date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211812/bueltan-da-lasterbidean-presoen-aldeko-elkartasun-lasterketa.htm | Politika | Bueltan da Lasterbidean, presoen aldeko elkartasun lasterketa | 2020ko maiatzean zuten egitekoa, Kanpezun, baina pandemiaren ondorioz gibelatu zuten. Maiatzaren 28an eginen dute, Arabako herrian. Lasterketa luzeak 9,2 kilometro izanen ditu. | Bueltan da Lasterbidean, presoen aldeko elkartasun lasterketa. 2020ko maiatzean zuten egitekoa, Kanpezun, baina pandemiaren ondorioz gibelatu zuten. Maiatzaren 28an eginen dute, Arabako herrian. Lasterketa luzeak 9,2 kilometro izanen ditu. | Pandemiak bertan behera utzi zituen ekitaldien artean zegoen Lasterbidean euskal presoen eskubideen aldeko elkartasun lasterketa, eta aurten egin eginen dutela jakinarazi du Etxerat euskal presoen senideen elkarteak. Kanpezun izanen da lasterketa (Araba), maiatzaren 28an, eta gaur aurkeztu dute egitaraua, herri berean.
Antolatzaileek jakinarazi dute «gogotsu» daudela lasterketa prestatzeko lanetan: «Momentu hunkigarria bezain alaia izan da denak berriz elkartzea», erran dute gaur Kanpezun egin duten agerraldian. Azaldu dute 2020an utzi zuten lekuan berrartu dutela antolaketa, baina berritasun batzuk izanen dituela. Igandez beharrean larunbatez eginen dute, batetik; eta gaueko egitaraua ere prestatu dute, bertzetik: Zaunka, Sakamantekas, Erroka eta DJ Bullek girotuko dute gaua.
Bi lasterketa eginen dituzte, luzea eta laburra, eta luzea «inoizko luzeena» izanen dela jakinarazi dute: 9,2 kilometrokoa. Laburrak 3,2 kilometro izanen ditu. Goizetik hasiko dute egitaraua, zumba beroketa kolektiboarekin; segidan lasterketa luzea eginen dute, ondotik laburra; eta sari banaketak, ekitaldiak eta herri bazkariak jarraituko diote egunari. Umeen txokoa ere eskainiko dute, pilota partida izanen da arratsaldean, eta, azkenik, kontzertuak.
Salatzekoa, «oraindik»
Antolatzaileen ustez, euskal presoen egoera «bereziki» aldatu da azken urteotan, hurbiltze, Euskal Herriratze eta gradu aldaketen ondorioz, baina badira salatzeko egoerak, «oraindik»: «Azken errepresaliatua etxeratu arte egongo da zer egin». Lasterketako izen emateak zabalik dauzkate abendutik, eta bazkariko txartelak Kanpezun, Gasteizen, Korresen (Araba) eta Lizarran (Nafarroa) jarri dituzte salgai. |
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211813/pablo-gonzalez-kazetaria-berehala-aske-uzteko-eskatu-dute-zenbait-kazetari-eta-herri-komunikabidek.htm | Gizartea | Pablo Gonzalez kazetaria «berehala aske uzteko» eskatu dute zenbait kazetari eta herri komunikabidek | Erakundeei eskatu diete eragiteko, «frogatu delako presio diplomatikoa eraginkorra izan daitekeela». Babesa agertu diete senideei eta lagunei. | Pablo Gonzalez kazetaria «berehala aske uzteko» eskatu dute zenbait kazetari eta herri komunikabidek. Erakundeei eskatu diete eragiteko, «frogatu delako presio diplomatikoa eraginkorra izan daitekeela». Babesa agertu diete senideei eta lagunei. | «Pablo eta kazetaritza libre nahi ditugu». Pablo Gonzalez kazetari bizkaitarraren atxiloketa, inkomunikazioa eta espetxeratzea direla eta, adierazpen bat plazaratu dute Euskal Herriko zenbait kazetari eta herri komunikabidek. Erakundeei eta Gonzalezen askatasunaren alde zerbait egin dezaketen pertsonei eskatu diete kazetaria «lehenbailehen etxera ekartzeko» lanean hasteko. «Askotan frogatu da presio diplomatikoa oso eraginkorra izan daitekeela, horretarako egiazko indarra jartzen denean. Ziur gaude hala izango litzatekeela Pablo Errusian atxilotu izan balute», adierazi dute. Informazio askatasuna demokraziaren oinarria dela ekarri dute gogora.
Sinatzaileen artean daude, besteak beste, Hala Bedi irratia, Ahotsa.info, Radio France eta Arabako Alea-ko hainbat kazetari. Testuaren bitartez, elkartasuna eta babesa adierazi dizkiete kazetariari eta haren senideei eta lagunei, eta berehala aske uzteko eskatu dute.
Errusiako zerbitzu sekretu militarrentzat espioitza lanak egitea egotzita, otsailaren 28an atxilotu zuten Pablo Gonzalez, Polonian. Inkomunikatuta dago, eta haren senitarteko eta lagunek kezka handiz bizi izan dituzte handik aurrerako guztiak. Ukrainatik iritsitako errefuxiatuen berri ematera joana zen hara.
«Gerra egoera honetan, are garrantzitsuagoa da kazetaritza eta informazioaren profesionalen lana, gatazkan dauden lurraldeetan gertatzen dena herritarrok lehen eskutik jasotzeko», azaldu dute sinatzaileek. Hala ere, gogoratu dute gerra guztietan bezala, «kazetariak ere helburu militar» bihurtzen dituztela. Lekuko deserosoak direlako eraso egiten dietela uste dute, «informazio askatasuna urratuz». Are, kezkagarritzat jo dituzte ere Europan RT eta Sputnik hedabideak zentsuratu dituen «Europako Batasunaren deriba autoritarioa», eta Errusiako Gobernuak prentsa askatasuna murrizteko ezarri dituen lege berriak.
Gogoratu dute Euskal Herriak bertatik bertara ezagutzen duela prentsa askatasunaren eta adierazteko eta informatzeko eskubidearen urraketa: «Lurralde honetan komunikabideak itxiarazi, kazetariak espetxeratu eta haien aurkako atentatuak egin dituzte». Gainera, azpimarratu dute gaur egun Espainian mozal legeak indarrean jarraitzen duela, eta, «lege bidegabe horren bidez», testua sinatzen duten hedabide eta hainbat kazetariri isunak jarri dizkiete, edo jazarri egin zaizkie noizbait. «Horregatik guztiagatik, ondo dakigu Pablo eta haren senideak sufritzen ari diren egoera oso latza eta makurra dela», azaldu dutenez. Hori dela eta, Euskal Herriko, Espainiako eta Europako erakundeei eta Gonzalezen askatasunaren alde zerbait egin dezaketen pertsonei eskatu diete kazetaria «lehenbailehen etxera ekartzeko» lanean hasteko.
Atxilotu zutenetik babes andana jaso du Gonzalezek, eta hura askatzeko eskaera ugari izan dira. Besteak beste, BERRIAko langile batzordeak ere martxoaren hasieran eskatu zuen Gonzalez «berehala» askatzeko. Horrez gain, EITBko erredakzio kontseiluak, Kazetarien Elkargoak eta beste zenbait erakundek zein hedabidek ere eskatu dute kazetariaren askatasuna. |
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211814/epaiketaren-zain-libre-gelditu-da-nekane-txapartegi.htm | Politika | Epaiketaren zain, libre gelditu da Nekane Txapartegi | Espainiako Auzitegi Nazionalean aurkeztu du bere burua, Iñigo Iruin abokatuaren laguntzaz. | Epaiketaren zain, libre gelditu da Nekane Txapartegi. Espainiako Auzitegi Nazionalean aurkeztu du bere burua, Iñigo Iruin abokatuaren laguntzaz. | Hamabortz urteren ondotik libre da Nekane Txapartegi, eta Euskal Herrian bizitzeko moduan. Suitzan bizi izan den euskal herritarra Espainiako Auzitegi Nazionalera joan da gaur eguerdian, Iñigo Iruin abokatuaz lagunduta, eta han jakinarazi diote dokumentuak faltsutzea baino ez diotela leporatuko. Ez diote kautelazko neurririk jarri.
Aurrez kudeaketak eginak zituzten Espainiako Auzitegi Nazionalarekin, eta auzitegiak bertan behera utziak zituen haren aurkako estradizio eta atxilotze aginduak. Epaiketaren zain geldituko da orain, eta Madrilen epaituko dute, Espainiako Auzitegi Nazionalean; baina ez dute jada ETArekin lotuko. Iruinek BERRIAri azaldu dio ustez dokumentuak faltsutzearen delitua Espainiako Estatutik kanpo egin zuelako izanen duela epaiketa Espainiako Auzitegi Nazionalean. Ez dute datarik jakinarazi.
Goiza Madrilen pasatu ondotik, Euskal Herrira bidean da Txapartegi orain.
Torturaren itzala
18/98 auziaren harira atxilotu zuten Nekane Txapartegi, 1999an, Tolosan (Gipuzkoa), Xaki piezaren barnean, eta atxilotu zutenean torturatu egin zutela salatu zuen —bertzeak bertze, azaldu zuen inkomunikazioan bortxatu egin zutela—. Espainiako Auzitegi Nazionalak 11 urteko espetxe zigorra ezarri zion 2007ko abenduan, ETAko kide izatea leporatuta, eta, Espainiako Auzitegi Gorenean helegitea jarrita, azkenean sei urte eta bederatzi hilabeteko zigorra ezarri zioten 2009ko maiatzean, ETA laguntzeaz akusatuta.
2017ko irailean zigor hori preskribatzea erabaki zuen Espainiako Auzitegi Nazionalak, ordea. Izan ere, 2015ean Espainiako Zigor Kodean egindako aldaketa bat baliatuta, Auzitegi Gorenaren 2009ko epaia berrikusteko eskatu zuen defentsak: Gorenak, onartu, eta hiru urte eta sei hilabetera jaitsi zion zigorra 2017ko otsailean. 2017ko irailean onartu zuen Auzitegi Nazionalak azkenik zigorraren preskripzioa, epaia irmo egin zenetik denbora anitz pasatu zela eta sententzia oraindik betearazi gabe zegoela kontuan hartuta.
Euskal Herrira itzuli ezinda segitzen zuen Txapartegik, halere. Izan ere, Espainiako Auzitegi Nazionalak bertze auzi batekin lotua zuen ordurako, 2016ko apirilean Zurichen atxilotu zutenenean bi nortasun agiri faltsu atzeman baitzizkion Poliziak. Ikerketak ondorioztatu zuen nortasun agiri horiek ETAk egindakoak zirela, ETAk aginduta joan zela Txapartegi Suitzara, eta, beraz, Auzitegi Nazionalak leporatu nahi izan zion «ETAko kide izaten jarraitzen» zuela.
2019ko maiatzean Bernako auzitegi batera joan behar izan zuen Txapartegik, auzi horrekin lotuta deklaratzera. Uko egin zion deklaratzeari, eta Free Nekane taldeak jakinarazi zuen Espainiak estradizio eskari bat aurkezteko asmoa zuela. Madrilek bertze estradizio eskaera bat egin zuen ondotik, irailean. Horiek denak bertan behera gelditu dira orain. |
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211815/administrazio-orokorreko-behin-behineko-4500-lanpostu-finkatzeko-eskatu-du-elak.htm | Ekonomia | Administrazio orokorreko behin-behineko 4.500 lanpostu finkatzeko eskatu du ELAk | Sindikatuak lau orduko lanuztea antolatu du hilaren 12rako. Jaurlaritzari proposamen zehatzak igorri dizkio. | Administrazio orokorreko behin-behineko 4.500 lanpostu finkatzeko eskatu du ELAk. Sindikatuak lau orduko lanuztea antolatu du hilaren 12rako. Jaurlaritzari proposamen zehatzak igorri dizkio. | ELA sindikatuak salatu du EAEko administrazio orokorrean 4.500 langile ari direla behin-behinean lanean: hau da, hamar langiletik ia sei. Gainera, horietako gehienek –%80k– hiru urte baino gehiago daramatzate egoera horretan, eta haien batez besteko adina 55 urtetik gorakoa da. Bada, enplegu publikoaren itzelezko behin-behinekotasuna amaitu eta enplegu horiek finkatzeko eskatu dio Eusko Jaurlaritzari, neurririk hartu ezean ehunka lanpostu «arriskuan» egongo direlako. Hori eskatzeko, ELAk protesta antolatu du hilaren 12rako: lau orduko lanuztera deitu du, 10:00etatik 14:00etara.
Sindikatuaren hitzetan, behin-behinekotasuna gehiegizkoa da administrazio orokorrean eta haren menpeko erakunde autonomiadunetan (Osalan, Lanbide, Ibaiondo). «Egoera guztiz dramatikoa da», gaitzetsi du Eva Arrieta ELAko administrazio orokorreko arduradunak. Eta gogora ekarri du hogei urte baino gehiago direla sektore publikoan azken LEP lan eskaintza publikoa egin zela. Asko dira, ondorioz, kontratu finkorik gabe ari diren bitarteko langileak; urteak daramatzate egoera horretan.
Arrietak adierazi duenez, horrek agerian uzten du Jaurlaritzak enplegu publikoarekiko duen jarrera; «prekarizatzeko apustua» egin duela iritzi dio: «Administrazioa pribatizatzeko eta negozio eremu bilakatzeko apustu politikoa dago».
Proposamen zehatzak Behin-behinekotasuna murriztu eta bitarteko langileen lanpostuak finkatzeko hainbat egitasmo jarri ziren martxan iaz. Espainiako Gobernuak Iceta legea onartu zuen, eta Eusko Jaurlaritzak, Kidego eta Eskalen Legea. ELAren ustetan, ordea, ez dira aski izan arazoa konpontzeko, eta lege horiek dituzten hutsuneak baliatuta proposamen zehatzak egin ditu.
Jaurlaritzari eskatu dio, esaterako, lanpostu publikoak finkatzeko salbuespenezko prozesu bakarra adostea, eta horretarako 4.500 lanposturen finkatze prozesua eskaintzea. Arrietak azpimarratu du, hori bai, prozesu horrek «bermatzailea» izan behar duela, eta, horretarako, beharrezkoa dela ahalik eta lanpostu gehien meritu lehiaketara ateratzea.
Sindikatuak galdegin du, halaber, Kidego eta Eskalen Legea ere finkatze prozesuen ondoren jartzea indarrean. Gainontzean, «arriskuan» jarriko lituzke ehunka lanpostu, «eskatuko zaien titulazioa aldatuko duelako edo haien lanpostuak kidego orokorretara bideratzen dituelako».
ELAk salatu du, baina, Jaurlaritzak ez dituela aintzat hartu eskari horiek, eta orain arte izandako negoziazioetan informazioa «ezkutatu» izana egotzi dio gobernuari. Gainera, iritzi dio iragarri dituen lan eskaintza publikoak ere ez direla nahikoa: Jaurlaritzak bi deialdi egin ditu, 3.600 lanpostuetarako guztira, baina, sindikatuaren ustez, beste 900 beharko lirateke behin-behinekotasun tasak murriztu ahal izateko.
Hori horrela, Jaurlaritzari eskatu dio orain arteko norabidea aldatu eta enplegu publikoak finkatzeko prozesua bermatzeko. |
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211816/gasolindegiek-lehen-aurrerakinak-jaso-dituzte.htm | Ekonomia | Gasolindegiek lehen aurrerakinak jaso dituzte | Foru ogasunek aurreratu dute dirua, eta Espainiako Gobernuak uztailean itzuliko die. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 70 zerbitzugunek jaso dute. | Gasolindegiek lehen aurrerakinak jaso dituzte. Foru ogasunek aurreratu dute dirua, eta Espainiako Gobernuak uztailean itzuliko die. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 70 zerbitzugunek jaso dute. | Bizkaiko Foru Aldundiak lehen ordainketak egin dizkie astearte honetan lurraldeko zerbitzuguneei, erregaiaren azken prezioan litroko 0,20 euroko beherapenaren aplikazioa konpentsatzeko. Ogasunak jakinarazi duenez, 4,8 milioi banatu ditu 26 gasolindegitako jabeen artean. Gaineratu du joan den ostegunetik gaur arte 50 eskaera jaso dituela, eta ordainketa horiek egiten jarraituko duela.
Arabako Foru Aldundia, berriz, ostegun honetan hasiko da aurrerakinak ordaintzen: orain arte 20 eskaera jaso ditu, eta 844.000 euro banatuko ditu. Ostiralean eskegi zuen inprimakia. Gauza bera egin zuen Gipuzkoako Aldundiak ere, eta jakinarazi du «datozen egunetan» itzuliko dituela aurrerakinak, zerbitzuguneekin batera «lanean» ari dela. Jakinarazi duenez, 24 gasolindegik egin dute eskaera, eta 3,1 milioi euro aurreratuko ditu. Nafarroako Gobernuak aste honetan hasi nahi du ordainketekin. Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariak aurreko astean aurreratu zuen lehen hilabetean neurriak hamar milioi euroko kostua izango duela.
Erregaien deskontuaren aplikazioa arazo bat izaten ari da zerbitzugune askorentzat, txiki eta ertainentzat bereziki, likidezia arazoengatik diru asko aurreratu behar dutelako. Arazo hori ez izateko, aurrerakin bat emango die Espainiako Gobernuak, eta foru ogasunen bitartez egin beharko dituzte eskaerak. Dena den, aldundiek aurreratu beharko dute lehenik, eta Madrilek uztailean itzuliko die dirua, neurria indargabetzean.
Zerbitzuguneek, berriz, hilero egin beharko dute eskaera: 2021ean saldutakoaren hileko batez besteko bolumenaren %90 jasoko dute, eta, ondoren, erregistratu duten benetako bolumenarekin doituko da. Aurreratutako ordainketa horrek baditu muga batzuk: ezin izango da bi milioi eurotik gorakoa izan, ezta 1.000 eurotik beherakoa ere.
Zergak ordaintzeko malgutasuna Hiru aldundiek onartu dituzte joan den astean elkarrekin hartutako neurri fiskalak martxan jartzeko dekretuak. Funtsean, autonomoei eta enpresei zergak ordaintzeko malgutasuna ematea dute xede. Alde batetik, aukera izango dute zergen ordainketa interesik gabe geroratzeko. Gipuzkoari dagokionez, Eider Mendoza bozeramaileak azaldu du apirilaren 1etik aurrerako autolikidazioei aplikatuko zaiela, eta ordainketa itzultzeko hiru hilabeteko gabealdiaren ondoren egingo dela, seihilekotan.
Bigarren neurria da 2022ko lehen bi hiruhilekoetan autonomoentzako PFEZ pertsona fisikoen errenta zergaren ordainketa zatikatuak egiteko betebeharretik salbuestea.
Eta hirugarren neurria da forfait edo justifikatu gabeko gastuen batezbestekoa handitzea, PFEZ pertsona autonomoentzat eta sozietateen gaineko zerga enpresa txikientzat. Lehen kolektiboari dagokionez, Gipuzkoan autonomoek hilabete honetatik aurrera jasoko dute laguntza fiskal hori, Mendozak adierazi duenez.
Gastuaren forfait delakoa autonomoek beren jardueraren errendimendua kalkulatzean aplikatzen duten ehuneko finko bat da, baina ez da zergapetzen. Hala, tasa orokorra %10etik %15era igoko da (bai PFEZean, bai sozietateetan), eta intentsitate handiagoa izango du krisiak kalte handien egindako sektoreetan: garraiolariei dagokienez, muga %45etik %70era igo da; nekazaritza eta abeltzaintzarena, 30.000 eurotik gorako eragiketa bolumenak dituztenentzat, %35etik %70era; eta nekazaritza eta abeltzaintzarena, 30.000 eurotik beherako eragiketa bolumenak dituztenentzat, %75etik %90era.
Aldundiek kalkulatzen dute neurri horiengatik 160 milioi euro gutxiago bilduko dituztela aurten. |
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211817/lehen-aldiz-telefonoz-egin-ahalko-da-nafarroan-errenta-kanpaina.htm | Ekonomia | Lehen aldiz telefonoz egin ahalko da Nafarroan errenta kanpaina | Bihar hasi eta ekainaren 24ra arte iraungo du. Nafarroak 103.000 proposamen bidaliko ditu | Lehen aldiz telefonoz egin ahalko da Nafarroan errenta kanpaina. Bihar hasi eta ekainaren 24ra arte iraungo du. Nafarroak 103.000 proposamen bidaliko ditu | Aste honetan hasiko da errenta aitorpena Hego Euskal Herri osoan. Nafarroan, zehazki, bihartik aurrera zerbitzu telefonikoa (948 106 106) abian jarriko da 2021eko errenta kanpainaren tramiteak egiteko; zerga datuak edo ogasunak bidalitako proposamenen egiaztapena kontsultatzeko. Nafarroako Ogasunak 203.720 proposamen bidaliko ditu, eta zergadunak datuak ondo daudela egiaztatuz gero, ez du ezer egin beharko —aitzitik, zerbait aldatu nahi izanez gero, hitzordua eskatu edo telematikoki berritu dezake bere aitorpena—.
Aurtengo berritasun nagusi da telefonoz ere egin ahalko dela aitorpena. Apirilaren 13tik, internetez egin beharko da hitzordua eskatu, bai ala bai, segurtasun arrazoiengatik. Hitzordua eskatuta, Ogasuna bera jarriko da harremanetan zehaztutako egun eta orduan, eta soilik 948 106 106 telefono zenbakiaren bidez —ezingo da deitu edo ogasunak ez du beste zenbaki batetik deituko, ziurtatu nahirik zergadunaren izenean beste inork egiten ez duela aitorpena—. Une horretan informazio guztia eskura edukitzea eskatuko zaio zergadunari.
Ohi legez aurrez aurre ere egin daiteke aitorpena apirilaren 20tik aurrera. Kasu honetan ere, apirilaren 13tik hitzordua eskatu ahalko da telefonoz, 948 505 505/506 telefonoetan, astelehenetik ostegunera 08:00etatik 17:30era eta ostiraletan 15:00etara bitarte. IAurten ohiko bulegoetan egingo da —Iruñean, Tuteran, Lizarran eta Tafallan—. Gainera, ogasunez gain, ohiko finantza erakundeekin ere egin daiteke.
Halaber, apurka, Ogasunak internet bidez errenta aitorpena egitera animatu nahi ditu herritarrak. Errenta kanpainari begirako webgunean herritarrak bere aitorpena egin dezake. Ziurtagiri digitala, @Clave sistema digitala edo NAN + pasahitza sistema erabili beharko da. Tramite hori errazteko zein kanpainaren inguruko beste xehetasun batzuen berri emateko hainbat azalpen bideo landu ditu ogasunak:
Iaz, 2020ko errenta kanpainan, 356.000 aitorpen egin ziren, eta aurten antzeko datuak izatea espero du. Aurten, Ogasunak 203.000 proposamen bidaliko ditu. Horietatik bi hereni (%67) dirua itzultzea aterako zaie eta beste herenari ordaintzera. Ontzat joz gero, zergadunei apirilaren 20an itzuliko zaie dirua: orotara, 70,2 milioi euro —ordaintzea ateratzen zaienek, guztira, 58,1 milioi euro pagatu beharko dute—.
Gasolindegiei ordainketa
Errenta kanpainaren prentsaurrekoan, Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariak adierazi du bihartik aurrera hasiko direla ordaintzen gasolindegiek aurreratutako dirua. Espainiako Gobernuak martxoaren 29an egindako dekretuan, erregaia 20 zentimo litro merkatzeko laguntza ezarri zen —15 zentimo administrazio publikoak ordainduko du eta beste bost zentimoak gasolindegiek eurek—. Gasolindegiak kexu dira aurreratutako litroko hamabost zentimoek likidezia arazoak eragiten dizkietela. Saizek azpimarratu du eskaera egin eta baldintza bete dutenei bihartik aurrera hasiko direla pagatzen. |
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211818/sei-gune-izango-dira-korrikaren-amaiera-egunean-donostian.htm | Gizartea | Sei gune izango dira Korrikaren amaiera egunean Donostian | Bulebarrean amaituko da 22. Korrika eta zortzi gune izango dira amaierako festan. | Sei gune izango dira Korrikaren amaiera egunean Donostian. Bulebarrean amaituko da 22. Korrika eta zortzi gune izango dira amaierako festan. | Gaur aurkeztu du Korrikak iganderako Donostian antolatu duen amaiera festa, eta, hitzordu ederra izango dela aurreratuz, «Euskal Herriko txoko guztietako jendea» joatera gonbidatuko dute. Azken eguneko arduradunak, Luix Intxauspek, azaldu du Donostiako jairako «dena prest dagoela», eta egun osoa iraungo duela. Festa «handia bezain berritzailea» prestatu dute, haren esanetan: zortzi gunetan sakabanatuta eta publiko desberdinei begirakoa.
Goizeko 07:30ak pasa berri helduko da Korrika Gipuzkoako hiriburura. Auzoz auzo ibiliko da goizean, eta eguerdian sartuko da azken kilometroetan. 22. Korrika 12:30ean amaituko da, Bulebarrean udaletxearen alboan. Une horretan irekiko dute martxoaren 31z geroztik eskuz esku ibili den lekukoa, eta barruan daraman mezua irakurriko dute.
Ekitaldi nagusiaren aurkezleak Bagera Elkarteak sortutako «atzean zuloa» proiektuaren aurpegiak izango dira; esketxotako pertsonaiak jokatzen dituzten aktoreak Ivan Aizpurua eta Nerea Aranburu donostiarrak, alegia.
Bulebarrean ez ezik, erdigunean, Alderdi Ederren eta Parte Zaharrean ere ospatuko dute Korrika. Zortzi gune egongo dira guztira, eta horietan janari eta edaria salduko dute, Korrikaren produktuez gain. Eusko Trenbideak-ek tren bereziak jarriko ditu kostaldetiko linean: 09:00etatik 21:00ak arte maiztasuna ordu erdikoa izango da. AEKren hainbat euskaltegitan, gainera, autobusak antolatzen ari dira Donostiara egun-pasa joateko.
Herri bazkarian bazkaltzeko aukera ere egongo da: bi txanda daude, 13:30ean eta 15:00etan, eta bazkarirako txartelak atzo arte egon ziren salgai AEKren webgunean. Umeentzako menua, menu beganoa eta Korrika menua izango dira aukeran. |
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211819/nberen-segurtasun-kontseiluak-butxako-laquogerra-krimenen-frogakraquo-aztertuko-ditu.htm | Mundua | NBEren Segurtasun Kontseiluak Butxako «gerra krimenen frogak» aztertuko ditu | Bilkura gaur arratsaldean egingo dute, eta Zelenskik batzarrean parte hartuko du. Europako Batzordeak Errusiako ikatzari enbargoa jartzea proposatuko die EBko 27ei. Ukrainak Mariupol hiriaren kontrola galtzear du. | NBEren Segurtasun Kontseiluak Butxako «gerra krimenen frogak» aztertuko ditu. Bilkura gaur arratsaldean egingo dute, eta Zelenskik batzarrean parte hartuko du. Europako Batzordeak Errusiako ikatzari enbargoa jartzea proposatuko die EBko 27ei. Ukrainak Mariupol hiriaren kontrola galtzear du. | NBE Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluak bilkura du gaur arratsaldean Ukrainako gerraz eztabaidatzeko, eta Errusiako tropek Kieveko eskualdean eta azken egunotan erretiratu diren beste eremu batzuetan ustez egindako «sarraskien» kasua ere izango du hizpide. Hain zuzen ere, Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik Butxa herriko «gerra krimenen frogak» aurkeztuko ditu NBEren Segurtasun Kontseiluan. Haren esanetan, «okupatzaileen [errusiarren] delitu guztiak dokumentatuta daude». Ukrainako Gobernuaren arabera, 340 zibilen gorpuak aurkitu eta lurperatu dituzte Butxako kaleetan, eta ohartarazi dute litekeena dela biktimen zerrenda «askoz handiagoa izatea». Kievek Errusiari leporatu dio «genozidioa» egitea. «Ez dugu ahaztuko».
Errusiak, ordea, beste behin ukatu egin ditu akusazioak. Leonid Slutski Errusiako negoziazio taldeko kideak gogoratu du Errusiako tropak martxoaren 30ean Butxa herritik erretiratu zirela, eta hurrengo egunean Anatoli Fedoruk Butxako alkateak Errusiako indarren erretiratzea baieztatu zuela. «Baina ez zuen txintik ere esan tiroketei buruz», zehaztu zuen. Kremlinek NBE Nazio Batuen Erakundean duen enbaxadore Vasili Nebenziaren esanetan, apirilaren 2an, Ukrainako indarrak sartu zirenean, ez zen kaleetako sarraskiez edo zibilen gorpuez hitz egiten. «Tokiko zibilen hilketa masiboaren ustezko frogak Ukrainako segurtasun zerbitzuko agenteak hirian sartu ondoren azaldu ziren». Erantsi du Mendebaldeak NBEren Segurtasun Kontseiluan bere interesak «inposatu» nahi dituela.
Horrez gain, Nebenziak Butxako kasua 2018an Duma hirian (Siria) gertatutakoarekin parekatu du: «Kasko Zuriak erakundeak Duman jazotako ustezko eraso kimikoen aurrean azpijoko bat egin zuen, eta Mendebaldeko herrialdeek gertatutakoaren benetako xehetasunak ikertzeari uko egin zioten».
The New York Times egunkariak, baina, Maxar Technologies enpresaren sateliteko irudi batzuk argitaratu ditu. Irudi horiek martxoaren 11koak dira, eta egun horretan Errusiako tropak oraindik Butxa herrian zauden, Kremlinek kontrakoa esan arren. AEBetako egunkariak jasotakoaren arabera, «zibilen gorpuen itxurako irudiak» agertzen dira Jablonska izeneko kalean. AEBek «lotsagarritzat» jo dute Errusiak sarraskiak ukatzea.
Horren harira, Washingtonek Errusiari kendu egin nahi dio NBEren Giza Eskubideen Batzordean daukan boto eskubidea, eta horretarako lehen pausoa emango du gaur Linda Thomas-Greenfieldek , AEBek NBEn duten ordezkariak. Errusia kanporatzeko Batzar Orokorrean bi hereneko gehiengoa lortu beharko dute. Biltzarrean NBEko kide diren 193 herrialdeak daude ordezkatuta, eta, orain arte, 140 estatuk Errusiaren aurkako ebazpenak onartu dituzte. Moskuri, aldiz, ez zaio batere gustatu Washington prestatzen ari den mugimendua.
Bosgarren zigor sorta, eztabaidagai
EB Europako Batasunean, 27 estatuetako enbaxadoreek bilera izango dute bihar, Bruselan, eta Errusiari ezarriko dioten bosgarren zigor sortaz eztabaidatuko dute. Hain zuzen, Europako Batzordeak energia enbargoei ekitea proposatuko die EBko 27ei, adostasunerako aukera gehien dituenetik hasita: ikatza. Garbi geratu dena zera da, gasak ez duela adostasunik; Alemaniak eta Austriak esan zuten gasari enbargoa ezartzearen aurka bozkatuko luketela. Halere, Berlinek zabalik utzi zituen ikatzaren eta petrolioaren ateak, eta elkarrizketak bide horretatik doazela eman du aditzera Frantziako Ekonomiako ministro Bruno Le Mairek. EBko ikatz inportazioen erdia inguru Errusiatik egiten dute, eta, EBk 4.000 milioi euro ordaintzen dizkio urtean Moskuri, baina erregai horren kontsumoa murriztuz doa, urtez urte. Nola nahi ere, ikusteko dago ikatzaren enbargoa aste honetan gauza dezaketen.
Ikatzaz gain, Errusiako lau bankurekin egindako transakzioak, eta teknologia, egur, itsaski edo likoreen esportazioak bertan behera uztea, eta Errusiako itsasontziak eta Moskuk operatutako ontziak EBko portuetara sartzea eragoztea proposatu du Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyenek. «Baina hau ez da dena. Zigor gehigarriak ezartzen ari gara, baita petrolioaren inportazioei buruzkoak ere», zehaztu du.
Bestalde, Von der Leyen eta EBko diplomaziaburu Josep Borrell Kievera joatekoak dira aste honetan, Zelenskirekin batzartzeko. Roberta Metsola Europako Parlamentuko presidentea joan den astean batzartu zen Ukrainako presidentearekin.
Errusiari ezarritako zigorrei erantzunez, berriz, Errusiako Atzerri ministro Sergei Lavrovek nabarmendu du munduko ekonomiari gehiago eragiten diotela Errusiari berari baino. «Ukrainan faltsifikazio asko egin dira jada, eta gero babes mediatiko handia erabili dute».
Negoziazioak, aurrera
Moskuko eta Kieveko ordezkaritzek negoziazioetan jarraitzen dutela baieztatu dute, bideokonferentzia bidez. Hain zuzen ere, Errusiako Atzerri ministro Sergei Lavrovek Ukrainaren jarrera «errealistagoa» ikusi du Istanbulgo bileren ondotik. «Espero dut Kieveko ordezkaritzaren arduradunak beren herriaren interesen alde hasiko direla, urrutiko aholkulariei entzun beharrean». Zelenskik, berriz, herritarrei esan die bakea lortzeko modu bakarra Errusiarekin «hitz egitea» dela, nahiz eta baztertu duen Vladimir Putin Errusiako presidentearekin biltzea.
Gerra frontean, Ukraina erasoaldi gogorrago baterako prestatzen ari da, batez ere herrialdearen hegoaldean eta ekialdean, Luhanskeko eta Donetskeko herri errepublikak hartzeko xedez, Ukrainako armadako buruaren esanetan. Zelenskik aitortu du Ukrainak Mariupol hiria (Donetsk oblasta) galtzear duela. Reuters berri agentziaren arabera, Errusiako tropak hiriko kaleetatik hainbat gorpu erretiratzen ari dira; zibilak eta Ukrainako soldaduak, besteak beste.
Bien bitartean, ebakuazio planek aurrera segitzen dute. Ukrainako lehen ministrorde Irina Verextxukek iragarri du beste zazpi korridore humanitario irekiko dituztela gehien erasanda dauden hirietatik zibilak ateratzeko. Horietako bat Mariupolen zabaldu dute, hango herritarrak Zaporizhiara eramateko. Verextxukek salatu du Errusiako armadak Nazioarteko Gurutze Gorriaren ordezkaritza bati ez diola Mariupolera sartzen utzi. «Negoziazioen ostean, atzo askatu zituzten, eta Zaporizhiara bidali», azaldu du Ukrainako lehen ministrordeak Telegram kontuan. Mariupolgoa ez ezik, Berdiansketik eta Tokmaketik Zaporizhiara, eta Severodonetsketik, Popasnatik, Gorsketik eta Lisitxansketik Bakhmutera (Donetsk oblasta) doazen korridoreak ere zabalduko dituzte.p> |
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211820/ines-osinagak-irabazi-du-joseba-jaka-beka.htm | Kultura | Ines Osinagak irabazi du Joseba Jaka beka | Itsasoa da bide bakarra proiektua garatuko du musikariak. Hemezortzi lan aurkeztu dira sorkuntza laguntzeko deialdira, eta epaimahaiak aho batez hautatu du Osinagarena. | Ines Osinagak irabazi du Joseba Jaka beka. Itsasoa da bide bakarra proiektua garatuko du musikariak. Hemezortzi lan aurkeztu dira sorkuntza laguntzeko deialdira, eta epaimahaiak aho batez hautatu du Osinagarena. | Bi urtetik behin ematen du Elkar fundazioak sormena sustatzeko Joseba Jaka beka, eta musika proiektuak sortzeko deialdia izan da aurtengoa. Hemezortzi proposamen jaso dituzte guztira, eta, horien artetik, Ines Osinagak aurkeztutakoa hautatu du Joana Barbierrek, Sara Zozayak eta Jon Eskisabelek osatutako epaimahaiak. Itsasoa da bide bakarra izena darama musikariaren egitasmoak, eta urtebeteko epea izango du berau garatzeko. 10.000 euroko laguntza izango du bere sorkuntza lantzeko.
Osinagak azaldu du sormen prozesua lantzeko «izugarrizko bultzada» emango diola bekak, eta eskertuta agertu da epaimahaiak bere egitasmoa aukeratu duelako, «aitortza» garrantzitsua baita harentzat. Bere proiektuak hiru fase nagusi izango dituela aurreratu du. Lehen zatia Kuban garatu du, duela gutxi Habanan egin duen egonaldian; ikerketa proiektu bat egin du bertan, eta emakume musikari ugari ezagutzeko aukera izan du. Ondoren, bertatik ekarritako materialekin osatuz joango da orain sorkuntza prozesua, eta, hortik, «diskoaren A eta B aldeak» aterako direla gehitu du azkenik.
Osinagaren proiektua aukeratzeko arrazoiak aletu dituzte Sara Zozaya eta Jon Eskisabel epaimahaikideek. Zozayaren hitzetan, beka sormenari bideratuta egonik, sormen prozesu «bete-betean» dagoen egitasmo bat hautatzeari garrantzia eman diote, batetik. Bestalde, disko batetik harago doan proiektua dela iruditu zaie. Zozaya: «Inesen proiektuan oso argi ikusi genuen ez dela disko bat soilik, baizik eta ikerketa lan bat, Habanan lan egiteko proiektu bat, eta, beraz, Kubako kultura, tradizioak... hori guztia bilduko ditu». Osinagarena «proiektu kontzienteki feminista bat» izatea ere oso garrantzitsua iruditu zaie epaimahaikideei, eta sormen prozesurako aukeratu dituen bidelagunak emakumeak direla gogorarazi dute. Anbizio eta kalitate handiko proiektutzat jo dute Osinagarena, «etorkizun oparoa» izan dezakeena.
Eskisabelek, berriz, nabarmendu du bekara aurkeztutako hemezortzi proiektuak elkarren artean oso ezberdinak izan direla, estilo aldetik askotarikoak. «Esango nuke ia-ia ez zeudela bi proiektu antzekoak izan zitezkeenak, eta proiektu bakoitzak nortasun bat zeukala». Kantautoreak, pop, rock, elektronika zein folka lantzen duten taldeak... denetarik egon da parte hartzaileen artean. «Proiektuen nolakotasuna oso aberatsa izan da». Bestalde, parte hartu dutenen adin tarte zabalari ere egin dio erreferentzia, ibilbide luzeko musikariek nahiz hasi berriek aurkeztu baitituzte beren egitasmoak. «Bazegoen zer aukeratu, ez da erraza izan, baina aho batez bat etorri ginen hirurok, eta uste dugu aukeratu dugunak merezi zuela beka jasotzea».
Elkar fundazioko lehendakari Joxemari Sorsek azaldu du 1996an hasi zirela Joseba Jaka beka banatzen, eta 2016tik aurrera bizialdi berri bat izan duela. Orduan erabaki zen sormena sustatzeko beka izatea eta deialdi bakoitzean zehaztea zein kultur adierazpide lagunduko zen. Aurreko ekitaldietan literatura eta antzerki sormenerako izan da beka, eta musika proiektuak laguntzera bideratu dute aurtengoa. |
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211821/buruko-gaitzen-artaren-erretratua-botika-gehiago-ematen-zaizkie-andreei.htm | Gizartea | Buruko gaitzen artaren «erretratua»: botika gehiago ematen zaizkie andreei | Gurutzetako erietxeko osasun mentaleko larrialdi zerbitzuetan ematen den arretaren gaineko ikerketa bat aurkeztu du Emakundek; ikusi dute «generoaren» arabera aldeak badirela, eta ikertzen jarraitu behar dela. | Buruko gaitzen artaren «erretratua»: botika gehiago ematen zaizkie andreei. Gurutzetako erietxeko osasun mentaleko larrialdi zerbitzuetan ematen den arretaren gaineko ikerketa bat aurkeztu du Emakundek; ikusi dute «generoaren» arabera aldeak badirela, eta ikertzen jarraitu behar dela. | «Erretratu» bat dela adierazi dute ikertzaileek. Osasun sistemaren funtzionamenduaren argazki bat da, «generoaren ikuspegia» eta «aldagai sozioekonomikoena» aintzakotzat hartuta egindakoa: begirada horrekin, datuek zer esaten duten aztertu dute. Zehazki, Gurutzetako erietxeko (Barakaldo, Bizkaia) buruko osasuneko larrialdiek 2017-2019 urteetan artatutako kasu guztiak ikertu dituzte, eta ondorioetako bat argia da: emakumezkoei, oro har, usuago errezetatzen zaizkie botikak gizonezkoei baino. Emakunderen beka baten bidez egindako ikerlana da, eta gaur aurkeztu dute, Gasteizen, erakundeak antolatutako agerraldi batean.
Marga Saenz Herrero Gurutzetako psikiatrak eta Maria Recio Barbero Biocruceseko Neuropsikiatriako ikertzaileak parte hartu dute aurkezpenean, Emakundeko zuzendari Izaskun Landaidarekin batera. Azaldu dute lau taldetan banatu zituztela pazienteak. Baga: adikzioen ondoriozko arazoengatik larrialdietara heldutako pertsonak. Biga: buruko osasun arazo ohikoenen ondorioz ailegatutakoak, antsietateak-eta antzekoak jotakoak. Higa: buruko eritasun larriak dituzten gaixoak. Laga: nortasunaren nahasmenduak dituztenak. Lehen taldean gizonak izan ziren gehienak, %71, eta horren atzeko motiboetako bat argi dute: andreek, oro har, «lotsa handiagoz eta bakartuago» bizi dituzte adikzioak. Horiek horrela, larrialdietara heltzen direnerako «larriago» daude usu. Andreei maizago ematen zaizkie «lasaigarriak», eta gutxiago ospitaleratzen dituzte. Bigarren multzoko pazienteak kasuen %48 izan ziren, %65 andreak. Hor ere, aldea: «Emakumeei proba gutxiago eskatu zitzaizkien, eta lasaigarri gehiago eman». Patologia larrietan ere, aldea: «Andreei lasaigarri gehiago eman zitzaizkien, %40 gehiago ere bai». Azken taldean jokaera «disruptiboak» izaten dira usu; prebalentzia antzekoa izaten da gizon eta emakumeetan tankera horretako nahasmenduetan, baina artatu zituzten pazienteen %70 andreak ziren. Horrek ere zer pentsatua eman die: «Emakumeen jarrera bortxazkoak ez dira hain ondo toleratzen». |
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211822/euskal-herriari-jakinarazpena.htm | Iritzia | Euskal Herriari jakinarazpena | Euskal Herriari jakinarazpena. | Euskal Herriari jakinarazpena
Asier Guridi Zaloñak, Venezuelako Errepublika Bolibartarrean «errefuxiatu estatus edo izaera» ofiziala duen euskal exiliatu politikoak, ondorengoa jakinarazi nahi dio Euskal Herriari:
Estatu espainiarraren jazarpen eta mendekutik ihesi, 2001. urtetik exiliaturik nago. Aurretik, 1992. urtean, Espainiako Guardia Zibilak modu basatian torturatu ninduen eta 1992-1997 urteen artean Estatu espainiarreko presondegietan preso egon nintzen. Leku-aldaketetan eta presondegi barnean sei alditan jaso nituen jipoiak.
2005. urtetik Venezuelako Errepublika Bolibartarrean bizi naiz. 2008an, venezuelar jatorriko bikotekidearekin dudan harremanean jaio zen Iban Guridi Diaz gure semea. Denbora guzti horretan, mototaxi eta taxi gidari lanak eginaz izan nuen irabazpidea; 2013ko irailean —atzerriko interesei, aginduei eta diruari jarraiki—, Interpoleko agenteek atxilotu ninduten arte.
2013an, epe labur batez preso egon ostean, egun bizi dudan eta 13 urteko euskal/venezuelar haurrari zuzenean eragiten dion infernua hasi zen egiazki. Inolako nortasun juridikorik gabe, eskubiderik gabe, bizitza normala egin ezinik,.. kale gorrian utzi ninduten. Honek nire semea Iban, nortasun, babes, berme eta eskubiderik gabe gelditzea ere ekarri zuen. Era guztietako arazo, ezintasun eta eragozpenak bizitu ditugu: Venezuelak bizi zuen egoera sozioekonomikoarengatik, jakien salmentan arrazionamendua izan zen garaian, elikagaien erosketa eragozten zitzaigun nortasun juridikoa edo Venezuelako Nortasun Agiria ez izatearren. Linbo egoera honetan, juridikoki ez nintzen existitzen, ez zegoen lanbide formalik izaterik, ezta mototaxi edo taxi gidari gisa lan egiterik. Bizi nintzen herrian adibidez, laranja zukuak saltzera kalera atera nintzenean, bertako udaleko funtzionariak izan ziren kaletik kanporatu nindutenak.
Urte asko pasa ditut nortasun agiririk gabeko egoeran. 2020ko irailean Caracasen dagoen Espainiako Kontsulatu Orokorrak ere, Estatu batek bere lurraldez kanpo eman dezakeen nortasun agiri bakarra, hots pasaportea, ukatu zidan. Ukazio horrek, aita eta seme baten artean ematen den eskubideen transmisioa eragotzi zitzaion Iban Guridi nire semeari. Nola eman nire semeari seme izatearren dagozkion eskubideak, era berean eta aurrez, bere aitaren nortasuna eta aitortza eragozten bada?
Espainiako Kontsulatu Orokorrak nortasun juridikorik ematen ez didanez, semea Euskal Herrian, Oñatin, egoera irregularrean dagoen venezuelar jatorriko etorkin gisa bizi da. Nortasun juridiko hori izatea nahita nahiezkoa da semea Kontsulatu Orokorraren aurrean aurkeztu eta dagozkion eskubideak eskuratzeko.
Ez da batere gozoa gizartetik bereizia eta aldendua bizitzea, inolako babesik, bermerik, eskubiderik, eta tutoretza eraginkorrik gabe. Linbo egoera horretan bizi beharrak soilik, mila arazo sortzen ditu egunak joan eta egunak etorri. Besteak beste: ezin lanbide duinik izan; gidatzeko baimenik izan; banketxetan konturik izan; norberaren izenean telefono mugikorrik izan; administrazioan tramiterik egin.... Nire semea Iban zuzenki kaltetua da ere; ezin du ikasketetarako beka eskarietarako eskakizunak osatu; erregularizazio paperak edo NANa eskatuko dioten bidaia eta bisitaldi kulturaletan parte hartu; DBH2 amaitzean titulu hori lortu izana erakutsiko lukeen agiririk jaso; oinordekotza eskubideetarako ezindurik..... Eta poliziek ezarritako errepide-kontrolen batean identifikatua izanez gero, migrazio politikaren ondorioak pairatzeko beldurrez.
Egoera honi amaiera emateko asmoz, 2021eko abenduak 3an gose grebari ekin nion Caracaseko Espainiako Kontsulatu Orokorraren aurrean. Borrokaldi hau 2021eko abenduak 8an bertan behera utzi nuen, egun horretan Venezuelako Errefuxiatuen Komisio Nazionalak "errefuxiatu izaera" aitortu zidalako. Era horretan, «errefuxiatu izaera» ofizialak suposatzen duen babesak, nortasun juridikoa eskuratuko nuela aurreikusten nuen. Baina Venezuelan, nortasun agiriak ematen dituen Saime izeneko instituzioan, hainbeste denbora linbo juridiko egoeran bizi izan den pertsona batek bete ezinezko hainbat baldintza eta eskakizun eskatzen dira (Espainiar pasaportea, 25 petro, balantze ekonomikoak ...). Hortaz, bide hori blokeatuta gelditu da Venezuelako Gobernu Bolibartarraren aldetik borondate politikoa erakutsi artean.
Horrela ba, egoera hau erro-errotik konpondu beharra dago. Komunikatu honen bidez jakinarazi nahi dut, gaur, 2022ko martxoaren 29, asteartean, nire semearen eta nire nortasun juridikoa izateko eskubidea eskatuz, gose greba berri bati hasiera ematen diodala Caracasen, Espainiako Kontsulatu Orokorraren aurrean. Estatu Espainiarra da 2020ko irailetik nire nortasuna/pasaportea ukatzean gure egoera erregularizatzea ezinezko egiten duena; eta bide batez, aitarengandik semearengana eman behar diren eskubideen transmisioa ezinezko egiten duena. Era berean, Venezuelako Gobernu Bolibartarrak bere esku ditu egoera hau konpontzeko tresnak; «errefuxiatu izaera» aitortu izanak, eman behar lukeen babesa indarrean jarriaz; nortasun juridikorik gabe ezinezkoa da inor babestea; eta 13 urteko haurraren aitari, Asier Guridiri, Venezuelako Nortasun Agiria ematetik hasi beharko litzateke babes hori. Gogoratu behar da ere Venezuelako Gobernu Bolibartarraren esku dagoela Iban Guridi Díaz haurraren jaiotze agirian egin beharreko zuzenketa eta aldaketak bideratzea eta erraztea.
Euskal Herriko alderdi politiko, talde, norbanako, komunikabide eta eragile guztien babesa eta elkartasuna eskatzen eta eskertzen dut hasi berri dudan borroka honen sustengu gisa. Injustizia nabarmena den egoera honen aurrean bestaldera begira jarraitu nahi duena ongi erretratatua aterako da. Zuen isiltasunak injustizia onesten du!
Nire semeagatik, nigatik, guregatik!
Linbotik aterata gure eskubideak eskuratzeko borrokara! | |
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211823/julio-velazquezek-entrenatuko-du-alaves.htm | Kirola | Julio Velazquezek entrenatuko du Alaves | Teknikari espainiarrak Jose Luis Mendilibar ordezkatu du Arabako taldearen aulkian. Denboraldia amaitu arte sinatu du, eta taldeak mailari eustea izango du helburu. | Julio Velazquezek entrenatuko du Alaves. Teknikari espainiarrak Jose Luis Mendilibar ordezkatu du Arabako taldearen aulkian. Denboraldia amaitu arte sinatu du, eta taldeak mailari eustea izango du helburu. | Entrenatzaile bat kendu, eta beste bat jarri. Halaxe dabil azkenaldian Alaves. Hamabi izan ditu 2016an Espainiako Lehen Mailara igo zenetik. Julio Velazquez iritsi da orain Arabako taldearen aulkira. Teknikari espainiarrak Jose Luis Mendilibar ordezkatu du, klubak entrenatzaile zaldibartarra kargugabetu baitzuen atzo, taldeak zeraman bolada txarra dela eta: zazpi puntu besterik ez zuen lortu Mendilibarrek zuzendu zizkion hamabi partidetan. Kinka larrian dago Alaves: azkena da sailkapenean, eta sei puntura du maila galtzetik salbu dagoen azkeneko taldea. Zortzi partida falta dira denboraldia amaitzeko. Zortzi partida ditu Velazquezek mirari kutsua duen erronka lortzeko. Sasoia amaitu arte sinatu du.
Entrenatzaile gaztea da Velazquez, 40 urte baino ez ditu, baina 25 urte daramatza entrenatzaile lanetan; lehenbizi, gazte mailetan; gero, maila apaletan; eta, azkenik, maila gorenean. Ez du inoiz entrenatu Espainiako Lehen Mailan, baina bai Bigarren Mailan: Vila-real (2012-2013 denboraldia), Murtzia (2013-2014), Betis (2014) eta Alcorcon (2016-2018). Portugalen eta Italian aritu da maila gorenean: Os Belenenses (2015-2016), Udinese (2018-2019), Vitoria Setubal (2019-2020) eta Maritimo Funchal (2020-2021). Maritimo izan da zuzendu duen azkeneko taldea. Azken postuan hartu zuen, liga amaitzeko hamabi jardunaldi falta zirela, eta mailari eutsi zion. Hori egin nahi du berriro Alavesen, baina oso lan zaila izango du. Gaur bertan hasiko da lanean, arratsaldean lehen entrenamendua zuzenduko baitu. |
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211824/enpresek-20rainoko-gainkostua-eskatu-ahal-izango-dute-obra-publikoetan.htm | Ekonomia | Enpresek %20rainoko gainkostua eskatu ahal izango dute obra publikoetan | Jaurlaritzak kontratuak berrikusteko aukera zabaldu du. Materialen garestitzea justifikatu egin beharko dute. | Enpresek %20rainoko gainkostua eskatu ahal izango dute obra publikoetan. Jaurlaritzak kontratuak berrikusteko aukera zabaldu du. Materialen garestitzea justifikatu egin beharko dute. | Eusko Jaurlaritzarentzat eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundientzat eta udalentzat obrak egiten dituzten enpresek %20rainoko igoera planteatu ahal izango dute lehengaien kostuetan izandako igoeragatik. Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak azaldu duenez, horien garestitzeak ezbaian jarri ditu obra batzuk, eta arrisku hori saihesteko hartu du erabakia Jaurlaritzak.
Oinarrian, Jaurlaritzak bere egin du Espainiako Gobernuak obra kontratu publikoetan prezioak berrikusteko aukera ematen duen araudi berria —3/2022 Errege Lege Dekretua—. Jaurlaritzaren orain arteko araudian bazegoen aukera hori, baina soilik egin zitekeen kontratuetan hala jasota bazegoen; orain, ez da beharrezkoa. Hala, kontratua berrikusteko aukera izango dute lanen %20 gauzatu ez duten enpresek, eta kontratua formalizatu zutenetik indarrean egongo den denbora guztian.
Zupiriak azaldu duenez, prezioen berrikuspena egingo da materialen kostuaren igoerak «eragin zuzena eta garrantzitsua» izan duenean. Inpaktu hori dagoela joko da materialen kostuaren igoera kontratuaren zenbateko ziurtatuaren %5 baino handiagoa denean, urte batean eta bi urtean. Zupiriak adibide gisa jarri ditu Bilboko Arte Ederren Museoa handitzeko lanak. Horiek %9 garestitu dira, lan horiek egiteko behar den altzairua %20 garestitu delako.
Iazko udan hasi ziren horniduren prezioen igoera nabaritzen eraikuntza alorreko enpresak, eta Ukrainako gerrak areagotu egin du joera hori. Ascobi eraikuntzako sektoreko Bizkaiko patronalak duela aste batzuk kaleratutako ohar batean zioen obretarako material batzuen prezioek —kobrearena eta aluminioarena, adibidez— %50 eta %60 artean egin dutela gora eta eraikuntza lanak batez beste %20 garestitu direla.
Euskal Autonomia Erkidegoko Kontratazio Publikoaren Plataformaren arabera, gaur egun 615 obra publiko daude martxan, hiru lurraldeetako administrazioek eskatuta. Horietatik 56 Visesa elkarte publikoak enkargatutako etxebizitzak dira. Azken hiru hilabeteetan 50 bat lehiaketa adjudikatu gabe geratu dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoan: 17 milioi euroren kostua zuten. |
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211825/arzallus-laquoizugarrizko-kontrastea-iruditzen-zait-foku-horiek-batetik-itzalpe-hori-bestetikraquo.htm | Gizartea | Arzallus: «Izugarrizko kontrastea iruditzen zait: foku horiek batetik, itzalpe hori bestetik» | Aita santuak Miñan</em> liburua gomendatu izanak ustekabean harrapatu ditu lanaren bi egileak, Ibrahima Balde eta Amets Arzallus. Erreakzio uholde betean, BERRIArekin hitz egin du idazleak. | Arzallus: «Izugarrizko kontrastea iruditzen zait: foku horiek batetik, itzalpe hori bestetik». Aita santuak Miñan</em> liburua gomendatu izanak ustekabean harrapatu ditu lanaren bi egileak, Ibrahima Balde eta Amets Arzallus. Erreakzio uholde betean, BERRIArekin hitz egin du idazleak. | Inor gutxik espero zezakeen halakorik; Amets Arzallusek ere, nekez. Dei bidez ailegatu zitzaion notizia, lagun batekin autoan zelarik. Blackie Books argitaletxeko kide bat telefono hariaren beste aldean, eta horra albistea: Frantzisko aita santuak Miñan gomendatu die zenbait kazetariri –Amets Arzallus eta Ibrahima Balde dira liburuaren egileak–. Arzallusek aitortu duenez, «apur bat harritua eta kezkatua» utzi zuen hori jakiteak. «Ez dakizu nola erabilia izan den edota izan litekeen», azaldu dio BERRIAri. Bertsolariak ordu batzuk igarota erdietsi zuen albistea digeritzea. «Kokatzerako, arratsaldea».
Aita santuaren hitzek sortutako zurrunbiloa baretzen hasia zelarik, orduan izan zen Arzallus gertatutakoa hobeki aztertzeko gai. Onartu duenez, testuingurua ezagututa, «lasai eta pozik» da orain. Aita santuak Ukrainako gerra abiapuntu harturik aholkatu zuen Miñan irakurtzea, Maltatik Vatikanorako bidean, hegazkin bateko korridorean. Besteak beste, aipatu zuen, Ukrainako errefuxiatuei harrera egiten ari zaien bezala, Europak «berdin» jokatu beharko lukeela Mediterraneotik datozen errefuxiatuekin ere. Esaldi hori azpimarratu du bertsolari lapurtarrak: «Uste dut mezu hori beharrezkoa dela».
Izan ere, kritiko eta kezkak hartua da Arzallus azkenaldian; hala aitortu dio BERRIAri. «Oso harrituta nago ikusita nola hemen, Euskal Herrian, gure hurbiletik, medioak eta instituzioak ari diren behar den gisan ateak zabaltzen, besoak zabaltzen eta paperak lortzeko bideak errazten [Ukrainako gerraz mintzo da]. Izan ere, urteak dira egoera berean edo antzekoan eta sufrimendu izugarriarekin jendea datorrela Euskal Herria zeharkatu nahian, eta horiei modu guztietako zailtasunak jartzen zaizkie». Zorrotz deskribatu du jokaera hori: «Lotsa gutxi edukitzea da».
Balderen kasuari buruz
Miñan liburuaren beste egile Ibrahima Baldek ere adierazpenak egin ditu Frantzisko aita santuaren gomendioaren harira. Bihotza ukiturik hitz egin du Baldek, kamerari begira eginiko bideo batean: «Hainbat mezu iritsi zaizkit aita santuak Miñan irakurri duela esanez... Hunkigarria izan da, inoiz ez baitut sentitu han inportantziarik nuenik». Halaber, nabarmendu du pertsona guztiek «errespetua» eta «gizatasuna» merezi dutela.
BERRIAri emandako azalpenetan, Balderen hitzei ere erreparatu die Amets Arzallusek. Berak ere sumatu du lagunaren hunkidura, eta ez du harritzen hala izateak: «Migrante bakoitza inorentzat garrantzirik duenik pentsatzeko indarrik gabe iristen da». Hain zuzen, migratzaileek bidean eta bidearen ondotik bizi behar izaten dituztenak salatu ditu Arzallusek, laguna adibide hartuta. Kontatu duenez, Baldek paperak lortzeko borrokan segitzen du oraindik ere, egoera irregularrean eta «inolako laguntza eta babesik gabe». Ez du, oraingoz, Espainiako lege babesik, ez eta, Arzallusen hitzetan, «inolako bedeinkaziorik ere». Hor ikusten du kontrastea: «Foku horiek batetik, eta itzalpe hori bestetik».
Balderen istorioa
Miñan liburua 2019an aurkeztu zuten Baldek eta Arzallusek. Balderen istorioa kontatzen du: 13 urte zituela aita galdu, lan bila hasi, eta haren anaia gazteena desagertu zeneko aldiaz dihardu, baita haren bila Afrikatik Europaraino egin zuen ibilbideaz ere. Hark ahoz idatzitakoa eskuz jaso zuen bertsolariak.
2018. urtean topatu ziren Balde eta Arzallus, urriaren amaieran, Irunen (Gipuzkoa). Euskal Herrira iritsi berria zen Balde, eta Arzallus boluntario lanetan zebilen Irungo Harrera Sarean. Hor egin zuten lehen hartu-emana, eta, gerora, harreman hori sendotuz joan da. Harreman horri eta beste hainbat gauzari buruz luze jardun ziren bi protagonistak BERRIAn, 2020ko udan: Ahomentan sailean Balde eta Arzallus elkartu zituen Maddi Ane Txoperena Iribarren kazetariak.
Ez da, ordea, Balde eta Arzallus protagonistatzat hartuta egin den lan bakarra. DAPA egitasmoak ere egin zuen ikus-entzunezko narrazio bat, Miñan argitaratu eta hiru hilabetera. Arzallusek Balderi Madrilen egindako bisita bat zuen oinarri. Ibrahima Balderen egunerokoa azaldu eta, bide batez, liburuaren nondik norakoez, ahozko literaturaz eta migratzaileen aferaz hausnartu zuten han.
Liburuaren ingelesezko itzulpenak, Little Brother-ek, jaso zuen sari bat ere: English PEN elkarteak PEN Translates sarietako bat eman zion iaz. Timberlake Wertenbakerrek itzuli zuen liburua ingelesera.
Ibrahima Balderen istorioa da Miñan, baina, liburuan azpimarratzen den bezala, Ibrahima asko daude: Fatimaturen, Fatumataren, Rouguiatouren edo Alhassanen istorioa izan zitekeen —Balderen etxekoen izenak dira—.
Ikusi gehiago: Irati Majueloren kritika |
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211826/hezkuntza-plazara-k-uste-du-eusko-legebiltzarreko-ituna-jauzi-kualitatiboa-dela.htm | Gizartea | Hezkuntza Plazara-k uste du Eusko Legebiltzarreko ituna jauzi kualitatiboa dela | Hezkuntza Plazara-k uste du Eusko Legebiltzarreko ituna jauzi kualitatiboa dela. | Hezkuntza Plazara dinamikak Euskal Herrirako hezkuntza sistema bakarra eta burujabea du helburu. Bide horretan, nahiz eta iruditzen zaion Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza Batzordean lortutako itunak agerian utzi dituela burujabetza ez izatearen mugak, aurrerapausoak aitortu dizkio itunari. Uste du aurrerapauso kualitatiboa jasotzen duela itunak, besteak beste euskalduntzea, aukera berdintasuna, inklusioa eta doakotasuna legez bermatu beharko direlako. «Gure iritziz, eskubide hau ikasleari dagokio, familiaren eta gizartearen premiaren gainetik», azaldu dutenez.
Azpimarratu dute segregazioaren aurkako herri akordioa egiteko beharra jasotzen duela itunak. Oreka hori ziurtatzeko tresna udal bulegoak edo matrikula bulegoak izango lirateke, besteak beste. Zehaztu dute inklusioa bermatzeko herri akordioaren gaiari erreparatuko diotela eta ekarpenak egingo dituztela.
Euskalduntzeari dagokionez, ulertu dute euskara ardatz duen eredu orokortu bakarrerako pausoa emango dela, helburu gisa B2 maila jarrita. Bide horretan, «Madrilen eta tribunalen debekuaren aurrean, ezinbestekoa da herritarrok bultza egitea, eta politikarien artean tentsioa eragin duen puntu horretan euskarak merezi duen lekua izatea lortu behar dugu». Berretsi du eskolak bakarrik ezin duela euskaldundu, eta administrazioak eta gizarte eragileak diskurtsoak indartzera deitu dituzte. | |
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211827/zuzenbide-estatua-errespetatu-ezean-hungariarentzako-funtsak-blokeatzeko-prozedura-hasi-du-bruselak.htm | Mundua | Zuzenbide estatua errespetatu ezean Hungariarentzako funtsak blokeatzeko prozedura hasi du Bruselak | Talde komunitarioak aurrenekoz aktibatu du mekanismoa. Hilabeteak igaro daitezke EBk auziari buruzko azken erabaki bat hartu arte. Jokoan daude 2021-2027 eperako aurrekontuaren milaka milioi euro. | Zuzenbide estatua errespetatu ezean Hungariarentzako funtsak blokeatzeko prozedura hasi du Bruselak. Talde komunitarioak aurrenekoz aktibatu du mekanismoa. Hilabeteak igaro daitezke EBk auziari buruzko azken erabaki bat hartu arte. Jokoan daude 2021-2027 eperako aurrekontuaren milaka milioi euro. | Iragarpen bat egin du gaur Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak: Hungariari jakinarazi diote zuzenbide estatua errespetatu ezean ezingo duela talde komunitarioaren aurrekontutik dirurik jaso. Hortaz, Bruselak aurrenekoz aktibatu du 2020ko udazkenean Europar Kontseiluak eta Europako Parlamentuak adostutako prozedura. Horren arabera, funtsak jaso ahal izateko baldintza bat bete behar dute EB Europako Batasuneko estatu kideek: «blokearen balioak eta printzipioak» betetzea.
Europako Parlamentuaren saio batean egin du iragarpena Von der Leyenek. Hungariako Gobernuari eskutitz bat bidali diote jakinarazteko prozedura aktibatu dutela. «Prozedurak bere egutegi propioa dauka». Nolanahi ere, hilabeteak igaro daitezke Bruselak estatu kideei kasua aurkeztu eta erabaki formal bat hartu arte. Europako Batzordeko presidenteak esplikatu du Hungariako Gobernuak emandako azalpenen ondoren pentsatu dutela «hurrengo pausoa» ematea. Bruselaren eta Hungariaren arteko harremanak aspalditik daude gaiztotuta. Viktor Orban 2010az geroztik lehen ministro dena — joan den igandean egindako hauteskundeetan gehiengoa berretsi zuen atzera— ez da batere europazalea, eta EBko liderren artean Vladimir Putinekin ondoen konpontzen dena da. Bozetan garaipena lortu ondoren, EBko instituzioak «aurkariak» direla esan zuen Orbanek.
Aintzat hartu behar da Hungaria, baita Polonia ere, prozeduraren aurka agertu zirela, onarpena blokeatzeko ahalegina egin zutela, eta azkenean auzitara eraman zutela beren kexa. Baina EBko Justizia Auzitegiak ebatzi zuen, joan den otsailaren 16an, mekanismoa egokia zela. Hungariak salatu zuen auzitegiaren ebazpenak «botere abusua» islatzen zuela.
Berez, iazko urtarrilaren 1ean sartu zen indarrean prozedura, baina orain arte ez dute aktibatu. Martxan jarriko dute zuzenbide estatuari eragiten dioten urraketak detektatutakoan: botere banaketari eragiten diotenak, independentzia judizialari... Jokoan daude 2021-2027 eperako aurrekontuaren milaka milioi euro. Klima aldaketari, digitalizazioari eta osasun sektoreari lotuta, 22.500 milioi inguru eskuratzeko moduan da Hungaria. |
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211828/nazioartean-nola-zelairatu.htm | Politika | Nazioartean nola zelairatu | Kirolak diplomazian izan dezakeen garrantziari buruzko saio bat egingo dute ostegunean, Donostia Kulturak antolatuta. Asmoa da kirol diplomazia ezagutaraztea eta Euskal Herriak zer aukera izan ditzakeen aztertzea. | Nazioartean nola zelairatu. Kirolak diplomazian izan dezakeen garrantziari buruzko saio bat egingo dute ostegunean, Donostia Kulturak antolatuta. Asmoa da kirol diplomazia ezagutaraztea eta Euskal Herriak zer aukera izan ditzakeen aztertzea. | Zer garrantzi daukate kirolek nazioarteko harremanetan? Diplomaziarako zer esparru zabaltzen du kirolak Euskal Herrian? Nola kokatzen da Euskal Herria munduan kirolaren bidez? Galdera horiei erantzunak bilatuko dizkiote ostegunean, Donostia Kulturak nazioarteko eragile batzuekin batera antolatu duen online bidezko jardunaldi batean. Nazioarteko aditu ugarik mintzagai izango dute kirol diplomazia kontzeptua, eta nazioarteko nahiz Euskal Herriko esperientzia batzuk aztertuko dituzte.
Iaz, Euskal Herriko Unibertsitateko udako ikastaroetan, diplomazia publikoaren inguruko nazioarteko kongresu bat egin zuten, eta, abenduan diplomazia gastronomikoari buruzko saio bat egin ondoren, gaiari segida emango diote ostegunean, kirolak nazioarteko harremanetan ematen dituen abaguneez gogoetatzeko. Diplomazia publikoa esparru «nahiko berria» baita, «hazten ari dena», Imanol Galdos antolatzaile eta Donostia Kulturako zuzendaritzaren laguntzarako teknikariaren arabera: «Blokeo jokalekuetarako, oraindik esploratu gabeko esparru berri bat da».
Diplomazia hitza aipatzen denean, burura dator «ikuspegi klasikoa», Galdosen hitzetan: estatuena. «Egon daiteke eztabaidarik: estaturik gabeko diplomaziarik ez dagoela, guk herri gisa ez dugulako diplomaziarik, eskola diplomatikorik. Ni horrekin ez nago ados». Izan ere, «egoera berriak sortzen» direla uste du, eta horiek baliatu behar direla: «Nazioarteko harremanetan eragile asko dago, ez da derrigorrez estatuen edo gobernuen artekoa izan behar. Eta gure herrian ere beste modu bateko harremanak sortzen dira. Posible eta beharrezkoa da dauden aukerak baliatzea».
Munduratzeko tresna
Zergatik erreparatu kirolak ematen dituen aukerei, ordea? Garbi dauka Galdosek: «Baten batek pentsa dezake: kirola elementu ludikoa da. Ez dago zalantzarik kirolak herri baten eraikuntzan daukan pisua; eta nazioarteratzean ere, zalantzan jarriko nuke pareko tresnarik badagoen». Hortaz, helburu gisa jarri dute, jardunaldiaren bidez, kirol diplomazia kontzeptua bera ezagutaraztea, iritzita Euskal Herrian ez dela ezaguna, nahiz eta «egon, badagoen». Ildo horretan, gogora dakar Juan Ignazio Zulaikak zesta-punta jartzen duela kirol batek nazio baten proiekzioan izan dezakeen eraginaren adibide gisa: «Ez gara ohartzen gure herriaren markan duen pisuaz. Ez gara kontziente izan». Horregatik, saioaren bidez nahi dute «kirol diplomaziaren oinarriak jartzea Euskal Herrian; modu pedagogikoan zer den azaltzea, adieraztea badaudela elementuak euskal diplomaziaren estrategia baterako».
Egitaraua
Jardunaldia ostegun arratsaldean egingo dute, 17:00etatik aurrera; online izango da, ingelesez, eta bi bloketan zatitu dute egitaraua; kirol diplomaziaz eta nazioarteko adibideez jardungo dute lehenbizikoan, eta Euskal Herriari erreparatuko diote bigarrenean. Hauek izango dira hizlariak:
Stuart Murray. Zer da kirol diplomazia? Nazioarteko teoria eta praktika onenei errepasoa. Emily Ronek. AEBetako kirol diplomazioaren perspektibak. Gavin Price. Kirol diplomazia nazio txikietan. Carole Gomez. EBko kirol diplomazia baterantz. Sarah Kelly. Emakumeak eta kirol diplomazia. Verity Postlethwaite. Ezgaitasuna eta kirol diplomazia. Orbea. Euskal kirol teknologiaren sektorea, Orbearen historian zehar. Sean Young. Euskal kostaldea eta bere kirol teknologia, Wavegarden enpresaren historian zehar. Elin Haf Davies. Arraun diplomazia: ikerketa ahalbidetzea eta haurrak ahalduntzea. Mariann Vaczi. Euskal kirolak: hurbilpen bat ikuspegi akademikotik. Kayleigh Karinen, Juan Inazio Zulaika, Edurne Pasaban, Clara Azurmendi eta Roberto Olabe. Euskal Diplomatuak Txandalean: Zer esan nahi du euskal kirola mundu mailan irudikatzea edo ikastea? |
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211829/fagor-etxetresnen-egoitza-izan-zena-erosi-du-ekidek-hamabost-milioiren-truke.htm | Ekonomia | Fagor Etxetresnen egoitza izan zena erosi du Ekidek, hamabost milioiren truke | Ingeniaritza eta industria fabrikazio-jarduera osoa San Andresko plantan jarriko du Arrasateko enpresak. 80 lanpostu sortuko ditu lau urtean. | Fagor Etxetresnen egoitza izan zena erosi du Ekidek, hamabost milioiren truke. Ingeniaritza eta industria fabrikazio-jarduera osoa San Andresko plantan jarriko du Arrasateko enpresak. 80 lanpostu sortuko ditu lau urtean. | Kooperatiben ikur izandako Fagor Etxetresnak ohiaren egoitza nagusia erosi du Ekide Group ingeniaritzak, Arrasateko (Gipuzkoa) San Andres auzoan. Garai batean euskal industriaren abangoardia izan zenaren zoruan haziko da datozen urteetan Ekide taldea, erakutsita Arrasateko industria ingeniaritza hori gero eta gihar handiagoarekin ari dela. Hamabost milioi euroren truke erosi du industria azpiegitura historikoa, 58.000 koadroko esparrua, eta 2023. urterako bere jarduera guztia jarriko du han. Inbertsio horrekin batera, datozen lau urteetan, 80 lanpostu sortzeko plana dauka enpresak; industria fabrikazioa ere bere gain hartzen du Ekidek, eta, gaur egun, 225 beharginek osatzen dute lantaldea. 2021ean, 35 milioi euroko fakturazioa lortu zuen, besteak beste, Irizar, CAF, Talgo, Gestamp, Mayer eta Siemens Mobility bezero gisa edukita.
2014. urteko uztailean likidatu zituzten Fagor Etxetresnen jabetzak, eta, horri esker, porrot egindako enpresa handiaren hartzekodun gutxi batzuek zorren zati bat jaso zuten; beste askok ez zituzten sekula berreskuratu galerak. Kataluniako CNA taldearen aldeko adjudikazioa erabaki zuen Donostiako Merkataritza arloko epaile Pedro Malagonek, 42,5 milioi euroko eskaintza ontzat jota. Aljeriako Cevital multinazionala izan zen beste hautagai sendoa, baina motz geratu zen egindako eskaintzan.
San Andres eta Garagartza
Kontua da Fagor Etxetresnak ohia alokairuan ari zela porrota iritsi zitzaionean, San Andresko egoitza nagusian, hura Ekimen Berri Kudeaketa enpresak erosi baitzuen 2011. urtean, Mondragon Taldeko sozietate batek. Horregatik ez zen sartu kooperatiba historikoaren likidazioan: ez zen haren jabetza. Orain, berriz, Mondragonekin egin du akordioa Ekide Groupek, hamabost milioi euroren truke San Andresko instalazio erraldoiak erosteko.
Garagartzako fabrika handia ere Ekimen Berri Kudeaketarena zen, ez Fagor Etxetresnak ohiarena, eta CNA taldeak han egin zuen etxetresnen alorrean Fagor marka suspertzeko saio antzua, alokairu baten truke. Beste industria jarduera batzuetan oso marka preziatua da oraindik ere Fagor, izen bereko taldeko kooperatiba indartsuei esker: besteak beste, Fagor Arrasate, Fagor Ederlan, Fagor Automation, Fagor Porfessional (Industrial) eta Fagor Electronica.
Ekide Group duela 30 urte sortu zuten, Arrasateko Mondragon Unibertsitatean, hiru langileren egitasmo bati esker. Zenbakizko kontroleko makinekin abiatutako enpresan, egun, ingeniaritza eta fabrikazio industriala egiten dute, kontrolerako osagaiak eta robotika. Hedatze prozesu indartsu batean da Ekide; badu beste lan zentro bat Bizkaian, eta atzerrian, berriz, beste bi planta: bat Mexikon eta bestea Txinan. Fagor Etxetresnak zenaren instalazioak zaharberritu ondoren, balio erantsi handiko ekoizpena garatu nahi du han. |
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211830/alaphilippek-irabazi-du-bigarren-etapa-esprintean-vianan.htm | Kirola | Alaphilippek irabazi du bigarren etapa, esprintean, Vianan | Ibon Ruizek, Julen Amezketak, Ibai Azurmendik eta Ander Okamikak ia etapa osoa eman dute ihes eginda, eta helmugatik gertu harrapatu dituzte; Ruiz, 400 metrora. Etapa lasaia izan da faboritoentzat. | Alaphilippek irabazi du bigarren etapa, esprintean, Vianan. Ibon Ruizek, Julen Amezketak, Ibai Azurmendik eta Ander Okamikak ia etapa osoa eman dute ihes eginda, eta helmugatik gertu harrapatu dituzte; Ruiz, 400 metrora. Etapa lasaia izan da faboritoentzat. | Julian Alaphilippek (Quick Step) irabazi du Itzuliko bigarren etapa, Leitza eta Viana artean jokatutakoa. Esprintean irabazi du frantziarrak, eta gaur lortutakoarekin laugarrenez jaso ditu besoak Euskal Herriko itzulian. Baina eguneko protagonistak lau euskal txirrindulari izan dira: Ibon Ruiz (Kern Pharma), Julen Amezketa (Caja Rural), Ibai Azurmendi (Euskaltel) eta Ander Okamika (Burgos BH). Ia lasterketa guztia eman dute ihes eginda, eta gertu izan dute garaipena. 400 metrora harrapatu dute azkena, Ruiz. Eta helmugan Alaphilippek bere legea ezarri du.
Itzuliko etaparik luzeena zen gaurkoa, 207,6 kilometrokoa, aproposa ihesaldiak egiteko. Hala, Ruizek, Amezketak, Azurmendik eta Okamikak aurrera egin dute. Bost minutu eta erdiko abantaila izatera ere ailegatu dira, tropelean zegoen patxada baliatuta. Nahiz eta tentsio apur bat zegoen, haizea egonez gero adi egon behar zutelako. Baina ez da hala gertatu gaurkoan. Eguraldi aparta izan dute txirrindulariek. Tropelak baimena eman die iheslariei bidea egiteko. Helmugara iristeko 48 kilometro falta zirenean, 1.48ko errenta zuten. Bazirudien saiakera horretan geratuko zela. Baina ez da horrela izan. Tropelak erritmoa jaitsi du Aguilar gainean gora, eta bi minututik gora igo dute abantaila lau iheslariek. 2.07ra, 20 kilometro baino gutxiago falta zirenean.
Hurrengo 10 kilometroak batera egin dituzte laurek. Baina, erreleboetan adostasun apur bat falta zela ikusita, Ruizek aurrera egin du, eta zazpi segundoko errenta hartu du iheskide izan dituenekiko. Hortik aurrera nabarmen egin du behera aldeak. Quick Stepek hartu du tropelaren ardura, eta Alaphilippen etapa garaipena prestatzen joan da. Segundoak bizkor jaisten joan dira azken bost kilometroetan. Baina garaipena posible zela sinetsita zegoen Ruiz, eta hortzak ondo estutu, eta tiraka jarraitu du. Baina, beste behin, txirrindularitzaren krudela jasan dute, eta aurrena Amezketa, Azurmendi eta Okamika, eta gero Ruiz harrapatu dituzte. 400 metrora azken hori. Orduan Remco Evenepoelek, laguntzaile finaren elastikoa jarri, eta garaipena prestatu dio Alaphillipperi. Hark lana biribildu du.
Sailkapenaren lehen postuan ez da aldaketarik izan, eta Primoz Roglicek segitzen du lehen postuan. Biharko etapa Laudio eta Amurrio artean korrituko da. |
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211831/sortuk-bat-egin-du-1313-auziko-epaiaren-aurkako-protestekin.htm | Politika | Sortuk bat egin du 13/13 auziko epaiaren aurkako protestekin | Donostian eta Bilbon manifestazioak egingo dituzte larunbatean. | Sortuk bat egin du 13/13 auziko epaiaren aurkako protestekin. Donostian eta Bilbon manifestazioak egingo dituzte larunbatean. | Datorren larunbatean mobilizazioak egingo dituzte, Bilbon eta Donostian, 13/13 auzian zigortutako Arantza Zulueta, Jon Enparantza, Nahia Zuriarrain eta Iker Sarriegiren aurkako epaia arbuiatzeko. 17:30ean egingo dituzte protestak, Bilboko Jesusen Bihotza plazatik eta Donostiako Saguesetik abiatuta, eta joatera deitu du Sortuk, zigorrak salatzeko eta auzipetuei elkartasuna adierazteko.
Ohar batean, Sortuk salatu du Euskal Herriak «bakean, bizikidetzan eta askatasunean bizitzeko pauso sendo eta atzeraezinak» eman arren «sakoneko estatuak oztopoak baino» ez dituela jartzen, «edozein aurrerapen eragozteko asmoz». 13/13 auzia horren adibide jarri dute: «Lan juridikoa eta preso politikoekiko elkartasuna jopuntuan jarri zuten 2011n abiatutako operazio honen bidez. Prozesua eskandaluzkoa izan da oso-osorik, irregulartasunez zipriztinduta egon baita: tortura salaketak, abokatuen bulegoen erregistro susmagarriak, CNIren esku hartzea, prozesuaren beraren luzapena...».
Euskal Herria eta ezkerreko independentismoa «iraganera kateatzeko ahalegin mingarria» da epaia, Sorturen iritziz: «Mingarria baina alferrekoa. Bistan da: herri hau mugitzen ari da, ez baikaude iraganeko lekuan, eta ez diogu aurrera egiteari utziko. Bakea, bizikidetza eta askatasuna lortzeko determinazioa ez dute geldiaraziko». Horiek horrela, «herri gisa erantzun zabala» ematera deitu du, «demokraziaren, bakearen eta gure herriaren etorkizunaren kontrako erasoa delako».
Auzitegi Nazionalak joan den astean eman zuen 13/13 auziko epaia. Arantza Zuluetari jarri dio zigorrik gogorrena: lau urteko zigor bat «erakunde terroristako kide» izateagatik, eta hiru urte eta sei hilabeteko beste bat «armak eta lehergaiak edukitzeagatik». Guztira, beraz, zazpi urte eta sei hilabeteko zigorra. Jon Enparantzari lau urteko kartzela zigorra ezarri diote, Naia Zuriarraini hiru urte eta sei hilabetekoa, eta Iker Sarriegiri hiru urte eta egun batekoa: «erakunde terroristako kide» izatea leporatzen diete hirurei. Espainiako Auzitegi Nazionalak jakinarazi duenez, atzerapenengatiko aringarria onartu diete. Julen Zelarain, Saioa Agirre eta Nerea Redondo auzipetuak, berriz, absolbitu egin ditu auzitegiak. |
2022-4-5 | https://www.berria.eus/albisteak/211832/zelenskik-gernikako-bonbardaketarekin-konparatu-du-ukrainako-gerra.htm | Mundua | Zelenskik Gernikako bonbardaketarekin konparatu du Ukrainako gerra | Ukrainako presidenteak hitzartzea izan du gaur Espainiako Kongresuan, telematikoki. Espainiari eskatu dio lagun diezaiola Errusia garaitzen, eta alderaketa bat baliatu du horretarako: «2022ko apirilean gaude, baina 1937koa dirudi». | Zelenskik Gernikako bonbardaketarekin konparatu du Ukrainako gerra. Ukrainako presidenteak hitzartzea izan du gaur Espainiako Kongresuan, telematikoki. Espainiari eskatu dio lagun diezaiola Errusia garaitzen, eta alderaketa bat baliatu du horretarako: «2022ko apirilean gaude, baina 1937koa dirudi». | Ezohiko gonbidatua izan da gaur Espainiako Kongresuko bilkuran, Madrilen. Iragarria zen lehendik ere: Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik hitzartzea izanen zuen gaur, Errusiaren kontrako gudua hizpide. Atzerapenez, baina egin ditu adierazpenak Zelenskik, telematikoki. Espainiaren babesa eta laguntza erdiesteko nahia erakutsi du presidenteak, Mendebaldeko beste hainbat parlamentutan egin gisan. Aldi horietan baliatutako estrategia bera ibili du Madrilen: sarraskiak izan diren gertakari historikoak zerrendatu ditu. Gaur, Gernikako bonbardaketa ekarri du gogora.
«2022ko apirilean gaude, baina honek 1937ko apirila dirudi, mundu guztiak zuen hirietako batean gertatutakoaren berri izan zueneko aldi hura, Gernikakoa gertatu zenekoa. Imajina ezazue», azaldu du Zelenskik.
Ukrainako lehendakariak Bizkaiko herrian izandako sarraskia oroitarazi izanak hainbat erreakzio ekarri ditu. Besteak beste, Zelenskik eginiko aukeraketa txalotu du EAJko diputatu Aitor Estebanek. Twitterren eman du iritzia. |
2022-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/211866/iritsi-da-bilbora-korrika.htm | Gizartea | Iritsi da Bilbora Korrika | Jendetza dabil Bilboko kaleetan lasterka; Elorrietatik egin ditu lehendabiziko metroak, eta Zorrotzatik aterako da. Barakaldon amaituko du eguna Korrikak. | Iritsi da Bilbora Korrika. Jendetza dabil Bilboko kaleetan lasterka; Elorrietatik egin ditu lehendabiziko metroak, eta Zorrotzatik aterako da. Barakaldon amaituko du eguna Korrikak. | * Gau partean Araban eta Nafarroan ibili da lekukoa, besteak beste, Trebiñun, eta eguerdi partean helduko da Bizkaira.
* Atzo Nafarroa iparraldean igaro zuen eguna Korrikak. Eguneko kronika.
* Sei gune izango dira Korrikaren amaiera egunean Donostian. |
2022-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/211867/etapa-gogorra-jokatuko-da-gaur-arabako-lurretan.htm | Kirola | Etapa gogorra jokatuko da gaur Arabako lurretan | Bost mendate igo beharko dituzte Laudio eta Amurrio artean. 181,7 kilometroko saioa izango da, eta errepide tenteak eta estuak izango dituzte bigarren erdian. Faboritoek erne ibili beharko dute. | Etapa gogorra jokatuko da gaur Arabako lurretan. Bost mendate igo beharko dituzte Laudio eta Amurrio artean. 181,7 kilometroko saioa izango da, eta errepide tenteak eta estuak izango dituzte bigarren erdian. Faboritoek erne ibili beharko dute. | Gauzak serio jarriko dira gaur Itzulian. Atzo egun lasaia izan zuten lasterketa irabazteko hautagaiek, baina gaur arreta handiz eta indar betean jardun beharko dute, Laudio eta Amurrio lotuko dituen etapa gorabeheratsuan. Bost mendate edukiko dituzte bidean: Altubera igoko dira lehenik, 4,5 kilometro eta %5,7ko pendiza, eta gero birritan gainditu beharko dituzte Opellora, 1,1 kilometro eta %13ko pendiza, eta Ozeka, 3,6 kilometro eta %7,4ko pendiza. Errepide estuetan barna ibiliko dira txirrindulariak, eta funtsezkoa izango da matxurak eta erorikoak saihestea. Galtzeko asko egongo da.
Ikusi gehiago: Atzoko kronika: Ortzadarra ukiezina izan da
Etaparen lehen erdia ez da bortitzegia. Sasiordekan hasiko dira, eta, 20 kilometroren ostean, Altube igoko dute. Hortik aurrera ez da ordekarik izango, baina ezta aldapa gogorrik ere. Ihesaldiak bidea egingo du tarte horretan, eta oilarrak nahiko bare izango dira, azken 90 kilometroetan piztuko den lehiaren zain. Laudioko tarteko helmuga pasatu, eta orduan hasiko da aldapa festa. Bi bira emango dizkiote zirkuitu bati, eta gatza eta piperra Opellorak eta Ozekak jarriko dute. Puntuagarriak ez diren beste malda batzuk ere aurkituko dituzte. Helmugatik oso gertu, beste koska bat egongo da, eta baliteke etapa han erabakitzea.
Faborito askoren nahia izango da tranpan ez erortzea eta ezbeharrak saihestea, lasterketa apurtzea baino gehiago. Primoz Roglici (Jumbo Visma) komeni zaio gehien zalaparta gehiegi ez izatea, lasterketako liderra izaki. Sailkapen nagusian bost segundo ateratzen dizkio Remco Evenepoeli (Quick Step), eta hamasei Remi Cavagnari (Quick Step). Euskal herritarren artean, Ion Izagirre (Cofidis) dago hobekien kokaturik: zortzigarren postuan ageri da, lidergotik 20 segundora. Atzerago dago Pello Bilbao (Bahrain), hemezortzigarren postuan, eta gaur sua piztuko dutenetako bat izan daiteke.
Ikusi gehiago: Amaia Agirreren 'Erreleboka' zutabea |
2022-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/211868/aske-dira-goizean-lapurdin-atxiloturiko-lau-gazteak.htm | Politika | Aske dira goizean Lapurdin atxiloturiko lau gazteak | «Margoketa eta andeatze nazionalistak» leporatzen dizkiete, Jerome Bourrier Baionako prokuradorearen arabera. Elkarretaratzeak egin dituzte Hazparnen eta Itsasun, atxiloketak salatzeko. | Aske dira goizean Lapurdin atxiloturiko lau gazteak. «Margoketa eta andeatze nazionalistak» leporatzen dizkiete, Jerome Bourrier Baionako prokuradorearen arabera. Elkarretaratzeak egin dituzte Hazparnen eta Itsasun, atxiloketak salatzeko. | Aske dira Frantziako Poliziak Lapurdin atxiloturiko lau gazteak. Gaur goizean atzeman dituzte: horietako bi anaiak dira, eta Hazparnen atxilotu dituzte; hirugarrena, Itsasun, eta, Sud Ouest egunkariaren arabera, Bordelen (Frantzia) atxilotu dute laugarrena. Pauera eta Bordelera eraman dituzte, baina ilunabarrean libre utzi dituzte.
Itsasun eta Hazparnen elkarretaratzeak egin dituzte gaur arratsean atxiloketak salatzeko. Itsasun jende andana batu da, eta manifestazioa egin dute herriko karriketan barna.
Jerome Bourrier Baionako prokuradoreak goizean BERRIAri baieztatu dio lau gazteen atxiloketa. Haren arabera, Paueko Polizia zerbitzuen esku dago ikerketa, eta «margoketa eta andeatze nazionalistak» egitea leporatzen diete. Ez du informazio gehiagorik eman. Sud Ouest egunkariaren arabera, iazko azaroan abiatutako ikerketa baten ondorioa da, eta azken hilabeteetan Ipar Euskal Herriko etxe agentzien gainean eginak izan diren pintaketekin lotzen dituzte.
Xuti gazte dinamika berriak atxiloketak salatu ditu: «Euskal Herrian lan egin eta bizi nahi duten militante gazteen kontra jotzen du Frantziako Estatuak. Gazteriaren arazoei ezin zaie errepresioarekin erantzun». Ipar Euskal Herriko GKSk ere salatu ditu gertakariak, eta gaur arratseko mobilizazioetan parte hartzera deitu du. EH Baik «sostengu osoa» adierazi die atxilotutako lau gazteei, eta berehala aske gera daitezela eskatu du: «Frantziako Estatuak iraganeko errezetekin segitzen du. Gehiengoaren aldarrikapenak ukatzen ditu, eta errepresioa eta gazteriaren kriminalizazioaren parioa egiten du».
Eguerdian elkarretaratzea egin dute Baionako Bernat Etxepare lizeoko ikasleek. Atxilotuetako bat lizeoko irakaslea da.
Ipar Euskal Herriko AEK-ko zuzendaritzak ere ohar bat bidali du, AEK-ko langile den atxilotuetako bati eta haren senitartekoei «elkartasun eta adiskidetasun mezua» helarazteko: «Euskal herritar gisa, gure kezka adierazi nahi dugu urteetako gatazka bortitza gainditzeko bidean Espainiako eta Frantziako Estatuek erakusten duten jarrera ezkor eta oztopatzaileari buruz». |
2022-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/211869/twitterrek-baieztatu-du-txioak-editatzeko-tresna-bat-lantzen-ari-dela.htm | Bizigiro | Twitterrek baieztatu du txioak editatzeko tresna bat lantzen ari dela | Elon Musk enpresariak eginiko galdeketa baten ondotik iritsi da baieztapena. Tresna garatzen ari dira oraindik, baina aurreratu dute txioak editatzeak ez diela eragingo aurrez pilatutako birtxiotze eta atsegiteei. | Twitterrek baieztatu du txioak editatzeko tresna bat lantzen ari dela. Elon Musk enpresariak eginiko galdeketa baten ondotik iritsi da baieztapena. Tresna garatzen ari dira oraindik, baina aurreratu dute txioak editatzeak ez diela eragingo aurrez pilatutako birtxiotze eta atsegiteei. | Azkenean iritsi da Twitterreko erabiltzaile askok eta askok denbora luzean amestu dutena: txioak editatu, moldatu edota zuzentzeko aukera emango duen botoia. Tresna bera ez da iritsi oraindik; bai, baina, hura garatzen ari direla ziurtatzen duen baieztapena. Bestela ezin zitekeen moduan, Twitter bidez eman dute albistearen berri. «Orain guztiak galdetzen ari direnez... Bai, txioak editatzeko tresna bat lantzen ari gara!», adierazi dute. Twitter Blue deituriko plataformako erabiltzaileekin ari dira tresna garatzen, eta botoia funtzionamenduan jarri baino lehen zerk funtzionatzen duen eta zerk ez aztertu nahi dute.
Sare sozial horretan bertan eginiko galdeketa baten ondotik iritsi da baieztapena. Elon Musk asmatzaile, ingeniari eta enpresaburuak bota zien galdera bere jarraitzaileei. Ea Twitterrek funtzio hori izaterik nahiko luketen ala ez galdetu zien, eta erantzuna espero zena izan zen: baietz. Tesla Motors, Paypal, SpaceX eta beste hainbeste enpresa handiren sortzaile izateaz gain, Twitterreko Zuzendaritza Batzordeko kide ere bada Musk, eta talde horretan ateratako kezketatik abiatuta bota zien galdera bere jarraitzaileei.
Jay Sullivan Twitterreko kontsumo produktuen lehendakariordeak esan du eskaera aspaldidanik datorrela, eta nabarmendu Twitterren historian gehien galdegin den eskaera dela. Tresnari berari dagokionez, ez dute haren funtzionamenduari buruzko xehetasun askorik eman nahi izan, baina azaldu dute erabiltzaileei txioak editatzeko, moldatzeko edota zuzentzeko aukera emango diela. Halaber, azpimarratu dute txioak editatzeak ez duela eraginik izango argitaratutako mezuak aurretik pilatuta zituen birtxiotze eta atsegiteetan: txioa editatuta ere, kopuru horiek mantendu egingo dira.
Musk, Twiterreko akziodun nagusi
Elon Musk enpresariak ez darama denbora asko Twitterreko Zuzendaritza Batzordean, baina, sartu zenez geroztik, bertako akzioak erosi eta erosi aritu da. Martxoaren 14tik, kasurako, 73.486.938 akzio ditu Tesla Motors auto elektrikoen enpresa entzutetsuko buruak, akzioen %9,2. Ondorioz, Twitterreko akziodun nagusi bilakatu da, enpresaren beraren fundatzaile Jack Dorsey garatzaileak dituenak halako lau baititu. |
2022-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/211870/aebetako-abortu-legerik-murriztailena-onartu-du-oklahomak.htm | Mundua | AEBetako abortu legerik murriztailena onartu du Oklahomak | Amaren bizitza arriskuan dagoenean izan ezik, gainontzeko kasuetan debekatuta egongo da haurdunaldia etetea. Abortuak salatzen dituztenek pizgarri ekonomikoak jasotzeko modua izango dute. | AEBetako abortu legerik murriztailena onartu du Oklahomak. Amaren bizitza arriskuan dagoenean izan ezik, gainontzeko kasuetan debekatuta egongo da haurdunaldia etetea. Abortuak salatzen dituztenek pizgarri ekonomikoak jasotzeko modua izango dute. | Amaren bizitza arriskuan dagoen kasuetan izan ezik, gainontzekoetan abortatzea debekatuko duen lege proiektua onartu zuen, atzo, Oklahomako Ordezkarien Ganberak. AEBetako abortu legerik murriztaileena izango da estatu horretakoa. Errepublikanoek dute ganberaren kontrola: 70 diputatuk lege proposamenaren alde bozkatu zuten, eta hamalauk kontra. Indarrean sartzeko, Kevin Stitt gobernadore errepublikanoari dagokio legea promulgatzea, eta adierazi izan du haurdunaldiak eteteari dagokionez legedi murriztaileen aldekoa dela.
Onartutako proposamenaren arabera, hamar urteko espetxe zigorra ezarri ahal izango diote haurdunaldiaren edozein fasetan abortu bat egiten duen medikuari. Bortxaketa baten ondorioz haurdun dauden emakumezkoek ezingo dute haurdunaldia eten.
Norbanakoek salaketak jarri ahal izango dituzte abortatzen laguntzen dutenen kontra, eta, gainera, salaketa jartzen duenari pizgarri ekonomikoak eskainiko zaizkio epaiketa irabaziz gero.
Oklahomako Ordezkarien Ganberak hartutako erabakia kritikatu du ACLU Ameriketako Askatasun Zibilen Batasunak, eta nabarmendu emakumeak ezin direla behartu «beren borondatearen aurka haurdunaldiarekin jarraitzera». AEBetako Auzitegi Gorenak 1973an ebatzi zuen estatuak ez duela eskubiderik haurdunaldi bati buruzko erabaki batean esku hartzeko. Nolanahi ere, joera kontserbadoreko zenbait estatuk murrizketak egin dizkiote eskubide horri azkeneko bi hamarkadetan. Hain zuzen, «abortuaren kontrako erasoak» gaitzetsi ditu ACLUk. |
2022-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/211872/sanchezek-uko-egin-dio-poloniari-kexa-bat-aurkezteari.htm | Gizartea | Sanchezek uko egin dio Poloniari kexa bat aurkezteari | Espainiako presidenteak adierazi du Pablo Gonzalezek eskatu duela informazio gehiago ez emateko, baina hitzok gezurtatu ditu kazetariaren abokatu Gonzalo Boyek. | Sanchezek uko egin dio Poloniari kexa bat aurkezteari. Espainiako presidenteak adierazi du Pablo Gonzalezek eskatu duela informazio gehiago ez emateko, baina hitzok gezurtatu ditu kazetariaren abokatu Gonzalo Boyek. | EH Bilduko diputatu Mertxe Aizpuruak galdetuta, Pablo Gonzalez kazetariaren egoera izan du hizpide Espainiako presidente Pedro Sanchezek. Gonzalezen egoera gertutik aztertzen ari direla azaldu du presidenteak, baina ez du aztertuko Poloniak eginiko arau hauste posibleei kexa bat jartzeko aukera. Kontrara, «elkartasuna» adierazi dio estatu hari, Ukrainatik iritsitako errefuxiatuak jasotzeagatik.
Aizpuruak gogoratu du «egoera larrian» dagoela Gonzalez, «inkomunikatuta» eta «babesgabetasun absolutuan». Halako egoera bat Europako Batasunaren barruan jazo izana salatu du EH Bilduko eledunak, argudiatuta Poloniak nazioarteko erakundearen Oinarrizko Eskubideen Gutunaren 18 artikulu hautsi dituela, baita informazio askatasunerako eskubidea ere. Hala, esku hartzeko exijitu dio Sanchezi, orain arte eginiko urratsak nahikoa izan ez direla iritzita: «Eskatzen dizugu salaketa argi bat egiteko, eta kexa formal bat jartzeko Polonia egiten ari den irregulartasunen aurrean». Izan ere, koalizio subiranistaren ustez, presio diplomatiko eta politikoa ezinbestekoa da Gonzalezen eskubideak berrezartzeko eta hura lehenbailehen askatzeko: «Espainiako Gobernua ezin dela mugatu soilik laguntza kontsularra eskaintzera».
Espainiako presidentearen esanetan, Jose Manuel Albares Atzerri ministroa Gonzalezen afera jarraitzen ari da, eta harremanetan da Poloniako bere homologoarekin. Horrez gain, kazetariari laguntza kontsularra eskaini diotela azaldu du: Poloniako kontsulatuko kideen bi bisita jaso ditu kazetariak; azkena, aurreko ostiralean. Abokatu bat izateko eskubidea bermatzeko lan egin dela ere gehitu du, eta ofiziozko abokatu bat ezarri zitzaiola. Gehitu du, baina, Gonzalezek beste bi abokatu kontratatu dituela; Gonzalo Boye eta beste poloniar bat.
Presidenteak ez du kazetariaren egoeraren inguruko informazio gehiago eman, argudiatuta «argitaratu ezin daitezkeen aspektuak» daudela, Gonzalezen «errugabetasun presuntzioa jokoan dagoelako». Sanchezen esanetan, Gonzalezek berak ere hala egiteko eskatu du. Hitzok gezurtatu dituzte, baina, EH Bilduko diputatu Jon Iñarrituk eta Boye abokatuak. Lehenak adierazi du Espainiaren kontsulatutik igorritako informazioek aurkakoa diotela. Hau da, kazetariak aurrez ere adierazi duela ez duela «ezkutatzeko ezer». «Sanchezek susmoak elikatu nahi izan ditu, Poloniaren jarrera salatzeko konpromisoa hartu beharrean», gehitu du Iñarrituk. Bide beretik, presidentearen hitzak egia ez direla azaldu du Boyek, Twitter bidez: «Gaizki informatu dute edo gezurretan ari da».
Horiek hala, Sanchezek adierazi du Poloniako justizia izango dela aferaren gainean ebatzi beharko duena. Kazetaria otsailaren 28an atxilotu zuten, «atzerriko inteligentzia ekintzetan» parte hartu izanaren «susmopean»; hau da, espioitza delitu bat leporatuta. EH Bilduren beste galdera bati erantzunez, Espainiako Gobernuak jakinarazi zuen fiskaltzak agindu zuela haren atxiloketa sekretupean mantentzea, eta Madrili ez zitzaiola jakinarazi martxoaren 3ra arte. Rzeszowko auzitegiak bikotekideari bidalitako gutun baten bidez jakin zen, berriz, Gonzalez maiatzaren 29ra arte espetxeratuta edukiko dutela. |
2022-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/211873/glovok-bere-jarduera-indartuko-du-bilbon-bi-milioi-euroko-inbertsioa-eginda.htm | Ekonomia | Glovok bere jarduera indartuko du Bilbon, bi milioi euroko inbertsioa eginda | Bulego handiagoan ezarri du Hego Euskal Herrirako eta Espainiako iparralderako estrategia kudeatzeko taldea. 25 ariko dira 250 metro koadroko espazioan. | Glovok bere jarduera indartuko du Bilbon, bi milioi euroko inbertsioa eginda. Bulego handiagoan ezarri du Hego Euskal Herrirako eta Espainiako iparralderako estrategia kudeatzeko taldea. 25 ariko dira 250 metro koadroko espazioan. | Etxez etxeko janariaren banaketa rider-en bidez egiten duen teknologikoak Bilbo aukeratu du gune estrategiko gisa Espainiako iparraldeko eta Euskal Herriko eremu baterako estrategia kudeatzeko. Bilbon duen egoitza utzi, eta bulego handiago batera aldatu da. Urtea amaitu arte, bi milioi euroko inbertsioa egingo du plataformak, bere presentzia egonkortzeko eta ahal den neurrian zabaltzeko.
Bilboko egoitza horretatik kudeatuko dute Glovoren aplikazioa, Euskal Herriko, Galiziako eta Espainiako (Asturias, Kantabria eta Aragoi) 75 hirietako jarduera. Ramon Lopez-Doriga, Glovoko Iparraldeko eremurako zuzendariak esan du, «Espainian zabaldutako bosgarren bulegoa» dela Bilbokoa. Langileen prekaritatearen eredurik gordinenean hazitako enpresako bozeramaile horrek esplikatu du Bilbo aukeratu dutela «hiri ekintzailea delako eta berrikuntza teknologikoaren alde egiten duelako». Lopez-Dorigak gaineratu du «Espainiako iparraldea Europako erreferente teknologikoa» izan dadin nahi duela Glovok.
Janaria etxez etxe banatzeko enpresa horrek eta pareko beste zenbaitek, tartean Deliveroo, arazo handiak izan dituzte justiziarekin, haientzat aritutako autonomo faltsuek auzitara jo dutelako Europa osoan. Bilboko Gizarte arloko 11. epaitegiak ebatzi zuen, iazko maiatzean, Glovoren eta hango langileen arteko harremana lan harremana dela, eta soldatapeko gisa kontrataturik egon behar dutela. Autonomoen kontratuarekin jardun izan dira banaketa plataformarentzat rider horiek, autonomo faltsu gisa, eta hori aldatzera behartu dute Bilboko Glovoren adarrak.
Espainiako Auzitegi Gorenak Glovoren autonomoen auzian jurisprudentzia ezarri ondoren iritsi zen Bilboko ebazpena. Egungo langileen baldintzen inguruko informazio zehatz gutxi dago, baina Glovok oso ospe txarra darama zama gisa bizikletaren gainean, azken urteetan zabaldutako prekaritate eredua dela eta. |
2022-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/211874/abokatuek-uste-dute-1313-auziko-epaiak-torturak-balioztatzen-dituela.htm | Politika | Abokatuek uste dute 13/13 auziko epaiak torturak balioztatzen dituela | Espainiako Auzitegi Gorenean helegitea aurkeztuko dutela iragarri dute. | Abokatuek uste dute 13/13 auziko epaiak torturak balioztatzen dituela. Espainiako Auzitegi Gorenean helegitea aurkeztuko dutela iragarri dute. | 13/13 auziko akusatuen abokatuek epaia baloratu dute, eta adierazi dute horrek «CNIren parte hartze iluna, torturak, miaketa irregularrak eta Non bis in idem printzipioaren urratzea» balioztatu egiten dituela. Iragarri dute helegitea aurkeztuko dutela Espainiako Auzitegi Gorenaren aurrean.
Aiert Larrarte, Jone Goirizelaia eta Alfontso Zenon abokatuek esan dutenez, epaiketan Guardia Zibilak eta CNI Espainiako zerbitzu sekretuek «interpretazio behartu bat» egin dutela, «haien irizpideen arabera eta frogetan oinarritzen ez dena», aldez aurretik ezarrita zeuden ondorioetara iritsi ahal izateko, eta epaiak interpretazio hori ontzat eman duela besterik gabe: «Horrek defentsa egiteko aukerarik gabe utzi gaitu». Bereziki, «CNIren jarduera iluna» ontzat eman izana kritikatu dute: «CNIkoei ez diete deklaratzera deitu, dokumentuak ez dira desklasifikatu eta jarduera hori ezkutuan gorde dute».
Nabarmendu dute auziaren jatorria «legez kanpoko polizia operazio bat» izan dela, miaketak «irregularrak» izan zirela eta telefono entzuketak ere ez zirela legearen arabera egin: «Epaiak ontzat ematen ditu eskubideen urraketa horiek guztiak», azaldu dute.
Epaiak ukatu egiten du atxilotuetako batzuek torturak pairatu zituztela, baina, abokatuen arabera, tortura horiek aski frogatuta daude: «Naia Zurriarainek epaiketan emandako testigantza argia, sendoa eta beldurgarria izan zen», esan du Jone Goirizelaia abokatuak. Nabarmendu du tortura salaketak hasiera-hasieratik egin zirela, auzitegi medikuek jaso egin zituztela euren txostenetan, Istanbulgo Protokoloak ere frogatutzat eman zituela torturak, eta Eusko Jaurlaritzaren aginduz egindako txostenak, Eusko Legebiltzarrak eta EHUk ontzat eman dutenak, tortura horien berri ematen duela: «Torturak akreditaturik eta frogaturik daude».
Non bis in idem printzipioa ere urratu egin dela uste dute abokatuek. Printzipio horren arabera, inor ezin da birritan epaitu delitu beragatik. Urratze hori justifikatzeko, epaian «oso interpretazio bitxia» egiten da talde armatuko kide izatearen delituaren inguruan, eta adierazten da akusatuetako batzuk ETAko kideak zirela kartzelara sartu aurretik, kide izateari utzi ziotela kartzelara sartu zirenean eta berriro izan zirela ETAko kide kartzelatik ateratakoan. «Interpretazio hori jurisprudentzia guztiaren kontrakoa da; Espainiako Auzitegi Gorenaren jurisprudentzia ez ezik, nazioartekoa ere ezeztatzen du».
Gainera, abokatuek uste dute epaian erabiltzen diren argudioak «gaur egungo errealitate sozialetik at» daudela, eta gogorarazi dute epaiak beti eman behar direla testuingurua aintzat hartuta. |
2022-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/211875/joseba-tapiari-emango-diote-aurten-adarra-saria.htm | Kultura | Joseba Tapiari emango diote aurten Adarra saria | Lau hamarkadatan, bide oparoa egin du trikitiarekin: Tapia eta Leturia bikotearekin aurrena, eta bakarka azken hogei urtean. Herri musika jasotzeko eta zabaltzeko, eta pieza berriak sortzeko eginiko lana goraipatu diote. Ekainaren 21ean jasoko du saria. | Joseba Tapiari emango diote aurten Adarra saria. Lau hamarkadatan, bide oparoa egin du trikitiarekin: Tapia eta Leturia bikotearekin aurrena, eta bakarka azken hogei urtean. Herri musika jasotzeko eta zabaltzeko, eta pieza berriak sortzeko eginiko lana goraipatu diote. Ekainaren 21ean jasoko du saria. | Lau hamarkada dira Joseba Tapia lehen aldiz plazetan jotzen hasi zela. Xabier Berasaluze Leturia lagunarekin aritu izan da urte luzez, baina bakarkako ibilbideari ere aspaldi ekin zion, duela hogei urte baino gehiago. Urteotan guztiotan bakarkako bederatzi disko plazaratu ditu. Donostiako Udalak, haren ibilbide oparoa saritzeko asmoz, Adarra saria emango dio aurten.
Epaimahaiak aho batez erabaki du saria Tapiari ematea. Horretarako, haren ibilbide luzea ez ezik, beste hainbat arrazoi ere hartu ditu aintzat, besteak beste, haren «moldakortasuna —era askotako estiloetan eta musikari handi askorekin frogatu baitu bere musika bikaintasuna—, herri musikaren ondarea kontserbatu eta zabaldu izana, eta hainbat eta hainbat pieza berri konposatu izana, bai eta akordeoiak askotariko musika ingurune eta giroetan duen gaurkotasuna frogatu izana ere». Jose Joaquin Forcada Forki kazetariak, Auria Etxeandia EGOko komunikazio arduradunak eta Esther Fernandino Donostia Kulturako Musika ataleko teknikariak osatu dute aurtengo saria erabaki duen aholku batzordea.
Ekainaren 21ean jasoko du saria, eta, segidan, kontzertu bat emango du, Viktoria Eugenia antzokian.
Donostiako Udalak eta Donostia Kulturak 2014an sortu zuten Adarra saria, euskal musikaren arloan garrantzi edo eragin bereziko ibilbidea egin duen edo egiten ari den artista bat omentzeko, urtero. Orain arte, Mikel Laboak, Ruper Ordorikak, Benito Lertxundik, Fermin Muguruzak, Anarik, Berri Txarrak taldeak, Kepa Junkerak eta Amaia Zubiriak jaso dute Adarra saria.
Buenos Aires izeneko auzoan jaioa da Tapia (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1964), eta musikarekin harreman oso estua zuen familia batekoa. Txikitatik landu zuen musika, soinu handia hasieran, eta txikia ondoren, Eleuterio Tapia osaba irakasle zuela.
Harekin hasi zen plaza eta erromerietan jotzen, eta 1981. urtean agertu zen plazan bakarrik lehenengo aldiz, Donostiako Igeldo auzoan. Handik hiru urtera, aurrerantzean bere pandero jotzaile izango zuenarekin jotzen hasi zen, Leturiarekin. Euskal Herriko bikoterik ezagunenetako bat izan da Tapia eta Leturia.
Bide oparoa egin zuten elkarrekin: Jo eta hautsi (1987), Juergasmoan (1990), Dultzemeneoa (1992), Tapia eta Leturia Band (1995), Ero (1997), 1998 (1998), Bizkaiko kopla zaharrak (1999) eta Hain zuzen (2002) diskoak argitaratu zituzten, eta ezin konta ahala plazatan aritu izan dira kantari. Trikiti doinuak rockaren eta poparen moldeetara eraman zituzten lan horietako batzuetan.
Tapiak 1998an hasi zuen bakarkako bidea, Koldo Izagirre idazlearekin elkarlanean ateratako Apoaren edertasuna diskoarekin eta ondorengo ikuskizunarekin. Bakarkako hurrengo proiektuan, Québec, hamalau kantu independentziarako diskoan (1999), herrialde horretako idazle eta poeten kantuak abestu zituen, Itxaro Bordak eta Izagirrek euskaratuak.
36ko gerran euskaldunek abesten zituzten kantu antifaxistak berreskuratu zituen Agur Intxorta maite. 1936-1937 guda kantuak lanean (2001), Izagirreren laguntzaz. Eta Bigarren Karlistaldiko bertsoak musikatu zituen, hala karlistenak nola liberalenak, 2010ean, Eta tira eta tunba-n. Tartean, estimatzen zituen testuei musika jarri zien Real politik diskoan (2006).
Tapiak, soinu txikia alde batera utzi, eta gitarra klasikoa hartu zuen Tximela kapitainaren izarrak (2013) diskoa grabatzeko, eta elektrikoa, berriz, Besamotzak-en (2017). «Jotzaileak egiten du instrumentua, eta ez alderantziz», esan zion BERRIAri 2014ko elkarrizketa batean, gitarrarekin sortzeari buruz.
Banda zabal baten laguntzarekin sortu ditu orain arte ateratako azken bi diskoak: Tranpaldo (2019) eta Egon edo ez egon (2021). Haize instrumentuek eta koruek lagundu diete trikitiari, gitarrari, baxuari eta bateriari. Zuzenean grabatu zuen bi horietan lehenengoa, eta estudioan bigarrena, bederatzi musikari eta hiru abeslarirekin. Izagirrerenak dira Egon edo ez egon-eko kanten hitzak.
Horrez gain, Zaldibobo eta Hiru Truku taldeetako kide ere izan da Tapia, eta Euskal Herriko zein atzerriko musikari askorekin kolaboratu izan du.
Bidelagunekin esker oneko
Hain zuzen, bere ibilbidean bidelagun izan dituen guztiekin esker oneko agertu da Tapia sariaren harira egindako agerraldian. «Lanak nire izenean aurkeztuagatik, lan komunitarioak izaten dira gureak». Alboan izan dituen musikariekin ez ezik, disko baten grabazioaren atzean izaten diren kide guztiekin ere gogoratu da. «Jende asko aritzen da lanean, eta lan komunitarioa da; beraz, sari hau haiekin partekatu nahiko nuke».
Herri musika zabaltzea eta pieza berriak egitea izan da Tapia saritzeko arrazoietako bat, eta, hain justu, bi arloak izan ditu hizpide. «Sinistuta gaude euskarak behar duela kantu berria, kantu zaharraz aparte. Ondare ederra dugu kantu zaharretan, baina iraungo badu eta osasunez aurrera egingo badu, uste dugu euskarak behar duela kantu berria. Horretan hartu genuen konpromisoa, eta horretan ari gara lanean». Musikari gazteengan jarri du arreta. «Kantu berria behar du euskarak, eta, batez ere, behar du gazteen kantu berria, ahotsa, lana, esperimentazioa. Gure aurrekoek hori eskaini ziguten guri, eta ondorengoak behar ditugu honek aurrera egingo badu». Euskaraz lanean ari diren musikarientzat ikusgaitasun handiagoa ere eskatu du.
Musikariak bere lanik berriena, Egon edo ez egon diskoa, aurkeztuko du ekainaren 21eko kontzertuan, Marijose Rekalde eskultoreak egindako sariaren garaikurra jaso ondotik. Apirilaren 28an leku berean ematekoa zen kontzertua ordezkatuko du ekainekoak —sarrerak salgai daude dagoeneko, eta apirilerako erositakoak ere baliagarriak izango dira—. Diskoan parte hartu duten bidelagun guztiak emanaldian biltzen saiatuko dela adierazi du Tapiak. «Jende andana da, eta haien aurrean eta haiei eskerrak emateko parada izango nuke». |
2022-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/211876/auzitegi-nazionalak-bide-eman-dio-josu-urrutikoetxea-berriro-epaitzeko-aukerari.htm | Politika | Auzitegi Nazionalak bide eman dio Josu Urrutikoetxea berriro epaitzeko aukerari | Atzera bota du haren defentsak jarritako helegitea. | Auzitegi Nazionalak bide eman dio Josu Urrutikoetxea berriro epaitzeko aukerari. Atzera bota du haren defentsak jarritako helegitea. | Espainiako Auzitegi Nazionalak beste urrats bat egin du Josu Urrutikoetxea epaitu ahal izateko, Zaragozan (Espainia) 1987an Guardia Zibilaren kaserna baten kontra egindako atentatuagatik, eta atzera bota du haren defentsak jarritako helegitea. Urrutikoetxearen defentsak argudiatzen zuen Frantziako justiziak epaitu eta zigortu egin zuela 1990ean antzeko egitate batzuengatik, baina Auzitegi Nazionaleko epaileek ebatzi dute zigor hura beste delitu batzuengatik eman zutela.
Jose Antonio Mora Alarcon, Jose Ricardo de Prada eta Maria Teresa Garcia Quesada Auzitegi Nazionaleko epaileek uste dute Frantzian «gaizkile taldeko kide» izatearen delitua bat etor daitekeela Espainian delitu berari ematen zaion kalifikazio juridikoarekin, baina auzi honetan beste egitate batzuk daudela eztabaidagai.
Herri akusazioko abokatu Jorge Piedrafita pozik agertu da erabakiaren berri jakindakoan, eta esan du horrekin «epaiari itzuri egiteko azken trikimailua» bertan behera utzi dutela. Itxaropena agertu du Frantziak Urrutikoetxea estraditatu edo behin-behinean Espainiaren esku utziko duela, epaitu ahal izateko.
Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak 2.354 urteko zigor eskaera egin du Urrutikoetxearen kontra auzi horrengatik. |
2022-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/211877/espainiako-gobernuak-ez-du-usansoloren-desanexioa-babestuko.htm | Politika | Espainiako Gobernuak ez du Usansoloren desanexioa babestuko | Lurralde Politiketako ministroaren arabera, legeak argi adierazten du gutxienez 5.000 biztanle izan beharko lituzkeela. | Espainiako Gobernuak ez du Usansoloren desanexioa babestuko. Lurralde Politiketako ministroaren arabera, legeak argi adierazten du gutxienez 5.000 biztanle izan beharko lituzkeela. | «Ez du legea betetzen, eta, beraz, ezin dugu babestu», adierazi du Espainiako Lurralde Politiketako ministro Isabel Rodriguezek, Usansolo herri bilakatzeko prozesuaz galdetuta, eta gehitu legedi aldaketa bat beharko litzatekeela horretarako. EAJko Mikel Legardak egin dio galdera, Espainiako Kongresuan.
Rodriguezen esanetan, Espainiako Gobernua konprometituta dago udal politikarekin, baina «batzearen» aldekoa da, ez «banatzekoa». Hala, posizio guztiak errespetatzen dituztela esan arren, azaldu du ez dutela bat egingo Usansolo herri bihurtzeko prozesuarekin. Argudiatu du Usansolok ez duela Espainiako legediak herri berri bat sortzeko ezarritako gutxieneko biztanle kopurua: 5.000 herritar —4.500 inguru ditu—.
Beraz, halakorik gertatzeko, legea aldatu beharko litzatekeela adierazi du Rodriguezek, ezin delakoan salbuespenik egin. Espainiako Kongresua horretarako leku egokia dela ere adierazi du: «Elkarrizketarako asmoa dugu, baina legea betetzea da muga bakarra».
Legardak gogoratu du Usansoloko herritarrek behin baino gehiagotan egindako eskaera dela herri bihurtzearena, eta jeltzaleek euren esku dagoena egin dutela herritarrek haien nahia adierazi dezaten. Hala, Bizkaiko foru legeen defentsa egin du, argudiatuta herri berri bat sortzeko biztanle kopurua 2.500 herritarretan ezartzen dutela haiek.
Usansolo Herria plataformak ere hitz egin du Kongresuan gaia tratatu izanaz. Haien arabera, afera Bizkaiko Batzar nagusietan bozkatu behar da, 9/2012 Foru Legean jasota dagoenez. Gehitu dute EAJko kideekin hitz egiten saiatu direla gaia tratatzeko, baina ez dutela jeltzaleen erantzunik izan. Horrek EAJk prozesuari emaniko «babes hutsala» agerian uzten du, plataformaren hitzetan: «Denbora daramagu lanean, oztopo legal guztiei aurre egiteko. Orain arte, EH Bilduren eta Ahal Dugu-ren babesarekin bakarrik».
Martxoan, Usansoloko herritarrek baiezkoa eman zioten udalerri izateari, hirugarren aldiz segregazio prozesuaren aldeko mugimendua abian jarri zenetik. Emaitzak argiak izan ziren: herritarren %63,12k eman zuten botoa, eta horietatik %81,54 Usansolo Galdakaotik bereizi eta udalerri bilakatzearen alde agertu ziren. |
2022-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/211878/gizon-bati-lau-urte-eta-zortzi-hilabeteko-espetxe-zigorra-ezarri-diote-emazteari-tratu-txarrak-emateagatik.htm | Gizartea | Gizon bati lau urte eta zortzi hilabeteko espetxe zigorra ezarri diote emazteari tratu txarrak emateagatik | 2.500 euroko kalte ordaina eman beharko dio biktimari, eta ezingo da 300 metro baino gutxiagora hurbildu, ezta hamahiru urtez harekin komunikatu ere. Epaia irmoa denean, baina, espetxe zigorra jarri ordez, auzipetua Espainiako Estatutik kanporatuko dute. | Gizon bati lau urte eta zortzi hilabeteko espetxe zigorra ezarri diote emazteari tratu txarrak emateagatik. 2.500 euroko kalte ordaina eman beharko dio biktimari, eta ezingo da 300 metro baino gutxiagora hurbildu, ezta hamahiru urtez harekin komunikatu ere. Epaia irmoa denean, baina, espetxe zigorra jarri ordez, auzipetua Espainiako Estatutik kanporatuko dute. | Lau urte eta zortzi hilabeteko espetxe zigorra bete beharko du Iruñean bizi den 37 urteko gizon batek, emazteari ohiko tratu txarrak emateagatik. Horrez gain, 2.500 euroko kalte ordaina eman beharko dio biktimari eragindako kalte moralagatik, eta ezingo da 300 metro baino gutxiagora hurbildu, ezta hamahiru urtez harekin komunikatu ere.
Nafarroako Auzitegian jarri zaio errekurtsoa epaiari, eta, hori irmoa denean, ezarritako espetxe zigorraren ordez, auzipetua Espainiako Estatutik kanporatuko dute bere jatorrizko herrialdera, eta ezingo da estatura itzuli sei urtean.
Epaiak azaltzen duenez, 2016an ezkondu ziren, eta «harreman ona» izan zuten auzipetuak erregularizazioa lortu zuen arte. Orduan hasi zituen emaztearekiko tratu txarrak. Ohiko tratu txarrez gain, lau indarkeria kasu frogatu dira.
Tratu txarren eta erasoen ondorioz, emakumeak «depresio sintomatologia eta intentsitate handiko antsietatea» ditu, eta horrek bere oinarrizko bizi funtzionamenduari eragiten dio. |
2022-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/211879/nafarroako-dekretuaren-aurkako-manifestazioarekin-bat-egin-dute-ela-lab-steilas-eta-esk-sindikatuek.htm | Gizartea | Nafarroako dekretuaren aurkako manifestazioarekin bat egin dute ELA, LAB, Steilas eta ESK sindikatuek | Merezimenduen dekretuak «herritarrak gutxiesten» dituela eta «UPNrena baino atzerakoiagoa» dela salatu dute | Nafarroako dekretuaren aurkako manifestazioarekin bat egin dute ELA, LAB, Steilas eta ESK sindikatuek. Merezimenduen dekretuak «herritarrak gutxiesten» dituela eta «UPNrena baino atzerakoiagoa» dela salatu dute | Iruñeko Katakrak aretoan egin dute agerraldia Nafarroako ELA, LAB, Steilas eta ESK sindikatuetako ordezkari Imanol Pascualek (ELA), Imanol Karrerak (LAB), Ixabel Artiedak (LAB), Maitane Urabaienek (Steilas), Eider Larripak (Steilas) eta Xabier Barberrek (ESK), eta Nafarroako Gobernua administrazio publikoetan euskararen ezagutza baloratzeko prestatzen ari den merezimenduen dekretua izan dute hizpide.
Euskalgintzaren Kontseiluak maiatzaren 7rako Iruñean antolatu duen mobilizazioarekin bat egin dute. Izan ere, sindikatuetako ordezkarien arabera, beharrezkoak dira «herritarrak ez gutxiesteko eta nafar guztien eskubideak bermatzeko politikak». Aitzitik, merezimenduen dekretu berria «kontrako noranzkoan» doala azaldu dute.
Zerbitzu orokorretan, euskara zokoratuta
Sindikatuetako ordezkariak oso kritiko agertu dira gobernuak aurkeztu dien zirriborroarekin. Imanol Pascualek nabarmendu du euskara kontuan hartu beharko litzatekeela Nafarroa osoan, «hizkuntza propioa den heinean». «Printzipio hori errespetatzen ez duen araudi orok mespretxatu egiten ditu euskal hiztunak», gaineratu du. Horretaz gain, ELAko kideak azaldu du UPNk eta CDNk 2009. urtean onartutako dekretua bera baino are atzerakoiagoa dela arau berria: «Dekretu hark ikuspegi eskuzabalagoa zuen eremu misto delakoan». Izan ere, Pascualen arabera, PSNren gobernuak onartu nahi duen dekretuak «ezabatu egiten du zerbitzu zentralen espezifikotasuna, hau da, erkidego osoa jardun eremutzat daukaten zerbitzu orokorrak. Kenduz gero, desagertu egiten da eremu jakin batera mugatuta ez dauden zerbitzuetan euskararen ezagutza baloratzeko aukera».
LABeko ordezkari Imanol Karrerak eta Ixabel Artiedak azaldu dute ez dagoela arrazoirik herritarren hizkuntza eskubideak «irizpide geografikoen mende» egoteko: «Ez dago justifikaziorik eremu mistoan eta eremu ez-euskaldun deiturikoan hizkuntz eskubideak ezberdinak izateko edo, zuzenean, ez existitzeko». Karrerak azaldu duenez, arau berria indarrean jarrita, eremu mistoko 14 lanpostutan bakarrik baloratuko da euskara. «Horiek bakarrik izanen dute euskarari ematen zaizkion hondarrak jasotzeko zortea, nahiz eta eremu mistoan dauden Nafarroa osoari begirako lanpostu guztiak, eta lanpostu horiek funtsezkoak eta nahitaezkoak diren».
Alemana, ingelesa eta frantsesa, gainetik
LABeko ordezkarien ustez, «iraina da» Nafarroan alemana, ingelesa edo frantsesa menperatzea «euskararen gainetik baloratzea». Neurri hori «supremazismoaren erakustaldia» eta «euskaraz bizi nahi dutenei eginiko mespretxu garbia» dela gaineratu du Karrerak.
ELAk eta LABek azaldu dute dekretuaren zirriborroari egindako ekarpenak «irakurri gabe ere» bota dituela atzera Gobernuak, eta ez zuela gauza bera egin gainerako sindikatuek planteatu zituzten neurri are murriztaileagoekin. «Jarrera arras itxia erakutsi du gobernuak», esan du Karrerak: «Herritarren eskubideak bermatzeari begira inolako zuzenketarik onartu ez izanak agerian utzi du atzean zer-nolako borondaterik eza dagoen berdintasunaren aldeko politikak garatzeko».
Steilaseko ordezkari Maitane Urabaienek ere hizpide izan du Nafarroako Gobernuak «atzerriko hizkuntzekin duen obsesioa», eta fenomeno hori, bereziki, «hezkuntzaren alorrean islatzen dela» uste du: «Hezkuntza publikoko lanpostuetan, ingelesez derrigorrez jakin beharra ezarri nahi dute, eta, era berean, trabak jartzen dizkiote euskarazko hezkuntzari, ez dute sustatu nahi euskararen beraren hedapena, eta tinko ari dira PAI eredua inposatzeko eta egonkortzeko estrategian».
ELA, LAB, Steilas eta ESKren aburuz, merezimenduen dekretua «atzerapausoa» izanen da hizkuntza eskubideen garapenean. «Dekretu honek, aurrekoek bezala, Euskararen Legeak inposatzen duen zonifikazioan du oinarria. Zonifikazioa bukatzea beharrezkoa da, artifizialak diren muga batzuen ondorioz diskriminazioak sortzen baititu», azaldu du Xabier Barberrek.
Horregatik, maiatzaren 7an Iruñeko kaleetara aterako dira sindikatuok, «Nafarroako Gobernuari exijitzeko zonifikazioaren etetea eta nafar guztion hizkuntza eskubideak errespetatuko dituen dekretu bat». Manifestazioa Antoniutti parketik abiatuko da, 17:30ean. |
2022-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/211880/europako-batasunak-ez-du-hizkuntzen-zailtasuna-neurtzen-oposizioetan.htm | Gizartea | Europako Batasunak ez du hizkuntzen zailtasuna neurtzen oposizioetan | Izaskun Bilbaok Europako Legebiltzarrean galdetu du hizkuntzen zailtasuna irizpide bat ote den oposizioetako hautagaien merituak baloratzeko. Gasteizko epaile batek argudio hori erabili zuen Laudioko Udalean hizkuntza eskakizuna ez betetzeagatik lanpostua galdu zuen langile ohi bati arrazoia emateko. | Europako Batasunak ez du hizkuntzen zailtasuna neurtzen oposizioetan. Izaskun Bilbaok Europako Legebiltzarrean galdetu du hizkuntzen zailtasuna irizpide bat ote den oposizioetako hautagaien merituak baloratzeko. Gasteizko epaile batek argudio hori erabili zuen Laudioko Udalean hizkuntza eskakizuna ez betetzeagatik lanpostua galdu zuen langile ohi bati arrazoia emateko. | Europako Batasunean oposizioetan aurkezten diren hautagaien merituak baloratzeko kontuan hartzen al da hizkuntzen zailtasuna? Galdera hori egin dio Izaskun Bilbao Europako Parlamentuko EAJko diputatuak Johannes Hahn Batasuneko funtzio publikoaren eta aurrekontuen komisario arduradunari. «Europako erkidegoetako hizkuntza araubidearen arabera, hizkuntza ofizial guztiak dira baliozkoak, eta ez zaie inolako sailkapenik edo neurketarik aplikatzen» erantzun dio Hahnek. Horrez gain, Bilbaok jakin nahi izan du ea Europan sailkapenik ote dagoen hizkuntzak ikasteko zailtasunari dagokionez; erantzuna, kasu horretan ere, argia izan da: ezezkoa eman dio arduradunak.
Erantzun horrekin, balioa galtzen du duela hilabete batzuk Gasteizko epaitegi batek emandako argudioak: euskara «zaila» dela; munduko hizkuntzarik zailenen artean bosgarrena, hain zuzen. Epaile horrek, argumentu horiek erabilita arrazoia eman zion hizkuntza eskakizuna ez betetzeagatik Laudioko Udalean lanpostua galdu zuen langile ohi bati, eta udal horri agindu zion langilea berriro har dezala, lehen zuen lanpostuan edo antzeko batean.
Geroago sare sozialetan zabaltzen hasi zen epaileak emandako arrazoien oinarria: Interneteko orri batean ageri zen testua kopiatu eta epaian itsatsi zuen epaileak —testu horretan ranking bat ageri zen, eta, haren arabera, euskara munduko hizkuntzarik zailenen artean bosgarren postuan dago—.
Gainera, Bilbaok nabarmendu du oposizioen oinarriak «ezagunak eta onartuak» zirela, eta, beraz, Gasteizko epaitegiko epai horrek «hizkuntza hori ikasi eta dagozkion probak gainditu dituzten pertsonen eskubideak» urratzen dituela. Hori horrela, adierazi du «uste osoa» zuela epaia bertan behera geratuko zela. |
2022-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/211881/dendartean-ezin-da-ticket-bai-ezarri-merkataritza-txikiari-kalte-egin-gabe.htm | Ekonomia | Dendartean: «Ezin da Ticket Bai ezarri merkataritza txikiari kalte egin gabe» | Gipuzkoako Merkataritza Elkarteak ziurtatu du ezin dela Gipuzkoako Aldundiak negozioen fakturazioa zaintzeko martxan jarri duen sistema aplikatu «merkatari txikiei kalte handia egin gabe». | Dendartean: «Ezin da Ticket Bai ezarri merkataritza txikiari kalte egin gabe». Gipuzkoako Merkataritza Elkarteak ziurtatu du ezin dela Gipuzkoako Aldundiak negozioen fakturazioa zaintzeko martxan jarri duen sistema aplikatu «merkatari txikiei kalte handia egin gabe». | Dendartean Gipuzkoako Merkataritza Elkarteak aurkakotasun handia adierazi du Ticket Bai sistema dela eta. Gipuzkoako Foru Aldundiak lurraldeko negozioen fakturazioa zaintzeko sistema da Ticket Bai, zerga ihesa eragozteko helburua duena, eta aurtengo azarorako derrigorrezkoa izango dela erabaki du erakundeak. Bada, Dendartean elkartean bildutako Gipuzkoako merkatari txikiek ohartarazi dute sistema hori ezin dela martxan jarri aldundiak ezarri dituen «epe eta prozedurekin», baldin eta ez bazaie «merkatari txikiei kalte handia» egiten. «Ez dago aukera errealik Ticket Bai ezartzeko kalte handia egin gabe», esan du elkarteak. 2.200 komertzio daude Dendartean elkartean, eta ohar baten bidez esan dute ez dagoela iruzur fiskalik beren negozioetan; «ez dago iruzur bat derrigorrezko sistema ezartzeko urgentzia hau justifikatzen duenik».
Dendartean-ek gogoratu du Ticket Bai sistemak komertzio txikiak behartu egiten dituela beren salmentak gertatzen diren unean helaraztera ogasunera, «programa informatikoen bidez. Aldi berean, jakinarazi du Espainiako Gobernuak lege egitasmo bat duela tramitean, araudi bat garatzeko fakturazio sistemen inguruan. Eta erantsi du Madrilen asmoa dela negozioek «borondatez eta inolako derrigortasunik gabe» jartzea horrelako sistemak, fakturazioak ogasunera bidal daitezen gertatzen diren unean.
Garai oso desegokia
Horrek «prezioak asko merkatzea» ekarriko du software programetan, sistema horien alorrean. Horregatik uste du Dendartean elkarteak onena dela «legearen zain geratzea eta sistema ezartzeko erritmoa estatuarenera egokitzea».
Gipuzkoako Aldundiak zenbait laguntza ekonomiko jarri ditu martxan saltoki eta negozio guztiek Ticket Bai jar dezaten, eta azarorako sistema derrigorrezkoa izango dela erabaki du. Bada, Dendartean elkarteak ohartarazi du «Gipuzkoan aritzen diren enpresa eta autonomo asko» ez direla horretara behartuta egongo, «haien egoitza fiskalak Euskaditik kanpo daudelako».
Hori guztia kontua hartuta, merkatari txikien elkarteak eskatu du Ticket Bai sistemaren ezarpena atzeratzeko, «garai hau oso desegokia delako eta negozioen itxierak azkartuko dituelako». Bizkaiko eta Arabako aldundiek ere antzeko sistemak ezartzeko helburuak dituzte, baina Bizkaiak atzeratu egin du. Arabak, berriz, aurtengo urriarekin hasi nahi du derrigorrezko sistema gisa erabiltzen, eta ArabaDendak ere malgutasuna eskatu du. |
2022-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/211882/apirilaren-20tik-aurrera-toki-itxi-gehienetan-ez-da-maskara-jarri-beharko-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Apirilaren 20tik aurrera toki itxi gehienetan ez da maskara jarri beharko Hego Euskal Herrian | Garraio publikoetan, zentro sanitarioetan eta soziosanitarioetan derrigorrezkoa izango da oraindik ere. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi du bat egiten duela proposamenarekin. | Apirilaren 20tik aurrera toki itxi gehienetan ez da maskara jarri beharko Hego Euskal Herrian. Garraio publikoetan, zentro sanitarioetan eta soziosanitarioetan derrigorrezkoa izango da oraindik ere. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi du bat egiten duela proposamenarekin. | Toki itxi gehienetan maskara ez da nahitaezkoa izango Hego Euskal Herrian hilaren 20tik aitzina. Garraio publikoetan, zentro sanitarioetan eta soziosanitarioetan derrigorrezkoa izango da oraindik ere. Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluak apirilaren 19an onartuko du erabakia, eta egun bat geroago sartuko da indarrean.
Alerten Lantaldeak gaiari buruz ondutako dokumentua aintzat harturik hartu du erabakia Espainiako Gobernuko Osasun ministerioak, eta horren berri eman dio gaur Carolina Darias Espainiako Osasun ministroak Espainiako Osasun Sistemaren Lurralde Arteko Kontseiluari. Gaur arratsaldean berretsi du erabakia Osasun Sistemaren Lurralde Arteko Kontseiluak. Dariasek esan du «logikoa» zela neurria hartzea, egoera epidemiologikoak eta txertaketak era ematen duelako. Behin betiko erabakia Ministroen Kontseiluak hartuko du, eta maskararen erabilera arautzeko indarrean dagoen legea errege dekretu bidez aldatuko du horretarako. Apirilaren 20an sartuko da indarrean arau berria, Estatuko Aldizkari Ofizialean argitaratzen denean.
Alerten Lantaldeak egindako dokumentuak maskara «arduraz» erabiltzea gomendatzen die talde zaurgarrietako herritarrei, eta «aholkatzen» du metro eta erdiko distantzia gorde ezin denean eta aireztapen ona ez dagoen lekuetan ere erabiltzea, hala nola merkataritza guneetan, supermerkatuetan, dendetan, zinemetan, museoetan edo tabernetan. Era berean, modu egokian egurasteko aukerarik ez badago eta langileen artean tarte nahikorik ez badago, lantokietan erabiltzen jarraitzea gomendatzen dute.
Eusko Jaurlaritza, alde
Lurralde Arteko Osasun Kontseiluan parte hartu dute Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak eta Santos Indurain Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilariak. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak ohar bidez jakinarazi du bat egiten duela proposamenarekin, adituek adostuta dagoelako, eta uste duelako edozein erabaki hartu aurretik ezinbestekoa dela adituen iritzia jakitea. Hala ere, Sagarduik gaurko bileran bere desadostasuna agertu du Alerten Lantaldeak egindako zirriborroa behin betiko dokumentu gisa igorri zaielako erkidegoetako arduradunei, aurrez aztertzeko aukerarik izan gabe eta Osasun Publikoaren Batzordetik igaro gabe.
Atzo, Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilari Santos Indurainek baztertu egin zuen barrualdeetan maskara kolpean kentzea, eta neurria «apurka» leuntzea hobetsi zuen. Hala ere, adierazi zuen hori egiteko garai egokia Aste Santuaren ostea dela, oporraldian harreman gehiago izaten direlako. |
2022-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/211883/udalgintzaren-balioak-aldarrikatu-ditu-eudelek-40-urteurrenean.htm | Politika | Udalgintzaren balioak aldarrikatu ditu Eudelek 40. urteurrenean | 1982ko maiatzaren 8an sortu zen Gernikako Batzar Etxean. Gaur, Gasteizko Europa jauregian, aitzindariak omendu dituzte, eta lau hamarkadatako bide horretan «ilusio handiagorekin» segitzeko konpromisoa adierazi du Gorka Urtaran Eudeleko presidenteak | Udalgintzaren balioak aldarrikatu ditu Eudelek 40. urteurrenean. 1982ko maiatzaren 8an sortu zen Gernikako Batzar Etxean. Gaur, Gasteizko Europa jauregian, aitzindariak omendu dituzte, eta lau hamarkadatako bide horretan «ilusio handiagorekin» segitzeko konpromisoa adierazi du Gorka Urtaran Eudeleko presidenteak | «Herrialdearen arkitektura instituzionalean giltzarria da Eudel». Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 251 udalerrietako 2.644 hautetsi eta alkateen lana eta haiek ordekatzen dituzten balioak goraipatu ditu Gorka Urtaran Eudeleko egungo presidenteak Gasteizko Europa jauregian egindako omenaldi instituzionalean. Haren esanetan, 40 urteko bidean, «hirugarren belaunaldia da honako hau» eta aurrekoen bidetik segitzeko «ilusio handiagoz» segitzeko asmoa adierazi du: «Udalgintzarekin konprometitutako pertsonak gara, oinordetza hori jaso dugu».
1982ko maiatzaren 8an, Gernikako Batzar Etxean sortu zen Eudel, Hego Euskal Herriko hainbat udalen babesarekin: hala nola Amurrio, Aramaio, Gernika, Basauri, Igorre, Aretxabaleta, Azpeitia edo Arrasate. Nafarroako hiru udal ere izan ziren sorrerako elkarte hartan —Baztan, Etxarri Aranatz eta Arantza—. Hiru urte lehenago, 1979ko apirilaren hasieran egin ziren lehen udal hauteskundeak, eta orduan izendatutako 144 udalerrik bat egin zuten erakunde sortu berriarekin 1982an. Iñaki Oregi Zuiako alkatea izan zen erakundeko lehen presidentea.
Omenaldian gogoratu dutenez, hasiera ez zen batere erraza izan. Oraindik administrazioaren egitura altxatzeko zegoela, krisi ekonomiko gordinaren testuinguruan, udalek finantzaketa apala zutela gogorarazi du bideo batean Jose Maria Gonzalezek, Muskizko alkate eta, 1989tik, hamar urtez Eudeleko presidente izandakoak. «Dena egiteko zegoen». Mugarrien artean jarri du udalek ordezkaritza izatea Finantzen Euskal Kontseiluan.
40 urtetan beste hainbat mugarri gogoratu dituzte. Adibidez, 1990ean klimaren aldeko alkateen ituna izenpetu zen, eta, bi urte geroago, 1992an, Europako Udalen eta Eskualdeen Kontseiluan sartu zen Eudel; 2001ean, euskararen sustapenerako akordioa izenpetu zen, eta, urtebete geroago, 2002an, demokraziaren defentsarako aitortza zibikoa sinatu zuen Eudelek. Azpimarratu dituzte, beste mugarri batzuen artean, 2006an berdintasunaren aldeko udalen sarea eratzea edo udal arloko langileen baldintzak finkatzeko Udalhitz izenpetzea; 2013an, Basqueskola emakume hautetsien aliantza, eta, 2016ean, Euskadiko Toki Erakundeei buruzko Legea behin betiko onartzea.
Atzera begirako horretan, Eudeleko presidente izandakoak omendu nahi izan dituzte halaber, Iñaki Oregi lehen presidentetik hasita azken lekukoa hartu duen Gorka Urtaranenganaino. Iñaki Gonzalez eskultoreak egindako makila bat oparitu diote presidente bakoitzari, euskal makila udalgintzaren sinbolo delako. Oregi hilda dagoenez, haren seme Jose Ignacio Oregik hartu du oparia. Makila hori hartu dute, halaber, Jose Maria Gorordo Bilboko alkate izandakoak, Jose Mari Gonzalez Muskizko alkate ohiak, Karmelo Sainz de La Maza Leioako alkate ohiak, Jokin Bildarratz Tolosako alkate ohiak, Ibone Bengeoetxea Bilboko alkateorde ohiak eta Imanol Landa Getxoko alkate ohiak.
Gertutasuna, sendotasun
Dena den, egungo erronkez eta beharrez ere hitz egin dute ekitaldian. Lehenik, Gorka Urtaranek nabarmendu du konpromisoa, kontsentsua eta lankidetza direla udalen aktiborik garrantzitsuenak. «Konpromisoa eta akordioa beharrezkoak dira elkarlana eraginkorra izan dadin, eta horrek eskatzen du inplikatutako eragile guztien arteko elkarlana ere». Hala, etorkizuneko ingurumen arloko zein eraldaketa sozialeko erronkei dagokienez, udalek ere zeresana dutela nabarmendu du Urtaranek: «Herritarrekiko gertutasuna da gure sendotasuna. Udalerrietan gertatzen da guztia».
Horri begira, herritarren eta erakundeen arteko nolabaiteko urruntasuna bizi den garaiotan, Urtaranek nabarmendu du konfiantza hori ez dela galdu behar eta hor zeresan handia dutela udalek. Ziurgabetasun handiko garaia izanik, azpimarratu du pandemiak zein Ukrainako inbasioak agerian utzi dutela iraganean erdietsitako konkista sozialak ez direla betirako, eta horiei eusteko eginkizuna duela euskal gizarteak.
Emile Durkheim soziologiaren bultzatzaileetako batek gizartearen eta komunitatearen artean egin zuen aldaketari erreparatu dio Urtaranek. Hark zioenez, kolektiboan elkar bizitzeko modu bat da gizartea, eta, batik bat, arauekiko eta legeekiko errespetuan oinarritzen da elkarbizitza; haatik, komunitatean, ehun soziala trinkoagoa da, balioetan eta alor emozionalean oinarritzen delako harremanen funtsa. Urtaranek euskal gizartearen komunitate izaerari dei egin dio, etorkizuneko erronkei aurre egiteko. «Euskal udalgintzari dei egiten diot, Euskadiren kohesio emozionalaren motorra delako».
Agiria eta hiru ardatzak
Era berean, Eudeleko ordezkariek agiri bateratu bat irakurri dute egungo egoerari zein etorkizunari begira elkartearen hiru ardatz nagusiak nabarmenduz: pertsonak, ahotsa eta aliantzak. Batetik, nabarmendu dute pertsonak direla udalgintzaren ardatz nagusi, bai zerbitzuak eskaintzeko, bai eta herritarren beharrizanei erantzuteko. Udaletatik bultzatu beharreko politiken artean, nabarmendu dituzte euskara, berdintasuna, segurtasuna, enplegua, ingurumena, eraldaketa digitala eta zerbitzu soziala. Agiri horretan, Eudeleko emakume aitzindariak zein udaleko langileak aitortu nahi izan dituzte.
Bigarrenik, goraipatu dute «giza harremanak ehuntzen diren espazioa» dela udal politika eta real politik edo errealitate politikoaren adibiderik argigarriena ordezkatzen dutela. «Ahots batean bildutako eta sentsibilitate desberdineko elkarte anizkuna gara, gure mezua erakundeei eta gizarteari helarazteko helburua duena. Joan-etorriko ahotsa gara, batzeko asmoz eta ez elkarren artean lehiatzeko», laburbildu dute.
Azkenik, aliantzaren beharra aipatu dute, «helburu handiak lortzeko modu bakarra» delako. «Gaur inoiz baino gehiago aliantza horren aldeko apustua egin behar dugu», adierazi dute, irakurritako agirian, eta eragileekin zein beste erakundeekin aliantza bateratuaren beharra adierazi. Besteak beste, elkarlan horren barruan kokatu dute Jaurlaritzak bultzatutako 2030 Agendarekin bat egin izana Eudelek, eta konpromiso horrekiko garrantzia azpimarratu dute.
Ekitaldian, Marlene Simeon Europako Udalen eta Eskualdeen Kontseiluko ordezkariak parte hartu du. Europako tokiko erakundeen eta eskualdeetako gobernuen batzorde horrek 70 urte bete zituen iaz, eta Simeonek zoriondu egin du Eudel 40 urteotan egindako ekarpenagatik.
Minutu bateko isilunea
Azken hitzak Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariarenak izan dira. Hizlari gehienen ahotan izan zen une oro Ukrainako gerra, eta Urkulluk gogoan izan zuen nola bezperan Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak Gernikako bonbardaketarekin alderatu zuen herrialdean gertatutakoa. «Atzo, Durango eta Gernika izan ziren. Ondoren, beste batzuk: Lovaina, Varsovia, Hiroshima, Coventry, Dresde, Grozni, Sarajevo, Beirut, Aleppo. Gaur, Mariupol, Ukraina da». Minutu bateko isilunea eskatu du.
Urkulluk bere hitzaldian udalen gertutasuna goraipatu du, baita Eudelek 40 urteotan egin duen ibilbidea. Azpimarra berezia jarri du ETAren indarkeria jasan zuten hautetsiekiko aitortzan. «Urteurren hau haientzako omenaldi bat da, batik bat ondasunik preziatuena, bizitza, galdu zutenentzat. Duintasunaren eta konpromisoaren adibidea elkarbizitzarako ondare da, eta beti izango dugu hori gogoan». |
2022-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/211884/elak-atea-itxi-dio-errenta-paktuari.htm | Ekonomia | ELAk atea itxi dio errenta paktuari | Mahai horrek «soldatak ez igotzeko» balio duela salatu du sindikatuak, eta bere harridura onartu du, EH Bildu eta Elkarrekin Podemos hura defendatzen ari direlako. | ELAk atea itxi dio errenta paktuari. Mahai horrek «soldatak ez igotzeko» balio duela salatu du sindikatuak, eta bere harridura onartu du, EH Bildu eta Elkarrekin Podemos hura defendatzen ari direlako. | «Errenta paktuan ez zaigu ezer galdu. Patronalarekin biltzea da soldatak ez igotzeko. Ez gaitzatela han bilatu. Foro horietan denbora eta sinesgarritasuna baino ez da galtzen». Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak argi utzi du zein den sindikatuaren jarrera Euskal Herrian antola daitekeen errenta paktu bat dela eta. Azken egunetan aukera horren oihartzuna handitu da, batetik, hezkuntza itunean alderdi politikoek lortu duten adostasunarengatik, eta, bestetik, iragan asteburuan Arnaldo Oregi EH Bilduko koordinatzaileak eginiko adierazpenengatik. Lakuntzak haren jarrera kritikatu du: «Ez gaitu harritzen patronala hor egotea, baina bai EH Bildu eta Elkarrekin Podemos ezkerreko alderdiak».
ELAk prekaritatearen aurkako kanpaina abiatzeko antolaturiko ekitaldian azaldu du bere jarrera Lakuntzak. Casilla pabiloian izan da, Bilbon, Confebasken egoitzaraino eginiko manifestazioaren aurretik. Euskal Herrian 541.000 langile prekario daudela kalkulatu du ELAk, eta hori «arazo soziala» dela iritzi dio. Sindikatuaren ustez, prekario dira, besteak beste, lanaldi partziala dutenak edota 1.300 eurotik behera irabazten dituztenak. Lakuntzak nabarmendu du haren aurka borrokatzea izango dela sindikatuaren lehentasuna hurrengo urteetan, eta greba erreminta garrantzitsua izango dela.
Gaiari jarraikiz, Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen sailburuari erantzun dio. Idazkari nagusiak gogoratu du Tubacexeko gatazkan Tapiak esan zuela grebek «ospe txarra» ematen ziotela Euskal Herriari, eta Lakuntzak galdera erretoriko batekin erantzun dio: «Tapia anderea, 60.000 langile publiko behin-behinean egoteak ez al du ospe txarrik ematen Euskal Herriari? Langileen baldintza kaskarretan oinarrituriko zaintza sistema batek ez al dio ospe txarrik ematen? Eta Osakidetzako langileen egoerak?». Lakuntzak gehitu du prekaritateak ematen diola ospe txarra Euskal Herriari ospe txarra ematen diona, «eta bizi txarra», gehitu du.
Prekaritatea, baina, lanpostuetatik harago hedatzen da, eta «gizarte prekaritatea» salatu du. «Dena gerrarengatik dela esaten digute. Eta ELA ez du ukatzen gerrak eragina duela, baina arazoa aurretik zetorren». Besteak beste, erregaien espekulazioa eta argindarraren igoera aipatu ditu, eta «iruzurra» direla salatu. «Iberdrolak 3.800 milioi euro irabazi zuen iaz, eta haren presidenteak, berriz, hamahiru milioi euro. Hori iruzurra da, eta erakunde publikoek iruzur hori ahalbidetzen dute». Horri aurre egiteko onarturiko neurri publiko bakarra zergak jaistea dela nabarmendu du.
«Finkoz mozorroturiko prekaritatea»
Ekitaldian ELAko beste arduradun batzuek hartu dute parte. Mari Kruz Elkoro zerbitzu federazioko idazkariak, esaterako, lan erreformaren berritasunetako bat kritikatu du: «Kontratu finko kopurua igo dela diote. Baina asko jarraitutasunik gabeko finkoak dira. Finkoz mozorroturiko prekaritatea da, ondo dakite hori Bizkaiko eta Nafarroako kontserben sektoreko langileek». Horri aurre egitea justizia sozialaren aldeko borroka dela nabarmendu du, eta, alde horretatik, erresistentzia kutxa ezinbesteko erremintatzat jo du. |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211885/ura-mesedez-kalitate-datuekin.htm | albisteak | Ura, mesedez, kalitate-datuekin | Barakaldoko Aquaradar start-up-ak datuen analitika aplikatzen dio uraren kudeaketari, eta tresna bat garatu du uraren kalitatea kontrolatu ahal izateko; horrek abantaila handiak dakarzkio elikagaigintzari. Haren adibidea Innobasqueren Kasu Praktikoen Bankua osatzen dutenetariko bat da. | Ura, mesedez, kalitate-datuekin. Barakaldoko Aquaradar start-up-ak datuen analitika aplikatzen dio uraren kudeaketari, eta tresna bat garatu du uraren kalitatea kontrolatu ahal izateko; horrek abantaila handiak dakarzkio elikagaigintzari. Haren adibidea Innobasqueren Kasu Praktikoen Bankua osatzen dutenetariko bat da. | Ura funtsezko elementua da industria askorentzat. Batzuek energia-iturri gisa baliatzen dute (batik bat, lurrun bilakatzeko); beste batzuetan, ezinbestekoa da prozesuetako batzuetan hotza edo beroa transmititzeko, eta beste batzuek etengabe egon behar dute instalazio edo ekipamenduak higienizatzen. Beste kasu batzuetan, haien amaierako produktuaren osagai nagusietako bat da. Eta, burura datorkigun lehen kasua elikagaigintzarena bada ere, ez da bakarra. Pentsatu duzu inoiz zenbat ur dagoen leungarri-poto batean edo jarabe-flasko batean?
Aquadat 2016an sortu zen, Barakaldon, datuen analitikaren aukerak uraren kalitatearen kontrolei aplikatzeko. 2020an, BIND 4.0 start-up-ak azeleratzeko programan parte hartzea erabaki zuen; egitasmo horretan, Spri Taldeak enpresa berriak EAEko konpainia handiekin parekatzen ditu, haien jardueraren edozein alderdiren hobekuntzan berehalako aplikazio-proiektuak eskatzeko. Bertan, Aquadaten soluzioen gaineko interesa erakutsi zuen Norbegak, Coca-Cola European Partners enpresak Galdakaon botilatzeko duen instalazioak.
Bertatik, urtean ia 770.000 metro kubiko ur igarotzen dira, sistematikoki analizatu beharrekoak, freskagarriak egiteko behar den kalitatearen parametroak betetzen dituela bermatzeko. Beraz, prozesuaren funtsezko alde bat da. Orain arte, kontrol horiek laginketa konbentzionalen bidez egiten ziren. Horrek esan nahi zuen kontrol horietako batek emaitza txarrak ematen bazituen laginari zegokion ura ekoizpen-faseetakoren batean egongo zela, eta, beraz, isurtze bilakatuko zela.
Prozesu hori ahalik eta gehien bizkortzeko eta berehalakotasuna emateko, Aquadatek Aquaradar instalazioaren premietara egokitu zuen alerta-sistema goiztiarra, laborategi tradizionalen analisien informazio bera eskaintzeko aukera ematen duena, baina denbora errealean. Horretarako, instalazioaren funtzionamendua sakon ezagutu eta haren premiak zehaztu ondoren, lehenengo eta behin sentsore batzuk instalatu zituen, tangetan sartzen den edateko ur guztia parametrizatzeko, zenbait faktore neurtzeko, hala nola uraren PHa, uhertasuna edo disolbatutako oxigeno-mailak, eta toxikoak dauden detektatzeko. Bildutako datu guztiak tratatu egiten dira ondoren. Hau da, informazio erabilgarri bilakatzen dira, unean bertan erabakiak hartzeko.
Hala, esate baterako, ura tangetan sartu ahala analiza daiteke, eta, beraz, edozein elaborazio-fasetara igaro aurretik. Hasierako une horretan elementu monitorizaturen bat ez bada ezarritako estandarretara egokitzen, Aquadatek pentsatutako sistemak hornikuntza eteteko aginduko du berehala, eta, hala, tangak ez dira beteko, eta ura alteraziorik gabe itzuliko da.
Aquaradarren arrakastaren ondorioz (egindako instalazioa hilabete bakar batean amortizatu zen), Coca-Cola European Partners botilatzeko instalazioan uraren kudeaketa integral osoari aplikatzea aztertzen ari da, isuriak barne. Bestalde, Aquadati aukera eman dio beste bezero batzuk bilatzeari ekiteko, bai nazio-mailako merkatuan, bai nazioarte-mailakoan, erabat eskalagarria den soluzio hori eskaintzeko, zeinak uraren kalitatearen kontrola merkatu, optimizatu eta sistematizatzen baitu, eta dagoeneko beste ekoizpenâÂÂfase batzuk kontrolatzen dituzten datuen bilketarako eta analitikarako softwareekin sinkroniza baitaiteke. |
2022-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/211886/autogintza-ardatz-duen-erakusketa-bat-ireki-du-norman-fosterrek-guggenheimen.htm | Kultura | Autogintza ardatz duen erakusketa bat ireki du Norman Fosterrek Guggenheimen | Arkitektoak hautatutako 38 auto bildu ditu Bilboko Guggenheim museoak 'Motion. Autos. Art. Architecture' bilduman, eta hainbat artelanekin batera jarri ditu ikusgai | Autogintza ardatz duen erakusketa bat ireki du Norman Fosterrek Guggenheimen. Arkitektoak hautatutako 38 auto bildu ditu Bilboko Guggenheim museoak 'Motion. Autos. Art. Architecture' bilduman, eta hainbat artelanekin batera jarri ditu ikusgai | «Oso aldaketa handi baten ertzean gaude, eta, horregatik, konbustioari eskainitako requiem moduko bat da erakusketa». Autoak dira Norman Foster arkitektoaren pasio handietako bat, eta zaletasun horren ondorio da Bilboko Guggenheim museorako antolatu duen Motion. Autos. Art. Architecture izeneko erakusketa. Eraikinaren bigarren solairu osoa hartzen du ibilbideak, eta, zazpi aretotan antolatuta, autogintzaren historian esanguratsuak eta bakanak diren 38 auto bildu ditu: Fosterren bilduma partikularrekoak dira haietako 11. Ibilgailuak daude gelen erdigunean, idulki gainean, eta haiekin batera, besteak beste, Andy Warholen, Sonia Delaunayren, Henry Mooreren, Umberto Boccioniren, Antonio de Gezalaren, Maider Lopezen eta Constantin Brancusiren artelanak ere ikusi daitezke hormetan. Irailaren 18ra arte egongo da zabalik.
Fosterrek gutxi gorabehera kronologikoki antolatu du ibilbidea. Zaldirik gabeko lehen ibilgailuekin hasi, eta munduko hainbat unibertsitatek irudikatutako etorkizuneko ibilgailu prototipoekin amaitu, tartean hamaika auto distiratsu ikusteko aukera ere eskainiz. «Autoa halako zaldun zuri moduko bat da erakusketaren hasieran», azaldu du Fosterrek. Haren hitzetan, ibilgailu motordun haiek «garbiagoak» baitziren sorrera une hartan hirietan nagusi ziren zaldizko gurdiak baino. Ibilbidean aurrera egin ahala, ordea, argi geratzen dira autogintza masiboak ingurumenean eragindako kalteak, eta, horregatik, azkenean, ibilgailu elektrikoaren atarietaraino eraman nahi izan du kontaketa arkitektoak. «Benetan uste dut etorkizuna beti dela hobea».
Hiriaren defentsa
Hasi, 1886. urteko Benz ibilgailu batekin hasten da erakusketa, autogintzaren hastapenei eskainitako aretoarekin. Brancusiren Txoria espazioan eskultura estilizatua ere topatuko du bisitariak bertan, inguruan XX. mende hasierako beste zazpi auto dituela. Alexander Calder artistaren Urtarrilak 31 eskultura mugikor erraldoiak gobernatzen du bigarren aretoa, sabaitik zintzilik, eta, besteak beste, Bugatti etxeko 1936ko auto bat, Pegaso modeloko ibilgailu bat eta 1953ko Bentley R-Type Continental bat topatuko ditu bisitariak haren azpian. Auto buxadura bat irudikatu dute hirugarren aretoan, Maider Lopez artistaren Ataskoa lanarekin horman. Eta futurismoa sustatu zuten artisten lanekin batera kokatu dituzte lasterketa autoak erakusketako aretorik handienean.
Apenas aritu den arteaz Foster, erakusketaren aurkezpen ekitaldian, eta nagusiki autoak, energia krisia eta hirigintza izan ditu mintzagai. Etorkizunaren atarian irudikatu du mundua. Kale edo bale. Hirien defentsa irmoa egin du, esaterako, koronabirusak hirietako bizimodua aldatuko ote duen galdetuta. «Historiaren soka luzean koronabirusak ez du ezer aldatuko, baina indartu egingo ditu jadanik hor dauden joerak. Hiria suntsituko duela? Ahaztu hori! Hiria indartu egingo da. Hiria da gure etorkizuna: hirigintza. Gustuko izan edo ez, finean, hiriek ondasuna sortzen dute, aukerak eskaini, askatasuna, heriotza tasa jaisten dute, bizitza esperantza luzatu... Horregatik ari da jendea hirietara migratzen. Hori da gure bizitza, gustatu ala ez».
1999ko motoak gogoan
New Yorkeko Guggenheim museoari egin zion erakusketa antolatzeko lehen proposamena Fosterrek. Autoak ardatz izango zituen diziplina arteko erakusketa bat zerabilen buruan, eta, azkenean, Juan Ignacio Bidarte Bilboko Guggenheim museoko zuzendariak eman zion baiezkoa, duela hiru urte. Zuzendariaren hitzetan, geroztik «epikoa» izan da antolaketa, eta «mugarria» izango da aurtengo denboraldian. Bidarte: «Ez da kasualitatea erakusketa hau museo honetan egotea, automobilgintza herri honen DNAren parte delako».
Ez da museoak antolatzen duen mota horretako lehen erakusketa. Bidartek gogoratu duenez, 1999an ere erakusketa zabala eskaini zieten motoei. Autoei eskainitakoak «anbizio handiagoa» duela azaldu du zuzendariak, halere: tamainagatik, zabalik emango duen denbora tarteagatik, ikusgai dauden ibilgailuen bakantasunagatik, eta diziplinen arteko mugak gainditzeko duen moduagatik.
Jasangarritasunaren erronka
Edonola ere, zeharkako aipamen bat baino ez dira izan artelanak erakusketaren aurkezpenean. Ordubetez, ekonomiaren, trantsizio energetikoaren, geopolitikaren, industriaren zein hirigintzaren bilakaeraren artean joan-etorrian ibili da aurkezleen jarduna. Izan ere, Iberdrola energia enpresa eta Volkswagen autogintza enpresa dira erakusketaren bi babesle nagusiak, eta, horregatik, Bidarte eta Foster ez ezik, Jose Ignacio Sanchez Galan Iberdrolako presidenteak eta Herbert Diess Volkswagen taldeko zuzendari exekutiboak ere hartu dute parte prentsaurrekoan. Erronka energetikoak eta etorkizunari buruzko gogoetek hartu dute haien solasaldiaren parterik handiena ere.
Jasangarritasunaz eta autogintzaren bilakaeraz pare bat galdera egin dizkie Bidartek bi enpresaburuei aurkezpenean, eta energia fosiletatik aldendu eta jasangarritasunerantz jotzeko beharra nabarmendu dute biek. Eta, hain justu, urrats hori orain eman behar dela iritzi diote bai Sanchez Galanek, bai eta Diessek ere. «Une egokia da erakusketa honentzat, automobilaren mundua orain aldatuko delako». |
2022-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/211887/beste-erditze-bat-euskarazko-jokoetan-wikitribia-jaio-da.htm | Bizigiro | Beste erditze bat euskarazko jokoetan: Wikitribia jaio da | Wikitrivia jokoa euskaratu dute Talaios Kooperatibako kideek. Sarean aritu daiteke, aplikaziorik deskargatu beharrik gabe. Historia da jokoaren oinarri: denbora lerro bat, hainbat gertakizun, hiru bihotz. | Beste erditze bat euskarazko jokoetan: Wikitribia jaio da. Wikitrivia jokoa euskaratu dute Talaios Kooperatibako kideek. Sarean aritu daiteke, aplikaziorik deskargatu beharrik gabe. Historia da jokoaren oinarri: denbora lerro bat, hainbat gertakizun, hiru bihotz. | Inork dudarik baldin bazuen, orain bada argiki erantzuterik: euskarazko jokoak goia jo gabeak ziren artean. Bestela esanda: bolada ez da bukatu, eta gehiago dira egunetik egunera. Zein baino zein arrakastatsuago. Berriki, beste bat atera da argitara: Wikitribia. Talaios Kooperatibako kideek euskaratu dute.
Gauzak noiz gertatu diren, zeren aurretik eta zeren ondoren: horra jokoaren funtsa, eta, beraz, erabiltzaileak asmatu beharrekoa. Korapilo handirik gabeko jokoa da Wikitribia, aski soila, eta, hain zuzen, horrek ekarri du haren arrakasta euskara ez beste hizkuntza batzuetan zabaldu denetan. Esaterako: Nor jaio zen lehenago, Frida Kahlo ala Rosario Artola euskal idazlea? Noiz ireki zuten Tafallako tren geltokia? Erabiltzaileak denboraren lerroan kokatu beharko ditu jokoak proposaturiko gertakariak. Lerro horizontalera arrastaka eraman, ordenatu, eta, hara: asmatzen den bakoitzeko, puntu bat zakura. Geroz eta gehiago pilatu, orduan eta hobe.
Saiakerak ez dira mugagabeak, ordea. Hau da, ez da posible nahi adina hutsegite metatzea. Partidan aurrera egin ahala, pantailaren goiko aldean kokaturik diren bihotzek adieraziko dute zenbat aldiz egin daitekeen huts. Hiru bihotz izanen dira partida hasten den aldiro; beraz, hirutan egin daiteke huts gehienez ere. Aukera horiek xahutu ondotik, jokoak erregistratu eginen du ordura arteko marka.
Talaios Kooperatibak ekarri du euskarara jokoa. Jatorrizkoaren antzera, Wikipedia lagun. Hain zuzen ere, entziklopedia kooperatiboan bilduriko dokumentazioak parez pare ireki ditu jokatu eta lehiatu bitartean ikasteko aukerak. Izan ere, afixa bakoitzaren gainean esteka bat paratu dute jokoaren sortzaileek. Gertakari edo pertsonaia bakoitzari buruz Euskarazko Wikipediak argitaraturiko orrialdera zaramatza loturak.
Jokoen bolada, geldiezin
Egunean Behin izan zen aitzindari, eta, atzetik, errenkadan etorri dira beste hainbat joko, WorldlEH eta Berbaxerka, kasurako. Ukaezina dirudi: euskarazko jokoak arrakasta betean dira. Euskal Herrian milaka lagun dira batera edo bestera kateaturik, lehian.
Ikusi gehiago: Euskarazko jokoen arrakasta, adibidetan
Bada, Wikitribiarena ez ezik, beste nobedade bat ere izan da berriki jokoen munduan: Berbaxerka eta BERRIA elkarlanean hasi dira, eta 'Berria.eus'-en sartuta aritu daiteke jokoan orain. Marc Font informatikariak eta Gorka Salces irakasleek euskaraturiko jokoa BERRIAren webgunean azaltzen da astelehenetik. Klikatu hemen. Zenbat hitz asmatuko dituzu gaur?
Ikusi gehiago: Berbaxerka eta BERRIA elkarlanean hasi dira, jokoa 'Berria.eus'-en jarrita |
2022-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/211888/bizi-guztiko-zigorra-ezarri-diete-sankararen-hilketaren-akusatu-nagusiei.htm | Mundua | Bizi guztiko zigorra ezarri diete Sankararen hilketaren akusatu nagusiei | 1987an lider panafrikanista hiltzea egotzita, Burkina Fasoko auzitegi militar batek Blaise Compaore herrialdeko presidentea izandakoa (1987-2014) zigortu du. 2014tik Boli Kostan dago erbesteratuta | Bizi guztiko zigorra ezarri diete Sankararen hilketaren akusatu nagusiei. 1987an lider panafrikanista hiltzea egotzita, Burkina Fasoko auzitegi militar batek Blaise Compaore herrialdeko presidentea izandakoa (1987-2014) zigortu du. 2014tik Boli Kostan dago erbesteratuta | Burkina Fasoko presidente (1984-1987) eta panafrikanismoaren liderretako bat izandako Thomas Sankararen hilketaren akusatu nagusiei bizi guztiko kartzela zigorra ezarri die gaur Uagaduguko (Burkina Faso) auzitegi militar batek. Zigortuetako bi dira Blaise Compaore 1987 eta 2014 artean herrialdeko presidentea izandakoa eta haren segurtasun dispositiboaren burua zena, Hyacinthe Kafando. Biak ala biak in absentia epaitu dituzte, 2014tik Boli Kostan erbesteratuta daudelako. Gilbert Diendere jeneralari ere zigor bera ezarri diote. Hogei urteko espetxe zigorra betetzen ari da hura, 2015ean herrialdean gertatutako estatu-kolpe saiakeraren buruetako bat izatea egotzita. Beste bederatzi akusaturi hiru eta hogei urte arteko zigorrak ezarri dizkiete.
Hilketaren ikerketa blokeatuta egon zen Compaorek agintean egindako ia 30 urteetan. Azkenean, iazko urrian hasi zen epaiketa. Sei hilabeteotan ehun bat lekukok deklaratu dute. Fiskaltzak 30 urteko kartzela zigorra eskatu zuen Compaorerentzat eta Kafandorentzat joan den otsailean. Presidente ohiaren defentsaren iritziz, «salbuespenezko jurisdikzio bat» duen epaiketa politiko bat izan da, epaimahaia militarrek osatzen dutelako. Argudiatu dute, gainera, immunitatea duela, estatuburua izan zelako. 2015tik dago emanda hura atxilotzeko nazioarteko agindu bat.
Compaore bezala, Sankara ere (1949-1987) militarra zen, eta estatu kolpe baten bidez heldu zen agintera, 1983an. Hilketarik ez zen izan, ordea, matxinada hartan. Carlo Bataren L'Africa di Thomas Sankara (Thomas Sankararen Afrika) liburuaren hitzaurrean Giovanni Giacopuzzik aipatzen duenez, «gerra gorrotatzen zuen militar bat» zen Sankara.
Iraultza sozialista bat zuen asmo, eta, horretarako, erreforma plan handi bat jarri zuen martxan. Besteak beste, helburu hauek zituen: lurrak eta baliabide naturalak nazionalizatzea; lehen mailako beharretan oinarrituriko garapen autonomoari bide ematea; herritarren ongizatea bermatzea; demokrazia zuzena erdiestea; emakumeen rola sustatzea; kontsumo beharrak asetzeko adina ekoiztea; eta eliteen pribilegioen aurka borrokatzea. Kubako iraultzaren jarraitzailea zen, eta Afrikako Che Guevara deitu izan diote. Herritarren eskutik egin nahi zuen iraultza. Esaten zuen hobe zela herriarekin urrats bat egitea, herririk gabe hamar egitea baino.
Pauso horiek emateko ezinbestekoa izan zen Compaoreren laguntza. Biak lagun minak ziren orduan, eta bizi guztiko kartzelara zigortua Justizia ministro izan zen 1984tik 1987ra. Urte haiei buruz hitz egin izan duen aldi bakanetan adierazi izan du Sankara agintetik kendu nahi zuela baina ez zuela hil nahi, eta hilketa gertatu zela estatu kolpe bat emanez hura atxilo hartzera joan zirenean liskarraldi bat izan zelako.
Bere aholkulariekin bilera bat egiten ari zen Sankara 1987ko urriaren 15ean, eta erasoan hamabi kolaboratzaile ere hil zituzten. Erasotik bizirik atera zen bakarra Alouna Traore izan zen. Epaiketan lekuko gisa deklaratu du, eta Compaoreren bertsioa gezurtatu. Traoreren arabera, soldaduak bilera gelan sartu ondoren, Sankarak eskuak altxatu zituen, eta besteei adierazi zien haren bila joanak zirela militarrak. Jarraian hil zutela adierazi du Traorek.
Buruzagi deserosoa Sankarak uko egin zion Burkina Fasok zuen kanpo zorra ordaintzeari, eta Afrikako gainontzeko herrialdeek ere gauza bera egitea nahi zuen. Gainera, harreman bikainak zituen Sobietar Batasunarekin eta Kubarekin. Horrenbestez, lider deserosoa zen Mendebaldearentzat. Herrialdea Frantziaren kolonia bat izan zen 1919tik 1958ra. Orduan Volta Garaia izena zuen, eta, agintera heldu eta berehala, Burkina Faso (gizon duinen herria) izena jarri zion. Frantziako orduko agintariek ere ez zuten Sankara gogoko, auzitan jartzen zituelako Parisek kontinentean egiten zituen esku hartzeak. |
2022-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/211889/beste-bost-euskal-preso-euskal-herriratuko-dituzte.htm | Politika | Beste bost euskal preso Euskal Herriratuko dituzte | Alvaro Arri Paskual, Juan Luis Agirre, Mikel Azurmendi, Jose Luis Barrios eta Iban Apaolaza dira Euskal Herrira ekarriko dituzten euskal presoak. Paskuali hirugarren gradua ere onartu diote. | Beste bost euskal preso Euskal Herriratuko dituzte. Alvaro Arri Paskual, Juan Luis Agirre, Mikel Azurmendi, Jose Luis Barrios eta Iban Apaolaza dira Euskal Herrira ekarriko dituzten euskal presoak. Paskuali hirugarren gradua ere onartu diote. | Espainiako Espetxe Erakundeek eta Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailak beste bost euskal preso Euskal Herriratzea onartu dute: Alvaro Arri Pascual, Juan Luis Agirre, Mikel Azurmendi, Jose Luis Barrios eta Iban Apaolaza dira Euskal Herrira ekarriko dituztenak. Beste hiru preso, berriz, Iruñeko kartzelatik Araba, Bizkai edo Gipuzkoakoetara mugituko dituzte: Jon Gonzalez, Idoia Mendizabal eta Garikoitz Arruarte dira lekualdatuko dituztenak.
Nora, zehaztu gabe
Alvaro Arri Pascual Burgosko espetxetik Euskal Herriratuko dute. Hemeretzi urte daramatza kartzelan, eta 30 urteko kartzela zigorra ezarri zioten. Hirugarren gradua onartu diote, eta Euskal Herriko kartzela batera ekarriko dute; ez dute zehaztu nora. Juan Luis Agirrek abuztuan beteko ditu 20 urte kartzelan, eta hiru laurdenak 2020an bete zituen. Soriako espetxetik Euskal Herriratuko dute. Mikel Azurmendi euskal presoa Duesoko kartzelatik Euskal Herriratuko dute. Agirre eta Azurmendi nora ekarriko dituzten ez dute zehaztu; Jose Luis Barrios Martin, berriz, Zuerakotik Iruñera ekarriko dute. 1998tik dago preso. Iban Apaolaza 2008tik dago preso, eta 35 urteko kartzela zigorra ezarri zioten. Logroñotik Euskal Herriko kartzela batera ekarriko dutela jakinarazi dute.
Lekualdatuko dituztenak zein kartzelatara mugituko dituzten ere zehazteko dago. Garikoitz Arruarte 2003tik dago preso, eta hogei urteko zigorra dauka; Iruñeko kartzelatik Euskal Herriko beste batera lekualdatuko dute. Jon Gonzalez Gonzalez Iruñeko kartzelatik lekualdatuko dute, Euskal Herriko beste batera. Idoia Mendizabal Mujika 2010ean atxilotu zuten, eta 25 urteko kartzela zigorra dauka. Iruñeko kartzelatik lekualdatuko dute hura ere; ez dute zehaztu nora. |
2022-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/211890/emak-eta-ecdck-ez-dute-beharrezko-ikusten-laugarren-dosia-herritar-guztiei-jartzea.htm | Gizartea | EMAk eta ECDCk ez dute beharrezko ikusten laugarren dosia herritar guztiei jartzea | Laugarren dosia modu orokortuan jartzeko «goizegi» dela esan dute bi erakundeek, baina 80 urtetik gorakoei ematearen alde agertu dira. | EMAk eta ECDCk ez dute beharrezko ikusten laugarren dosia herritar guztiei jartzea. Laugarren dosia modu orokortuan jartzeko «goizegi» dela esan dute bi erakundeek, baina 80 urtetik gorakoei ematearen alde agertu dira. | ECDC Gaixotasunen Prebentziorako eta Kontrolerako Europako Zentroak eta EMA Sendagaien Europako Agentziak ondorioztatu dute «goizegi» dela COVID-19aren aurkako txertoen laugarren dosia biztanle guztiei jartzeko. Bi erakundeek egindako azterketen arabera, gaur egun ez dago froga argirik esateko gaixotasun larrien aurkako babesa nabarmen murrizten ari dela 60-79 urteko herritarren artean, eta, beraz, ezin da frogatutzat eman laugarren dosiak babesa handituko duenik. «Sistema immunitario normalak dituzten 60 urtetik beherako helduentzat, gaur egun ez dago ebidentzia erabakigarririk esateko txertoaren babesa arindu denik gaixotasun larrien aurka eta laugarren dosi batek balio erantsi bat emango lukeela», gehitu dute bi erakundeek. Hala ere, datuak monitorizatzen jarraituko dute, eta, egoera epidemiologikoa aldatuz gero, berriro aztertuko dute adin talde horretan laugarren dosia jartzea. Nolanahi ere, ECDCk eta EMAk adierazi dute laugarren dosia eman dakiekeela 80 urteko edo gehiagoko pertsonei, adin tarte horretan COVID-19 larria izateko arrisku handia delako eta laugarren dosiak babesa eman dezakeelako. |
2022-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/211891/pello-bilbaok-irabazi-du-hirugarren-etapa.htm | Kirola | Pello Bilbaok irabazi du hirugarren etapa | Amurrioko helmugan hamabost laguneko taldea sartu da, lasterketako indartsuenak, eta esprintean Gernika-Lumokoak aurrea hartu dio Julian Alaphilipperi. | Pello Bilbaok irabazi du hirugarren etapa. Amurrioko helmugan hamabost laguneko taldea sartu da, lasterketako indartsuenak, eta esprintean Gernika-Lumokoak aurrea hartu dio Julian Alaphilipperi. | Pello Bilbaok garaipen handia lortu du: Itzuliko hirugarren etapa (Laudio-Amurrio, 181 km). Etxeko lasterketan eskuratu duen lehendabizikoa da Amurriokoa. Hamabost txirrindulari indartsuenak bat eginda sartu dira helmugara —Adam Yatesek matxura izan du azken kilometroan, eta horrek utzi du taldetxotik kanpo—, eta esprintean Gernika-Lumokoa nagusitu da. Julian Alaphillippe izan da bigarren, eta Aleksandr Vlasov hirugarren. Gainsaria ere eskuratu du euskal herritarrak, eta 10 segundo lortu ditu. Horrekin, lehen etapan izan zuen galeraren zati handi bat berreskuratu du, eta 19 segundora jarri da sailkapen nagusian. Ion Izagirre zortzigarren izan da.
Sailkapen nagusian Primoz Roglic dago oraindik ere buruan. Remco Evenepoel bost segundora dago, Aleksandr Vlasov 14 segundora, Adam Yates 18ra, eta Pello Bilbao 19ra. Ion Izagirre 20ra dago. Bihar laugarren etapa dute, Gasteiz eta Zamudio artean (185 km).
Etapa bihurria izan da, aurreikusten zen bezala. Eguneko ihesaldian hiru ziklista ibili dira: Jan Polanc, Hugo Houle eta Cristian Rodriguez. Azkeneko horrek iraun du gehien. Ozeka gaina bi aldiz zapaldu behar izan dute, eta bigarrengo igoeran egin du galbahea Ineosek, Yatesen joari esker. Hark eraman ditu atzetik beste hamabost ziklista. Indartsuenak azkenean. Hala ere, multzo hori ez da osorik izan igoeran. Izan ere, gero garaile izan den Pello Bilbao, adibidez, ez da lehendabiziko ahaleginean sartu taldetxoan. Ezta Evenepoel ere, etapa amaieran zeresana eman duena. Kontuak kontu, baina, hamaseikoa osatu da, eta elkarrekin egin dituzte Ozeka gainetik Amurriora arteko kilometroak.
Tarte horretan, saiakera batzuk izan dira taldea hausteko. Pello Bilbaok pare bat egin ditu, Vlasovek ere egin du berea, baina Roglicen taldekide Jonas Vingegaard zintzo ibili da zaintzaile lanetan. Saialdi guztiak utzi ditu hutsaren pare. Etapako garaipena taldetxoaren oinetan zegoen, eta bakoitzaren indar eta abilezian. Evenepoel eta Alaphilippe ibili dira solasean, bi taldekideen artean zer antolatuko amaieran. Flandiar gazteak ederki egin dizkio gidari lanak Frantziakoari, egun Munduko txapeldun denari. Txistuan eraman ditu guztiak azken kilometro eta erdian, jo ikusgarrian. Ematen zuen Alaphilippek atzoko garaipena berdinduko zuela, eta, atzoko molde berean, taldekidearen laguntzarekin. Baina Pello Bilbaok aurrea hartu dio, eta garaipen historikoa lortu du.
Badu zerbait apirilaren 6an Euskal Herriko Itzulian etxeko txirrindulariekin. Izan ere, iaz, Alex Aranburuk lortu zuen etapa garaipena Sestaon, eta duela lau urte Omar Fraile izan zen azkarrena Eibarren. 1971n, Miguel Mari Lasa izan zen irabazlea gaurko egunez, eta 1981ean, gasteiztartzat hartzen den Juan Fernandezek jaso zituen besoak. Gaurtik beste bat batu zaie: Pello Bilbao. |
2022-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/211892/maiatzaren-12tik-15era-itzuliko-da-sormene-galdakaora.htm | Kultura | Maiatzaren 12tik 15era itzuliko da Sormene Galdakaora | Arreta euskal kulturgintzaren transmisioan jartzen segitu nahi du egitasmoak. Liburu aurkezpenak, ikasleekin tailerrak eta askotariko ikuskizunak izango dira. | Maiatzaren 12tik 15era itzuliko da Sormene Galdakaora. Arreta euskal kulturgintzaren transmisioan jartzen segitu nahi du egitasmoak. Liburu aurkezpenak, ikasleekin tailerrak eta askotariko ikuskizunak izango dira. | «Bagaude denok?», galdetu die Edurne Azkarate Formol Laborategiko kideak ikasleei. Baina bueltan ez du erantzunik jaso. Sekulako zalaparta dago Galdakaoko Elexalde BHI institutuko (Bizkaia) areto nagusian, eta bertara joan diren nerabeak aztoratuta daude, ohartu berri direlako tailerra izango dutela, eskola beharrean. «Zerbait esan dizuete? Zer egingo dugun edo?», saiatu da berriro Azkarate. Eta oraingoan bai, lortu du ikasleen arreta bereganatzea. Intza Alkain Formoleko kidea ere berehala igo da oholtza gainera, eta, aurkezpenak egin ondoren, playlist bat osatzea izan da egin beharreko lehenengo jarduera. «Proposatu gustatzen zaizkizuen abestiak, zuen belaunaldia definitzen dutenak», eskatu die Alkainek. Talde txikitan jarrita, zeta belaunaldia izan dute mintzagai tailerrean, eta, ordu eta erdiz, euren belaunaldiaren inguruan hausnartzeko aukera izan dute nerabeek. Ikasleentzako tailerrak dira, hain zuzen ere, Sormene Galdakaoko Sorkuntza Plazak joan den azaroan martxan jarritako proposamenetako bat. Transmisioa sustatzea dute ardatz, eta, hori bultzatzen jarraitzeko, udaberriko ekitaldien berri eman dute gaur.
Formol Laborategiko kideek joan den azaroan ezagutu zituzten Galdakaoko Elexalde BHI institutuko lehenengo Batxilergoko ikasleak. Album euren lehenengo antzezlana aurkeztu berritan izan zen. Millennial izendatutako beren belaunaldia hartu zuten Formoleko kideek antzezlanerako gai gisa, eta, ikasleekin egindako tailerren bitartez, zeta belaunaldiaren berri izatea da orain asmoa. «Album sortzerakoan, ikusten genuen bazegoela guri buruzko kanpo irakurketa bat, eta aukera bat sortu nahi genuen horren aurrean guk hitz egiteko geure buruari buruz; orain, prozesu bera errepikatu dugu, eta, tailerren bitartez, gazte horien interesen berri izan nahi dugu», azaldu du Azkaratek.
Egindako tailerren emaitza maiatzean aurkeztu beharko dute, eta, Alkainen hitzetan, pozik daude egindako bidearekin: «Tailer formatuan egin dugu prozesu osoa, eta lortutako materiala azken emaitzari forma emateko baliatuko dugu». Ikasleak ere «gustura» ari dira tailerretan parte hartzen, eta Ugaitz Fernandez lehenengo mailako ikasleak kontatu du prozesu aberasgarria izaten ari dela: «Prestakuntza lan bat egin behar izan dugu aurretik, eta, gaiaren inguruan hausnartu ondoren, hainbat konturen inguruan eztabaidatu dugu gaurko saioan».
Ikastetxeetan egindako lanketan jarri du Sormenek arreta oraingo honetan. Hala ere, Gotzon Barandiaran idazle, kultur eragile eta Sormene jaialdiko zuzendari artistikoaren hitzetan, kulturaren ekosistema osoa hartu nahi dute kontuan: «Euskarazko kulturgintzaren transmisioa bermatzea ez da hezkuntza arautuaren ardura soilik: ekosistema osatzen dugun eragile eta herritar guztiona da ardura». Bide horretan, Rakel Iruarrizaga Elexalde BHI institutuko irakasleak «eragileen arteko hartu emana eta elkarlana» nabarmendu du.
Beste behin, transmisioa izango da ardatz nagusia, eta, aurrerantzean ere, hori sustatzen segitzea izango dute helburu. «Transmisioarena da egun kezka larriena eragiten diguna: hezkuntza arautuan, hezkuntza ez-arautuan eta etxeko giroan eman da etena euskarazko kulturgintzaren transmisioan», adierazi du Barandiraranek. Eta, haren iritziz, hiru kanal horiei beste bat gehitu zaie azken urteotan: «Ingurune digitalean ere eman da etena, eta kosta egiten zaigu transmisio lana egitea».
Udaberrirako eskaintza
Ikasleentzako tailerrak programaren hegaletako bat badira ere, emanaldi programa irekia egingo dute maiatzaren 12tik 15era, Galdakako Kurtzeko plazan. Edurne Espilla Galdakaoko Udaleko Kultura eta Euskara zinegotziak azaldu duenez, kulturazaletasuna bultzatzea izango da ekitaldi horien asmo nagusia: «Espero dugu ereindako hazi honek etorkizunean ere ondorioak izatea».
Oraindik ere programazioa lantzen ari direla kontatu du Espillak, baina bertan izango diren ekitaldi batzuen berri eman du. Besteak beste, Metrokoadroka konpainiak Bidaide antzezlana eskainiko du maiatzaren 12an; eta, Ines Osinaga, Lorea Argarate eta Olatz Salvadorrek Mauriziak ez dau inor hil ikuskizuna emango dute, maiatzaren 13an. Horiez gainera, kultur sorkuntzen azoka ere egingo dute.
Bestalde, Durangoko Azokako Ahotsenea sortzaileen gunearekin elkarlanean, euskarazko liburu eta diskoen aurkezpenak egingo dituzte maiatzaren 13an eta 14an. Alde horretatik, euskara hutsezko lanak aurkeztera animatzeko deia egin die Espillak sortzaileei. Gero, hainbat irizpideren arabera egingo dute hautaketa, eta, besteak beste, lehen obrak ekartzeari erreparatuko diote, egile berriei lekua emateko asmoz. Dagoeneko zabalik dago izena emateko aukera, Ahotsenearen webgunean.
Maiatzeko data horietatik kanpo, ekitaldi gehiago egiteko asmoa dutela aurreratu du Espillak, baina pixkanaka emango dute horien berri: «Sormene gure egiteko modu bilakatu behar dugu». |
2022-4-6 | https://www.berria.eus/albisteak/211893/kinder-arrautza-sorta-batzuk-erretiratu-dituzte-salmonellosi-kasuak-agertu-direlako.htm | Gizartea | Kinder arrautza sorta batzuk erretiratu dituzte, salmonellosi kasuak agertu direlako | Produktuen arduradun Ferrero Iberica enpresak borondatez eman du merkatutik ateratzeko agindua, prebentzioz. Salmonellosi kasuak Europa iparraldean detektatu dituzte. | Kinder arrautza sorta batzuk erretiratu dituzte, salmonellosi kasuak agertu direlako. Produktuen arduradun Ferrero Iberica enpresak borondatez eman du merkatutik ateratzeko agindua, prebentzioz. Salmonellosi kasuak Europa iparraldean detektatu dituzte. | Ferrero Iberica enpresak agindu du Kinder arrautzen zenbait eskaintza merkatutik erretiratzeko. Europa iparraldean salmonellosi kasu batzuk izan direlako albistea zabaldu ondotik, esku hartzea erabaki du konpainiak. Zehazki, Gabonetarako propio aterako sei unitateko arrautza sortari eraginen die aginduak, batik bat. Belgikan ekoitzia da, eta 2022ko apirilaren 20an iraungitzen zen.
Halaber, Kinder Schokobons, Kinder Sorpresa Maxi eta Kinder Happy Moments erretiratzeko ere agindu du enpresak. Maiatzaren 26an eta abuztuaren 21ean iraungitzen dira horiek. Ferrero Ibericak jakinarazi du gainerako produktuetan ez dela inolako arazorik, eta neurri horiek hartu dituela modu boluntarioan eta prebentzioz. Gainera, produktuok jadanik erosiak dituztenei gomendatu diete ez ditzatela jan. |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211919/gora-eta-behera-ariko-dira-gaur-ere.htm | Kirola | Gora eta behera ariko dira gaur ere | Gasteiztik Zamudiora egingo du gaur Itzuliak, laugarren etapan. 185 kilometroko saio aldapatsua izango da, ihesean bidea egiteko egokia. Litekeena da liderrak Gangurenen mugitzea. | Gora eta behera ariko dira gaur ere. Gasteiztik Zamudiora egingo du gaur Itzuliak, laugarren etapan. 185 kilometroko saio aldapatsua izango da, ihesean bidea egiteko egokia. Litekeena da liderrak Gangurenen mugitzea. | Ez dago atseden hartzeko betarik Itzulian. Koskaz jositako etapa ikusgarria jokatu zen atzo, eta gaur ere antzeko ibilbidean ariko dira txirrindulariak. Gasteiztik abiatuko dira, eta Zamudion izango dute helmuga, 185 kilometroko lana osatu ondoren. Tartean, lau mendate gainditu beharko dituzte: Vivero eta Jata, hirugarren mailakoak, eta Urruztimendi eta Ganguren, bigarren mailakoak. Baliteke azken horretan faboritoen arteko lehia piztea, bukatzeko 25 kilometroren faltan igoko baitute. Litekeena da bi borroka ikustea aldi berean, ihesaldian sartzen direnek aukerak izan ditzaketelako tropelari izkin egin eta helmugara iristeko.
Etapa ordekan hasiko dute, eta 65. kilometroan tentetuko zaie errepidea, Viveroko igoerara iristean —Â4,4 kilometro eta %7,2ko pendiza—Â. Hortik aurrera, maldak bata bestearen atzetik kateatuko dituzte. Jata izango da hurrengo mendate puntuagarria —Â9,1 kilometro eta %3—Â. Helmugatik 70 kilometrora hasiko dira igotzen. 30 kilometro geroago, aldapa gogorrak aurkituko dituzte Urruztimendin. Igoera laburra da —ez da bi kilometrora iristen—, baina %11koa du batez besteko pendiza. %16ko tarte bat eta %18ko bat ere baditu. Han hankak berotuta iritsiko dira Gangurenera. Sei kilometroko igoera da, eta, oro har nahiko etzana izanagatik, hasieran ia %20ko maldak gainditu beharko dituzte. Min egin nahi duenak han egin beharko du eraso. 20 kilometro izango dituzte gailurretik helmugara.
Elastiko horia beste egun batez defendatzen saiatuko da Primoz Roglic (Jumbo Visma). Sailkapenean Remco Evenepoel (Quick Step) du gertuen: bost segundo eskasen aldea dago bien artean. Hirugarren postuan Aleksandr Vlasov (Bora) ageri da, hamalau segundo atzerago. Errusiarrak hiru postu aurreratu zituen atzo; hamahiru, berriz, Pello Bilbaok (Bahrain). Izan ere, etapa irabazi, eta hamar segundo urratu zituen gainsariei esker. Orain, hemeretzi segundo ditu galduak Roglicekin. Ion Izagirre ere (Cofidis) hamar onenen artean dago: zazpigarren, 20 segundora. |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211920/zea-mays-25-urte-5-argazkitan.htm | Kultura | Zea Mays: 25 urte 5 argazkitan | Zea Mays taldeak 25 urte bete ditu aurten. Urte horien guztien errepasoa egin du BERRIAk lau taldekideekin. | Zea Mays: 25 urte 5 argazkitan. Zea Mays taldeak 25 urte bete ditu aurten. Urte horien guztien errepasoa egin du BERRIAk lau taldekideekin. | Denera, 5 argazki erakutsi dizkiegu Zea Mays taldeko musikariei, eta argazki bakoitzarekin urte batera eta une batera bidaiatu dute.
Taldeak mende laurdena bete du, eta urteurrena are bereziagoa da, Aiora Renteriak minbizia zuela jakin eta etenaren mugan ibili ostean heldu baitira ospakizunera. Apirilaren 9an hasiko dute zazpi kontzertuko bira, Bilbon. Martxoaren 27an elkarrizketa argitaratu zuen BERRIAk: Hogeita bost hasiera. |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211921/bizkaiko-kostaldea-zeharkatu-eta-gauean-gipuzkoan-barneratuko-da-korrika.htm | Gizartea | Bizkaiko kostaldea zeharkatu eta gauean Gipuzkoan barneratuko da Korrika | Ezkerraldea, Uribe Kosta, Mungialdea eta Busturialdea igaroko ditu Korrikak egunean zehar, eta gauean Gipuzkoara igaroko da: zehazki, Mutrikura. | Bizkaiko kostaldea zeharkatu eta gauean Gipuzkoan barneratuko da Korrika. Ezkerraldea, Uribe Kosta, Mungialdea eta Busturialdea igaroko ditu Korrikak egunean zehar, eta gauean Gipuzkoara igaroko da: zehazki, Mutrikura. | * Bizkaian jarraituko du gaur ere, baina azken eguna izango du han.
* Atzo landa eremuetatik hirigunera egin zuen Korrikak, eta gainezka egin zuen Bilbon. Eguneko kronika.
* Sei gune izango dira Korrikaren amaiera egunean Donostian. |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211922/txillardegi-liburutegia-ekinbidea-bertan-behera-uztea-erabaki-dute-laquohorma-handi-batekin-toporaquo-egin-dutelako.htm | Kultura | Txillardegi Liburutegia ekinbidea bertan behera uztea erabaki dute, «horma handi batekin topo» egin dutelako | Donostiako Liburutegi nagusiari idazlearen izena jartzeko eskatu nahi zuen taldeak. 17 idazlek abiaturiko ekinbideak 1.500 sinadura inguru bildu zituen. Alderdi eta erakundeekin hitz egin dute, baina emaitza «etsigarria» izan dela esan dute. | Txillardegi Liburutegia ekinbidea bertan behera uztea erabaki dute, «horma handi batekin topo» egin dutelako. Donostiako Liburutegi nagusiari idazlearen izena jartzeko eskatu nahi zuen taldeak. 17 idazlek abiaturiko ekinbideak 1.500 sinadura inguru bildu zituen. Alderdi eta erakundeekin hitz egin dute, baina emaitza «etsigarria» izan dela esan dute. | «Ekimena ahalik eta zabalen, aberatsen eta borondate onekoena izanagatik, horma handi batekin egin dugu topo». Horrela azaldu dute gertaturikoa Txillardegi Liburutegiaren izenean Aitzpea Leizaolak, Beñat Sarasolak, Dani Goñik, Garbiñe Ubedak, Harkaitz Canok eta Kepa Sarasolak, besteak beste BERRIAri bidalitako gutun batean. Ekinbidea desegitea erabaki dute, «frustrazioz», alderdiekin eta erakundeekin hitz egin ostean, emaitza etsigarria» izan delako.
Hemen irakur daiteke gutuna: Txillardegi Liburutegia dela eta.
2013an abiatu zen ekinbidea. Donostiako hainbat idazlek, Donostiako Viktoria Eugenia antzokian egindako agerraldi batean, proposamena egin zioten Donostiako Udalari: hiriko Liburutegi Nagusiari idazlearen izena jartzeko, Txillardegi Liburutegia.
Sinatzaileek adierazi dutenez, kontsentsua lortu nahi zuten. Horretarako, erakundeetako eta alderdietako ordezkariekin bildu dira. Baina ezinezkoa izan dela azaldu dute. «Soilik talde politiko bat (Bildu) egon da ekimena babesteko prest. Gainerako taldeek uko egin diote, eta horretarako arrazoi funtsezkoa bat eta bakarra izan da: Txillardegiren soslai politikoa».
Izan ere, ETAren sortzaileen artean egon zen Txillardegi frankismo bete-betean, eta 1967an utzi zuen.
Donostiako Udaleko talde politiko guztiekin, eta Eneko Goia alkatearekin bildu ostean, «ekimenak babes txikia eskuratu duela ikusita, berau azken burura ez eramatea eta ekimena formalki ez aurkeztea erabaki dugu. Ez da gure borondatea lehia politikoan jardutea, ezta gatazkak eszenifikatzea ere. Komeniko litzateke, hori bai, honen guztiaren inguruan bakoitzak norberari dagokion hausnarketa egitea».
Aurten hamar urte bete dira idazle, hizkuntzalari eta politikaria hil zela, eta eskaera berriz egitea erabaki zuten. Hori sostengatzeko, 1.500 sinadura bildu zituzten. Fito Rodriguez Txillardegi Udal Liburutegia Herri Ekimeneko kideak esan zuenez, Jose Luis Alvarez Enparantzari zor zaion errekonozimendua ematea «elkarbizitza herritar honetan irekita dagoen zauria, ia-ia zornatuta dagoena behar bezala orbaintzea» litzateke.
Txillardegik hizkuntzalaritzan egindako ekarpena gogoratu zuen Rodriguezek. «Euskara batuaren beharra identifikatu» izana nabarmendu zion: «Batzuek pentsatzen zuten euskara dialekto bat zela, eta beste batzuek, berriz, euskara ez zela hizkuntza bat, hizkuntza multzo bat baizik». Uste horiei kontra egin ziela azaldu zuen: «Esan zuen ezetz, bakarra zela eta batasuna behar zuela». «Euskararen ezagutzaren inguruko proposamena» garatu zuela ere nabarmendu zuen, baita hori «gizarteratzen» asmatu zuela ere.
Urteurrenaren harira, BERRIAk galdeketa egin zuen euskalgintzan eta kulturgintzan dabiltzan hainbat lagunen artean, eta bideo honetan bildu zuen galdekatuek esandakoa:
Gipuzkoako Urrezko Plakarik ez
Otsailean, atzera bota zuten Gipuzkoako Foru Aldundian, Txillardegiri herrialdeko Urrezko Plaka emateko EH Bilduk egin zuen proposamena.
Eskaera atzera bota zuten EAJ, PSE-EE, PP eta Elkarrekin Podemos-IU alderdiek. «Zatiketa» bilatu nahi izana leporatu dio EAJk koalizioari, eta esan dio aurrez ere bazekitela politikoki ez zutela adostasunik lortuko. Hala adierazi du Maria Eugenia Arrizabalaga Gipuzkoako Batzar Nagusietako EAJren bozeramaileak: «EAJk Txillardegiri ez dio ez ezin ikusirik, ez gorrotorik; ez daukagu hura baztertzeko grinarik, baina politikoki EH Bilduk badaki ez dela adostasunik egongo, eta, hala ere, izena plaza erdian jarri dute».
PSE-EE eta PP alderdiek «ETAren sortzaileetako bat izateagatik» egin zuten proposamenaren aurka.
Elkarrekin Podemos-IUk adierazi zuen proposamenak ez zituela «bakearen eta bizikidetzaren balioak ordezkatzen», eta horregatik ez zutela proposamena babestuko. |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211923/hezkuntza-akordioaren-aurka-protesta-egin-dute-eusko-legebiltzarreko-atarian.htm | Gizartea | Hezkuntza akordioaren aurka protesta egin dute Eusko Legebiltzarreko atarian | Steilasek eta Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak antolatu dituzte protestak, sare publikoaren defentsan. Steilasek lanuztera deitu du gaur ikastetxe publikoetan eta Haurreskolak partzuergoko zentroetan, eta, adierazi duenez, lanuzteak «%100eko eragina» izan du. | Hezkuntza akordioaren aurka protesta egin dute Eusko Legebiltzarreko atarian. Steilasek eta Euskal Eskola Publikoaz Harro plataformak antolatu dituzte protestak, sare publikoaren defentsan. Steilasek lanuztera deitu du gaur ikastetxe publikoetan eta Haurreskolak partzuergoko zentroetan, eta, adierazi duenez, lanuzteak «%100eko eragina» izan du. | Egun seinalatua da gaur hezkuntza itunaren tramitazioan: Eusko Legebiltzarreko osoko bilkurak behin betiko onetsiko du akordioa, eta, hemendik aurrera, testu hori oinarri hartuta EAEko Hezkuntza legearen egitasmoa ontzen hasiko da Eusko Jaurlaritza. Baina testu horrekiko oso kritiko agertu dira Steilas sindikatua eta Euskal Eskola Publikoaz Harro plataforma, eta protestara deitu dute goizean goizetik Eusko Legebiltzarraren atarian. Sare publikoaren aldeko protestara deitu dute, uste baitute akordioak sistema duala betikotu egiten duela eta ez duela sare publikoa lehenesten. Steilasek elkarretaratzera deitu du goizean, eta ehunka lagun batu dira Ez saldu euskal eskola publikoa leloa zuen pankartaren atzean. Parte hartzaileek Eusko Legebiltzarraren eraikina inguratu dute publikoaren eta murgiltze ereduaren aldeko oihuen artean. Goizean, gainera, sindikatuak hiruzpalau orduko lanuztera deitua zuen ikastetxe publikoetan eta Haurreskolak partzuergoko zentroetan. Nagore Iturrioz bozeramaileak esan du lanuzteak «erantzun zabala» izan duela, eta gaurkoa mobilizazioen lehenengo urrats bat dela, gehiago etorriko direla. Sindikatuak emandako datuen arabera, lanuzteak «%100eko eragina» izan du ikastetxe publikoetan eta Haurreskolak patzuergoan. «Ikastetxe denetan izan da nabaria, maila handiagoan edo txikiagoan», esan du sindikatuak ohar batean.Lanuztearen harira, Steilasek salatu du Eusko Jaurlaritzak eta Haurreskoletako gerentziak ezarritako gutxieneko zerbitzuak «gehiegizkoak»izan direla, eta ez dutela langileen greba eskubidea bermatu. «Haurreskolak partzuergoari dagokionez, ordutegien ondorioz ia-iaezinezkoa izan da bertan lanuztea egitea», sindikatuak salatu duenez.
Eusko Legebiltzarraren parean egindako protestan, berriz, Iturriozek azaldu du ez daudela ados hezkuntza itunarekin: «Abiapuntua okerra da, bi sareak berdintzen dituelako hein handi batean, eta ez duelako euskal eskola publikoaren aldeko apustu irmo bat egiten». Erantsi du euskal eskola publikoari «duintasuna» eman nahi diotela, eta aurrerantzean borrokan jarraituko dutela.
Steilasek baino ordu erdi lehenago, elkarretaratzera deitu du Euskal Eskola Publikoaz Harro Plataformak ere. Salatu dute akordioak hezkuntza pribatua lehenetsi eta sistema duala «betikotzen» duela. «Sare pribatuaren finantzaketa handitzeko joera garbia ikusten dugu, ezin dugu ontzat eman», esan dute. Akordioak euskararen inguruan egiten duen proposamena murgiltzen eredutik aldentzen dela salatu dute, halaber. Eta iragarri dute jarraituko dutela mobilizatzen euskal eskola publikoaren defentsan. Maiatzean iragarriko dituzte mobilizazio berriak.
ELAren kritika Bestalde, ELAk ohar batean adierazi du «etsigarria» dela alderdien helburu bakarra izatea akordiorako gaitasuna erakustea: «Funtsezko gaietan benetako aldaketak adostu ez arren, hobekuntza nabariak egin dituzten itxurak egin dituzte». Sindikatuak uste du egungo hezkuntza sistema «betikotzeko» proposamena dela adostutakoa. Gainera, dena berdin uzteko bi bide erabiltzea egotzi die alderdiei: batetik, «literatura eta abstrakzioa» erabiltzea edukiak bakoitzak «nahi bezala» interpretatu ahal izateko; eta, bestetik, legean adosterik izango ez dituzten gaiak legea onartu eta gerorako arautegi batera bideratu dituztela. ELAk uste du legearen helburuak zera izan behar duela, sare bakarreko «hezkuntza sistema propioa, euskalduna, publikoa, inklusiboa eta plurala» lortzea, zeinak langileen lan baldintza egokiak bermatuko dituen. Sindikatuak salatu du, ostera, Hezkuntza akordioak ez duela xede bera, eta lau alderdiei leporatu die «marko arautzaile eta kurrikular propio» bati uko egitea. Datozen hilabeteetan, ELAk batzarrak egingo ditu eskoletan gaia aztertzeko, eta elkarlana bilatuko du mobilizazioak eta grebak bultzatzeko prest dauden eragileekin. |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211924/madrilek-leporatu-die-konpainia-elektrikoei-gasaren-prezioa-mugatzeko-saioa-oztopatzea.htm | Ekonomia | Madrilek leporatu die konpainia elektrikoei gasaren prezioa mugatzeko saioa oztopatzea | Espainiako Trantsizio Ekologikorako ministro Teresa Riberak uste du konpainia elektrikoek ez dutela izan erreakzio bat «errealitate sozialarekin bat datorrena», eta salatu du gasa argindarraren preziotik banatzeko proposamena zapuzten saiatzen ari direla. | Madrilek leporatu die konpainia elektrikoei gasaren prezioa mugatzeko saioa oztopatzea. Espainiako Trantsizio Ekologikorako ministro Teresa Riberak uste du konpainia elektrikoek ez dutela izan erreakzio bat «errealitate sozialarekin bat datorrena», eta salatu du gasa argindarraren preziotik banatzeko proposamena zapuzten saiatzen ari direla. | Salaketa gogorra egin die Espainiako Trantsizio Ekologikoko ministro Teresa Riberak Iberdrola eta Endesa konpainia elektrikoei, haien izenak esan gabe. Riberak oso garbi esplikatu du argindarraren oligopolioak erreakzio bat izan duela «errealitate sozialarekin bat ez datorrena», eta Espainiak eta Portugalek gasaren prezioari muga jartzeko proposamenari «porrot eginarazten» saiatzen ari direla.
Madrilek eta Lisboak Europako Batzordeari proposamen bat egin diote gasaren prezioa gehienez 30 euro izan dadin MWh, argindarraren ekoizpenerako erabiltzen denean; neurri horren bidez argindarraren prezioa nabarmen jaitsiko delakoan da Espainiako Gobernua, konpainia elektrikoek zerutik eroritako irabaziak esan zaizkien horien zati handi bat galduko lituzketelako. Europako Batasuneko agintariak ez ziren ados jarri argindarraren prezioa jaisteko neurriei buruz, aurreko hileko hondarrean, baina onartu egin zuten Espainiako eta Portugalgo gobernuek beren kasa erabakiak hartu ahal izatea. Salbuespen horretarako argudioa da Iberiar penintsula «uharte energetiko» bat dela, eta oso konexio txikiak dituela EBko gainontzeko herrialdeekin, Frantziako sarearen bitartez.
Bada, Riberak esan dio Efe agentziari «batzuek» uste dutela mekanismo horrekin «diru sarrera zoragarriak» galduko dituztela: «Dagoeneko saiatzen ari dira proposamen horri porrot eginarazten».
«Badute tartea arduratsuago jokatzeko»
Ministroak dio «zenbat eta irabazi marjina handiagoa lortu egungo prezioekin, orduan eta protesta gehiago» egiten dutela konpainia elektrikoek. «Dezepzio handia» hartu du Riberak konpainia horien jarrera ikusita, «badutelako tartea arduratsuago jokatzeko».
Iberdrolak eta Endesak, izen horiek aipatu gabe betiere, «ezingo lukete esan irabazi jakin batzuk espero zituztela egungo prezioekin», jarraitu du ministroak. Espainiako Gobernuaren interesa izan behar du «kontsumitzaileak defendatzea, eta ez enpresa handienak». Eta atsekabeturik azaldu da konpainia handi horiek «ez dituztelako tarifak merkatu edo ez dituztelako eskaintzak egin arrazoizko prezioekin».
Gainera, gogoratu du sistema energetikoan argindarrak gero eta pisu handiagoa izango duela aurrerantzean, eta enpresa handi horien negozioa etengabe haziko dela. «Beren irabaziak zertxobait murrizteko aukera dute, beren bezeroek ere aukera izan dezaten eskaintzak edukitzeko, energia berriztagarrien erabilera handia dela eta. Pena da hori egin beharrean ezbaian jartzea aldi baterako diren aldaketa jakin batzuk, merkatu elektrikoan dugun emergentzia egoerarekin bat».
Azalpen didaktiko horiekin jarraituz, Ribera ministroak egoera argitu du gasa mugatzeko proposamena dela eta: «Gasa ordaindu, ordaindu egingo da. Nahi duguna da beste teknologiak gasaren prezioaren arabera ez ordaintzen jarraitzea». |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211925/sandoval-torres-eta-valle-gasteizko-jazzaldian-izango-dira.htm | Kultura | Sandoval, Torres eta Valle Gasteizko Jazzaldian izango dira | Jaialdia uztailaren 12tik 17ra egingo dute | Sandoval, Torres eta Valle Gasteizko Jazzaldian izango dira. Jaialdia uztailaren 12tik 17ra egingo dute | Arturo Sandoval tronpeta jotzaile kubatarra, Xavi Torres pianista kataluniarra eta Giulia Valle kontrabaxu jole italiarra gehitu zaizkio Gasteizko 45. Jazzaldiaren programazioari, gaur antolatzaileek jakinarazi dutenez.
Arturo Sandoval (Artemisa, 1949) jazzeko tronpeta jotzaile ospetsuenetako bat da munduan. Irakere sortu zuen, Kubako jazz talderik garrantzitsuena, Paquito D'Rivera saxofoi jotzailearekin eta Chucho Valdes pianistarekin batera. Ondoren, Miamira (AEB) lekualdatuta, bakarkako ibilbidearekin jarraitu zuen. Hainbat musikarirekin kolaboratu du grabazioetan, besteak beste Dizzy Gillespie bere maisuarekin, Rod Stewartekin, Alicia Keysekin, Stan Getzekin eta Woody Hermanekin. Gainera, zinemarako ere egin du lan.
Sandovalek uztailaren 15ean Mendizorrotzan emango duen kontzertuaren aurretik, Europako jazz panoraman proiekzio handia duen musikari bat izango da: Xavi Torres. Gaztea izan arren, Kataluniako pianistak (Tarragona, 1991) ibilbide oparoa egin du: Amsterdamen ikasi zuen, eta, Europako musikariekin kolaboratzeaz gain, klasikoko ikasketak eta jazz masterra ere egin zituen. Lau disko grabatu ditu bere hirukotearen buru gisa, eta beste musikari batzuen 30 proiektu baino gehiagotan parte hartu du. Martin Leiton kontrabaxu jotzailea eta Andreu Pitarch bateria jotzailea Xavi Torresekin batera arituko dira Gasteizen.
Giulia Valle (San Remo, Italia,1972) konpositore, kontrabaxu jotzaile eta orkestra zuzendariak ere bat egin du jaialdiko kartelarekin, eta aste honetan bertan jazz latinoko disko onenaren Grammy saria irabazi duen Eliane Eliasekin batera ariko da Gasteizen. Bartzelonan, Parisen eta New Yorken hazi zen, eta John McNeil, Guillermo Klein, Mayte Martin, Bill McHenry, Jason Lindner eta Antonio Canales musikariekin kolaboratu du, besteak beste. Jazzaldian, Giulia Valle Ensemble proiektua aurkeztuko du. |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211926/eusko-legebiltzarrak-hezkuntza-akordioa-onartu-du.htm | Gizartea | Eusko Legebiltzarrak hezkuntza akordioa onartu du | EAJ, EH Bildu, PSE-EE eta Elkarrekin Podemos-IUren botoekin onetsi dute testua. PP+C's-k eta Voxek aurka bozkatu dute. | Eusko Legebiltzarrak hezkuntza akordioa onartu du. EAJ, EH Bildu, PSE-EE eta Elkarrekin Podemos-IUren botoekin onetsi dute testua. PP+C's-k eta Voxek aurka bozkatu dute. | Eusko Legebiltzarreko osoko bilkurak behin betiko onetsi du hezkuntza akordioa. Osoko bilkuran onartu dute testua, eta adostasun oso zabalarekin egin du aurrera: legebiltzar taldeen %90ek babestu dute. Hain zuzen ere, EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk alde bozkatu dute (75 eserlekuetatik 68). PP+Cs-ek eta Voxek kontrako botoa eman dute.
1993tik indarrean den legea eguneratu beharko dute hemendik aurrera. Eusko Jaurlaritzarena izango da ardura, haren esku baitago gaur onartutako oinarriak aintzat hartuta EAEko Hezkuntza lege egitasmoa ontzea. Udazkenean ekingo dio lan horri. Hezkuntza akordioaren alde egin duten lau alderdiek azpimarratu dute gaurko akordioa ez dela helmuga, abiapuntua baizik, eta akordioa lortu izana goraipatu dute. Eskola publikoa «indartzeko» eta segregazioa amaitzeko balioko duela azpimarratu dute, halaber. Hizkuntzari dagokionez, berriz, akordioak jasotakoari buruzko interpretazio ezberdinak egin dituzte. Ikoitz Arrese EH Bilduko legebiltzarkideak esan du euskalduntzean «jauzi» bat izango dela. PSE-EEko Eneko Anduezak, ostera, hiru eleko sistemarako baliagarria izango dela defendatu du.
Ikusi gehiago: Hezkuntza akordioaren aurka protesta egin dute Eusko Legebiltzarraren atarian
Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak bozketaren ostean azaldu du Jaurlaritzak mandatu bat jaso duela eta «erantzukizun eta ilusio handiz» hartzen duela legea ontzeko ardura. «Parlamentuak lezio bat eman digu guztioi. Hezkuntza jarri du herri honen etorkizuneko politika nagusitzat», adierazi du. Legeari dagokionez, adierazi du ikaslea izango dela ardatz nagusia eta aurtengo urrian aurkezten saiatuko direla. «Testuarekiko leialak izango gara», esan du. |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211927/eusko-jaurlaritzak-adinkeriaren-aurkako-borroka-lehenetsiko-du-aurten.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak «adinkeriaren aurkako borroka» lehenetsiko du aurten | 2022rako Agenda Nagusi programaren bidez, «adinagatik diskriminazioa eragiten duten estereotipoak eta aurreiritziak» ezagutu nahi dituzte, eta haiei aurre egin. | Eusko Jaurlaritzak «adinkeriaren aurkako borroka» lehenetsiko du aurten. 2022rako Agenda Nagusi programaren bidez, «adinagatik diskriminazioa eragiten duten estereotipoak eta aurreiritziak» ezagutu nahi dituzte, eta haiei aurre egin. | Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak 2022rako Agenda Nagusi edizio berria aurkeztu du gaur goizean. Aurten, «adinkeriaren aurkako borroka» izango da ardatz nagusia. Nire begien distirak ez du adinik, ez ezazu itzali izenburupean, parte hartzean oinarritutako programa baten bidez, «adinekoen errealitatearekin, balioekin eta gaitasunekin bat etorriko den adinaren pertzepzio bat» sustatu nahi dute, Artolazabalek azaldu duenez. Horrela, «adinagatik diskriminazioa eragiten duten estereotipoak eta aurreiritziak» ezagutu nahi dituzte, eta haiei aurre egin.
Pertsonak kategorizatu eta bereizteko adina erabiltzeak sortzen duen kaltea, desabantaila edo bidegabekeria da adinkeria. Era berean, belaunaldi arteko elkartasunari kalte egiten dion diskriminazio mota bat ere bada.
Sailburuak gaineratu duenez, 2020an egindako azterlan baten arabera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 55 urteko eta gehiagoko adinekoen gaineko estereotipo negatiboak oso zabalduta daude. Horrek, era berean, adinekoek bere «zahartze prozesuarekiko jarrera negatiboak» izatea eragiten du.
Gazteek ere
Adinkeriak bereziki adinekoei eragiten badie ere, gazteak ere ez daude haren eraginetik kanpo. Europan, OME Osasunaren Mundu Erakundeak bere adinkeriari buruzko mundu mailako txostenean emandako datuen arabera, gazteek beste talde sozial batzuek baino diskriminazio handiagoa sufritzen dute adinagatik. Hori dela eta, hainbat gazte erakundek hartuko dute parte aurten 2022ko Agenda Nagusi programak antolatutako kontraste eta gogoeta partekatuko foroetan.
Hainbat esparrutako hogei profesional inguruz osatutako Adituen Aholkularitza Batzordea egongo da foroetan: besteak beste, psikologoek, hedabideetako profesionalek eta enpresek parte hartuko dute. Artolazabalek laburbildu duenez, «belaunaldien arteko kohesioa eta lankidetza indartuko ditu, ikasteko eta aurrera egiteko tresna gisa». |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211928/petrolio-konpaniek-3000-milioi-estra-lortu-dituzte-greenpeacen-arabera.htm | Ekonomia | Petrolio konpaniek 3.000 milioi estra lortu dituzte, Greenpeacen arabera | Ukrainako inbasioa gertatu denetik, gasolinak eta gasolioak gora egin dute inoiz ez bezala, eta konpainiek aparteko 3.000 milioi euroren sarrerak izan dituztela dio Greenpeacek. Bruselari eskatu dio auzia ikertzeko. | Petrolio konpaniek 3.000 milioi estra lortu dituzte, Greenpeacen arabera. Ukrainako inbasioa gertatu denetik, gasolinak eta gasolioak gora egin dute inoiz ez bezala, eta konpainiek aparteko 3.000 milioi euroren sarrerak izan dituztela dio Greenpeacek. Bruselari eskatu dio auzia ikertzeko. | Petrolio konpainien artean prezioak ezartzeko legez kanpoko itunik egon ote den ikertzeko eskatu dio Greenpeacek Europako Batzordeari. Izan ere, talde ekologistak kopuru bat jarri dio petrolio konpainien aparteko irabaziei, Ukrainako gerra dela eta: 3.000 milioi euroko aparteko diru sarrerak lortu dituzte, gasolina eta gasolioa gora eta gora hasi direnetik, Errusiaren inbasioa hasi denetik, alegia.
Iberiar penintsulan aritzen diren konpainia nagusiek, Repsolek eta Cepsak, uko egin diote txosten horren inguruan ezer esateari. Euskal Herrrian, hala Hegoaldean nola Iparraldean, 20 zentimoko deskontua dute bezeroek aldi baterako, eta deskontu horretatik zati bat petrolio konpainien bizkar doa: bost zentimo. Hegoaldean aritzen diren konpainiek erregairik garestienetakoa dute Europako Batasunean, zergak jarri aurretik.
Energy Comment ikerketa institutuak egindako txostenak irabazi tarteak aztertu ditu, hornidura kate osoan zehar, eta, haren arabera, petrolio konpainiek 3.000 milioi euroren aparteko sarrerak izan dituzte, Europako Batasunean, Ukrainako inbasioa hasi zenetik, otsailaren amaieran. Egunero, batez beste, 107 milioi euro aparteko lortu dituzte konpainiek: 94 gasolioaren salmentan eta hamahiru gasolinarenean.
Alemanian, egunero, ohi baino 32,2 milioi euro lortzen dituzte; Italian, 12,5 milioi; Frantzian, 13,3; Espainian, Katalunian, Euskal Herrian eta Galizian, 7,6 milioi; Herbehereetan, 4,3; Austrian, 4,3; eta Belgikan, 2,2 milioi euro estra. Azterketak ondorioztatu du, konpainien zerga aurreko irabaziak eta aparteko diru sarrerak loturik daudela, «ekoizpen kostuak maila berean jarraitu dutelako gutxi gorabehera».
Greenpeacek eskatuta, Energy Commentek egindako azterketak esaten du findegien kostuen garestitzea, gasaren garestitzea dela eta, orekatu egin dutela beste aldagai batzuek, esaterako, Uraletako upelaren deskontua eta petrolio konpainiek beraiek gasa ere saltzen dutela; alegia, gasarekin ere aparteko diru sarrerak lortzen ari direla. Brent upelaren kotizazioa hartu du oinarri txostenak, urtarrilaren eta martxoaren artean, eta gasolindegietan ezarri dituzten prezioak, EBko Petrolio Aldizkaritik jasoak, martxoaren 7tik 28ra.
Aparteko zergak eskatu dituzte konpainientzat
«Europako milioika kontsumitzailek aurre egin behar diete erregaiaren prezio izugarriei, baina petrolioaren industria salneurriak igo eta igo ari da, irabazi errekorrak edukitzeko, betiere gerrari esker eta energiaren krisiari esker», esan du Klara Maria Schenkek, Greenpeaceko arduraduna ingurumena eta garraioaren atalean.
Greenpeacek eskatu dio Europako Batzordeari estatu kideek aldi baterako zerga bereziak ezarri ahal izatea energiaren alorreko konpainien aparteko irabazi horiei.«Petrolio konpainiak izkin egiten ari dira aukera horri, ausartu diren estatu bakan batzuek bakarrik gasaren eta argindarraren arteko irabazietan sartu direlako».
Klara Maria Schenkek eskaera argia egin du: «Europako gobernuei esaten diegu geldi dezatela espekulazio lotsagarri hau Ukrainako oinazearekin, eta ezar ditzatela zergak irabazi immoral horientzat. Zerga horiek erabili behar dira diru sarrera apaleko familiak laguntzeko, eta garraioaren trantsizioa azkartzeko. |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211929/gunetuz-sortu-dute-psikologo-euskaldunen-ataria.htm | Gizartea | Gunetuz sortu dute, psikologo euskaldunen ataria | Psikologo euskaldunen topagune izan nahi du webguneak, baina beste hainbat baliabide ere eskainiko ditu; ikastaroak, informazioa eta eztabaida guneak, besteak beste. | Gunetuz sortu dute, psikologo euskaldunen ataria. Psikologo euskaldunen topagune izan nahi du webguneak, baina beste hainbat baliabide ere eskainiko ditu; ikastaroak, informazioa eta eztabaida guneak, besteak beste. | «Psikologo euskaldunek aspalditik amesten genuen proiektua sortu da». Horrela aurkeztu du Luixa Reizabal irakasle, ikertzaile eta UEUko psikologia sailburuak Gunetuz proiektua. «Psikologiarekin edo lotutako beste diziplinetan lanean diharduten profesional, ikasle zein erabiltzaileen bilgunea» izateko asmoa daukan webgune bat da Gunetuz; hori bai, euskara hutsean.
Gaur aurkeztu dute proiektua, Reizabalekin batera, Donostiako Koldo Mitxelena kulturgunean Kepa Sarasola UEUko zuzendariak, Eneko Mendiluze UEUko Psikologia sailburuak, Ana Novoa psikologoak eta Nour Hajem psikologia ikasleak. Eta eguna ere apropos aukeratu dute: Osasunaren Nazioarteko Egunean ezagutarazteko hautua egin dute, «hilabete luzez» proiektuan lanean ibili badira ere. «Euskaraz eta euskalduna izango da, euskara hutsean izango baita eta bertan euskaldunok hartuko dugulako parte», azaldu du Mendiluzek. Webguneak psikologo, aditu eta euskaldunentzat «erreferentziazko euskarria» izatea nahi dute antolatzaileek.
Novoak, berriz, webgunearen atalak aurkeztu ditu eta horietako bakoitzaren funtzioa zehaztu du; funtsean, sei ataletan banatu dute ataria. Foroa, batetik, «psikologo euskaldunen topagunea» izatea nahi dute, eta bi zatitan banatzen da: Hitz eta pitz eztabaidatzeko gunea, eta Elkar ikusten, ikastaroak eta formakuntza jasotzeko atala.
Psikologiari lotutako albisteek ere beste atal bat izango dute, eta psikologia euskararekin lotzen duten lan eskaintzetarako ere izango da lekua Eskaintzak atalean. Bestalde, baliabideak eta informazio gehigarria eskaintzen duten hiru atal izango ditu atariak: Psikologia, Baliabideak, eta Parekidetasuna. Azken horren garrantzia ere nabarmendu nahi izan dute antolatzaileek; azaldu dutenez, funtsezkotzat dute psikologian genero aldagaia txertatzea.
Ibilbide luzeko proiektua
Reizabalek azaldu duenez, aspalditik dator halako proiektu bat sortzeko beharra. Zehazki, 2019an UEUren Udako Ikastaroen barruan egin zen Psikologo euskaldunen III. Topaketa aipatu du; bertan agerian geratu zen «ezinbestekoa» zela psikologia zein euskararen arteko sarea osatzea: «premiazkotzat hartu genuen psikologia euskalduna egiten ari garenon lana bistaratu eta partekatzea; hauspotzea, azken batean. Zorionez, behar horiei guztiei erantzuteko tresna sortu da gaur». Hajemek ere webguneak ikasleentzat daukan garrantzia nabarmendu du: «Elkargune honi esker psikologo gisa asko ikasiko dugu». |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211930/erresuma-batuak-beste-zortzi-erreaktore-nuklear-jarri-nahi-ditu-hamarkada-honetan.htm | Ekonomia | Erresuma Batuak beste zortzi erreaktore nuklear jarri nahi ditu hamarkada honetan | 2050. urterako herrialdearen elektrizitate eskariaren %25 betetzea nahi du. Tamaina txikiko erreaktoreak lirateke. Itsasoko eolikoen eta eguzki energiaren produkzioa bost aldiz handitu nahi du 2030a baino lehen. | Erresuma Batuak beste zortzi erreaktore nuklear jarri nahi ditu hamarkada honetan. 2050. urterako herrialdearen elektrizitate eskariaren %25 betetzea nahi du. Tamaina txikiko erreaktoreak lirateke. Itsasoko eolikoen eta eguzki energiaren produkzioa bost aldiz handitu nahi du 2030a baino lehen. | Erresuma Batuak erreaktore nuklear gehiago egingo ditu energia «eskuragarriagoa» sortzeko, independentzia energetikoa bultzatzeko eta energiaren prezioen igoera handiari aurre egiteko. Horretarako, energia nuklearraren alde egin du argi. Hala jasotzen du Boris Johnsonen gobernuak ostegun honetan aurkeztutako Segurtasun Energetikoaren Estrategia Planak: beste zortzi erreaktore nuklear martxan jarri nahi ditu hamarkada honetan, eta beste hainbat hurrengo bi hamarkadetan..
Herrialdean dauden sei zentral nuklearrek —11 erreaktore guztira— 6,9 gigawatt (GW) sortzen dituzte gaur egun. Gobernuaren asmoa da 30 urtean 24 GWera iristea. Great British Nuclear gobernu erakundeak kudeatuko ditu egitasmoak. Johnsonek nahi du 2050. urterako energia nuklearreko plantek Erresuma Batuaren elektrizitate eskariaren %25 betetzea.
Gobernuak zehaztu duenez, zortzi erreaktore berrietako gehienak egun martxan dauden edo duela gutxi arte funtzionatzen egon diren plantetan jarriko dituzte. Litekeena da horietako bat Ynys Mon uhartean (Gales) jartzea. 2015era arte zentral batek funtzionatu zuen han, eta eraiste prozesuan dago. Ez dute baztertzen, halaber, luze gabe Suffolken (Ingalaterra) planta berri bat eraikitzea. Horrekin batera, «tamaina txikiko» beste bi erreaktore modular jarriko lituzkete martxan.
Horretarako, Rolls-Royce motor aeronautikoen fabrikatzailea garatzen ari den teknologia berria baliatu nahi du gobernuak. Erreaktore txikiagoak dira, seriean egin daitezke, eta, horien produkzio ahalmena txikiagoa den arren, arriskuak ere txikiagoak dira, eta askoz merkeagoak dira: 20 milioi eurotik beherakoak.
Energia «berdea»
Segurtasun Energetikoaren Estrategia izeneko planaren bidez, gobernuak lortu nahi du Erresuma Batuan 2030. urterako sortutako elektrizitateak %95 karbono gutxiago isurtzea. Energia nuklearraz gain, energia eolikoa, eguzki energia eta hidrogenoa bultzatu nahi ditu. Energia eolikoari dagokionez, itsasoko haize erroten aldeko apustua egingo du, lurrekoen kaltetan, eta hamar urtean produkzio ahalmena orain halako bost izatea nahi du: 50 GWekoa. «Erresuma Batuko etxe guztiak elikatzeko adina». Tamaina berean handitu nahi du eguzki energiaren produkzioa, 14 GW ekoizteko helburua ezarrita. Eta 2030erako karbono isuri txikiko hidrogeno ekoizpena bultzatuko du; baina ez du helburu zehatzik jarri. Era berean, udazken honetan Ipar Itsasoan petrolio eta gas putzu gehiago ustiatzeko lizentzia berriak emango dituela aurreratu du.
Erresuma Batua ez da egungo egoeran energia nuklearraren aldeko apustua egin duen Europako herrialde bakarra. Iazko urrian, Emmanuel Macronek Frantzia 2030 industrializazio plana aurkeztu zuen: jakinarazi zuen gobernuak mila milioi euro inbertituko dituela erreaktore nuklear txiki eta modularrak garatzeko, eta beste sei erreaktore nuklear agindu zituen 2035. urterako.
Alemanian, bizi-bizi dago eztabaida. Angela Merkelek bizialdia luzatu nahi izan zien herrialdean zeuden erreaktoreei, baina, azkenean, zentral guztiak 2022rako ixteko agindu zuen. Hiru itxi zituzten iaz, eta geratzen diren beste hirurak aurten ixtea da asmoa. Ikusteko dago Olaf Scholz sozialdemokrata buru duen koalizio gobernuak —liberalekin eta ekologistekin batera— zer erabaki hartzen duen.
Europako Batasunak ere hartu du posizioa. Argindarra merkatzeko martxoan emandako gomendioetan energia nuklear gehiago ekoizteko aukera aipatu zuen. Otsailean, energia nuklearra taxonomia berdean sartu zuen: alegia, nuklearra inbertsio berdetzat hartu zuen. |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211931/otxarkoagako-hiltzaileetako-bat-atxilotu-dute-azaroan-ihes-egin-eta-gero.htm | Gizartea | Otxarkoagako hiltzaileetako bat atxilotu dute, azaroan ihes egin eta gero | 2018an adineko senar-emazte batzuk hiltzeagatik zigortu zuten, hain zuzen, adingabeen zentro batean sei urte igarotzera. | Otxarkoagako hiltzaileetako bat atxilotu dute, azaroan ihes egin eta gero. 2018an adineko senar-emazte batzuk hiltzeagatik zigortu zuten, hain zuzen, adingabeen zentro batean sei urte igarotzera. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Otxarkoagan (Bilbo) 2018an bi adindun hil zituzten hiltzaileetako bat atxilotu du Ertzaintzak duela bi egun. Hilketak izan zirenean adingabea zen, eta, epaiketa hartan, adingabeentzako zentro batean sei urteko zigorra betetzera zigortu zuten. Joan den azaroan, baina, baimen bat baliatuz, ihes egin zuen. Ertzaintzak Fiskaltzaren esku utzi du orain.
Azaroaz geroztik ari zen Ertzaintza gaztearen bila. Hamar hilabete zeramatzan orduan baimenen bidez Zumarragako (Gipuzkoa) Ibaiondo zentrotik irteten. Hilketak Otxarkoagako Zizeruena kalean izan ziren. Hiru adingabe epaitu zituzten 80 urtetik gora zituzten senar-emazte batzuk hiltzeagatik. Bi jo zituzten erruduntzat, eta sei urteko zigorra ezarri zieten. |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211932/nbek-errusia-giza-eskubideen-batzordetik-kanporatu-du.htm | Mundua | NBEk Errusia Giza Eskubideen Batzordetik kanporatu du | Batzar Nagusiak onartu egin du AEBek egindako eskaera: 93 ordezkarik alde bozkatu dute; 24k, aurka; eta 58k abstentzioaren alde egin dute. NATOk laguntza militar gehiago emango dio Ukrainari. | NBEk Errusia Giza Eskubideen Batzordetik kanporatu du. Batzar Nagusiak onartu egin du AEBek egindako eskaera: 93 ordezkarik alde bozkatu dute; 24k, aurka; eta 58k abstentzioaren alde egin dute. NATOk laguntza militar gehiago emango dio Ukrainari. | NBE Nazio Batuen Erakundeak kolpe gogor bat eman dio Errusiari; izan ere, Giza Eskubideen Batzordetik kanporatu baitu gaur egindako bozketan. AEB Ameriketako Estatu Batuek babestutako ekinbide bat izan da, Kremlineko tropek Ukrainan egindako «giza eskubideen urraketa sistematikoengatik», eta Batzar Nagusiak onartu egin du Washingtonen eskaera: aldeko 93 boto jaso ditu; 24 ordezkari aurka azaldu dira; eta 58k abstentzioaren alde bozkatu dute.
Bozketa egin aurretik, Errusiak NBEn duen lehen ordezkariaren alboko Dmitri Polianskik ohartarazi du Mosku kaleratzeak «ondorio suntsitzaileak» eragin ditzakeela. Haren esanetan, Errusia zigortzeko aitzakian Mendebaldeak NBEren erakundeak «ahuldu» nahi ditu, eta «zinismo hutsa» dela iruditu zaio. Halaber, Polianskik gogorarazi du AEBak 2018an Giza Eskubideen Batzordetik erretiratu zirela eta hiru urte geroago itzuli zirela. «Batzordea guztiz bazterrean utzi zuten. AEBak ez daude Giza Eskubideen Batzordearen alde engaiatuta», nabarmendu du.
NBEren Giza Eskubideen Batzordea 2006an eratu zuten, Genevan, eta ordutik herrialde bat kanporatu zuten: Muammar Gaddafiren Libia, 2011ko protesten errepresioari erantzuteko, baina hilabete batzuk geroago berriro onartu zuten batzordean.
Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik, berriz, gogor jo du Errusiaren aurka, eta «hildakoak kaleetatik eta sotoetatik ateratzea» leporatu dio, haren armadak Ukrainan egiten ari diren «gerra krimenen» ebidentziak ezkutatzeko, Butxa herrian (Kiev eskualdea) gertatutako «sarraskien» ondotik. Nazioarteari ere zuzeneko mezua bidali dio: «Edo bakea lortzearen alde laguntzen duzu, edo justifikatu gabeko sarraskiak babesten dituzu». Errusiako herritarrei ere «Moskuko errepresio makineriari» aurre egiteko eskatu die.
Errusiaren erasoak areagotu direla eta, Ukrainako Atzerri ministro Dmitro Kulebak zera eskatu du NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kide diren herrialdeetako Atzerri ministroen bilerara sartu aurretik: Ukrainara arma gehiago bidaltzeko. «Arma astunak behar ditugu: misilak, hegazkinak, ibilgailu blindatuak, defentsa sistema indartsua... Butxa herrian [Kiev eskualdea] jazo den moduko sarraski gehiago ez gertatzeko», zehaztu du. Bada, Kieven eskaerari erantzunez, NATOko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek iragarri du laguntza militar gehiago emango diola Ukrainari, batzarraren ondoren egindako agerraldian. Hori bai, ez ditu xehetasun handirik eman nahi izan. «Baina lasai egon. Aliantza militarrak era guztietako armak bidaliko dizkio». Ukrainari ez ezik, NATOko kide ez diren Georgiari eta Bosnia eta Herzegovinari ere laguntza militarra indartuko diela adierazi du Stoltenbergek.
NATOko idazkari nagusiak aurreratu du aliantza militarreko kideek Madrilen egingo duten hurrengo goi bileran Errusiaren mehatxua ez ezik, Txinaren jarrera ere izango dutela hizpide, «Pekinek Moskurekin bat egin baitu». Horrez gain, Stoltenbergek berretsi du Ukrainako gerra «fase berri batean» sartu dela: «Errealistak izan behar dugu: gerrak hilabete edo urteak iraun dezake»,
Kremlineko eledun Dmitri Peskoven esanetan, ordea, Mendebaldeak Ukrainari armak bidaltzeak bake negoziazioei «kalte» egiten die. Errusiako Atzerri ministro Sergei Lavrovek, berriz, Kievi leporatu dio Istanbulgo negoziazioetako akordioetatik aldentzea. «Kieveko erregimena AEBek eta bere aliatuek kontrolatzen dute, eta Zelenski estutzen ari dira, liskarretan jarrai dezan». Ukrainako negoziatzaile Mikhail Podoliakek, berriz, «propaganda hutsatzat» jo ditu Lavroven adierazpenak.
Badirudi Ukrainako gerraren sarraskiek ez dutela amaierarik. The New York Times egunkariak joan den astelehenean Errusiako Telegram kanal batean argitaratutako bideo baten irudien berri eman du. Bideo horretan, Ukrainako armadako kideak ageri dira, Kieven harrapatutako soldadu errusiarrak exekutatzen. Bideoa martxoaren 30ean grabatu zuten, Errusiako tropak erretiratzen hasi ziren egunean, Dmitrivkan, Butxa hiritik 11 kilometrora.
Irudi batzuk oso bortitzak dira; bat, bereziki, soldadu ukrainar batek bi aldiz tiro egiten baitio lurrean zauritutako soldadu errusiar bati, burua trapu batez estalia duela. «Oraindik bizirik dago. Grabatu. Begira, oraindik bizirik dago. Arnasestuka ari da», dio soldaduak berriro tiro egin aurretik.
Borrokak Ukraina ekialdean
Gerra frontean, Errusia Donbass eskualdearen kontrol osoa hartzeko erasoaldi militarra prestatzen ari da oraindik ere. Mariupolen (Donetsk probintzia), esaterako, Errusiako tropek hirian beste oldarraldi bat egin dutela jakinarazi dute goizaldean Kieveko agintariek. Adierazpen horiek egin aurretik, Eduard Basurin Donetskeko Herri Errepublikako errusiazaleen bozeramaileak esan du Mariupoleko erdiguneko borroka nagusiak amaitu direla, eta, «pixkanaka», Ukrainako tropak Azovstaleko industrialdera kanporatzen ari direla. Bestalde, gaur zortzi urte bete dira Donetskeko Herri Errepublikak independentzia aldarrikatu zuenetik. Mariupolen ez ezik, Slobozhanskin (Zaporizhzhia hegoaldea), Donetsken eta Tavrian (Azoveko itsasotik gertu) ere eraso gogorrak izaten ari dira bi bandoen artean.
OME Osasunaren Mundu Erakundeko Europako buruak ostegun honetan esan duenez, erakundea prestatzen ari da Ukrainan eraso kimiko posibleei aurre egiteko. «Egungo egoeraren ziurgabetasunak direla eta, ez dago bermerik gerrak okerrera egingo ez duenik», ohartarazi du Hans Kluge OMEren Europarako eskualdeko zuzendariak, Lvivetik (Ukraina ekialdea) kazetariei bidalitako ohar batean. «OME agertoki guztiak aztertzen ari da, eta Ukrainako herriari eragin diezaioketen hainbat egoeratarako kontingentziak egiten ari da, biktima masiboen etengabeko tratamendutik hasi eta eraso kimikoetaraino», azaldu du Klugek.
EBko 27 estatuetako enbaxadoreek gaur erabakiko dute Europako Batzordeak mahai gainean Errusiaren aurka proposatu dien bosgarren zigor sorta onartu ala ez. Aldaketa batzuk egingo dituzte, baina, okerrik ezean, Errusiako ikatzari enbargoa jartzea adostuko dute. Aitzitik, Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyenek atzo Europako Parlamentuan gogorarazi zuen «lehen neurria baino ez» dela, eta zehaztu zuen litekeena dela Errusiaren aurkako «zigor gehiago» heltzea, petrolioa eta gasa jomugan jarrita.
Von der Leyen eta EBko diplomaziaburu Josep Borrell Zelenskirekin batzartuko dira bihar, Kieven. Roberta Metsola Europako Parlamentuko presidentea joan den astean batzartu zen Ukrainako presidentearekin.
1.563 zibil hil dituzte
Bien bitartean, ebakuazio planek aurrera segitzen dute. Ukrainako lehen ministrorde Irina Verextxukek iragarri du hamar korridore humanitario irekiko dituztela. Mariupol hirian —Errusiak setiatua du—, ibilgailu pribatuentzako korridore bat zabalduko dute; Zaporizhzhian, lau korridore autobus eta autoentzat; eta Luhansk eskualdean, berriz, bost bide.
UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak emandako azken datuen arabera, 1.563 zibil hil dituzte Errusiaren erasoaldia hasi zenetik. Bestalde, jada 4,3 milioitik gora errefuxiatuk ihes egin dute Ukrainatik, NBEren arabera.
Finlandiak NATOra batzeko jarrera erakutsi du
Errusiaren Ukrainako inbasioak Europako herrialde batzuen asmoa aldatu eta azkartu du segurtasunaren alorrean, eta horien artean dago Finlandia. Helsinki ez dago NATOn, baina gertuko aliatua da 1990eko hamarkada erdialdetik, Suediarekin batera. Bada, orain, Finlandiako agintari nagusiek aliantza militarrera batzearen aldeko jarrera azaldu dute, herrialdeko iritzi publikoak bultzatuta.
Errusiaren erreakzioa, baina, berehala heldu da, eta Vladimir Dzhabarov Errusiako goi ganberako ordezkari eta Biltzar Legegileko Federazioko Kontseiluko kideak ohartarazi du Finlandiak NATOra batzeko egiten duen edozein mugimendu «akats estrategikoa» izango litzatekeela, eta Moskuk Helsinkirekin duen harremana «etengo» lukeela. |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211933/pop-rock-doinuak-donostia-festibalaren-itzulerarako.htm | Kultura | Pop-rock doinuak Donostia Festibalaren itzulerarako | Bulego, Nogen, Nil Moliner, Melendi, Arnau Griso eta Stay Homas ariko dira, besteak beste, Donostiako hipodromoan. Irailaren 16an eta 17an egingo da, eta sarrerak bihar jarriko dira salgai. | Pop-rock doinuak Donostia Festibalaren itzulerarako. Bulego, Nogen, Nil Moliner, Melendi, Arnau Griso eta Stay Homas ariko dira, besteak beste, Donostiako hipodromoan. Irailaren 16an eta 17an egingo da, eta sarrerak bihar jarriko dira salgai. | Donostia Festibala bueltan da, eta pop-rock doinuekin ospatuko du itzulera hori. Donostiako hipodromoan egingo dute jaialdia berriz, irailaren 16an eta 17an, eta dagoeneko ezagutarazi dituzte bertan izango diren lehen musika taldeak.
Antolatzaileek adierazi dutenez, jaialdiaren «erregistro estilistikoa irauli» egin nahi dute aurten; izan ere, musika urbanoa nagusitu da jaialdian azken urteetan, baina bestelako doinuak entzungo dira aurten.
Hain zuzen ere, pop musikaren bueltako Euskal Herriko, Kataluniako eta Espainiako musikariak daude gaur iragarri dituztenen artean. Bertako ordezkariak dira, esaterako Bulego, Nogen, Bengo eta Andrea Santiago.
Baina, horiez gain, Nil Moliner, Arnau Griso, Melendi, Stay Homas, Marlon eta Veintiuno ere ariko dira. «Aurtengo egitarauak ezin hobeki jasotzen du Donostia Festibaleko publikoaren gustu aniztasuna», nabarmendu dute antolatzaileek.
Osasun egoera baldintzatuta bertan behera utzi behar zuten jaialdia 2020an, eta egokitutakoa egin zuten iaz Donostiako belodromoan. Besteak beste, Kase.O, Los Chikos del Maiz eta Lagrimas de Sangre aritu ziren, 2.600 lagunen aurrean.
Aurtengo jaialdirako sarrerak bihar jarriko dira salgai www.donostiafestibala.com eta seetickets.es/com webguneetan. |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211934/larriki-gaixo-diren-presoak-etxeratzeko-beharra-aldarrikatu-du-sarek.htm | Politika | Larriki gaixo diren presoak etxeratzeko beharra aldarrikatu du Sarek | Nafarroako Parlamentu aurrean egindako elkarretaratzean gogoratu dute 19 presok eritasun larria dutela. | Larriki gaixo diren presoak etxeratzeko beharra aldarrikatu du Sarek. Nafarroako Parlamentu aurrean egindako elkarretaratzean gogoratu dute 19 presok eritasun larria dutela. | Nazioarteko Osasunaren Egunaren testuingurua baliaturik, larriki gaixo dauden presoen etxeratzea aldarrikatu du Sarek Nafarroako Parlamentu aurrean. Bertan, nabarmendu dute COVID-19aren pandemiaren eraginez «ezohiko egoera» izan dela espetxeetan, eta horrek areagotu egin dio Sareri euskal presoen osasuna «erdigunera» ekartzeko beharra.
Aipatu dutenez, gaur egun hemeretzi presok dute eritasun larria. Espetxe politika aldatzen hasi bada ere, preso askok oraindik salbuespen egoeraren ondorioak pairatzen dituzte. Sareren arabera, urruntzeak dakarren bakardadeak, zigorraren luzapenek edo ia bizi osoko zigorra ezartzeak, hirugarren gradura iristeko edo baimenak lortzeko eragozpenek edo espetxealdiaren zati handia bakartuta egin izanak osasunean zuzenean eragiten du, eta «ezegonkortasuna, arazo psikologikoak, antsietatea, harremanak garatzeko arazoak» eragiten dizkie presoei.
Gaixotasun larria dutenen kasuan, egoera are okerragoa dela salatu dute «gaixotasunari aurre egiteko aukerak murrizten baititu eta gertukoen babesa, bizi baldintza duinak edota konfiantzazko medikuen jarraipena ez izateak zuzeneko eragina baitu».
Hala gaineratu dute, espetxeetako osasun baldintzak «kaskarrak» direla, Elkartearen ustez, Espetxe Erakundearen neurrien ondorioz eta espetxeetako baliabide faltak zein «medikuen jarrerak» presoen osasunean «eragin negatiboa» du: «Espetxeek ez dute behar bezalako osasun zerbitzua emateko aukerarik eskaintzen», gaitzetsi dute.
Sarek azpimarratu du azkenaldian larriki gaixo diren preso batzuekin «pauso garrantzitsuak» eman direla, baina gaineratu du espetxean bizitza galdu dutenen zerrendak gora egin duela azken urteetan. Espetxe politikaren arduradunei «erantzukizunez» jokatzera dei egin die, eta, halaber, salbuespenezko espetxe politika behin betiko amaitzeko eskatu du. |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211935/forcadellek-estrasburgora-eraman-du-bere-auzia-laquoaurrekaririk-gabekoaraquo.htm | Mundua | Forcadellek Estrasburgora eraman du bere auzia, «aurrekaririk gabekoa» | Giza Eskubideen Europako Auzitegian salatu du Espainiak zenbait eskubide urratu dizkiola prozesu independentista sustatzeagatik ezarri zion 11 urte eta erdiko kartzela zigorrarekin. Iñigo Iruin izango da haren defentsa abokatuetako bat. | Forcadellek Estrasburgora eraman du bere auzia, «aurrekaririk gabekoa». Giza Eskubideen Europako Auzitegian salatu du Espainiak zenbait eskubide urratu dizkiola prozesu independentista sustatzeagatik ezarri zion 11 urte eta erdiko kartzela zigorrarekin. Iñigo Iruin izango da haren defentsa abokatuetako bat. | Carme Forcadell Kataluniako Parlamentuko presidente ohiak Estrasburgon salatu du Espainiako Estatua, Espainiako Auzitegi Gorenak Kataluniako prozesu independentistaren harira epaitu zuenean haren oinarrizko eskubideak urratu zituela iritzita. Gorenak 11 urte eta erdiko espetxe zigorrera eta epe bereko inhabilitaziora kondenatu zuen sedizioagatik. «Espero dut han aurkitzea Espainiako Estatuan aurkitu ez dudan justizia», adierazi du gaur eguerdian Bartzelonan egin duen prentsaurrekoan.
Forcadellek bezala, aurretik Giza Eskubideen Europako Auzitegira jo zuten Jordi Cuixart Omnium Culturaleko presidente izandakoak, Jordi Sanchez ANC Biltzar Nazional Katalaneko presidente ohiak, eta Jordi Turull eta Josep Rull Generalitateko kontseilari ohiek. Forcadellen kasuak, baina, baditu zenbait berezitasun besteen aldean. Iñigo Iruin defentsa abokatuak nabarmendu du Europan ez dagoela aurrekaririk, «eztabaida bat baimentzeagatik zigortua» izan den parlamentu presidente baten beste kasurik.
Aurrekari falta aukera eta arriskua izan daiteke aldi berean. Batetik, epaiak jurisprudentzia ezarriko duenez, kasua arreta handiz aztertuko dutela uste du defentsak, eta iruditzen zaio litekeena dela azken erabakia Estrasburgoko Areto Nagusiak hartzea. Beste alde batetik, baina, Forcadellek ezin izango du bere defentsa oinarritu beste kasu batzuetan erabili diren irizpideetan, eta soilik printzipio juridiko orokorrak baliatu ahalko ditu.
Parlamentuko presidente ohiak joan den astean aurkeztu zuen salaketa Estrasburgon, Espainiako justizian egin zezakeen ibilbide juridiko osoa agortu ostean. Forcadellek Gorenaren epaiaren kontrako helegitea aurkeztu zuen Espainiako Auzitegi Konstituzionalean, eta hark baztertu egin zuen, iazko urriaren 28an, argudiatuta parlamentarien bortxaezintasunak ez zituela babesten Forcadelli leporatzen zitzaizkionak.
Erabakia ez zen ahobatezkoa izan. Boto partikularra eman zuten bi magistratuk. Haien esanetan, Gorenak Forcadelli ezarri zion zigorra «gehiegizkoa» izan zen, eta epaiak urratu egin zuen parlamentuko buru ohiaren ordezkaritza politikorako eskubidea. Biek nabarmendu zuten Forcadell ez zela independentzia erreferenduma antolatu zuen Kataluniako Gobernuaren parte, eta hari leporatzen zaizkion ekintzak ez direla nahikoa larriak sedizioagatik zigortzeko. Aldiz, berresten du parlamentarien bortxaezintasunak ez duela babesten Forcadellek zenbait eztabaidari bide eman izana.
Iritzi horren kontra, Parlamentarien bortxaezintasuna da Forcadellen defentsak Estrasburgon aurkeztu duen salaketaren ardatzetako bat. Parlamentuko presidente ohia eztabaida jakin batzuk baimentzeagatik zigortzean, Espainiak haren ordezkaritza politikorako eskubidea eta adierazpen askatasuna urratu dituela adierazi du defentsak Estrasburgoren aurrean, Giza Eskubideen Europako Ituna oinarri hartuta. Europako auzitegiak bere jurisprudentzian jasoa du parlamentuko jardunaren parte diren diskurtsoek babes handia dutela, eta parlamentua funtsezko foro bat dela sistema demokratikoak egoki funtziona dezan.
Gainera, Forcadellen abokatuek adierazi dute, parlamentariek bezala, parlamentuak berak ere baduela bortxaezintasun babesa. Auzitegi Gorenak eta Konstituzionalak, baina, ez dute Kataluniako Parlamentuaren bortxaezintasuna aipatu ere egin beren erabakietan.
Horrez gain, defentsak Espainiako Estatuari leporatuko dio biltzeko eta elkartzeko eskubidea urratu dizkiola Forcadelli, haren kontrako epaia helburu politiko bat lortzeko xedez eman duela, Pablo Llarena instrukzio epaileak eta Espainiako Auzitegi Konstituzionalak ez dutela inpartzialtasun printzipioa bete eta Espainiako Auzitegi Gorena ez zela Kataluniako Parlamentuko presidentea epaitzeko organo konpetentea.
«Nire eskubideen urraketa argi eta larriak dira. Gure proiektua zilegizkoa, demokratikoa eta baketsua da», ziurtatu du Forcadellek. Gaineratu du Kataluniaren autodeterminazio eskubidea herrialdeko gizartearen gehiengo batek babesten duela.
Berariazko lege aldaketa
Forcadellen kontrako akusazioaren oinarrian dagoena da Espainiako Auzitegi Konstituzionalak 2017ko udan eta udazkenean egin zion errekerimendu sorta. Konstituzionalak Kataluniako Parlamentuko presidente zenari agindu zion, hain zuzen, prozesu independentista garatzeko helburua zuten proposamenen eztabaida eragozteko parlamentuan. Besteak beste, erreferendum legearena eta iragankortasun juridikorako legearena. Forcadellek bide eman zien eztabaida parlamentario horiei, eta Konstituzionalak parlamentuko buruaren kontrako kereila jartzeko agindu zion Fiskaltzari.
Espainiako Auzitegi Konstituzionalak ez zuen bere ebazpenak betearazteko eskumenik, harik eta, 2015ean, Espainiako Gorteek auzitegiaren funtzionamendua arautzen duen lege organikoa moldatu zuten arte. Aldaketa hori Kataluniako prozesu independentistari begirako berariazko aldaketa izan zela salatu izan dute independentistek.
Lege erreforma Kataluniako prozesu politikoa geldiarazteko egina izan ala ez, defentsak ziurtatu du Konstituzionalak ez duela zilegitasunik Forcadellen kontrako kereila bat bultzatzeko, ezta 2015eko moldaketa horrekin ere; legeak ez duelako espresuki jasotzen auzitegiak botere betearazlea hautetsien aurka erabili dezakeenik. Defentsak azaldu du, Estrasburgoko jurisprudentziaren arabera, oinarrizko eskubide bat mugatzen denean, legeak propio jaso behar duela murrizketa hori. Are gehiago, gogorarazi du Espainiak Auzitegi Konstituzionalaren legea moldatu zuenean Veneziako Batzordeari eskatu ziola aldaketari buruzko iritzia, eta hark erantzun zion legeak zehaztu egin beharko lukeela Konstituzionalak noren aurka erabili dezakeen eskumen betearazlea, eta kezkagarria litzatekeela botere hori hautetsien aurka erabiltzea, horrek botere banaketaren printzipioa urratuko lukeelako. Forcadellen defentsak ohartarazi du horixe dela, hain justu, Espainiako Auzitegi Konstituzionalak Kataluniako Parlamentuko presidentea zenaren kontra egin duena.
Antzekoena, 'Atutxa auzia'
Forcadellen kasuarekin parekatu daitekeen kasu «bakarra», defentsaren iritziz, Atutxa auziarena da: Espainiako Auzitegi Gorenak Eusko Legebiltzarreko presidente Juan Maria Atutxa, eta mahaiko kide Gorka Knorr eta Kontxi Bilbao zigortu zituen 2008an, Sozialista Abertzaleak talde parlamentarioa desegiteko agindu judizialari uko egiteagatik.
Atutxak, Knorrek eta Bilbaok Giza Eskubideen Europako Auzitegira jo zuten, eta hark arrazoia eman zien. Espainiako Estatua zigortu zuen 2017an, baina ez zen auziaren muinera sartu. Akats formal batengatik kondenatu zuen epaia. Auzitegiaren esanetan, prozesu judizialak hiru parlamentari ohien eskubideak urratu zituen, Gorenak azken erabakia hartu zuelako kaltetuen testigantza entzun gabe. |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211936/kanadako-eskola-katolikoetan-hildako-haur-indigenen-inguruko-irudi-bat-2022ko-urteko-argazkia.htm | Bizigiro | Kanadako eskola katolikoetan hildako haur indigenen inguruko irudi bat, 2022ko Urteko Argazkia | World Press Photo sariaren irabazleak aurkeztu dituzte. Lotuta daude guztiak, herri indigenak eta haien ingurumena eta kultura baitira protagonistak. | Kanadako eskola katolikoetan hildako haur indigenen inguruko irudi bat, 2022ko Urteko Argazkia. World Press Photo sariaren irabazleak aurkeztu dituzte. Lotuta daude guztiak, herri indigenak eta haien ingurumena eta kultura baitira protagonistak. | Kazetaritza argazkiak saritzen ditu World Press Photo lehiaketak, eta 2022ko irabazleak iragarri ditu gaur. Lau argazki eta horrekin loturiko istorioak saritu dituzte. Amber Bracken argazkilariak Kanadako Kamloops barnetegian harturiko irudiak irabazi du Urteko Argazkia saria. Kanadako eskola katolikoetan hildako haur indigenak gogora ekartzen ditu argazkiak.
Gurutzeak agertzen dira irudian, eskola horren lurretan topaturiko ehunka hilobiren oroigarri, eta haietatik zintzilik soinekoak. 215 haurren gorpuzkiak topatu zituzten iazko maiatzean han. Urrutiago, ostadar bat ikusten da, erauzi nahi izan zuten indigenen kulturaren agergarri. Sinbolismoz beteriko irudia, beraz. Izan ere, lehiaketaren antolatzaileek nabarmendu dute lehen aldiz sarien 67 urteko historian, irabazletzat jo dutela pertsonarik ageri ez duen argazki bat.
Duela 53 urtera arte barnetegi moduan erabili zuten eraikina, eta Tk’emlups te Sechwepemc herri indigenako buruzagiek susmoa zuten desagerturiko haurren gorpuzkiak zeudela han lurperaturik. 1890ean zabaldu zuten barnetegia, eta gobernuaren eta erakunde katolikoen eskumenekoa izan zen. Batez ere, haur indigenak hartu ohi zituzten bertan, eta komunitate indigenek hainbatetan salatu izan dute haurrak euren bizilekutik atera eta barnetegira joatera behartzen zituztela. Datu ofizialen arabera, 1831 eta 1996 artean 150.000 haur inguru eraman zituzten egoitza horietara, Kanadako gizartearen balioak asimilatzeko, eta euren kultura ordezkatzeko.
Indigenek salatu dutenez, haurrek abusuak jasaten zituzten halako erakundeetan. 2015ean, txosten batek adierazi zuen «genozidio kulturala» izan zela haur indigenen aurka egindakoa. Kalkulatu dutenez, gutxienez, 4.100 ikasle hil ziren eskola horietan, tratu txarren, gaitzen, utzikeriaren eta istripuen ondorioz.
2017an, Kanadako Gobernuak barkamena eskatu zien indigenei, emaniko tratuarengatik. Joan zen astean, Jorge Mario Bergoglio Eliza katolikoko buruak barkamena eskatu zien komunitate indigenei, Eliza katolikoak barnetegi sisteman eduki zuen eginkizunarengatik. Izan ere, eliza horrek kudeatu zituen haur indigenentzako Kanadako barnetegien %70.
Brackenen argazki sariduna aurkeztean, «kolonizazioaren historiaz hausnartzeko une globala» dela esan du Rena Effendik, epaimahaiko buruak.
Argazkilariak adierazi duenez, historia koloniala ez da antzinako historia, «historia biziduna da, eta bizirik iraun zutenek oraindik ari dira horrekin bueltaka. Nahi badugu adiskidetzeaz edo sendatzeaz hitz egin, horretan oraindik dagoen bihotza aintzat hartu beharko dugu»
Suaren aurka, Australian
Beste hiru sari eman ditu World Press Photoko epaimahaiak, eta Effendik azaldu du aurtengo irabazle guztiak lotuta daudela, «gizateriaren aurrerakuntzarako presak, planetan eragiten duen hondamendia» jorratzen dutelako, bakoitza bere ikuspegitik.
Urteko Argazki Istorioaren saria Matthew Abott argazkilariak irabazi du, Basoak suarekin salbatzen bildumarengatik.
Iaz sua izan zen albisteetako gai nagusietako bat, munduko hainbat bazterretako naturagunetan gertaturiko hondamendiengatik.
Argazki erreportajean, haatik, Abbottek suaren beste aurpegia erakutsi du: Australiako iparraldeko Nawarddeken herriak sua nola erabiltzen duen, ingurumena zaintzeko. Milaka urte dituen plangintza bati jarraikiz, indigenek estrategikoki erretzen dituzte euren lurraldeak. Horren bidez, sastraka poliki erretzen dute, hilabete lehorretako sute handi suntsigarriak saihesteko. 1,39 milioi hektarea kudeatzen dute horrela.
'Amazoniako distopia'
Argazki Egitasmo Luzearen saria ematen diote gai bat denbora luzez jorratzen duten argazkilariei. Aurtengoa Lalo de Almeida argazkilari brasildarrak irabazi du, Amazoniako distopia lanarengatik.
De Almeidak 12 urtez jorratu du Amazoniaren suntsipena eta horrek han bizi diren komunitate indigenengan duen eragina. «Ezin dituzu gizarte gaiak ingurumen gaietatik bereizi, bi gauza ezberdin balira bezala», adierazi du argazkilariak. «Ikusten duzu basoen soiltze mailarik handienak dituzten herri gehienek pobrezia mailarik handienak ere badituztela». Egoera are gehiago okertu da eskuin muturreko Jair Bolsonaro Brasilgo presidente bihurtu zenetik, World Press Photoren antolatzaileek azaldu dutenez. Kulturak galzorian
Indigenen ezagutza eta ingurumena lotzen dituen beste lan bati eman diote Formatu Irekiko saria. Ekuadorko Isadora Romero irudigilearen Odola hazi bat da lana bideo bat da, eta argazkien eta marrazkien bidez kontatzen du sortzailearen aitonak eta birramonak nola iraunarazi zituzten indigenen hainbat patata mota, haien haziak gordeta.
Horren bidez, lanak hausnartzen du bioaniztasunaz, migrazio derrigorturikoaz, arrazakeriaz eta kultura galtzeaz. Epaimahaikideek esan dutenez, nekazaritzako landareen aniztasun genetikoaren %75 galdu da XX. mendean. |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211937/gipuzkoako-aldundiko-garbitzaileak-grebara-itzuliko-dira.htm | Ekonomia | Gipuzkoako Aldundiko garbitzaileak grebara itzuliko dira | Lanuzteak egingo dituzte apirilaren 25etik maiatzaren 7ra. Salatu dute langileen soldatak ez dituztela KPIra lotu nahi. Behargin guztiak emakumeak dira. | Gipuzkoako Aldundiko garbitzaileak grebara itzuliko dira. Lanuzteak egingo dituzte apirilaren 25etik maiatzaren 7ra. Salatu dute langileen soldatak ez dituztela KPIra lotu nahi. Behargin guztiak emakumeak dira. | Gipuzkoako Aldundiaren eraikinetan azpikontratatutako garbiketako langileak grebara deitu dituzte, apirilaren 25etik maiatzaren 7ra. ELA, LAB eta ESK sindikatuen arabera, lan horien ardura duen Eulen enpresak ez ditu beharginen soldatak eguneratu nahi KPIa kontuan hartuz —2021eko KPIa %6,5 izan zen—, eta salatu dute 2022an %1,5 eta 2023an %1,75 «izozteko» asmoa duela.
Donostian egindako prentsaurreko batean azaldu dutenez, lantaldea 90 behargin inguruk osatzen dute, guztiak emakumeak dira, eta hamarretik zortzik lanaldi partzialak dituzte. Iazko maiatzetik ari dira hitzarmen berria negoziatzen Eulenekin. Hainbat bileraren ondoren, azpimarratu dute egoera «erabateko blokeora» iritsi dela.
Aurretik, otsailean, lau greba egun egin zituzten. Lanuzte egun horien ostean, berriro itzuli ziren negoziazioetara, baina, sindikatuek salatu dutenez, patronalak 2021eko abenduan egindako eskaintza ekonomikoari eutsi zion, eta hori da egun mahai gainean duten proposamena.
ELA, LAB eta ESK sindikatuek «onartezintzat» jo dute Eulenen planteamendua. «Soldatak KPIarekin ez lotzeak langileak zuzenean pobretzea dakar». Gogoratu dute, gainera, enpresa horrek bestela jokatzen duela «sektore maskulinizatuetako» langileen soldatekin.
Sindikatuek, halaber, aldundiak auzi honetan duen erantzukizuna nabarmendu dute. Gogoratu diote bera dela azpikontratutako zerbitzuaren «azken arduraduna», eta azaldu dute behin baino gehiagotan eskatu diotela enpresen hautaketan «soilik irizpide ekonomikoak» ez erabiltzeko. Salatu dute diputazioak ez duela hitzarmenaren negoziazioan esku hartu nahi. «Argi utzi digu ez duela negoziazio mahaian parte hartuko eta ez duela gatazkan esku hartuko, baina esan digu alegazioak aurkeztu dituela greba dela-eta ezarriko diren gutxieneko zerbitzuen aurka. Orduan, esku hartu du gutxieneko zerbitzuetan, baina ez gure lan baldintzak hobetzeko?». |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211938/errektorearekin-hitzordua-lortu-du-seaskak-eta-okupazioak-gelditu-ditu.htm | Gizartea | Errektorearekin hitzordua lortu du Seaskak, eta okupazioak gelditu ditu | Akademia ikuskaritzaren egoitzak okupatu dituzte Baionan, Donibane Lohizunen eta Donapaleun, Bordeleko akademiako errektorearekin bilkura bat lortzeko asmoz. Azterketak euskaraz egiteko eskubidearen alde mobilizatzen ari dira azkenaldian. | Errektorearekin hitzordua lortu du Seaskak, eta okupazioak gelditu ditu. Akademia ikuskaritzaren egoitzak okupatu dituzte Baionan, Donibane Lohizunen eta Donapaleun, Bordeleko akademiako errektorearekin bilkura bat lortzeko asmoz. Azterketak euskaraz egiteko eskubidearen alde mobilizatzen ari dira azkenaldian. | Lortu dute. Heldu den asteazkenean bilduko dira Seaskako arduradunak Bordeleko akademia ikuskariarekin. Guraso eta irakasle talde batek akademia ikuskaritzaren egoitzak okupatu ditu ostegun arratsaldean, Donapaleun (Nafarroa Behera), Donibane Lohizunen eta Baionan, azterketak euskaraz egiteko eskubidearen alde. Errektorearekin bilkura lortu nahian ari zen Seaska azken asteetan, bere esku delako aurtengo brebetan eta baxoan probak euskaraz egin ahal izatea. Bilkura bat lortu arte okupazioekin segitzeko borondatea agertu dute, eta gaua bertan pasatzeko prestatzen ari ziren. Azkenean, bilkura bat antolatzea lortu dute, eta okupazioa bertan behera uztea erabaki dute.
Seaskako ikasleen aldarrikapen historikoa da azterketak euskaraz pasatzeko eskubidea, eta azken urteetan indartuz joan da. 2018tik kolegioko ikasleek euskaraz erantzuten dute brebetako zientzietako proba, eta, joan den urtean, lizeoko ikasle batzuek ere baxoko proba euskaraz pasatzea erabaki zuten.
Irakasleek ere bat egin zuten desobedientzia ekintzarekin, eta jakinarazi zuten ikasleen eskubidea errespetatu ezean uko eginen ziotela azterketak zuzentzeari. Zuzenketa garaia iritsi zenean, Donapaleuko (Nafarroa Behera) zuzenketa zentroa okupatu zuten ikasle, irakasle eta gurasoen artean. Joan den otsailean jaso zuten Frantziako Hezkuntza Ministerioaren erantzuna, errektorearen ahotik: soldata zati bat kendu diete irakasle desobedienteei.
Abenduan argitaratu zuen Frantziako Hezkuntza ministerioak hizkuntza gutxituen irakaskuntzari buruzko zirkularra. Frantziako Konstituzio Kontseiluak Molac Legea zentsuratu ondotik Frantziako Gobernuak egoera baretzeko eman zuen aterabidea izan zen. Idatzian, brebetan eta baxoan proba batzuk euskaraz egiteko aukera aipatzen dute, baina, ordutik, neurria aplikatzeari uko egin dio Bordeleko errektoretzak. Seaskak behin eta berriz eskatu dio bilkura bat errektoretzari, baina, gaur-gaurkoz, ez dute erantzunik jaso. Horregatik egin dute gaurko ekintza.
Lehengo astean, EEP Euskararen Erakunde Publikoaren egoitzara sartu ziren kolegioko eta lizeoko ikasleak, errektorea EEPren biltzar nagusira agertzekoa zelakoan. Errektorea ez zen azaldu, baina azterketak euskaraz egitearen aldeko aldarria ozen entzunarazi zuten. |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211939/hondarribiko-ontzi-bateko-arrantzale-bat-hil-da-bihotzekoak-jota.htm | Ekonomia | Hondarribiko ontzi bateko arrantzale bat hil da, bihotzekoak jota | 51 urte zituen. Santoña parean berdela arrantzatzen ari zirela izan zuen ezbeharra. Aurten Euskal Herrian lanean hildako hamaseigarren behargina da. | Hondarribiko ontzi bateko arrantzale bat hil da, bihotzekoak jota. 51 urte zituen. Santoña parean berdela arrantzatzen ari zirela izan zuen ezbeharra. Aurten Euskal Herrian lanean hildako hamaseigarren behargina da. | LAB sindikatuak jakinarazi duenez, Hondarribiko (Gipuzkoa) San Antonio Berria ontziko arrantzale bat hil zen atzo, osteguna, lan istripu ez-traumatiko batean, bihotzekoak jota. 51 urte zituen; A.D. ziren haren izenaren inizialak.
Berdelaren arrantzan ari ziren, Santoña parean (Kantabria, Espainia), eta ondoezik sentitu zen. Sindikatuen zenbaketaren arabera, aurten Euskal Herrian lanean hildako hamaseigarren behargina da.
LABek elkartasuna adierazi die familiari, lankideei eta arrantzale guztiei oro har. Sindikatuak sektoreko langileen lan baldintza gogorrak salatu ditu, eta azpimarratu du istripu ez-traumatikoen arrazoi nagusietako bat izaten direla. «Lan baldintzek markatzen dute gure osasuna eta bizitza, eta, horregatik, berriz ere lan eredu eta gizarte eredu berri bat eskatzen dugu, bizitza duina, lana eta osasuna erabakien epizentroan jartzeko kapitalaren interesen gainetik», azpimarratu du LABek komunikabideetara bidalitako oharrean. |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211940/daniel-felipe-martinezek-irabazi-du-zamudion.htm | Kirola | Daniel Felipe Martinezek irabazi du Zamudion | Ineos taldeko txirrindulari kolonbiarra izan da azkarrena esprintean. Pello Bilbao bosgarren izan da. Sailkapen nagusian, Primoz Roglic da lider oraindik ere. | Daniel Felipe Martinezek irabazi du Zamudion. Ineos taldeko txirrindulari kolonbiarra izan da azkarrena esprintean. Pello Bilbao bosgarren izan da. Sailkapen nagusian, Primoz Roglic da lider oraindik ere. | Euskal Herriko Itzuliko txirrindularirik indartsuenak iritsi dira elkarrekin azken esprintera. Aldapan zegoen, eta Martinezek izan du pedal kolperik indartsuena. Oso gutxigatik hartu dio aurre Julian Alaphilliperi (Quick Step). Diego Ulissi (UAE) izan da hirugarren, Primoz Roglic liderra laugarren (Jumbo), eta Pello Bilbao (Bahrain) bosgarren. Sailkapen nagusian, Roglicek maillot horiari eutsi dio. Bost segundora du Remco Evenepoel (Quick Step), eta 11 segundora Martinez.
Gasteiztik abiatu eta gutxira osatu da eguneko ihesaldia. Hamalau txirrindularik egin dute aurrera. Sona handiko ziklistak zeuden tartean: Geraint Thomas (Ineos), Davide Formolo (UAE) eta Mauri Vansevenant (Quick Step), besteak beste. Baita bi euskal herritar ere: Mikel Iturria (Euskaltel-Euskadi) eta Oscar Rodriguez (Movistar). Cristian Rodriguez (Totan Energies) zen sailkapen nagusian ondoen zegoena, baina nahiko urrun, 2.12ra. Horregatik, tropelak aldea egiten utzi die. Hiru minutu eta erdi inguruko abantaila izan dute, eta, horri esker, Rodriguez lider izan da zenbait kilometrotan.
Baina tropela lanean hasi da, eta errenta kentzen hasi zaie. Hori ikusita, Tsgabu Grmayk (Bike Exchange) erasoa jo du Jatako gailurra igaro ondoren. Pixkanaka-pixkanaka, aldea handituz joan da: minutu baten abantaila lortu du. Baina Urruztimendi igotzen hasi eta gutxira harrapatu dute Thomasek, Ruben Guerreirok (Education First), Bruno Armirailek (Groupama) eta Victor Lafayk (Cofidis). Baita atzean utzi ere. Goian, ia bi minuturen abantaila zuten tropelarekin.
Beste hiru txirrindulari batu zaizkie gero: Iturria, Formolo eta Vansevenant. Ondo moldatu dira, eta atzean, tropelak lasai hartu du hasieran. Horren ondorioz, aldea handitu dute, ia hiru minutura, helmugarako 30 kilometroren faltan. Baina atzean erritmoa bizi dute, eta zuloa txikitzen hasi dira. Aurrean, berriz, erasoka hasi dira. Lafay geratu da bakarrik Gangurenen gora.
Quick Stepek soka tenkatu nahi izan du faboritoen tropelean: Alaphilippek jo du erasoa lehenbizi, eta Evenepoelek gero. Baina adi ibili dira Jumbokoak: Jonas Vingegaard aurrena, eta Roglic liderra ondoren. Hamar kilometro falta ziren, eta minutu baten aldea zuen Lafayk. Frantziarra saiatu da iristen, baina tropelak harrapatu egin du helmugarako kilometro bat falta zela. Esprinta izan da azkenean, eta Martinez nagusitu da.
Bihar bosgarren eta azken-aurreko etapa jokatuko dute: Zamudioko Parke Teknologikotik Mallabira. Txirrindulariek 163,8 kilometro egin beharko dituzte. Ibilbide oso gorabeheratsua da, bost mendate igoko baitituzte: Bigarren Mailako Paresi, Hirugarren Mailako Bedarona, Gontzagaraigana eta Trabakua, eta Bigarren Mailako Karabieta. Hirugarren Mailako gainak laburrak dira, baina gogorrak, %7ko pendizakoak. Karabieta ez da horren gogorra (%5,6), baina bai luzeagoa (6,7 kilometro). Gainera, tontorretik helmugara hamahiru kilometro besterik ez daude. |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211941/egitasmo-bat-jarri-dute-abian-egungo-trenbide-azpiegituren-modernizazioa-bultzatzeko.htm | Gizartea | Egitasmo bat jarri dute abian egungo trenbide azpiegituren modernizazioa bultzatzeko | AHT abiadura handiko trenaren linea berriek eragin dieten 35 erakundetako ordezkariek manifestu bat adostu dute. Egungo trenbide sarea «birpentsatzeko garaia» iritsi dela ondorioztatu dute, salgaien eta bidaiarien garraioari irtenbidea ematekoa. | Egitasmo bat jarri dute abian egungo trenbide azpiegituren modernizazioa bultzatzeko. AHT abiadura handiko trenaren linea berriek eragin dieten 35 erakundetako ordezkariek manifestu bat adostu dute. Egungo trenbide sarea «birpentsatzeko garaia» iritsi dela ondorioztatu dute, salgaien eta bidaiarien garraioari irtenbidea ematekoa. | Araba eta Nafarroako hainbat erakundek egitasmo instituzional bat jarri dute abian egungo trenbide azpiegituren modernizazioa bultzatzeko. Are, egungo trenbide sarea «birpentsatzeko» eskatu dute, salgaien eta bidaiarien garraioari benetako irtenbidea emateko, «joan-etorrietako denborak hobetu eta lurralde kohesioa eta egituraketa errazteko». 35 toki erakundetako ordezkariek hartu dute parte. Manifestu bat eztabaidatzen ari dira kaltetutako herrietan.
Altsasuko trenbide zatian, adibidez, erakunde eta instituzio asko AHTaren proiektua «inoiz baino gehiago ari dira zalantzan jartzen», erakundeek azaldu dutenez: «Azkena Europako Batasuna izan da, Europa barneko garraio sarearen araudiaren berrikuspenaren baitan proposatzen baitu abiadura handiko linea horiek jarri ordez egungo trenbide azpiegiturak modernizatzea». Halaber, Europako Kontu Auzitegiak ere adierazi zuen proiektatutakoa ez dela 2030era arte amaituko.
Hori ikusita, egitasmoa sustatzen duten erakundeek konpromisoa hartu dute gizarte mugimenduekin batera lanean jarraitzeko: «Gure lurraldearekiko errespetuzko konponbidea eskuratu eta gure bizilagunen mugikortasun beharrak aseko dituen soluzio bat lortu arte».
Azkenik, gogora ekarri dute trenaren aldeko herri plataformek eta Espainiako ordezkari sindikal nagusiek 2021eko maiatzean sinatutako akordioa. Bertan, Espainiako Gobernuari eskatzen zioten trenbidearen egungo trazadurak egokitu eta hobetzeko, baita egungo trenbide proiektuen plangintza bideratzeko ere. |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211942/nafarroako-auzitegi-nagusiak-berretsi-egin-du-bikotekide-ohia-bortxatu-zuen-gizon-bati-ezarritako-bederatzi-urteko-zigorra.htm | Gizartea | Nafarroako Auzitegi Nagusiak berretsi egin du bikotekide ohia bortxatu zuen gizon bati ezarritako bederatzi urteko zigorra | Ohiko tratu txarren delituagatik ezarritako sei hilabeteko espetxe zigorra kendu egin diote. | Nafarroako Auzitegi Nagusiak berretsi egin du bikotekide ohia bortxatu zuen gizon bati ezarritako bederatzi urteko zigorra. Ohiko tratu txarren delituagatik ezarritako sei hilabeteko espetxe zigorra kendu egin diote. | Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak berretsi egin du 2020ko ekainean bikotekide ohia bortxatu zuen gizon bati Probintzia Auzitegiak ezarritako bederatzi urteko espetxe zigorra. Aldiz, kendu egin diote ohiko tratu txarren delituagatik ezarritako sei hilabeteko espetxe zigorra.
Horrez gain, iragan azaroan emandako epai batean, biktimari 15.000 euroko kalte ordaina ematera kondenatu zuten 45 urteko auzipetua, eta hamaika urtez ezingo da biktimarengana hurbildu, ezta harekin komunikatu ere. Are, espetxe zigorra amaitzean, zaintzapeko askatasuna bete beharko du bost urtez. |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211943/gimenok-iragarri-du-0-3-zikloa-doakoa-izanen-dela-errenta-apalenentzat.htm | Gizartea | Gimenok iragarri du 0-3 zikloa doakoa izanen dela «errenta apalenentzat» | Nafarroako Gobernuak matrikula merkatuko die 6.650 eurotik beherako 'per capita' errenta dutenei; eta doakoa izanen da 20.000 eurotik beherako errenta duten familientzat | Gimenok iragarri du 0-3 zikloa doakoa izanen dela «errenta apalenentzat». Nafarroako Gobernuak matrikula merkatuko die 6.650 eurotik beherako 'per capita' errenta dutenei; eta doakoa izanen da 20.000 eurotik beherako errenta duten familientzat | Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilari Carlos Gimenok iragarri du datorren ikasturtean merkeagoak izanen direla 0-3 zikloko haur eskoletako tarifak, eta errentarik apalenak dituztenentzat guztiz doakoak izanen direla.
Iragarpena ez da berria: otsailean ere eman zuen asmo horren berri. Gaurko saio parlamentarioan, ordea, gehiago zehaztu du proposamena: PSNren galdera bati erantzunez, Gimenok esan du haur eskolak «doakoak» izanen direla 20.000 euro baino gutxiagoko errenta duten familientzat.
Gainera, urtean 6.650 euro baino gutxiagoko per capita errenta dutenentzat «prezio apalagoak» ezarriko dituzte. Guraso bakarreko familiei dagokienez, 9.300 euro baino gutxiagoko errenta dutenek izanen dute aukera hori.
Kontseilariak uste du Nafarroako Gobernuak «esfortzu finantzario handia» egin duela udalei eta tokiko administrazioei laguntzeko. «Haur eskolen alorrean, udalek ordaindu beharrekoaren %85 bere gain hartuko du gobernuak, eta horrek gaitasuna emanen die eskoletako zuzendari eta hezitzaileen lan baldintzak hobetzeko». |
2022-4-7 | https://www.berria.eus/albisteak/211944/1313-auziko-epaiari-erantzun-sendoa-eta-bateratua-ematera-deitu-dute-eragileek.htm | Politika | 13/13 auziko epaiari erantzun «sendoa eta bateratua» ematera deitu dute eragileek | Auzipetuetako lau zigortu dituen sententziaren aurka, manifestazioak egingo dituzte etzi Bilbon eta Donostian | 13/13 auziko epaiari erantzun «sendoa eta bateratua» ematera deitu dute eragileek. Auzipetuetako lau zigortu dituen sententziaren aurka, manifestazioak egingo dituzte etzi Bilbon eta Donostian | 13/13 auziaren sententziaren aurrean, auzipetuei elkartasuna adieraztera eta epaiaren ondoriozko «dezepzioa eta kexua» agertzera deitu dute epaituen herrietan sortutako plataformek eta bestelako eragile politiko, sozial eta sindikalek. «Epaiketa hau lekuz eta garaiz kanpo dago. Kaleko erantzuna sendoa eta bateratua izan behar da», adierazi du Ana Perez bozeramaileak, Bilbon EAEko Auzitegi Nagusiaren egoitzaren aurrean eginiko agerraldian, hogei bat lagunek babestuta. Hartara, larunbatean izango diren manifestazioetara parte hartzera deitu du: 17:30ean hasiko dira protestak, Bilbon Jesusen Bihotza plazatik abiatuta, eta Donostian Saguesetik.
Espainiako Auzitegi Nazionalak 13/13 auzian akusatutako lauri jarri dizkie espetxe zigorrak, ETAko kide izatea leporatuta. Arantza Zuluetari ezarri dio zigorrik gogorrena, zazpi urte eta erdikoa; Jon Enparantza lau urtera kondenatu du, Naia Zuriarrain hiru urte eta erdira, eta Iker Sarriegi hiru urtera. Julen Zelarain, Saioa Agirre eta Nerea Redondo, berriz, absolbitu egin ditu —Zelarainen akusazioak urrian erretiratu zituen fiskalak—. Defentsa abokatuek iragarria dute helegitea aurkeztuko dutela Espainiako Auzitegi Gorenean, auzian zehar hainbat eskubide eta printzipio urratu direlakoan.
Eragileek ere adierazi dute auzia «krudelkeria kate luze bat» izan dela auzipetuentzat zein haien gertukoentzat, baina erantsi dute zigorra ez dela haiengana mugatzen: «Bakearen eta bizikidetzaren aldeko apustua egin duen euskal gizarte osoa ere zigortzea du helburu. Guk argi dugu nolako Euskal Herria nahi dugun, baina Auzitegi Nazionalak kontrako bidea hartzea erabaki du». |
2022-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/211946/athleticeko-zuzendaritzak-proposatutako-herri-harmaila-aukeratu-dute.htm | Kirola | Athleticeko zuzendaritzak proposatutako herri harmaila aukeratu dute | Zuzendaritzak aurkeztutako egitasmoak 445 boto jaso ditu, eta San Mamesen Orroa plataformarenak, 258. 70 boto zuri egon dira. 4.074 lagunentzako tokia izango du, eta estadioaren beheko ipar harmailan egongo da | Athleticeko zuzendaritzak proposatutako herri harmaila aukeratu dute. Zuzendaritzak aurkeztutako egitasmoak 445 boto jaso ditu, eta San Mamesen Orroa plataformarenak, 258. 70 boto zuri egon dira. 4.074 lagunentzako tokia izango du, eta estadioaren beheko ipar harmailan egongo da | Athleticeko bazkide konpromisarioek zuten azken hitza, eta erabaki dute: zuzendaritzak San Mameserako proposatutako herri harmailaren alde egin dute. Ezohiko batzar nagusia egin dute Euskalduna jauregian, eta Aitor Elizegi presidentea buru duen zuzendaritzak aurkeztutako egitasmoak jaso ditu boto gehien: 445. San Mamesen Orroa plataformak egindako proposamenak, berriz, 258 boto jaso ditu. 70 boto zuri egon dira. Aurretik, aldeko 517 boto jaso ditu herri harmaila eratzeko proposamenak, eta kontrako 285.
Egitasmoaren arabera, San Mames estadioko beheko ipar harmaila osoa hartuko du herri harmailak, eta 4.074 pertsonarentzako tokia izango du. Gainera, San Mameseko edozein tokitatik herri harmailara mugitzeko aukera izango dute bazkide edo abonatuek, eta 4.074 toki horien erdiak, gutxienez, 14 eta 28 urte bitarteko gazte abonatuentzat gordeko dira. Safe standing edo zutikako aulkiak jarri beharko dira, 110 blokean bezala, baina horrek ez du aparteko obrarik eta gasturik ekarriko.
San Mamesen Orroa plataformak, berriz, 4.184 lagunentzako herri harmaila eratzea proposatu du. Zuzendaritzak proposatutako kopuru ia bera da, baina ezberdintasun garrantzitsua dago: beheko ipar harmailan dauden eta herri harmailan sartu nahi ez duten bazkideen birkokapena. Klubak zelaiko beste toki batzuetan birkokatu nahi ditu bazkide horiek, gainsariak ematearekin batera; eta, San Mamesen Orroa plataformaren ustez, antzinatasunaren arabera birkokatu behar dira bazkide guztiak.
Animaziorako herri harmailarena aspaldiko afera da. Beti eragin du eztabaida. 2018an Athleticeko presidente izendatu zutenetik, herri harmailaren alde azaldu da Elizegi. Haatik, 2020an, bazkide konpromisarioek atzera bota zuten zuzendaritzak aurkeztutako lehen proposamena, bederatzi botoren aldeaz.
Orduko proposamenean, beheko ipar harmaila bitan zatitzeko asmoa zuen Elizegi buru duen zuzendaritzak, herri harmailarentzat lehen hamalau lerroak gordez. Era horretan, safe standing motako edo zutikako aulkiei esker, 2.209 pertsonarentzako tokia izango zuen harmaila berriak. Hiru milioi eta erdiko kostua zuen obra hark. Ezezkoa jaso ostean, Elizegik oso bestelako proposamena aurkeztu du gaurko batzarrean, eta, oraingoan, bazkide konpromisarioek babesa eman diote. |
2022-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/211968/aldapa-ugari-eta-bukaera-bortitza-itzuliaren-bosgarren-etapan.htm | Kirola | Aldapa ugari eta bukaera bortitza, Itzuliaren bosgarren etapan | Itzuliak Zamudio eta Mallabia lotuko ditu gaur, 163 kilometroko etapan. Bost mendate igoko dituzte, eta helmuga horma batean egongo da. Lehia izango da faboritoen artean, Arrateko etapa handiaren aurretik. | Aldapa ugari eta bukaera bortitza, Itzuliaren bosgarren etapan. Itzuliak Zamudio eta Mallabia lotuko ditu gaur, 163 kilometroko etapan. Bost mendate igoko dituzte, eta helmuga horma batean egongo da. Lehia izango da faboritoen artean, Arrateko etapa handiaren aurretik. | Oso gogorra izango da Itzuliko azken-aurreko etapa. Lasterketa bihar erabakiko da, Arratera bidean, baina erasorako gogoz denak ez du zertan itxaron. Izan ere, igoeraz jositako ibilbide batean ariko dira gaur, Zamudio eta Mallabia artean. Bost mendate puntuagarri gainditu, eta lanak maldan gora bukatuko dituzte. Kilometro inguruko aldapa izango dute amaieran, eta hankak ondo estutu beharko dituzte, tarte batez %16ko pendiza egongo baita. Baliteke bertara lasterketa apurtuta iristea, hogei kilometroren faltan Karabieta igoko baitute. Baliteke garaipena onenen arteko esprintean erabakitzea berriro, baina haiei aurrea hartzen saiatuko dira ihesaldikoak. Orain arte, tropelaren legea bete da etapa guztietan.
Ez dago lehen mailako mendaterik, baina, halere, igotzaileentzako etapa izango da; 3.500 metro inguruko desnibela du. Koska bat topatuko dute hasi orduko, eta, 20. kilometro egin ondoren, Paresi igo beharko dute, bigarren mailakoa (9 kilometro eta %3,4ko pendiza). 100 kilometroren faltan, berriz, Bedaronan gora jarriko dira (2,1 kilometro eta %7,1). Hirugarren mailako beste bi mendate igoko dituzte ondoren, bata bestearen segidan: Gontzagaraigana (2,6 kilometro eta %6,5) eta Trabakua (3,3 kilometro eta %7,1). Ibilbideak hautsia eta bihurria izaten jarraituko du, eta nekea pilatuta iritsiko dira Karabietara. Bigarren mailako mendatea da (6,7 kilometro eta %5,6), eta bertan sua pizteko intentzioz izango da bat baino gehiago. Gainetik helmugara hamahiru kilometro besterik ez dago.
Primoz Roglic (Jumbo Visma) horiz jantzia da lehen etapaz geroztik, eta lidergoari beste egun batez eusten saiatuko da gaur. Bigarren Remco Evenepoel (Quick Step) dago oraindik, bost segundora. Hirugarren Daniel Felipe Martinez (Ineos) jarri zen atzo, etapa irabazi eta gainsariak urratuta. 11 segundo ditu galduak Roglicekin. Seigarren dago Pello Bilbao (Bahrain), hemeretzi segundora; eta zortzigarren Ion Izagirre (Cofidis), 20ra. Onenen pare aritu nahiko dute gaur ere, bihar Arraten bukatuko den etapa erabakigarriaren aurretik. |
2022-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/211969/gipuzkoan-dabil-korrika-goierrin.htm | Gizartea | Gipuzkoan dabil Korrika, Goierrin | Tolosaldera joko du gero berriro. BERRIAk Korrikaren lekukoa hartu du Andoainen, 2017. kilometroan, Martin Ugalde kultur parkean. | Gipuzkoan dabil Korrika, Goierrin. Tolosaldera joko du gero berriro. BERRIAk Korrikaren lekukoa hartu du Andoainen, 2017. kilometroan, Martin Ugalde kultur parkean. | * Urola Kostako, Donostia-Beterriko, Tolosaldeko eta Goierriko eskualdeetan egingo ditu gaurko kilometroak.
* Atzo, batez ere, Bizkaiko kostaldean ibili zen Korrika; Uribe Kostan eta Uribe Butroen, goizaldean; Busturialdean, arratsaldean; eta Lea-Artibain, iluntze partean. Eguneko kronika.
* Sei gune izango dira Korrikaren amaiera egunean Donostian. |
2022-4-10 | https://www.berria.eus/albisteak/211971/eman-nahi-zaion-tokia-da-gakoa.htm | Gizartea | Eman nahi zaion tokia da gakoa | NUPek Euskarazko Ikasketen Plan Gidaria egin du. Helburutzat hartu du 2023-2024ko ikasturterako euskarazko 2.226 kreditu eskaintzea. Hizkuntza Plangintzarako zuzendari Imanol NunÌezek erran du plana «konpromiso» bat dela; Euskara Taldeak zalantzan jarri du betearazteko duen gaitasuna. | Eman nahi zaion tokia da gakoa. NUPek Euskarazko Ikasketen Plan Gidaria egin du. Helburutzat hartu du 2023-2024ko ikasturterako euskarazko 2.226 kreditu eskaintzea. Hizkuntza Plangintzarako zuzendari Imanol NunÌezek erran du plana «konpromiso» bat dela; Euskara Taldeak zalantzan jarri du betearazteko duen gaitasuna. | “Euskarazko ikasketen eskaintza ezin da izan presazko bultzada desordenatuen ondorio”. NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoko errektore Ramon Gonzalorenak dira hitzak, eta unibertsitateak egin duen Euskarazko Ikasketen Plan Gidariaren berri emateko erran ditu. 1987. urteko apirilaren 21ean sinatu zuten Nafarroako Parlamentuan NUP sortzeko lege proiektua. 35 urte joan dira ordutik, beraz, eta, oraindik ere, Irakasletzako gradua da NUPen osorik euskaraz egin daitekeen bakarra.
2024ra bitarteko helburuak jaso ditu NUPek egin berri duen Euskarazko Ikasketen Plan Gidariak. Unibertsitate publikoko Hizkuntza Plangintzarako Batzordeko zuzendari Imanol Nuñezen hitzetan “jauzi nabarmena” ekarriko du. Datu bat jarri nahi izan du erdigunean: 2018-2019ko ikasturtean, NUPek 1.644 kreditu eskaini zituen euskaraz; 2023-2024ko ikasturterako, berriz, 2.226 eskaini nahi ditu.
Kopuruan dagoen aldea onartu du NUPeko Euskara Taldeko kide Unai Irigaraik. Ontzat eman du euskarazko ikasgai gehiago izatea. Gakoa, baina, bertze bat dela nabarmendu du: euskarari zer garrantzia aitortu nahi dioten NUPeko agintariek. “Plan honek ez du konponduko euskarak egun duen egoera; euskarak behar du legezko egitura bat, egin daitezkeen planak betearazteko boterea izanen duena; euskarak egon behar du unibertsitateko arlo guztietan; euskararen errektoreordetza behar dugu”, erran du Irigaraik.
NUPeko Hizkuntza Plangintzarako Batzordea ez da euskarak behar duen erakunde ego egitura hori, Euskara Taldeko kidearen hitzetan. “Ez du bere planak betearazteko gaitasunik”. Auzi horretaz harago, euskarazko kredituak eskaintzeko NUPek dituen irizpideak ere zalantzan jarri ditu Irigaraik. Eskaera, hurbiltasuna eta baliabideak dira Hizkuntza Plangintzarako Batzordeak zehaztutako hiru irizpideak, hain zuzen ere. NUPen euskaraz ikastea ikasleen eskubide bat dela nabarmendu du Irigaraik
Nafarroatik kanpora
Imanol Nuñezek “egokitzat” jo ditu NUPek euskarazko eskaintza arautzeko erabiltzen dituen irizpideak. Eskaerari buruz erran du hamar ikasle direla zehaztu duten gutxieneko kopurua. NUPen ikasleen herena dira euskaldunak. “Ikasle horietatik %80 matrikulatzen da euskaraz”, azaldu du. Kontuan hartu behar da badirela zuzenean bertze unibertsitate batera joateko hautua egiten duten ikasle nafarrak, nahi duten gradua euskaraz egiteko aukerarik ez dutelako herrialdean.
2017an jasotako datuen arabera, hain zuzen, urtean, batez beste, 258 ikasle nafar matrikulatzen dira EHU Euskal Herriko Unibertsitatean, selektibitatea NUPen egin arren. Horietatik 52k NUPek eskaintzen dituen titulazio berberak hautatzen dituzte, eta kasu gehienetan (%70etik gora), euskaraz egiten dituzte. Hau da: urtean 40 bat ikasle nafar matrikulatzen dira EHUn, Nafarroan goi mailako euskarazko eskaintza nahikorik ez dagoelako.
Hurbiltasuna eta baliabideak aztertu ditu Imanol Nuñezek ere. Hurbiltasuna lotuta dago ikasketek lan esparruan jendearekin duten harremanarekin. Hurbiltasun handikotzat jo ditu NUPek sektore publikoan herritarrei zerbitzu bat ematen dieten lanpostuetarako ikasketak; erizaintza edo medikuntza, adibidez. Hurbiltasun txikikoak dira, berriz, lan merkatua nazioartera begira duten graduak.
Erizaintzan, hain zuzen, aspaldikoa da gradua euskaraz egin ahal izateko aldarria. Eskaera bada, Nuñezek onartu duenez. “Asmoa da urtero seihileko bat sartzea euskaraz”, aipatu du. Oraingo ikasturtean 30 dira euskarazko kredituak Erizaintzako graduan; 2023-2024rako 84 eskaini nahi ditu NUPek. Medikuntzan, berriz, euskarazko krediturik ez da, oraingoz, eta planak ez du bakar bat ere eskaintzea aurreikusten. “Egun bost ikasle euskaldun bertzerik ez daude; eskaerak gora egiten badu, alda daiteke egoera”.
Betiere, baliabideak badaude, hori baita euskarazko kredituak eskaintzeko bete beharreko hirugarren irizpidea. Baliabideen esparruan, hain zuzen, irakasleen borondatea funtsezkoa izan da, orain arte, NUPen euskaraz ikasi ahal izateko. Izan ere, gutxi dira, oraindik, hizkuntza soslaia duten irakasle lanpostuak; zazpi, zehazki, 2021-2022ko ikasturtean. Ondorioz, irakasle elkartuen esku daude, neurri handi batean, euskarazko ikasketak.
Horrek badu ondoriorik. “Lan baldintza kaskarrak dituzte, eta, anitzetan, bertze lanpostu bat ere bai. Ondorioz, ahal dutenean alde egiten dute, eta ordezkoak euskaraz ez badaki, ikasgaia gaztelaniaz eman behar dugu”, kontatu du Irigaraik.
Hasi bai, baina bukatu ez
Euskaraz hasi, baina euskaraz ezin jarraitu. Hori ere gertatzen da. Irigarai Soziologiako gradua ari da egiten. Lehendabiziko mailan, ikasgai guztiak izan zituen euskaraz, bat izan ezik; gainerako mailetan, berriz, bakar bat ere ez. Arazo hori badagoela onartu du Imanol Nuñezek. Enpresen Administrazioa eta Zuzendaritzaren adibidea aipatu du. “Lehendabiziko bi mailetan bada aukera euskaraz egiteko; hirugarrenean ez, baina EHUrekin elkarlana bultzatu nahi dugu, gure ikasleak unibertsitate horretara mugitzeko hirugarren mailan”. Ikasketak euskaraz hasi eta gaztelaniaz jarraitzen dituzten ikasleen “errendimenduak” ez duela behera egiten erantsi du Hizkuntza Plangintzarako Batzordeko zuzendariak. Irigaraik, berriz, euskaraz ikastea ikasleen eskubide bat dela berretsi du. Gaztelaniaz egiten jakin arren, euskaraz ikasi nahi duten gazteen eskubidea, alegia.
Egungo planak ez duela eskubide hori bermatzen erran du Irigaraik. “Departamentuek erabakitzen dute, finean”. Horri buruz, Nuñezek nabarmendu du Euskarazko Ikasketen Plan Gidarian jasotako helburuak “konpromiso” bat direla, eta fakultateekin hitzartu dituztela. Onartu du, baina, gerta daitekeela eskaeraren eta hurbiltasunaren irizpideak beteta ere, baliabiderik ezak hutsean uztea ikasgairen bat euskaraz eskaintzeko helburua. “Departamentu batek baliabiderik eza aipatzen badu euskarazko krediturik ez onartzeko, halere, azalpenak eman beharko ditu”.
Nuñezek berretsi du konpromisoa hartu dutela 2024rako 2.226 kreditu euskaraz eskaintzeko. “Uste dut egun garrantzitsuagoa dela gradu gehienetan oinarrizko ikasgaiak euskaraz eskaini ahal izatea, gradu oso bat euskaraz ematea baino”. Hizkuntza eskubideak jarri ditu Irigaraik erdigunean: “Gizarte osoaren lana da euskarak unibertsitatean behar duen tokiaren alde egitea”. |
2022-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/211972/ohiturak-aldatzeko-lehen-esaldia-euskaraz.htm | Ohiturak aldatzeko, lehen esaldia euskaraz | Ohiturak aldatzeko, lehen esaldia euskaraz. | Korrika joan den larunbatean pasatu zen Uhartetik, eta, egun berean, herri horretako Uharteko Gazteok Euskaraz taldean bat egin duten bizilagunek Lehen esaldia euskaraz kanpaina jarri zuten martxan. Hilaren 17ra bitarte, lehen esaldia euskaraz egitera deitu dituzte kolektiboko kideek herriko gazte guztiak, gaztelaniaren aldeko joera aldatu, eta beren arteko harremanak euskaraz gara ditzaten.
Kanpaina ez dute hutsetik sortu. Uharteko gazte talde batek erdigunean jarri du azken hilabeteotan euskararen erabilerari buruz duen kezka, eta zenbait urrats egin ditu, erabilera horrek gora egin dezan. Joan abenduaren 3an, manifestu bat argitaratu zuten, euskararen aurkako erasoak salatu, eta hizkuntza horren alde egiteko. Harago jo nahi dute, halere: “Euskararen alde egin bainoago, euskaraz egitera deitu nahi dugu jendea; bereziki, gazteak”, azaldu du Uharteko Gazteok Euskaraz taldeko Iker Mendibe Castillok.
Ikerketa soziolinguistikoa egin dute Uharteko gazteek, eta mahai gainean jarri dituzte datuak. Mendibe Castillok onartu du “txarrak” direla; izan ere, Uharteko gazteen %66k badakite euskaraz, baina gazteon %2,8k baino ez dute euskaraz hitz egiten. 15 eta 29 arteko herritarren ingurukoak dira datu horiek. Herrian, adin tarte horretako 857 gazte daude, eta haietako 277ri buruzko informazioa jaso dute Uharteko Gazteok Euskaraz taldeko kideek beren ikerketa egiteko.
Martxan jarri duten kanpainaren bidez, “gazteon hizkuntza ohiturak aldatu” nahi dituzte, Mendibe Castillok nabarmendu duenez. Lehen astea pasatu eta gero, kanpainaren eragina sumatzen hasi dela erantsi du: “Gazte gehiago entzuten dut herrian euskaraz, eta niri ere gehiagok egiten didate. Lehen esaldia euskaraz egiten bada, bigarrena ere euskaraz egitea errazagoa da”.
Euskaraz bizi
“Ez dugu hizkuntzari buruzko ikuspegi erromantiko bat nahi: euskaraz bizitzeko eskubidea aldarrikatu nahi dugu, eta horren alde egiteko beharra”, nabarmendu du Mendibe Castillok. Horretarako, bertzeak bertze, herriko gazteen artean landu dute Nafarroako Gobernuak egindako merezimenduen dekretu berria. “Garbi esan diegu: B2 maila duzue? Bada, jada ez dizuete meritutzat hartuko”.
Kanpaina amaitu eta gero, euskararen erabilera sustatzeko lanean segitu nahi dute Uharteko gazteek. Zenbait egitasmo lantzen ari dira; bertzeak bertze, irakurketa taldeak sortzea eta guraso erdaldunak dituzten D ereduko haurrak etxeko lanekin laguntzeko saioak egitea. Uharteko Udalarekin ere aritu nahi dute elkarlanean, eta kulturgintzaren esparrua jorratu. | ||
2022-4-11 | https://www.berria.eus/albisteak/211973/izan-ere-zer-da-ama-ona-izatea-ez-dago-erantzun-zuzenik.htm | Gizartea | «Izan ere, zer da ama ona izatea? Ez dago erantzun zuzenik» | Nafar Ateneoaren poesia saria irabazi du Lierni Azkargortak, Iruntzian lanagatik. Ohi denez, elkarteak zehaztu zuen sariketako obrek oinarrian eduki beharreko gaia: aurten, ‘ama’. Askotariko ertzez idatzi du idazleak. | «Izan ere, zer da ama ona izatea? Ez dago erantzun zuzenik». Nafar Ateneoaren poesia saria irabazi du Lierni Azkargortak, Iruntzian lanagatik. Ohi denez, elkarteak zehaztu zuen sariketako obrek oinarrian eduki beharreko gaia: aurten, ‘ama’. Askotariko ertzez idatzi du idazleak. | Ama hitza berdin irakurtzen da aurrekoz atzera eta atzekoz aurrera. Ordea, gaiari, ama izateari nondik begiratu, bada alderik. Horri dagokionez, dudarik ez du Lierni Azkargortak (Lazkao, Gipuzkoa, 1979). Amatasuna hizpide hartuta, Nafar Ateneoaren VI. Poesia Saria irabazi du berriki. Iruntzian lanagatik saritu dute.
Gaien ertzak errazago ikusten dira haien iruntzian begiratuta?
Bai, beste aldean zer dagoen begiratuz. Hain zuzen ere, nire intentzioa izan da amatasunaren beste alderdi bati heltzea, ertz guztiak erakustea, nire ikuspuntutik betiere. Estereotipo asko daude amatasunaren inguruan; denak dirudi polita, arrosa. Horren iruntzian zer dagoen nahi izan dut irudikatu. Gainera, ideia berari helduta, saiatu naiz ispilu joko bat erakusten, grafismoa baliatuta. Ispilu aurreko ama, eta ispilu atzeko ama. Ama eta ama. Sei hizki guztira, sei atal ditu poemak.
Aitortu duzu jadanik: zu zara ispilu aurrean jarri den ama hori. Nolakoa da zeure burua biluztea?
Gehiegi pentsatu gabe hasi nintzen idazten; horrela egiten dut normalean, askorik programatu gabe. Beste aukera bat izan daiteke beste leku batean jartzea, baina, niri behintzat, horrek askoz ahalegin handiagoa eskatzen dit. Horregatik, ni neu naiz ispilu aurreko ama. Dena den, esango nuke biluztea ez dela izan oso argia. Asko jokatu dut irudiekin.
Badirudi amatasunaren argi-itzalak erakusten ahalegindu zarela. Zergatik hautu hori?
Amatasuna bizitza bezalakoa da. Bizitzari buruz ari garenean, zera esateko ohitura dugu: “Zoriontsu izateko jaio gara”. Sare sozialez ari bagara, zer esanik ez. Beti nahi dugu irudikatu dena ondo doala, dena dela erraza. Amatasunean, berdin, eta gogorra ere bada. Dena den, baliteke horrek ere edertzea bidea, ikasten delako. Mendiarekin konpara liteke: aldapan gora egin gabe, ez da berdin sentitzen beheranzko maldaren arindua. Dena den, bakoitzak ahal bezala bizi du amatasuna.
Gorputzari idatzi diozu, nabarmen, deskribapen gordinez.
Atal bakoitzak ikuspegi bat lantzen du, eta bai, batzuetan indar handia du gorputzaren presentziak, emakumetasuna azaltzeko adibidez. Sexuaren erreferentzia zuzenak ere ikus daitezke.
Gozagarri zaizu bide hori?
Egia esan, sumatzen dut gaur egun lan asko ari direla egiten gorputzean arreta handia jarrita, baina ni ez naiz horren oso zalea; nire lanetarako, betiere. Gorputzean gelditzea baino, gehiago interesatzen zait barruranzko bidaia egitea. Bizi egiten gara, hil ere bai, eta, gorputza hemen gelditzen den bitartean, bizi izan ditugunak eta sentitutakoak dira irauten dutenak.
Masustak, soro ilargitua, liliak… Zure poesian ohikoa da naturaren elementuak ibiltzea. Zer onura aurkitzen duzu horietan?
Ez dut aurkitzen natura baino irudi errealagorik. Gainera, iruditzen zait jendeari ahaztu egin zaiola naturan bizi garen animaliak garela. Sinetsia nago hobe genukeela naturan gehiago bizi, abere modura. Erraietatik bizi, azken batean, eta ez hainbeste antolaturiko gizarte baten barruan.
Galderak idatzi dituzu atal bakoitzaren bukaeran. Zertarako?
Galdera iradokitzaileak dira. Hausnarketa egiteko deiak dira. Probokatzaileak, agian.
Galderak ez dira nolanahikoak: Ama izaten jakingo al dut oraindik? Edo: Ama ona izatea al da hori? Ematen du zer pentsatua.
Zerbaiten seinale dira. Zer zurrunak diren amatasunaren gaineko ideiak, eta nola estutzen gaituzten. Gizarte honek, gizarte matxista honek, gauza asko eskatzen dizkie emakumeei: ama izatea, ama ona izatea, langile ona izatea; dena. Presioa itogarria da, eta ez da berria, belaunaldiz belaunaldi dakargun zerbait baizik. Horrelakoetan, beti etortzen zaizkit burura gure amonak. Orain badago pentsaera horren kontrako iritzia azaltzen duen jendea, borroka bat. Lehen zailagoa zen.
Eta aita onak? Horiei buruz, zer?
Ez dut uste gizonek horrelako presiorik dutenik. Garrantzi bera ematen zaio gizon bat aita ona den ala ez ikusteari? Ez zait iruditzen; eskatzen zaiena ez da bera. Gainera, zer da ama ona izatea? Ez dago erantzun zuzenik, norbait pertsona ona den zehazteko bezala.
Gaurkotasun handiko beste auzi bati ere heldu diozu: Duina al da ama beranduegi izatea?
Bai. Pentsa zenbat eztabaida dauden horren inguruan, zenbat erantzun eraiki daitezkeen horri buruz. Zientziari esker, gero eta geroago izan zaitezke ama, eta galdera asko daude. Hausnarketa hori ere piztu nahi dut.
Pixkanaka, gero eta literatur lan gehiagok landu dute amatasunaren gaia begirada kritiko batez: Katixa Agirreren Amek ez dute eta Alaine Agirreren Karena adibide dira, esaterako. Gaia boladan dago? Zer iritzi duzu?
Bai, ikusten da lan asko ari dela egiten horren inguruan. Asko pozten naiz, baina kezkatzen nau gaia nolabait modan egoteak ez ote duen albo kalterik ekarriko, arinkeriaz tratatzea adibidez. Nahiago dut naturaltasunez tratatu. Ez naiz aritu mezu jakin bat zabaldu nahian, nire bizipenak eta galderak azaleratzen baizik.
Eripoemia da zure azken-aurreko lana. Gaixotasunari buruz mintzo zinen, hurbileko gai batez, erizaina baitzara. Kontrara, zer harreman duzu fikzioarekin?
Gaia gero eta hurbilagoa edo errealagoa izan, gero eta zuzenagoa izan harekiko begirada, orduan eta errazagoa zait horri buruz idaztea. Fikzioan ere eroso sentitzen naiz; kontua da iruditzen zaidala fikziorik fikzionatuenak ere asko duela idazlearengandik. Sor ditzakezu pertsonaiak, deskriba ditzakezu inoiz gertatu ez diren gauzak, baina beti azaltzen da idazlearen bizipen edo sentipenen arrastoren bat, edo asko. Emozioetatik idatzi ohi da.
Zuk ere horietatik idazten duzu?
Guztiz. Azkenaldian ez diot asko erreparatu nire idazteko erari, baina esango nuke baietz, hori dela nire modua. Pasionala edo.
Lan franko argitaratu duzu azken urteotan. Ase ezinezko gosea da zurea?
Egia esan, orain pena sentitzen dut pentsatzen dudanean nolatan izan naizen hainbeste urte ia ezer idatzi gabe. Unibertsitate garaian hasi nintzen ganoraz idazten, baina, gero, alboratu egin nuen. Zorionez, gaur egun esan dezaket geldialdi horrek ez zidala gogoa itzali. Esango nuke orain inoiz baino maitasun handiagoz ari naizela idazten, bizitzako une gogorrenetan arnasa eman didan zerbait delako. Hori horrela izanik, nola ez dut bada idazten jarraituko. |
2022-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/211974/saltsero-samarra-naiz-oraindik-ez-dut-egin-ezetz-esaten-ikasteko-ikastaroa.htm | Bizigiro | «Saltsero samarra naiz; oraindik ez dut egin ezetz esaten ikasteko ikastaroa» | 1987tik ari da Arritxu Iribar Euskadi Irratian lanean. Kirol esataria da egun, eta txirrindularitza kronikak egiten ditu, batez ere. Kirol zinegotzia ere bada Zumaiako Udalean. | «Saltsero samarra naiz; oraindik ez dut egin ezetz esaten ikasteko ikastaroa». 1987tik ari da Arritxu Iribar Euskadi Irratian lanean. Kirol esataria da egun, eta txirrindularitza kronikak egiten ditu, batez ere. Kirol zinegotzia ere bada Zumaiako Udalean. | “Urteko egunik politenetakoak”. Halakoxeak dira Euskal Herriko Itzuliko etapak Arritxu Iribarrentzat (Zumaia, 1963). “Tentsio handiko egunak izaten dira, baina izugarri gustatzen zait txirrindularitza, eta gozamena da munduko onenak etxean izatea eta haien berri ematea”. Nahiz eta aste honetakoak lan askoko egunak izan, agendan bilatu du tarte bat hizketarako. Eguna esnatu berritan, motoan joateko arropa soinean duela agertu da elkarrizketara. Euskadi Irratiko kirol esataria da 1987tik, ia-ia sorreratik —1982an sortu zen—, eta Zumaiako Udalean Kirol zinegotzia ere bada azken bi legealdietan.
Gaur egun, txirrindularitzaren ahotsetako bat zara Euskadi Irratian, baina Euskal Filologia ikasi zenuen. Zergatik egin zenuen jauzi kazetaritzaren mundura?
Euskal Filologiako bosgarren mailan geundenean ari zen sortzen Euskal Irrati Telebista, eta hedabide horretarako Euskal Filologiako ikasleak behar zituztela esan ziguten. Zenbait ikaskidek probetarako izena eman genuen: batzuek, telebistarako; eta beste batzuek, irratirako. Niri, betidanik, telebista baino gehiago gustatu izan zait irratia, magikoagoa iruditzen zaidalako. Probak egin genituen, eta aukeratuetako bat izan nintzen. Halaxe hasi nintzen Euskadi Irratian, goizeko saio batean. Handik urtebetera, oposizioak egin zituzten, eta aurkeztu egin nintzen, oso-oso gutxi prestatuta. Irratiko oposizioak nolakoak ziren ikusteko eman nuen izena, etorkizunerako ondo etorriko zitzaidala pentsatuz. Eta horrelaxe, oposizio haiek gainditu egin nituen, asko espero gabe.
1987az geroztik ari zara Euskadi Irratian lanean. Nolakoak izan ziren hasierako urte haiek?
Irratiak liluratu egiten nau, eta hasierako urteak oso-oso politak izan ziren. Lehen bi urteetan, Joxerra Gartziaren gidaritzapean aritu nintzen, lantalde zoragarriarekin: Nekane Peñagarikano, Beatriz Zabaleta, Joxerra Gartzia eta ni neu ginen taldean. Goizeko magazin bat egiten genuen, eta oso-oso ondo pasatzen genuen. Lankideak baino gehiago, lagunak ginen, eta ikaragarri babesten genuen elkar. Denok sekulako ilusioa genuen, bat eginda geunden, eta euskaran, Euskal Herrian eta irrati publikoan sinesten genuen.
LAB sindikatuko kidea ere bazara, eta EITBn lan borroka dezentetan parte hartu izan duzu. Zer borroka irabazi dituzue urteotan? Eta zeintzuk galdu?
Galdutakoei baino garrantzi handiagoa ematen diet irabazitakoei. Jendeak lan baldintza duinak izan ditzan borrokatu gara, eta, batez ere, lanpostu finkoen alde egin dugu. Euskararen alde ere asko borrokatu gara, eta, horri lotuta, gogorra izan zen 2014ko oposizioen harira bizi izan genuena. Oposizio haietarako euskara lehenetsi genuen guk, baina ez Euskadi Irratirako bakarrik, Radio Euskadirako ere bai. Izan ere, guk sinisten genuen euskaratik egin behar genuela Euskadi Irratia —Euskadi Irratia, Radio Euskadi eta Gaztea horren barruan ulertuta—, herri honetan, euskararik gabe ez goazelako inora. Radio Euskadin bazegoen euskara mailarik ez zuen jendea, eta haiei bi urtean euskarazko beharrezko profila eskuratzeko aukera eman zitzaien. Gogorra izan zen borroka hura: batzuek ez zuten gainditu oposizioa, eta ez zuten gure ikuspegi bera. Batzuek oraindik ez digute barkatu hori.
Euskadi Irratian esatari aritu ziren lehen emakumeetakoa zara, eta kirol arloan emakumeen ikuspegia txertatzeko ahalegina ere egin duzu urteotan.
Bai, baina oso era naturalean. Goizetan egiten genuen magazin hartan ohartu ziren asko gustatzen zitzaidala kirola jarraitzea, eta, pixkanaka, ateak irekitzen hasi zitzaizkidan. Asteburuero txirrindulari lasterketak ikustera joaten nintzen, afizioz, eta, horren harira, txirrindularitza kronikak egiten hasi nintzen irratian. Gero, kiroletan aritzeko aukera eman zidaten, eta hori izugarria izan zen niretzat. Lehen emakumeetakoa izan nintzela? Bai, baina, tira, pentsatzen dut denok garela zerbaitetan aurrenak, eta horri ez diot garrantzi handiegirik ematen. Oso era naturalean bizi izan dut hori, eta gaur egun ere hala bizi dut. Lantaldean ez dut inoiz ezer desberdinik sentitu; oso ondo sentitu izan naiz, integratuta, eta bat gehiago izan naiz beti. Uste dut, une honetan, borroka egin baino gehiago, gure espazioa bilatu behar dugula emakumeok, era natural batean. Erakutsi behar dugu besteek bezalaxe egin ditzakegula gauzak eta denok berdinak garela.
Noizbait esan izan duzu lehen, emakumeek debekatua zutela txirrindularitza probetan autoan joatea…
Hala da, bai. Ni 1987an hasi nintzen irratian lanean, eta 1990eko Euskal Herriko Itzulia izan zen lan egitea tokatu zitzaidan aurrenekoa. 1987-1988 inguruan, ordea, emakumeak ezin ziren autoan joan txirrindularitza lasterketetan. Orduko probetan ez zeuden oraingo baliabideak, eta kazetariak, askotan, zuzendarien autoetan joaten ziren. Txomin Perurena izan zen autoan emakume kazetari bat eraman zuen lehenengo zuzendaria. Mekanikariz jantzi zuen Miren Gasca, buzo batekin, eta hark mozorrotuta kontatu zuen lasterketa. Zorionez, nik ez dut bizi izan halakorik, eta sekula ez dut izan arazorik akreditazioa eskuratzeko nahiz motoan joateko.
Gaur egun, txirrindularitzari lotutako gaiak aztertzen dituzu, batez ere. Zuk txiki-txikitatik kasu egin izan diozu kirol horri. Noiz piztu zitzaizun txirrindularitzarekiko grina hori?
Gure etxean oso txirrindularitzazaleak izan dira gehienak, eta anaiak txirrindularitza praktikatzen zuen, gainera. Haren lasterketak jarraitzen hasi nintzen. Gero, jendea ezagutu ahala, horien jarraipena egiten nuen; ikusten nuen batzuk profesionaletara iristen zirela… Mundu horretan sartuta nengoen, eta niretzat ez zen esfortzu handia kirol hori jarraitzea; oso gustura egiten nuen. Gaur egun ere, asteburuetan, bi, hiru edo lau lasterketa ikusten ditut, berdin zait zer mailatakoak: kadeteenak, gazte mailakoak… Izan ere, Zumaiako Txirrindulari Elkartean aritzen naiz lanean, eta baita Gipuzkoako Txirrindularitza Federazioan ere; gauza bat edo bestea dela, beti egoten da aitzakiaren bat edo arrazoiren bat lasterketetara joateko.
Txirrindularitzak, beraz, lana izateaz gain, ordu asko betetzen ditu zure egunerokoan…
Bai, asko. Gehitxo, agian.
Zer ardura duzu Zumaiako Txirrindulari Elkartean?
Elkarteko presidenteordea eta idazkaria naiz, eta, era berean, nik gobernatzen ditut kadeteak eta gazteak. Oso gustura aritzen naiz haiekin. Oso polita da gaztetxoek zer-nolako ilusioa duten ikustea. Gainera, gure taldeko bat profesionaletara iritsi da, eta Euskal Herriko Itzulian dabil orain: Jon Agirre. Sekulako ilusioa egiten du gurekin hasitako bat profesionaletara iritsi dela ikusteak.
Urteotako ibilbidean, ba al da sekula ahaztuko ez duzun unerik?
Ez ditut sekula ahaztuko Miguel Indurainek irabazi zituen Frantziako Tourrak. Tourra da lasterketarik handiena, eta niretzat izugarria izan zen Indurainen garaipenak kontatzea eta Euskal Herriari helaraztea. Oso polita izan zen Jon Agirrek profesionaletan debuta egin zueneko eguna ere, haren lasterketa kontatzea. Eta amets bat ere badut: nire ilobaren [Unai Iribar] lasterketa baten berri ematea; uste dut une hori ez dudala sekula ahaztuko. Profesionaletan ari da dagoeneko, baina ez du parte hartu aurtengo Itzulian. Espero dut erretiroa hartu baino lehen ikusi ahal izango dudala nire iloba Itzulian.
Argi dago afizioa eta ofizioa uztartzeko zortea duzula…
Bai, eta ikaragarria da hori. Zoragarria da gustatzen zaizun horretan lan egitea. Egiten duzunarekin gustura baldin bazaude, antzeman egiten da.
Hizlari edo esatari gisa ere aritzen zara hainbat kirol probatan. Nolatan?
Jendea atzendu egiten da kirol probetan lan hori egiteko, baina nik betidanik izan dut edozein kiroletan laguntzeko jarrera, eta antolatzaileei arazo handien ematen zien zeregina esataria aurkitzea zenez, askotan nire gain hartzen nuen lan hori, horretan laguntzeko gaitasuna banuela sentitzen nuelako. Arraunean egin izan ditut esatari lanak, txirrindularitzan ere bai, atletismoan…
Saltsero samarra izango zara…
Bai. Oraindik ez dut egin ezetz esaten ikasteko ikastaroa…. Zain nago ea noiz antolatzen duten, eta apuntatu egin behar dut, nahi eta nahi ez!
Politikarako pausoa ere eman zenuen. Zumaiako Udalean Kirol zinegotzia zara, EH Bildurekin. Nondik ateratzen duzu denerako denbora?
Politikan edo… Herrigintzan aritzen naizela esango nuke gehiago. Neure burua ez dut ikusten politikari gisa. Denbora? Askotan esaten dute norberarentzako denbora hartu egin behar dela, eta niretzako hori da neuretzako denbora hartzea, besteei ahal dudana eskaintzea. Etxean behar nukeena baino gutxiago egoten naiz, baina alde horretatik ere badut babesa, eta ez naiz kexatzen.
Bigarren agintaldia duzu Zumaiako Udalean. Zer balorazio egiten duzu orain artekoaz?
Lehen agintaldian oposizioan egon ginen, eta agintean gaude orain. Baina bai lehen eta bai orain, lantaldea edo lagun taldea nabarmenduko nuke nik. Elkar babestuz, gauza pila bat egin daitezke herriaren onerako. Hori bai, burokraziak arazo pila bat sortzen ditu, eta, askotan, bi urte behar izaten dira bi hilabetetan egin nahiko zenukeen zerbait egiteko. Frustragarria da hori. Urte gogorrak tokatu zaizkigu, gainera: lehenik, pandemia; eta orain, krisia. Baina guztiari aurre egin eta agintaldia indartsu bukatzeko gogoz gaude.
Bertsolaritzazalea ere bazara…
Bai. Oso txarra naiz bertsotan, baina ikaragarri gustatzen zaizkit. Azkenaldian gutxiago jarraitzen dut. Hainbeste afizioren artean, hori sakrifikatu dut, agian. Baina gustatzen zait, ahal dudanean, jaialdietara joatea, txapelketetakoetara nahiz bestelakoetara. |
2022-4-11 | https://www.berria.eus/albisteak/211975/seaskako-integrazio-batzordeak-sekula-baino-behar-handiagoak-ditu.htm | Gizartea | Seaskako Integrazio Batzordeak sekula baino behar handiagoak ditu | Seaskako ikasle ezberdinen inklusiorako elkarteak kanpaina berria hasi du: 162 haur ditu inklusioan eta 176.000 euro bildu behar ditu beharrei buru egiteko. Estatuak laguntzak murrizten ditu. | Seaskako Integrazio Batzordeak sekula baino behar handiagoak ditu. Seaskako ikasle ezberdinen inklusiorako elkarteak kanpaina berria hasi du: 162 haur ditu inklusioan eta 176.000 euro bildu behar ditu beharrei buru egiteko. Estatuak laguntzak murrizten ditu. | Sekula baino behar handiagoak dituen Seaskako Integrazio Batzordeak, kanpaina berria abiatu du, Elkarrekin, urrunago goaz! leloa harturik. Helburua: 176.000 euroren erdiestea, Seaskako ikastoletan elbarri diren haurren inklusioa laguntzeko. Azkar emendatu dira laguntzaile baten jarraipena behar duten ikasleak. Aurten, denetarat 162 dira.
Iaztik ikusi zen emendatze azkarra. 2020ko sartzean, 118 ikasle zituzten inklusioan, eta ikasturtea 150ekin bukatu zuten ikastoletan. Aurten, punpa bat gehiago egin du kopuruak, eta beharrak azkarki emendatu zaizkio inklusio lan hori eramaten duen Integrazio Batzordeari. EEIL, Elbarritasun Egoeran diren Ikasle Laguntzailerik ez da aski, eta, gehiago dena, Frantziako Hezkuntza Ministerioak horien ordaintzeko iturria moztu du. “Urte guziz hola da; ez dakigu sekula horien baliabideak zertan diren. Aurten ukan dugu berri txarra: urtarriletik ez zela gehiago baliabiderik izanen ikasturte bukaera arte”, erran du Maiena Etxeberrik, Integrazio Batzordeko aholkulariak.
Ez da Frantziako Estatuak gibel egin duen eskumen bakarra. Horra arte, inklusiorako laguntzaileek jantegiko tenoreetan zeramaten lan tartea pagatzen zuen, eta deliberatu du ez gehiago egitea. “Lurralde kolektibitateei dagokiela erabaki du”, dio Etxeberrik. Baina Seaskak ikasle ezberdinak dituzten ikastoletako herriko etxeei gutuna igorri die, baina momentuko ez dute “erantzun baikorrik” errezibitu.
Arazoa da Pertsona Elbarrituen Departamenduko Etxeak (frantsesez, MDPH) segitzen duela laguntza beharretan diren haur berrien seinalatzen. “MDPHk bi aste guziz txosten batzuk pasatzen ditu batzordean, eta baimenak ematen. Familiek baimenak eskuratzen dituzte etxean, baina Hezkuntza Ministerioak argiki erran du ez zuela gehiago lagunduko”, azaldu du Etxeberrik. Ondorioz, Integrazio Batzordeak bere gain hartzen ditu postu horiek. Hortik, diru behar gotorra.
Ofizio prekarioa
Beste zailtasun bati buru egin behar dio, gainera. Bost EEIL postu betegabeak egon zaizkio ikasturte honetan horien betetzeko hautagaitza eskasez. Damurik, ikasle batzuk laguntzailerik gabe dira ikasturte hastapenetik eta irakasleak denak eraman behar ditu gelan. “Ohar hori orokorra da, bai Seaskan eta bai Seaskatik kanpoko eskoletan ere”, jakinarazi du Etxeberrik.
Hautagaitzak ez agertzeari buruz, arrazoi bat baino gehiago ikusten dizkio: “Arrazoirik handiena da lana ez dela baloratua. Soldata arrunt ttipia da. 750 euro irabazten dituzte hilabetean”. Frantziako Hezkuntza Ministerioak finkatu saria da dagokion oren kopuruarekin: 25 oren. “Segur naiz soldata emendatuz hautagaitza gehiago genituzkeela”.
Sari handiagoa eta egin jarraipen lanaren ezagupena falta direla dio aholkulariak. “Laguntzaile horiek gabe —klase handietan direlarik sustut—, irakasleak ezin du inklusioan den haurra bururaino segitu. Beraz, laguntzailearen behar handia bada”, dio, argiki, Maiena Etxeberrik.
Inklusiorako elkarteak enpresa partaideak, Integrazio Batzordeak berak eta ikastoletako batzordeen bidez antolatu herri ekimenak ditu diru iturriak.
Informazio eta harremanetarako: info@integrazio-batzordea.eus |
2022-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/211976/unibertsoa-ulertzeko-teoria-hankaz-gora-jar-dezakeen-aurkikuntza-bat-egin-dute.htm | Bizigiro | Unibertsoa ulertzeko teoria hankaz gora jar dezakeen aurkikuntza bat egin dute | W bosoiaren masa teoriak aurreikusitakoa baino handiagoa dela ondorioztatu dute. Baieztatzen bada, ez da aski izango teoria moldatzea, eta goitik behera pentsatu beharko dute berriz. | Unibertsoa ulertzeko teoria hankaz gora jar dezakeen aurkikuntza bat egin dute. W bosoiaren masa teoriak aurreikusitakoa baino handiagoa dela ondorioztatu dute. Baieztatzen bada, ez da aski izango teoria moldatzea, eta goitik behera pentsatu beharko dute berriz. | «Eureka!» (aurkitu dut!) oihukatzen dute zientzialariek azkenean topatzen dutenean erantzun bat. Baina, oraingoan, «ezin liteke!» oihukatu behar izan dute. Izan ere, unibertsoak nola funtzionatzen duen azaltzen duen fisika eredu estandarra hankaz gora jar dezakeen aurkikuntza bat egin dute, hamar urtez datuak aztertu ostean.
Oinarrizko partikula batek du errua: W bosoiak. Aurkitu dutenez, ereduak aurreikusten duen baino askoz masa handiagoa dauka. %0.1 handiagoa. Txikia da partikula, atomoa baino txikiagoa, eta alde horrek txikikeria eman dezake. Baina teoria puskaka eta kontu handiz osatzen aritu dira joan zen mendetik, puzzle gisa, eta, pieza bat esperotakoa ez bada, eskema osoa aldatu beharko dute.
Atomoa baino txikiagoak diren partikulak abiada handian elkar jotzen eta emaitza aztertzen lan egin zuen Illinoiseko (AEB) Tevatron talkagailuak 2011. urtera arte. Ordutik geldituta dago gailua, baina 400 zientzialarik hamar bat urte behar izan dituzte eman zituen datuak aztertzeko. Lan hori egin dutenean heldu da ustekabea.
Mende erdiko teoria
Fisikaren eredu estandarrak 50 urtez arrakasta handiz azaldu du atomoak baino txikiagoak diren partikulek nola funtzionatzen duten. Eduki ditu arazoak, ezin duelako, esaterako, unibertsoaren %95 osatzen duen materia iluna azaldu. Baina, oro har, orain arte ongi bete dira hori erabilita egin diren aurreikuspenak. Tevatroneko datuen azterketa heldu arte.
Harridura eragin dute ondorioek, ez baita nahikoa izango teoria moldatzea. Haatik, errotik pentsatu beharko dute berriz.
Horregatik, hainbat zientzialarik zuhur jokatzeko eskatu dute. Esaterako, Frantzia eta Suitza arteko CNRS institutuko Jan Starkek esan duenez, «bietako bat: hau sekulako aurkikuntza da, edo arazo bat dago datuen azterketan». Izan ere, beste bi esperimentuk ereduaren arabera espero zitekeen emaitza ekarri dute, eta elkarrekin bat etorri dira.
Orain, itxaropena Hadroi talkagailu handian dago: han topatu zuten 2012an Higss bosoia. Fisikaren eredu estandarrak aurreikusi zuen partikula hori bazela, baina 40 urte behar izan zituzten aurkitzeko. Hiru urtez egon da geldirik talkagailua, eraberritu bitartean, eta aurten bertan da berriz lanean hastekoa. Litekeena da erabakigarria izatea fisika hankaz gora jar dezakeen neurketa baieztatzeko. |
2022-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/211977/inklusioaren-bi-hamarkadatako-garapena-seaskan.htm | Inklusioaren bi hamarkadatako garapena Seaskan | Inklusioaren bi hamarkadatako garapena Seaskan. | 1999ko udan Seaskako buraso batzuek sortu zuten Integrazio Batzordea (IB). Ikastoletako buraso eta lagunak biltzen ditu, «desberdintasuna integratzen duen eskola izatea» helburutzat harturik. Bi hamarkadaz, bizpahiru ikasle integratzetik 162ra, garapen bide handia izan du. Iaz, 11 laguntzaile zituen ikastoletan, elkarteko denbora osoko lau aholkulariez gain. «Seaskaren berezitasun handi bat da», azpimarratu du Maiena Etxeberri batzordeko aholkulariak. «Bai IBko postu andana bai Seaskan diren inklusio aholkulariak. Seaskak sortu baititu inklusio aholkulari postuak, eta halakorik ez da kanpoan».
Integrazio Batzordeko aholkulariek burasoak laguntzen dituzte MDPH egiturari baimen eskaerak egiten, eta Seaskako inklusio aholkulariek irakasleak lauzkatzen dituzte haurraren jarraipenean. Ikastolen saretik kanpoko beste eskoletan halako indarrik ez dela argi du Etxeberrik: «Beste eskoletan burasoek ez dituzte laguntza horiek eta urrats guziak bakarrik egin behar dituzte». Hezkuntza Ministerioko solaskideek berek aitortzen diete Integrazio Batzordekoei egiten den lana. «Badakite nola funtzionatzen dugun, erraten dute zinez bikain dela postu horiek izan daitezen Seaska mailan».
22 urteko esperientziarekin, Integrazio Batzordeak erakutsi du inklusioak aitzinamenduak ekartzen zizkiela ikasle ezberdinei, Etxeberriren ustez. «Lehen urteetan ahalmen urritasun ageriagoak ziren; gaur egun, hedatu da eta anitz dislexia, disortografia, disfasia badira. Seaska mailan talde begirada zabalagoa dugu orain, haur bat zailtasunean delarik errazkiago ohartzeko eta ahal bezain fite laguntzeko». Ahalmen urritasuna edozein izanik ere, hezkuntza eskubidea denentzat oinarrizko eskubidea dela aldarrikatzen du batzordeak. «Holako ikasleentzat euskaraz ikastea eta eskolarat egunero jitea ahalbidetzen du. Hori, anitz da». | ||
2022-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/211978/inklusioa-datuetan.htm | Inklusioa datuetan | Inklusioa datuetan. | Seaskako Integrazio Batzordeak 162 ikasle ezberdin integratzeko 176.000 euro bildu nahi ditu:
Lagundu haurrak. 70 lehen mailan; 92 bigarren mailan. Hamasei bakarkako EEILarekin dira, 45 baltsako EEILekin. 35 ikaslek ordenagailua edo tableta behar dute.
IEPak. Lau IEP edo Inklusiorako Egitura Pedagogiko ditu Seaskak. 2010ean sortu zuen Kanboko Xalbador kolegiokoa; 2015ean, Ziburuko kolegiokoa; 2017an, Larzabalekoa; 2018an, Donibane Lohizuneko lehen mailakoa. 44 ikasle IEP batean dira, gaur egun.
Beha diren ikasleak. Seaskak 42 ikasle ditu Pertsona Elbarrituen Departamenduko Etxearen baimenaren zain direnak. | ||
2022-4-10 | https://www.berria.eus/albisteak/211979/osasun-sistema-publikoak-egiturazko-arazoak-ditu.htm | Gizartea | «Osasun sistema publikoak egiturazko arazoak ditu» | Osasun Publikoa Aurrera plataforma sortu dute Getxon, Algortan. Osasun publikoa, unibertsala eta kalitatezkoa aldarrikatzen dute, eta lehen arreta indartzea lehenetsi dute. | «Osasun sistema publikoak egiturazko arazoak ditu». Osasun Publikoa Aurrera plataforma sortu dute Getxon, Algortan. Osasun publikoa, unibertsala eta kalitatezkoa aldarrikatzen dute, eta lehen arreta indartzea lehenetsi dute. | Kantitatean eta kalitatean: bietan izan du eragina COVID-19aren izurriak Osakidetzako lehen mailako arretako jardunean. Markel Brouard Algortako (Getxo) Osasun Publikoa Aurrera herri plataformako kidearen arabera (Bilbo, 1990), baina pandemiak lehenagotik zeuden egiturazko gabeziak larriagotzea eragin du. Egoera konpontzeko asmoz, osasun langileek egindako aldarrikapenekin bat egin dute plataformako kideek, eta, herritar gisa, kalitatezko osasun zerbitzu publiko eta unibertsalaren alde borrokatzeari ekin diote. Aurrera begira, mobilizatzen jarraitzeko asmoa dute.
Osasun Publikoa Aurrera herri plataforma sortu duzue. Nolatan izan duzue halako plataforma bat sortzeko beharra?
Osasun zerbitzu publikoaren gainbehera larriagotzen ari dela ohartzeaz gainera, konturatu ginen esku pribatuen parte hartzea gero eta handiagoa dela. Ondorioz, ardura horretatik abiatu ginen. Osasun langileak greba egiten ari diren modu berean, guk geuk ere, herritar gisa, euren aldarrikapenak babestu behar ditugula iruditzen zaigu. Hemezortzi aldarrikapeneko taula bat osatu dugu, eta bi ardatz nagusi markatu ditugu: pribatizazioa amaitzea eta kalitatezko osasun zerbitzu publikoa bermatzea. Betiere lehen mailako arretan foku nagusia jarriz.
Pandemiak gehien kolpatu duen Osakidetzako sektoreetako bat, lehen mailako arreta izan da. Egun, nola dago egoera?
Egia esan, horixe izan da batzera eta antolatzera bultzatu gaituen arrazoietako bat. Lehen mailako arreta da gure egunerokotik hurbilen dugun zerbitzua, baina, zoritxarrez, ez dugu hala nabaritzen. Utzikeria nabaria da. Pandemia garaian are gehiago murriztu dituzte baliabideak, eta, beste kontu batzuen artean, aurrez aurreko arretarik eza eta arrakala digitala nabariak izan dira. Hala ere, argi dugu ez dela kasualitatea izan: pandemiarekin asko larritu da egoera, baina lehenagotik dator lehen mailako arretaren gainbehera.
Eusko Jaurlaritzak dio Osakidetzan izan diren arazoak pandemiako gainkargaren ondorio izan direla. Zer iritzi duzue zuek?
Azkenaldian sarritan aipatu izan da zerbait koiunturala izan dela, baina ez da hala. Gure osasun sistema publikoaren oinarrian egiturazko arazoak daude. Pandemiaren aurretik ere egoera eskasa zen, eta langileek hori salatzeko grebak, manifestazioak… antolatzen zituzten. Osasun publikoa pribatizatzeko joera dago, eta lehen mailako arretari garrantzia eman beharrean, ospitaleetan jartzen dute arreta handiena. Bide beretik, lanaren gainkarga izateak eta lan baldintzen prekarizazioak kalitatean eragina izan du.
Pandemia izan da, beraz, nolabaiteko haustura ekarri duena?
Hala da. COVID-19ak argi eta garbi utzi du egiturak duen arazoa, eta bistaratu egin du. Egoerak gainezka egin du.
Eta zein izan daiteke lehen arreta indartzeko bidea?
Lehenengo eta behin, osasungintzako aurrekontuak igo beharko lirateke, eta, Osasunaren Munduko Erakundeak dioen bezala, lehen mailako arretara %25a bideratu beharko litzateke. Horrez gainera, langileen lan baldintzak ere hobetu beharko lirateke, profesionalek ahalik eta baldintza hoberenetan lan egin dezaten. Eta, oraingoz, amaitzeko, Osakidetza bera herritarren zerbitzura egokitu beharko litzateke. Hau da, herritarren beharrak aintzat hartu ahal izateko, demokratizatu egin beharko litzateke. Ez litzateke abiapuntu txarra.
Askotan entzun izan da EAEko osasun publikoa eredugarria dela. Hala da benetan?
Hala saldu izan digute, baina oker daude. Gure osasun sistema publikoak gabezia asko ditu. Esaterako, ekitatea da kalitatezko osasun sistemaren ezaugarrietako bat, baina publikoaren eta pribatuaren arteko harremana moztu ezean, ezinezkoa da hori gauzatzea. Osasun sistema publikoak gizartearen beharrak asetzen ez dituenean, dirua daukatenek pribatura jotzen dute, eta horrek ezberdintasun sozialak agerian jartzen ditu. Hortaz, argi dago lehen mailako arretak gainezka egin badu, urte luzez Eusko Jaurlaritzak hartutako politiken ondorioz izan dela.
Osasun publikoa, unibertsala eta kalitatezkoa aldarrikatzen dituzue. Nola lor daiteke hori?
Neurri asko hartu beharko lirateke. Hasteko, bertan behera utzi beharko litzateke [Espainiako] 15/1997 legea. Izan ere, lege horrek edozein hornitzaileri ahalbidetzen dio osasun publikoan esku hartzea, nahiz eta pribatua izan. Unibertsala izango dela bermatzeko, [Espainiako] 16/2012 dekretua baztertu beharko litzateke; dekretuaren arabera, hiru hilabeteko errolda izan behar du herritarrak zerbitzua jaso ahal izateko, eta hori izugarrizko muga da. Horrez gain, lan baldintzak hobetu beharko lirateke, eta langileek formakuntza egokia jaso. Eta garrantzitsuena: industria farmazeutikoa eremu pribatutik kanpo utzi.
Joan den astean 1.200 erreklamazio orri helarazi zenizkien Uribeko ESIko zuzendaritzari. Jaso al duzue erantzunik?
Oraingoz ez. Uribe Kosta, Txorierri eta Mungialdeko hainbat plataformako kideok egin genuen bat mobilizazioan, eta, orain, zain gaude.
Aurrera begira, zer duzue plataformakook esku artean?
Oraingoz, bilera irekiak egiten jarraituko dugu, eta, aurrerantzean, mobilizazioak eta ekitaldiak antolatuko ditugu. |
2022-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/211980/bizkaiko-ehuko-ikasleek-ordubeteko-saioak-egin-ahal-izango-dituzte-psikologoekin-45-euroan.htm | Gizartea | Bizkaiko EHUko ikasleek ordubeteko saioak egin ahal izango dituzte psikologoekin 45 euroan | Begoña Rueda Bizkaiko Psikologia Elkargoko dekanoak nabarmendu du «oso garrantzitsua» dela ikasleen buru osasunean eragin dezaketen gorabehera guztiei aurre egiteko tresnak ematea. | Bizkaiko EHUko ikasleek ordubeteko saioak egin ahal izango dituzte psikologoekin 45 euroan. Begoña Rueda Bizkaiko Psikologia Elkargoko dekanoak nabarmendu du «oso garrantzitsua» dela ikasleen buru osasunean eragin dezaketen gorabehera guztiei aurre egiteko tresnak ematea. | Bizkaiko EHU Euskal Herriko Unibertsitateko ikasleek ordubeteko saioak egin ahal izango dituzte psikologoekin 45 euroan, Bizkaiko Psikologia Elkargoak jakinarazi duenez. Begoña Rueda Bizkaiko Psikologia Elkargoko dekanoak nabarmendu du «oso garrantzitsua» dela ikasleen buru osasunean eragin dezaketen gorabehera guztiei aurre egiteko tresnak ematea. Horrez gain, ikasleek «beren poltsikora hobeto egokitutako laguntza psikologikoa jaso ahal izatea» nahi dute.
EHUko Arreta Psikologikoko Zerbitzua arduratuko da lehen ebaluazio eta orientazio diagnostikoaz. Horren ondoren, nahi duten ikasleek tratamenduarekin jarraitu ahalko dute: 8-10 saio gehiago izango dira 45 euroan.
Saioak amaitu ondoren, tratamenduarekin jarraitu behar dutenei orientazioa emango zaie. |
2022-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/211981/zelenskik-esan-du-300-zibil-baino-gehiagoren-gorpuak-aurkitu-dituztela-borodianka-herrian.htm | Mundua | Zelenskik esan du 300 zibil baino gehiagoren gorpuak aurkitu dituztela Borodianka herrian | Butxako egoera baino «askoz ere beldurgarriagoa» dela nabarmendu du Ukrainako presidenteak. Gutxienez 50 pertsona hil dituzte Donetsk oblasteko tren geltoki baten aurka jaurtitako misil baten ondorioz, eta Errusiak eta Ukrainak elkarri leporatu diote erasoa. Von der Leyen eta Borrell Zelenskirekin batzartzekoak dira gaur, Kieven. | Zelenskik esan du 300 zibil baino gehiagoren gorpuak aurkitu dituztela Borodianka herrian. Butxako egoera baino «askoz ere beldurgarriagoa» dela nabarmendu du Ukrainako presidenteak. Gutxienez 50 pertsona hil dituzte Donetsk oblasteko tren geltoki baten aurka jaurtitako misil baten ondorioz, eta Errusiak eta Ukrainak elkarri leporatu diote erasoa. Von der Leyen eta Borrell Zelenskirekin batzartzekoak dira gaur, Kieven. | Ukrainako gerraren sarraskiek ez dute etenik. Herrialdeko presidente Volodimir Zelenskik jakinarazi duenez, «Errusiako tropak erretiratu ondoren» 300 zibilen baino gehiagoren gorpuak aurkitu dituzte Borodianka herrian (13.000 biztanle) —Kievetik ipar-mendebaldera dago—. Haren esanetan, Borodiankako egoera Butxa herrikoa (Kiev oblasta) baino «askoz ere beldurgarriagoa» da. Zelenskiren gobernuak Moskuri leporatu dio hirian «gerra krimenak» egitea. Gertakari horien harira, Ukrainako negoziatzaile Mikhailo Podoliakek ostiral honetan adierazi duenez, «sarraskiek» bake elkarrizketarako gogo aldartea «kaltetu» dute. Podoliaken adierazpen horien aurretik, Errusiako Atzerri ministro Sergei Lavrovek Ukrainari egotzi dio Istanbulgo negoziazioetako akordioetatik aldentzea. «Kieveko erregimena AEBek eta bere aliatuek kontrolatzen dute, eta Zelenski presionatzen ari dira, liskarretan jarrai dezan».
Ukrainak azken egunetan ohartarazi izan du Errusia Donbass eskualdearen kontrol osoa hartzeko erasoaldi militarra prestatzen ari dela, iparraldetik tropak erretiratu ondoren. Bada, Donetsk probintziako gobernuburu Pavlo Kirilenkok salatu duenez, Kramatorsk hiriko tren geltokiaren aurka misilekin egindako eraso batean gutxienez 50 pertsona hil —besteak beste, bost haur— eta 400dik gora zauritu dira. Ukrainak zuzenean Errusiari leporatu dio erasoa, eta, segidan, EB Europako Batasunak eta Unicefek irmoki gaitzetsi dute; Donetskeko Herri Errepublikako errusiazaleek, ordea, Errusiak halakorik egin izana ukatu egin dute, eta Kievi egotzi diote tren geltokiari erasotzea.
Handik gutxira, Errusiako Defentsa Ministerioak ere gezurtatu egin du, eta zehaztu bere armadak ez zuela Kramatorsken jarduera militarrak egiteko helbururik. Gainera, Ukrainaren bertsioa zalantzan jarri du; izan ere, Kieveko armadak erabilitako Tochka-U misil baten zatiak aurkitu dituztela adierazi du, TASS Errusiako berri agentziak jasotakoaren arabera. Kremlinek, bestalde, ziurtatu du Donetsk eta Kharkiv probintzietako hiru hirietan Ukrainako tropek zeuzkaten arma biltegiak eta ekipamendu militarra suntsitu dituztela, baita boluntario atzerritarrentzako entrenamendu zentro bat suntsitu ere, Odesatik gertu, hegoaldean.
Bien bitartean, Europako Batzordeko presidente Ursula von der Leyen eta EBko diplomaziaburu Josep Borrell Zelenskirekin batzartzekoak dira gaur Kieven, aurrez aurre, Errusiaren inbasioa hasi zenetik —otsail amaieratik— lehendabizikoz, EBko 27 estatuetako kideek Moskuko ikatzari enbargoa jartzea, eta arma eta teknologia garatuko gaiak esportatzea debekatuko dituztela adostu eta biharamunean. Hain zuzen ere, Borrellek esan du astelehenean bertan hasi nahi duela EBko 27ekin eztabaidatzen Errusiako petrolio eteteko aukerei buruz, Europako Atzerri Gaietarako Batzordean.
Gerrak zer nolako traza hartu duen ikusita, Frantziako presidente Emmanuel Macronek RTL irratiari emandako elkarrizketa batean azaldu duenez, Errusiako presidente Vladimir Putin maiatzaren 9rako Donbassen «garaipena» erdiesten ahaleginduko da, Sobietar Batasunak Alemania naziaren aurka 1945eko maiatzaren 9an Bigarren Mundu Gerran lortutako garaipenaren urteurrenean. «Errusiarentzat, maiatzaren 9a egun nazionala da, garrantzitsua, eta Putinentzat maiatzaren 9ak garaipen eguna izan behar du».
Ukrainako Atzerri ministro Dmitro Kulebaren esanetan, berriz, herrialdearen hego-ekialdean espero dutena ez da «txikikeria» izango: «Bigarren Mundu Gerra gogoraraziko duten borrokak izango dira». Hala, Kulebak NATO Ipar Atlantikoko Itun Erakundeko kide diren herrialdeei Bruselan aurrez aurre esan die armak «egun gutxiren buruan» behar dituztela; «bestela, beranduegi izango da». Ukrainari erantzunez, NATOk laguntza militar gehiago eta askotariko armak bidaliko dizkio.
Irina Verextxuk Ukrainako lehen ministroak jakinarazi duenez, 4.676 pertsona ebakuatu zituzten atzo hamar korridore humanitarioen bidez Errusiak setiatutako hirietatik. Verextxukek zehaztu duenez, Mariupoldik eta Berdiansketik (Ukraina hegoaldeko kostaldeko bi hiriak) 3.256 pertsona Zaporizhiara joan dira, ibilgailu partikularretan eta autobusetan; TASS Errusiako berr agentziak jasotakoaren arabera, berriz, Mariupolgo 584 herritar Novoazovski hirira ebakuatu dituzte, Errusiako mugatik gertu. Gaur beste hamar korridore zabalduko dituztela iragarri du Ukrainako lehen ministrordeak.
Oinarrizko elikagaiak, inoizko garestien
Goia topatu ezinik jarraitzen du munduko oinarrizko elikagaien prezioak. Nazio Batuen Elikadura eta Nekazaritza Erakundearen arabera, elikagaien prezioen indizeak marka hautsi zuen martxoan; otsailean baino %12,6 altuago, eta iazko martxoan baino %34 gehiago. Erakundeak «jauzi erraldoitzat» jo du prezioen igoera. Errusiak Ukrainan hasitako inbasioak aurretik elikagaien nazioarteko merkatuan zegoen olatu handia erraldoi bilakatu du, eta munduko gosete arazoa are gehiago larritu, hornidura eten eta prezioak izugarri puztu baitira. Bete-betean eragiten ari zaie Ekialde Hurbileko eta Afrikako herrialdeei, besteak beste. |
2022-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/211982/legebiltzarrak-urkulluren-plana-babestu-du-baina-ez-dela-nahikoa-ohartarazi-du.htm | Ekonomia | Legebiltzarrak Urkulluren plana babestu du, baina ez dela nahikoa ohartarazi du | Eusko Jaurlaritzak 200 milioi euroko funts bat iragarri du Ukrainarekin lotutako krisia apaltzeko. Oposizioaren arabera, ez du «egiturazko neurririk» jasotzen. EH Bilduk salatu du lehendakariak «plan itxi» bat aurkeztu duela eta ez duela berekin neurririk adostu nahi izan. | Legebiltzarrak Urkulluren plana babestu du, baina ez dela nahikoa ohartarazi du. Eusko Jaurlaritzak 200 milioi euroko funts bat iragarri du Ukrainarekin lotutako krisia apaltzeko. Oposizioaren arabera, ez du «egiturazko neurririk» jasotzen. EH Bilduk salatu du lehendakariak «plan itxi» bat aurkeztu duela eta ez duela berekin neurririk adostu nahi izan. | EH Bilduren ekimenez, Eusko Legebiltzarrak saio monografikoa egin du ostiral honetan, Ukrainako gerra eragiten ari den krisi ekonomikoari buruz eta horri aurre egiteko neurriak adosteko, baina, oposizioko taldeek salatu dutenez, negoziazioa baldintzatu du Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak, bere lehen hitzartzean plan bat aurkeztu duenean. Hori, halere, ez da oztopo gaindiezin bat izan eta Jaurlaritzak lortu du PPrekin eta Elkarrekin Podemosekin neurri batzuk adostea. EH Bildu kanpoan geratu da: «Akordioak egon dira, bai, baina ez akordioa, egungo egoerak eskatzen duen herri mailako akordioa», azpimarratu du Iker Casanova bozeramaileak.
Urkulluk aurkeztutako planak 43 neurri jasotzen ditu, ekonomikoak eta sozialak. Aurrera atera dira denak, gobernuko kide diren EAJk eta PSE-EEk gehiengo osoa dutelako legebiltzarrean. Oposizioak, berriz, neurri horietako batzuk babestu ditu, egokitzat jo dituelako edo erantzukizunagatik, eta Jaurlaritzak, halaber, bere egin ditu Elkarrekin Podemosen bederatzi proposamen eta PPren beste bederatzi. EH Bildurekin ere aritu da negoziatzen, eta hiru neurri adostu zituztela zabaldu dute koalizioaren iturriek, baina, azkenean, Casanovak bere hitzartzean eginiko kritika batzuengatik ez dituztela babestu. Astearteko gobernu kontseiluak onartuko ditu neurri denak eta orduan jakingo da guztira zenbateko kostua duten.
Urkulluk aurkeztutako plana 190 milioikoa da, eta bi ardatzetan oinarritzen da. Erreskate sozialeko funtsa deiturikoak 15 milioi euroko zuzkidura izango du; hor biltzen dira pertsona kalteberenentzako gizarte laguntzak -gizarte larrialdietarako eta pobrezia energetikoa arintzeko edo etxerik gabeko pertsonak gizarteratzeko, adibidez- eta Ukrainako errefuxiatuei harrera egiteko laguntzak. Erreskate ekonomikorako funtsak, berriz, 143 milioi izango ditu. Besteak beste, enpresa txiki eta ertainei zuzendutako laguntzak handituko dira beste 63 milioi eurorekin, 60 milioi gehiago jarriko dira lehen sektoreko enpresentzat, merkataritza sektorearentzat beste 20 milioi, eta indarrean dauden likidezia neurrietarako beste 40 milioi.
Funtsean, oposizioak Urkulluri eskatu dio «laguntza ekonomikoen adabakiak» alde batera uzteko eta «erreforma sakonetan» hasteko. Gogoratu diote aldaketa horiek egiteko iazko aurrekontuen soberakina duela, 1.800 milioi euro, baina salatu dute kopuru horren %10 baizik ez duela erabiltzen bere planean.
EH Bilduk hiru ardatzetan bildu ditu bere proposamen nagusiak. Energiaren alorrean, azpimarratu du eskumenak-eskumen Jaurlaritzak aukera baduela sektore energetikoan «gehiago esku hartzeko». Bestetik, soldatak inflaziotik babesteko neurriak eskatu ditu, eta, horren harira, errenta paktu bat proposatu du, Madrilen Espainiako eragile ekonomikoak negoziatzen hasi diren modukoa baina euskal eragileen artekoa. Eta, hirugarrenik, aberastasunaren birbanaketa «erradikala» galdegin du, fiskalitate «progresiboago eta bidezkoago» batean oinarrituta.
Elkarrekin Podemosek ere hiru ardatz horiek erabili ditu. Energiaren alorrean eskatu du krisian gehien aberasten ari diren enpresei zergak igotzeko. EH Bilduk bezala, errenten itun bat galdegin du, eta fiskalitate progresiboago bat. PP Ciudadanosek, berriz, zerga batzuk berrikusteko eta gehienak jaisteko eskatu du. «Egiturazko» eskaera horietan ez dute adostasunik lortu, eta Jaurlaritzak ez ditu bere egin, baina bai diru laguntza zehatz batzuk gehitzeko eta zabaltzeko eta errefuxiatuen alorrarekin zein trantsizio energetikoarekin loturiko konpromiso batzuk.
Urkulluk bere hitzartzea azpimarratu du ez dela egokia aurrekontuetatik gastatu gabe geratu den dirua kolpe batean erabiltzea, «ez delako arduratsua», eta garbi utzi du zorra kitatzea ere izango dela soberakinaren helburuetako bat. Egoerak okerrera egin duela onartu du, baina gogoratu du hazkunde aurreikuspenak apaldu diren arren (%6,7tik %4,5era), EAEko indikatzaile nagusiak positiboak direla, eta Ukrainako egoerak zenbat iraungo duen ez dakiela aitortuta ere, ez dagoela zertan erabili «krisi» hitza.
«Errezeta magikorik» ez
Talde parlamentarioen proposamenen inguruan, berriz, esan du neurririk egokiena hazkunde ekonomikoa eta enplegua bermatzea dela. Zerga erreformaz, «zuhurtzia» eskatu du, eta gauza bera soldaten igoeraz. Adierazi du enplegua dela «ondasunik preziatuena», eta «aldebakarreko erabakiek» arriskuan jar dezaketela hori, errenta itunei erreferentzia eginez. «Jaurlaritza akordio horien lagungarri izan daiteke, baina ezin ditu ordezkatu negoziazioaren eragile nagusiak».
Aurrera begira, mezu baikorrak eman ditu. Adierazi du «kudeaketa zorrotz bati esker» euskal erakundeek erakutsi dutela halako egoerei aurre egiteko «kemena» badutela. «Gure eredu propio eta orekatuak funtzionatzen du». Onartu du, halere, 200 milioi euroko funts horrekin ez direla «errezeta magikorik» eskainiko, ezta «utopiarik eta eredu-paradisurik» ere, eta ohartarazi du gerraren ondorioak «herritar guztiei, enpresei eta kontu publikoei» eragingo dietela. |
2022-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/211983/alconzako-langileek-ez-dituzte-kaleratzeak-onartu-eta-gehiengoak-grebarekin-jarraituko-du.htm | Ekonomia | Alconzako langileek ez dituzte kaleratzeak onartu, eta gehiengoak grebarekin jarraituko du | Irizarrek 38tik 25era jaitsi du kaleratze kopurua negoziazio epean, baina ELAk eta LABek ez dute lanuztea utziko. Epaitegietara joko dute, iritzi diotelako beste konponbide batzuk egon zitezkeela. | Alconzako langileek ez dituzte kaleratzeak onartu, eta gehiengoak grebarekin jarraituko du. Irizarrek 38tik 25era jaitsi du kaleratze kopurua negoziazio epean, baina ELAk eta LABek ez dute lanuztea utziko. Epaitegietara joko dute, iritzi diotelako beste konponbide batzuk egon zitezkeela. | Alconzako langileek ez dituzte onartuko enpresak egin asmo dituen 25 kaleratzeak, eta grebarekin jarraituko dute. Negoziazio epea bukatu da, eta Irizarrek, enpresaren jabeak, 38tik 25era murriztu du kaleratze kopurua, eta ELAk (hiru ordezkari) eta LABek (bi ordezkari) duela berrogei egun hasitako lanuzteari eutsiko diote. CCOOk (lau ordezkari), berriz, langileen esku utzi du grebarekin jarraitu ala ez. Gauzak hala, ekoizpen plantan behintzat ez dago jardunik. Langile batzordeak, halaber, epaitegietara joko du.
Alconzako erregulazio espedientearen negoziazio epea amaitu da, eta, espero bezala, ez da akordiorik egon. Batzordeak azaldu duenez, aurreraturiko hemezortzi erretiro —55 urtetik gorakoak— eta aldi baterako lan erregulazio bat egiteko aukera jarri zituzten mahai gainean, baina enpresak, Norte Gestion bulegoak ordezkatuta, ez zuen onartu. Enpresak 38tik 25era jaitsi zuen kaleratze kopurua, eta urte eta erdiko soldataren arteko kalte ordainak eskaini ditu. Batzordeak salatu du enpresak nola kudeatu dituen kaleratzeak: hasieran 38 ziren, azken bileran 32ra murriztu zituen, eta, ondoren, 25 kaleratze gutun bidali ditu. Iritzi diote aurreraturiko erretiroekin haien inpaktua leun zitekeela.
Sindikatuek epaitegietara joko dute, ez dituztelako onartzen erregulazioaren arrazoiak, eta iritzi diotelako enpresak ez diela eman informazio nahikoa. Alconzak 29 urte milioi euroren galerak pilatu ditu azken sei urteetan, eta langileek uste dute kudeatzaileen jardun eskasaren ondorioz izan dela. 2013an 250 langile zeuden Alconzan, mugagabeak eta behin-behinekoak; egun, berriz, ehun dira, eta kaleratzeak gauzatuko balira, 30. Langileek mobilizazioekin jarraituko dute, eta ostiral arratsaldean manifestazio bat egingo dute Berangon. Era berean, kontzertuak antolatu dituzte asteazkenerako, grebarako funtsak lortzeko eta beren egoera gizarteratzeko.
60 urteko enpresa bat da Alconza, eta garraio motor elektrikoak ekoizten ditu. Autobusetarako egin izan ditu, baina batez ere itsasontzietarako. Esaterako, petrolio eta gas plataformetara joaten diren ontzientzako motorrak egiten dituzte. Zuzendaritzaren arabera, egun «krisi gorrian» dago enpresa, itsas zabaleko petrolio eta gas plataformen sektorea hondoa jota baitago, eta kaleratzeak lantegia berpizteko plan baten barnean daude. Langileek ere ikusi dute lan karga gutxitu egin dela azken asteetan. Iaz soldatak %5 jaistea onartu zuten. |
2022-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/211984/nuestra-libertad-filmak-irabazi-du-ikusleen-saria-giza-eskubideen-zinemaldian.htm | Kultura | 'Nuestra libertad' filmak irabazi du ikusleen saria Giza Eskubideen Zinemaldian | El Salvadorren abortatzeagatik atxilotutako emakumeen istorioa kontatzen du film irabazleak. Fadia's Tree-ri eman diote Amnesty International saria, eta Prescindibles laburrari gazte epaimahaiarena. | 'Nuestra libertad' filmak irabazi du ikusleen saria Giza Eskubideen Zinemaldian. El Salvadorren abortatzeagatik atxilotutako emakumeen istorioa kontatzen du film irabazleak. Fadia's Tree-ri eman diote Amnesty International saria, eta Prescindibles laburrari gazte epaimahaiarena. | Abortatzeagatik espetxean hamar urte eman eta gero, Teodora Vasquez «delitu» berberagatik zigortutako emakume salvadortarren ordezkari bihurtu zen, beste hamasei kiderekin bat eginda. Haiek emakumeen eskubideen alde borrokan egin duten ibilbidea kontatu du Celina Escher zinemagileak Nuestra libertad dokumentalean, eta Donostiako Giza Eskubideen XIX. Zinemaldiko ikusleek lan horri eman diote jaialdiko sari nagusia.
Amnesty International erakundearen saria, berriz, Sarah Beddington britainiarraren Fadia's Tree pelikulak eskuratu du. Palestinako gatazkari buruzko dokumental bat da, erbestearen eta etxera itzultzeko itxaropenaren ingurukoa: errefuxiatu palestinar batek bere aitonaren etxeko zuhaitzaren bila egiten duen bidea kontatzen du.
Gazte epaimahaiak film labur onenari emandako saria Joan Alvarez Lladosen Prescindibles lanak lortu du. Fikziozko film bat da, eta enplegua erregulatzeko espediente bat aurkeztu duen enpresa bateko langile baten mendeku istorioa kontatzen du.
Gaur banatuko dituzte sariak, 20:00etan, Viktoria Eugenia antzokian. Ondoren, zinemaldiko itxiera filma pantailaratuko dute: Robert Guediguianen Mali Twist, Mali postkolonialean girotutako pelikula erromantiko bat. |
2022-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/211985/anton-txekhoven-31-ipuineko-antologia-osatu-du-iker-sanchok.htm | Kultura | Anton Txekhoven 31 ipuineko antologia osatu du Iker Sanchok | Idazle errusiarraren 500 ipuindik gorako obra arakatu ostean, 31 ipuin hautatu, itzuli eta apailatu ditu itzultzaileak, eta Elkar argitaletxearekin kaleratu du bilduma | Anton Txekhoven 31 ipuineko antologia osatu du Iker Sanchok. Idazle errusiarraren 500 ipuindik gorako obra arakatu ostean, 31 ipuin hautatu, itzuli eta apailatu ditu itzultzaileak, eta Elkar argitaletxearekin kaleratu du bilduma | Edgar Allan Poerekin batera, ipuingintza modernoaren aitzindaritzat jo ohi dute adituek Anton Txekhov errusiarra (Tanganrog, 1860 - Badenweiler, 1904). Egungo narraziogintzaren iturburuan bertan kokatzen dute haren izena. Guztira, 500 ipuindik gorako katedral erraldoia osatu zuen idazleak bere bizialdi osoan, eta zabaltasun horren lagin adierazgarri bat euskaratzea izan da Iker Sancho itzultzailearen erronka. Horretarako berdin arakatu ditu egilearen hasierako ipuin labur eta umoretsuak zein amaiera aldera argitaratutako narrazio luze eta serioagoak, eta haien arteko 31 pieza hautatu ditu gero, itzuli, apailatu eta hitzaurre batekin aurkezteko. Elkar argitaletxeak kaleratu du orain lan horren emaitza: Anton Txekhoven 31 ipuin. Katedral baterako 31 harriko sarbide moduko bat.
Literaturazaleentzat «familiakoa bezalakoa» da Txekhov, Sanchok azaldu duenez, baina, dioenez, zirkulu horietatik kanpo, haren ezagutza «ez da hain orokortua», eta horregatik jo du harengana. Urtebete eman du ipuinak hautatzen eta itzultzen, eta, esan duenez, «Txekhov euskaraz irakurri nahi bat» izan du motibazio nagusia. Besteak beste, Andrei Platonov, Svetlana Aleksievitx eta Sergei Dovlatov euskaratu ditu aurrez, eta hogei urte inguru daramatza Euskal Herriko Unibertsitateko Itzulpengintza graduan errusiera irakasten. «Nik bizitzan oso integratuta daukat errusiar literatura euskaraz ikusi nahi bat».
Errusiarren muin-muina
Itzulpen lanak hasiak zituenean eraso zion Errusiak Ukrainari, ordea, eta, aitortu duenez, zalantza une bat izan zuen Sanchok. Garai ona ote zen horretarako. Zeren eta, itzultzaileak gogoratu duenez, «neurri batean ulergarria den histeria kolektibo horretan», han-hemenka, bertan behera geratu baitziren errusiar jatorriko idazleei buruzko kongresuak zein itzulpen lanak. Baina, azaldu duenez, hain zuzen, giro horregatik erabaki zuen aurrera egitea. «Momentu egoki bat baldin badago Txekhov irakurtzeko, hain zuzen, hau da. Oraindik daukan eraginagatik. Duela ia 120 urte hil zen, noski, ez zituen ezagutu ez iraultza, ez zuen ezagutu Gerra Zibila, gosetea, Bigarren Mundu Gerra..., baina 120 urte geroago errusiar gizakien muin-muinean dagoena ez da aldatu. Txekhovek horren erradiografia bat ematen digu».
Errusiari buruz jakiteko, horregatik, iturri ontzat jo du Txekhoven ipuingintza. «Aldarrikatu nahi nuke literaturak daukan eta izan behar lukeen ahalmen hori pertsonengan enpatia bultzatzeko eta indartzeko».
Umore tristea, tristura umoretsua
Idazlearen umore berezia ere nabarmendu du Sanchok liburuko hitzaurrean. «Umoretsua eta irakurterraza da, baina kosta egiten zaigu irribarretik barrera igarotzea, umorez deskribatzen dituen egoerak sarritan ez direlako barregarriak, ezpada tristeak, itxaropenerako zirrikiturik uzten ez dutenak». Dioenez, horregatik esan ohi dute adituek Txekhov dela errusiar idazlerik «alaiena» eta, aldi berean, «depresiboena». Itzultzailearen hitzetan, «umore tristea» edo «tristura umoretsua» baita harena.
Libururako hautatutako ipuinetan orotariko gaiak lantzen direla dio itzultzaileak. «Gizarte baten erradiografia den neurrian, gizarte guztia dago islatuta». Eta puntuz puntu hasi du gero kontaketa: ustelkeria dago, funtzionarioak daude, noble txikiak, baserritarrak, neskameak, poliziak —«beren gainetik daudenekin oso apal jokatzen dutenak eta guztiz gorrotagarriak direnak azpitik dituztenekin»—, familia harremanak... «Zerrenda amaigabea da», borobildu du Sanchok.
Askatasun erosia
Aurrez ere, hainbatetan itzuli da Txekhov euskarara, baina, Elkar argitaletxeko ordezkarien hitzetan, sekula ez orain bezain modu «osatuan». Xabier Mendiguren Bereziartuk, esaterako, 1990ean, Txekhoven sei ipuin bildu zituen Literatura Unibertsala sailak argitaratutako hirugarren libururako, baina lehenago ere baziren ale solte batzuk itzuliak. Elizalde ezizenez sinatu zuen norbaitek Guraso zintzoa ipuina eman zuen argitara 1956an, esaterako, Egan aldizkarian, eta sasoi hartan aldizkaria zuzentzen aritzen zen Koldo Mitxelenaren eskua ikusten dute testu hartan adituek. Eta, hain zuzen ere, aurrez euskaratutakoen artean, ipuin hori da Sanchok berriz itzuli duen bakarra, Familia burua izenburupean. Azaldu duenez, batetik, itzulpen hura «oso librea» zelako, eta, bestetik, Txekhoven literaturan aitaren figurak duen pisua ere bildu nahi zuelako liburuan, eta, hain zuzen, horri buruzkoa delako narrazio hori.
Sancho: «Txekhoven aita jaio zenean ez zen eskubide osoak zituen herritar bat; jopu bat zen, eta bere askatasuna erosi zuen. Txekhov libre jaio ez zen gizon baten semea zen. Hori ikusten da komentario askotan, eta zalantzan jartzen du bere aitak erositako askatasun hori benetan askatasuna ote den».
Poe eta Txekhov aipatu ditu Xabier Mendiguren Elkar argitaletxeko editoreak ere ipuingintza modernoaren iturburuan, eta zehaztapena ere gehitu du gero. Haren hitzetan, «ipuingintza errealistaren aitatzat» jotzen baita errusiarra. «Esango nuke haren eraginik nabarmenena AEBetan egon dela. Raymond Carver, esaterako, haren miresle handia zen. Baina, horretaz gainera, etengabeak dira haren lanen zinemaratzeak eta haren antzezlanen eguneratzeak ere. Asko irakurtzen da oraindik ere, eta eragin handia du». Eta esker ona adierazi dio Sanchori, haren lana euskaratzeagatik. «Euskal kulturari mesede handia egin dio». |
2022-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/211986/hamabost-hilabeteko-espetxealdi-eskaera-m-8ko-protestetan-parte-hartzeagatik.htm | Gizartea | Hamabost hilabeteko espetxealdi eskaera, M-8ko protestetan parte hartzeagatik | Ainhoa Larunbek epailearen aurrean deklaratu du gaur Iruñean: «agintearen aurkako atentatua» egozten diote. «Mugimendu feministaren aurkako jazarpena» salatu dute kolektiboek | Hamabost hilabeteko espetxealdi eskaera, M-8ko protestetan parte hartzeagatik. Ainhoa Larunbek epailearen aurrean deklaratu du gaur Iruñean: «agintearen aurkako atentatua» egozten diote. «Mugimendu feministaren aurkako jazarpena» salatu dute kolektiboek | Txalo, besarkada eta malko artean. Horrela iritsi da Ainhoa Larunbe iruindarra Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusira. «Gora borroka feminista!», «borroka da bide bakarra!», «feminismoa ez da delitua!» eta antzeko leloak oihukatu dituzte epaitegi aurrean bildu diren dozenaka lagunek, akusatuari babesa adierazteko. Hunkituta erantzun du Larunbek, ukabila altxatuz eta bertaratutakoei eskerrak emanez, auzitegira sartu aurretik. Senideek, lagunek eta mugimendu feministako kideek lagunduta zeharkatu du eraikineko atea. Ahizpek lagunduta.
Iazko Martxoaren 8an mugimendu feministak Nafarroako Parlamentuaren parean eginiko protesta bati loturik, fiskaltzak hamabost hilabeteko espetxe zigorra eskatu du harentzat, agintaritzaren aurkako atentatua egotzita, foruzain bat ostikadaz jo zuelakoan. Larunbek hasieratik ukatu du hori egin izana. Egun hartako irudietan ere argi ikus daiteke Foruzaingoaren oldarraldi baten ondorioz hasi zirela istiluak: agente batek besotik heldu zion akusatuari, eta, pankartarekin estropezu eginda, lurrera joan ziren biak. Mugimendu feministak salatu du lurrera eroritako foruzainak berak ukatu egin zuela Larunbek eraso egin ziola, epaiketaren aurretik eginiko saioan. Fiskaltzak, hala ere, hasierako akusazioari eta zigor eskaerari eutsi die.
Iragan otsailean, Larunberi elkarrizketa egin zion Nafarroako Hitza-k auziaren inguruan:
Ikusi gehiago: «Amorrua sentitzen dut, eta ezintasuna; ez da justiziarik egon»>>
Mugimendu feministaren erantzuna
Epaiketa, Larunberen aurkakoa ez ezik, «mugimendu feminista osoaren aurkakoa» dela azpimarratu dute Nafarroako elkarte feministetako ordezkariek auzitegiaren parean eginiko elkarretaratzean. «Argia da bidali nahi duten mezua: desmobilizazioa eta beldurra. Prozesu honi segida ematea da mugimendu feministari eraso egitea. Kriminalizatu nahi gaituzte deserosoak garelako, kalean jarraitzen dugulako, hazten ari garelako eta gure diskurtsoa aurrera doalako; egunetik egunera gero eta gehiagok dakitelako bizitza duina ez dela posible sistema honen pean [...]. Hala erakutsi dugu berriz ere aurtengo M-8an, mobilizazio masibo batean kalera irtenda, gaur salatzen ari garen osasun krisiak, desmobilizazioak eta errepresioak ez dutelako borroka eta militantzia feminista bukatuko».
Feministek «babesa, maitasuna eta indarra» helarazi dizkiote akusatuari: «Argi dugu justizia ez dela kasu hau kalifikatzeko hitz egokia, beste behin ere argi geratu baita guk, feministok, bagenekiena eta salatzen genuena: soilik zapaltzen, zigortzen eta biktimizatzen gaituen injustizia baten falazia eta matxismoa dela hau». |
2022-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/211987/oteiza-eta-txillida-aurrez-aurre-eta-elkarrekin.htm | Kultura | Oteiza eta Txillida: aurrez aurre eta elkarrekin | ‘Jorge Oteiza eta Eduardo Txillida. Dialogoa, 50eko eta 60ko urteetan’ erakusketa hartu du Donostiako San Telmo museoak. Bi artistei batera eskaini dieten lehena da, eta ehundik gora obra biltzen ditu. | Oteiza eta Txillida: aurrez aurre eta elkarrekin. ‘Jorge Oteiza eta Eduardo Txillida. Dialogoa, 50eko eta 60ko urteetan’ erakusketa hartu du Donostiako San Telmo museoak. Bi artistei batera eskaini dieten lehena da, eta ehundik gora obra biltzen ditu. | Bi argazki elkarren ondoan. Jorge Oteiza ageri da batean, bere tailerrean, esperimentazio prozesuan ondutako pieza txiki bat eskuetan duela, hari begira, gogoeta egiten. Eduardo Txillida agertzen du besteak, bere lantokian hura ere, pieza bati kolpeka, ekinean, prozesuaren amaiera zein izango den artean jakin gabe. Pentsakor bata; akzioari emana bestea. XX. mendeko euskal artista esanguratsuenetako bi, haien izaera eta lan egiteko modu desberdinen adibide diren irudietan. Eta hirugarren argazki bat parean, bi eskultoreak elkarrekin solasean erakusten dituena. Bi sortzaileen arteko desberdintasunak nahiz bat egiteak biltzen ditu Jorge Oteiza eta Eduardo Txillida. Dialogoa, 50eko eta 60ko urteetan erakusketak. Bi artisten lanei batera eskaini dieten lehena da, eta, denera, bien ehundik gora obra biltzen ditu. Donostiako San Telmo museoan urriaren 2ra bitarte izango dira denak ikusgai.
Duela hogei urte hil zirenetik, bi artisten obrak elkarrekin aurkezten dituen lehen erakusketa handia da. Horregatik, «artearen historian mugarri bat» dela adierazi dute sustatzaileek. Donostiako San Telmo museoak antolatu du, Bancaja fundazioarekin lankidetzan; hain zuzen, erakunde horren Valentziako egoitzan (Herrialde Katalanak) iaz ikusgai izan ostean heldu da Donostiara. Bi artisten erakunde legatudunen lankidetza ere jaso du, Oteiza Museoarena (Altzuza, Nafarroa) eta Txillida Lekurena (Hernani, Gipuzkoa). Eta beste zenbait erakunde publiko zein pribatuk utzi dizkiete piezak antolatzaileei. Javier Gonzalez de Duranak komisariatua, 121 artelan biltzen ditu, eskulturak gehien-gehienak, baina baita marrazkiak, zirriborroak, grabatuak eta bestelako lanak ere. Halaber, bien erakusketetako katalogoak, gutunak, argazkiak eta beste hainbat dokumentu bildu dituzte espazioetako batean.
Komisarioak adierazi duenez, bi artisten ibilbide osoa kontuan hartu beharrean, garai jakin batera mugatu nahi izan dute bilduma, eta, hala, 50eko eta 60ko hamarkadetako obrak aukeratu dituzte. Modu kronologikoan osatu dute ibilbidea, eta 1948an abiatzen da, bi artistentzat bidaia urtea izan zena. Hain zuzen, orduan itzuli zen Oteiza Latinoamerikatik, han hamahiru urte igaro ostean, eta urte berean abiatu zen Txillida Parisera, eskultorea izan nahi zuela erabakita. Eta amaiera, berriz, 1969an eman diote, Oteizak Arantzazuko basilikako eskultura multzoa amaitu zuenean eta Txillidak Parisen bere lehen obra publiko handia kokatu zuenean. Tarte horretan, adiskidetasun harremana izateaz gain, interes handiz jarraitu zuten batak bestearen obra. Eta urte haietan nabarmendu ziren biak ere nazioartean. Ondoren etorri ziren desadostasunak, duela 25 urte besarkada baten bidez berradiskidetzea irudikatu zuten arte. Horregatik, komisarioaren hitzetan, «zauri edo mesfidantza zaharren sendatzaile ere baden diskurtso bat» artikulatzen du erakusketak. «Izan ere, bi sortzaile hauengan, garrantzitsuena ez da esan edo egin zutena, baizik eta haien ekarpena, utzi ziguten ondarea, eta eskulturek elkar besarkatzea. Haien arteko besarkada oso ongi egon zen, baina nire ustez, benetako besarkada, benetan ona dena, areto hauetan oraintxe ematen ari dena da».
Lehen aretoetan aurrez aurre jarri dituzte sortzaile bakoitzaren obrak; alde batean batarenak eta bestean bestearenak. Baina hurrengoetan nahasian ipini dituzte pieza guztiak, elkarrekin «elkarrizketan». Gonzalez de Duranak azaldu duenez, elkarren arteko lotura edo «gertutasun» horiek hiru irizpideren arabera antolatu ditu: piezak garai bertsuan sortutakoak izatea, obren arteko «gertutasun formala», eta lanen arteko «gertutasun kontzeptuala». Edonola ere, zehaztu du batzuek besteen alboan bai, baina elkarren arteko distantzia gordez kokatu dituela, ikuslea izan dadin lotura horiek egiten edo bat egite horiek sumatzen dituena. «Gertutasun horiek ez dira modu ageriko batean erakusten; nahiago izan dugu gertutasun horiek airean egotea, eta bisitaria izatea horiek sumatzen joango dena». Halaber, orain arte erakusketa batean aurkeztu gabeko zenbait pieza ere ekarri dituzte Donostiara.
Arantzazuko piezak
Sarreran, bi artisten argazkien alboan, bakoitzaren eskultura banak egiten dio harrera ikusleari, biak ere bertikalak eta tamaina handikoak. Oteizaren Laocoonte (1954-55) da bata, Kordobako (Espainia) Merkataritza Ganberarako egin zuen egurrezko obra eta bertan kokatu zuenetik inoiz lekuz aldatu ez zutena. Hori da, beraz, inoiz erakusketa batean erakutsi gabekoetako bat. «Henry Mooreren obraren eragin handia duen pieza bat da, gorputzak zeharkatzen dituzten hutsune horiekin», azaldu du komisarioak. Txillidaren Oyarak I izenekoa da bestea, 1954an sortu zuena, nekazarien metalezko lanabesak erabiliz. «Obra honetan, garai bereko beste zenbaitetan bezala, itzalak rol garrantzitsua jokatzen du hormetan marrazkiak egitean».
Hortik aurrera, bederatzi ataletan banatu ditu pieza guztiak komisarioak, eta ordena kronologikoa jarraitzen du ibilbideak. Lehen aretoan, 1948-1951. urteen arteko lanak daude ikusgai; Oteiza Latinoamerikatik bueltatu eta Arantzazuko basilikako lanen enkargua jaso zuen tarte horretan, eta Parisen izan zen Txillida tarte berean. Biek giza gorputza landu zuten garai hartan, eta eskultura antropomorfikoak ageri dira aretoan, nork bere ikuspegitik landuak. «Txillidarenak oso sintetikoak dira, oso deskribapen fisionomiko gutxikoak; Oteizarenak, berriz, dramatikoagoak dira, espiritualki goratzen dira. Esan genezake gorpuztasunera emanagoa dela bata, eta existentzialistagoa, tragikoagoa bestea».
Hurrengo aretoak 1951-1955. urteetako sorkuntza biltzen du, eta Arantzazuko obrak dira protagonista —garaiko beste batzuk ere badira—. Horien artean daude Txillidak basilikarako eginiko bi ate, orain arte sekula handik mugitu gabeak, eta, beraz, lehen aldiz museo batean ikusgai daudenak. Haien aurrean, parez pare, Oteizak apostoluen frisoa ontzeko prozesuan sortutako hainbat pieza daude —batean hiru eta bestean hamasei jarri zituen—, baita jatorrizko tamainan apostoluetako bi erakusten dituen brontzezko pieza handia ere. Andramari (1953-68) eta Pietaterako estudioa (1969) esperimentaziozko lanak ere ikusgai daude.
Lehen bi espazioetan, aurrez aurre daude jarrita artista bakoitzaren eskulturak. Baina elkarren alboan, nahasian ikusiko ditu bisitariak hortik aurrera. Txillidak nekazaritzako lanabesekin egindako obra gehiago, eta Oteizak metalezko pieza biribilekin osatutako formak daude jarraian, besteak beste. Oteizaren Via Lactea (1955) eskultura bertikalari aipamen berezia egin dio komisarioak. «Interesgarria da, frogatzen duelako Oteiza, apostoluen eskultura figuratiboetan lanean ari zen bitartean, beste ildo askoz ere abstraktuago bat lantzen ari zela aldi berean; horren adibide da pieza».
Hurrengo aretoan dokumentazioa bildu dute, eta besteak beste, bi artisten idatzi eta gutunak, argazkiak eta erakusketetako katalogoak jaso dituzte bitrinetan. Hormetako batean, berriz, zaletu batek Super8-an grabatutako irudiak daude proiektatuak; Oteiza Arantzazun apostoluak jartzeko lanetan ikus daiteke haietan.
Hurrengo gelako obrak biltzeko irizpidea, elkarren artean oso desberdinak izatea izan da, komisarioak azaldu duenez. Hala, elkarren inguruan dabiltza bertan Txillidak harriz eta berunez landutako erliebeak zein paper gaineko marrazkiak, eta geometria zorrotzeko Oteizaren burdinazko eskulturak, besteak beste. Azken aretoan, berriz, harrizko obrak dira nagusi bestelakoen artean.
Erakusketan, guztira, gehiago dira Oteizaren eskulturak, baina tamaina handiagokoak, oro har, Txillidarenak. «Oteizarenak esperimentaziozko lanak zirenez, formatu txikikoak izaten ziren. Aldiz, Txillida ideia batekin hasten zen lanean, eta amaitu arte ez zuen aurkitzen zer zen egin nahi zuena; ez zuen esperimentatzen, aurrera egiten zuen, azken helburua argi izan gabe, eta, horregatik, haren piezak monumentalagoak izaten ziren». Izenburuak jartzen ere oso desberdinak zirela gehitu du komisarioak; ia zientifikoak ziren Oteizarenak —Positibo-negatibo unitate lauzko eraikuntza hutsa, Espazio definitu baten ordenazioa/Kontrol hiperespaziala... — , eta kutsu erromantikokoak Txillidarenak —Haizearen orrazia, Amets ingudea...—.
Erakusketaren osagarri, bisita gidatuak, hitzaldiak, tailerrak eta beste jarduera batzuk izango dira. |
2022-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/211988/lehen-arretarako-baliabide-gehiago-eskatu-dute-osakidetzako-langileek-urteko-hirugarren-greban.htm | Gizartea | Lehen arretarako baliabide gehiago eskatu dute Osakidetzako langileek, urteko hirugarren greban | ELA, LAB, SATSE, CCOO, UGT eta ESK sindikatuen arabera, %50eko oihartzuna izan du lanuzteak; Jaurlaritzaren arabera, %14koa. | Lehen arretarako baliabide gehiago eskatu dute Osakidetzako langileek, urteko hirugarren greban. ELA, LAB, SATSE, CCOO, UGT eta ESK sindikatuen arabera, %50eko oihartzuna izan du lanuzteak; Jaurlaritzaren arabera, %14koa. | Osakidetzako lehen arretako langileak greban daude gaur, ELA, LAB, SATSE, CCOO, UGT eta ESK sindikatuek deituta. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren arabera, %14koa izan da erantzuna, baina beharginen ordezkariek datu handiagoa eman dute: «Greba egin dezaketenen %50ek» hartu dute parte lanuzteetan. «Arrakasta bat da, kontuan hartuta gutxieneko zerbitzuak nolakoak diren, eta plantillaren nekea adierazten du: baliabide gehiago eskatzen ari dira lehen arretan lan egin ahal izateko», adierazi du CCOOko ordezkari Iñigo Garduñok eguerdian Bilbon, manifestazioa abiatu baino lehen. Jone Arruabarrena BERRIAko kazetariak eman du Donostiako mobilizazioaren berri.
Bilboko ELAko bozeramaile Esther Saavedrak gogora ekarri du beste bi greba egun egin zituztela otsailean: «Lehen arretaren egoera bereziki larria da, eta okertu egingo da neurriak hartu ezean». «Langile faltaren arazoa konpontzeaz» mintzatu da Amaia Mayor SATSEko kidea: «Zuzeneko harremana dago lan zamaren eta grebaren jarraipenaren artean; Osakidetzak irakurketa hori egin behar du, ohartu behar du karga horrek zerbitzuaren kalitatean eragiten duela». Giza baliabideak ez ezik, zerbitzuak ere aipatu ditu Garduñok: «Etengabeko arretaguneetako ordutegiak berreskuratu behar ditugu; Gabonetan, Jaurlaritzak esan zuen murrizketa koiunturala izango zela, baina ematen du mantendu nahi duela».
Udara begira ere jarri da Ana Vazquez UGTko osasun arduraduna: «Osakidetzak urteak daramatza bere arazoak ukatzen. Eta, beste urte batez, udan zentroak itxi eta ordutegiak murriztuko ditu; beraz, arazo horiek aurreikusi eta konpontzeko eskatzen diogu, langileen zama ez areagotzeko». LABeko Ana Tere Alvarezek, berriz, oroitu du Osakidetzako garbitzaileak ere greban direla egunotan: «Zerbitzuak pribatizatzeari utzi behar diote».
EAEko Arartekoak azken hilabeteetan osasun zerbitzuen inguruan jasotako kexei erreparatzea ere galdegin diote Jaurlaritzari: «Lehen arreta indartu egin behar da kalitatezko zerbitzua eman ahal izateko». Horrez gain, negoziatzeko eskatu diote behin eta berriro, eta, ildo horretan, mahai sektoriala edukiz betetzeko. Izan ere, espazio horretan plantoa egin zuten sindikatuek otsaileko greben atarian; apiril hasieran bilerara itzuli ziren, baina batzarra amaitu baino lehen altxatu egin ziren. «Osakidetzako zuzendaritzak ez du negoziatzeko borondaterik: propaganda egiten ari da», esan du Saavedrak. Mayorrek erantsi du gaur bertan jaso dutela haien mezua, hilabete amaieran mahaira deitzeko: «Argi dago mobilizatu ezean Osakidetzak ez duela hitz egiteko borondaterik».
Maiatzean, greba ospitaleetan
Urteko hirugarren greba eguna dute gaur Osakidetzako langileek, eta beste bat ere antolatu dute maiatzaren 16rako, ospitaleetan eta buru osasuneko sarean. Erietxeetan hainbat gatazka daude zabalik, eta, horren harira, Basurtuko, Santiagoko, Bidasoko eta Onkologikoko beharginek Gotzone Sagardui Jaurlaritzako Osasun sailburuaren dimisioa eskatu zuten atzo, «zentrook desmantelatzeagatik». LABek bat egin du eskaera horrekin: «Eta Urkulluk ere ardurak hartu behar ditu». |
2022-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/211989/roglicek-erantzi-eta-evenepoelek-jantzi.htm | Kirola | Roglicek erantzi, eta Evenepoelek jantzi | Lider aldaketa izan da azken-aurreko etapan, Mallabian, eta faboritoen artean Esloveniakoa izan da aukera asko galdu dituena Itzulia irabazteko. Ion Izagirre hirugarren jarri da. Etapa Carlos Rodriguezek (Ineos) irabazi du. | Roglicek erantzi, eta Evenepoelek jantzi. Lider aldaketa izan da azken-aurreko etapan, Mallabian, eta faboritoen artean Esloveniakoa izan da aukera asko galdu dituena Itzulia irabazteko. Ion Izagirre hirugarren jarri da. Etapa Carlos Rodriguezek (Ineos) irabazi du. | Iraultza bat, baina handia izan da gaur Euskal Herriko Itzuliko azken-aurreko etapan. Mallabiako San Pedro ermitako aldapa pikoan, Primoz Roglic (Jumbo) orain arteko liderra ez da onenen artean sartu, eta maillot horiak jabe berria dauka: Remco Evenepoel (Quick-Step). Bigarren Daniel Felipe Martinez (Ineos) jarri da, bi segundora, eta hirugarrenera jauzia Ion Izagirrek (Cofidis) egin du, 21era.
163 kilometroko etapa izan da laugarrena, Zamudio eta Mallabia artekoa. Aurreikusten zen gogorra izango zela, ibilbideagatik, eta aurreko egunetan ziklistek pilatutako nekearengatik. Ihesaldia osatzea kosta egin da, baina jira eta buelta, azkenean batu dira buruan Marc Soler (UAE) eta Carlos Rodriguez. Lehenago, Pello Bilbaok (Bahrain) ere egin du saialdia, eta minutua baino atzerago izan du liderra eta gainerako faborito multzoa. Beste batzuekin batera egin du aurrera Gernika-Lumokoak. Baina geratzeko agindu dio taldeak, edota geratzea erabaki dute denen artean.
Bi iheslariak aurretik zirela, atzean faboritoen tropela elkartuta zetorren. Baina Karabietan gora Evenepoelek hautsi du batasuna, eta atzetik batu zaizkio Roglic ez beste faborito guztiak: Martinez, Jona Vingegaard (Jumbo), Izagirre, Aleksandr Vlasov (Bora) eta Enric Mas (Movistar). Pello Bilbao geroxeago batu zaie. Baita lasterketa burutik atzera geratu den Soler ere, ihes egin baitio Rodriguezek.
Faboritoen taldetxoak azkar batean sartu dio tartea Roglici, eta azkenean minututik gorako atzerapena izan du gaur arteko liderrak. Rodriguezek bakarrik igo du San Pedrorako aldapa pikoa, %16ko desnibela duena tarte gogorrenean. Atzetik, Martinez zazpi segundora sartu da, Evenepoel bederatzira, Izagirre eta Mas 11ra, eta azken aldapan erori egin direnez, Vlasov eta Vingegaard 18 eta 20 segundora sartu dira.
Bihar, azkeneko etapan, Eibar eta Arrate batuko ditu ibilbideak. 135 kilometro, eta mendia nahi beste: Elkorrrieta (3. mailakoa), Endoia (2), Azurki (1), Gorla (2), Krabelin (1), Urkaregi (3) eta Usartzako gaina (Arrate, 1). Dena dago erabaki gabe. Hautagai asko, bakoitza talde batekoa. Galdera asko, eta erantzun gutxi orain. Bihar emango dituzte guztiak txirrindulariek. |
2022-4-8 | https://www.berria.eus/albisteak/211990/iruneko-haur-eskoletako-euskarazko-aurrematrikulazioa-20koa-izan-da.htm | Gizartea | Iruñeko Haur Eskoletako euskarazko aurrematrikulazioa %20koa izan da | Iruñean, 12 eskoletatik soilik bitan eskaintzen da euskara hutsez ikasteko aukera eta beste bitan euskaraz eta ingelesez. | Iruñeko Haur Eskoletako euskarazko aurrematrikulazioa %20koa izan da. Iruñean, 12 eskoletatik soilik bitan eskaintzen da euskara hutsez ikasteko aukera eta beste bitan euskaraz eta ingelesez. | Navarra Suma Iruñeko alkatetzara iritsi zenetik, 0-3 zikloko haur eskola publikoetako euskarazko eskaintza are gehiago murriztu du urtero: plaza gero eta gutxiago. Iruñean, hamabi eskoletatik soilik bitan eskaintzen da euskara hutsez ikasteko aukera eta beste bitan euskaraz eta ingelesez. Gaur eman dituzte aurtengo matrikulazio datuak. Fernando Sesma Hezkuntza zinegotziak azaldu duenez, aurreikusia zutena eta herritarren eskaera «bat etorri dira»; izan ere, eskaeren ehuneko %80 erdarazko ereduetarako izan dira, eta euskarazkoak, berriz, %19,71.
Hizkuntz ereduei buruz Fernando Sesmak azaldu du eskaera gehienak, 1.225, gaztelaniazko ereduetarako izan direla eta haien artean eskaera gehiago izan direla ingelesezko aktibitateak eskaintzen dituzten plazetarakoak. Ia 700 izan dira, gaztelania hutsezko 532 eskaeren aurrean.
189 familiak eskatu dute euskara ingelesarekin eta 112k euskara hutsez. Sesmak azaldu duenez, «eredu ingelesdunek espero baino arrakasta handiagoa» izan dute. Iragarri du ere, Iruñeko Udalak ingelesaren aldeko apustuarekin jarraituko duela. |
2022-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/212023/arratek-emango-du-azken-epaia.htm | Kirola | Arratek emango du azken epaia | Gaur bukatuko da Euskal Herriko Itzulia, 135 kilometroko etapa menditsu batekin. Dena dago erabakitzeko garaipenaren borrokan: Remco Evenepoel lidertzari eusten saiatuko da, baina aurkari ugari izango du. Haien artean daude Pello Bilbao eta Ion Izagirre. | Arratek emango du azken epaia. Gaur bukatuko da Euskal Herriko Itzulia, 135 kilometroko etapa menditsu batekin. Dena dago erabakitzeko garaipenaren borrokan: Remco Evenepoel lidertzari eusten saiatuko da, baina aurkari ugari izango du. Haien artean daude Pello Bilbao eta Ion Izagirre. | Ohi bezala, emozio handiko bukaera izango du Itzuliak. Sailkapen nagusiko kontuak oso estu utzi zituen atzo Zamudio eta Mallabia artean jokatu zen etapak, eta gaur argituko dira galdera guztiak, Arratera bidean. Eibarreko irteeran, Remco Evenepoel (Quick Step) izango da horiz jantzita. Ikusteko dago, ordea, Arrateko helmuga nork igarotzen duen txapeldun moduan. Behin ez, bitan igoko dute mendate mitikoa, eta beste bost mendate ere gainditu beharko dituzte: Elkorrieta, Endoia, Azurki, Gorla eta Urkaregi. Lasterketako etaparik gogorrena izango da, eta onenen arteko borroka ikusgarria espero da.
Ikusi gehiago: Ion Izagirre: «Berdin jarraituz gero, podiumean amaitzeko moduan izango naiz»
Ustekabean, hondoratu egin zen atzo Primoz Roglic (Jumbo Visma), Evenepoelek erasora jo ostean. Gaur, ordea, defentsa lanean aritu beharko du flandriarrak. Eta galtza bete lan izango du, lehen zazpi postuen artean 40 segundotik beherako aldea dagoelako bakarrik. Oraindik askok egiten dute amets garaipenarekin. Evenepoelek Daniel Felipe Martinez (Ineos) du hurbilen, bi segundo eskasera. Hirugarren, berriz, Pello Bilbao (Bahrain) dago, 20ra. Gernikarra oso ondo moldatzen da halako etapa erabakigarrietan. Postu bat beherago ageri da Ion Izagirre (Cofidis), laugarren, 21era. 2019ko balentria errepikatu nahi du ormaiztegiarrak. Atzetik Aleksandr Vlasov (Bora) dauka, 22 segundora. Jonas Vingegaardek (Jumbo Visma), berriz, 29 segundo ditu galduak, eta 37 Enric Masek (Movistar). Roglic zortzigarren dago, 1.05era.
Ikusi gehiago: Erreleboka, Julen Gabiria: 'Michael'
Luzea da, beraz, irabazlegaien zerrenda, igoko dituzten mendateena bezalaxe. Hasteko, Elkorrieta altxatuko dute (2,6 kilometro eta %6,7ko pendiza), eta gero, hiru igoera gogor kateatuko dituzte: Endoia (5,3 kilometro eta %6,8), Azurki (5,1 kilometro eta %7,4) eta Gorla (9,6 kilometro eta %5,7). Hamar kilometro ordekan egin, eta Arrateko lehen igoerari helduko diote hurrena. Alde gogorretik, Azitaindik igoko dira orduan (4,1 kilometro eta %10,5). Jarraian Urkaregi gainditu beharko dute (5 kilometro eta %4,8), eta gero Arrate azkenekoz igo, ohiko errepidetik (4,5 kilometro eta %8,8). Gainean egongo da helmuga. Igoeretan indarra, jaitsieretan abilezia, eta oro har, argitasun handia izan beharko du Itzulia irabazi nahi duenak. Ahalmenak adinako garrantzia izango du estrategiarekin asmatzeak. |
2022-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/212024/gazte-bat-hil-da-baionan-a-63an-trafiko-istripu-batean.htm | Gizartea | Gazte bat hil da Baionan, A-63an, trafiko istripu batean | Auto batek eta kamioi batek talka egin dute. Beste bi gazte oso larri eraman dituzte Baionako Ospitalera. | Gazte bat hil da Baionan, A-63an, trafiko istripu batean. Auto batek eta kamioi batek talka egin dute. Beste bi gazte oso larri eraman dituzte Baionako Ospitalera. | Ezbehar larria izan da gaur goizaldean Baionan, A-63 autobidean, Gipuzkoarako noranzkoan. Auto batek eta kamioi batek talka egin dute, eta 25 urteko gazte bat hil da. Autoan zihoan gazte hori, eta berarekin zihoazen beste bi lagun, 24 eta 30 urtekoak, oso larri eraman dituzte Baionako Ospitalera.
Suhiltzaileak 04:30ean ohartarazi dituzte. Baiona iparraldeko Leclerc saltokitik gertu izan da ezbeharra. Erreskate taldeak iritsi direnean, 25 urteko gaztea pizten saiatu dira, baina ezin izan dute egin azkenean. Ezbeharraren ondorioz, autobidea itxita egon da erreskate taldeak lanean ziren bitartean. |
2022-4-9 | https://www.berria.eus/albisteak/212025/ortuzar-gksz-aretoko-iraultzaileak-dira-burgesiaren-seme-alabak-burgesak-bezala-bizi-direnak.htm | Politika | Ortuzar, GKSz: «Aretoko iraultzaileak dira», «burgesiaren seme-alabak, burgesak bezala bizi direnak» | EAJko gazteak EGI Eguna ospatzen ari dira Azkoitian. Sabino Arana eta Xabier Arzalluz izan dituzte gogoan ekitaldi politikoan. | Ortuzar, GKSz: «Aretoko iraultzaileak dira», «burgesiaren seme-alabak, burgesak bezala bizi direnak». EAJko gazteak EGI Eguna ospatzen ari dira Azkoitian. Sabino Arana eta Xabier Arzalluz izan dituzte gogoan ekitaldi politikoan. | EGI Eguna ospatzen ari dira gaur EAJko gazteak Azkoitian (Gipuzkoa). 12:00etan egin dute ekitaldi politikoa, eta Xabier Arzalluz urte askoan EAJko presidente izandakoa gogoratu dute. Ekitaldian izan dira Andoni Ortuzar EBBko presidentea, Amaia Larrañaga EGIko kidea, eta Ana Azkoitia, Azkoitiko EAJren alkategaia. Hirurek izan dute gogoan Arzalluz, eta oholtzan haren hainbat adierazpen eta irudi izan dira ikusgai. Gainera, haren hitzaldi baten zati bat eman dute bideoz.
Ortuzarrek hitza hartu duenean Sabino Aranaren pausoak jarraitzera deitu ditu gazteak: «Zuotako bat bezalakoa zen, eta begira zer-nolako nahaspila sortu zuen». Ortuzarrek gaineratu du «Euskadi» gaur egun dena izatera iritsi dela Arana konturatu zelako euskalduna zela, «eta soilik euskalduna». «Bilboko mutiko haren jarrerarekin bat egitera» deitu ditu EAJko gazteak, eta misio harekin aurrera egitera: «Sabinok XX. mendeko Euskadi amestu zuen; zuei dagokizue orain XXI. mendeko Euskadi egitea».
GKS, «aretoko iraultzaileak»
Ortuzarrek hitz gogorrak izan ditu GKSrentzat ekitaldian. Joan den astean Azkoitian bertan pankartan batean Aberria Gorria aldarrikatu zutela esan du, eta «ezker abertzalearen gazte disidenteen mezuak» askatasunaren kontrakotzat jo ditu. «Beraien helburua ez da Euskadi askea. Beren helburua Euskadi gorria da. Beren proiektuan Euskadiren etorkizuna mutilatzen dute, zuria eta berdea kentzen diote, eta Euskadirentzat kolore bakarreko etorkizuna proiektatzen dute, Sobiet Batasunean dagoeneko porrot egin duena».
EAJk bidali duen oharrean azaldu duenez, Ortuzarren ustez GKSkoak «hitz hutsak dira, iruzur bat: burgesiaren seme-alabak, burgesak bezala bizi direnak». Eta «areto iraultzaile» esan die. Putinen lagunak izatea ere leporatu die, eta Ukrainako gerran arreta desbideratu nahi dutela esan du. «Beren Putin miretsiak Ukrainan egiten ari dena genozidioa da, basakeria, guri duela 85 urte Gernikan, Durangon, Otxandion egin ziguten bezala. Orduan ere propaganda frankistak esan zuen gure gudariak izan zirela Gernikari su eman ziotenak. Halako gehiagorik ez! Horregatik, joan daitezela Aberri Gorriaren proiektuarekin Kremlinera, hemen guk Euskadi libre bat nahi baitugu, koloretako Euskadi bat: gorria, berdea eta zuria», esan du EAJko EBBko presidenteak.
«Guk nahi dugun Euskadik denentzat izan behar du eta askatasunean oinarrituta egon behar du. Euskadi koloreaniztuna, eta ez gorri hori, gure inguruan eta kanpoan ere, errugabeen odolarekin egin dena», gaineratu du. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.