «oso egoera txarrean» jaso zituztela, baina urratsak egin dituztela preso gaixoen eta adingabeen arreta hobetzeko. | Justizia errestauratiboa delitu mota guztietara zabaldu nahi du Jaurlaritzak. Espetxe eskumena jaso eta sei hilabetera, Artolazabalek adierazi du kartzelak «oso egoera txarrean» jaso zituztela, baina urratsak egin dituztela preso gaixoen eta adingabeen arreta hobetzeko. | Sei hilabete igaro dira Eusko Jaurlaritzak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako espetxeak kudeatzeko eskumena jaso zuenetik. «Jasotako herentzia» kudeatzeko erraza izan ez den arren, Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu Beatriz Artolazabalek uste du urrats asko egin dituztela «norabide egokian», nahiz eta sistema integral bat izatetik «oso urrun» egon. Hala, 2022-2025 aldirako plan estrategikorako proposamena aurkeztu du, justizia errestauratiboa sustatzeko asmoz, baita espetxe sisteman ere.
Jaurlaritzaren Justizia Errestauratiboaren Estrategia eratze prozesuan dago oraindik, baina hark izango dituen ezaugarri batzuen berri eman du erakundeak. Eugenio Artetxe Justizia zuzendariaren esanetan, hiru ardatz izango ditu: justizia errestauratiborako sarbidea erraztea, ezagutzaren eta konfiantzaren gutxieneko kalitate estandarrak ezartzea eta gizartean kultura aldaketa bat bultzatzea. Horretarako, 77 ekintza prestatuko dituzte, hemezortzi helburu lortzera bideratuak. Jaime Tapia espetxe arloko aholkulariaren esanetan, ekainaren amaieran edo uztailaren hasieran ekingo diote lehen ekintzak martxan jartzeari espetxeetan. Izan ere, delitu arinetan soilik ez, larrietarako ere baliatu nahi dute justizia eredu berria. «Askatasunik gabeko pertsona guztientzat izango da, eginiko delitua dena dela ere», azaldu dute, eta gehitu guztiek eskubide eta betebehar berak izango dituztela.
Tapiak ez du eman ekintzen inguruko xehetasunik, baina adierazi du justizia errestauratiboa «zer den azalduz» hasi behar dela. Hortik aurrera, prozesu errestauratiboetan parte hartuko duten langileen prestakuntza bultzatu nahi du Jaurlaritzak, eta justizia mota hori espazio komunitarioetara zabaltzeko sare bat eratu. Espetxe aholkulariaren esanetan, baina, Eusko Jaurlaritzaren estrategiak orain arteko saiakerek izan ez duten espezifikotasun bat izango du: hasieratik hasiko dira biktimekin gaia tratatzen. Hala, Artetxek uste du orain arteko saiakerek izan dituzten «akatsak» saihestuko dituztela, hala nola estandar argirik ez zehaztea, prestakuntza falta, eta delitu larrietan ez aplikatu izana.
Justizia errestauratiboaren alde egiteko urratsak helburu du «kaltetutakoei eta kaltearen erantzuleei delituaren aukera ematea ondorioak konpontzen aktiboki parte hartzeko», Artolazabalen hitzetan. Prozesu horrek biktimentzat, biktimarioentzat eta gizartearentzat onurak dakartzala esan du sailburuak. Artetxek, berriz, gehitu du kalteak erreparatzea izango dela lehentasuna, eta ez egilea zigortzea.
Jaurlaritzaren estrategia berriaren oinarrietako bat gazte justiziaren arloan eginiko urratsak dira. Artolazabalen hitzetan, 2014tik 2018ra 1.812 prozesu errestauratibo egin ziren Araba, Bizkai eta Gipuzkoan; 2019an, berriz, 1.260 espediente tramitatu zituen Justizia Errestauratiboen Zerbitzuak. Prozesu horiek «emaitza bikainak» eman dituztela uste du sailburuak. Era berean, Giza Eskubideen, Biktimen eta Aniztasunaren Zuzendaritzak «terrorismoaren biktimei eta giza eskubideen urraketen biktimei» emaniko arreta eta Biktimari Laguntzeko Zerbitzuen lana ere nabarmendu ditu.
Gaur aurkeztutakoa, baina, proposamen bat da oraindik, eta apirilean zigor eta espetxe sistemetako operadoreekin kontrastatuko dute. Emaitzak maiatzaren 5ean eta 6an Bilbon egingo den nazioarteko jardunaldietan aurkeztuko dituzte, bertan ekarpenak jaso eta behin betiko testu bat idazteko.
Sistema integral bat helburu
Espetxe kudeaketaren eskumena bereganatu duenetik Jaurlaritzak eginiko urratsak ere aztertu ditu Artolazabalek. Haren esanetan, albiste ona da aferaren inguruko «albiste negatiborik» ez egotea. Izan ere, sailburuak kritikatu du Basauriko (Bizkaia), Martuteneko (Gipuzkoa) eta Zaballako (Araba) kartzelak «oso egoera txarrean» zeudela haien kudeaketa hartu zutenean; besteak beste, hezetasuna desagerrarazteko lanak egin behar izan dituzte. Sailburuaren esanetan, gainera, hiru espetxeen arteko elkarlana sustatzeko urratsak egin diren arren, «lehen mailako moduluak eta erdi askatasuneko erregimenak sustatzeko behar adina bizigune izango dituen sistema integral bat» osatzea urrun dago oraindik.
Eginiko jardunbideei dagokienez, Tapiak azaldu du askatasunik gabeko pertsonen mendeko adingabeen arreta hezitzailea eta terapeutikoa bermatzeko pausoak eman dituztela, baita gaixotasun larriak edo sendaezinak dituztenen bizi baldintzak hobetzeko ere, bizileku baliabideak prestatuz. Osasun Sailarekin eta hirugarren sektoreko erakundeekin elkarlanean ari dira horretarako, baita, besteak beste, suizidioaren prebentziorako ekintzak bultzatzeko ere.
Berritasunetako bat Eudel Euskal Udalen Elkartearen parte hartzea da. Jaurlaritzak eta erakunde hark hitzarmen bat sinatu dute «espetxeratzearen ordezko zigorrak eta neurriak gauzatzeko eredu bat prestatzeko». Era berean, neurri gehiago hartzeko hizketan ari dira foru aldundiekin eta justiziako hainbat eragilerekin ere. |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211637/ederra-izatear-den-jaialdi-bat.htm | Kultura | Ederra izatear den jaialdi bat | Zeinen Ederra Izango Den jaialdiak 20 talde bilduko ditu bihar Barakaldoko BEC erakustazokan, eta 10.000 pertsona espero dituzte antolatzaileek | Ederra izatear den jaialdi bat. Zeinen Ederra Izango Den jaialdiak 20 talde bilduko ditu bihar Barakaldoko BEC erakustazokan, eta 10.000 pertsona espero dituzte antolatzaileek | Ezinbestean, mailu kolpe, bihurkin elektriko, furgoneten joan-etorri eta tartekako korrikaldi hotsek jartzen dituzte zuzeneko musikaren zimenduak. Zeinen Ederra Izango Den jaialdiak 10.000 ikusle inguru bilduko ditu bihar Barakaldoko BEC erakustazokan, eta muntatze lanetan buru-belarri eman dute eguna gaur hamaika langilek. Hogei musika talde arituko dira agertokian, eta duela astebete amaitu ziren sarrera guztiak. Zetak taldeak eta Panda enpresak antolatu dute festibala, eta eguerditik hasi eta gaueko ordu bata arterainoko egunpasa antolatzea da erronka. «Ospakizun handi bat izatea nahi dugu», azaldu du Iratxe Reparaz antolatzaileak, «betiko oroituko dugun data bat. Gurea asmoa da denona eta denontzat izango den jaialdi bat egitea». Besteak beste, Gatibu, Maria Arnal & Marcel Bages, Zoo, Sua, Dupla, Luna Ki, Tanxugueiras, ETS, Ene kantak, eta Zetak izango dira oholtzan, eta Bizkaiko Foru Aldundiak 300.000 euroko diru sail bat bideratu du jaialdia bultzatzeko. BERRIAk ere babestu du jaialdia. Zeinen ederra izango den aldarrikatu ondoren eder bihurtzeko unean dago oraintxe festibala.
Abesti bat izan zen jaialdiaren lehen hazia. Zetak taldearen Zeinen ederra izango den izenekoa, zehazki. Pello Reparaz musikariak sortu zuen, eta koronabirusak eragindako krisiaren amaiera hartu zuen hizpide, Euskal Herria oraindik itxialdi betean zegoenean. «Zeinen ederra izango den/ eguzki izpiak zure itzala belarretan marrazten,/ muxu bat Larrunen,/ garagardo bat zerura eroritakoen omenez». Sentsazio baikor horri tiraka egin zuten publiko sare sozialetan jaialdi bat antolatzeko lehen asmoa; oraindik egunik, talderik edo lekurik iragarri gabe, baina erantzuna berehalakoa izan zen, eta kolpean bukatu ziren hasiera hartan salgai jarritako 1.000 sarrerak. Eta lehen bultzada horrek eraman du jaialdia egungo neurrietaraino.
Hamar aldiz handiagoa
«Sortu zenean ideia txiki bat zen, eta orain ia hamar aldiz handiagoa izango da», azaldu du Iratxe Reparazek. «Bi urte joan dira ordutik, eta hainbat forma izan ditu jaialdiak, gaur egungora iritsi arte. Hasieratik izan dugu argi jendearen jaialdi bat egitea zela asmoa, eta, horregatik, beti saiatu gara jendeak zer nahi zuen entzuten, eta euskaldunei nahi zutena eskaintzen, eta nik uste dut horrek egiten duela berezi. Jendeak jaialdia bere sentitzen duelako».
Antolatzaileek azaldu dutenez, abestiak transmititzen duen baikortasun eta zoriontasun egarri hori bera sortu nahi du jaialdiak, eta, horregatik, jaialdiaren bezperan ere, kantuaren hainbat esaldi daramatzaten afixak ikus daitezke erakustazokako pabiloian.
B, D edo J plana
Langileen joan-etorri etengabea gorabehera, oraindik hutsunea da nagusi BECeko 4. pabiloian, eta ordenagailuko pantaila baten laguntzaz deskribatzen du bihar hartuko duen itxura Jon Arratibel jaialdiko zuzendariak. «Hor, taldeen azoka egongo da». «Hemen, terraza moduko batzuk egongo dira, lasai jateko». Hatza pantailako kolore multzotik pabiloiko hutsuneetara doa. «Hor photocall bat jarriko dugu».
Bi agertoki nagusi izango ditu jaialdiak: Naiz agertokia eta La Salve agertokia. Artisau azoka bat ere egongo da 18 posturekin; taldeek izango dute beren diskoak saldu ahal izateko leku bat, eta jateko eta edateko guneak ere egongo dira. Hasieran, pabiloi kanpoan ere gune bat jartzea zuten buruan, baina eguraldiak behartu ditu dena barrura eramatera. Arratibel: «Kaleko giro pixka bat sortu nahi genuen, baina B plana aktibatu behar izan dugu. Bueno, edo D plana, edo J plana, ez dakit».
Bizkaiko Aldundiaren babesa
Musikaz aparte, «zerbait gehiago» da jaialdia, Unai Rementeria Bizkaiko Ahaldun Nagusiaren hitzetan ere. «Topaketa gune bat izango da». Gogoratu duenez, musikarena izan da koronabirusaren pandemiak «kaltetuen» utzi dituen sektoreetako bat, eta, horregatik, hura lagundu beharra defendatu du. «Aldundiak bultzada ematen du halako jaialdiak bideragarri izan daitezen».
Lehenago ere babestu ditu antzeko ekitaldi erraldoiak Bizkaiko Foru Aldundiak. 2022ko ekainean ere, esaterako, Fito Cabrales musikariak San Mamesen eskainiko duen kontzertuaren sustatzaile izan da, eta beste hainbat musika jaialdiren babesle ere bada. «Berton musikari on piloa daukagula helarazi behar diogu jendeari, eta bertotik hasi behar gara».
Jaialdira heltzeko autobus zerbitzuak ere jarriko dituzte antolatzaileek Euskal Herriko hamaika herritatik.
EGITARAUA
Naiz agertokia
12:15. ETS.
13:30. Petazeta.
14:45. Tanxugueiras.
16:30. Maria Arnal & Marcel Bagés.
18:00. Gatibu.
19:45. Los Chicos del Maiz.
21:30. Iseo & Dodosound.
23:00. Zetak.
00:30. Zoo.
La Salve agertokia
12:00. Ene Kantak.
13:15. Maren.
14:15. Anne Lukin.
15:15. Bengo.
16:00. Sua.
17:00. Luna ki.
18:15. Dupla.
19:15. Motxila 21.
20:30. Ezpalak.
22:00. Lildami.
23:30. Dj Adrianna Gaultier. |
2022-4-2 | https://www.berria.eus/albisteak/211638/pilotaren-kultura-eskuz-esku.htm | Ekonomia | Pilotaren kultura, eskuz esku | Ellande Alfaro 2015ean hasi zen pilotak egiten; joan den urtarrilaz geroztik, lau kideko kooperatiba bilakatu da Sarako Eskutik. Pilotak hala tresnak hobetuz, pilota biziarazteko xede anitz dituzte, eta horietarik bi sarituak izan dira. | Pilotaren kultura, eskuz esku. Ellande Alfaro 2015ean hasi zen pilotak egiten; joan den urtarrilaz geroztik, lau kideko kooperatiba bilakatu da Sarako Eskutik. Pilotak hala tresnak hobetuz, pilota biziarazteko xede anitz dituzte, eta horietarik bi sarituak izan dira. | Pilota egileen jakintza familian baizik ez zen transmititzen Ellande Alfaro ikasi nahian galdezka hasi zelarik. 2014. urtean, aitzinetik ezezkoa emana bazion ere, azkenean Jeannot Lukugarai armendariztarrak irakatsi zion goma, artilea eta larrua nola biribilkatu pilotak egiteko. 2015ean, Eskutik enpresa sortu zuen, bakarrik. Gaur egun, lau langileko kooperatiba bat da, eta Sarako Urtxola jatetxearen gainean du egoitza; pilotez gain, xisterak egiten eta konpontzen, eta pasaka eskularruetan ere ari dira.
Berriki, Euskal Elkargoak berrikuntzaren sari bat eman dio enpresari, pilota irazgaitz bat eta haurrentzako xistera merkeago eta arinago bat asma dezan. Horrek prentsa erakarri du haiengana, baina ez dira hain zale; orain soilik informazioa euskaraz hedatzen dutenei ematen diete baiezkoa, enpresaren oinarri bat agerian utzirik. Komunikatzen baino gehiago, nahiago dute denbora lanean eta berrikuntzak asmatzen pasatu, eta xede anitz badituzte bidean, Ellande Alfarok dioenez: “Baditugu hamarnaka proiektu ez nituenak pentsatuko hasieran, beti pentsatuz gure lana dela herriari laguntza bat ekartzea pilota bizitzeko”. Pasakako eskularruak egin eta konpondu, xisterekin berdin, eta pilota biziarazteko beste dozenaka xede dituzte.
Iparraldeko Pilota Batzordeak bultzaturik, pilota goxoak anitz garatu dira azken urteetan. Beren eskuei egokituak ez ziren kategorietako pilotak eginez lehenik, pribatuen pilota lehiaketentzat gero, Eskutik ezaguna bilakatu da sail horretan. Irisarri izeneko pilota asmatu dute, adibidez, “hango Gure Doia trinketarentzat bereziki galdeginak izan direnak”, Alfarok dioenez. Ortzaizeko Haize Mendi plazarentzat “pilota arrunt torta eta goxoa”; Urdiñarbeko trinketeko lehiaketarentzat kategorien araberakoak; Alduden Alfaro ostatuak badu bere pilota, eta Bankan, ezker paretarentzat, beste bat sortu dute.
Pilota elkarteen merkatua
Langile bakarra izatetik lau izatera pasatzeko —bosgarren langile bat erretretara joan berri da martxoan—, lekuko pilota elkarteekin lan egin dute hastapenetik. “Inguruko pilota elkarteendako ari gara, eta hor da pilota bizi”, argitu du Alfarok, pilota munduko antolakundeekin duten harremanaz galdeturik. Lapurdi, Baxenabarre, Zuberoa, Gipuzkoa eta Nafarroa “hurbila” hunkitzen dute, bereziki “hemengoak” diren modalitateetan berezituak baitira: trinketa, plaza berria, joko garbia…
Frantziako Pilota Federazioarekin eta nazioartekoarekin harremanik ez dutela zehaztu du enpresa sortu zuenak, damu batzuekin: “Federazioaren eta pilota egileen artean harreman handiagoa behar litzateke piloten segipen bat emateko, ebaluatzeko… Ez da batere”. Arau batzuk finkatu ziren, eta ez dira aldatu, haren erranetan; gaztetxoen pilota nola egin zehazten du arautegiak, adibidez, baina “gaur egun ez da batere hala egiten”. Nazioarteko Federazioarekin ez ditu harreman hobeak Alfarok: “Ez dira sobera axola. Eginarazten ahal baditu gomazko pilotak Txinan bi euroan, eta mundu mailako espezialitate bakarra, pixka bat Front Ball-arekin egiten dutena… Gu herrian egoten gara”, trenkatu du.
1. FRANTXIX KARRIKART
Lakarra, 1967; Eskutik-eko langilea “Jakintzak gureganatu nahi ditugu, eta gero transmisioa segurtatu”
Ellande Alfaro bezala, Frantxix Karrikart ere pilotari izan da pilotak egiten hasi aitzin. Baina pilotari izateak ez dio lan horretan lagundu, bere erranetan: “Ez nuen kasu egiten pilotak nola eginak ziren. Xisteran uste dut berdin dela: pilotari izanik ere ez dut uste badakitenik xisterak nola eginak diren”. Karrikart, hain zuzen, xisterak konpontzeko sartu zen Eskutik enpresan. “Baina pilotak ere egin behar ziren, eta plazer handiz pilotak ere egiten ditut”, gehitu du. Eta pilotak aholkatzeko, dudarik ez du “zubi lana” egiten laguntzen diola pilotari izateak.
Pilota egiten Martine Hursuegi orain arteko lankidearekin ikasi zuen bezala, xisterak konpontzen eta egiten “Usurbilgo Jesus Marirekin” ikasten du, eta eskertzen du, bai baitaki transmisio hori familian egin ohi dela. Eskutik enpresan, berriz, beste logika bat dutela dio: “Jakintzak ontsa gureganatu nahi ditugu lehenik, eta gero transmisioa segurtatu, familiaz kanpoko egitura batean, gure ondokoek ere ezagutu dezaten”.
Xede berrien eramaileetarik bat da Karrikart, eta esku huskarekin gertatu dena ikusi nahi luke xisteran ere: “Esku huska osagarri aski onean da, haur anitz ari baitira, eta zerendako ari dira? Zeren eta pilota goxoak ere egin dira. Xisteran ere ohartu gara ez baditugu haurrak ariarazten zaila izanen dela”.
2. MARTINE HURSUEGI
Senpere, 1961; Eskutik-eko langile ohia “Nahi nuen ene jakintza pasarazi; ez nuen joan nahi fitsik utzi gabe”
Umiltasunez dio azken 37 urte hauetan pilota egilea izan dela, martxoan erretreta hartu duen arte. Beste langileek jakintzaren transmisioan zutabe gisa aipatzen dute Martine Hursuegi, eta bera, pozik: “Nik ikasi dudalarik, ez zen transmisiorik biziki. Hemen bai, nahi nuen ene jakintza pasarazi; ez nuen joan nahi fitsik utzi gabe”. Ezagutu ditu garaiak umetxoen kategorian kimu pilotak zirenekoak, “gogorregiak haientzat”, eta gaztetxoentzat bai, baina gazteen pilotarik ez “eta helduen pilotara salto handia zen”, haren ustez. Aitzinatze handia izan da adin bakoitzari egokitu pilotak egiten hastea. Pilota goxoak haur gehiago esku huska aritzera pusatu dituen bezala, emazte gehiago ari da eskuz, eta baikor da: “Telebistan ikusi ditut. Kontent naiz, zeren pittat galtzen ari zen pilota; emazteak sudurra sartzen badu, beharbada piztuko da”.
Bere ibilbidean, pilotaren mundua aldatzen ikusi du, eta badaki umorez kontatzen. Garai batean, adibidez, pilotari batek galdetzen zuen pilota egiten zitzaion, aurkariaren arabera pentsatua; baina Hursuegik dudarik ez du utzi nahi: “Orain ez dugu hala egiten; araua bada, eta denek pilota bera dute”. Hargatik, hain zuzen, irrigarri zaio pilotariek partidetan pilotaz hainbeste kanbiatzea: “Hori buruan da. Guk berdin egiten ditugu”, dio, irriñoa ezpainetan. “Pilota zuri eta beltzaren artean bezala, batzuentzat beltza hobea dela erraten dute, baina ber ahuntz larrua da, salbu bat tindatua dela”.
3. CLAIRE GRILLARD
Sara, 1983; Eskutik-eko langilea “Badira xisterak kitean, baina gure helburua da hastapenetik egitea”
Pilotarekin duen harremanaz galdeturik, “plazan pasatzean” luzeko partida batzuk ikusiak dituela ihardetsi du Claire Grillardek, “bereziki Sarako bestetan”. Igande goizetan senarra ikustera joaten zen pasakan ari zelarik, baina ofizioz aldatu nahi zuelako hasi zen Eskutik enpresan. Eskulanetara bideratu zuen bere bidea 2019ko hondarrean, eta zumea lantzen hasi zen saskiak egiteko.
Lanaz kontent da, “zerbait konkretua” egiten duelako orain, eta kooperatibak ere pozten du: “Ofizialki urtarrilean sortu da kooperatiba, baina jadanik hala funtzionatzen zen. Ez zuen nehork erabaki bat hartzen bakarrik, beti denen artean. Eta gu ere hola integratuak izan ginen”.
Karrikartekin batean, xisterak konpontzen ikasi du, eta berriak egiteko trebatzen ari dira orain, Usurbilen (Gipuzkoa). “Badira xisterak kitean, baina gure helburua da hastapenetik egitea”, zehaztu du. Zumezkoaren ondoan, haurrei egokitu xisterarekin ari da Grillard ere: “Haurren xistera batek hirurehun euro balio du; halere; ikusten ari gara hemengo enpresekin zer litzatekeen egokiago”.
4. THIERRY LOPES ETXEPARE
Basusarri, 1980; Eskutik-eko langilea “Maitatu dut izpiritua, zeren denek behar genuen zerbait ekarri”
Duela bost urte hasi zen pilotagintzan Thierry Lopes Etxepare, xisterarekin bezala “pasakan ere, jakitate bat berreskuratu behar zelarik”. Bietan saiatu, eta pasakako eskularruak egitea maitatu zuen bereziki. Saiatu eta saiatu, ikertu eta ikertu, hasi zen eskularruak egiten. “23.a egiten ari naiz orain. Pasaka zerbitzu bat da elkarteentzat; horrekin ez dugu sosik irabazten” dio, eta irabaziak pilotetatik sartzen direla gehitu du. Datuak ere eman ditu: 450 euroan saltzen dute eskularrua, baina bizi osoan irauten ez badu, “bederen 30 urte bai”, ziurtatu du. Aski ez balitz, hauskorrak diren bi puntu hobetu nahian ari dira lanean. Eskularru zaharrak desmuntatzen ditu usu, eta “aldi oroz ikasten” du horiekin.
Eskulanaz gainera, enpresaren logika orokorrak erakartzen du Lopes: “Maitatu dut izpiritua, zeren denek behar genuen zerbait ekarri”. Euskaldun berria da, eta lanean aberastasun hori ukaitea ere eskertzen du: “Kristoren urratsa egin dut; ari nintzen familian, ingurunean, baina ez lanean. Orain euskaraz ari naiz gehiago, frantsesez baino”. |
2022-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/211639/mediku-ona-eta-euskalduna-bata-ezin-da-bestetik-bereizi.htm | Gizartea | «Mediku ona eta euskalduna: bata ezin da bestetik bereizi» | Osasungoa Euskalduntzeko Erakundeak 31. osasun jardunaldiak antolatu ditu berriki, Atarrabian, Euskarabidearen laguntzarekin. Euskarazko osasungintzaren arnasgune izan dira topaketak. | «Mediku ona eta euskalduna: bata ezin da bestetik bereizi». Osasungoa Euskalduntzeko Erakundeak 31. osasun jardunaldiak antolatu ditu berriki, Atarrabian, Euskarabidearen laguntzarekin. Euskarazko osasungintzaren arnasgune izan dira topaketak. | Hats hartzeko aire euskaldunez bete da berriki Atarrabia. Bi urteko hutsunearen ondotik, eta Euskarabidearekin elkarlanean, Osasungoa Euskalduntzeko Erakundeak berriz ere antolatu ditu osasun jardunaldiak, joan den asteburuan. 31. aldia izan dute topaketek, eta Nafarroak horiek hartzeko txanda izan du. COVID-19a… eta gero, zer? izenburupean, izurriteak ekarriak izan dituzte hizpide nagusi, euskalduntzea bultzatzeko premia aldarrikatuta betiere. Jose Luis de Miguel medikua (Iruñea, 1964) antolaketan izan da.
Izurria izan duzue jardunaldietako protagonista. Saihestu ezinezkoa izanen zen kasik, ezta?
Bai, ezin zen bestela izan. Izan ere, garai hau oso gogorra izan da denontzat; handia da utzitako orbaina, eta aspaldi erabaki genuen horrek behar zuela izan topaketetako mintzagai nagusia, euskararekin uztartuta. Urte eta erdi inguru eman dugu prestaketa lanetan, ia hilabetero bilerak egiten. Prozesuan bizitakoak bizita, ez genuen zalantzarik egin pandemiaren gaiari bete-betean heldu behar zitzaiola.
Galdera bat duzue abiapuntu: 'COVID-19a… eta gero, zer?' Zergatik zuzendu behar da begirada gerora? Atzera ere bai?
Oso inportantea da aurrera begiratzea. Iltzatuta gelditu eta soilik atzera begiratzeak ez luke zentzurik. Edonola ere, kontua da ezin dela deus eman bukatutzat. Pasatu dugu seigarren olatua, baina, nork daki, agian etorriko da zazpigarren bat ere, eta gehiago haren atzetik. Edo beste pandemia bat. Zalantzak ditugu, eta, hain zuzen, hori nahi genuen izenburuan adierazi: galdera bat, bukatu gabeko esaldi bat.
Gaur-gaurkoz, zer neurritan zarete mesfidati?
Ez dugu ikusten erlaxatzeko arrazoi nahikorik. Are gehiago: intzidentziak gora egin du, gutxi bada ere. Momentuz, beldur gara. Ea zer dakarren udaberriak.
Jardunaldietan, berebiziko arreta eskaini diezue osasun etxeei. Zerk bultzatuta?
Oinarrizko osasun laguntza da sistema publikoaren zutabe nagusia. Izurritean, sare publikoko lehen arretak hartu du bere gain lan zamaren parte handiena. Berriki eman zaigu datua: pandemian artatutako pazienteen %85 ingururi osasun etxeetan eman diete arreta, familia mediku eta erizainek. Funtsezkoak izan dira.
Heriotzari buruzkoa izan da publikoari zabalik eginiko mahai inguru bakarrenetakoa. Zergatik?
Laburra bada ere, Eutanasiaren Legeak dagoeneko egin du nolabaiteko bidea Nafarroan. Oso interesgarria iruditu zitzaigun orain artekoak aztertzea. Izan dira kasuak, eta asko ikas daiteke horiei buruz adituta. Aurreiritziak eraisteko ere balio du hitz egiteak.
Pandemiaren kalteak ukaezinak dira, baina sistema sendatzen ari da. Osasungintzako euskarari so, zein da diagnosia?
Osasungintza gero eta euskaldunagoa da, oro har. Problema da ez dagoela bermerik, hau da, egoeraren araberakoa da. Zortea izan dezakezu edo ez, eta horrek ez luke horrela behar. Kasualitatez-edo, ni lanean naizen osasun etxean, Orkoienen, hiru medikuak gara euskaldunak, baina hori salbuespena da erabat.
Zer onura du pazientearentzat?
Komunikazioa giltzarri da mediku arretan. Lehen arretan, are garrantzitsuagoa. Hori da medikuaren eta gaixoaren arteko lehenbiziko harremana. Nahiago den hizkuntzan aritu ezin badaiteke, hutsunea bistakoa da.
Diozunez, gero eta osasun langile euskaldun gehiago daude. Egin beharko litzateke ahaleginik horiek ikusarazteko?
Batzuetan, identifikatzaileak erabiltzen ditugu, pin modukoak. Hori izan daiteke bideetako bat.
Euskararen erabilera hizpide, tailerrak egin dituzue Osakidetzako eta Osasunbideko langileekin. Zer ondorio atera da?
Helburua zen aztertzea nola bultza daitekeen euskara Osasunbidean. Jadanik bada horretan lanean ari den lantalde bat, baina inportantea zen eztabaida jardunaldietara ere eramatea. Paperek diotenari, legeari erreparatzea interesatzen zitzaigun kasu honetan. Batik bat, ikustea zer alde dagoen Nafarroaren eta Euskal Herriko beste toki batzuen aldean.
Neurri zehatzik aipatu zenuten?
Asko hitz egin genuen txostengintzaz, paper eta testu elebidunez. Izan ere, horietan aldaketa nabarmena sumatu dugu. Lehen, paper guztiak elebidunak izaten ziren. Orain, ordea, euskarazkoak eta gaztelaniazkoak bereizita egiten dira, eta pazienteak erabaki behar du zein nahi duen jaso. Eredu horren alde egitea atzerapauso handia izan da, gauza bat eragiten baitu kasu askotan: euskarazkoa bazter gelditzea.
Iradoki duzu legeak direla oztopo nagusi. Zer harreman duzue instituzioekin?
Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuarekin duguna ona da. Are gehiago, Santos Indurain gurekin izan zen jardunaldien hasierako ekitaldian. Aurkezpenean parte hartu zuen, eta euskaraz egin zituen hitz horiek. Detaile polita izan da, zerbait ulertzen badu ere ez baita gai hitz egiteko; bada zerbait. Antolaketan eta topaketak izan bitartean ere, sentitu dugu haien babesa.
Askotan aditu izanen zenuen: zer nahiago duzu, mediku ona ala mediku euskalduna?
Bata ezin da bestetik bereizi; biak dira behar-beharrezkoak. Biak bete daitezen eginen dugu lan. |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211640/1978tik-haragoko-errepresioa-ere-jasoko-duen-lege-kritikoago-bat-eskatu-du-eh-bilduk.htm | Gizartea | 1978tik haragoko errepresioa ere jasoko duen lege «kritikoago» bat eskatu du EH Bilduk | Koalizio abertzaleak 54 zuzenketa aurkeztu dizkio Espainiako Kongresuan Memoria Demokratikoaren Lege proiektuari. | 1978tik haragoko errepresioa ere jasoko duen lege «kritikoago» bat eskatu du EH Bilduk. Koalizio abertzaleak 54 zuzenketa aurkeztu dizkio Espainiako Kongresuan Memoria Demokratikoaren Lege proiektuari. | Trantsizio garaiko eta horren osteko jazarpen politikoa ikertzea, egiaren batzorde bat sortzea, gizateriaren aurkako krimenek ez preskribatzea, sekretu ofizialak argitara ateratzea, immatrikulazioen inbentarioa egitea... EH Bildu koalizioak «erroko zuzenketak» aurkeztu dizkio Memoria Demokratikoaren Lege proiektuari Espainiako Kongresuan. Zehazki, 54 neurri zehatz dira, Bel Pozueta diputatuak, Eva Aranguren Iruñeko eledunak eta Paolo Albanese Sartagudako zinegotziak gaur goizean azaldu dutenez.
Izan ere, Memoria Historikoaren Lege proiektua «Espainiako Kongresuan blokeatuta» dagoela salatu du Pozuetak, ez aurrera ez atzera. «Saiatu behar dugu prozesua ahalik eta lasterren abiarazten». Aurkeztu dituzten zuzenketen artean, diputatuak garrantzitsutzat jo du legearen esparrua zabaltzea eta 1978tik aurrerako gertakariak ere jasotzea: «Giza eskubideen urraketak ez ziren bukatu Espainiako Konstituzioa onartzearekin batera; hortaz, epea zabaltzea proposatu dugu. Frankismoak eta haren praktikek jarraipena izan zuten, eta baita errepresio inertziek ere». Besteak beste, GAL eta brigada politiko-sozial frankistak aipatu ditu inertzia horien artean.
Egiaren batzorde bat
Trantsizio urteen gaineko «ikuspegi kritikoagoa» galdegin du Pozuetak, «garai hartan eutsi egin zitzaielako motibazio politikoko giza eskubideen urraketa oso larriei». Garai hartako biktimei «bide bat zabaltzea» proposatu du EH Bilduk, «aitortza eta erreparazioa» izan ditzaten. Puntu horretan jaso dituzte «Espainiako Estatuaren izaera plurinazionala onartzeko» eta «emakumeen ekarpena aintzatetsi eta biktima espezifiko gisa aitortzeko» eskaerak ere.
Egiaren batzorde bat sortzea ere galdegin diote Espainiako Gobernuari, «aitortza eta erreparazio espedienteak tramitatzeaz arduratuko dena, segida emanez Nafarroan eta EAEn martxan diren legeen esperientziari».
Bestalde, koalizio abertzaleko kideek uste dute Espainiak «giza eskubideen nazioarteko itunen menpe» egon beharko lukeela, eta zenbait zuzenketa aurkeztu dituzte horretarako. «Planteatu dugu, besteak beste, Espainiako Estatuak berretsi behar duela gerra krimenen eta gizateriaren aurkako krimenen preskribaezintasunari buruzko ituna», azaldu du Pozuetak. Izan ere, frankismoko krimenak epaitzeko tenorean oztopo nagusietako bat delituen preskripzioa dela salatu du diputatuak: «Orain arte aurkeztutako salaketa eta kereila ia guztiek talka egin dute preskripzioaren harresiarekin».
Amnistiaren eta sekretu ofizialen legeak
Espainiako Kongresuan eztabaidatzen ari diren lege proposamenean «gizateriaren aurkako krimenen kontzeptua sartzeko» eta 1977ko Amnistiaren Legea aldatzeko ere eskatu du EH Bilduk. «Xedapen gehigarri bat proposatu dugu, hiru hilabeteko epean Amnistiaren Legearen 2. artikuluko E eta F puntuak indargabetu daitezen, horiek biktimarioak blindatzen dituztelako».
EH Bilduko eledunek, bestalde, zenbait proposamen egin dituzte «egia azaleratu eta inpunitatea bukatzeko». Horietako bat da sekretu ofizialei buruzko 9/1968 legea baliogabetzea, Pozuetaren esanetan «Estatuko Administrazio Orokorraren artxibo guztien informazio publikorako eskubidea bermatu beharra dagoelako». Adibidetzat jarri ditu Mikel Zabalzaren eta Martxoaren 3ko hilketak.
Sekretu ofizialez gain, Eliza katolikoak bere izenean immatrikulatutako ondasunen zerrenda egitea planteatu du EH Bilduk, «legez kontra aberastu ote zen ebatzi ahal izateko».
Erorien monumentua eta Ezkabako gotorlekua
EH Bilduk planteatu dituen proposamenen artean daude, halaber, frankismoaren bi ikur «oroimen gune» bihurtzeko asmoa: Iruñeko Erorien Monumentua eta Ezkabako gotorlekua. Alde batetik, Espainiako Gobernuari eskatuko diote Nafarroako Gobernuaren esku utz dezala gotorlekuaren jabetza, «memoria gune gisa egokitzeko»; eta, bestetik, Iruñeko Erorien Monumentuan esku hartzeari trabarik ez jartzea galdegin dute: «Ez dadila inongo mugarik jarri eraikinari beste esanahi bat emateko, zati bat edo eraikin osoa eraisteko edo hortik sortuko den espazio berrian jarduerak egiteko».
Azkenik, apirilean eta maiatzean Nafarroako hainbat herritan eginen duten hitzaldi sortaren berri eman du Sartagudako zinegotzi Paolo Albanesek. Sabino Cuadrak eta Bel Pozuetak emanen dituzte hitzaldiak. Hau izanen da egitaraua: apirilaren 12an Beran, apirilaren 14an Sartagudan, apirilaren 29an Lizarran, maiatzaren 3an Tuteran, maiatzaren 4an Antsoainen, maiatzaren 5ean Garesen, eta maiatzaren 20an Irunberrin. |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211641/labek-hezkuntza-langileen-eskaerak-jorratzeko-bide-orria-galdegin-du.htm | Gizartea | LABek Hezkuntza langileen eskaerak jorratzeko bide orria galdegin du | Sindikatuak esan du hezkuntza itunak «aurrerapausoak» dituela hasierako zirriborroaren aldean, baina «gabeziak» ere ikusi dizkio. | LABek Hezkuntza langileen eskaerak jorratzeko bide orria galdegin du. Sindikatuak esan du hezkuntza itunak «aurrerapausoak» dituela hasierako zirriborroaren aldean, baina «gabeziak» ere ikusi dizkio. | Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza Batzordeak adostutako dokumentuaren azterketa egin du LAB sindikatuak, eta, besteak beste, ondorioztatu du testuak «ezer gutxi» jasotzen duela hezkuntza langileen lan baldintzei dagokienez. Igor Arroyo eta Irati Tobar LABeko ordezkariek ohartarazi dute «kezkagarria» dela zehaztapen falta hori, eta premiazkoa dela gai hori jorratzeko bide orri bat ezartzea. Uste dute bide orri horretan egutegi bat zehaztu beharko litzatekeela, besteak beste, ratioak jaisteko, azpikontratazioari muga jartzeko, publifikatzeko hautua egiten duten ikastetxeen kasuan subrogazioa bermatzeko, eta eremu publikoan egonkortasuna eta kontsolidazioa bermatzeko. Langileen lan baldintzei dagozkion gaiak langileekin adostu daitezen, Hezkuntza Legean eragiten eta mobilizatzen jarraitzearen garrantzia nabarmendu du, halaber. Horrez gain, LABek ondorioztatu du hasierako zirriborroarekin alderatuta hainbat «aurrerapauso» eman direla hizkuntza itunean, baina, hala ere, gabeziak ere sumatu dizkio, eta gai batzuetan sakontasun handiagoa eskatu du. LABek uste du testuan ez dela eskumenen eta lurraldetasunaren gaia jorratzen: «LABen ustez, Euskal Herriko hezkuntza sistema propio eta burujabea eraikitzeko bidean, batetik, Eusko Jaurlaritzak hezkuntza eskumen osoak eskuratu behar ditu; eta, bestetik, lege berriak hezkuntza esparruan EAEk Euskal Herriko gainerako lurraldeekin izan beharreko harremana aintzat hartu beharko luke». Sindikatuaren iritziz, Euskal Hezkuntza zerbitzua sortzea eta ikastetxeei eskumen gehiago ematea «urrats bat» izango litzateke euskal eskola publiko komunitarioaren norabidean. Horrez gain, «balio handia» eman dio derrigorrezko eskolaldiaren amaieran B2 euskarazko maila eskuratzeko helburua lortzeari eta horretarako eskola guztietan euskara ardatz gisa finkatzeari. Bidenabar, Eskola Publikorako Plan Estrategikoa «premiazkoa» dela uste du LABek, eta Hezkuntza Lege berriaren aurretik egin beharko litzatekeela. Itunpeko sareari dagokionez, positibotzat jo du kuoten desagerpena, eta LABek eskatu zituen auditoria eta ikuskaritza kontrol mekanismoak ezartzea, baina «irmotasuna» eskatu du neurri hori betearazteko. |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211642/mezua-zen-guk-besteak-jagon-behar-genituela-ez-geure-burua.htm | Gizartea | «Mezua zen guk besteak jagon behar genituela, ez geure burua» | Unanuek salatu du apaldu egin dela hiesak aspaldi zuen ikusgarritasuna. Bereziki, Bermeo bere herriko egoera ekarri du gogora, «anonimotasunera» pasatu direla azalduta. | «Mezua zen guk besteak jagon behar genituela, ez geure burua». Unanuek salatu du apaldu egin dela hiesak aspaldi zuen ikusgarritasuna. Bereziki, Bermeo bere herriko egoera ekarri du gogora, «anonimotasunera» pasatu direla azalduta. | Ezinezkoa da elkarrizketa bukatzea bera agurtzera datorren norbaitek eten gabe. Kinkea egokitu zaion postaria saria non eskuratu galdezka; berarekin batera zinegotzi izandako baten musuak eta besarkadak; telefonoz lan baterako aholkua eskatu dion ezagunaren mezua, eta Bermeoko portuan paseoan doazen denen agurrak. Josu Imanol Unanue (Bermeo, 1958) ez da oharkabean pasatzen. Edozeri buruz naturaltasunez berba egiteko eta mintzakidea konfiantza giroan sentiarazteko gaitasuna dauka. Azaroaren 1ean hartu zuen erretiroa. Hainbat lanbidetan aritu da, eta EH Bilduko zinegotzia eta Batzar Nagusietarako zerrendaburua izan da. Hiesaren aurkako T4 elkarteak omenaldia egin berri dio.
Elkartearen 30. urteurrenean omenaldia egin dizu T4k, sortzaileetako bat izan zinelako. Urte guztion ondoren, zer izan da zuretzako omenaldi hori?
T4 otsailean sortu zen. Nire militantzia, elkarte bati baino gehiago, beti egon da lotuta hiesaren kontrako borrokari. Duela 35 urte hasi nintzen Bizkaiko Batzordean. Hura era horretako [Espainiako] estatuko bigarren elkartea izan zen. Gero sortu genuen Txo Hiesa [Bermeon], duela 33 urte. Iraultza handia egon zen. 1991n munduko konferentzia egin zen Londresen. Hor ikasi genuen agente aktiboak izan behar genuela. Erabaki genuen autolaguntza taldeak sortu behar genituela: hoberen zeudenek okerren zeudenei lagundu behar geniela. Profesionaletatik bereizi ginen; lan guztia boluntarioa zen. Pentsatu genuen hori zela denetarako oinarria.
Gaur egun zaila da irudikatzea garai hura. Zer-nola hartzen zintuzteten gizarteak, osasun sistemak eta beste erakundeek?
Jendeari ahaztu egiten zaio sasoi hura zer gogorra zen. 37 urte daramatzat hiesarekin. Osasun arretaren bila gindoazenean, puntu gorriak jartzen zizkiguten, jakiteko nortzuk ginen. Bazterketa nabaria zen leku guztietan. Lana bilatzeko orduan ere, lehenengo jakin nahi izaten zuten pertsona horrek zerbait zuen, lanposturako hartzeko edo ez.
Elkarteetan batze horrek balio izan zizuen elkar babesteko?
Ni bezalako lehenengoa Bermeoko Talan ezagutu nuen. Harekin hitz egin nuen bi minutuz, eta handik astebetera hil zen. Ezagutzea zurelako bat, ikustea badaukazula norekin berba egin eta partekatu zure ikarak, frustrazioak… Oinarria izan da guretzako. T4en hori egin genuen.
1985ean jakin zenuen zuk GIB birusa zenuela, odola ematera joan zinenetako batean. Zer-nola gogoratzen duzu?
Txarto. Afrikan egona nintzen lanean. Odol emailea nintzen, eta esan zidaten joateko, zerbait aurkitu zutela eta. Gurutzetara joan, eta astronauta jantzita aurkitu nituen erizainak. Ukitu ere ez ninduten egin nahi. Galdetzen zidaten ea zer egin nuen. Errudun sentitzen zara, lohi. Medikuak esan zidan sasoi hartan urte biko bizi itxaropena zegoela. Eta saiatu behar nuela inor ez kutsatzen. Hori zen mezua: guk besteak jagon behar genituela, ez geure burua. Geuk egin behar genuen prebentzioa. Guk behar egin dugu beti osasuntsu zeudenak ez kutsatzeko, baina geure buruarekin ahaztuta.
Eta handik aurrera, zer?
Ama, aita, anaia eta amama, denak ondoan izan nituen hasieratik. Horri esker, gutxika-gutxika aurrera egin nuen. Handik hamabosgarren egunera hasi nintzen gauzak antolatzen. Prostitutekin lanean hasi nintzen, prebentzioan, Bilbon; emakume zein gizonekaz. Eta jonkiekaz; droga kontsumitzaileei laguntzen, xiringak eramaten, erabilitakoak jasotzen. Gero, gaizki zeudenak bisitatzen hasi nintzen. Ospitaleetara joaten, eurekaz egoten azken uneetan bakarrik senti ez zitezen. Batzuk neure etxean egon dira hil arte.
Askok ezkutatu egiten zuten hiesa zutela. Zuk ezagutaraztea erabaki zenuen. Garrantzitsua zen zu bezalako jendea erreferente moduan aurkitzea?
Denok ezkutatzen genuen. Gu zenbakiak ginen. Denek interpretatzen zuten zer-nolakoak ginen, baina inork ez zuen ezagutzen inor. Inork ez zuen ematen aurpegirik. Nik ere ez nuen esaten hiesa nuenik. Esaten nuen euren taldekoa nintzela, bozeramailea.
Noiz eman zenuen pausoa?
Mercedes Milak [kazetaria] Queremos saber telebista saioa aurkezten zuen. 1992 ingurua zen. Bazekien Bermeon talde txiki bat zegoela, besteak beste, giza kate bat antolatzen zuena. Etorri egin zen. Oso emakume gogorra zen. Galdetu zidan: “Zergatik defendatzen dituzu denak badira putak eta jonkiak?”. Amorruz erantzun nion: “Ez dizut onartuko era horretan hitz egiterik nire kolektiboari buruz. Ni ez naiz puta edo jonkia, baina ni bezalakoak dira. Nik ere badaukat GIB, hiesa”. Horrekin geratu zen. Irudi batzuk atera zituen giza katean. Geroago saio bat egin zuen. Miguel Bose [Espainiako abeslaria] agertu zen esaten berak ez zeukala hiesa, zurrumurrua egon baitzen. Eta bigarren saio batera ni joan nintzen. Nik ez nuen esan hiesa neukala iragarriko nuenik, baina bezperan komunikabideetan iragarri zuten saio horretan hiesa zuen pertsona bat agertuko zela, eta Josu Unanue zela. Ia zorabiatu egin nintzen. Uste nuen lana eta dena galduko nituela. Mercedes Milari esan nion jakingo zuela nor naizen eta zer-nolakoak garen; beste askok ez daukaten duintasuna daukagula erakutsiko niola. Han esan nuen lehenengoz jendaurrean hiesa nuela. Uste dut une ona zela esateko. Batzuetan damutu zait, baina niri ondo atera zait. Sekula ez dut sentitu erasorik. Oso maitatua sentitu naiz. Norbaitentzako balio izan badu, ondo dago. Ez zait damutu.
Bermeon garai batean balkoi guztietan ikusten ziren eskegita xingola gorria zuten izara zuriak. Kutsatze datuak ez dira ordukoak, baina ezkutuan bezala pasatzen da orain gaitza?
Mundu mailan kutsatuak goraka doaz. Orain, gainera, pandemia bat pasatu da. Zaharfobia egon da. Justifikatu egin dugu zaharragoak edo ahulagoak direlako hiltzea. Gurekin kontrakoa gertatu zen: gaztefobia zegoen; gazteak zoroak ginen. Baina egia da, ahaztu egin dugu. Herri honetan pasatu gara anonimotasunera.
Arrantzale familia batean sortu zinen zu, eta atunontzietan ibili zara. Gogorra da bizimodu hori?
Makinista izan nintzen zortzi urtez. Gogorra da, bai, baina polita ere bada.
Bermeoko portua gorenean ezagutu zenuen zuk. Azken urteetan, ordea, arrantza portuari lekua kendu dio kirol portuak. Zer ari da gertatzen?
Asko pozik daude, baina gero eta bizitza gutxiago dago herrian. Gure kultura desagertu egingo da. Berba asko ditugu guk itsasoarekin lotuta. Gure gurasoek behar egin dute bizitzeko, gu zoriontsuak izateko, baina baita gu larregi babesteko ere. Beti esan digute ikasteko balio ez badugu itsasora joango garela. Itsasoak beti izan du mespretxu hori. Eta ez du behar horrelakorik. Itsasoa ikusten dugu aisialdiko gauza bat balitz bezala. Indargabetu egin dugu, bere benetako balioa kendu diogu, eta itsasorik barik geu ere ez gara egongo.
Militantzian hasi zinen zu, eta geroago erakundeetan ere sartu zara. Sarri, militantziatik gauza zehatzak eta berehala eskatzen zaizkie erakundeei. Zer-nola bizi izan duzu egoera hori?
Gauza bat da militantzia. Niri taliban esaten zidaten. [Iñaki] Azkunak [Bilboko alkatea] ikusten ninduenean, esaten zuen “hemen dator hiesaren talibana”. Nire lagunak hil egin ziren haren erabaki askorengatik. Hori ez diet barkatuko. Militantzia bat-batekoa da. Uste duzu gauza bat esan behar duzula eta horma batean idazten duzu, edo kartel bat jarri, edo barrikada bat egin. Baina bizitzan, militantziaz gain, erabakitzeko lekuak daude, eta erabakiak hartzen diren guneok kontrolatu behar ditugu. Politika da. Ni sartu nintzen, eta ez zait damutu. Asko ikasten da. Zuk kalean muturreko militantzia egin dezakezu. Hori oso erosoa da agintean daudenentzako. Zer militantzia izan daiteke eragozpen bat gizarte honetan? Batere ez. Erabakiguneetan sartzen zarenean, konturatzen zara hor dagoela benetan indarra, manipulazioa, dena; baita gaitasuna ere bizitza batek hobeto edo okerrago irauteko. Hartzen diren erabakiek kristoren eragina daukate gure bizitzetan, eta ez gara jabetzen. Militantziak antolatu egin behar ditu gauzak. Eta militantzian dorpeak gara; aspaldi honetan oso baldar gabiltza.
Erakundeetatik gutxi egiten dela salatu izan da sarri.
Batzuek esaten dute erradikalagoak izan beharko ginatekeela. Uste dut konpromisorik gabeko militantziak ez duela balio ezertarako. Militantzia joan behar da boterea hartzera. Boterea hartzea da erabaki gune guztietan egotea. Ez badaukazu gaitasunik horra joateko, ez jarri inori oztoporik. Ezer egiten ez dela esaten dutenei esan behar zaie eurek egin dezatela zerbait. Antolatu eta doazela erabakiguneetara eta aldatu.
Erakundeetan Bermeoko Udalean hasi zinen, zinegotzi. Zer iritzi duzu urte haietaz?
Balorazioa ona da, behargin onak izan ditudalako. Nire taldeko kideekin ere, oso gustura. Argi daukat: ni ezkerrekoekin edozein lekutara noa. Berdin zait zer ideologiakoak diren. Eskuineko bategaz sekula ez naiz egongo ados; haien ideia beti da gehien dutenen alde egitea, interes pertsonalak babestea. Eta nik uste dut kolektiboak izan behar direla. Pentsatu behar dena da txarren daudenei zer-nola lagundu. Eta, gustatu ala ez, hori ezkerrak bakarrik egiten du.
Batzar nagusietan zerk gogobete zaitu gehien? Eta geratu al zara zerbait egin ez izanaren penaz?
Ezustea izan zen niretzako zer ondo onartu ninduten talde guztiek. Iritsi nintzenean esan zidaten PPkoek ez zigutela egiten berbarik. Egunean bertan joan nintzen PPren egoitzara; Javi Ruiz eta Txus Isasi zeuden orduan. Esan nien lau urterako nentorrela eta lau urtez berbarik egin gabe ezin nuela egon eta ondo konpondu behar genuela. Batzar nagusiak utzi nituenean talde guztietakoak etorri zitzaizkidan agurtzera. Asko, hunkituta, gainera. Asko maite ditut; sarri hitz egiten dut eurekin.
Korrika hasiberri da. Zinegotzi kargua utzi zenuenean, esan zenuen militante moduan ere jarraituko zenuela lanean herriaren alde eta, besteak beste, euskara sustatzen. Kezkatzen zaitu euskararen egoerak?
Asko. Uemaren azken datuak ere kezkatzekoak dira. Herri honetako egoerari begiratzea baino ez dago. Gazte gehienek gazteleraz egiten dute. Teorian, gu baino euskaldunagoak dira, baina ez dute ikusten erabilgarri. Halandabe, baikorra naiz. Uste dut denborarekin pasatuko dela. Baina aniztasuna ikusten badugu etsai modura eta globalizazioa abantaila modura, gaizki goaz. Euskaldunok aniztasun baten barruan zentzua daukagu; globalizazioan, ez. Liderren bat behar dugu. Hiesa ere ez zen existitzen Rock Hudson edo Freddie Mercury hil arte. |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211643/gainezka-egiteko-azken-tanta-gertu.htm | Ekonomia | Gainezka egiteko azken tanta, gertu | EHNEk eta Enbak esan dute ekoizpen kostuen gorakadak lehendik ere larria zen egoera okertu baino ez duela egin. Egungo baldintzetan irautea «ezinezkoa» dela diote. | Gainezka egiteko azken tanta, gertu. EHNEk eta Enbak esan dute ekoizpen kostuen gorakadak lehendik ere larria zen egoera okertu baino ez duela egin. Egungo baldintzetan irautea «ezinezkoa» dela diote. | COVID-19aren pandemiarekin, komuneko papera izan zen; eta, garraiolarien greba ikusita, badaezpada esnea erosteari eman dio jendeak, dendetako apalategiak husteraino. Irudi horiek ikusita burura zer datorkien galdetuta, antzeko analisia egin dute nekazaritza sindikatuetako ordezkariek. “Falta direnean estimatzen dira gauzak. Zer pentsatu handia eman behar liguke ia produktu guztietan mendekoak izan, eta, hala ere, bertako ekoizleak desagertzen ari direla ikusteak”, esan du Garikoitz Nazabal Gipuzkoako EHNEko presidenteak. Antzeko zerbait dio Mikel Arteaga Enbako kideak ere. “Jeneroa falta ez den bitartean, ez gara kezkatzen, berdin digu nondik datorren. Baina larritzen bagara, prezioak ere ez digu axola izaten, bestela luparekin begiratzen diogun arren”. Biek azaldu dute jendeak ohi baino gehiago erosi duelako egon dela esne falta, ez beste ezerengatik. Baina ohartarazi dute esnea ateratzen duten baserritarrak jarduera uzten ari direla, eta berehalako neurriak eskatu dituzte: “Baldintza hauetan ezin dugu iraun. Jasanezina da egoera”.
Bizi dutena azaltzeko, agonia hitza erabili du Nazabalek. “Urte asko daramatzagu dendetan esnea low cost produktu gisa saltzen; amu moduan erabili izan da; harekin irabazirik ez izanda ere, saltokiek bazekitelako beste produktu batzuekin lortuko zutela etekina”. Horri, bestelako zailtasun batzuk gehitu zaizkio azken boladan. Urte eta erdi bat egin du atzera Arteagak; haren hitzetan, 2020ko udan hasi ziren garestitzen ganaduarentzat behar izaten dituzten pentsuak. “Orduan, arrazoia izan zen burtsan zerealekin jolasten hasi zirela. Zeinen eskuetan geunden ikusita, larritzen hasi ginen gu, ez genekielako zer bilakaera izango zuen kontu hark. Animaliei jaten eman behar zaie, eta, premia dugunez, ordaintzea beste erremediorik ez zaigu geratzen guri”.
Arteagak uste du azken asteetan gertatzen ari dena, berriz, “zoroaldi hutsa” dela, “ikaragarri” ari baitzaizkie igotzen kostuak. Duela gutxi ordaindu dituen fakturetako batzuk jarri ditu adibidetzat. Nekazaritzako gasolinaren prezioa —merkeagoa izaten da, zerga txikiagoak dituelako— urtebetean hirukoiztu egin dela kontatu du. Argindarra eta eguneroko jardueran behar izaten dituzten burdina, plastiko, bilgarri eta abarrak ere %20-%30 garestitu direla dio. Pentsua izaten da abeltzainen gastu nagusietako bat: “2020an, tonako 279 euro pagatzen nuen nik erabiltzen nuen pentsua, eta orain, 369 euro. 90 behi jezten ditugu gure etxean, eta egunean 1.400 kilo jaten dituzte; beraz, eguneko ehun euro handiagoa da kostua”. Enbako kideak uste du zentzurik gabeko gauzak ari direla gertatzen. “Erregaia ekoiztea orain dela urtebete baino hiru aldiz gehiago kostatzen da, seguru? Pentsua ekoiztea ere %10 garestituko zitzaien, agian, baina %40 garestitu behar da? Kontua da eskura duenak momentua aprobetxatzen duela, espekulatzeko”.
Igoera txikiak prezioetan
Eta ordaindu beharreko fakturetan gorakada agerikoa den arren, Nazabalek nabarmendu du hazkunde hori ez dela kobratu beharreko fakturetan ere aplikatzen. “Merkatuak bere gain hartu behar luke igoera hori, eta gure produktuagatik kostatzen dena ordaindu, marjinak ere araututa; baina ez du egiten”. Gogoratu du esnea ekoizteak “kostu handia” duela: urteko 365 egunetan lan egin beharra, ordu asko, inbertsio handiak, animalien ongizateari buruzko araudi gero eta zorrotzagoa… “Eta dendara joaten zara, eta marka batzuetako ura esnea baino garestiago dago. Normalizatu egin da kate guztia ezer ez irabaztera bideratzea, baina hori ez da posible”.
Ondorioak ere igartzen direla azaldu du Nazabalek, gero eta gutxiago ari baitira sektorean. Eusko Jaurlaritzaren Garapen Ekonomikorako Sailaren datuek erakusten dute ganadua ere gutxitzen ari dela. Behi azienden kopuruari buruzko estatistikan, iaz 47.392 buru zenbatu zituzten Gipuzkoan —esnetakoak ez ezik, bestelakoak ere kontuan hartuta—, duela hogei urte baino %36 gutxiago. “Ikusten ari gara zeinen ahulak garen kanpoko produktuen aurrean; esparru guztietan, gainera. Zilegitasun osoz egiten ari diren garraiolarien greba bat nahikoa da kirioak dantzan jartzeko. Bien bitartean, ordea, bertakoa zaindu ordez, ia jarduera uzteko bidea ematen dizute”, esan du ENHEko presidenteak.
Sindikatuan, sektorean jarraitzeko motibazio urriarekin ikusten dituzte gazteak ere. Nazabalek uste du kate osoak duela ardura, baita kontsumitzaileek ere. “Elikatzea jatea baino gehiago da, eta balio eskalan oso atzean dago. Bakoitzak pentsatu behar du zertan ari den kolaboratzen”. INE Espainiako estatistika erakundeak, KPIaren datuak ematen dituenean, produktu jakin batzuen bilakaerari buruzko informazioa ere ematen du. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako estatistikei erreparatuz gero, ikusten da esnea ez dela askorik garestitu dendan. 2016an, %3,3 merkatu zen; 2017an, %1,7; 2018an, %0,3; eta 2019an eta 2020an, garestitu egin zen, %0,9 batean zein bestean. Azken datuak iazko abendukoak dira, eta igoerarik handiena hor ikusten da: urte hasieran baino %4,7 garestiago zegoen abenduan; esnekiak, berriz, %5,1 garestiago.
Arteagaren esanetan, litro esnea dendan 10 zentimo inguru igo dela kalkulatu dute. Baina adierazi du baserritarrei iritsi zaien igoera ez dela hainbestekoa izan. “Gure egoera salatzeko, aurrena 2021eko udan atera ginen kalera, egoera jasanezina zela eta merkatuko prezioa litroko hamar zentimo igo behar zela esanez. Udan, bi zentimoko igoera egin ziguten, eta abenduan, zentimo eta erdikoa. Hau da, banaketa enpresek hamar zentimo igo diote prezioa erosten duenari, eta 3,5 eman baserritarrari”. Galdetu du non geratzen den gainerako zatia. “Txoferrei galdetzen diezu, eta esaten dizute haiek ere ez dutela igoerarik izan. Baten bat ari da geratzen diruarekin, baina baserritarroi ez zaigu iristen”.
Ekoizpen kostuek izandako gorakadaren ondorioz, Arteagak esan du oraingo egoeran ezinbestekoa dela prezioak beste hainbeste eta gehiago igotzea ere. Nazabalek ere bai: “Esaten digute kontsumitzaileari bat-batean hamar zentimo igotzea astakeria dela, baina 30 urtean, aldiro-aldiro zentimo bat edo bi igo izan balituzte, marka zuriko esnea gutxienez euro batean egongo zen orain, eta jendearentzat ez zen hain arraroa izango, baina geldirik izan dituztenez prezioak…”.
Nazabalek zehaztu du esnea garestitzeak kontsumitzaileengan izango lukeen eragina urte amaieran euro batzuetakoa bakarrik izango litzatekeela. Esate baterako, egunero basokada bat edaten duen batek —litro laurden—, litroa euroan dagoen esnearen ordez euro eta hamar zentimoan dagoena erosiko balu, urte osoan bederatzi euro gehiago gastatuko lituzke. “Iseka bat da esatea prezioak ezin direla igo, are gehiago sektorearen iraupena igoera horren mende dagoenean. Aspaldi iritsi zen erabaki serio batzuk hartzeko garaia, baina orain zirt edo zart egin behar dugu, ez dago beste aukerarik. Edo ekoizleari ordaintzen zaio ordaindu behar dena, edo dirua galtzen aritzeko, uztea hobeto”.
Arteagak ere uste du oraingo baldintzetan ezin dutela jarraitu. “Badakigu datorren hilean pentsua garestiago izango dugula, bazka garestiago, argindarra garestiago… Gasolioa espero dugu ezetz, baina ez dugu espero kostuak jaisterik. Eta ezin ditugu behiak belarrarekin bakarrik eduki”. Ziurgabetasun horrekin, esne litroarentzat prezio duina zein izango litzatekeen jakitea ere zaila dela dio. “Gaur egun, gastuak ordaindu eta soldata txiki bat jaso ahal izateko, litroa, gutxien-gutxienez, 45 zentimoan saldu beharko genuke, edo, seguru asko, gehiagoan, baina 38 zentimoan ari gara saltzen”.
Ardoa da Hego Euskal Herrian kontsumitzen den adina ekoizten den elikagai bakarretakoa. Esnean eta esnekietan ere ez da burujabea; horregatik, Galiziatik, Frantziatik eta beste herrialde batzuetatik ekartzen dute. “Behar baino gutxiago egiten badugu eta gehiago saltzen bada, erraza izan behar luke egoerak ekoizleontzat, baina…”, esan du Arteagak. “Eta, gainera, ematen du baserritarrok lotsaz esan behar dugula guk ere irabaziak behar ditugula, baina inor ez da joaten lanera musu truk”, gaineratu du Nazabalek.
Protesta gisa, haragi banaketa
COVID-19aren pandemia ere aipatu dute bi sindikatuetako kideek. Funtsezko jardueratzat hartu zuten nekazaritza, baina ordutik hilabete batzuk igaro direnean, ez dute igartzen aldaketa handirik. Horregatik, Ukrainako gerrak mendekotasunen gaia lehen lerroan jarri izanak ere ez die itxaropen handirik eragin; ez dute uste jendea bertako produktuak gehiago estimatzen hasiko denik.
Gipuzkoako Batzar Nagusietan, EHNE eta Enba sindikatuetako ordezkarien agerraldia antolatzeko eskatuko du gaur EH Bilduk, esne sektorearen krisiaz hitz egin dezaten, bai eta Kaiku eta Biolurren agerraldia antolatzeko ere. Hala ere, esne sektorea bezala, haragitarako behiak dituztenak ere ez daudela askoz hobeto diote bi sindikatuek. Horregatik, protesta bat egitekoak dira gaur, elkarrekin. Donostian izango da, 11:00etatik aurrera, Haragia sutan leloarekin. Bretxa merkataritza gunearen inguruan elkartuko dira, eta haragia banatzeko asmoa dute. Baserritarrei elkarri laguntzeko eta elkar babesteko ere eskatuko diete. |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211644/gutxieneko-biztanle-muga-aldatzeko-eskatzen-dugu.htm | Politika | «Gutxieneko biztanle muga aldatzeko eskatzen dugu» | Asteotan, udal barrutiak erregulatzen dituen araua berrikusten ari dira Batzar Nagusietan. Angiozarren, Bergaran, galdeketa baten bidez, tokiko erakunde txiki izan nahi dutela berretsi dute. Mila Elortza da Angiozarko alkatea. | «Gutxieneko biztanle muga aldatzeko eskatzen dugu». Asteotan, udal barrutiak erregulatzen dituen araua berrikusten ari dira Batzar Nagusietan. Angiozarren, Bergaran, galdeketa baten bidez, tokiko erakunde txiki izan nahi dutela berretsi dute. Mila Elortza da Angiozarko alkatea. | Bi galderaren bueltan, herri galdeketa egin zuten martxoaren 27an Angiozarren (Bergara): “Angiozar bailarako batzarrak hasi duen Bergarako Udalarekiko deszentralizazio prozesuarekin jarraitzeko asmoarekin bat egiten duzu?”, zioen lehen galderak. Bigarrenak, berriz: “Zapatarikua, Garitano familiak dohaintzan eman nahi duen etxea, Angiozar Jorratzen Garapen Elkartearen bidez, angiozartarrok jabetzan hartzea ondo ikusten duzu?”. Baiezko botoak gailendu ziren bietan. Mila Elortza Angiozarko alkatearen (Angiozar, Bergara, 1963) esanetan, “oso pozik” daude galdeketak izandako erantzunarekin.
Bergarako Udaletik deszentralizatzeko prozesua jarraitu edo ez galdetu zenieten herritarrei. %70eko partaidetza izan zen, eta 145 botoetatik 130 prozesua jarraitzearen aldekoak izan ziren. Zer balorazio egiten duzue?
Oso pozik gaude. Aurretik Siadeco ikerketa elkarteari txosten bat eskatu genion, eta hainbat alor aztertu ditu hark: Angiozarko ondarea, elkarteak, egoera ekonomikoa… 106 herritarri ere egin die inkesta bat. Hau ez da orain asmatu dugun zerbait: 1920ko hamarkadan ere egin zuten bereizteko ahalegin bat, eta ez zen ondo atera, baina beti egon da nahi bat horren inguruan. Siadecoren emaitzak iritsitakoan, galdeketa bat egitea erabaki genuen, eta hemen erroldatuta dauden gehienek hartu dute parte.
Zer dio Siadecoren txosten horrek?
Adibidez, argi ikusten da, antzeko biztanle kopurua izan arren, alde handia eragiten duela udala izateak edo ez izateak. Azken 30 urteetan, biztanleriaren erdia galdu dugu guk, eta gure moduko auzoak ere larri dabiltza. Aldiz, udala dutenek mantendu egin dute biztanleria, edo pixka bat hazi egin dira. Zerbaiten laguntza behar dugu guk ere.
Tokiko erakunde txiki izatea eskatzen duzue. Zer abantaila ekarriko lizkioke horrek Angiozarri?
Lehenengo eta behin, geure buruaren ardura geuk hartuko genuke tokiko erakunde txiki izanda. Gipuzkoako Diputazioko, Eusko Jaurlaritzako eta Europako diru laguntzak gure izenean aurkezteko aukera ere izango genuke; gaur egun, berriz, Bergarako Udalaren bitartekaritza behar izaten dugu horretarako. Gauza askoz arduratu ahal izango ginateke: pistak, baso kudeaketa, baserriak, ondarea…
Zer premia nagusi ikusten dituzue?
Adibidez, Debagoiena oso eskualde industriala da, eta nekazaritzako politikak ahaztuta geratzen dira. Era berean, AHTa, tentsio handiko lineak, gasbideak, Epelde konpostaje planta eta halako azpiegituretarako bai, baina beste gauzetarako inor ez da akordatzen gurekin. Angiozarri buruz hitz egiten dugunean ere, bertako erdiguneaz berba egiten dugu, baina Angiozar bederatzi auzok osatzen dute, eta auzoak bereziki ari dira jendez husten. Denetik urrun daude, eta auzo horietako bitan errepide zati bat falta da Angiozarko erdigunearekin lotzeko ere. Errepide hori behingoz gauzatzeko ametsa dugu.
Gaur-gaurkoz, biztanleria da tokiko erakunde txiki izateko duzuen muga. Araudiaren arabera, bostehun biztanle behar dira horretarako.
Gutxieneko biztanle muga hori aldatzeko eskatzen dugu guk, 250 biztanlera. Angiozarren 280 inguru gaude erroldatuta, nahiz eta, gure kalkuluen arabera, hirurehun biztanle pasatxo bizi garen. Etxe batzuetan, bikoteko bakarra dago hemen erroldatuta. Ikusten dugu badaudela beste batzuk 250 biztanlerekin zerbait egiteko gogoz, gu bezala.
Batzar Nagusietan, aste hauetan ari dira egiten Gipuzkoako udal barrutiak erregulatzen dituen foru arauaren berrikuspenari buruz eztabaidatzeko lantaldea. Aldaketarik espero duzue muga horren inguruan?
Uste dugu baietz. Esperantza horrekin ari gara lanean. Lantalde horretan gu izan ginen parte hartzen lehenak, eta Bergarako Udalak ere hitz egin zuen, eta babestu egin zuen gure eskaera. Ondoren, beste auzo batzuek ere hartu dute parte: Itsasok, Ereñotzuk, Itziarrek, Igeldok, Zubietak… Herri askok baino biztanle gehiago ditugu guk, baina beste herri baten auzoak bakarrik izatera kondenatuta egon gara. Amaitzear dago batzordea, baina ez dakigu noiz etorriko den aldundiaren proposamena.
Galdeketan, Zapatarikua etxea hartzea ondo ikusten zutela ere esan zuten herritarrek. Zehazki, 145 botoetatik 116 izan ziren baiezkoak. Zer egiteko asmoa duzue etxe horretan?
Erabilera anitzeko lokal bat genuen, baina, COVID-19aren kontuarekin, eskolak erabiltzen du orain. Gaur egun, ez dugu ezer. Bilerak ere elizan egiten ditugu. Bergarako Udalak ez zuen aurrerapausorik ematen, eta etxe horren jabeek pentsatu dute herriari uztea. Etxe handia da Zapatarikua, lau solairukoa. Bakardadean dauden adinekoentzako eguneko zentroa, gazteentzako topalekua, musika entzuteko tokia, emakumeentzako txokoa… Denentzat dago espazioa. Lanerako bizipoza eman digu etxe horrek. |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211645/1995etik-inoiz-baino-hartz-gehiago-dago-pirinioetan-70.htm | Gizartea | 1995etik inoiz baino hartz gehiago dago Pirinioetan: 70 | Animalia horren aldeko taldeek oraindik ez dute ziurtzat jo espeziearen iraupena mendikatean, eta egoera bereziki ahula da mendebaldean, haien arabera. | 1995etik inoiz baino hartz gehiago dago Pirinioetan: 70. Animalia horren aldeko taldeek oraindik ez dute ziurtzat jo espeziearen iraupena mendikatean, eta egoera bereziki ahula da mendebaldean, haien arabera. | Hartz populazioa hazi egin zen Pirinioetan 2021ean: 70 hartz zenbatu zituzten, 2020an baino %9 gehiago, orduan 64 atzeman baitzituzten. Hartz arrearen Frantziako sareak egindako behaketaren arabera, iazko errekorra gainditu egin da 2022an. «Demografiari dagokionez, pozgarria da, baina gai genetikoak, endogamiaren arazoarekin lotutakoak, bere horretan jarraitzen du», adierazi dio Patrick Leyrissoux Ferus elkarteko presidenteordeak AFP agentziari gaur egin duten txostenaren aurkezpenean.<br />Arazo hori zuzentzeko, hartz arrearen aldeko taldeek espezie horretako kide gehiago sartzeko eskatu diote Parisi, haien presentzia iraunkorra bermatzeko, Europako Batzordeak eskatu bezala. Sareak 15 kideko zortzi umealdi atzeman zituen. Haien kalkuluen arabera, 70 hartz daude mendikatean: 34 eme, 32 ar eta sexua zehaztu gabeko beste lau... Euskal Herrian, Okzitanian, Aragoin, Andorran eta Katalunian bizi dira hartzak, 6.500 kilometro koadroko eremu batean.
Pirinioetako hartz populazioa ia etengabe hazi da 1995etik. Orduan 10 hartz baino gutxiago erregistratu zituzten. Ordutik, Esloveniatik heldutako hainbat hartz sartu dituzte Pirinioetan, eta hala, poliki-poliki hobetuz joan da espeziearen egoera. Pays de l 'ours-Adet elkartearentzat, ordea, haien iraupena oraindik ez dago ziurtatuta, eta egoera are eta ahulagoa da mendebaldean.
Hartzek abereei egindako erasoen ondorioz, abeltzainek gaitzetsi egin dute administrazio publikoak espezie horretako animaliak bultzatzeko egindako apustua. Hartzek ganaduaren aurka egin dituzten erasoek tentsioa sortu izan dute abeltzainekin, eta artaldeak babesteko beharrezkoak diren bitartekoak martxan jartzeko eskatu diete gobernuei. Azken urteotan hainbat hartz azaldu dira tiroz hilda. Iaz, esate baterako, ehiztari batek hartz eme bat hil zuen Okzitaniako Pirinioetan, basurde ehizan ari zela, animaliak eraso egin ziola argudiatuta. Azken bi urteotan lau hartz hil dira gizakien tiroek jota Pirinioetan, Ferusek jakinarazi duenez. |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211646/bertsozale-elkarteak-eta-euskaltzaindiak-lankidetza-hitzarmena-sinatu-dute.htm | Kultura | Bertsozale Elkarteak eta Euskaltzaindiak lankidetza hitzarmena sinatu dute | Bost urterako elkarlanerako akordioa izenpetu dute. Besteak beste, Bertsolariek kantuan darabilten hizkuntzaren azterketa linguistikoa ikerketa abiatuko dute. | Bertsozale Elkarteak eta Euskaltzaindiak lankidetza hitzarmena sinatu dute. Bost urterako elkarlanerako akordioa izenpetu dute. Besteak beste, Bertsolariek kantuan darabilten hizkuntzaren azterketa linguistikoa ikerketa abiatuko dute. | Euskal Herriko Bertsozale Elkarteak eta Euskaltzaindiak bost urterako elkarlan hitzarmena sinatu dute. «Euskararen eta euskal kulturaren sorkuntzarako, sustapenerako, garapenerako, zabalkunderako, ikerketarako eta transmisiorako proposatzen diren egitasmoen inguruan» gauzatuko da bi erakundeon arteko elkarlana, ohar baten bidez jakinarazi dutenez. Andres Urrutia euskaltzainburuarekin batera, Beñat Gaztelumendi Euskal Herriko Bertsozale Elkarteko lehendakari taldeko kide eta ikerkuntza arduradunak eta erakunde bereko koordinatzaile Idoia Trenorrek hartu dute parte hitzarmena izenpetu den agerraldian.
«Bertsolaritzarekin eta elkartearekin harreman estua izan du betidanik Euskaltzaindiak, eta, hitzarmen honen bitartez, erakundeon arteko elkarlanean sakontzea eta elkarrekin euskalgintzan eta kulturgintzan eragiteko gaitasunak biderkatzea da gure nahia», adierazi dute Bertsozale Elkarteko kideek. Bide beretik mintzatu da Urrutia ere: «Bertsozale Elkartearekin betidanik izan ditugun loturak berresten ditu akordioak. Euskaltzaindiak pozik hartzen du elkarrekiko lankidetzaren eraberritze hau, eta etorkizunerako oinarriak ikusten ditu bertan, euskara bere osotasunean lantzeko, euskararen munduko hainbat sektorerekin batera». Hitzarmenaren atal jakin bati ere erreparatu dio: «Bertsozale Elkartearen testuak jasotzeko aukera baliatuko dugu, aurrerantzean ahozko literatura ere presente egon dadin euskararen estandarizazioan».
Ikusi gehiago: Gaur abiatuko da Arabako Bertsolari Txapelketa, Amurrion
Hitzarmenaren bidez, bi erakundeek konpromisoa hartu dute «euskararen jakitean, erabileran zein haren aldeko sustapenaren ikerketan, zabalkundean eta sentiberatzean egitasmoak partekatzeko». Halaber, azaldu dute bertsolaritza ezagutzera emateko egitasmoak, monografiak, bertsozaletasuna indartzeko lehiaketak, ikastaroak, ikerketak, bekak eta beste abian jarri ahal izango dituztela elkarlanean. Horrez gain, Euskaltzaindiak baliatu egingo luke Bertsozale Elkarteak iraganean eta hitzarmena indarrean den bitartean sorturiko euskarazko edukia, akademiaren ahozko zein idatzizko edukiak biltzen dituzten datu baseak aberaste aldera.
2022rako egitasmo zehatzak
Bi erakundeek zenbait egitasmo elkarlanean garatuko dituzte aurten. Mintzola programari lotuta, esaterako, iaz Mintzolak EHUko Mikel Laboa katedrarekin batera adjudikatutako bi ikerketa sarien jarraipena eta zabalkundea elkarrekin egingo dute. Honako bi hauek dira: Xabier Leteren prosodia musikalaren alderdi batzuk (Ikertzailea: Agustin Mendizabal Iturria); eta Bollerak bertsolaritzan: diskurtsoak, praktikak eta eraldaketa sozialerako proposamenak (Ikertzailea: Maider Arregi Markuleta). Halaber, Ahostegunak eta Ahots baten sormen egonaldiak ekitaldien antolaketan ere elkarrekin jardungo dute bi erakundeek.
Bestalde, eta ikerketari dagokionez, jakinarazi dute elkarrekin jarriko dutela abian Bertsolariek kantuan darabilten hizkuntzaren azterketa linguistikoa ikerketa. |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211647/zortzi-urteko-zigorra-ezarri-diote-gizon-bati-sexu-erasoa-egotzita.htm | Gizartea | Zortzi urteko zigorra ezarri diote gizon bati, sexu erasoa egotzita | Baionako Cam de Prats ospitale psikiatrikoan gertatu zen erasoa, 2021eko maiatzean. | Zortzi urteko zigorra ezarri diote gizon bati, sexu erasoa egotzita. Baionako Cam de Prats ospitale psikiatrikoan gertatu zen erasoa, 2021eko maiatzean. | 23 urteko gizon bat zigortu dute Baionako auzitegian, 42 urteko emazte bati sexu erasoa egiteagatik. Zortzi urteko presondegi zigorra ezarri diote. Baionako Cam de Prats ospitale psikiatrikoan gertatu zen erasoa, iazko maiatzean. Ospitaleko egoiliarrak ziren, bai erasotzailea eta bai biktima. Erasotzaileak aurrekariak ditu. |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211648/bizkaiko-merkataritza-apirilean-grebara-deitzeko-prest-daude-ela-eta-lab.htm | Ekonomia | Bizkaiko merkataritza apirilean grebara deitzeko prest daude ELA eta LAB | Erreferentziazko lan hitzarmenen negoziazioa «izoztuta» dagoela uste dute, eta kasu batzuetan patronala atzera pausoak ematen ari dela. | Bizkaiko merkataritza apirilean grebara deitzeko prest daude ELA eta LAB. Erreferentziazko lan hitzarmenen negoziazioa «izoztuta» dagoela uste dute, eta kasu batzuetan patronala atzera pausoak ematen ari dela. | Udaberria bero hasi da Bizkaiko merkataritza sektorean. Erreferentziazko lan itunak agortuta daude, eta haiek berritzeko negoziazioak blokeatuta dagoela salatu dute ELAk eta LABek. Are gehiago, Irati Sienra LABeko ordezkarien ustez, CECOBI eta Bizkaidendak osaturiko patronalak baldintzetan «atzeraka» egiten ari dira azken bileretan. Gauzak hala, eta negoziazioen norabidea aldatu ezean, apirilean greba egun batzuk deitzea aztertzen ari dira bi sindikatuak. Hiru dira Bizkaiko merkataritzan izoztuta dauden lan itunak: arrua eta oinetakoen merkataritza —491 langile eta 2007an iraungia—; ehungintza merkataritza —3.768 langile eta 2015ean iraungia—; eta merkataritza orokorra —6.607 langile eta 2018an iraungia—. Azken hitzarmen horren kasuan herenegun amaitu zen ultraktibitatearen luzapen epea. Soldatei dagokienez, ehungintzan 1.200 euro gordinekoa da; orokorrean, aldiz, 1.046koa. «Gutxieneko soldatatik oso gertu dago, eta hori jardunaldi osoa izanda. Eta ehungintzan, esaterako, langile gutxik dute jardunaldi osoa», zehaztu du Sienrak. Negoziazioetan soldata izan ohi da desadostasun puntu nagusia, baina, sindikatuek diotenez «tentsio handiko» bilerak egiten ari dira, beste hainbat eskubide eskaeratan egin dutelako talka. Patronalak auzitan jarri du antzinatasuna eskubidea eta soldata igoera oso txikiak eskaini ditu. Horiez gain ehungintzako azken bileran eskaintza «lazgarria» jaso zutela azaldu du: «Enpresek lehen egunetik osatzen dituzte gaixotasun bajak; hemendik aurrera, baina, hamaseigarren egunera arte ez dute halakorik egin nahi». Sienrak oso gogor kritikatu du patronalaren jarrera, eta bere susmoa azaldu du: «Sektore feminizatua garelako egiten dute, eta uste dutelako hauek ez direla etxeetan sartzen diren soldata nagusiak. Langileen gehiengo handia gizonezkoa duen sektoreren batean ausartuko al lirateke horrelako eskaintzak egiten?». Hilabeteak daramatzate mobilizazioekin, eta sindikatuak beste pauso bat emateko prest daude. Negoziazioetan eragin nahi dute, eta grebara deitzea aztertzen ari dira. Apiril amaierarako edo maiatz hasierarako egingo lituzteke deialdiak. Iaz, esaterako, ehungintza merkataritza grebara deitu zuten ekainaren 25ean, beherapenak hasten ziren egunean. Bizkaia ez da salbuespena Merkataritza itunen negoziazioa ez da erraza Hego Euskal Herrian, eta Bizkaia ez da salbuespena. Gipuzkoan, esaterako, merkataritza orokorreko ituna 2014an iraungi zen, eta oinetako merkataritzakoa 2009an. Araban, esaterako, larru merkataritzarena 2017an iraungi zen. Nafarroan, azkenik, merkataritza orokorrekoa 2009an iraungi zen eta ehungintzakoa 2008an. Azken horrek bi mila langileri eragiten die. |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211649/korrikak-eragiten-du-herri-nortasunean-eta-motibazioan.htm | Gizartea | «Korrikak eragiten du herri nortasunean eta motibazioan» | «Korrikak eragiten du herri nortasunean eta motibazioan». | Eta Kitto! euskara elkarteko normalizazio arduraduna da Ainara Lavado. Elkartearen lanaren nondik norakoak azaldu ditu, eta euskararen Eibarko egoeraren berri eman dio BERRIAri. | |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211650/multzo-buruek-bide-samurra-izango-dute-aurrera-egiteko.htm | Kirola | Multzo buruek bide samurra izango dute aurrera egiteko | Gaur egin da lehen ligaxkako zozketa. Qatar-Ekuador izango da txapelketako lehen partida. Bigarren ontziko aurkaririk gogorrenak Espainiari eta Belgikari egokitu zaizkie, Alemania eta Kroazia, hain zuzen. | Multzo buruek bide samurra izango dute aurrera egiteko. Gaur egin da lehen ligaxkako zozketa. Qatar-Ekuador izango da txapelketako lehen partida. Bigarren ontziko aurkaririk gogorrenak Espainiari eta Belgikari egokitu zaizkie, Alemania eta Kroazia, hain zuzen. | Azaroaren 21ean hasiko da futboleko Munduko Kopa Qatarren, eta nahiz eta oraindik ez diren jokatu bigarren aukerako kanporaketa guztiak, egin dute jada lehen ligaxkaren zozketa. Txapelketako lehen partida zein den jakiten da multzoen zozketa eginda. Herrialde antolatzaileak jokatzen du, eta oraingoa hauxe izango da: Qatar-Ekuador.
Gainontzean, zozketan ziren zotzi multzo buruek nahiko bide samurra izango dute ligaxka gainditzeko. Bigarren ontzian zegoen aurkaririk gogorrena Alemania zen, eta hori Espainiari egokitu zaio bere multzoan. Kroazia zen ustez bigarren selekzio zailena, eta Belgikaren multzora joan da. Bi multzo horietako lehen bi sailkatuak aurrez aurre izango dira final-zortzirenetan. Ziurrenik bi horiek dira multzorik zailenak.
Kontuan izan behar da, Qatargoa neguan jokatuko den lehen Munduko Kopa izango dela, eta horrek eragina izango duela liga txapelketetan. Etena izango baitute azaroa eta abendua artean, eta beraz Europakoak, adibidez, lehenago hasi beharko dute. Hauek dira ligaxkako zortzi multzoak.
A multzoa
-Qatar
-Ekuador
-Senegal
-Herbehereak
B multzoa:
-Ingalaterra
-Iran
-AEB
-Ukraina, Eskozia edo Gales *
C multzoa
-Argentina
-Saudi Arabia
-Mexiko
-Polonia
D multzoa
-Frantzia
-Arabiar Emirerri Batuak edo Peru *
-Danimarka
-Tunisia
E multzoa
-Espainia
-Costa Rica edo Zeelanda Berria *
-Alemania
-Japonia
F multzoa
-Belgika
-Kanada
-Maroko
-Kroazia
G multzoa
-Brasil
-Serbia
-Suitza
-Kamerun
H multzoa
-Portugal
-Ghana
-Uruguai
-Hego Korea
*Bigarren aukera |
2022-4-1 | https://www.berria.eus/albisteak/211651/txerri-buru-produktuen-multzo-bat-merkatutik-kendu-dute-listeriaz-kutsaturik-dagoelakoan.htm | Gizartea | Txerri-buru produktuen multzo bat merkatutik kendu dute, listeriaz kutsaturik dagoelakoan | Erosita edukiz gero haragia itzultzeko esan die Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak herritarrei. | Txerri-buru produktuen multzo bat merkatutik kendu dute, listeriaz kutsaturik dagoelakoan. Erosita edukiz gero haragia itzultzeko esan die Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak herritarrei. | Ohar bat plazaratu du Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak, adierazteko txerri-buru produktuen multzo bat merkatutik atera duela, listeria bakterioarekin kutsaturik dagoela eta. Toledoko (Espainia) Industrias Carnicas Tello de Totanes enpresak eginiko produktuak dira, Vicente Lopez izenpean saldutakoak. Nafarroako aztertzaileek topatu dute listeria haragi horren laginetan.
Osasun Sailak esan du oraingoz ez dela inor kutsatu haragi hori jan ostean, baina adi daudela kasuren bat agertzen ote den. Produktuok erreferentzia hau dute etiketan: Registro General Sanitario de Empresas Alimentarias (RGSEAA) 10.04481/TO, lote 22501. Apirilaren 15ean dute iraungitze data.
Norbaitek erosi baditu harategi edo dendara itzultzeko eskatu diote.
Listeria monocytogenes bakterioa da listeriosiaren eragilea. Kutsatutako animalietatik edo haien produktuetatik pasatzen da gizakietara. Gehienetan esnearen eta esnekien bidez kutsatzen da, baina haragi eta barazkien bitartez ere pasatu daiteke.
Hiru eta bost aste bitartean behar ditu inkubatzeko, eta ondoren hasten dira sintomak. Bereziki arriskutsua izan daiteke haurdun dauden emakumeengan, baita immunitate sistema ahuldua dutenengan ere. |
2022-4-2 | https://www.berria.eus/albisteak/211691/ipar-euskal-herria-blokeatzera-goaz-ohartarazi-dute-bakegileek.htm | Politika | «Ipar Euskal Herria blokeatzera goaz», ohartarazi dute Bakegileek | Atzoko okupazioaren biharamunean, A-63 autobidea blokeatu dute Lapurdin, bi noranzkoetan. | «Ipar Euskal Herria blokeatzera goaz», ohartarazi dute Bakegileek. Atzoko okupazioaren biharamunean, A-63 autobidea blokeatu dute Lapurdin, bi noranzkoetan. | Bakegileek jo eta su jarraitzen dute Frantzia presoen gaian mugiarazteko kanpainan. Atzo Frantziako zerga agentziaren bulegoa okupatu zuten Miarritzen, eta gaur beste ekintza bat egiten ari dira: A-63 autobidea blokeatu dute Lapurdin, bi noranzkoetan.
Anaiz Funosas eledunak ohartarazi duenez, maiatzaren 19an Jakes Esnal Parisko Dei Auzitegian epaituko dute. «Askatzen ez badute, Ipar Euskal Herria blokeatzera goaz». Gaurko ekintza «aitzin gustu bat» dela erran dute bakegileek.
Hazparnen dozenaka lagun bildu dira, eta une berean Urruñan ere bai. Auto karabanak autobidean sartu dira, eta orduko 50 kilometroko abiadan ari dira gidatzen.
Presoak askatzea eskatzeko kartelak zintzilikatu dituzte Miarritzeko ordainlekuan, eta errepidea blokeatu dute bi noranzkoetan.
Presoen gaiak pairatzen duen blokeoa irudikatzeko, gauza bera egin dute autobidearekin, Anita Lopepe EH Baiko kideak azaldu duenez. |
2022-4-2 | https://www.berria.eus/albisteak/211692/bartzelonan-ere-egin-dute-korrika.htm | Gizartea | Bartzelonan ere egin dute Korrika | Berriki hildako Iñigo Gago irakaslea hartu dute gogoan lasterketa hasi aurretik. | Bartzelonan ere egin dute Korrika. Berriki hildako Iñigo Gago irakaslea hartu dute gogoan lasterketa hasi aurretik. | 22. Korrika egiten ari dira Bartzelonan ere. Egun osoko egitaraua antolatu dute. Haurren Korrika egin dute aurretik, eta 11:00etan hasi da helduen lasterketa.
Berriki hildako Iñigo Gago irakaslea hartu dute gogoan lasterketa hasi aurretik.
Martxelo Otamendik eta David Fernandezek lekukoa eraman dute, Suitzan erbesteratuta dagoen Anna Gabrielen lagunek erositako kilometroan.
Passeig del Bornetik atera dira, eta Can Batllorera heltzekoak dira 13:30ean. Ondoren bazkaria egingo dute. 19:00etan kontzertua emango dute Zetalau, Sukasuan eta Dantzetan Jarrai taldeek.
Bestalde, Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan dagoen Etxepareren Irakurletzak antolatuta hainbat ekitaldi egingo dituzte apirilaren 5ean.
Madrilen ekitaldia
Madrilen, bitartean, Korrikarekin loturiko ekitaldia egin dute. Unibertsitate Konplutentseko Hizkuntza Eskolako eta Madrilgo Euskal Etxeko Euskaltegiko euskara ikasleek Korrikaren manifestua irakurri dute. |
2022-4-2 | https://www.berria.eus/albisteak/211693/bi-emakume-labanaz-zauritu-dituzte-baionan.htm | Gizartea | Bi emakume labanaz zauritu dituzte Baionan | Larri eraman dituzte erietxera. | Bi emakume labanaz zauritu dituzte Baionan. Larri eraman dituzte erietxera. | Baionan 64 eta 28 urteko bi emazte larri zauritu zituzten atzo arratsaldean. Etxebizitza batean gertatu da erasoa.
Larrialdi zerbitzuak heldu direnerako, erasotzailea ihes eginda zegoen. Baionako Auzitegiak adierazi duenez, oraindik ihesean dago. Hilketa saiakerarengatik zabaldu dute ikerketa.
Bi emakumeak kostako erietxera eraman zituzten, larri. |
2022-4-2 | https://www.berria.eus/albisteak/211694/hormak-ek-irabazi-du-euskarazko-film-onenaren-saria-huhezinema-jaialdian.htm | Kultura | 'Hormak'-ek irabazi du euskarazko film onenaren saria Huhezinema jaialdian | Aitor Gametxoren Berak baleki filmak lortu du ikusleen saria, eta Aitor Oñederraren Ur azpian lore-ri eman diote soinurik onenarena. Asko falta da? lanak hiru sari eskuratu ditu ikasleen sailean. | 'Hormak'-ek irabazi du euskarazko film onenaren saria Huhezinema jaialdian. Aitor Gametxoren Berak baleki filmak lortu du ikusleen saria, eta Aitor Oñederraren Ur azpian lore-ri eman diote soinurik onenarena. Asko falta da? lanak hiru sari eskuratu ditu ikasleen sailean. | Amaitu berri da XV. Huhezinema jaialdia, Huhezi Mondragon Unibertsitateko Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultateak antolatzen duen film laburren festibala. Besteak beste, filmetako musikari, karakterizazioari eta etorkizunari buruzko solasaldiak izan dituzte egunotan, hautatutako 31 lanen proiekzioez gain.
Sail Ofizialean, Mikel Uralderen Hormak film laburrak irabazi du Huhezinema saria, euskarazko lanik onenari ematen diotena (800 euro). Epaimahaiak Aitor Oñederraren Ur azpian lore animaziozko lanari eman dio soinu onenaren saria (300 euro), eta Raquel Calvoren Yungay 7020 lanari, berriz, Mundukide saria, giza eskubideen eta justizia sozialaren gaiak egokien txertatuta dauzkan filmari dagokiona (700 euro).
Bestalde, Mondragon Unibertsitateko ikasleek osatutako epaimahaiak Julen Higueraren Albóndigas filmari eman dio Vertigo saria.
Ikasleen sailean, Asko falta da? filma nagusitu da: fikziorik onenaren saria, soinurik onenaren saria eta ikusleen saria irabazi ditu. Hurrengo geltokia lanak lortu du argazki onenaren saria, eta Ama? laburrak, berriz, K saria, zineklubek emandakoa.
Bideoklipen sailean, hiru lan nabarmendu dituzte: Liher taldearen Teloia kantaren bideoklipa, Nitya Lopezek zuzendua; Alai eta Pablo Reverterren Ozen lana; eta Johnny Garsoren Espada y rosa kantaren bideoa, Marino Pardok zuzendua. |
2022-4-2 | https://www.berria.eus/albisteak/211695/manex-agirrek-irabazi-du-arabako-txapelketako-bigarren-final-zortzirena.htm | Kultura | Manex Agirrek irabazi du Arabako txapelketako bigarren final zortzirena | Iñaki Viñasprek irabazi zuen lehen saioa, 202 punturekin. Agirrek 185 puntu lortu ditu. Bost final zortzirenetako puntuazioaren hurrenkeran osatuko dira final laurdenak. | Manex Agirrek irabazi du Arabako txapelketako bigarren final zortzirena. Iñaki Viñasprek irabazi zuen lehen saioa, 202 punturekin. Agirrek 185 puntu lortu ditu. Bost final zortzirenetako puntuazioaren hurrenkeran osatuko dira final laurdenak. | Berriki hasi da Arabako XV. Bertsolari Txapelketa. Atzo, aurreneko faseko lehen saioa jokatu zuten Amurrion, eta gaur bigarrena, Biasterin. Bihar Trebiñun egingo dute saioa. Manex Agirrek irabazi du gaurko final zortzirena, 185 punturekin.
Agirreren atzetik sailkatu dira Asier Otamendi (180,5), Manu Bendala (178,5), Aitor Ugarte (167), Ander Aranburu (161,5) eta Unai Gomez (159,5).
Atzoko saioan, Iker Viñaspre nagusitu zen (202), eta honako hauek geratu ziren haren atzetik: Unai Anda (191), Paula Amilburu (190,5), Xabier Antia (168,5), Eukene De los Aires (162,5) eta Aitor Najera (151,5).
Bihar, Irati Anda, Oier Arbina, Andere Arriolabengoa, Danel Herrarte, Xabi Igoa eta Asier Rubio ariko dira kantuan, 17:30ean, Trebiñuko gizarte etxean. Lierni Altuna ibiliko da gai jartzaile.
Legution (apirilak 8) eta Langraizen (apirilak 9) izango diren saioek emango diote amaiera lehen faseari. Parte hartuko duten 30 bertsolariek behin bakarrik kantatuko dute fase horretan; saioaren irabazlea zuzenean sartuko da hurrengo fasean, eta gainerako bertsolariak, berriz, lortutako puntuen arabera. |
2022-4-2 | https://www.berria.eus/albisteak/211696/gizon-bat-hil-da-auto-istripu-batean-a-8an-iurretako-ordaintokian.htm | Gizartea | Gizon bat hil da auto istripu batean A-8an, Iurretako ordaintokian | Ordaintokiko kabina baten kontra talka egin du autoak. Ibilgailuan bakarrik zihoan gidaria. | Gizon bat hil da auto istripu batean A-8an, Iurretako ordaintokian. Ordaintokiko kabina baten kontra talka egin du autoak. Ibilgailuan bakarrik zihoan gidaria. | Ezbeharra 20:00ak inguruan gertatu da, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak azaldu duenez. Biktimak Gipuzkoarako norabidean gidatzen zuen autoa, eta, oraindik argitu gabeko arrazoiengatik, bidetik atera eta ordaintokiko kabinetako bat jo du. Ibilgailuan bakarrik zihoan gizonezkoa, eta suhiltzaileek atera behar izan dute. Osasun zerbitzuek artatu dute, baina hil egin da. |
2022-4-2 | https://www.berria.eus/albisteak/211697/aldabe-eta-apezetxea-izango-dira-loitegi-eta-zalduaren-aurkariak-finalean.htm | Kirola | Aldabe eta Apezetxea izango dira Loitegi eta Zalduaren aurkariak finalean | Finalerdia 35-19 erraz irabazi dute Urrutia II.a eta Labakaren aurka | Aldabe eta Apezetxea izango dira Loitegi eta Zalduaren aurkariak finalean. Finalerdia 35-19 erraz irabazi dute Urrutia II.a eta Labakaren aurka | Aldabe eta Apezetxea izango dira Loitegi eta Zaldua I.aren aurkariak Berria Erremonte Txapelketako finalean. Finalerdian, Aldabe eta Apezetxea aise nagusitu ziren, 35-19, Urrutia II.aren eta Labakaren aurka. Pronostikoa bete zen eta gorriak nagusi izan ziren hasieratik bukaerara.
Apezetxea izan zen finalerdiko erremontista nabarmenena, 11 tanto saketik eta bost piloteoan egin eta gero. Goizuetarraren hirugarren garaipena da profesionaletan hiru partidatan. Berria Txapelketako hiru partida jokatu ditu. Aldabe ere Urrutia baino gehiago izan zen 17 tanto eta bi akats eginda.
Hasierak erakutsi zuen partida nolakoa izango zen. 11-3 aurreratu ziren gorriak. Pixkanaka gora egin zuten errentek 18-9, 23-11, 31-18 eta alde handiena azken 35 eta19an iritsi zen. Bi bikote finalistak izan dira txapelketako onenak. Ligaxkan elkarren aurka jokatu zuten eta Aldabek eta Apezetxeak 35-34 irabazi zuten. |
2022-4-2 | https://www.berria.eus/albisteak/211698/arabarrek-gero-eta-urrutiago-dute-salbazioa.htm | Kirola | Arabarrek gero eta urrutiago dute salbazioa | Alavesek partida ona jokatu du Wanda Metropolitanon. Baina garesti ordaindu ditu egindako akatsak. Alavesen gola Escalantek egin du buruz. | Arabarrek gero eta urrutiago dute salbazioa. Alavesek partida ona jokatu du Wanda Metropolitanon. Baina garesti ordaindu ditu egindako akatsak. Alavesen gola Escalantek egin du buruz. | Lan onak ez ez du beti saria izaten futbolean, Hala gertatu zaio Alavesi, Atletico Madrilen zelaian. Partida ona jokatu du Jose Luis Mendilibarren taldeak, ondo jarrita egon da zelaian. Bana ere egon da markagailuan, 63. minutuan Escalantek sartutako golari esker. Baina, azkenerako 4-1 galdu du. Kolpe gogorra, eta salbazioa gero eta urrutirago.
Alavesi maldan gora jarri zaio partida. Izan ere, bederatzigarren minutuan epaileak baliorik gabe utzi du Lemarren gol bat. Frantziarra ez zegoen jokoz kanpo, bai, ordea, baloia erdiratu duen Lodi. Hurrengo jokaldia, ordea, Joao Felixek ez du barkatu. Vrsaljkok jarri du oraingo honetan baloia, eta aurrelariak ondo gurutzatu dio baloia Pachecori. Arabarren atzealdea ez da fin aritu jokaldi horretan.
Zuloan dagoen talde batentzat kolpea izan ohi da hori. Baina Mendilibarren taldeek ohikoa dute adora eta grina erakutsi ditu. Lanean jarraitu du, presioa eginez, eta atzean ondo jarrita. Atletico Madril, ordea, eroso egon da halako egoeratan, eta bakarrik gol baten errenta izan arren patxadaz jokatu du. Alavesek bi aukera izan ditu partida berdintzeko, bat Riojarena eta bestea Joselurena. Baina Jimenezek eta Oblekek ondo erantzun dute. 1-0 amaitu zen lehen zatia.
Bide beretik joan da bigarren zatia. Alaves hobea zen, nahiz eta zelai erditik aurrera Atletico Madrilek jokalari erabakigarriak izan, eta edozein unetan aldea areagotzeko moduan zen. Minutuan aurrera; ordea, ez dute lortu. Hala, arabarrek hazten segitu zuten partidan, eta egiten ari ziren lanagatik eta jokoarekin berdinketa merezi zuten. Ahaleginak merezi izan du, eta Llorentek etxekoentzat erremate on bat egin eta gero, Alavesen berdinketa ailegatu da, jokaldi on batean. Edgardek erdiraketa on bat egin du, eta atzetik etorrita buruz gola egin du Escalantek penalti puntutik.
Itxaropena bazuen Alavesek Wanda Metropolitanotik puntu bat eramateko, eta merezi zuen. Baina halako taldeen kontra akatsak ordaindu egiten dira. Penalti inozoa egin dio Lejeunek Cunhari, eta Luis Suarezek 2-1ekoa sartu zuen Atletico Madrilentzat. Egindako lan guztia alferrik. Gol horrek min egin zien arabarrei, eta ondoren Joao Felixek eta Luis Suarezek gol bana egin dute. Alavesek gero eta zailagoa du mailari eustea. |
2022-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/211738/milaka-herritarren-bultzada-jaso-du-korrikak-erriberan.htm | Gizartea | Milaka herritarren bultzada jaso du Korrikak Erriberan | Lekukoa Nafarroa hegoaldean zehar dabil gaur, laugarren egunean. Eguraldiak eta jai egunak lagunduta, jendetza bildu da Tuteran. Euskararen aldeko proiektu berriak sortzen ari dira inguru horretan; Union Tutera kirol taldea eta zonifikazioaren kontrako Hordago egitasmoa dira horietako bi. | Milaka herritarren bultzada jaso du Korrikak Erriberan. Lekukoa Nafarroa hegoaldean zehar dabil gaur, laugarren egunean. Eguraldiak eta jai egunak lagunduta, jendetza bildu da Tuteran. Euskararen aldeko proiektu berriak sortzen ari dira inguru horretan; Union Tutera kirol taldea eta zonifikazioaren kontrako Hordago egitasmoa dira horietako bi. | Laugarren eguna du gaur 22. Korrikak, eta korrikalariak Nafarroa hegoaldean dabiltza gaur. Azken egunetako elurraren irudiak alde batera utzita, lekukoak eguzkia du lagun gaur. Horrek eta igandeak lagunduta, dozenaka euskaltzale bildu dira Tuteran.
Gaur, zehazki, Lerinetik Ledearainoko bidea egingo du lasterketak, eta tartean igaro dituzte Lodosa, Andosilla, Corella, Cintruenigo, edota lehen aipatutako Tutera. Arratsaldean Martzillan, Caparroson edota Zarrakaztelun entzun da euskararen aldeko aldarria.
Euskal Herriko lur idorrenetan ibili da Korrika, beraz, eta euskararen aldeko lasterketak babes handia jaso du han ere. Kilometro bereziak ere asko izan dira. Esaterako, Alesbesera bidean Aitziber Sarasola AEK-ko kidea izandakoari omenaldi hunkigarria egin diote, eta Nafarroan euskararen alde egindako lana eskertu diote. 2014an zendu zen Sarasola. Kilometro gutxi batzuk aurrerago, berriz, Sustrai Colina bertsolaria eta aurtengo Korrikaren abestiaren hitzak egin dituena kantuan aritu zaie korrikalariei. Agerraldia egitasmoko kideek ere hartu dute lekukoa, Melidatik Zarrakaztelurako bidean.
Hegoaldeko uzta, handitzen
Hain justu, Agerraldiak hauspotuta eta hainbat lagunen ekarpenari esker sortu zuten Tuterako zenbait gaztek Union Tutera kirol taldea. Kirolaren bidez zenbait balio sustatu nahi dituzte, eta erdigunean kokatu dute euskara. «Helburua da euskararen erabilera normalizatzea, eta, batez ere, kalera ateratzea», azaldu dio BERRIAri klubeko kideak. Taldekide askok euskaraz oraindik orain ez dakitela aitortu duten arren, euskararekin duten harremana aldatzen ari dela uste du. «Nabaritzen ari gara hurbiltzen ari direla».
Horretan are gehiago sakontzeko, euskara ikasten ere lagundu nahi die taldeak, eta, helburu horrekin, kontaktuan daude AEK-rekin. Hurrengo denboraldian euskaltegian izen eman dezaten bultzatu nahi dute.
Egitasmo berria da, halaber, Hordago. Nafarroa zatitzen duen Euskararen Legea «gainditzeko» aldarria zabaldu nahi dute haren bidez.Herritarren atxikimendua lortzen ari direla uste du Beñat Jusue kideak. «Jende asko aspertuta eta nazkatuta dago. Euskara hemengo hizkuntzatzat du, ezagutu ez arren, eta uste du badela garaia hizkuntza horri behar duena emateko eta hizkuntza eskubideak errespetatzeko».
Euskararen Legea aldatzeko, herri ekimena beharrezkotzat dauka, baita mobilizazioa ere. «Aurki aurkeztuko dugu hurrengo mobilizazioa. Uda pasatu ondoren egingo dugu, eta espero dugu kolpe bat ematea mahaian zonifikazioaren aurka eta euskararen alde», aurreratu du.
Ikusi gehiago: Atzoko eguneko kronika: Erdoña-Lerin |
2022-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/211740/athletic-europatik-gertuago-dago.htm | Kirola | Athletic Europatik gertuago dago | Berenguerren eta Villalibreren golei esker irabazi dute zuri-gorriek. Vila-Realengandik puntu batera daude sailkapen nagusian. | Athletic Europatik gertuago dago. Berenguerren eta Villalibreren golei esker irabazi dute zuri-gorriek. Vila-Realengandik puntu batera daude sailkapen nagusian. | Bai, baditu helburuak Athleticek. Taularen erdialdean daude zuri-gorriak, baina oraindik Europako postuetan sartzeko aukerak dituzte. Are gehiago, gaur Elxi irabazi ostean. Neurketa sendoa egin dute San Mamesen, eta jada puntu bakarrera dute Vila-Real (hura da une honetan Conference Liga jokatzeko sailkatuko litzakeen taldea).
Lehen zatian goitik behera kontrolatu du neurketa Athleticek; bikain zelairatu dira Marcelinoren mutilak. Lehen bi aukerak, biak oso antzekoak, Iñaki Williamsek izan ditu: atezainak gelditu du bat, eta zutoinean jo du besteak. Azkenean, 31. minutuan, Berenguer izan da saria eskuratu duena. Nafarrak modu ikusgarrian errematatu du Yuriren erdiraketa bat, zaleen zoramenerako. Atsedenaldira bitartean izan du aldea areagotzeko parada ere Athleticek, baina ondo ibili da Edgar Badia.
Elxek, ordea, ez du amore eman. Irudi hobea eman du bigarren zatian, eta aukera argiegirik sortu ez duen arren, berdinketa lortzeko borrokan jarraitu du 85. minutura arte. Orduan ziurtatu dute garaipena etxekoek. Baloi bat bikain borrokatu du Villalibrek, eta aurrelari onek egin ohi duten moduan bidali du sareetara. Ohorearen gola 91. minutuan sartu du Josanek. Borrokan jarraitzen du Athleticek.
Athletic: Unai Simon; De Marcos (Zarraga, 88'), Nuñez, Vivian, Yuri; Vesga (Petxarroman, 65'), Vencedor, Berenguer (Villalibre, 75'), Muniain, Sancet (Raul Garcia, 65'); eta Iñaki Williams (Nico Williams, 75').
Elx: Edgar Badia; Palacios, Gonzalez, Bigas, Olaza; Marcone (Guti, 58'), Gumbau, Fidel (Piatti, 74'), Tete Morente (Jossan, 58'); Pere Milla (Carrillo, 58') eta Boye (Ponce, 18'). |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211741/lanean-eta-defentsan-oinarritutako-txapela.htm | Kirola | Lanean eta defentsan oinarritutako txapela | Jokin Altunak eta Julen Martijak irabazi dute binakako txapelketa, finalean Unai Laso eta Ander Imaz 22 eta 20 menderatuta. 11-17 aurreratu ostean, Lasok eta Imazek huts asko egin dituzte. Altunaren lehen txapela da binakakoan, eta Martijaren bigarrena. | Lanean eta defentsan oinarritutako txapela. Jokin Altunak eta Julen Martijak irabazi dute binakako txapelketa, finalean Unai Laso eta Ander Imaz 22 eta 20 menderatuta. 11-17 aurreratu ostean, Lasok eta Imazek huts asko egin dituzte. Altunaren lehen txapela da binakakoan, eta Martijaren bigarrena. | Emozio handiko final gogor batean, Jokin Altunak eta Julen Martijak jantzi dute binakako txapelketa nagusiko txapela. Aspeko bikoteak partidaren zati handi bat atzetik egin behar izan duen arren, ez du etsi, eta azken txanpan markagailua iraultzea lortu du. Izan ere, 11 eta 17 aurreratu dira Unai Laso eta Ander Imaz, eta orduan bazirudien erabakia zutela finala. Baina azken txanpa luzeegia egin zaie, ezin izan dute neurketa itxi, eta huts gehiegi egin dituzte finala irabazteko. Distirarik gabe baina lanari eta defentsa sendo bati esker, Altunak eta Martijak, Baikoko bikotearen azken ahaleginari eutsi, eta txapela jantzi dute.
Hala, historia egin dute batak zein besteak. Jokin Altunak bere ibilbideko lehen binakako txapela jantzi du, eta, horri esker, hiru txapelak irabazi dituzten pilotarien zerrendara gehitu du bere izena. Amezketakoarekin, zortzi dira balentria hori egin dutenak. Julen Martija, berriz, binakakoan bi txapel jantzi dituen atzelari gazteena da, 24 urterekin.
Parez pare aritu dira bi bikoteak finalaren lehen zatian. Ohikoa duen suharrarekin ekin dio Unai Lasok neurketari, eta Jokin Altuna hotz aritu da partidako lehen tantoetan. Atzelariei dagokienez, Julen Martijak eta Ander Imazek borroka polita izan dute. Hasieran nagusi izan da Etxeberrikoa, baina oiartzuarrak baino lan gehiago izan du. Lehenengo bi tantoak gorriek egin arren, Lasoren gantxoei esker eta Altunak galdutako pilota batzuekin, 3 eta 7 jarri dira aurretik urdinak. Alta, urdinek ezin izan dute neurketa apurtu, eta, Altunak gehiago asmatu ostean, partida zazpina berdindu dute. Aurretik ere jartzea lortu dute Altunak eta Martijak, baina Lasok beste behin erraz amaitzen asmatu du. Orduan hasi dira urdinak Martija zigortzen, eta, nafarrak ondo eutsi badio ere, Lasok aurreko koadroetan tantoak amaitzeko erraztasun gehiago aurkitu ditu.
Etenaldi luzera Baikoko bikotea 10 eta 12 aurretik iritsi da, Lasok txokoan egindako bi dejada dotoreri esker. Etenalditik bueltan, 11 eta 17 luzatu dute aldea urdinek. Martija nekatuta zegoen, eta Altunak ez zuen aukerarik jokoan sartzeko, eta are gutxiago erasorako. Martija nekea nabaritzen hasi da, eta hori aprobetxatu du Baikoko bikoteak.
Emozioa goitik
Distirarik gabe, baina lanean jarraitu dute Amezketakoak eta Etxeberrikoak, eta aurkariek egindako opariei esker partidan sartzea lortu dute. Sartu ez ezik, aurretik jarri dira. Izan ere, neurketaren zati hori luze egin zaio Baikoko bikoteari, eta huts ugari egin dituzte. 11-17 irabazten joan ostean, zazpi eta hutseko partziala egin dute Altunak eta Martijak, bigarren etenaldi luzera 18 eta 17 aurretik iristeko.
Orduan iritsi da finaleko Altunarik onena, finala erabaki behar zenean, hain justu. Defentsan egindako lanari errematea gehitu dio. Moztutako tanto batekin egin du 18. tantoa, eta bi gantxo dotoreri esker 19 eta 17 aurretik jarri du bikotea.
Hurrengo tantoa jokoan zela, Martijak pilota bat jasotzerakoan min hartu du, eta lurrean etzanda geratu da. Lasok tantoa amaitzeko dena alde izanagatik ere, Bizkarretakoari zabalera joan zaio gantxoa: 20 eta 17, Altuna eta Martijaren alde. Etxeberriko pilotariak aldageletarako bidea hartu behar izan du, baina minutu batzuen bueltan korrika txikian itzuli da aldageletatik, beteta zegoen Bizkaia frontoiak eskaini dion txalo zaparradarekin. Hurrengo tantoan, Lasori zabalera joan zaio gantxoa, eta 21. tantora iritsi da Aspeko bikotea. Baina lehen txapela nahi zuten Lasok eta Imazek ez dute etsi, eta 21 eta 20 gerturatu dira markagailuan. Arriskatu beharra zuen Bizkarretako aurrelariak, baina kale edo bale egiteko tantoa goiko koltxoira joan zaio. |
2022-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/211742/osasunak-huts-egin-du-betisen-aurka.htm | Kirola | Osasunak huts egin du Betisen aurka | Nafarrek erraztasun larregi eman dizkiete espainiarrei, eta sailkapenaren erdialdean daude oraindik ere. | Osasunak huts egin du Betisen aurka. Nafarrek erraztasun larregi eman dizkiete espainiarrei, eta sailkapenaren erdialdean daude oraindik ere. | Ez gora, ez behera. Sailkapen nagusian horrela geratzeko bidean da Osasuna. Gaur gora begira jartzeko aukera zuen Betisi irabaziz gero, baina beren hutsen biktima izan dira nafarrak. 38 puntu dituzte orain; zazpigarren sailkatuak baino zazpi gutxiago, eta hemezortzigarrenak baino hamabi gehiago.
Lehen zatian talde bakarra izan da zelaian: Betis. Eta markagailuak hala erakutsi du atsedenaldirako (2-0). Golegilea, bi bider, Juanmi Jimenez Realeko jokalari ohia. Atzealdean ez da behar bezain sendo jardun Osasuna, eta erasoan gauza gutxi sortu du.
Hobea izan da bigarren zatiaren hasiera, eta 64. minutuan itxaropenaren gola sartu du Ante Budimirrek, area barruan jaberik ez zuen baloi bat baliatuta. Pozak, ordea, gutxi iraun die gorritxoei. Azken minutuetan bi gol bikain sartu dituzte Carvalhok eta Morenok, eta merezitako garaipena ziurtatu dute Betisentzat.
Betis: Bravo; Bellerin, Bartra, Ruiz, Moreno (Garcia, 89'); Guido, Carvalho, Joaquin (Rodri, 76'), Ruibal (Guardado, 80'), Juanmi (Sabaly, 89'); eta Willian Jose.
Osasuna: Herrera; Vidal (Martinez, 69'), Garcia, Juan Cruz (Aridane, 45'), Sanchez (Jose Angel, 45'); Torro, Moncayola, Brasanac (Kike, 69'); Avila, Ruben Garcia (Torres, 80') eta Budimir. |
2022-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/211743/milaka-lagun-murgiltze-ereduaren-alde-mobilizatu-dira-bartzelonan.htm | Mundua | Milaka lagun murgiltze ereduaren alde mobilizatu dira Bartzelonan | Antolatzaileen arabera, 8.000 lagun inguru bildu dira. Hezkuntzan katalanaren lekua bere horretan mantentzea eskatu dute. | Milaka lagun murgiltze ereduaren alde mobilizatu dira Bartzelonan. Antolatzaileen arabera, 8.000 lagun inguru bildu dira. Hezkuntzan katalanaren lekua bere horretan mantentzea eskatu dute. | Ez dezatela gure hizkuntza murriztu! Eskola publikoa eta katalanez. Horixe aldarrikatu zuten milaka lagunek atzo Bartzelonan. Hezkuntzan katalanak pisua galtzearen aurka mobilizatu ziren, eta murgiltze eredua babestu zuten. Antolatzaileen arabera, 8.000 lagun inguru bildu ziren.
Manifestazioa babestu zuten, besteak beste, aFFaC famlia elkarteak, Omnium Culturalek, SEPC ikasleen sindikatuak eta beste hainbat sindikatuk. CUPek ere babestu zuen deialdia.
Duela bi aste ERCk, JXCk, PSCk eta En Comu Podemek murgiltze eredua bermatzeko helburua duen lege proposamen bat aurkeztu zuten Kataluniako Parlamentuan, baina Juntsek atzera egin zuen, katalanaren aldeko erakundeak eta hezkuntza komunitatea aurka agertu zirela argudiatuta. |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211744/garaipen-argia-lortu-du-viktor-orban-ebren-aurkako-lehen-ministroak.htm | Mundua | Garaipen argia lortu du Viktor Orban EBren aurkako lehen ministroak | Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea «kontrario» gisa definitu du. «Hau ez da gure gerra, ez dugu sartu behar», esan zuen kanpainan. Lege transfoboaren inguruko erreferenduma baliogabe geratu da, LGTB taldeen boikot estrategiak eragina izan duela eta. | Garaipen argia lortu du Viktor Orban EBren aurkako lehen ministroak. Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea «kontrario» gisa definitu du. «Hau ez da gure gerra, ez dugu sartu behar», esan zuen kanpainan. Lege transfoboaren inguruko erreferenduma baliogabe geratu da, LGTB taldeen boikot estrategiak eragina izan duela eta. | Viktor Orban Hungariako lehen ministroaren Fidesz alderdiak botoen %53,1 irabazi ditu atzo herrialdean eginiko hauteskunde nagusietan. Oposizioak %35 baino ez du eskuratu.
Europako Batasuneko kidea da Hungaria, eta Orbanen garaipenaren albisteak buruko min bikoitzarekin esnatuko zen Brusela. Izan ere, EBrekin etsaituta dago Orban. Bruselak leporatzen dio zuzenbide estatua urratzen duela, adierazpen askatasuna mugatu duelako, sistema judizialean esku hartu duelako, eta gutxiengoen eskubideak murrizteko legeak onartu dituelako.
Horrez gain, EBko herrialdeen artean, bestelako ahotsa hartu du Ukrainako gerraren aferan. «Hau ez da gure gerra, ez dugu sartu behar», esan zuen kanpainan, eta hau gaineratu zuen: «Hungariarrek ez dute gerraren prezioa ordainduko». Errusiaren aurkako zigorrak sinatu egin ditu Orbanek, baina Ukrainari armak bidaltzearen aurka agertu da hainbatetan. Bart ere, garaipenaren berri jaso ostean, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea «kontrario» gisa definitu du.
Hungaria da Kremlinek EBn daukan aliatu nagusia. Hungariak kontsumitzen duen gasaren %80 eta petrolioaren %64 Errusiatik inportatzen du. Putinek eta Orbanek otsailaren 1ean sinatu zuten gasaren bueltako azken akordioa, Moskun. «Errusiako gasa badugu, ez da murrizketarik egongo gastuan; Errusiako gasik ez badugu, orduan murrizketak izango dira», ohartarazi zuen Orbanek orduan.
«Sekulako garaipena da hau», esan du Orbanek bart, Budapesten. «Ilargitik ikus dezakete, baina baita Bruselatik ere».
Laugarren garaipena
2010. urtetik dago agintean Orbanen alderdia. 135 aulki irabazi ditu Hungariako Parlamentuan, beraz, bi hereneko gehiengoa dauka. Parte-hartzea handia izan da, gainera: %68.69.
Oposizioak kolpe handia hartu du. Lehen ministrorako haren hautagai Peter Marki-Zayk ez du irabazi ezta bere barrutian ere, Hodmezovasarhelyn, nahiz eta hiriko alkate den 2018. urtetik. Orban ala Europa lelopean egin du kanpaina. Beste bost alderdirekin koalizioan agertu zen Marki-Zay: DK Koalizio Demokratikoa (liberala); Jobbik (kontserbadorea); LMP Hungariako Alderdi Berdea (ekologista); Momentum Mugimendua (liberala); MSZP Hungariako Alderdi Sozialista (sozialdemokrata); eta PM Hungariarentzako Elkarrizketa (ekologista). Alderdiotako buruek bakarrik utzi dute bart Marki-Zay porrotean.
Oposizioak salatu izan duenez, Orbanek eta haren atzetik dagoen oligopolioak herrialde hedabide gehienen kontrola dauka.
Marki-Zay armak Ukrainara bidaltzearen alde dago, eta, NATOk eskatuz gero, tropak ere bai.
Orbanek gertuko harremana du eskuin muturreko liderrekin: Matteo Salvini Legakoarekin (Italia), eta Jair Bolsonaro Brasilgo presidentearekin eta Santiago Abascal Voxeko buruarekin (Espainia), besteak beste; baita Vladimir Putin Errusiako presidentearekin ere.
Erreferendum homofoboa, balio gabe
Parlamentuan irabazi arren, Orbanen alderdiak huts egin du atzorako zeukan beste helburuan. Bozekin batera, erreferenduma egin zuten Fideszek ezarritako lege homofoboaren inguruan. Baina LGTB kolektiboek dei egin zieten herritarrei baliogabeko botoa emateko. Eta funtzionatu du: bakarrik %44 izan dira balioko botoak; beraz, erreferendumak ez du baliorik izango, horretarako gutxienez %50 behar zituelako.
Adin txikikoei homosexualitatearen eta sexu aldaketaren inguruan hitz egitea ere debekatzen du legeak.
Emaitzek erakutsi dute LGTB taldeek taktika egokia erabili dutela, balioko botoen %90 jaso dituelako Gobernuaren debeku proposamenak. Boto paperen %20 baliogabeko deklaratu zituzten, baiezkoa eta ezezkoa markaturik zeudelako, LGTB erakundeek eskatu zuten bezala, edo bestelako protesta mezuak zituztelako.
Orbanen eta Bruselaren arteko arrakalaren osagai nagusietako bat da legea, Europako Batasunak zigor dosier bat ireki baitio Hungariari, araua homofoboa, diskriminatzailea eta batasunaren balioen aurkakoa dela iritzita.
Fidesz alderdiak botoen %53 jaso baditu Legebiltzarrerako bozetan, erreferendumean bederatzi puntu beherago geratu da. Ondoriozta daiteke, beraz, Orbanen boto emaile asko ere ez datorrela bat lege homofoboarekin.
«Propaganda baztertzailearen erreferenduma baliogabe geratu da», esan du Hatter LGTB erakundeak. «Eskertzen ditugu baliorik gabeko boto guztiak».
Edonola ere, Orbanek zilegitasun kutsua baino ez zion eman nahi legeari erreferendumaren bitartez. Izan ere, legeak indarrean jarraituko du, galdeketak huts egin arren.
LGTB mugimenduek salatu izan dute Orbanen legeak «homosexualitatea eta pedofilia berdintzen» dituela. Hatter erakundeak salatu izan du, besteak beste, gazte homosexualek eta transexualek jasaten duten jazarpenaren aurkako laguntza oro desagerrarazi duela. Izan ere, legeak debekatu egin zuen adingabeek sarbidea duten espazioetan «homosexualitatearen eta sexu aldaketaren» inguruko edukiak argitaratzea. Era berean, estatuak onartutako erakundeek soilik tratatu ahal dute sexua hezkuntzan, eta ezin da gai horien inguruko «propaganda» egin, ezta hedabideetan homosexualitatea edota transexualitatea tratatzen duten iragarkirik argitaratu ere, 22:00ak baino lehen. Hatterrek esan du lege eztabaidagarriak ezartzeko asmoa badago erreferenduma aurretik egin behar dela, eta ez onartu ostean.
Gobernu ultrakontserbadoreak 2011n onartutako konstituzioan, «ezkontza» gizon baten eta emakume baten artekoa bakarrik izan zitekeela zehaztu zen, eta, urte batzuk geroago, haurrak adoptatzeko eskubidea galarazi zieten homosexualei. Orduan, hau adierazi zuen Orbanek: «Hungaria herrialde tolerantea eta eraman handikoa da homosexualitatearekin, gure haurrak bakean uzten badituzte, betiere». Geroago, transexualei izena aldatzea galarazten dien lege bat onartu zuten.
Hauek ziren erreferendumean herritarrei eginiko galderetako bi: Bat zatoz hezkuntza publikoko ikastetxeetan sexu orientazioaren inguruko hitzaldiak ematearekin gurasoen baimenik gabe? Bat zatoz adin txikikoetan sexu aldaketaren inguruko terapiak bultzatzearekin?
Gobernuak eskatu zien herritarrei ezetz bozkatzeko galdera guztiei.
Europar Kontseiluak gaitzetsi egin zituen galderak, «anbiguoak eta engainagarriak» zirelakoan. Europako Batzordeak esan zuen legea «diskrminatzailea» eta «lotsagarria» dela. |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211745/hasieratik-izango-da-lehia-handikoa.htm | Kirola | Hasieratik izango da lehia handikoa | Gaur abiatuko da Euskal Herriko Itzulia, Hondarribian, erlojupeko motz eta tekniko batekin. Ez da alde handirik espero, eta hasi orduko lider jartzen saiatuko dira Roglic eta Evenepoel. | Hasieratik izango da lehia handikoa. Gaur abiatuko da Euskal Herriko Itzulia, Hondarribian, erlojupeko motz eta tekniko batekin. Ez da alde handirik espero, eta hasi orduko lider jartzen saiatuko dira Roglic eta Evenepoel. | Itzuliaren azken bi aldietan bezala, erlojupeko saio batek piztuko du lehia. 7,5 kilometroko lana osatuko dute txirrindulariek Hondarribiko kaleetan. Erlojupeko ikusgarria izango da, toki ederrean jokatuko delako, eta esfortzu bortitzak egiteko gaitasuna eta abilezia teknikoa uztartu beharko direlako. Bi ezaugarri horiek bere ditu Primoz Roglicek (Jumbo Visma), Itzuliaren azken garailea eta aurtengo lasterketa irabazteko faborito nagusia denak. Ez litzateke harritzekoa izango esloveniarrak jantziko balu liderraren lehen maillota, baina hori galarazten saiatuko da Remco Evenepoel (Quick Step). Hura ere oso iaioa da erlojuaren aurka, baina teknikoki gabeziak ditu.
Ikusi gehiago: Zirraragarri dator berriro
Hondartzan egongo da irteera, eta, ia bi kilometroko ordekaren ondoren, San Telmora igoko dira. Bertara azkarren iristen denak jantziko du mendiko maillota. 500 metrotan %9ko pendiza izango dute. Bosgarren kilometroan egingo dute hurrengo estutua, 400 metroko koska batean, Alde Zaharreko harbidera iritsi aurretik. %10eko malda izango dute han. Ikustekoak izango dira ziklistek zaleekin batera utziko dituzten irudiak.
Lehen sailkatuak oso segundo gutxiren barruan egongo dira, eta aurrean sartzeko ahalegina egingo dute Ion Izagirrek (Cofidis) eta Pello Bilbaok (Bahrain). Litekeena da Julian Alaphilippe (Quick Step), Jonas Vingegaard (Jumbo Visma) Dani Martinez (Ineos) eta Pierre Latour (Total Energies) ere txukun moldatzea. Sailkapen nagusiko txirrindulariak dira horiek guztiak. Badira borroka horretan sartuko ez diren erlojupeko espezialista batzuk ere, hala nola Patrick Bevin (Israel), Mattia Cattaneo (Movistar) eta Nelson Oliveira (Movistar). Haiek aukera baliatu ezean, faboritoetako bat izango da Itzuliko lehen liderra. Ez da alde handirik espero hautagai nagusien artean, baina 20 segundotik gora galtzen duenak lanak izango ditu gero denbora berreskuratzen.
Ibilbide bizi eta bihurria
Datozen sei egunetan 888,2 kilometro egingo ditu tropelak. Guztira 25 mendate igoko dituzte, lehen mailako hiru âÂÂÂÂÂÂAzurki, Krabelin eta Usartza, denak ere azken etapanâÂÂÂÂÂÂ, bigarren mailako zortzi eta hirugarren mailako hamalau. Etapen batez besteko luzera 175 kilometrokoa izango da.
Biharkoa izango da saiorik luzeena, Leitza eta Viana artekoa, 207,9 kilometrorekin. Hortzak zorrotz izango dituzte errematatzaileek eta iheslariek. Onenak indarrak gordetzen saiatuko dira, baina erne ibili beharko dute Lodosatik aurrera, balitekeelako haizeak gogor jotzea.
Ikusi gehiago: Markel Irizar «Estrategia da Roglici irabazteko modu bakarra»
Hurrengo egunetan ere, helmugaraino iristeko aukerak edukiko dituzte abenturazaleek. Ibilbidea hautsia izango da; beraz, tropelaren kontrolak ezingo du hertsia izan. Horrek, halaber, piztu egingo du onenen arteko lehia. Belarriak tente eduki beharko dituzte asteazkenean Laudio eta Amurrio artean jokatuko den etapan, baita Gasteizetik Zamudiora bidean ere. Zerra itxurako saioak izango dira, eta moztuta gelditzen denak komeriak izango ditu. Oso garrantzitsua izango da lasterketa interpretatzen jakitea eta une erabakigarrietan ondo kokatzea.
Ostiralean, berriz, Zamudiotik abiatuko dira, eta Mallabian egongo da helmuga, 800 metroko horma batean. Aurrez bost mendate eta aldapa ugari igoko dituzte. Liderrak ezingo dira ezkutatu. Aurpegia, batez ere, azken egunean eman beharko dute. Etaparik motzena izango da, 135,7 kilometrokoa, baina baita gogorrena ere, 4.000 metroko desnibela pilatuko baitute. Bi aldiz igoko dira Arratera; lehenik, Eibarreko Azitain auzotik, eta bukaeran, ohiko errepidetik. Azurki (1), Endoia (2), Gorla (2), Urkaregi (3) eta Elkorrieta (3) ere gainditu beharko dituzte.
Lana pilatuko zaio Roglici
Roglicek hirugarrenez irabazi nahi du Itzulia. 2018an gailendu zen lehen aldiz, eta, iaz Arratera bidean erakustaldi gogoangarria egin ondoren, bi garaipen jarraian lortzeko erronka izango du datozen egunotan. Orain arte, soilik bost txirrindularik lortu dute halakorik: Maurice Dewaelek, 1927an eta 1928an; Jose Antonio Gonzalez Linaresek, 1977an eta 1978an; Sean Kellyk, 1986an eta 1987an; Tony Romingerrek, 1992an eta 1993an —1994ko aldia ere irabazi zuen—; eta Alberto Contadorrek, 2008an eta 2009an. Ondo inguratuta egongo da esloveniarra, Vingegaard iazko bigarren sailkatua izango baitu taldekideen artean. Danimarkarrak funtzio estrategiko oso garrantzitsua izan dezake Roglicentzat. Tropelean lan egiteko, Sepp Kuss eta Robert Gesink izango ditu, besteak beste.
Taldearen sostengua edukitzea funtsezkoa izango da iazko irabazlearentzat, aurkari asko eta oso onak izango baititu. Tadej Pogacar ez da lehiatuko, eta, esloveniarren arteko talkarik ezean, aukera gehiago izan ditzakete mailaz koska bat beherago dauden txirrindulariek. Ia ezinezkoa da bi piztiei aldi berean irabaztea, baina bakarrari, taktikoki kartak ondo jokatu ezkero, min egin dakioke. Helburu hori izango dute Quick Step taldeko bi liderrek, Evenepoelek eta Alaphilippek. Indar hutsez, flandriarra da Roglicekin parez pare lehia daitekeen bakarra. Ikusteko dago jaitsieretan nola moldatzen den.
Ineosek ere izen handiko bi taldeburu izango ditu: Dani Martinez eta Adam Yates. Geraint Thomas ere lehiatzekoa da, baina ez dago sasoiko. Borak, berriz, Sergio Higuita eta Aleksandr Vlasov izango ditu taldeburu, eta badaezpada, Emanuel Buchmann ere ekarri du. Movistarren aldetik, azken Itzulia izan zitekeen Alejandro Valverderentzat, aurten erretiratuko baita, baina ez du parte hartuko. Enric Masen esku egongo da aginte makila. Faboritoen zerrenda Bilbaok, Izagirrek, David Gauduk (Groupama), Michael Woodsek (Israel), Gino Maederrek (Bahrain) eta Pierre Latourrek (Total Energies) osatuko lukete. Guztira hamazazpi euskal herritar izango dira lehian.
Erakusleihoa baliatzera
Euskal Herriko hiru talde ariko dira gonbidatu moduan: Euskaltel-Euskadi, Kern Pharma eta Caja Rural. Garaipenak oso garesti egongo direla jakinik, gutxienez egunero ihesaldietan sartu eta elastikoa distiraz erakusten saiatuko dira. Euskaltelentzat bigarren Itzulia izango da aro berria hasi zuenetik. Etxeko lasterketan hamasei garaipen lortu zituen 1994 eta 2012 artean, baina haiek beste garai batzuk izan ziren. Kern Pharmak ere bigarren Itzulia izango du, iaz debuta egin ondoren. Motibazioz iritsiko dira Juanjo Orozenak, Espainiako Vueltan aritzeko gonbidapena jaso baitute. Kanpoan gelditu da, ordea, Caja Rural, eta bere burua aldarrikatu nahiko du Itzulian. |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211746/maulera-ailegatu-da-korrika.htm | Gizartea | Maulera ailegatu da Korrika | Arratsaldean Donibane Garazitik igaro da lekukoa, eta han AEK izan da protagonista. Donibane Garaziko adierazpena aurkezteko baliatu dute aukera, eta euren kilometroan egin dute euskara doan ikasi ahal izatearen aldeko aldarria. | Maulera ailegatu da Korrika. Arratsaldean Donibane Garazitik igaro da lekukoa, eta han AEK izan da protagonista. Donibane Garaziko adierazpena aurkezteko baliatu dute aukera, eta euren kilometroan egin dute euskara doan ikasi ahal izatearen aldeko aldarria. | * Gaur Pirinioetako tartea du Korrikak. Nafarroa Beherean sartuko da, eta Zuberoara egingo du gero.
* Donibane Garazira heldu da 17:00etan, eta Maulera 21:30ean helduko da.
* Euskara dohainik ikasi ahal izatea eskatu dute Donibane Garaziko adierazpenean.
* Atzo jendetza mugitu zuen Korrikak Erriberan. |
2022-4-3 | https://www.berria.eus/albisteak/211747/erriberan-euskara-kalera-ateratzea-izan-da-helburua.htm | Gizartea | «Erriberan euskara kalera ateratzea izan da helburua» | «Erriberan euskara kalera ateratzea izan da helburua». | Union Tuterako ordezkari Jusuerekin eta Erriberako beste euskaltzale batzuekin mintzatu gara. | |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211748/langabezia-igo-egin-da-martxoan-hegoaldean.htm | Ekonomia | Langabezia igo egin da martxoan Hegoaldean | Hirugarren hilabetez jarraian langabeen kopurua igo egin da Hego Euskal Herrian, 1.975 langabe gehiagorekin. Joan den hilean egindako hamar kontratu berrietatik bi mugagabeak izan dira. | Langabezia igo egin da martxoan Hegoaldean. Hirugarren hilabetez jarraian langabeen kopurua igo egin da Hego Euskal Herrian, 1.975 langabe gehiagorekin. Joan den hilean egindako hamar kontratu berrietatik bi mugagabeak izan dira. | Martxoa eskasa izan da Hego Euskal Herrian langabezia datuei begira. Enplegu bulego publikoetan erregistratutako langabeen kopurua handitu egin da, urtarrilean eta otsailean gertatu zen moduan: martxoak 1.975 langabe gehiago ekarri ditu Hegoaldera, eta guztirako kopurua 151.483 langabekoa izan da. Edonola ere, iazko hilabete berean baino 21.025 langabe gutxiago dira.
Kontratuetan gertatu da, ziurrenez, albiste deigarriena. Joan den hilabetean 100.844 lan kontratu lotu dira Hego Euskal Herrian, eta %20,22 izan dira mugagabeak. Otsailean jada hasia zen igartzen kontratu mugagabeak bultzatzen dituen lan erreformaren eragina, baina argi dago martxoko kontratazioetan arau berriek aldaketa ekarri dutela: azken urteetan mugagabeko kontratu berriek nekez gainditzen zuten %8ko zatia kontratazio berrietan. Baina orain, martxoan, sinatutako hamar lan kontratuetatik bi mugagabeak izan dira Hego Euskal Herrian.
Martxoan beherantz egin zuen ABEE aldi baterako erregulazioan zeuden langileen kopuruak. Espainiako Gizarte Segurantzako Ministerioaren arabera, 4.731 langile zeuden egoera horretan Hego Euskal Herrian. Hilabete lehenago 5.802 ziren, eta urtebete lehenago, berriz, 34.996. Urrun geratzen dira, beraz, 2020ko apirileko kopuruak, bost langiletik bat baitzegoen egoera horretan, 230.000 lagun.
ABEE berriak
Martxoa amaitzearekin batera agortu dira pandemia dela-eta Espainiako Gobernuak indarrean jarritako ABEEi buruzko legedi berezia. Berez, otsailaren 28an ziren agertzekoak, baina hilabeteko luzapena eman zuen Madrilek, enpresek denbora izan zezaten araudi batetik bestera egokitzeko. Aurrerantzean hiru ABEE mota izango dira.
Batetik, gazteleraz ETOP laburduraz ezagutzen direnak daude, hau da, arrazoi ekonomikoengatik, teknikoengatik, eta antolaketa eta produkzio arazoengatik eskatutakoak izango dira. Erregulazio horiek ez dute administrazioen onespenik izango, baina langileen ordezkariekin negoziatu beharko dituzte. Negoziazioek ez dute derrigorrez akordio batekin bukatu beharko. Aldi baterako espediente horien bidez, enpresek erregulazioan dituzten langileen Gizarte Segurantzako kotizazioen %20 aurreztuko dituzte, baina formakuntza eman beharko diete.
Bigarrenik, aldi baterako premiazko arrazoiengatik eskatutako ABEEak izango dira. Kasu horretan, enpresek administrazioen baimena eskatu beharko du, eta justifikatu beharko du zeintzuk diren premiazko arrazoi horiek. Bost eguneko epea izango dute administrazioek erantzuteko, baina, hala egiten ez badute, automatikoki onartua izango da. Langileen ordezkariei ere jakinarazi beharko zaie, baina ez da derrigorrez negoziatu behar. Gizarte Segurantzaren kotizazioen %90 aurreztuko dituzte enpresek —estatuak hartuko ditu bere gain—.
Aldi baterako erregulazio bat zein bestea eskatzen duen enpresak ezingo ditu langileak kaleratu sei hilabeteko epean. Erregulazioa indarrean dagoen bitartean, enpresek langileak egoera horretatik sartu edo atera ahal izango dituzte, beren beharren arabera. Erregulazioetan kontratuak eten ahal izango dira, baina lanaldia %10 eta %70 artean murrizten dutenak hobesten ditu legeak. Erregulazio bat onartua duen enpresak ezingo ditu aparteko orduak eskaini, ezingo ditu lanak azpikontratatu, eta ezingo du beste kontraturik egin.
Hirugarren ABEE mota bat ere izango da, Mecanismo Red deitutakoa. Sektore oso batek arazoak dituenean erabiliko da, eta Espainiako Gobernuak erabakiko du zer sektorek duen horretarako eskubidea. Iragarria du bidaia agentziei dagokien Mecanismo Red bat indarrean jarri duela, uste baitu arlo horrek ez diola artean buelta eman pandemiak sortutako beheraldiari, eta egiturazko arazoak dituela —herritar askok Internet bidez egiten dituztelako erreserbak, zuzenean ala webgune berezien bidez—. Hasieran, urtebeterako indarrean jarriko da tresna hori, sektoreak denbora izan dezan berregituratzeko, baina sei hilabeteko bi luzapen eduki ahal izango ditu. |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211749/andere-arriolabengoa-nagusitu-da-arabako-txapelketako-hirugarren-final-zortzirenean.htm | Kultura | Andere Arriolabengoa nagusitu da Arabako txapelketako hirugarren final-zortzirenean | 192,5 puntu eskuratu ditu aramaioarrak, eta Xabi Igoak egin du bigarren. Bost final-zortzirenetako puntuazioaren hurrenkeran osatuko dira final-laurdenak. | Andere Arriolabengoa nagusitu da Arabako txapelketako hirugarren final-zortzirenean. 192,5 puntu eskuratu ditu aramaioarrak, eta Xabi Igoak egin du bigarren. Bost final-zortzirenetako puntuazioaren hurrenkeran osatuko dira final-laurdenak. | Andere Arriolabengoa aramaioarrak irabazi zuen atzo Trebiñun Arabako Bertsolari Txapelketako hirugarren final-zortzirena, 192,5 puntu lortuta. Haren atzetik sailkatu ziren, hurrenez hurren, Xabi Igoa (191), Asier Rubio (176), Irati Anda (175,5), Danel Herrarte (174) eta Oier Arbina (172,5). Gai-jartzaile lanetan Lierni Altuna aritu zen.
Joan den ostiralean abiatu zen Arabako XV. Bertsolari Txapelketa, eta asteburuan jokatu dituzte lehenengo faseko hiru saio. Amurrioko lehen saioan Iñaki Viñaspre nagusitu zen, 202 puntu lortuta. Eta honako hauek geratu ziren haren atzetik: Unai Anda (191), Paula Amilburu (190,5), Xabier Antia (168,5), Eukene de los Aires (162,5) eta Aitor Najera (151,5).
Herenegun, berriz, Manex Agirrek irabazi zuen Biasteriko final-zortzirena, 185 punturekin. Haren ondotik, honela geratu zen sailkapena: Asier Otamendi (180,5), Manu Bendala (178,5), Aitor Ugarte (167), Ander Aranburu (161,5) eta Unai Gomez (159,5).
Legutioko (apirilak 8) eta Langraizko (apirilak 9) saioek emango diote amaiera lehen faseari. Parte hartuko duten 30 bertsolariek behin bakarrik kantatuko dute fase horretan, eta saioaren irabazlea zuzenean sartuko da hurrengo fasera. Gainerako bertsolariak, berriz, lortutako puntuen arabera sailkatuko dira. |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211750/uvescok-936-milioi-euroko-fakturazioa-lortu-du-2021ean-eta-263-lanpostu-sortu-ditu.htm | Ekonomia | Uvescok 936 milioi euroko fakturazioa lortu du 2021ean, eta 263 lanpostu sortu ditu | Irungo banaketa taldeari zertxobait apaldu zaizkio salmentak 2020 historikoaren aldean (954 milioi), baina hazten jarraitu du, eta dagoeneko 5.927 langilek dihardute haren supermerkatuetan, azken urtean beste 263 kontratu egin ondoren. | Uvescok 936 milioi euroko fakturazioa lortu du 2021ean, eta 263 lanpostu sortu ditu. Irungo banaketa taldeari zertxobait apaldu zaizkio salmentak 2020 historikoaren aldean (954 milioi), baina hazten jarraitu du, eta dagoeneko 5.927 langilek dihardute haren supermerkatuetan, azken urtean beste 263 kontratu egin ondoren. | Pandemiaren gordinaren urtean ia supermerkatu talde guztiek izan zuten gorakada handia, itxialdiak kontsumo moldeak aldatu zituelako. Irungo (Gipuzkoa) Uvesco taldeak, ordea, 2020. urtean irabazitako merkatu kuotari eustea lortu du 2021ean. Fakturazioa zertxobait apaldu da BM eta Super Amara supermerkatuetan, 954 mlioi eurotik 936 milioira jaitsi baita, baina kopuru hori nabarmentzekoa dela uste du Uvescok, 2020ko %23ko igoeraren zatirik handienari eutsi diolako.
Ez alferrik, beste hemeretzi saltoki zabaldu ditu azken urtean, eta 236 langile gehiago hartu ditu lantalderako. Dagoeneko, 5.927 beharginek dihardute Uvescoren supermerkatuetan, gehienak Euskal Herriko sarean. Aurreikuspenak gainditu dituela azaldu du enpresak, «ziurgabetasunak markatutako urte konplexuan». Aurtengo ekitaldian, berriz, bederatzi irekiera gehiago aurreikusi ditu hedapen-planari jarraiki.
«Aldian aldiko baldintzetara egokitzen ikasi dugu azken bi urteotan, zerbait ikastekotan eraginkortasunez erantzuten eta, batez ere, zorroztasunez eta arduraz jokatzen gure negozio ideiarekin, produktuen kalitatearekin eta bezeroarentzako zerbitzuarekin, baita pertsonen segurtasun eta ongizatearekin ere», esan du Jose Ramon Fernández de Barrena Uvesco taldeko zuzendari nagusiak.
PAI Partners funtsaren etorrera
Iazko hondarrean ezagutarazi zuten Uvesco atzerriko funts baten esku geratu dela. Arrakastak funts handiak erakarri ohi ditu, eta, Irungo enpresari dagokionez, Frantziako PAI Partners inbertsio funtsa izan da haren eroslea. Uvesco taldearen kapitalaren gehiengoa eskuratu du, eta, beraz, BM eta Super Amara supermerkatu katearen akzio gehienak harenak dira. Hala, banaketa enpresaren erabakigunea Irundik (Gipuzkoa) Parisera lekualdatu da.
Iaz zabaldutako hemeretzi saltokiei dagokienez, obra berrikoak izan dira zazpi, bost Madrilen, eta bana Logroñon eta Castro Urdialesen. Era berean, Condis kateari beste hamabi denda erosi dizkio Madrilen. Horrez gain, hamabost supermerkatu eraberritu ditu Hego Euskal Herrian, BM ereduari eutsi ahal izateko. Eta beste zazpi frankizia jarri ditu martxan. 65 milioi euroko inbertsioa eskatu dute operazio horiek guztiek.
Uvescock dio tokiko hornitzaileen aldeko konpromisoa «sendotu» egin duela, eta ohiko hornitzaileekin «lankidetzan» aritu dela, «horien produktuak erakusmahaietan ikusgai jarriz eta erreferentzia berriak gehituz». 2021ean, 240 milioi euroko inbertsioa egin du erosketa arloan, tokiko 400dik gora hornitzailerekin; atal hortetan inbertsio mailari eutsi dio 2020arekin alderatuta.
2022rako planak
Eta aurrera begira, zer? Bada, Frantziako PAI Partners funtsaren eskua nabarituko den ala ez argitu beharko du Uvescok datozen hilabeteetan. «Asmo handiko proiektuarekin jarraitu eta datozen urteotarako hazkunde eta hedapen planak indartzeko aukera erraztuko du», Irungo banaketa enpresaren ustez, funts handiaren etorrerak. «Aurtengo hazkunde planak hiru ardatz ditu: denda gehiago jartzeko inbertsioa, konfiantza emango duten instalazio eta espazio hobeak egitea; tokiko produktuaren aldeko apustua handitzea; eta berrikuntza eta digitalizazioaren aldeko konpromisoa izatea, maila logistikoan zein erosketa esperientzia hobea izateko asmoz, bezeroei balioa erantsiz ingurune fisikoan nahiz digitalean». Gauzak horrela mila miloi euroko fakturazioa espeo du taldean 2022rako.ç
Kopuru zehatzetan sartuta, 35 milioi euroko inbertsioa egitea aurreikusi du, bederatzi supermerkatu irekitzeko eta beste erreforma jarduera batzuk egiteko. Supermerkatu berriak Gasteizen, Sopelan (Bizkaia), Irunen (Gipuzkoa), Torrelavegan (Espainia), Zizur Nagusian (Nafarroa) eta Madrilgo lau lekutan kokatuko dira. Horrekin batera, Bizkaiko bi supermerkatu handitu eta osorik hobetzeko lanak egingo ditu Uvescok, joan den urtarrilean suak hartu zuen Colindresko BM supermerkatua goitik behera eraberritzeaz gain. Halaber, BM Shop frankiziaren garapenaren barruan, hamar proiektu berri abian jartzea aurreikusi du, «ekintzaile berrien eremuan».
Uvescok esplikatu du nabarmentzekoa dela online dendaren garapena; «izan ere, pandemia garaian, berealdiko bultzada izan eta erosteko aukera berria bihurtu da pertsona askorentzat. Kanal horren emaitzak halako hiru dira pandemia baino lehenago zirenen aldean». |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211751/egun-bat-gehiago-izango-du-donostiako-57-jazzaldiak.htm | Kultura | Egun bat gehiago izango du Donostiako 57. Jazzaldiak | Uztailaren 20tik 25era egingo dute jaialdia. Mulatu Astatkeren kontzertua gehitu diote egitarauari, eta Simple Mindsen kontzertua uztailaren 20ra aurreratu dute. | Egun bat gehiago izango du Donostiako 57. Jazzaldiak. Uztailaren 20tik 25era egingo dute jaialdia. Mulatu Astatkeren kontzertua gehitu diote egitarauari, eta Simple Mindsen kontzertua uztailaren 20ra aurreratu dute. | Egun bat gehiago hartuko du Donostiako 57. Jazzaldiak, jaialdiak ohar baten bidez jakinarazi duenez. Hala, uztailaren 20tik 25era bitarte egingo dute festibala. Simple Minds taldearen emanaldia uztailaren 21erako zuten iragarria, baina egun bat aurreratu, eta 20an izango da, 21:30ean, Zurriolako hondartzako agertokian. Kontzertu horrek emango dio hasiera aurtengo programazioari.
Izen berri bat batu zaio, gainera, egitarauari: Mulatu Astatke bibrafonista eta perkusionista etiopiarrak lehen aldiz joko du Donostiako Jazzaldian. Zurriolako hondartzako agertokian arituko da Ethio-Jazzaren aitatzat jotakoa ere, uztailaren 21ean, 20:45ean.
Horiez gain, beste hainbat kontzertu iragarri ditu dagoeneko festibalak. Horien artean dira Curtis Harding soul kantariarena, Monophonics soul, funk eta rock psikodelikoko taldearena, Christone Kingfish Ingram blues gitarristarena, This is The Kit Kate Stablesek indie-folk kantariaren proiektuarena eta Vintage Trouble soul eta rock-and-roll laukotearena, baita Pillow Queens laukotearena eta Leon Benavente taldearena ere. |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211752/espetxeetako-salbuespena-amaitzeko-eskatu-du-etxerat-elkarteak.htm | Politika | Espetxeetako salbuespena amaitzeko eskatu du Etxerat elkarteak | Euskal presoek onurak dituztela diotenei «gezurretan» aritzea leporatu die | Espetxeetako salbuespena amaitzeko eskatu du Etxerat elkarteak. Euskal presoek onurak dituztela diotenei «gezurretan» aritzea leporatu die | Etxerat euskal presoen senide eta lagunen elkarteko kideak «aspertuta» eta «gogaituta» daude, ikusita euskal presoei oraindik ere «salbuespeneko neurriak» ezartzen dizkietela eta lege arrunta ez dietela aplikatzen: «Aspertuta gaude gure senideekin beti salbuespenaz jokatzen dutelako eta ez zaielako legea aplikatzen. Gogaituta gaude legeak jasotzen ez dituen gauzak eskatzen zaizkielako, eta nazkatuta gaude espetxe salbuespenari eusteko jartzen dituzten aitzakia politiko, mediatiko eta judizialekin».
Presoen senideek argi utzi nahi izan dute ez direla «onurez» ari, «espetxeetako legeak eta araudiak jasotzen dituzten eskubideez» baizik: «Euskal preso politikoek onurak lortu dituztela diotenak gezurretan ari dira. Gezurra esaten dute salbuespen neurririk inoiz ez zaiela aplikatu eta orain ez zaiela aplikatzen ziurtatzen dutenek», azaldu dute.
Esan dutenez, gainerako presoen kasuan ibilbide arrunta izango litzatekeena etxetik gertu egon ahal izateko, irteera baimenak lortzeko, hirugarren graduan sailkatzeko eta, azkenik, baldintzapeko askatasuna eskuratzeko «etengabeko oztopo lasterketa» bilakatzen da euskal presoen kasuan, eta zenbait datu eman dute esaten dutena frogatzeko. Adibidez, espetxeetako tokian tokiko tratamendu batzordeek 34 presori dagozkien 71 irteera baimen onartu dituzte, gero Espainiako Auzitegi Nazionalaren Espetxe Zaintzako epaileak eta 1. sekzioak ukatu dituztenak. Etxerat-ek azaldu duenez, 168 presok kalera ateratzeko baimena izan beharko lukete lege arrunta aplikatuz gero, baina horietatik 22 baino ez daude egoera horretan.
Irteera baimena ukatzea nahikoa ez, eta zenbait kasutan, 3. graduan zeuden presoak 2. gradura bueltatzeko agindu du Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzako epaileak. Horrek ekarri du kalera ateratzeko moduan zeuden hiru presok espetxera itzuli behar izan dutela. Normalean, zigorraren erdia bete duten presoak 3. graduan sailkatzen dituzte, eta horrek espetxealdiaren zati bat kalean egiteko aukera ematen die. Euskal presoen kasuan, 132k egon beharko lukete egoera horretan, baina horietatik hamalau baino ez daude hirugarren graduan.
Azkenik, Etxerat-ek emandako datuen arabera, 51 presok baldintzapean aske egon beharko lukete, zigorraren hiru laurden bete dituztelako, baina aurten seik baino ez dute hori lortu.
«Ezin dugu denbora gehiago itxaron, lege arrunta aplikatzeko oztopoak eta trabak egunero saihestuz», esan dute euskal presoen senitartekoek; «ezin dugu sufrimenduaren luzapenaren biktima izaten jarraitu, eta ezin da euskal gizartea elkarbizitza eraikitzeko etengabeko atzerapenera kondenatu». Horregatik, salbuespen neurriak alboratzeko eta behingoz lege arrunta aplikatzeko espatu dute berriro.
Joseba Borderen kasua
Joseba Borde presoaren senide Boni Badillok haren kasua azaldu du, Etxerat elkarteak salatzen duen egoeraren adierazgarri. Borde Ugaokoa da (Bizkaia), 63 urte ditu, aurten hogei urte beteko ditu preso atxiki zutenetik, eta egun Basauriko espetxean dago (Bizkaian), hogei urte hauetan Euskal Herritik kanpoko hainbat kartzelatan egon ostean. Koloneko minbizia izan du, eta gaixotasun larri edo sendaezinak dituzten presoen zerrendan dago.
Badillok azaldu duenez, Bordek zigorraren hiru laurdenak bete zituen 2019an, eta 2024an beteko du zigorra osorik. Hortaz, irteera baimena izateko baldintza guztiak betetzen ditu, eta espetxeko tratamendu batzordeak lau aldiz onartu ditu baimen horiek, baina Espetxe Zaintzako epaileak ukatu egin dizkio.
Borderekin izandako jokabidea salatu du haren senideak: «Josebari kalean egoteko duen eskubidea urratzen ari zaizkio eta, bere familia, bere gertukoak, Josebaren urrunaldiarekin zigortzen gaituzte. Bere eskubidea da kalean eta gurekin egotea baina ez dago eskubiderik». |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211753/cabezudoren-aurkako-epaiketa-eten-egingo-dute-aste-batez-defentsak-eskatuta.htm | Gizartea | Cabezudoren aurkako epaiketa eten egingo dute aste batez, defentsak eskatuta | Fiskalak delitu gehiago leporatu dizkio Cabezudori, eta orain arte epaimahaiak ikusi gabeko froga grafikoak aurkeztu dituzte. Defentsak argudiatu du defentsarako eskubidea urratu dela. | Cabezudoren aurkako epaiketa eten egingo dute aste batez, defentsak eskatuta. Fiskalak delitu gehiago leporatu dizkio Cabezudori, eta orain arte epaimahaiak ikusi gabeko froga grafikoak aurkeztu dituzte. Defentsak argudiatu du defentsarako eskubidea urratu dela. | Datorren astelehenera arte atzeratuko da Kote Cabezudoren aurkako epaiketa. Hala eskatu du defentsak, eta epaileak eskaera onartu du. Joan den astean fiskalak zigor eskaria handitu zuen, eta akusazioak ere hala egin du, orain arte ikusi gabeko froga grafiko batzuk erreproduzitu direlako epaiketan. Hori dela eta, Cabezudoren defentsako abokatuak iritzi dio defentsarako eskubidea urratu dela, eta epaiketa bertan behera utzi eta instrukzio fasera bueltatzea galdegin du, edo, bestela, hamar egun atzeratzeko. Epaileak ezetz esan dio lehenengo eskariari, baina bigarren proposamena onartu du; hala ere, astebete atzeratuko da epaiketa.
Fiskala gaur zen bere ondorioak ematekoa, baina joan den ostegunean jada aurreratu zituen bere azken erabakiak: ordura arte 121 urte eskatzen zituen Kote Cabezudorentzat, hainbat modelok sexu abusuengatik ezarritako salaketak direla medio. Intimitatearen aurkako delituak, iruzurrak eta sexu erasoak egozten dizkiote, besteak beste. Ostegunean, ordea, ia bikoiztu egin zuen eskaria; ez zuen zehazki esan zenbat urte eskatuko dituen, baina adierazi zuen «250 urte ingurukoa» izango dela eskaera, «gutxi gorabehera».
Izan ere, orain arte instrukzioan egon diren arren, joan den astera arte epaiketan ez dituzte atera bideo batzuk. Cabezudok biktimei grabatutako bideoak ziren horiek, eta, ikus entzunezkoetan dauden metadatuen bidez, jakin ahal izan dute bakoitza zein egun jakinetan grabatu zen. Horregatik, fiskalak frogatutzat eman du erasoak egun ezberdinetan jazo zirela, eta zortzi delitu zenbatu ditu, orain arte egotzi dion delitu jarraitu bakar bat beharrean.
Fiskalak joan den ostegunean bere ondorioak aurreratu zituenez, epaileak iritzi dio defentsak ordutik izan duela astia prestatzeko. Horrez gain, akusazioak ere handitu egin du bere eskaera: 2.627 urte eskatzen ditu orain, hasieran baino 239 gehiago.
Hortaz, datorren astelehenean aurkeztuko ditu fiskalak bere ondorioak; akusazioak gauza bera egingo du asteartean, eta defentsak, asteazkenean. Azken egun horretan akusatuak azken hitzak esateko aukera ere izango du. Aurreikusitako egunak beteko ez balira, epaiketa asko atzeratuko litzateke; izan ere, epaileak azaldu du maiatzera atzeratuko litzatekeela, apirilaren 22an epaimahaiko kide bati egitekoak diren ebakuntza bat dela eta. Aurreikusita dago Cabezudo maiatzaren 4an ateratzea behin-behineko kartzelalditik. |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211754/pirinio-garaia-eta-araneko-herritarrek-2030eko-olinpiar-jokoen-hautagaitzari-buruz-erabakiko-dute-uztailaren-24an.htm | Kirola | Pirinio Garaia eta Araneko herritarrek 2030eko Olinpiar Jokoen hautagaitzari buruz erabakiko dute uztailaren 24an | Pere Aragones Generalitateko presidenteak kontsultari buruzko bi dekretu sinatu ditu. Dekretu horien arabera, bi kontsulta presentzial egingo dira uztailaren 24an. Ezingo da ez telematikoki ez posta bidez bozkatu. | Pirinio Garaia eta Araneko herritarrek 2030eko Olinpiar Jokoen hautagaitzari buruz erabakiko dute uztailaren 24an. Pere Aragones Generalitateko presidenteak kontsultari buruzko bi dekretu sinatu ditu. Dekretu horien arabera, bi kontsulta presentzial egingo dira uztailaren 24an. Ezingo da ez telematikoki ez posta bidez bozkatu. | Kataluniako Pirinio Garaia eta Aran eskualdeko herritarrek galdeketa baten bidez erabaki ahal izango dute 2030eko Neguko Olinpiar Jokoak antolatzeko hautagaitza aurkeztu edo ez. Hala iragarri dute gaur Laura Vilagra eta Victoria Alsina Kataluniako Generalitateko kontseilariek. Kataluniako 3/24 telebista publikoak aurreratu zuen galdeketa hori gauzatzeko aukera, eta udaberrian egingo zela esan zuen. Azkenean, baina, uztailaren 24an egingo da.
Pere Aragones Generalitateko presidenteak gaur sinatu ditu kontsultarako deialdia bultzatzeko bi dekretu. Sinatutako dekretu horien arabera, bi kontsulta presentzial egingo dira uztailaren 24an, eta ezingo da ez telematikoki ez posta bidez bozkatu. Halaber, azaldu du galdera «argi» bati erantzun beharko zaiola, eta erantzun posibleak bi soilik izango direla: bai edo ez.
Pirinio Garaiko herritarrei Kataluniako Gobernuak Joko Olinpiko eta Paralinpikoetarako hautagai zerrenda bat aurkeztu behar duen edo ez galdetuko zaie. Ripolles, Solsones y Bergueda udalerrietako herritarrei, berriz, ea eskualdeak Joko Olinpiko eta Paralinpikoen proiektuan parte hartu behar duen edo ez galdetuko zaie.
Aldekoek gehiago dirudite
Kataluniako Gobernuak eginiko inkesta baten arabera, katalanen %73,3k interesgarritzat jotzen dute 2030eko Neguko Olinpiar Jokoen antolaketan parte hartzeko aukera. Pirinio Garaia eta Aran eskualdeko herritarren artean, %74,6 da ehuneko hori. Kontra agertutakoak, berriz, %20,7 dira.
Ikusi gehiago: Pirinio Garaia eta Araneko herritarrek kontsulta batean erabakiko dute Olinpiar Jokoetarako hautagaitza aurkeztu edo ez |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211755/aske-utzi-dute-josu-ginea-euskal-presoa.htm | Politika | Aske utzi dute Josu Ginea euskal presoa | Larrabetzuko herritarra atzo atera zen Basauriko espetxetik. Hemeretzi urte eta erdi egin ditu preso. | Aske utzi dute Josu Ginea euskal presoa. Larrabetzuko herritarra atzo atera zen Basauriko espetxetik. Hemeretzi urte eta erdi egin ditu preso. | Etxerat euskal presoen senideen elkarteak jakinarazi duenez, atzo gelditu zen aske Josu Ginea Sagasti Larrabetzuko (Bizkaia) euskal presoa. Basauriko kartzelan zegoen iaztik (Bizkaia), eta handik atera zen atzo.
Guztira hemezortzi urte eta erdi egin ditu kartzelan. |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211756/egoiliarren-arretan-eta-ongizatean-oinarrituko-da-gipuzkoako-zahar-etxeen-eredu-berria.htm | Gizartea | Egoiliarren arretan eta ongizatean oinarrituko da Gipuzkoako zahar etxeen eredu berria | Hamabost pertsona inguruko bizikidetza unitateak ezarriko dituzte, egoiliar gehienak banakako gelatan biziko dira, eta espazio irekiagoak eta komunitateari lotuagoak izango dituzte. Eredua «positibotzat» hartu arren, Gipuzkoako Senideak elkarteak adierazi du ezin direla ezkutatu sistemaren «gabezia larriak». | Egoiliarren arretan eta ongizatean oinarrituko da Gipuzkoako zahar etxeen eredu berria. Hamabost pertsona inguruko bizikidetza unitateak ezarriko dituzte, egoiliar gehienak banakako gelatan biziko dira, eta espazio irekiagoak eta komunitateari lotuagoak izango dituzte. Eredua «positibotzat» hartu arren, Gipuzkoako Senideak elkarteak adierazi du ezin direla ezkutatu sistemaren «gabezia larriak». | Gipuzkoako zahar etxeetan egoitza eredu berria ezarriko du Foru Aldundiak, Etorkizuna Eraikiz-en eta Gipuzkoa 2020-2030 Agendaren barruan. Markel Olano Gipuzkoako diputatu nagusiak eta Maite Peña Gipuzkoako Foru Aldundiko Gizarte Gaietako diputatuak azaldu dutenez, aldaketak «erabateko lehentasuna» du Aldundiarentzat, eta «zaintzaren abangoardian» kokatuko du lurraldea. Ereduak egoiliarren arretan eta ongizatean izango du eragina, eta hiru oinarri nagusi izango ditu ardatz: pertsona erdigunean kokatzea, komunitatearekin harremana lantzea eta arretaren inguruko berrikuntzak lantzea.
Olanok nabarmendu duenez, garrantzitsua izango da egoiliarrek «etxean» daudela sentitzea, eta «ez ospitalean» daudela. Horretarako, besteak beste, bizikidetza unitate txikiagoetan biziko dira: hamabost pertsona inguruko komunitateak ezarriko dituzte, gehienak banakako gelatan biziko dira, eta espazio irekiagoak eta komunitateari lotuagoak izango dituzte. Arreta pertsonalizatuagoa ere jasoko dute egoiliarrek.
Hori lortzeko, ekipamendua erosteaz gain, zahar etxeak arkitektonikoki egokituko dituzte. Eredu berria Gipuzkoako 25 zentrotan ezarriko dute, eta, horretarako, Aldundiak COVID-19 funtsetatik ateratako 20 milioi euro bideratuko ditu. Lanak 2023a amaitu baino lehen egitea aurreikusten dute.
Zahar etxeen eredu berria «positibotzat» hartu du Gipuzkoako Senideak egoitzen erabiltzaileen eta haien elkarteak. Hala ere, nabarmendu du ezin direla ezkutatu sistemaruen «gabezia larriak». Horrez gain, salatu du eredu berria diseinatzeko orduan ez dela «inoiz» Gipuzkoako erabiltzaileen eta senideen elkarteen iritzirik edo parte hartzerik jaso, «behin eta berriz» eskatu duten arren. |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211757/energia-eolikoa-12-hazi-da-mundu-zabalean-azken-urtean-837-gigawatteraino.htm | Ekonomia | Energia eolikoa %12 hazi da mundu zabalean azken urtean, 837 gigawatteraino | Sektoreko enpresak biltzen dituen elkarteak, Global Wind Energy Councilek, hazkunde azkarragoa eskatu du, eta erabaki politikoak azpimarratu ditu hori ahalbidetzeko tresna gisa. | Energia eolikoa %12 hazi da mundu zabalean azken urtean, 837 gigawatteraino. Sektoreko enpresak biltzen dituen elkarteak, Global Wind Energy Councilek, hazkunde azkarragoa eskatu du, eta erabaki politikoak azpimarratu ditu hori ahalbidetzeko tresna gisa. | Pandemiaren bigarren urtea, 2021a, inoizko urte onenetakoa izan da energia eolikoarentzat, onenetan bigarrena hain zuzen. 93,6 gigawatteko instalazioak egin dituzte sektoreko enpresek mundu zabalean, eta dagoeneko 837 gigawatt sortzen dituzte munduan dauden errota eolikoek. Hazkundea %12koa izan da, baina Global Wind Energy Councilek, sektoreko enpresak biltzen dituen elkarteak, erabaki politikoak eskatu ditu gaur Bilbon, hazkunde hori azkartzeko, zero igorpeneko helburuari begira. Bihar, Wind Europe kongresua abiatuko da, Bizkaiko hiriburuan.
Munduko bi merkaturik handienak Txina eta AEBak izan dira; 2021ean apaldu egin dituzte lurreko instalazio eolikoak, Txinak 30,7 gigawatt jarri dituelako, eta, AEBek, 12,7 gigawatt. Baina beste merkatu batzuetan egindako instalazioek errekorrak gainditu dituzte. Hala, Europan, %19 handitu dituzte haize erroten instalazioak, Erdialdeko eta Hegoaldeko Amerikan bezala; Afrikan, %27; eta, Ekialde Hurbilean, %120.
Offshore esparruan, berriz, 2021. urtea inoizko onena izan da, eta berretsi da itsasoko esparrua gero eta pisu handiagoa hartuko duela energia eolikoari dagokionez. Hala, 21,1 gigawatt jarri dituzte offshore atalean, aurreko urtean jarritako potentzia halako hiru. Hazkunde horren %80 Txinan jarritako instalazioek eragin dute; dagoeneko, Erresuma Batua gainditu du Txinak offshore ataleko energia eolikoan.
Bestalde, enkantera ateratako energia %153 handitu da 2020arekin alderatuta: 88 gigawatten adjudikazioa egin da mundu zabalean. Lurreko energia eolikoa izan da adjudikazio horren %78 (69 GW); itsasoko esparrukoak izan dira beste hemeretzi gigawatt.
Azkarrago jarri behar da
GWECek datozen bost urteetarako aurreikusi duen hazkundea %6,6 da, hau da, 557 gigawatt gehiago 2022 eta 2026 bitartean. Kopuru handiak diren arren, «ez da nahikoa» zero igorpeneko helburuari eusteko 2050. urterako, GWECeko zuzendari Ben Backwellen arabera. Egungo erritmoarekin, Backwellek aurreratu du 2030erako behar diren offshore instalazioak baino bi heren gutxiago egongo direla, betiere 1,5 graduko berotzea aintzat hartuz eta zero igorpeneko helburuari eutsita. Iaz jarritako itsasoko instalazio eolikoak halako lau handitu behar ei da erritmoa hamarkada honetan, «zero igorpeneko mundua lortzeko».
GWECeko zuzendariaren ustez, «trantsizio energetiko zalantzatia eta ordenarik gabekoa» islatzen dute erregai fosilen prezioen gorabehera handiek». Backwellek garbi esan du Ukrainako inbasioak «agerian» utzi dituela «erregai fosilen inportazioen inplikazioak». «Azken hamabi hilabete hauek balio beharko lukete behingoz konturatzeko aurrera egin behar dugula, eta sistema energetikoa iturri berriztagarriekin osatu behar dugula XXI. mendean». |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211758/arabako-metalgintzan-hiru-greba-egun-antolatu-dituzte.htm | Ekonomia | Arabako metalgintzan hiru greba egun antolatu dituzte | Maiatzaren 18an, 24an eta 26an ekoizpena eteteko deia egin dute ELA, LAB, CCOO, USO, CGT eta ESK sindikatuek. | Arabako metalgintzan hiru greba egun antolatu dituzte. Maiatzaren 18an, 24an eta 26an ekoizpena eteteko deia egin dute ELA, LAB, CCOO, USO, CGT eta ESK sindikatuek. | Azken hiru hilabeteetan lau aldiz elkartu dira patronala eta sindikatuak Arabako metalgintzako lan hitzarmena negoziatzeko. Hilaren 12an dute hurrengo hitzordua, baina sindikatuek ez dute erantzunik espero, SEA patronalak ez baitu negoziatzeko borondaterik erakutsi orain arte haien ustez. Hori dela eta, grebara deitu dute maiatzerako, patronalari «mugi dadila» eskatzeko. Hiru egunez ekoizpena eteteko deia egin dute ELA, LAB, CCOO, USO, CGT eta ESK sindikatuek: maiatzaren 18an, 24an eta 26an egingo dituzte lanuzteak.
Sindikatuek salatu dute sektoreko lan hitzarmena berritzeko ahaleginak lau urte daramatzala inolako aurrerapausorik eman gabe. Gainera, negoziazioak eten egin ziren COVID-19aren izurriaren ondorioz, eta uste dute patronalak ez duela hitz egiten jarraitzeko borondaterik agertu orduz geroztik. «Ozen eta argi diogu: denbora honetan guztian, SEAk bere horretan jarraitu du», salatu dute sindikatuek Gasteizen egin duten agerraldi bateratuan. Eta zalantza egiten dute lan gatazkaren irtenbiderik nahi ote duen ere: «Beti aurkitu ditu aitzakiak aurrera ez egiteko».
Arabako metalgintzako aurreko hitzarmena 2017an iraungi zen, baina itun horretan jasotako lan baldintzak indarrean daude oraindik, aurrerako eragina zuelako. Hitzarmen berria negoziatzeko plataforma bateratu bat eratzea adostu zuten ELAk, CCOOk eta LABek iazko abenduan, eta, ondoren, USO, ESK eta CGT batu zitzaizkien. Itun «duin» bat izateko negoziazioak egitea eta ekintza sindikalak bultzatzea da plataformaren helburua; izan ere, iritzi diote sektorean «arazoak eta prekaritatea» pilatzen ari direla. 15.500 langileri eragiten die hitzarmenak guztira.
Patronalaren jarrera eta sindikatuena «oso urrun» daude gaur-gaurkoz, edonola ere. Sindikatuen hitzetan, SEAk «geldi» jarraitzen du, eta ez du proposamenik mahairatu gatazka konpontzeko. «Ez du soldata igoeraz hitz egiten, ez lanaldia jaisteaz, ezta subrogazioaz ere. Ez die gure eskaera bakar bati ere erantzuten». Hori dela eta, «benetako negoziazioa» has dezala eskatu zioten azkeneko bileran, orain bi aste.
Lanuzteak ostiralean Grebaren eta negoziazio mahaiaren hitzorduaren aurretik, halere, lanuzteak egingo dituzte ostiralean: bi ordukoak izango dira, eta lan txanda guztietan egingo dituzte. Aurreko astean iragarri zuten protesta LAB, CCOO, USO, ESK eta CGT sindikatuek, eta gaur baieztatu dute bere horretan eusten diotela deialdiari.
Izan ere, sindikatu guztiek ez dute babestu mobilizazioa, grebarekin egin moduan. ELAk ez du bat egin deialdiarekin, eta berak du ordezkari gehien sektorean (%40 ia). UGTk ere ez du babestu. |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211759/donostiako-taberna-baten-jarrera-arrazista-salatu-dute.htm | Gizartea | Donostiako taberna baten jarrera arrazista salatu dute | Mendebaldeko Saharako bi gaztek salatu dute ez dietela sartzen utzi «mairuak izateagatik». | Donostiako taberna baten jarrera arrazista salatu dute. Mendebaldeko Saharako bi gaztek salatu dute ez dietela sartzen utzi «mairuak izateagatik». | Donostiako Parte Zaharreko Iguana tabernan jarrera arrazista bat izan dela salatu dute, bi gazte sahararri sarrera ukatu dietela eta. Larunbat gauean gertatu zen: atezainak esan zien bi gazteei ezin zirela sartu, «mairuak zirela» argudiatuta.
Sofia Fernandez Lavinek kontatu du (Kantabria, 2000) eraso arrazista hori, Twitterren. Irutxuloko Hitza-k harekin hitz egiteko aukera izan du. Azaldu duenez, astea pasatzera etorri dira lagunak, Giza Eskubideen Zinemaldian epaimahai gaztean parte hartuko dutelako.
Segi irakurtzen Irutxuloko Hitza-n. |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211760/hiru-euskal-preso-espainiaratu-nahi-dituzte-gizateriaren-aurkako-krimenak-leporatuta.htm | Politika | Hiru euskal preso Espainiaratu nahi dituzte, «gizateriaren aurkako krimenak» leporatuta | Auzitegi Nazionalak fiskalari eskatu dio Garikoitz Aspiazu, Mikel Karrera eta Aitzol Iriondo Espainiaratzeko, ETAk 2004tik eginiko atentatuei lotuta. Frantziak onartua du jada Aspiazu Espainiaratzea, bertze auzi batengatik epaitzeko. | Hiru euskal preso Espainiaratu nahi dituzte, «gizateriaren aurkako krimenak» leporatuta. Auzitegi Nazionalak fiskalari eskatu dio Garikoitz Aspiazu, Mikel Karrera eta Aitzol Iriondo Espainiaratzeko, ETAk 2004tik eginiko atentatuei lotuta. Frantziak onartua du jada Aspiazu Espainiaratzea, bertze auzi batengatik epaitzeko. | Espainiako Auzitegi Nazionalak aitzinera egin nahi du, ETAk 2004tik egindako atentatuengatik «gizateriaren aurkako krimena» leporatuta hainbat euskal presoren aurka hasitako auzibidea, eta, horrekin lotuta, Garikoitz Aspiazu, Mikel Karrera eta Aitzol Iriondo euskal presoak Espainiaratzeko eskatzea aztertzen ari da. Lannemezango kartzelan daude gaur egun hiru euskal presoak (Okzitania).
Ikusi gehiago: Espetxeetako salbuespena amaitzeko eskatu du Etxerat elkarteak
Auzitegiak ez dio oraindik Frantziari hiru euskal presoak Espainiaratzeko eskatu, baina fiskaltzari egina dio galdera. Halaber, Espainiako Auzitegi Nazionaleko bigarren zigor salak, joan den asteazkenean ateratako auto batean, jakinarazi zuen Frantziak baimena emana duela Aspiazu bertze auzi batengatik Espainiaratzeko. Abuztuaren 20tik urriaren 20ra eramanen dute Aspiazu Madrilera, 2005ean Bilbon bonba-auto bat leherraraztea leporatuta epaitzeko.
Ikusi gehiago: Aske utzi dute Josu Ginea euskal presoa
Espainiako Auzitegi Nazionaleko 3. Instrukzio Epaitegi Zentraleko Juan Pablo Gonzalez magistratuak abiatu zuen Frantziako kartzeletan dauden hiru euskal preso horien eta Josu Urrutikoetxearen aurkako auzibidea, 2015ean, hainbat biktima elkartek eskatuta. Aitor Elizaran euskal preso ohia ere auzibidean sartu zuen hasieran, baina haren kausa artxibatu egin zuten azkenean. 2018an Espainiako Auzitegi Nazionaleko Carmen Lamela epaileak erabaki zuen Aspiazu, Karrera eta Iriondo auzipetzea —Urrutikoetxea orduan bilatze eta atxilotze agindupean zegoen—. |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211761/eusko-jaurlaritzak-konpetentzien-arabera-lan-egitearen-aldeko-apustua-egin-du-curriculum-berrietan.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak konpetentzien arabera lan egitearen aldeko apustua egin du curriculum berrietan | Haur Hezkuntzako, Lehen Hezkuntzako, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako eta Batxilergoko curriculum berriak aurkeztu dituzte. | Eusko Jaurlaritzak konpetentzien arabera lan egitearen aldeko apustua egin du curriculum berrietan. Haur Hezkuntzako, Lehen Hezkuntzako, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako eta Batxilergoko curriculum berriak aurkeztu dituzte. | LOMLOE Espainiako Hezkuntza Legeak hainbat aldaketa ekarriko ditu datorren ikasturtetik aurrera Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetara. Hain zuzen, gaur eman du Eusko Jaurlaritzak 2022-2023 ikasturteko curriculum berrien nondik norakoen berri, Begoña Pedrosa Hezkuntza sailburuordeak, Eugenio Jimenez Ikastetxe eta Plangintza zuzendariak eta Maite Ruiz hezkuntza ikuskari nagusiak Bilbon egin duten agerraldian. Irakasgai eta notetatik harago joanda, konpetentziaren araberako irakaskuntzan «jauzi kualitatiboa» egitea proposatu dute. Curriculum berriak datorren ikasturtetik aurrera egongo dira indarrean maila bakoitietan, eta 2023-2024tik aurrera bikoitietan.
HH Haur Hezkuntzatik Batxilergora arteko curriculumen berri eman dute prentsaurrekoan. Horien bidez, Jaurlaritzak «urrats kualitatiboa» eman asmo du konpetentzien araberako irakaskuntzan, eta proposatu du irakasgaien arabera baino eremuen arabera antolatuta lan egitea, batez ere Lehen Hezkuntzan eta DBH Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako lehen eta bigarren mailetan. «Ikuspegi berri horrek ikasturte bakoitzean lantzen diren arloak edo ikasgaiak elkarrekin lotzen ditu», azaldu dute ohar bidez. Hau da, irakasgaiak «batera eta diziplinartekotasunez» landu nahi dituzte. Pedrosaren hitzetan, ebaluazio eredua izango da curriculumeko «nobedaderik garrantzitsuena. Aldaketarako beharra ikusten du: «Pandemian zerbait ikasi badugu, ebaluazioa beste modu batean egin behar dugula ikasi dugu. Kalifikazioa gora kalifikazioa behera, garrantzitsuena da konpetentzietan oinarritzen den eredu bat eraikitzea». Nabarmendu du hori ez dela berria Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ikastetxeetan, baina iruditzen zaio oraindik badagoela zer ikasia: «Erronka da ikastetxe guztietan identifikatzea zeintzuk diren ikasleen gaitasun horiek eta nola ebaluatu behar diren». Izan ere, sailburuordearen irudiko, ebaluazioak nota jakin bat baino zerbait gehiago izan behar du: «Kalifikazioa gutxienekoa da, garrantzitsuena da zer ari den ikasten ikaslea».
«Garrantzitsuena» bai, baina ebaluazioa ez da izango curriculumaren ardatz bakarra. DBHn eta Batxilergoan curriculum berriek proposatzen duten aukerako ikasgaien eskaintza «zabala» izan du hizpide Jaurlaritzak, eta tutoreek garrantzia berreskuratuko dutela ziurtatu.
Berritasunak praktikan
Ia urtebeteko lanaren emaitza dira HHtik Batxilergora arteko curriculumak, eta badute berrikuntzarik. HHri dagokionez, besteak beste, naturarekiko harremana «sendotu» nahi dute, eta umeen «garapen pertsonala eta ongizate pertsonala bermatu», baita «ekitate eta inklusio printzipioak» ere.
LHn, pixkanaka eremuetan oinarritutako sistemarantz joatea proposatzen du curriculumak. Natur Zientziak eta Gizarte Zientziak irakasgaiak batuko dituzte, eta Natura, Gizarte eta Kultura Ingurunea Ezagutzea irakasgaia sortuko dute. Gainera, Balio Zibikoak eta Etikoak irakasgaia eskainiko dute LH6n. Behin etapa hori amaituta, DBHrako jauzia ere zaindu nahi du Jaurlaritzak, eta horretarako antolaketa neurri eta neurri pedagogiko berriak hartuko dituztela esan du, baina zein izango diren zehaztu gabe.
DBHra igarotakoan ere, aldaketak: Balio Zibikoak eta Etikoak ikasgaia izango dute DBH1en; DBH1en eta DBH2n Natur Zientziak irakasgaia izango dute, Biologia, Geologia, Fisika eta Kimikako jakintzak bilduko dituena; eta DBH2n eta DBH3n, Teknologia eta Digitalizazioa. Gainera, aukerako irakasgaiak ere izango dituzte: Garapen Pertsonal eta Sozialari Aplikatutako Filosofia, Atzerriko Bigarren Hizkuntza, Osasun Fisikoa eta Emozionala... Ordea, DBH1en eta DBH2n irakasgai zehatzen jarduna gainditu nahi dute, eta eremuetan oinarritutako sistemarako bidea egin.
Azkenik, Batxilergoan ere izango da berrikuntzarik. Lau mota eskainiko dituzte: zientziak eta teknologia; giza eta gizarte zientziak; artea musikaren eta arte eszenikoen adarrarekin; artea arte plastikoen adarrarekin; eta orokorra —arlo zientifikoko eta letretako gaiak uztartuko ditu—. Azken batxilergo hori berria izango da, baita arteen batxilergoak bi adar izatea ere. |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211762/jon-batiste-gailendu-da-grammy-sarietan.htm | Kultura | Jon Batiste gailendu da Grammy sarietan | Bost sari eskuratu ditu Batistek; besteak beste, urteko diskorik onenaren saria 'We Are' lanarekin. | Jon Batiste gailendu da Grammy sarietan. Bost sari eskuratu ditu Batistek; besteak beste, urteko diskorik onenaren saria 'We Are' lanarekin. | Jon Batiste artista bost aldiz igo da oholtza gainera bart Grammy sarien galan. AEBetako Arte eta Zientzien Grabazio Akademia Nazionalak urtero-urtero banatzen ditu sariok, eta, aurten, Batiste izan da protagonista nagusietako bat: bost sari jaso ditu. Tartean, urteko diskorik onenarena, We Are lanarekin; musika bideorik onenarena, Fredoom lanarekin; eta soinu bandarik onenarena, Soul lanarekin. Lehiakortasuna alde batera utzi eta lortutako arrakastan jarri nahi izan du arreta artistak: «Ez dago musikari, abesti edo aktore hoberik. Arteak subjektiboak dira, eta gehien behar denean egiten dute topo jendearekin».
We Are diskoaren lehen grabazioa Ed Sullivan teatroko bere jantzigelan egin zuen Batistek, saioa grabatzen duten lekuan, sei egunetan. 2019ko irailean izan zen hori, eta 2020ko udaberrian amaitu zituen estudioko lanak. Hamabi instrumentu jo zituen berak, eta soula, jazza, rapa, rhythm and bluesa eta gospela daude diskoko hamahiru abestietan.
Silk Sonic bikoteak, bestalde, grabazio eta abesti onenaren sariak eskuratu ditu, Leave the Door Open lanarekin. Bestalde, Olivia Rodrigok eskuratu du AEBetako artista berririk onenaren saria. 19 urteko artista gazteak pozez jaso du aitortza: «Nire ametsik handiena egia bihurtu da». Horrez gainera, pop emanaldirik onenaren saria eta pop diskorik onenaren saria ere eskuratu zituen, Sour lanagatik.
Askatasuna izan zen gaueko gaietako bat, eta Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak bideo bitartez hartu zuen parte sari banaketan. «Gerraren beste muturrean, beste ezer baino gehiago, musika dago", esan zuen. Horixe izan zen gaueko isilune bakarra.
Sariez gainera, ekitaldian hainbat emanaldi izan ziren; besteak beste, John Legend, Billie Elilish, Lady Gaga, J Balvin eta Maria Becerra kantarienak. Horietako askok, gainera, joan den astean hildako Taylor Hawkins Foo Fighters taldeko bateria jotzailea omendu dute. |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211763/elak-uste-du-hezkuntza-itunak-madrilek-inposatutako-marko-arautzaileari-men-egin-diola.htm | Gizartea | ELAk uste du hezkuntza itunak Madrilek «inposatutako marko arautzaileari» men egin diola | Sindikatuak alderdi politikoei egotzi die akordioa «langileen bizkar» bideratzea eta hobekuntzak lortzearen «itxurak egitea». Hezkuntza sisteman trantsizioa eskatu du, eta proposamen zehatzen berri eman. | ELAk uste du hezkuntza itunak Madrilek «inposatutako marko arautzaileari» men egin diola. Sindikatuak alderdi politikoei egotzi die akordioa «langileen bizkar» bideratzea eta hobekuntzak lortzearen «itxurak egitea». Hezkuntza sisteman trantsizioa eskatu du, eta proposamen zehatzen berri eman. | ELA sindikatua oso kritiko agertu da Eusko Legebiltzarreko alderdiek erdietsitako hezkuntza itunaren inguruan. «Egungo hezkuntza sistema betikotzea» egotzi dio akordioari, eta alde horretatik, «Espainiako Estatuak inposatutako marko curricularrari eta arautzaileari» men egitea: «Esparru normatiboa eztabaidatu gabe, euskal lege eraldatzaile bat egin daitekeen ustea fikzio hutsa da». Sindikatuak sare publikoan zein itunpekoan dituen ordezkariek agerraldia egin dute gaur Bilboko egoitzan, eta beren proposamenaren berri ere eman dute: «Lan baldintza egokiak izango dituen sare bakarreko hezkuntza sistema propioa, euskalduna, publikoa, inklusiboa eta plurala».
Egungo hezkuntza sistemaren diagnostikoa egin du ELAk: «Patronalek, indar politikoek eta gobernuek urteetan adostutako erabakien ondorioz, ikasleak euskalduntzeko gero eta zailtasun handiagoak daude, eta sistema gero eta uniformatzaileagoa, merkantilistagoa eta segregatzaileagoa da». Sindikatuko kideen ustez, itunak ez ditu arazook konponduko. Alderdi politikoei leporatu diete euren helburu nagusia izatea «akordiorako gaitasuna erakustea» eta hobekuntzak lortzearen «itxurak egitea», baita dokumentuan «literatura eta abstrakzioa» erabiltzea ere, «eduki bera bakoitzak nahi bezala interpretatu ahal izateko».
ELAk uste du hezkuntza sistemak trantsizio bat abiatu behar duela, eta prozesu horretan langileak kontuan hartu behar dira, orain arteko eztabaidak «langileei bizkarra emanez» egin direlakoan. Etorkizuneko sistema horrek «eskumen eta curriculum esparru propioak» izango lituzke, inbertsio handiagoa (BPGaren %6 helburu), lan baldintza «egokiak» eta segregazioa desagerrarazteko neurri zehatzak (besteak beste, matrikulazio bulego bakarra eta jardueren eta ekipamenduen kontrola aipatu ditu). Era berean, ELAren proposamenen artean ageri dira euskarazko murgiltze eredua abiatzea eta sare bakarra ezartzea: «Egungo sare banaketa gainditu eta publikoa izango den sare bakarrerako trantsizio neurriak diseinatzea; besteak beste, borondatea luketen eskolak publifikatzeko marko egonkor bat ezartzea».
Hala, eduki horiek etorkizuneko legean txertatzeko «mobilizatu» egin beharko duela uste du sindikatuak, eta ez du baztertu greba egitea ere. Steilasek ostegunerako deitu duen lanuztearekin ez du bat egin, baina ondorenari begira jarri da Miren Zubizarreta hezkuntzako arduraduna: «Ez nuke esango batasun sindikala erabat hautsi denik. Bidea luzea izango da, eta, Hezkuntza Legearen edukiak baldintzatu nahi baditugu, indarra egin beharko dugu». |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211764/zaintza-ondasunak-eta-enpleguak-banatzeko-eskatuko-du-labek-maiatzaren-lehenean.htm | Ekonomia | Zaintza, ondasunak eta enpleguak banatzeko eskatuko du LABek Maiatzaren Lehenean | Hamahiru mobilizaziotara deitu ditu, eta, azken urteetan bezala, Baionakoa bateratua izango da. Sindikatuak ohartarazi du ez duela inolako errenta pakturik onartuko «erosahalmena berreskuratzeko ez bada». | Zaintza, ondasunak eta enpleguak banatzeko eskatuko du LABek Maiatzaren Lehenean. Hamahiru mobilizaziotara deitu ditu, eta, azken urteetan bezala, Baionakoa bateratua izango da. Sindikatuak ohartarazi du ez duela inolako errenta pakturik onartuko «erosahalmena berreskuratzeko ez bada». | LAB sindikatua Egin dezagun posible lelopean irtengo da kalera aurtengo Maiatzaren Lehenean. Eta «banaketa hirukoitza» delakoa da posible egin beharreko asmo hori: «Zaintzaren, enpleguaren eta ondasunen banaketa bidezkoago bat aldarrikatuko dugu», iragarri du Garbiñe Aranburu sindikatuko idazkari nagusiak. Aldarri hori hamahiru manifestaziotan zabalduko dute: bana Hego Euskal herriko hiriburuetan; beste bat Baionan, gainerako sindikatuekin batera; eta hainbat herritan, batez ere Nafarroakoak. Aurten aldarria manifestaziotik harago irits dadin nahi du LABek, eta hainbat espazio ludiko antolatuko ditu: «Langileen arteko elkargune izan daitezen».
LABen ustez, langileek urteak daramatzate krisian, eta argi du «kapitalismoa» dela horren eragilea, eta horren azpian ez dagoela etorkizunik langileentzat. Pandemiatik eta Ukrainako gerratik harago doan fenomeno bat da, baina azken horren atzean ere ikusten du kapitalismoaren itzala. «Interes geopolitikoek eragindako batek eragin du, oligarken mesedetan. Bizitza eta kapitalaren talka gordinena da». Energia krisiaren atzean ere ageri da kapitalismoa. Aranbururen ustez, «iraingarria» da energia enpresak aberastea oraindik ere, eta, horregatik, exijitu du mugak ezartzea «oligopolio energetikoak duen xantaiako botereari».
Horien eta beste arazo batzuen aurrean, banaketa hirukoitza da LABen formula. Baina zertan datza eskaera hori? Lan guztiak aitortu, duindu eta banatu behar dira, eta lanaldia murriztuz. «LABen 30 orduko lan astea aldarrikatzen dugu», azaldu du. Aberastasunaren banaketa egiteko moduak azalpen luzeagoa du, eta hiru dira ardatzak: erreforma fiskala, kapitalaren errentei eta irabaziei zergak igota; zerbitzu publikoen hobetzea, adibidez gastu militarretik dirua bideratuz; eta soldatak hobetzea.
Soldaten hobekuntza hori KPIaren araberako igoerekin edota 1.400 euroko gutxieneko soldatarekin lortu behar dela uste du LABek. Era berean, sindikatuak bere burua kokatu du Hego Euskal Herrian bultza daitekeen balizko «errenta pakturen» baten aurrean: «Ez dugu inolako errenta pakturik onartuko langileok galdu dugun erosahalmena berreskuratzeko ez bada», aurreratu du Aranburuk. LABen mobilizazioak Maiatzaren Lehenean. Araba: Gasteiz (12:00). Bizkaia: Bilbo (11:00). Gipuzkoa: Donostia (12:00) eta Eibar (12:00). Ipar Euskal Herria: Baiona (11:00). Nafarroa: Iruñea (12:00), Azkoien (12:00), Lizarra (12:30), Tafalla (13:00), Tutera (12:30), Doneztebe (12:00), Altsasu (12:30) eta Leitza (12:00). |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211765/jaurlaritzak-haur-eta-nerabeen-arta-psikiatrikoa-lehenetsiko-du-osasun-mentaleko-estrategia-berrian.htm | Gizartea | Jaurlaritzak haur eta nerabeen arta psikiatrikoa lehenetsiko du osasun mentaleko estrategia berrian | Gotzone Sagardui Osasun sailburuak iragarri du osasun mentalaren estrategia berria garatuko duela «pandemia osteko premiei» erantzuteko . | Jaurlaritzak haur eta nerabeen arta psikiatrikoa lehenetsiko du osasun mentaleko estrategia berrian. Gotzone Sagardui Osasun sailburuak iragarri du osasun mentalaren estrategia berria garatuko duela «pandemia osteko premiei» erantzuteko . | Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak bisita egin du gaur Zabalburuko nerabeentzako osasun mentaleko eguneko ospitalera, eta han iragarri du haur eta gazteen arreta psikiatrikoa lehenetsiko dutela osasun mentaleko estrategia berrian. Estrategia berri horren helbururik behinena izango da «pandemia osteko osasun mentalari arreta jartzea», eta arlo horretan sortzen diren premiei erantzutea. Haur eta gazteen arta psikiatrikoa estrategia berriaren lehentasunetako bat izango da. Sagarduik esan du beste urrats bat egingo dela arlo horretan; besteak beste, aurretik dauden programak sendotuta, ekintza berriak abian jarrita, eremu guztietan «prebentzioa» eta «postbentzioa» sendotuta, eta suizidioa prebenitzeko estrategia garatuta. Aurki helduko dio estrategia berriari Osasun Mentalari buruzko Aholku Batzordeak.
Haur eta gazteen buru osasuna indartzeko, zenbait neurri hartu ditu Osasun Sailak azken urteotan, Sagarduik azpimarratu duenez: besteak beste, osasun mentalaren inguruko gastua eta inbertsioa areagotu ditu, haur eta gazteen esparrurako giza baliabideak eta materialak bikoiztu ditu, langile espezializatuen ratioa handitu du, eta paziente, familia eta profesionalei laguntza emateko programak ezarri ditu. Osasun sailburuak azaldu du bere departamentuak haur eta gazteen arreta psikiatrikoa indartzen jarraitu nahi duela, orain arte martxan jarritako baliabideak sendotuta. Gaur egun, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 85 plaza daude horretara bideratuta: Zabalburuko nerabeentzako eguneko zentroan 30 leku daude; Galdakao-Usansolo ospitalean (Bizkaia), hamasei; Saralegiko (Bizkaia) osasun zentroan, hamabost; Gasteizko haur eta gazteentzako eguneko ospitalean, hamar; eta Gipuzkoan, arreta goiztiarreko unitatea dago Donostian, hamalau plazarekin. |
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211766/duela-hamar-urte-gaurko-egunez-zauritu-zuen-ertzaintzak-intildeigo-cabacas-gomazko-pilota-batekin.htm | Politika | Duela hamar urte gaurko egunez zauritu zuen Ertzaintzak Iñigo Cabacas gomazko pilota batekin | Gaur dira hamar urte ertzain batek bota zuen gomazko pilota batek Iñigo Cabacas buruan jo zuela. Horren ondorioz, Athleticeko jarraitzailea lau egun geroago hil zen. Hamar urte hauetan ez dute identifikatu nor izan zen hiltzailea, eta gaztearen gurasoek ez dute justiziarik aurkitu. Larunbatean berriro gogoratuko dute. | Duela hamar urte gaurko egunez zauritu zuen Ertzaintzak Iñigo Cabacas gomazko pilota batekin. Gaur dira hamar urte ertzain batek bota zuen gomazko pilota batek Iñigo Cabacas buruan jo zuela. Horren ondorioz, Athleticeko jarraitzailea lau egun geroago hil zen. Hamar urte hauetan ez dute identifikatu nor izan zen hiltzailea, eta gaztearen gurasoek ez dute justiziarik aurkitu. Larunbatean berriro gogoratuko dute. | Duela hamar urte Athletic Europa Ligan zegoen, eta, gaurko egunez, osteguna zen, Schalke 04 Alemaniako taldearen aurka jokatu zuen final-laurdenetako itzuliko partida. 2-2 berdindu zuten markagailuan, eta Athletic sailkatu egin zen hurrengo kanporaketarako. Egun hori, ordea, beltzez margotu zuen partidaren ostean Bilboko Maria Diaz de Haro kalean gertatu zenak: Ertzaintzak bortizki kargatu zuen Kirruli herriko tabernaren aurrean zeudenen aurka. Furgonetetatik jaitsi, eta gomazko pilotak bota zituzten, gertutik eta zuzen. Horietako batek Iñigo Cabacas Lizeranzu Athleticeko 28 urteko jarraitzailea jo zuen buruan, eta, horren ondorioz, handik lau egunera, apirilaren 9an, hil egin zen Basurtuko Ospitalean.
Hamar urte pasatu dira, baina Athleticeko zaleengan iltzatuta dago egun hura. Ez zelako Ertzaintzaren halako erasorik justifikatzen zuen liskarrik une horretan; edonor hil zezakeelako pilota horrek, hainbat lekukoek azaldu zutenez. Zauria irekita dago, hamar urteren ondoren pilota bota zuen ertzaina ez dutelako identifikatu ere egin, eta uko egin diotelako saiatzen jarraitzeari. Gainera, Cabacasen heriotzak gomazko piloten eta poliziaren jardunaren inguruko hausnarketa bat ekarri bazuen ere (zenbait iturriren arabera, Ertzaintzak bota zuen gomazko azken pilota izan zen hura), berriki antzeko jokaera erakutsi du Ertzaintzak kalean, bestelako jaurtigaiekin bada ere.
Aste Santuko oporraldia zen duela hamar urte Hego Euskal Herrian, eta, apirilaren 5ean larri zauritu bazuten ere, lau egun geroago Cabacas hil zen arte agintariek ez zuten behar den bezala erreakzionatu. Lau egun horietan inor ez zen gai izan gertatutakoa azaltzeko: ospitalean zauritu bat zela bai, baina bertsio ofizialak ez zuen esaten zer gertatu zen. Patxi Lopez PSEkoa zen Eusko Jaurlaritzako lehendakari PPren babesarekin, eta Rodolfo Ares zen Barne sailburu (hala deitzen zen garai horretan Segurtasun Saila). Miguel Buen Barne sailburuordeak urte batzuetara aitortu zuen ertzainek gau horretan gomazko pilotak bota zituztela ere ukatu egin zietela eurei hasieran.
Cabacas zauritu eta astebetera baieztatu zuen, ordea, autopsiak gomazko pilota batek hil zuela. Orduan eskatu zion Aresek barkamena familiari eta Eusko Legebiltzarrean esan zuen azkeneraino iritsiko zirela gertatutakoa argitzeko lanetan, «erortzen dena erortzen dela ere». Geroago frogatu zen moduan, ordea, lehen momentutik izan ziren zailtasunak Ertzaintzaren barruan hura argitzeko.
Sei ertzain epaitu zituzten
EAJ hurrengo urtean, 2013an, itzuli zen Ajuriaenera Iñigo Urkulluren eskutik, baina aldaketarik ez zuen ekarri horrek agintarien aldetik Cabacasen auzian. Manu Cabacas eta Fina Lizeranzu hildako gaztearen gurasoak behin baino gehiagotan kexatu dira jendaurrean hamar urte hauetan agintarien jarreragatik, baina justiziarik ez da izan. 2018an sei ertzain epaitu zituzten. Ez zegoen horien artean, ordea, Deustuko komisariatik gau horretan operazioa zuzendu zuen arduraduna. Ugarteko ezizena zuen horrek, eta, 2013ko apirilean zabaldu zen audio batean entzun ahal izan zenez, «herriko-an zeukaten guztiarekin sartzeko» agindu zuen.
Epaiak bost ertzain errugabetu zituen, gau horretan gomazko pilotak botatzen ibili zirenak, hain zuzen ere. Seigarrenari, Juan Jose de Pablo ertzainari, bi urteko espetxe zigorra eta lau hilabeteko inhabilitazioa ezarri zion Bizkaiko Lurralde Auzitegiak, pilotak botatzea agintzeagatik, «horren beharrik izan gabe», epaiaren arabera. Epaiketak, gainera, agerian utzi zuen Ertzaintzaren prozedura okerra izan zela hasiera-hasieratik. Epaiaren arabera, gau hartan gazte bat gomazko pilota batez zauritu zutela jakin arren, eskopetak inolako protokolorik jarraitu gabe jaso zituzten, bakoitza nork erabili zuen zehaztu gabe; gainera, berehala garbitu zituzten, eta horiekin inolako probarik egiteko aukera deuseztatu.
Espainiako Auzitegi Gorenak berretsi egin zuen zigorra, eta gaineratu zuen nahikoa zela oldarraldia agindu zuen ertzainak gomazko pilotak ez botatzea agintzea hura gerta ez zedin, liskarrik ez zelako han; bai, ordea, epaiaren arabera, arrisku handia: irteerarik gabeko kale bat zen, eta jende asko zegoen. Epaiketan zigortu zuten ertzain bakarrak, ordea, ez zuen espetxe zigorra bete, 2021ean Bizkaiko Auzitegiak bertan behera utzi baitzuen De Pabloren espetxe zigorraren gauzatzea, bi urtez legerik hausten ez bazuen.
Zigortutako Ertzantzaren buru horren gainetik Jorge Aldekoa zegoen duela hamar urte, Deustuko komisariako burua. Gertatutakoan ardura zuzena izan arren, Cabacas hil eta bi urtera ertzainburu izendatu zuen Estefania Beltran de Heredia Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak. 2018ko abenduan Bizkaiko Auzitegiak epaia eman zuenean dimisioa eman zuen.
Barne ikerketa, artxibatuta
Ertzaintzaren barne ikerketak ere ez du ezer argitu. Joan den abenduaren 15ean Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak jakinarazi zuen artxibatu egin dutela seitik bost ertzainen kasuan, jada Ertzaintzan ez daudela argudiatuz. Absolbitu zuten ertzainetako baten kasuan soilik dago irekita, oraindik Ertzaintzan dagoelako, baina Erkorekak Eusko Legebiltzarrean adierazi zuen oso zaila dela zehaztea ertzain horrek inolako araurik urratu ote zuen: «Bere gainetik zeuden agintarien aginduak bete zituen, ez besterik». Cabacasen gurasoek urtarrilean BERRIAn argitaratu zuten gutunean azaldu zuten hainbeste espero zuten diziplina espediente hura «bere hartan bukatua zegoela».
Iñigo Cabacasen memoria, beraz, Ertzaintzaren 40 urteko historiaren beste orban bat da duela hamar urtetik, Rosa Zarraren izenarekin, Lasa eta Zabalaren hiletaren irudiekin eta Francisco Etxeberria forentsearen ikerketaren arabera, argitu gabe dauden Ertzainaren kontrako 300dik gora tortura salaketekin batera.
Cabacasek 28 urte zituen hil zuten egunean. Basaurin jaio zen (Bizkaia), baina aitak Bilboko Poza kalean taberna bat hartu zuenean, hiriburura egin zuen familiak. Herriko lagunak mantentzen zituen, ordea, eta Athleticen Piratak jarraitzaile taldeko kidea zen. Pitu deitzen zuten. Apirilaren 9an, larunbat honetan, hil zen egunaren hamargarren urteurrenean, berriro gogoratuko dute gomazko pilota horrek jo zuen tokian. |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211767/euskara-dohainik-ikasi-ahal-izatea-aldarrikatu-dute-donibane-garaziko-adierazpenean.htm | Gizartea | Euskara dohainik ikasi ahal izatea aldarrikatu dute Donibane Garaziko adierazpenean | AEK-k eta beste hainbat euskaltegitako ordezkariek neurriak eskatu dizkiete Euskal Herriko erakundeei, «euskara ikasteko bidea doakoa izan dadin». Agiria Hitzekin, denok euskara doan dinamikaren barruan aurkeztu dute, Korrikaren testuinguruan. | Euskara dohainik ikasi ahal izatea aldarrikatu dute Donibane Garaziko adierazpenean. AEK-k eta beste hainbat euskaltegitako ordezkariek neurriak eskatu dizkiete Euskal Herriko erakundeei, «euskara ikasteko bidea doakoa izan dadin». Agiria Hitzekin, denok euskara doan dinamikaren barruan aurkeztu dute, Korrikaren testuinguruan. | «Orain da 22. tantoa egiteko unea: euskararen doako ezagutzaren unibertsalizazioa erdiesteko unea». 22. Korrikaren testuinguruan, Donibane Garaziko adierazpena aurkeztu dute AEK-k eta beste hainbat euskaltegitako ordezkariek. Aldarrikapen argia egin dute: euskara ikasi nahi duten herritarrek dohainik jarduteko parada izan behar dute. Euskal Herriko erakunde publikoei eskatu diete hori hala izan dadin neurriak hartzeko.
Adierazpena Alizia Iribarren AEK-ko koordinatzaile nagusiak irakurri du gaur arratsaldean Donibane Garaziko (Nafarroa Beherea) Gau Eskolaren atarian, eta, jarraian, hara iritsi da Korrika, Donibane Garaziko adierazpenaren kilometrora. Agiria Hitzekin, denok euskara doan dinamikaren barruan aurkeztu dute.
«Euskaraz bizitzea erronka dugu, eta, horretarako, ezinbesteko euskararen ezagutzaren unibertsalizazioa; denon eskubidea delako», hasi da irakurtzen Iribarren. «Jauzi esanguratsuak emateko garaia» dela esan du; besteak beste, hizkuntza politiketan eta euskararen normalizazio prozesuan, ezagutzaren unibertsalizazioa lortzeko: «Argi dugu euskararen erabilera erosorako baldintzak sortu behar direla, eta hori erdiesteko nahitaezkoa da ezagutza bermatzea».
Ardura, bereziki, administrazio publikoaren gain jarri du adierazpenak, haiek «rol garrantzitsua» jokatzen dutelakoan: «Bistakoa da egungo hizkuntza politikek oraindik ez dutela hiztunen arteko hizkuntza berdintasuna lortu. Euskarari prestigioa eman eta euskara lehenetsiko duten politikak jarri behar dira abian».
Elkarlanean
Agintariei eskatu diete arreta jartzeko ezagutza unibertsalizatzeko iturri eta balditzetan: hezkuntzan, helduen euskalduntzean, eta hizkuntzaren transmisioan eta sozializazioan. Helburua izango litzateke Euskal Herri osoan euskara eroso erabiltzeko eremuak sortzea. Horretarako, dei berezia egin diete Ipar Euskal Herriko erakunde publikoei, EEPri eta Euskal Elkargoari; helduen euskalduntze arloarentzat beharrezkoak diren diru laguntzak eskatu dizkiete, «euskara eskubide gauzagarria izan dadin ikasi nahi duen ororentzat».
«Proposamen eta bide ezberdinak ezagutzen ditugu (UEMA, Euskarabidea, EEP, HPS, udalak, Kontseilua...). Elkar gaitezen eta osa dezagun, elkarlanean, eta berandu baino lehen, guztiok doan ikasteko bide orria. 22. tantoa jokatzera goaz, eta, denon artean, elkarlanean, partida irabaziko dugu!», amaitu du Iribarrenek.
Ikusi gehiago: Korrikaren zuzeneko jarraipena, BERRIAn |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211768/ebk-zigor-gehiago-ezarriko-dizkio-errusiari-kiev-inguruan-egindako-ustezko-laquosarraskiengatikraquo.htm | Mundua | EBk zigor gehiago ezarriko dizkio Errusiari, Kiev inguruan egindako ustezko «sarraskiengatik» | Butxa herriko kaleetan 340 zibilen gorpuak aurkitu eta lurperatu dituzte. Kremlinek akusazioak ukatu ditu. | EBk zigor gehiago ezarriko dizkio Errusiari, Kiev inguruan egindako ustezko «sarraskiengatik». Butxa herriko kaleetan 340 zibilen gorpuak aurkitu eta lurperatu dituzte. Kremlinek akusazioak ukatu ditu. | Josep Borrell EB Europako Batasuneko diplomaziaburuak iragarri du EBk Errusiaren aurka «premiazko» zigor gehiago ezartzeko asmoa duela, Errusiako tropek Kiev oblastan eta azken egunotan erretiratu diren beste eremu batzuetan ustez egin dituzten «sarraskien» biharamunean. Azken datuen arabera, ehorzketako zerbitzuetako langileek Butxa herriko kaleetan 340 zibilen gorpuak aurkitu eta lurperatu dituzte, Ukrainako hiriburutik gertu, baina oraindik etxe partikularretako lur sailetan edo inguruetako zelaietan lurperatu dituztenak aurkitzen ari dira, apurka-apurka. «Erantzuleak zigortuko ditugu. Errusia genozidioa egiten ari da», salatu du Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik, haserre, Butxara egindako bisitan. Kievek NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluan aurkeztuko du Butxako kasua, bihar.
Moskuk, berriz, akusazioak ukatu zituen atzo. «Erabat baztertzen ditugu», esan zuen Kremlineko eledun Dmitri Peskovek, zabaldutako irudi horiek Ukrainako zerbitzu sekretuek antolatutako «probokazio» ekintza bat direla argudiatuta. Gaineratu zuen Errusiak gertakari horiek NBEren Segurtasun Kontseiluan eztabaidatzeko galdegin duela.
Nolanahi ere, EBk Errusiari beste zigor sorta bat ezartzeko eskaerak gero eta ozenagoak dira. Roberta Metsola Europako Parlamentuko presidentea, esaterako, argi mintzatu da: «Europak Errusiako energia horniduretatik bereizi eta bonba horiek zeharka finantzatzeari utzi behar dio». EBko 27ek, Ukrainari «elkartasuna» adierazteaz gain, gogorarazi dute Kievi frogak biltzen lagunduko diotela, «sarraski horien egileak Nazioarteko Justizia Auzitegira eramateko», Borrellek esan duenez, EBren izenean egindako adierazpen batean. Horrez gain, nabarmendu du EBk «erabat» babesten duela Nazioarteko Zigor Auzitegiko fiskalak gerra krimenei eta gizateriaren aurkako krimenei buruz hasitako ikerketa, baita OHCHR Giza Eskubideen Nazio Batuen Goi Mandatariaren Ikerketa Batzordearen lana ere. Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak, berriz, adierazi du EBk ikerketa talde bat eratu duela Ukrainarekin lankidetzan jarduteko, gerra krimen posibleen eta gizadiaren aurkako krimenen frogak biltzeko.
Frantziako presidente Emmanuel Macronek ere gogor jo du Errusiaren aurka, France Inter irratian emandako elkarrizketa batean. Macronek «gerra krimentzat» jo du Butxan gertatutakoa, eta Errusiaren aurkako zigor gehiago hartzeko eskatu du, «ikatzaren eta petrolioaren sektorea kolpatzeko». Hain zuzen ere, Europako Batzordeak Errusiaren aurkako zigorren inguruan eztabaidatuko du datozen egunetan.
Zigorrei erantzunez, Errusiako presidente Vladimir Putinek dekretu bat sinatu du, zeinak EBko herrialdeei, Norvegiari, Suitzari, Islandiari eta Liechtensteini bisa emakida mugatzen dien, Errusiaren aurkako «adiskidetasunik gabeko ekintzengatik», Kremlinek ohar baten bidez jakinarazi duenez. Dekretu horrek ordezkaritza ofizialei eta kazetariei eragingo die.
Erasoak, etenik gabe
Gerra frontean, Errusiak iragarri du bere soldaduek Ukrainako hamalau helburu militar suntsitu dituztela bart gauean: besteak beste, bi aginte postu, aireko misilen bi anezka, bi artilleria armategi, hiru erregai biltegi eta sei gotorleku. Halaber, Igor Konaxenkov Errusiako Defentsa Ministerioko bozeramaileak adierazi du sei drone bota dituztela Mikolaiv, Kherson, Komarivka (Lviv eskualdea) eta Velika Novosilka (Donetsk eskualdea) hirien ondoan. Errusiako tropak berrantolatu egin dira, erasoaldia Donbass eskualdean zentratzeko.
Gaur goizaldean ere bonbardaketak izan dira Odesan eta Mikolaiven. Bestalde, Txernihiv hiriaren %70 guztiz suntsituta dagoela adierazi du bertako alkateak.
Ukrainako lehen ministrorde Irina Verextxukek egindako agerraldian jakinarazi duenez, bederatzi korridore humanitario ireki dituzte gehien jota dauden hirietatik zibilak ateratzeko. Horietako bi Luhanskeko Herri Errepublikan eta Mariupol hirian (hegoaldea) – Errusiako tropek setiatuta dute– zabaldu dituzte, bertako herritarrak Zaporizhiara lekualdatzeko. Halere, Verextxukek salatu du Mariupolgo zibilak erreskatatzeko autobusak ezin izan direla Ukraina hegoaldeko hirira heldu, Errusiako tropek Nazioarteko Gurutze Gorriaren ebakuazio ahaleginak «blokeatu» dituztela eta. 100.000 egoiliar baino gehiago daude urik, janaririk eta gasik gabe, Gurutze Gorriaren arabera. |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211769/klima-hondamendirik-ez-izateko-berotegi-gasen-isuriek-2025erako-jo-beharko-dute-goia.htm | Mundua | Klima hondamendirik ez izateko, berotegi gasen isuriek 2025erako jo beharko dute goia | IPCCk klima larrialdia arintzeko neurrietan jarri du arreta kaleratu duen azken txostenean, eta nabarmendu du isurketak erdira murriztu daitezkeela 2030erako. | Klima hondamendirik ez izateko, berotegi gasen isuriek 2025erako jo beharko dute goia. IPCCk klima larrialdia arintzeko neurrietan jarri du arreta kaleratu duen azken txostenean, eta nabarmendu du isurketak erdira murriztu daitezkeela 2030erako. | «Orain edo inoiz ez». IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldeak gaur kaleratu du azkeneko txostena, klima larrialdia arintzeari buruzkoa, eta ohartarazpen garbia egin die gobernuei: klima hondamendiaren ondorio lazgarrienak saihesteko, ezin da gehiago itxaron erabakiak hartzeko eta gauzatzeko, eta modu horretan gizarteak zein ekonomiak deskarbonizaziora bidean jartzeko. Data jakin batzuk ere zehaztu ditu NBE Nazio Batuen Erakundearen taldearen dokumentuak. Berotegi gasen isurketek 2025erako jo beharko dute goia, eta ondorengo bi hamarkadetan nabarmen egin beharko dute behera. Horrela soilik mugatu ahal izango da berotze globala, eta, era horretan, Parisko Hitzarmenaren helburu behinenetako batera hurbildu: mendearen amaieran planetaren tenperatura ez igotzea 1,5 gradu baino gehiago industrializazioaren aurretiko garaiarekin alderatuta. Neurri egokiak hartzen ez badira, ordea, berotze globala 3,2 gradukoa izango da 2100 urterako.
Erregai fosilen isurketen murrizketari erreparatuta, portzentaje batzuk proposatu ditu txostenak: 2019ko datuekin konparatuta, mendearen erdirako %95 murriztea ikatz kontsumoa, %60 petrolioarena, eta % 45 gasarena. Hau da, isuriak, orotara, %43 murriztea 2019ko datuekin alderatuta. Txostenak dioenez, berotze globala sortzen duten karbono dioxidoaren eta beste gas batzuen isuriak %87 murriztu daitezke industria eta energia sektorean doikuntzak eginez; gainontzeko %13arentzako, aldaketak egin behar dira nekazaritza eta abeltzaintza sektoreetan.
IPCCren iritziz, balizko aldaketek ez liokete 2050erako aurreikusitako mundu mailako BPG barne produktu gordinari askorik eragingo. Areago, adituen taldeari iruditzen zaio industria sektoreko isurien arintzeak «enpleguan eta aukera komertzialetan» handitze bat ekar dezakeela. «Bizitzeko egokia den etorkizun bat berma dezakete orain hartzen ditugun erabakiek. Berotzea mugatzeko tresnak eta beharrezko ezagutza ditugu», nabarmendu du IPCCko presidente Hoesung Leek.
Azkeneko zortzi hilabeteotan taldeak plazaratutako hirugarren txostena izan da gaur emandakoa. Iazko abuztukoan eta aurtengo otsailekoan klima aldaketa gertatzeko arrazoiak eta klima larrialdiaren ondorioak ikertu zituzten. 65 herrialdetako 278 zientzialariren artean osatu dute azkeneko txostena, eta beste 354 adituk ere parte hartu dute.
Txostenean azpimarratu dute deskarbonizazioa lortzea —hau da, atmosferara karbono dioxidorik ez isurtzea— zaila izan arren «posible» dela, baldin eta ekoizpen prozesuak energia berriztagarrietan oinarritzen badira eta beste neurri batzuk hartzen badira. «Politika egokiak aurrera eramateak, eta gure jarrera zein bizi estiloa aldatzea ahalbidetuko duten azpiegitura eta teknologia egokiak edukitzeak, berotegi efektuko gasen isurtzeen %40 eta %70 arteko murrizketa bat eragin dezake 2050erako».
Hirien rola
Hiriek ezinbesteko rola jokatuko dute, aditu taldearen ustez, isuriak gutxitzeko orduan. Txostenean planteatu dute «hiri trinkoagoak» sortzea, horietako garraio publikoak argindarraren bidez funtzionatzea, eta gune berdeek eduki dezatela isuriak xurgatzeko gaitasuna. Garraioarekin lotuta, datu bat plazaratu dute: berotze globala apaltzeko, ibilgailuen isuriak %59 murriztu behar dira egungo datuekin alderatuta.
Hori guztia bideratu ahal izateko, IPCCri iruditzen zaio garraio publikoan inbertitu behar dela, eta horren erabilera bultzatzeko erabakiak hartu behar direla; esate baterako, prezioak jaitsi. Adituen taldeak gomendatzen du, gainera, telelana, digitalizazioa eta mugikortasun adimentsua hauspotzea.
Era berean, azpimarratu du dieta osasungarriek, elikagaiak alferrik galtzen ez uzteak, eta plastikoaren ordez biomaterialak erabiltzeak berotegi efektuko gasen isuriak %3 murriztu ditzakeela. |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211770/aita-santuak-minan-liburua-gomendatu-die-zenbait-kazetariri.htm | Mundua | Aita santuak 'Miñan' liburua gomendatu die zenbait kazetariri | Frantzisko aita santua Maltan izan da egunotan, errefuxiatuentzako harrera zentroak bisitatzen. Bueltako bidaiari lotu aurretik eginiko hizketaldian, adierazi du Ibrahima Balderen eta Amets Arzallusen liburuak «ederki» jasotzen duela auzi hori. | Aita santuak 'Miñan' liburua gomendatu die zenbait kazetariri. Frantzisko aita santua Maltan izan da egunotan, errefuxiatuentzako harrera zentroak bisitatzen. Bueltako bidaiari lotu aurretik eginiko hizketaldian, adierazi du Ibrahima Balderen eta Amets Arzallusen liburuak «ederki» jasotzen duela auzi hori. | Frantzisko aita santuak Ibrahima Balderen eta Amets Arzallusen Miñan liburua irakurri du. Hala ondorioztatu liteke, behintzat, haren ahotik ateratakoak adituta. Are gehiago, irakurri bakarrik ez, aholkatu ere egin du lan hori. Hegazkineko korridore batean egin du gomendioa, zenbait kazetariren aurrean. Han zenetako batek bideo batean jaso ditu aita santuak esandakoak, eta Blackie Books argitaletxeak zabaldu du pieza, Twitterren.
Ibrahima Balderen erantzuna ere zabaldu du argitaletxeak sare sozial horretan. Hunkituta hitz egin du liburuaren egileak, kamerari begira: «Hainbat mezu iritsi zaizkit aita santuak Miñan irakurri duela esanez... Hunkigarria izan da, inoiz ez baitut sentitu han inportantziarik nuenik». Esker hitzez mintzatu da, eta nabarmendu du pertsona guztiek «errespetua» eta «gizatasuna» merezi dutela.
Aita santua Maltan izan da berriki, errefuxiatuentzako harrera zentroak bisitatzen. Hain zuzen ere, handik Vatikanorako bidea abiatzekoa zenean egin du liburuaren gomendioa. Ukrainako gerra abiapuntu harturik, Mediterraneoa zeharkatzeko ahaleginean izaten diren migranteak izan ditu hizpide Frantziskok, eta, horiei buruzko hausnarketa betean, zehaztu du Miñan liburuak ederki jasotzen dituela pertsona horien bizipenak eta minak.
«Ukrainako errefuxiatuekin egiten ari den moduan, Europak berdin jokatu beharko luke Mediterraneotik datozen errefuxiatuekin. Berdin egin behar lieke harrera. Eginiko bisita honetan, testigantza asko aditu ditut, sufrimendua ikusi, eta entzundakoek asko hunkitu naute. Bizipen horiek lehenago aipatu dizuedan liburuxkan hain ongi jasota daudenen antzerakoak dira. Miñan-ek pertsona horien gurutze bideak kontatzen ditu», azaldu du.
Balderen istorioa
Miñan liburua 2019an aurkeztu zuten Baldek eta Arzallusek. Balderen istorioa kontatzen du: 13 urte zituela aita galdu, lan bila hasi, eta haren anaia gazteena desagertu zeneko aldiaz dihardu, baita haren bila Afrikatik Europaraino egin zuen ibilbideaz ere. Hark ahoz idatzitakoa eskuz jaso zuen bertsolariak.
2018. urtean topatu ziren Balde eta Arzallus, urriaren amaieran, Irunen (Gipuzkoa). Euskal Herrira iritsi berria zen Balde, eta Arzallus boluntario lanetan zebilen Irungo Harrera Sarean. Hor egin zuten lehen hartu-emana, eta, gerora, harreman hori sendotuz joan da. Harreman horri eta beste hainbat gauzari buruz luze jardun ziren bi protagonistak BERRIAn, 2020ko udan: Ahomentan sailean Balde eta Arzallus elkartu zituen Maddi Ane Txoperena Iribarren kazetariak.
Ez da, ordea, Balde eta Arzallus protagonistatzat hartuta egin den lan bakarra. DAPA egitasmoak ere egin zuen ikus-entzunezko narrazio bat, Miñan argitaratu eta hiru hilabetera. Arzallusek Balderi Madrilen egindako bisita bat zuen oinarri. Ibrahima Balderen egunerokoa azaldu eta, bide batez, liburuaren nondik norakoez, ahozko literaturaz eta migratzaileen aferaz hausnartu zuten han.
Liburuaren ingelesezko itzulpenak, Little Brother-ek, jaso zuen sari bat ere: English PEN elkarteak PEN Translates sarietako bat eman zion iaz. Timberlake Wertenbakerrek itzuli zuen liburua ingelesera.
Ibrahima Balderen istorioa da Miñan, baina, liburuan azpimarratzen den bezala, Ibrahima asko daude: Fatimaturen, Fatumataren, Rouguiatouren edo Alhassanen istorioa izan zitekeen —Balderen etxekoen izenak dira—.
Ikusi gehiago: Irati Majueloren kritika |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211771/roglicek-eman-du-lehen-kolpea.htm | Kirola | Roglicek eman du lehen kolpea | Esloveniarra izan da azkarrena Hondarribiko erlojupekoan, eta lider jarri da Itzulia hasi orduko. Evenepoel eta Cavagna izan ditu atzetik. Izagirrek zortzigarren egin du | Roglicek eman du lehen kolpea. Esloveniarra izan da azkarrena Hondarribiko erlojupekoan, eta lider jarri da Itzulia hasi orduko. Evenepoel eta Cavagna izan ditu atzetik. Izagirrek zortzigarren egin du | Iazko Itzulia bukatu bezala hasi du aurtengoa Primoz Roglicek (Jumbo Visma): horiz jantzita. Erakustaldia egin du Hondarribian, erlojuaren aurka, eta bere egin ditu lehen etapa eta lidertza. Soilik Remco Evenepoel (Quick Step) izan da esloveniarraren astinduari eusteko gauza, bost segundoko galerarekin. Haiek dira lasterketa irabazteko bi faborito nagusiak, eta ez dute hutsik egin. Hirugarren Remi Cavagna (Quick Step) izan da, hamasei segundora. Hogei galdu ditu Ion Izagirrek (Cofidis), euskal herritarrik onenak. Zortzigarren egin du.
Itzulia bederatzigarrenez izan da Hondarribian. Zerua oskarbi eta zorua lehor zegoen. Hala, txirrindulariek ziztuan osatu dute 7,5 kilometroko ibilbidea. Hamar minutu eskaseko ahalegina egin behar zuten; irten, eta konturatzerako, helmuga bertan zeukaten. Hondartzatik abiatu dira, eta San Telmora bidean malda pikoak gaindituta, bihurgune ugari izan dituzte. Sigi-saga egin, Santa Maria atea zeharkatu, eta Alde Zaharreko harbidea igaro dute bukaera aldean. 200 metroko aldapa zegoen han, eta zaleek gori-gori jarri dute giroa, ziklistak ahalegin betean ikusita.
Bil-bil eginda izan dira faborito gehienak. Indarrak oso paretsu zeuden. Hasieran, nahieran ibili dira Ineos taldeko txirrindulariak, eta denborarik onena ezarri dute Adam Yatesek eta Geraint Thomasek: 10.06. Haien pare ibili da Aleksandr Vlasov (Bora), eta bi segundora gelditu dira Izagirre eta Vingegaard (Jumbo Visma). Dani Martinezek, berriz, (Ineos) hiru segundo eskaseko atzerapena izan du. Haatik, berdintasuna ezerezean utzi dute Evenepoelek eta Roglicek. Esloveniarrak 9.48an gelditu du kronometroa. Aldeak ez dira sekulakoak izan, horretarako tarterik ez zegoelako, baina garbi geratu da nork agintzen duen.
Pello Bilbao (Bahrain) ez da nahi eta espero bezain ondo ibili: 17. izan da, 29 segundora. Julian Alaphilippek (Quick Step) 44 segundo galdu ditu, eta 45 Sergio Higuitak (Bora). Haiek izan dira faboritorik kaltetuenak.
SAILKAPENA 1.ETAPA 1. Primoz Roglic (Jumbo Visma) 9.48 2. Remco Evenepoel (Quick Step) 5era 3. Remi Cavagna (Quick-Step) 16ra 4. Geraint Thomas (Ineos) 18ra 5. Adam Yates (Ineos) d.b. 6. Aleksandr Vlasov (Bora) d.b. 7. Bruno Armirail (FDJ) 20ra 8. Ion Izagirre (Cofidis) d.b. 9. Jonas Vingegaard (Jumbo-Visma) d.b. 10. Ben Tulett (Ineos) 21era |
2022-4-4 | https://www.berria.eus/albisteak/211773/mendilibarrek-utzi-egin-dio-alaveseko-entrenatzaile-izateari.htm | Kirola | Mendilibarrek utzi egin dio Alaveseko entrenatzaile izateari | Zaldibarkoak hamabi partidatan gidatu ditu Gasteizkoak, eta garaipen bakarra lortu dute horietan. Klubak ez du iragarri nor izanen den teknikari berria. | Mendilibarrek utzi egin dio Alaveseko entrenatzaile izateari. Zaldibarkoak hamabi partidatan gidatu ditu Gasteizkoak, eta garaipen bakarra lortu dute horietan. Klubak ez du iragarri nor izanen den teknikari berria. | Hiru hilabete baizik ez du iraun Alavesen eta Jose Luis Mendilibarren arteko harremanak. Gasteizko klubak iragarri duenez, taldearen eta teknikariaren arteko kontratua etetea erabaki dute bi aldeek. 2021eko abenduaren hondarrean hasi zen Mendilibar Gasteizkoen entrenatzaile lanetan. Orduko hartan azaldu zutenez, argia zen Zaldibarkoari esleitutako helburua: taldearen egoera irauli eta mailari eustea. Ordea, ez da izan suspertzerik: taldea jaitsiera postuetan sartua da gaur egun. Klubak aitortu duenez, emaitzak «ez dira esperotakoak»; horregatik erabaki dute Mendibilarri agur esatea.
Tenikari bizkaitarrak kargua hartu zuenetik, hamabi partida jokatuta, garaipen bakarra lortu du Alavesek. Lau aldiz berdindu du markagailuan, eta zazpi porrot pilatu. Golei dagokienez, bederatzi baizik ez dituzte sartu Gasteizkoek, eta, berriz, 23 jaso dituzte kontra. Sailkapenean hondoratua da taldea: sei puntu behar ditu jaitsiera postuetatik ateratzeko.
Klubak azaldu duenez, «beti da zaila» entrenatzaile baten kontratua etetea. Ordea, oharrean zehaztu dute «sinetsiak» direla badela egoera iraultzeko aukerarik. Edonola ere, klubak oraindik ez du iragarri zeinek beteko duen Mendilibarrek utzitako hutsunea –denboraldi bakarrean aritutako bigarren entrenatzailea izan da Mendilibar, Javier Callejaren lekukoa hartu baitzuen–. Azken sei urteetan, 11 teknikari izan dira Alavesen lemazain. Ikusteko dago zein izanen den hamabigarrena. |
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211774/txuri-urdinek-azken-unean-irabazi-dute-penaltiz.htm | Kirola | Txuri-urdinek azken unean irabazi dute, penaltiz | Partida osoan nagusi izan arren, partidako azken jokaldian sartu du gola Isakek, eta seigarren postuan sendotu da Reala. Europarako sailkatzea gertuago du Imanol Alguacilen taldeak. | Txuri-urdinek azken unean irabazi dute, penaltiz. Partida osoan nagusi izan arren, partidako azken jokaldian sartu du gola Isakek, eta seigarren postuan sendotu da Reala. Europarako sailkatzea gertuago du Imanol Alguacilen taldeak. | Sufritutako eta gozatutako garaipena lortu du Realak Europarako sailkatzeko borrokan, astelehen gauean, Anoetan. Txuri-urdinek 1-0 irabazi diote Espanyoli. Partidako ia azken jokaldian iritsi da gola, eta Isakek sartu du, penaltiz. Festa piztu da orduan Anoetan, txuri-urdinak seigarren postuan sendotu baitira, 51 punturekin, eta sei puntura du orain Vila-real zazpigarrena. Merezitako garaipena izan da, txuri-urdinak nagusi izan baitira. Baina denboraldi honetan maiz gertatu zaion moduan, ez du aurkariaren atean asmatu, eta hutsegite hori ordaintzeko zorian egon da.
Erasora irten da Imanol Alguacil. Zelai erdian jokoa sortzeko Rafael eta Silva atera ditu hasieratik, eta aurrean Isak eta Sorloth aritu dira. Ondo ekin dio partidari talde txuri-urdinak. Harena izan da baloi jabetza eta jokoaren ekimena. Gainera, estu hartu du Espanyol, baloia ateratzen zuenean, ondo presio eginez. Baina gero erasoan argitasuna izatea. Denboraldi honetan horixe da Realaren joera. Lehen zati horretan, bi aukera bi garbi izan ditu. Lehena, 7. minutuan, Zubimendik eduki du, eta ia area txikitik errematea egin du, baina baloia kanpora joan da, langa apur bat jo ostean. Beste abagunea 32.ean ailegatu da, eta SIlvarentzat izan da; Diego Ricok erdiraketa on bat egin du, eta erdilariak boleaz egin du errematea, baina Oier Olazabalek gelditu egin dio ia ustekabean. Lehen zatiko azken txanpan Espanyolek estutu du, eta aurretik jartzear izan da, Puadok buruz egindako erremate batean, baina ez du asmatu, eta hala amaitu dira lehen 45 minutuak.
Bigarren zatia bide beretik joan da. Realari baliorik gabe utzi diote gol bat, 51. minutuan. Sorlothek sartu du, baina Espanyoleko jokalariek esan dute Sorlothek Cabrerari falta egin diola, eta, VAR bidez begiratu ostean, Jaime Latrek baliorik gabe utzi du. Realak agintzen jarraitu du, baina berriz ere ez du asmatu, eta partida nahasiz joan da. Espanyolentzat ona zen puntua, eta patxadaz jokatu du. Hori bai, Remiroren atera gerturatzen zen aldiro amaitu egiten zuen jokaldia. Nahiz eta golik ez sartu. Azken txanpan Imanolek Merino. zelairatu du, ea hark jokaldiren bat sortzen zuen. Azken minutuetan, ordea, pazientzia apur bat galdu du talde txuri-urdinak. Azkenerako, 92. minutuan iritsi da garaipena eman dion penaltia. Cabrerak egin dio Merinori. Penalti inozoa izan da, baina argia. Oiartzabal ez zegoenez, Isakek jaurti du, eta ligako bosgarren gola sartu du. Garaipena, eta Europa gertuago. |
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211808/itzuliko-etaparik-luzeena-jokatuko-da-gaur.htm | Kirola | Itzuliko etaparik luzeena jokatuko da gaur | Tropelak ia 208 kilometroko lana osatu beharko du Leitza eta Viana artean. Ibilbideak ez du aparteko zailtasunik, eta litekeena da esprintean bukatzea. Helmuga aldapan egongo da. | Itzuliko etaparik luzeena jokatuko da gaur. Tropelak ia 208 kilometroko lana osatu beharko du Leitza eta Viana artean. Ibilbideak ez du aparteko zailtasunik, eta litekeena da esprintean bukatzea. Helmuga aldapan egongo da. | Erlojupeko motz eta labur batekin hasi zen atzo Itzulia, eta gaur, oso bestelako esfortzua egingo dute txirrindulariek, 207,9 kilometroko etapan. Leitza eta Viana lotuko ditu aurtengo aldiko saiorik luzeena izango denak. Gogortasuna distantziak emango dio, hiru mendate igoko baitituzte bakarrik: Uitzi, Lizarraga eta Aguilar gaina. Hori bai, bukaera bihurri samarra da, eta azken metroek goranzko joera dute. Zeresana eman nahiko dute errematatzaileek nahiz etapa ehiztariek.
Ikusi gehiago: Roglicek eman du lehen kolpea
Irten orduko, hirugarren mailako Uitzi igoko dute (3,7 kilometro eta %6,9ko pendiza). Segidan beste koska bat izango dute, Madotzera bidean, baina han ez da mendiko punturik jokatuko. Ordekan kilometro batzuk egin, eta 60. kilometroan Lizarragako mendate gainera iritsiko dira (9,5 kilometro eta %5,2). Ibilbidea samurragoa izango da bigarren mailako igoera gainditu ostean. Hori bai, kontuz ibili beharko dute haizearekin Lodosatik aurrera. Helmugarako 80 kilometro faltako zaizkie hara iristean. Gero, Aguilar gaina igoko dute, hirugarren mailakoa (12,6 kilometro eta %3,1). Goitik 30 kilometro egongo dira helmugara.
Ikusi gehiago: Pello Bilbao: «Oraindik ere urduritasuna pizten dit Itzuliak»
Azken kilometroak nahiko bihurriak izango dira, etapa ehiztariek ahalegina egin dezakete aurreko aldapetan tropelaren ordena apurtzeko. Halere, etapa esprintean erabakiko da ziurrenik. Eguneko ihesaldiak arrakasta izatea ere ezin daiteke baztertu. Bestalde, lidergoari eusten arazorik ez luke izan beharko Primoz Roglicek (Jumbo Visma). Remco Evenepoeli (Quick Step) bost segundo ateratzen dizkio bakarrik, baina oso zaila da esloveniarrak gaur errenta hori galtzea. |
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211809/ibilbidearen-erdia-egin-du-korrikak.htm | Gizartea | Ibilbidearen erdia egin du Korrikak | Lizarratik iragan ostean, Arabara itzuliko da Korrika gauean. Basaburutik eta Ultzamatik igaro da goiz partean. Jendetza bildu da Irurtzunen. | Ibilbidearen erdia egin du Korrikak. Lizarratik iragan ostean, Arabara itzuliko da Korrika gauean. Basaburutik eta Ultzamatik igaro da goiz partean. Jendetza bildu da Irurtzunen. | * Nafarroako hainbat herri igaroko ditu gaur Korrikak: Elizondo, Lekunberri, Lizarra...
* Euskara dohainik ikasi ahal izatea eskatu zuten atzo Donibane Garaziko adierazpenean.
* Euskal Herriko ingururik garaienetan ibilita, Iparraldera heldu zen arratsaldean; Donibane Garazitik eta Mauletik igaro zen. Jendetza bildu zen.
* Korrikak iganderako Donostian antolatu duen bukaera festa aurkeztu dute. |
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211810/euskara-aurrera-egitasmoa-aurkeztu-dute-eta-manifestaziora-deitu-maiatzaren-21erako.htm | Gizartea | 'Euskara aurrera' egitasmoa aurkeztu dute, eta manifestaziora deitu maiatzaren 21erako | Mobilizazioan parte hartzera deitu dituzte «euskaldunak zein Euskal Herriaren etorkizuna euskaraz imajinatzen duten herritar guztiak». Hainbat pertsona ezagunek babestu dute ekinbidea. | 'Euskara aurrera' egitasmoa aurkeztu dute, eta manifestaziora deitu maiatzaren 21erako. Mobilizazioan parte hartzera deitu dituzte «euskaldunak zein Euskal Herriaren etorkizuna euskaraz imajinatzen duten herritar guztiak». Hainbat pertsona ezagunek babestu dute ekinbidea. | Euskara aurrera euskararen aldeko ekinbidea aurkeztu dute gaur Euskal Herriko hainbat euskaltzale ezagunek, Donostian. Iragarri dute manifestazioa egingo dutela maiatzaren 21ean, 17:30ean, Donostiako Antiguako tuneletik abiatuta, eta mobilizazioan parte hartzera deitu dituzte «euskaldunak zein Euskal Herriaren etorkizuna euskaraz imajinatzen duten herritar guztiak».
Euskarak gaur egun duen egoerak «arduratuta» sortu dute egitasmoa. Aurkezpenean nabarmendu dituzte, besteak beste, azken urtean «euskararen aurka» hartu diren erabaki judizialak, euskarak pantailetan duen presentzia «murritza», eta euskaraz ikasteko eskubidea «behin eta berriz urratzea». Egoera aldatzeko eta euskarak aurrera egiteko, nabarmendu dute garrantzitsua dela gizarte zibilaren eta instituzioen arteko elkarlana: «Herri bultzada berri bat behar du».
Ekinbidearekin, antolatzaileek Euskal Herri euskalduna sortzea dute helburu: euskara normalizatzea, euskaldun gisa bizitzeko «eskubidea eta nahia» betetzea, hizkuntza eskubideak errespetatzea, eta euskara «herri kohesiorako zuntza» izatea.
Hainbat pertsona ezagunek babestu dute egitasmoa, eta aurkezpen ekitaldian izan dira, besteak beste, Oinatz Bengoetxea pilotaria, Yogurinha Borova trabesti eta kultur ekintzailea, Lorea Agirre Jakin aldizkariko zuzendaria, Sua Enparantza aktorea, Joanmari Larrarte euskalgintzako kidea eta Oier Sanjurjo Osasuna futbol taldeko kapitaina.
Egitasmoa «guztiona» izateko, Euskara aurrera Telegram kontu bat jarri dute martxan. Bertatik zabalduko dute egitasmoaren inguruko informazioa. |
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211811/euskal-herrian-azterturiko-ibai-guztietan-antibiotikoak-topatu-ditu-europako-ikerketa-batek.htm | Gizartea | Euskal Herrian azterturiko ibai guztietan antibiotikoak topatu ditu Europako ikerketa batek | Aragoi, Arga, Aturri, Bidasoa, eta Urumean jasotako lagin orotan aurkitu dituzte botikak, batez ere herri eta abere haztegi handien inguruan. Kutsadura murrizteko teknikak aztertu dituzte. | Euskal Herrian azterturiko ibai guztietan antibiotikoak topatu ditu Europako ikerketa batek. Aragoi, Arga, Aturri, Bidasoa, eta Urumean jasotako lagin orotan aurkitu dituzte botikak, batez ere herri eta abere haztegi handien inguruan. Kutsadura murrizteko teknikak aztertu dituzte. | Aragoi, Arga, Aturri, Bidasoa, Urumea. Euskal Herriko bost ibai aztertu ditu Europako Batasuneko ikerketa egitasmo batek, eta guztietan topatu dituzte antibiotikoak, tartean amoxizilina, azitromizina, sulfadiazina, enrofloxazina eta trimetoprima.
Batez ere herri eta hiri handien inguruan topatu dituzte botika horien zantzuak, baina baita abere etxalde handietatik gertu ere. Kontzentrazio handienak Ebroren arroko ibaietan aurkitu dituzte, zerri eta hegazti haztegietan, esaterako.
Produktuok naturan egotea arriskutsua da, bakterio erresistenteak sortzen laguntzen duelako. Osasun agintariek urteak daramate ohartarazten gero eta erresistentzia handiagoa dutela bakterioek, eta horren eraginez pertsona asko hiltzen ari dira, antibiotiko askok ez dutelako lehen bezalako eragina. Osasunaren Mundu Erakundeak mundu mailako arriskutzat izendatu du bakterioen erresistentzia. Hainbat ikerketak kalkulatu dutenez, bakarrik Europan, gutxienez 25.000 lagun hiltzen dira urtero antibiotikoei erresistentzia dieten infekzioen eraginez, eta 1.500 milioi euro galtzen dira kostu zuzenetan (tratamenduetan) eta zeharkakoetan (produktibitatearen galeran).
Nafarroako Tokiko Azpiegiturak (NILSA) erakunde publikoko ikertzaile Jairo Gomez Muñozek eman du ikerketaren emaitzen berri. Erakunde hori arduratzen da ur araztegien sareaz. Gomezek Europako Batasuneko POCTEFA EFA183/16 Outobiotics egitasmoan parte hartu du. Nafarroako Unibertsitateaz eta NILSAz gain, ikerketan aritu dira Zaragozako Unibertsitatea (Espainia), Lleidako Unibertsitatea (Katalunia) eta Paueko Zientzia Analitikoen Institutua (Okzitania).
Pirinioetako 16 ibai aztertu dituzte denera; Euskal Herrikoez gain, Espainiakoak, Kataluniakoak eta Andorrakoak. Guztietan topatu dituzte antibiotikoak. Ikertzaileak azaldu duenaren arabera, hilabete luzez aritu dira ibai arroak aztertzen.
Ikerketak hiru helburu ditu: egoera diagnostikatzea, kutsagarriak murriztea, eta, azkenean, isuriak gelditzea. Horretarako funtsezkotzat jo du abeltzaintzan lan egitea, antibiotikoak gutxitzeko.
«Gero eta lehenago hasi, orduan eta txikiagoa izango da kaltea, eta arriskua murriztuko da», idatzi du ikertzaileak.
Izan ere, emaitzak oso argiak direla ohartarazi du. Ibai guztietako lagin guztietan topatu dituzte antibiotikoak. Halere, topaturikoak sendagarrion «zantzuak» direla zehaztu du. Laginetan, gainera, gutxienez antibiotiko familia baten aurka erresistentzia garatu duten bakterioak topatu dituzte.
Konponbideak
Egoera aztertzeaz gain, konponbide multzo bat proposatu dute ikertzaileek. Animalien pentsuari gehitu dakizkiokeen nanomaterialak aztertu dituzte. Antibiotikoen eragina handitu egiten dute, ikertzaileen arabera, eta, ondorioz, gutxiago erabili behar da.
Horrez gain, ura garbitzeko hiru teknologia aztertu dituzte, bai laborategian, baita eskala industrialean ere: oxidazioa, xurgatzea eta fotokatalisia. Hainbat gai kimiko erabili dituzte antibiotikoak uretatik kentzeko.
Ikertzailearen arabera, teknika horiek eraginkorrak direla frogatu dute. «Teknologia hau eraman daiteke kutsadura iturrietara, erietxeetara, botikagintza enpresetara eta hiltegietara, kasurako; bakoitzaren egoerara moldatuta». Izan ere, ikertzaileek ondorioztatu dute merkeagoa izango dela kutsadura sorguneetan tratatzea, gero araztegietan baino, han kutsadura askoz kontzentratuagoa dagoelako, eta askoz ur bolumen txikiagoa tratatu behar delako. Ikertzen jarraitzeko dei egin du Gomezek. «Mundu garbiagoa eta seguruagoa merezi dugu, klima aldetik, osasunaren aldetik eta gizakion segurtasunari begira, eta uste dut ikerketa honek lagundu duela horretan». |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.