date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/212292/udaltzaingoarengandik-ihesi-zihoan-lagun-bat-hil-da-bilbon.htm | Gizartea | Udaltzaingoarengandik ihesi zihoan lagun bat hil da Bilbon | 07:00ak aldera hasi da haren atzetik Barakaldoko Udaltzaingoa, eta gizonak Ibaizabalera bota du bere burua. Suhiltzaileek atera dute gorpua. | Udaltzaingoarengandik ihesi zihoan lagun bat hil da Bilbon. 07:00ak aldera hasi da haren atzetik Barakaldoko Udaltzaingoa, eta gizonak Ibaizabalera bota du bere burua. Suhiltzaileek atera dute gorpua. | Gaur goizean Barakaldoko Udaltzaingoarengandik ihesi zihoan gizon bat hil da Bilbon. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, Polizia 07:00ak aldera hasi da hari jarraitzen, «modu susmagarrian» gidatzen ari zelako. Haren atzetik joan dira Bilboko Abusu auzoraino; han, autotik irten da gizona, eta Ibaizabalera salto egin du. Ibaian ito da.
Suhiltzaileek 08:00ak aldera atera dute gorpua uretatik. Ikerketa zabaldu dute. |
2022-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/212293/txuri-urdinek-erreginaren-kopa-ere-irabazi-du.htm | Kirola | Txuri-Urdinek Erreginaren Kopa ere irabazi du | Lehen aldiz Espainiako Liga irabazi eta aste gutxira, denboraldiko bigarren garaikurra lortu dute donostiarrek. Majadahondaren aurka irabazi dute finala (3-6). | Txuri-Urdinek Erreginaren Kopa ere irabazi du. Lehen aldiz Espainiako Liga irabazi eta aste gutxira, denboraldiko bigarren garaikurra lortu dute donostiarrek. Majadahondaren aurka irabazi dute finala (3-6). | Historia urrezko letrekin idazten jarraitzen dute Txuri-Urdin izotz-hockey taldeko neskek. Duela aste gutxi albiste izan ziren lehen aldiz Espainiako Liga irabazi zutelako, eta gaur, berriz, Erreginaren Kopa altxatu dute; hura ere lehen aldiz. Finalean azken lau edizioetako garailea menderatu dute, Madrilgo Majadahonda taldea (3-6), Jakan (Aragoi).
Finala ez da samurra izan, donostiarrek markagailua irauli behar izan baitute. 20. minuturako, 2-0 galtzen ari ziren, eta madrildarren atezaina, gainera, bikain ari zen. Azkenean, ordea, lortu dute haren atea zulatzea. Golegileak hauek izan dira: Haizea Fernandez, Leticia Abrisketa (2), Cecilia Lopez (2) eta Maria Serna. |
2022-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/212294/ezkurdia-final-laurdenetako-ligaxkarako-sailkatu-da.htm | Kirola | Ezkurdia final-laurdenetako ligaxkarako sailkatu da | Faboritoa zen Agirreren aurka, eta ez du hutsik egin. 8-6tik 20-6ra 12 tanto jarraian egin ditu. | Ezkurdia final-laurdenetako ligaxkarako sailkatu da. Faboritoa zen Agirreren aurka, eta ez du hutsik egin. 8-6tik 20-6ra 12 tanto jarraian egin ditu. | Joseba Ezkurdia ere Banakako Txapelketako final-laurdenetan izango da. Faborito argia zen Asier Agirreren aurka, eta gaur, Zarautzen (Gipuzkoa), ez du hutsik egin (22-7). Ezkurdia hasieratik izan da jokoan nagusi, eta, Agirrek hasieran eutsi dion arren, 8-6tik aurrera gailendu egin da arbizuarra. Ez da Agirreren partidarik onena izan, eta sakez asko asmatu du Ezkurdiak.
Herenegun Dariok errepasoa eman zion Urrutikoetxeari (5-22), eta atzo Unai Lasok lortu zuen ligaxkarako txartela, Peña II.a menderatuta (22-13). Bihar, berriz, bi txapeldunek jokatuko dute Eibarren (Gipuzkoa): Irribarriak eta Jakak. Irabazleak soilik jokatuko du ligaxka.
Altunak, Zabaletak, Dariok eta Ezkurdiak osatuko dute A multzoa; Rezustak, Artolak, Lasok eta Irribarriak edo Jakak B multzoa. |
2022-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/212295/ertzaintzak-hiru-gizon-atxilotu-ditu-asteburuan-indarkeria-matxistagatik.htm | Gizartea | Ertzaintzak hiru gizon atxilotu ditu asteburuan indarkeria matxistagatik | Bilbon, Donostian eta Gasteizen atxiloketa bana egin dute. 28 eta 47 urte artean dituzte erasotzaileek. | Ertzaintzak hiru gizon atxilotu ditu asteburuan indarkeria matxistagatik. Bilbon, Donostian eta Gasteizen atxiloketa bana egin dute. 28 eta 47 urte artean dituzte erasotzaileek. | Eusko Jaurlarirtzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintzak azken orduetan hiru lagun atxilotu ditu indarkeria matxistagatik. 28 eta 47 urte artean dituzte erasotzaileek.
Donostian, larunbat gauean, masajista bat atxilotu zuen Poliziak. Haren zerbitzuak kontratatu zituen emakume batek, eta, salatu duenez, eraso egin zion hark.
Gasteizen, berriz, 44 urteko gizon batek taberna bateko zerbitzariari eraso zion. Larunbat gauean atxilotu zuten hura ere, erasotzeaz gain biktima mehatxatzeagatik eta iraintzeagatik.
Azkenik, Bilbon, beste emakume bati eraso egin diote 05:00ak aldera, taberna bateko komunetan. Aurrez gogaitu zuen gizon batek ez zion komunetik irteten utzi biktimari, eta han eraso zion. |
2022-4-17 | https://www.berria.eus/albisteak/212296/athleticek-celtaren-aurka-galdu-du-etxean.htm | Kirola | Athleticek Celtaren aurka galdu du etxean | Celtak hasieratik izan du partida kontrolpean, eta Aspasen eta Beltranen golei esker irabazi du. Atsedenaldirako 0-2 galtzen ari zen Athletic. | Athleticek Celtaren aurka galdu du etxean. Celtak hasieratik izan du partida kontrolpean, eta Aspasen eta Beltranen golei esker irabazi du. Atsedenaldirako 0-2 galtzen ari zen Athletic. | Athleticek sailkapenean aurrerapauso galanta emateko aukera galdu du igandean. Testuingurua ezin hobea zen: eguraldi ona, giro ederra San Mamesen, jada helburu askorik ez duen aurkari bat parean, eta Vila-Realengandik puntu bakarrera jartzeko aukera. Zelaian ikusi dena, ordea, ez da egunaren parekoa izan.
Hobeto zelairatu da Celta, eta argi utzi du ez dela San Mamesera arratsalde-pasa joan. 11. minuturako hartu dute aurrea galiziarrek. Golegilea, nola ez, Iago Aspas. Atsedenaldiaren aurretik, 37. minutuan, bigarrena: gol ikusgarria sartu du Fran Beltranek. Gehiago zen Celta, eta hori erakusten zuen markagailuak ere.
Atsedenaldian hiru aldaketa egin ditu Marcelinok, baino ez du nahi zuen emaitzarik lortu, eta garaipen erosoa poltsikoratu dute bisitariek.
Neurketa galduta, 45 puntu ditu Athleticek, eta zortzigarren postuan da sailkapen nagusian. 55 puntu ditu seigarrenak, Realak, 49 zazpigarrenak, Vila-Realek, eta, atzetik, 44 ditu Osasunak.
Athletic: Unai Simon; Petxarroman, Vivian, Yeray, Yuri; Vencedor; Vesga (Zarraga, 45'), Berenguer, Muniain (Raul Garcia, 67'); Sancet (Nico Williams, 45') eta Iñaki Williams (Villalibre, 45', Serrano 71').
Celta: Dituro; Kevin (Murillo, 71'), Aidoo (Dominguez, 90'), Araujo, Javi Galan; Beltran, Brais, Cervi (Tapia, 72'), Suarez (Solari, 87'); Mina (Nolito, 71') eta Aspas. |
2022-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/212297/lhkra-jo-duten-langileen-15ek-bakarrik-lortu-dute-akordioa.htm | Ekonomia | LHKra jo duten langileen %15ek bakarrik lortu dute akordioa | Lan Harremanen Kontseiluko presidenteak onartu du lan negoziazioen aurrerapena «hutsaren hurrengoa» izan dela aurten eta hitzarmenen %74 berritzeko daudela | LHKra jo duten langileen %15ek bakarrik lortu dute akordioa. Lan Harremanen Kontseiluko presidenteak onartu du lan negoziazioen aurrerapena «hutsaren hurrengoa» izan dela aurten eta hitzarmenen %74 berritzeko daudela | Ez dira garai errazak negoziazio kolektiborako. KPIaren igoera handiak, ekonomiaren ezegonkortasunak, energia krisiak… asko zailtzen dute langile eta enpresarien arteko akordioak lortzea. Hori ez da uste ustela, Lan Harremanen Kontseiluko datuek berretsi egiten baitute. Aurten Preco sistemaren artekaritza eskatu duten lan gatazken %21ean bakarrik lortu da akordioa. Batezbestekoa langile kopuruan aztertuz gero, aldea handiagoa da, %15,8k bakarrik lortu baitute adostasuna. Baina zer da Preco-a? Precoa Lan Harremanen Kontseiluak Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako enpresa eta langileen esku jartzen duen artekaritza zerbitzu bat da. Bi aldeen arteko lan negoziazioak bideratzeko sortu zen. LHK erakunde publiko bat da, baina nortasun juridiko propioa du, eta lan harremanak kudeatzea du helburu. Aurten 139 lantokik eskatu dute haren artekaritza –iaz 228 izan ziren tarte berean–, eta 104tan dagoeneko bukatu da prozedura, eta 22 kasutan bakarrik lortu da akordioa (%21). Langile kopuruari dagokienez, 104 kasu horiek 17.770 langileri eragiten zien, eta 2.822k bakarrik lortu dute akordioa (%15,8). Akordio ezintasuna lantegietatik haratago doa, dena den, sektoreko lan hitzarmenetan ere garai zailak izaten ari direlako. LHK ez du datu ofizialik eman, baina Tomas Arrieta erakundeko presidenteak datu deigarria azaleratu du asteburu honetan emaniko elkarrizketa batean: «Urte hasieran lan hitzarmenen %75 berritzeko zeuden, eta hiru hilabete geroago %74 daude egoera horretan». Arrietak berak zintzo onartu du «aurrerapenak hutsaren hurrengoa» izan direla. Arrietak berak iragarri du hurrengo hilabetetan ere zaila izango dela akordioak lortzea, bai behintzat energia krisiaren eragin maila zenbatekoa den jakin arte. Egun langile askori eragiten dien lan hitzarmen asko berritzeko daude: besteak beste, Arabako (12.456 langile), Bizkaiko (49.712 langile) eta Nafarroako (35.000 langile inguru) metalgintzakoak, Bizkaiko bulego garbiketakoa (11.271 langile), Gipuzkoako eraikuntzakoa eta merkataritzarekin harremana duten gehienak. |
2022-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/212298/zelenskik-aitortu-du-errusiak-hasi-duela-donbassen-aurkako-laquoerasoaldi-handiaraquo.htm | Mundua | Zelenskik aitortu du Errusiak hasi duela Donbassen aurkako «erasoaldi handia» | Azken asteotan askotan aipatu da Moskuk ekinaldi militarra gogortuko zuela Ukraina ekialdean, eta erasoaldi hori hasi dela aitortu du Ukrainako presidenteak. Gainerako lurraldeetan ere erasoak egin ditu Errusiako armadak, Poloniako mugatik gertu, besteak beste. | Zelenskik aitortu du Errusiak hasi duela Donbassen aurkako «erasoaldi handia». Azken asteotan askotan aipatu da Moskuk ekinaldi militarra gogortuko zuela Ukraina ekialdean, eta erasoaldi hori hasi dela aitortu du Ukrainako presidenteak. Gainerako lurraldeetan ere erasoak egin ditu Errusiako armadak, Poloniako mugatik gertu, besteak beste. | Vladimir Zelenski Ukrainako presidenteak iragarri du Errusiako Armadak hasi duela Donbassen aurkako «erasoaldi handia». Azken egunotan askotan aipatu da ekinaldi militarra handituko zuela Moskuk Ukraina ekialdean, eta hala egin duela aitortu du Zelenskik. Edozein moduz, militar ukrainarrek ez dutela etsiko. Ukrainako presidenteak ziurtatu du ez dutela herrialdearen eremu bakar bat utziko.
Errusiak azken asteetan adierazi izan du Ukraina hego-ekialdean, Donbass eskualdean zentratu nahi zituela ahalegin militarrak, baina ez dio uko egiten EB Europako Batasunetik gertuen dauden eremuei eraso egiteari. Gaur, esaterako, Lviv bonbardatu eta gutxienez zazpi pertsona hil ditu, eta dozena bat inguru zauritu. Poloniako mugatik 70 bat kilometrora dago hiri hori, eta herrialdetik trenez alde egin nahi dutenen irteera nagusietako bat bilakatu da joan den otsailaren 24an Errusiak inbasioa hasi zuenetik.
Maksim Kozitski Lviveko oblasteko buruzagi militarrak Facebooken zehaztu duenez, lau misil jaurti ditu Errusiako armadak, eta horiek azpiegitura militarrak eta pneumatikoen biltegi bat txikitu dituzte. Hiriko alkate Andri Sadovik Telegramen jakinarazi du zibilak direla bonbardaketetan hildakoak. «Eskatu nahi diet herritarrei ezkutatu daitezela. Eraso gogorragoak espero ditugu. Etsaiaren helburua da ahalik eta zibil gehien hiltzea», ohartarazi du.
Eta herrialdearen hego-ekialdean, Mariupol setiatutan, ukrainarrak ez dira errenditu, nahiz eta Errusiak armak uztera deitu dituen. Dmitro Kuleba Ukrainako Atzerri Ministroak CBS telebista kateari azaldu dio han geratzen diren tropa ukrainarrak eta «zibilen talde handi bat» inguratuta daudela, eta Azoveko itsasoaren kostaldeko hiria jada ez dela existitzen, Errusiako armadak azkeneko asteetan egindako erasoen ondorioz. Zenbait iturriren arabera, soldadu horiek eta zibilak altzairu fabrika baten instalazioetan daude gotortuta. Ukrainako lehen ministro Denis Shmihalek atzo ABC telebista kateari esan zion «bukaerara arte» borrokatuko direla Mariupolen jarraitzen dutenak, eta hiria «oraingoz» ez dela erori. Moskurentzat leku estrategikoa da Mariupol, hura mendean hartuz gero Krimeako penintsula eta Donetskeko eta Luhanskeko herri errepublika errusiazaleak lot ditzakeelako.
Mariupolen egoera «gero eta okerragoa» dela aintzat hartuta, zibilentzako korridore humanitarioak ahalbidetu ditzala eskatu dio Ukrainako lehen ministrorde Irina Verextxukek Kremlini. «Korridore horiek irekitzeari uko egitea izango da, etorkizunean, erantzuleak gerra krimenekin lotzeko argudio bat», azpimarratu du Telegramen.
Elkarrizketa zuzenik gabe
Azken orduetan 315 helburu militarri eraso egin die Moskuk, Errusiako Defentsa Ministerioak ohar batean adierazi duenez. Kremlinek Mikolaiv, Kramatorsk, Luhansk eta Donetsk bonbardatu ditu, besteak beste. Reuters berri agentziak kaleratu duenez, Kieven ere leherketak izan dira, eta Kharkiveko Fiskaltzak nabarmendu du han gutxienez hiru hildako eragin dituztela Errusiak jaurtitako misilek.
Dmitri Peskov Errusiako Gobernuaren bozeramaileak egunero egiten duen prentsa agerraldian esan duenez, «aurreikusi bezala» ari dira gauzatzen «operazio militar berezia». Negoziazioez ere mintzatu da, eta adierazi du Ukraina ez dela «irmo» ari bi aldeek adostutako puntuen inguruan. «Sarri aldatzen du posizioa; negoziazio prozesuaren joera kaskarra da». Aipatu du, gainera, bi aldeen arteko azken asteetako elkarrizketak «aditu taldeen harremanetara» mugatu direla. Horren harira, Kulebak azaldu du atzerri ministerioen arteko elkarrizketa diplomatikorik ez dela izan.
Hildako zibilak
Inbasioa hasi zenetik 2.072 zibil hil dituzte, Giza Eskubideen Nazio Batuen Goi Mandatariak gaur jakinarazi duenez. Zehaztu du horietatik 169 adingabeak direla. Zaurituak 2.818 dira. NBEk esan du, gainera, joan den otsailaren 24tik 4,9 milioi pertsonak ihes egin dutela Ukrainatik; gehienak emakumezkoak eta adingabeak dira. Horrekin lotuta, Poloniako agintariek adierazi dute ezen, inbasioa hasi zenetik aurreneko aldiz, joan den larunbatean, Polonia eta Ukraina arteko mugan, gehiago izan zirela Ukrainara itzuli zirenak handik alde egin zutenak baino: 19.000 sarrera erregistratu zituzten, eta 22.000 irteera.
Bestalde, Ukrainak bete du EBko estatu kide bihurtzeko eskaera, Ukrinform webguneak Kieveko iturriak aipatuz kaleratu duenez. Volodimir Zelenski presidentea Bruselaren «erantzun positibo baten zain» dago orain. |
2022-4-18 | https://www.berria.eus/albisteak/212299/salatu-dute-politikari-independentistak-espiatu-dituztela.htm | Politika | Salatu dute politikari independentistak espiatu dituztela | Pegasus programaren bidez Kataluniako politikarien deiak entzun dituzte, eta Euskal Herrikoenak: Otegi eta Iñarritu tartean. Gobernuek soilik eskura dezakete programa. | Salatu dute politikari independentistak espiatu dituztela. Pegasus programaren bidez Kataluniako politikarien deiak entzun dituzte, eta Euskal Herrikoenak: Otegi eta Iñarritu tartean. Gobernuek soilik eskura dezakete programa. | The Citizen Lab ikerketa zentroak egindako ikerlan baten berri eman du The New Yorker hedabideak, eta, horren arabera, Pegasus programaren bidez 60 bat buruzagi independentista espiatu dituzte. Era zibernetikoan egindako espioitzara zuzendutako programa bat da; soilik gobernuek izaten dute eskura, eta, beraz, pentsatzekoa da atzean Espainiako Gobernua dagoela; AI Amnesty International erakundeak berak eskatu dio gobernuari argitzeko programa erabili duen. Gaur zabaldu diren datuen arabera, Kataluniako politikari ugari daude espiatu dituztenen artean, 65 bat pertsona inguru denera: Pere Aragones, Quim Torra, Anna Gabriel eta Artur Mas, besteak beste. Euskal Herriko politikari independentistak ere badira tartean: EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegi eta koalizioko diputatu Jon Iñarritu. Iñarrituk salatu du «disidentzia politikoaren» kontra egindako «eraso masibo» bat dela ikerketak erakutsi duena, eta «neurri juridiko egokiak» abian jarriko dituztela jazo dena argitzeko. Sakelako telefonoen bidez deiak kontrolatzeko pentsatuta dago Pegasus. Israelgo enpresa batek garatutakoa da, eta, hainbat iturriren arabera, oso boteretsua. AIk, Espainiako Gobernuari programa erabili duen argitzeko eskatzeaz gain, EB Europako Batasuneko erakundeei ere eskatu die gaia aztertzeko. Programa horren salmenta bertan behera uzteko eskatzen ari da AI; izan ere, egiaztatu izan dute hainbat gobernuk «legez kanpo» erabili dutela. |
2022-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/212327/gasteizko-gizon-bat-hil-da-errioxan-lanean-ari-zela.htm | Ekonomia | Gasteizko gizon bat hil da Errioxan, lanean ari zela | 51 urteko gizona joan den larunbatean hil zen, ate lerragarri bat gainera etorrita. | Gasteizko gizon bat hil da Errioxan, lanean ari zela. 51 urteko gizona joan den larunbatean hil zen, ate lerragarri bat gainera etorrita. | Gasteizko 51 urteko gizonezko bat hilotz topatu zuten Haroko (Errioxa, Espainia) udaltzainek joan den larunbatean. Segurtasun zaintzako lanak egiten ari zela, ate lerragarri bat gainera etorri zitzaion; ez da argitu zergatik. Fuente Ciega poligonoan topatu zuten udaltzainek.
Sindikatuen arabera, aurten Euskal Herrian hamazazpi langile hil dira lan istripuetan. |
2022-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/212328/gaurtik-ez-da-derrigorrezkoa-toki-itxietan-maskara-erabiltzea.htm | Gizartea | Gaurtik ez da derrigorrezkoa toki itxietan maskara erabiltzea | Garraio publikoan eta osasun zentroetan, besteak beste, jarrita eraman behar da oraindik. Madrilek atzo onartu zuen aldaketa ekarri duen dekretua. | Gaurtik ez da derrigorrezkoa toki itxietan maskara erabiltzea. Garraio publikoan eta osasun zentroetan, besteak beste, jarrita eraman behar da oraindik. Madrilek atzo onartu zuen aldaketa ekarri duen dekretua. | Iragarpena egin zuen Espainiako Gobernuak; asmoa zuen Aste Santuaren ostean bertan behera uzteko barrualdean maskara erabiltzeko obligazioa, eta, hain justu ere, ministroen kontseiluak atzo onartu zuen aldaketa ekarriko duen dekretua. Gaur sartu da indarrean, eta, araudi berri hori oinarri, «salbuespen» egoera jakin batzuetan bakarrik erabili behar da maskara, pertsonarik «zaurgarrienak» babesteko. Carolina Darias ministroak aitortu du «maskaren erabilera» izurriaren aurkako neurrietan «sinbolikoenetariko bat» izan dela, eta, horiek horrela, aintzakotzat hartzeko «aurrerako urratsa» dela dekretua. 2020ko maiatzean ezarri zen lehen aldiz maskara erabili beharra, COVID-19ari aurre egiteko ahaleginetan.
Ikusi gehiago: Aldaketa handirik ez, maskara derrigorrezkoa ez den lehen egunean
Agerraldia egin zuen atzo Espainiako Gobernuko eledun Isabel Rodriguezek Osasun ministro Carolina Dariasekin batera, eta biek nabarmendu zuten txertatze kanpainek izan duten erantzun onari esker hartu ahal izan dela, hein handi batean, erabakia. 12 urtetik gorako herritarren %92k txertoaren jarraibide osoa dutela nabarmendu zuen Dariasek, eta pazienteek, oro har, gero eta sintoma arinagoak dituztela. Horrez gain, izurriaren jarraipena egiteko adierazle gehienek ere «arrisku apala» erakusten dutela azaldu zuen ministroak, eta horrek eman diola bide erabakiari. Izan ere, beti egoera epidemiologikoaren araberako neurriak hartu dituztela nabarmendu zuen. Adituekin «adostutako» erabakia izan dela argudiatu zuen, eta EB Europako Batasuneko beste hainbat herrialdek tankera bereko erabakiak hartu dituztela.
Onartu duten dekretuan, pertsonen «zaurgarritasunaren» araberako «salbuespenak» hauek izango dira. Batetik, «osasun zentroetan» ezinbestean erabili beharko dira maskarak oraindik ere: erietxeetan, osasun zentroetan, transfusio zentroetan eta botiketan maskara jantzita eraman beharko da beti. «Lan egiten dutenek eta bisitariek» jantzi beharko dute; pazienteak libre egongo dira. Maskara ezinbestekoa izango da «zentro soziosanitarioetan» ere; esaterako, zahar etxeetan eta. Halako tokietan ere bisitari eta langileek bakarrik erabili beharko dute. Garraio publikoan ere erabiltzen jarraitu beharko da. Kasu horretan, geltoki eta antzekoetan ez da jantzi beharko; soilik garraiobideen barrurako erabakia izango da.
Eskoletan ere ez
«Horiek dira salbuespenak», zehaztu zuen ministroak. Gainerako tokietan obligazio bat izateari utzi dio maskararen erabilerak. Alde horretatik, Dariasek nabarmendu zuen eskoletan ere ez dela maskararik eraman behar. Dekretuak emandako irizpideen arabera, bederen, ez da erabili behar inoiz ere. Hegoaldeko hezkuntza erakundeek orain horren harira zer esaten duten ikusi beharko da; heldu den astelehenean hasiko da Aste Santuko oporraldiaren ostean berriz ikasturtea, eta ordurako eman beharko dituzte irizpideak. Nafarroako Gobernuko presidente Maria Txibitek atzo esan zuen dekretu berriaren edukiaren berri emango dietela eskolei, eta irizpidea dela, oro har, han jartzen duena betetzea. Hala ere, maskara erabiltzen segitu nahi dutenek horretarako era izango duela esan zuen.
Ikusi gehiago: Osalanek enpresei gomendatu die dituzten baldintzak aztertzeko maskararen derrigortasuna kendu aurretik
Lan munduan ere, oro har, maskararen erabilerarik eskatzera ez da inor behartuko. «Hala ere, enpresetako lan osasuneko prebentzio arduradunek har ditzakete neurriak», adierazi zuen ministroak. Langileen arteko distantzia txikia bada, eta lantokiko aireztapena eskasa bada, erabaki egokia izango da langileek maskara erabiltzea, eta hori ebazteko era izango dute enpresek.
Eta beste hainbat egoeratan ere maskararen erabilera garrantzitsua izan daitekeela onartu zuen Osasun ministroak. «Modu arduratsuan erabiltzea gomendatzen da», azaldu zuen. Hain zuzen ere, adinekoei, immunoeskasiaren bat dutenei eta haurdunei dagokienez, esaterako, maskararen erabilera «arduratsuak» zentzua duela gogoratu zuen, eta ezingo dela guztiz alboratu horregatik. «Maskarek gure artean jarraituko dute, babes elementu gisa, batez ere pertsona zaurgarriei begira. Arduraz erabiltzea zaintzaren kulturarekin lotuta dago». Jende pilaketa handietan edota familia topaketetan pertsona «zaurgarriak» daudenean maskara erabiltzea «arduratsua» izan daitekeela adierazi zuen.
Frantziako Gobernuak martxoaren 14an nabarmen arindu zituen COVID-19aren aurkako neurriak. Txertatze agiria erakustea ez da beharrezkoa ordutik leku publikoetara sartzeko, eta maskararen erabilera ere murriztu zuten, oro har, toki publiko gehienetan.
Ospitaleetan, gora
Izurriaren aldagaien igoera bat erakusten duten datuak badira. Jaurlaritzako Osasun Sailak gaur esan du ospitaleratzeen kopurua ehun paziente handitu dela astebetean. Apirilaren 10ean 213 ziren; gaur, 315.
Ikusi gehiago: EHUk unibertsitatearen barnealdeko lekuetan maskara «arduraz» erabiltzea gomendatu du |
2022-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/212329/ekainaren-11n-parot-anaiak-eta-esnal-askatzeko-eskatuko-dute-baionan.htm | Politika | Ekainaren 11n Parot anaiak eta Esnal askatzeko eskatuko dute Baionan | Manifestazio batera deitu dute Bakegileek eta Bake Bideak. 17:00etan abiatuko da, Laugatik. | Ekainaren 11n Parot anaiak eta Esnal askatzeko eskatuko dute Baionan. Manifestazio batera deitu dute Bakegileek eta Bake Bideak. 17:00etan abiatuko da, Laugatik. | Apiril hasieran 32 urte bete ziren Ion Parot, Unai Parot eta Jakes Esnal atxilotu zituztenetik, eta egun bertsuan, bortz urte ETA armagabetu zenetik. «Data bat eta bi errealitate» dira, Bakegileen eta Bake Bidearen hitzetan: «Gizarte baten engaiamendu irmo eta anitza, agintarien mespretxuaren eta isiltasunaren aurka».
Baldintzapean aske uztea galdegina dute hainbat alditan Ion Parotek eta Jakes Esnalek, eta, Ipar Euskal Herriko euskal presoen eskubideen aldeko mugimenduak jakinarazi duenez, badituzte jada hurrengo audientzien datak: maiatzaren 13an izanen du Parotek auzi saioa, eta maiatzaren 19an Esnalek. Egun horietan, batetik, elkarretaratzeetara deitu dute Baionan eta Donibane Lohizunen (Lapurdi), hurrenez hurren: «Adi garela adierazteko eta baldintzapeko askatasun horien aplikazioa aldarrikatzeko». Bake Bideak eta Bakegileek uste dute, izan ere, «egokituriko» zigor politika batek horien askatasuna «ahalbidetu» beharko lukeela.
Ekainaren 11rako, berriz, manifestaziora deitu dute Baionan, espero baitute Esnalek eta Parotek ordurako jasoak izanen dituztela maiatzeko auzi saioen erabakiak. Espero dute manifestazioa «lurraldearen aniztasunaren adierazpen masiboa» izanen dela, baita «bake prozesuaren aldeko engaiamendu anitzaren eta aitzinatze beharraren adierazpena» ere.
Agintariei deia
Aste bat ere ez da falta Frantziako hurrengo presidentea zein izanen den erabakitzeko, eta, bigarren itzuliaren bezperatan, neurriak eskatu dizkiete hurrengo agintariei: «Hautetsi izango direnek bake prozesuaren aitzinamendu beharraren urgentziaren neurria hartu behar dute, eta horien agendan lehentasunez sartu». Eskatu diete «argi eta garbi» adierazteko «balio demokratikoekiko atxikimendua», eta galdegin alde batera utz ditzatela «axolagabetasuna, mespretxua eta mututasuna». Hauteskunde legegileetako hautagaiei gauza bera eskatuko diete.
Iragarri dutenez, bertzalde, ekinaldi desobediente gehiago eginen dituzte heldu diren asteetan, ekintzen «inpaktua eta garrantzia» areagotuta. Esnalen eta Paroten emaitzak kontrakoak izanez gero, berriz, udarako «Euskal Herri osoa blokeatzeko ekintza bat» eginen dutela aitzinatu dute. «Hau ez da aukera bat, lorpenerako obligazioa da». |
2022-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/212330/euskal-herriko-hiriburuetan-bizikletaz-noraino-irits-liteke-ordu-laurdenean.htm | Gizartea | Euskal Herriko hiriburuetan, bizikletaz, noraino irits liteke ordu laurdenean? | Haritik Hirira geografo taldeak kalkulatu du, hiri bakoitzeko udaletxetik abiatuta, zenbat distantzia egin daitekeen bizikletaz hamabost minutuan. Helburua da bizikleta garraiobide eraginkorra dela erakustea. | Euskal Herriko hiriburuetan, bizikletaz, noraino irits liteke ordu laurdenean?. Haritik Hirira geografo taldeak kalkulatu du, hiri bakoitzeko udaletxetik abiatuta, zenbat distantzia egin daitekeen bizikletaz hamabost minutuan. Helburua da bizikleta garraiobide eraginkorra dela erakustea. | «Euskal Herriko hiri nagusietako udaletxeetatik abiatuz, zein da ordu laurdenean bizikletaz lortu dezakegun irismena?». Haritik Hirira geografo taldeak —Josu del Campok eta Jon Maciasek osatzen dute— galdera horretatik abiatuta argitaratu du bere azken ikerlana Twitterren. Izan ere, azaldu dutenez, «asko hitz egiten da 15 minutuko hiriaz, baina ez gehiegi bizikletak hiri-eredu hau lortzeko bidean izan dezakeen eraginkortasunaz».
Eurek argi dute: «Irismen aldetik, Euskal Herriko hirien tamaina kontuan hartuz, bizikleta garraiobide bereziki eraginkorra da». Dena den, fokua azpiegituretan jarri dute, eta haiei bultzada emateko eskatu. Baiona, Bilbo, Donostia, Gasteiz eta Iruñea aztertu dituzte, OpenRouteServices eta Google Maps programen laguntzaz. Azaldu dute bereziki Bilbon, Iruñean eta Baionan azpiegiturak hobetzeko lan asko geratzen dela aurretik: «Bidegorri azpiegitura trinko eta seguruek dagoeneko lortu daitekeen irismen maila borobilduko lukete».
Aurretik, hiri bakoitzeko egoera banan-banan aztertu dute Haritik Hirira-ko kideek, eta OCU Espainiako Kontsumitzaileen Elkarteak duela gutxi argitaratutako bidegorrien inguruko txostenak esandakoak ere jaso dituzte.
Baiona: «Aturri ibaiaren ardatzari jarraituz urrutira irits gaitezke hamabost minututan. Gainera, hego mendebaldeko norabidea hartuz gero, Angeluraino heltzea ere posible da, hirian zehar modu azkar eta erosoan mugituz».
Bilbo: «Mendi magalean kokaturiko auzoetara iristea zailagoa den arren, dentsitate handiko hiri egitura nagusia haran barnean kokatzen da, bizikletaz eginiko joan-etorriak erraztu eta hiriko gune nagusietara denbora gutxian iristea ahalbidetuz».
Donostia: «Ekialde zein hego-mendebaldeko auzoetara iristea posible den arren, ordu laurden baino gutxiagoan nekez iritsiko gara Aiete, Miramon edo Ulia bezalako auzoetara». Azpiegiturak onak izan arren, atzerapauso bat eman dela nabarmendu du OCUk.
Gasteiz: «Hiriko erliebeak asko errazten ditu bizikletaz eginiko bidaiak. Bereziki eraginkorra: oso erraza da hiriko punta batetik bestera denbora gutxian eta erosotasunez iristea». OCUk hango azpiegiturak azpimarratu ditu, «egindako lan onagatik».
Iruñea: «Gasteizko kasuaren antzera, erliebe lauak bizikletaz eginiko mugikortasuna norabide guztietan modu nahiko homogeneo eta azkarrean hedatzea ahalbidetzen du».
Haritik Hirira Twitter kontua duela urtebete inguru sortu zuten Del Campok eta Maciasek, euskaraz ez baitzegoen lurraldea, hiriak eta geografia lantzen zituen konturik. Euren funtsa da herrien, hirien eta lurraldearen antolaketaren oinarriak azaltzea, eta haiek herritarren bizimodua nola baldintzatzen duten argitzea. Podcasta ere bada orain. |
2022-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/212331/gasteizko-larrialdietako-arreta-murriztu-izana-salatu-dute.htm | Gizartea | Gasteizko larrialdietako arreta murriztu izana salatu dute | Arabako ESIko ordezkaritza organoek elkarretaratzera deitu dute apirilaren 25erako, Eusko Legebiltzarreko atarian. | Gasteizko larrialdietako arreta murriztu izana salatu dute. Arabako ESIko ordezkaritza organoek elkarretaratzera deitu dute apirilaren 25erako, Eusko Legebiltzarreko atarian. | Gasteizko Santiago ospitaleko larrialdi zerbitzuak Txagorritxuko eraikin berrira lekualdatu ziren otsailaren 2an. Orduz geroztik, Santiago ospitaleko larrialdi gunea ez dago eskuragarri herritarrentzat, eta puntu berrira jo behar dute arreta jasotzeko. Orain arte Santiagon eta Txagorritxun, bietan eskaintzen zen. Asteak dira osasun profesional asko erabakiaren aurka mobilizatzen hasi zirela, eta gaur Arabako ESIko langileen ordezkaritza organoek ohar bidez jakinarazi dute protestekin jarraitzeko asmoa dutela. Zehazki, apirilaren 25erako elkarretaratze batera deitu dute Eusko Legebiltzarreko atarian. Egun horretan, Jose Maria Perez Arabako ESIko zuzendari kudeatzaileak agerraldia egingo du legebiltzarreko Osasun Batzordean, eta, elkarretaratzearekin, langileek adierazi nahi diote «murrizketa politiken» aurka daudela. Langileen ordezkariek salatu dute «berrantolaketa baten aitzakiarekin» larrialdietako arreta murriztu dela, eta horri «onartezin» iritzi diote: «Osasun publikoari emandako kolpe berri hau EAJk, bere bazkidearen lankidetzarekin, duela zenbait hamarkadaz geroztik egin dituen murrizketa neoliberalen beste adibide bat da, eta ESIko kudeatzaileek inolako lotsarik gabe eraman dute aurrera». Salatu dutenez, Santiago ospitaleko larrialdiak kendu izanak zamatu egin du ospitale horretako EAG Etengabeko Arreta Gunearen lana, eta «masifikatu» egin ditu Txagorritxuko ospitaleko larrialdi berriak. |
2022-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/212332/gernikako-bonbardaketa-gogoratzeko-obra-sinfoniko-bat-sortu-du-aitor-etxebarriak.htm | Kultura | Gernikako bonbardaketa gogoratzeko obra sinfoniko bat sortu du Aitor Etxebarriak | Ekainaren 30ean estreinatuko du ia ordu beteko ‘Gernika 85’ lana, Bilboko Euskalduna jauregian, eta Bilboko Orkestra Sinfonikoa, Gaudeamus korala eta Evelyn Glennie perkusionistarekin izango da oholtzan | Gernikako bonbardaketa gogoratzeko obra sinfoniko bat sortu du Aitor Etxebarriak. Ekainaren 30ean estreinatuko du ia ordu beteko ‘Gernika 85’ lana, Bilboko Euskalduna jauregian, eta Bilboko Orkestra Sinfonikoa, Gaudeamus korala eta Evelyn Glennie perkusionistarekin izango da oholtzan | «Musika da instrumentu indartsu bat memoriari bizirik eusteko». Gernikarra izanik, Aitor Etxebarriak (Gernika, Bizkaia, 1985) gertuko erreferentzia izan du beti 1937ko apirilaren 26ko bonbardaketarena. Bertatik bertara bizi izan zuten egun hori haren amonak eta birramonak, eta, aurrez ere, behin baino gehiagotan izan du lanerako akuilu, baina sekula ez oraingo neurrian. Bonbardaketa abiapuntu hartuta, ia ordu beteko obra sinfoniko eta korala sortu du konpositoreak: Gernika 85. «Estetika minimalista» eta «paisaia eszentrikoak» uztartuko dituela aurreratu du sortzaileak, eta baita lau mugimendu izango dituela ere. Ekainaren 30ean aurkeztuko du obra, Bilboko Euskalduna jauregian, eta Bilboko Orkestra Sinfonikoa, Gaudeamus korala eta Evelyn Glennie perkusio jotzailea izango ditu ondoan. Gaur iluntzetik edo bihar goizetik aurrera egongo da sarrerak erosteko aukera.
2017an sortu zitzaion harra Etxebarriari, hain justu, bonbardaketaren 80. urteurrenaren harira sortutako Markak dokumentalerako lanean zebilenean. Bernardo Atxaga idazlearen izen bereko liburua izan zen abiapuntua: Hannot Mintegia zinemagileak zuzendu zuen ikus-entzunezkoa, eta harentzako musika sortu zuen Etxebarriak. Disko formatuan ere kaleratu zuen lan hura, Forbidden Colours disko etxearen zigilupean, eta zuzeneko emanaldiak ere eskaini zituen. Bada, nolabait ere, nota haiekin hasten da ekainean estreinatuko duen pieza, Etxebarriaren hitzetan. «Soinu banda horretan agertu ziren obra honen lehen ernamuinak».
Hasieratik izan zuen «bizitza propioa» edukiko zuen obra bat sortzeko ideia, eta argi izan zuen pieza bonbardaketaren 85. urteurrenean estreinatu nahi zuela ere. Eta, beraz, su geldoan eduki du beti proiektua azken bost urteotan.
Gorputzarekin entzutea
Etxebarriarekin batera, Evelyn Glennie perkusio jotzaile eskoziarra da obraren beste bizkarrezurretako bat. Emanaldian ere, Etxebarria eta bera, biak egongo dira lehen lerroan, aurrez aurre, eta atzean izango dituzte orkestra eta korua. Bi Grammy sari jasotakoa da Glenniek, eta birtuosotzat dute adituek. 12 urterekin diagnostikatu zioten gorreria, eta musika gorputz osoarekin entzuten ikastera eraman zuen horrek.
2018an ezagutu zuen Etxebarriak Londresen, film baterako soinu banda sortzen ari zela, eta berriz ere harekin lan egitea «amets bat» izan dela esan du konpositoreak. «Munduari gorputzagaz entzuten irakastea du buruan berak», azaldu du Etxebarriak. «Ortozik jotzen du beti, eta gorputz osoarekin xurgatzen ditu frekuentziak. Nik sekula ez dut jo dinamikak berak bezain argi igartzen dituen inorekin. Sinesgaitza da gorputzagaz duen konexio hori».
Isiltasuna eta burrunba
Dinamikoki, mutur batetik bestera joango da emanaldia, konpositoreak azaldu duenez. Izango dira pasarte pianissimoak eta izango dira pasarte oso gogorrak ere. «Nire ibilbidean orain arte oso garrantzitsua izan da isiltasuna, eta kasu honetan ere, izango dira isiltasun askoko zati batzuk ere, entzuleari arreta guztia eskatuko diotenak».
Aurrez beste hainbat musikarik ere hartu izan dute Gernikako bonbardaketa inspirazio iturritzat. Hor daude, besteak beste, Pablo Sorozabalen Gernika (hileta martxa), Francisco Escuderoren Gernika opera, Gorka Hermosa akordeoi jotzailearen Gernika pieza, edo Mikel Laboaren Gernika- Lekeitio 4 eta Eñaut Elorrietaren Gernika abestiak. Eta zerrenda horretan ale bat gehiago jarri nahi izan du orain konpositoreak.
Lekukotzak «tresna bat gehiago» izango dira
Kasu honetan, Etxebarriak obraren parte bilakatu ditu bonbardaketa hura bertatik bertara bizi izan zutenen ikus-entzunezko lekukotzak. «Ez dute obra laguntzen», zehaztu du; «obraren parte dira». Berez, Gogora institutuak eta Gernikako Bakearen Museoak bildu zituen bideo horiek. Gizon eta emakume edadetuak ikusten dira haietan, haur zirenean bizitakoak gogoratzen. Eta, hain zuzen, ahozko lekukotza horiek orkestraren «musika tresna bat gehiago» bihurtzea izan da Etxebarriaren erronka.
Lekukotza horienak izango dira obrako hitz bakarrak. Etxebarriak zehaztu duenez, esaterako, koruak ez du letrarik kantatuko. Horren ordez, pasarte «gutural» batzuk kantatuko dituzte abeslariek, «onomatopeiatik gertuko zerbait».
Ukrainiako gerraren ondorioz, memoria ariketa zena kolpean gaurkotasunezko bilakatu zitzaiola ere kontatu du Etxebarriak. Izan ere, Bartzelonan bizi zen garaian ezagututako lagun min bat du konpositoreak Kieven. «Gogorra izan da nire gertukoa den eta nire mundu berean ibiltzen den norbait zer sufritzen ari den ikustea». Eta, azaldu duenez, bultzada moduko bat izan da egoera hori Gernikari eskainitako konposizioaren azken txanpan.
Bakea bultzatzeko
Bizkaiko Foru Aldundiak, Eusko Jaurlaritzak, Gogora institutuak eta Gernikako Udalak babestu dute proiektua. Etxebarriaren obra «omenaldi sinfoniko bat» izango dela esan du Lorea Bilbao Bizkaiko Foru Aldundiko Kultura diputatuak. Eta halako lanek «bizikidetza» eta «errespetua» sustatzeko balio dutela ere gehitu du. «Musikaren eskutik lortu gura dute ez ditzagula betirako ahaztu halako gertaerak». Eta ildo beretik jo du Jose Antonio Rodriguez Ranz Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubide, Memoria eta Lankidetzako sailburuordeak. «Konpromisoak aktibatzeko eta kontzientziak inarrosteko beharra du bakearen kulturak, eta, horretarako, bada ehiza hegazkinak eta misilak baino indartsuagoa den arma bat: kultura». |
2022-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/212333/espainiako-gobernuak-dio-ez-duela-inor-espiatzen-baimen-judizialik-gabe.htm | Mundua | Espainiako Gobernuak dio ez duela inor espiatzen baimen judizialik gabe | CNIk galdetuta buruzagi independentistak espiatu ote dituen, Isabel Rodriguezek esan du ezin diola horri erantzun, «segurtasun nazionaleko kontu bat» delako. Europako Batzordeak adierazi du estatu bakoitzari dagokiola espioitza salaketak ikertzea. | Espainiako Gobernuak dio ez duela inor espiatzen baimen judizialik gabe. CNIk galdetuta buruzagi independentistak espiatu ote dituen, Isabel Rodriguezek esan du ezin diola horri erantzun, «segurtasun nazionaleko kontu bat» delako. Europako Batzordeak adierazi du estatu bakoitzari dagokiola espioitza salaketak ikertzea. | Erreakzio soka luzea eragiten ari da The Citizen Lab ikerketa zentroak ondu eta The New Yorker hedabideak argitara ateratako informazioa: Pegasus programaren bitartez 60 buruzagi independentista baino gehiago espiatu dituztela zabaldu zuen egunkariak atzo. Ordutik, asko izan dira gaitzespen keinu eta ardura eskeak. Europako Batzordea mintzatu da berriki: azaldu duenez, instituzioak espero du EB Europako Batasuneko estatuetako agintariek ikerketa bideak abiatuko dituztela auziaren gainean. Erantsi du, halaber, kasuak «onartezinak» liratekeela, «hala gertatu direla baieztatuko balitz».
Edonola ere, politikari independentistena ez beste kasu batzuei loturik egin ditu adierazpenak Europako Batzordeak. Greziako kazetari batek jasandako espioitza kasuarengatik hitz egin du, zehazki: «Auzi mota horien gaineko ikerketa EBko kide bakoitzari dagokio. Espero dugu hala eginen dutela eta berreskuratuko dutela konfiantza», adierazi du batzordeko bozeramaile Johannes Bahrkek. «Haiek segurtatu behar dute programa horiek ez direla legez kanpo erabiltzen». Hori hala, beraz, Madrili legokioke Kataluniako eta Euskal Herriko politikarien kasuak aztertzea.
Espainiako Gobernuak, ordea, argi esan du gaur: ez ditu inoren komunikazioak oztopatzen epaile baten baimenik gabe. Hori adierazi du Isabel Rodriguez gobernuaren bozeramaileak. CNI Espainiako Zerbitzu Sekretuek zuzenean galdetu diote buruzagi independentistak espiatu ote dituzten, eta esan du ezin diola horri erantzun, «segurtasun nazionaleko kontu bat» delako: «Kontu sekretuak dira, eta legeak ez dit uzten haiei buruzko azalpenak ematen».
Dena den, azpimarratu du Espainian ez dela espiatzen, eta gehitu du Estatuak behar bezala funtzionatzen duelako erabateko segurtasuna duela. Iragarri du Margarita Robles Espainiako Defentsa ministroak agerraldi bat egingo duela parlamentuan Pegasus sistema zein kasutan erabiltzen duten azaltzeko.
«Eraso larria», Urkulluren hitzetan
Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk sare sozialetan zabaldutako ohar baten bidez eman du bere iritzia: «Buruzagi instituzional eta politikoei ustez egindako espioitza kasuei buruzko informazioak oso larriak dira. Berehala argitu behar ditu Espainiako Gobernuak», idatzi du. Kasuak «gardentasun osoz» argitzea ere galdegin du.
Argitara ateratakoa arbuiatu du Urkulluk. Dioenez, halako ekinbideek «ez dute lekurik» zuzenbide estatu batean. «Desberdin pentsatzen duena zelatatzea, hori baita argitaratutako informazioek erakusten dutena, sistema demokratiko bermedunaren oinarrien aurkako erasoa da», kritikatu du.
Atzean nor?
Pegasus era zibernetikoan egindako espioitzarako programa bat da; soilik gobernuek izaten dute eskura, eta, beraz, pentsatzekoa da Espainiako Gobernua dagoela atzean.
Atzo zabaldu ziren datuen arabera, Kataluniako politikari ugari daude espiatu dituztenen artean: Pere Aragones, Quim Torra, Anna Gabriel eta Artus Mas, besteak beste. Euskal Herriko politikari independentistak ere badira tartean: EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegi eta koalizioko diputatu Jon Iñarritu. Iñarrituk atzo salatu zuen «disidentzia politikoaren» kontra egindako «eraso masibo» bat dela atzo ezagutarazi zen ikerketak erakutsi duena, eta iragarri zuen «neurri juridiko egokiak» abian jarriko dituztela jazo dena argitzeko. Gehitu du espioitzaren erantzuleak kargutik kendu beharko lituzkeela «berehala» Gobernuak.
Sakelako telefonoen bidez deiak kontrolatzeko pentsatuta dago Pegasus programa. Israelgo enpresa batek garatutakoa da, eta, hainbat iturriren arabera, oso boteretsua da. |
2022-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/212334/bi-gizon-atxilotu-dituzte-gasteizen-bikotekideei-eraso-egiteagatik.htm | Gizartea | Bi gizon atxilotu dituzte Gasteizen bikotekideei eraso egiteagatik | 45 eta 47 urte dituzte atxilotuek. | Bi gizon atxilotu dituzte Gasteizen bikotekideei eraso egiteagatik. 45 eta 47 urte dituzte atxilotuek. | Gasteizko Udaltzaingoak jakinarazi duenez, Aste Santuko oporretan, bi gizonezko atxilotu dituzte, indarkeria matxistako delituen ustezko egileak direlakoan. Joan den larunbatean, 47 urteko gizonezko bat atxilotu zuten Anglo-Vascoaren kale inguruko taberna batean bere bikotekidea jo zuelako. Igandean, 45 urteko beste gizonezko bat atxilotu zuten Alde Zaharrean bikotekideari eraso egiteagatik.
Gainera, udaltzainek azken egunotan 20 eta 30 urteko bi pertsona atxilotu dituzte babes aginduak hausteagatik. Horrez gain, 48 urteko beste gizonezko bat atxilotu zuten, Murtziako (Espainia) epaitegi batek gizonezkoa bilatzeko, atxilotzeko eta epaitegira eramateko agindua eman zuelako. |
2022-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/212335/baliteke-agente-infekzioso-bat-egotea-umeetan-agertu-den-hepatitis-kasuen-atzean.htm | Gizartea | Baliteke «agente infekzioso» bat egotea umeetan agertu den hepatitis kasuen atzean | ECDC Europako Gaixoasunen Prebentzio eta Kontrolerako Erakundeak susmoa du hepatitis kasuek jatorri infekziosoa dutela, baina analisi toxikologiko gehiago egin behar ditu. | Baliteke «agente infekzioso» bat egotea umeetan agertu den hepatitis kasuen atzean. ECDC Europako Gaixoasunen Prebentzio eta Kontrolerako Erakundeak susmoa du hepatitis kasuek jatorri infekziosoa dutela, baina analisi toxikologiko gehiago egin behar ditu. | Joan den astean eman zuen abisua ECDC Europako Gaixotasunen Prebentzio eta Kontrolerako Erakundeak: hepatitis akutu mota bat hedatzen ari dela umeen artean. Kezka agertu zuen gaiarekin: Ingalaterran, bereziki, hepatitis kasu ezohikoak atzeman dituztelako 16 urtetik beherako adingabeen artean, eta hedatzen ari delako beste herrialde batzuetara. Espainian ere agertu dira lehen kasuak: Madrilen, Aragoin eta Gaztela Mantxan. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi du ez dutela oraindik gaitz horren kasurik atzeman, baina adi daudela. Abisu bat zabaldu dute Osakidetzako profesionalen artean, gaitzaren hedatzeaz ohartarazteko. Nafarroako Osasun DepartamenTuan ere ez dute kasurik atzeman. Ezjakintasuna dago hepatitis honen inguruan, eta ez dakite zehatz-mehatz jatorria zein den, baina ECDCk gaur esan du «agente infekzioso» bat izan daitekeela gaixotasunaren kausa nagusia. Analisi toxikologikoak egiten ari dira oraindik, eta ikerketekin jarraituko dute, baina hipotesi nagusia da hepatitis kasuek jatorri infekziosoa dutela; «koadro epidemiologikoa» eta «kasuen ezaugarri klinikoak kontuan hartuta» iritsi dira ondorio horretara. Halaber, ECDCk ez du baztertzen «esposizio toxiko» bat egotea kasu horien atzean. Era berean, ez du loturarik topatu hepatitis akutu mota horren eta COVID-19aren aurkako txertoaren artean, eta elikagaien eta edarien inguruan galdeketa egin ostean ere, ez da lotura nabarmenik identifikatu. Erakundeak erantsi du ez direla agertu eritasuna eragiten duten ohiko birusak–A, B, C, D eta E hepatitisaren birusak–. Eta sintomei dagokienez, berriz, sabeleko mina, gorakoa eta horitasuna nabarmendu ditu. |
2022-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/212336/pello-bilbaorentzat-etapa-eta-lidergoa-alpeetako-tourrean.htm | Kirola | Pello Bilbaorentzat etapa eta lidergoa Alpeetako Tourrean | Bahraineko txirrindularia jaitsiera ikusgarri bati esker gailendu da bigarren etapan. Mikel Landak zortzigarren amaitu du. | Pello Bilbaorentzat etapa eta lidergoa Alpeetako Tourrean. Bahraineko txirrindularia jaitsiera ikusgarri bati esker gailendu da bigarren etapan. Mikel Landak zortzigarren amaitu du. | Sasoi bikainean dago Pello Bilbao (Bahrain). Hori erakutsi zuen, besteak beste, Euskal Herriko Itzulian, eta gauza bera erakusten ari da Alpeetako Tourrean: Gernikako txirrindulariak irabazi du bigarren etapa, eta liderraren elastikoa soinean duela irtengo da bihar. Atzoko erlojupekoan ere bigarren amaitu zuen Bilbaok, Geoffrey Boucharden atzetik (Ag2r).
Italiako Giroa prestatzen ari diren txirrindulariz josita dago Alpeetako Tourra, lehen Trentinoko Giroa zena. Gaur, Bahrainek ez du nahieran kontrolatu San Martino di Castrozzan (Italia) amaitzen zen etapa, eta azken hogei kilometroetako jaitsieran ahalegin handia egin behar izan du Bilbao eta Mikel Landa buru dituen taldeak. Kostata harrapatu dituzte ihes eginda zihoazen Pavel Sivakov (Ineos) eta Michael Storer (FDJ). Behin haiek harrapatuta, Bilbao izan da azkarrena azken metroetan, Romain Bardeten (DSM) eta Attila Valterren (FDJ) aurretik. Zortzigarren amaitu du Landak. |
2022-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/212337/esportazioak-25-gehitu-dira-aurten-hego-euskal-herrian.htm | Ekonomia | Esportazioak %25 gehitu dira aurten Hego Euskal Herrian | Inportazioak %45 ugaritu dira, petrolioaren eta gasaren eskutik batik bat. | Esportazioak %25 gehitu dira aurten Hego Euskal Herrian. Inportazioak %45 ugaritu dira, petrolioaren eta gasaren eskutik batik bat. | Ukrainako gerraren eragina ez da ikusi otsaileko nazioarteko merkataritzaren datuetan. Hilabete horretan 3.441 milioi euroren esportazioak egin zituzten Hego Euskal Herriko enpresek, inoizko kopuru handienetako bat eta iazko otsailean baino %25,4 gehiago. Urtarrila ere ildo horretatik joan zenez, urteko lehen bi hilabeteetan hazkundea %24koa da.
Lurralde guztietan ari dira esportazioak gora egiten, baina batez ere Bizkaian: +%34,2 urteko lehen bi hilabeteetan eta +%33,1 otsailean. Azalpena energian bilatu behar da, edo zehatzago esanda, Petronorrera iristen den petrolioan. Bilboko portura findu gabe iritsi ohi da, eta horren zati bat findua esportatzen da. Horrela, Eustatek nabarmendu du petrolio finduen esportazioa bikoiztu baino gehiago egin dela otsailean (+%135,8), eta jada lurraldeko esportazio guztien %11 dela.
Inportazioak, are gehiago
Energiak ere azaltzen du inportazioen hazkundea, esportazioena baino are handiagoa: %46,4 handitu dira otsailean, eta %45 urteko lehen bi hilabeteetan. Eustaten arabera, energia alorreko inportazioak %67,6 handitu dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta produktu ez energetikoena, berriz, %44,8.
Petronorren jarduna ez ezik, BBG Bahia de Bizkaia Gasena kontuan hartu behar da. Hara iristen da itsasontziz GNL gas natural likidotua, Zierbenako kaian berriro gas bihurtzeko. Ukrainako gerra hasi aurretik ere, GNL inportazioak handitzen ari ziren Europan, Errusiak bere gasbideak erdizka zituelako. Joera hori areagotu da martxoan eta apirilean, eta Europan GNLa tratatzeko planta asko ez daudenez, pentsatzekoa da hurrengo hilabeteetan eta urteetan BBGk lan asko izango duela. Errusiatik bertatik ere iritsi izan da gasa Bilboko portura, Nikolai Urvantsev itsasontzian esaterako. |
2022-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/212338/pere-aragonesek-pedro-sanchezi-esan-dio-espioitzak-negoziazioari-kalte-egin-diola.htm | Mundua | Pere Aragonesek Pedro Sanchezi esan dio espioitzak negoziazioari kalte egin diola | Independentista katalanen kontrako espioitza kasuak ikertzeko exijitu dio Kataluniako buruak Espainiako presidenteari. ERCk, JxCk, CUPek, Omniumek eta ANCk kereilak jarriko dituzte Katalunian, Frantzian, Suitzan, Belgikan eta Alemanian. | Pere Aragonesek Pedro Sanchezi esan dio espioitzak negoziazioari kalte egin diola. Independentista katalanen kontrako espioitza kasuak ikertzeko exijitu dio Kataluniako buruak Espainiako presidenteari. ERCk, JxCk, CUPek, Omniumek eta ANCk kereilak jarriko dituzte Katalunian, Frantzian, Suitzan, Belgikan eta Alemanian. | Pere Aragones Kataluniako Generalitateko presidenteak oharra egin dio Espainiako Gobernuari: espioitza kasuak behar bezala ikertzen ez badituzte, ondorio politikoak izango dira negoziazio mahaian eta aldebiko batzordean. Generalitateak bilera egin du gaur arratsean, eta Espainiako Gobernuari jakinarazi dio ikerketa independente bat egin arte ezin direla normalizatu bi aldeen arteko harremanak: «Beharrezkoa da konfiantza gutxieneko bat».
Ukituta baitago konfiantza hori, atzo ezagutu zenetik 63 politiko, abokatu eta eragile independentista katalan espiatu dituztela 2017tik aurrera. Pegasus eta Candiru programekin espiatu dituzte. Eta tentsioa eragile katalanen artekoa ere bada: gaur negoziazio mahaiari buruzko tentsio hori agerikoa izan da Bruselan, eragile katalanek espioitzaren aurka hartuko dituzten neurriak aurkezteko egin duten prentsaurrekoan. Jakinarazi dute kereilak aurkeztuko dituztela Kataluniako auzitegietan, eta baita Frantzia, Suitza, Belgika eta Alemaniakoetan ere. Espioitzari erantzun judiziala emateko batasuna badute, baina ez batasun politikorik.
«Espioitza etxe honetan gertatu da», ohartarazi du Carles Puigdemont Kataluniako presidenteak europarlamentuan, astearte eguerdi honetan. Han egin dute agerraldia Junts Per Catalunyako, ERCko, CUPeko, Omniumeko eta ANCko ordezkariek, zelatatu dituztenetako batzuek. «Espioitza Espainiako Estatuaren mugetatik harago erabili da. Hori dela eta, nazioartean erantzungo dugu, gertaera horiek zigorrik gabe gera ez daitezen», erantsi du Oriol Junqueras ERCko lehendakariak. Han izan dira Carles Riera CUPeko diputatua, Xavier Antich Omniumeko presidentea eta Elisenda Paluzie ANCko presidentea ere.
Datozen asteetan aurkeztuko dituzte kereilak, indibidualak zein kolektiboak. NSO enpresari berari, polizia arduradunei, CNI Espainiako zerbitzu sekretuei eta Espainiako Estatuari berari zuzenduko dizkiete. «Independentistak sistematikoki espiatu ditu estatuak bost urtez. Ordezkari politikoak, abokatuak, kazetariak eta herritarrak», esan du Paluziek. «Europako Batasunaren balio demokratikoen aurkako erasoa da: onartezina. Baina ezingo dute inoiz mugimendu baketsu eta demokratiko hau amaitu», erantsi du Antichek.
Puigdemontek, Junquerasek eta Rierak azaldu dute Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteari eta Didier Reynders Justizia komisarioari eskari bat aurkeztuko dietela, «urgentziaz» erantzun dezaten, eta presazko eztabaida bat antola dezaten espioitza kasu hauei buruz. Bestalde, duela hilabete batzuk sortu zuten Pegasusi buruzko ikerketa batzorde bat, Hungarian eta Polonian agertutako kasu batzuen harira, eta eskatuko dute batzorde horretan sartzeko Kataluniako kasuak —Catalan Gate deitu diote—. Europako Kontseiluari eta Nazio Batuen Erakundeari ere aurkeztuko diete kasua.
Batasun politikorik gabe
Espainiako Kongresura eta Senatura ere eramango dute auzia, baina horretarako batasun politikorik ez dute agertu: alderdi bakoitzak bere aldetik landuko du. Izan ere, gaurko agerraldian agerian geratu dira ERCk Espainiako Gobernuarekin aldezten duen negoziazioari buruzko desadostasunak. Puigdemontek irmo esan du: «Argi dago gaur ez dagoela negoziaziorik; oinarrizko eskubideak urratu dira».
Junqueras ondoan eserita zeukan Puigdemontek, Kataluniako eta nazioarteko komunikabidez betetako prentsa aretoari begira. ERCko lehendakariak negoziazioa defenditu du: «Zorrotzak izango gara Espainiako Gobernuarekin, azalpenak eman ditzan, honi buruz ezer ez dakiela dioen arren. Baina negoziazioa beste bitarteko bat da, eta goiz edo berandu erabili beharko da. Negoziazioa bitarteko erabilgarria da, eta ez dugu oparituko, ez Espainiako Gobernua konbentzitzeko, baizik eta begira dugun nazioarteko komunitate hau konbentzitzeko».
Junquerasen ondotik, Elisenda Paluziek hitz egin du, ANCren izenean, eta eztabaida horri heldu dio hark ere: «Benetako negoziazio politiko bat gerta dadin, baldintzak behar dira, eta ez dugu uste baldintzak betetzen direnik zelatatzen ari bazaizkizu». Junquerasek ezker-eskuin eserita zeuzkan Paluzie eta Puigdemont, prentsaurrekoan.
Kazetarien galderen txanda iritsi denean, Puigdemont ez da itzuli negoziazioen gai horretara, baina Junquerasek ez ditu erantzun gabe utzi nahi izan Paluzieren esanak. «Alde bat esertzen denean negoziazio mahai batean, eta espioitza egiten diotenean kanpokoen begien aurrean, zeinek biltzen du kapital politikoa? Independentismo katalanak, zalantzarik gabe. Gure eskura dauden tresna guztiak erabili behar ditugu: ikerketa batzordeak, kereilak... Eta, aldi berean, bandera bakar bat ere ezin dugu oparitu inoiz, negoziazioarena adibidez, zeina azkenean ezinbestekoa izango baita».
Aragones, Sanchezi azalpen eske
Eguerdian izan da hori, eta arratsean ERCk jarrera gogortu du, Kataluniako Generalitatearen bileraren osteko agerraldian. «Estatuko gobernuarekin dugun konfiantza oso txikia da. Oso zaila da espiatzen ari zaizunarengan konfiantza izatea. Gaur zalantzan dagoena estatuko gobernuaren konpromisoa da; ez da gure konpromisoa zalantzan dagoena».
Pere Aragones ERCko kide eta Generalitateko presidentea Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteari zuzendu zaio agerraldi horretan: «Erantzukizunak hartu ezean, ezin dugu normalizatu harremana estatuarekin. Ezinbestekoa da barne ikerketa independente eta auditatu bat egitea, argitzeko zeinek espiatu duen, zeinen aginduz, eta zeintzuek jakinda». Konfiantza kaltetuta dagoela esan dio Sanchezi, eta mahaia izoztea nahi ez badu bere ardurari erantzuteko.
«Instituzio demokratikoetako ordezkarien kontrako estatu operazio baten aurrean gaude», markatu du, «teknologia honekin orain arte ezagutzen den espioitza kasu handienaren aurrean». |
2022-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/212339/gerrak-2026ra-arte-motelduko-du-munduko-ekonomia.htm | Ekonomia | Gerrak 2026ra arte motelduko du munduko ekonomia | Nazioarteko Diru Funtsak eta Munduko Bankuak okertu egin dituzte datozen urteetarako hazkunde aurreikuspenak. Europak nabarituko ditu gehien Ukrainako gerraren ondorioak: inflazio handia eta hornidura arazoak. | Gerrak 2026ra arte motelduko du munduko ekonomia. Nazioarteko Diru Funtsak eta Munduko Bankuak okertu egin dituzte datozen urteetarako hazkunde aurreikuspenak. Europak nabarituko ditu gehien Ukrainako gerraren ondorioak: inflazio handia eta hornidura arazoak. | Laino beltzak munduko ekonomian: enplegua eta produkzioa ez dira pandemia aurreko datuetara itzuliko gutxienez 2026ra arte. Hala ondorioztatu dute NDF Nazioarteko Diru Funtsak eta Munduko Bankuak, astearte honetan argitaratutako txosten batean. Bi erakunde horien arabera, Ukrainako gerra krisi energetiko bat eragiten ari da, eta, horrek bultzatuta, inflazioa gora egiten ari da mundu osoan. Gaineratu dute, halaber, pandemia ez dela amaitu, eta Txinan gertatzen ari dena gogoratu dute: eskualde batzuetan agertutako kasuei aurre egiteko hartutako neurriek moteldu egin dute hango produkzioa, eta ohartarazi dute horrek arazoak eragin ditzakeela mundu osoko hornikuntza kateetan, aurreko bi urteetan gertatu den bezala.
NDFk eta Munduko Bankuak urtarrilean egin zuten azken txostena, baina gerrak behartu ditu orduan esandakoak berrikustera. Aurten eta datorren urteari begira, mundu mailako hazkunde aurreikuspenak 0,8 eta 0,2 puntu okertu dituzte, hurrenez hurren. 2022rako eta 2023rako %3,6ko hazkunde tasa espero dute —iaz %6,1koa izan zen—, eta «epe ertainean» jaisten jarraituko duela uste dute, %3,3aren bueltan gelditzeraino. Europako herrialdeek hartuko lukete kolperik gogorrena.
Ohartarazi dute hazkundearen bilakaera Ukrainako gerraren araberakoa izango dela, eta mezu argia bidali dute: baliteke ondorioak denbora luzez nabaritzea, gerrak eragindako lehengaien eta oinarrizko produktuen prezioen igoeragatik bereziki; alegia, inflazioagatik. Bi erakundeen arabera, 2022an %5,7koa izango da ekonomia aurreratuetan, eta % 8,7koa gorabidean eta garabidean direnetan; hau da, urtarrilean aurreikusi baino 1,8 eta 2,8 puntu gehiago, hurrenez hurren.
«Erreakzionatu beharra dago»
Aurrera begira, NDFk eta Munduko Bankuak azpimarratu dute ezohiko inflazioa eteteko banku zentralek euren diru politikak berrikusi beharko dituztela luze gabe. «Uste baino azkarrago erreakzionatu beharko dute, interes tasak igoz». Europako Banku Zentralak aurreko astean jakinarazi zuen hori aurten bertan egiteko prestatzen ari dela; Ukrainako gerraren aurretik bide hori hartu zuten AEBetako eta Erresuma Batuko banku zentralek, besteak beste.
Zerga politikan eta oinarrizko gastuan ere jarri dute azpimarra NDFk eta Munduko Bankuak. Azaldu dute ekonomia sendotzeko beharrak ez duela eragozpen bat izan behar gobernuentzat pertsona eta sektore kalteberak laguntzeko: bereziki oinarrizko produktuen prezioen igoeraren ondorioz zailtasunak dituztenei eta pandemiaren eraginpean daudenei. «Gobernuek bide zaila egin beharko dute zerga kontsolidazioaren eta funtsezko gastuen lehentasunaren artean».
Ohartarazi dute, halaber, egungo egoerak kanpo zorrean eragin nabaria izan dezakeela, eta gogoratu dute egun 30 herrialdek dituztela ordaintzeko arazo larriak. «Funtsezkoa da zorra modu ordenatuan berregituratzeko bidean aurrera egitea, mundu mailako kooperazioaren bidez».
Europan okerren
NDFk eta Munduko Bankuak gogoratu dutenez, Errusia eta Ukraina munduko zereal esportatzaile handienetako bi dira, bereziki arto eta gari esportatzaileak, baita petrolio, gas natural eta mineral hornitzaileak ere, Errusia bereziki. Horren ondorioz, izugarri garestitzen ari dira lehengaien prezioak mundu osoan, eta ondorio ekonomikoak bi herrialde horietatik haratago nabaritzen ari dira.
Ukraina eta Errusiaren ondoren —haien ekonomiak %35 eta %8,5 uzkurtuko dira aurten—, Europak hartuko luke kolperik handiena, Errusiako energiekiko duen menpekotasun handiagatik, NDFk eta Munduko Bankuak azpimarratu dutenez. Euroguneko herrialdeak hazkundean jarraituko dute, baina aurreikusi baino motelago, eta herrialde batzuetan beste batzuetan baino gehiago nabarituko da: Alemanian eta Italian bereziki, haien industriek duten pisuagatik. Euroguneko hazkundea tasa %2,8an kokatu dute 2022rako, urtarrilean aurreikusi baino 1,1 puntu beherago.
Aldiz, jaitsiera txikiagoa eman diete AEBei: 0,3 puntukoa aurten —%3,7ko hazkundea—. NDFk eta Munduko Bankuak gakotzat jo dituzte inflazioari aurre egiteko gerraren aurretik hartutako neurriak, interes tasen igoera bereziki. Txinaren kasuan ere jaitsiera apalagoa aurreikusi dute, 0,4koa —%4,4ko hazkundea—.
NDFk eta Munduko Bankuak kezka azaldu dute herrialde txiroenen egoerarekin, baina, horien kasuan, hazkunde tasak antzera mantendu dituzte, bereziki haien menpekotasun energetikoa txikiagoa delako. Eta antzera elikadurarekin: azpimarratu dutenez, Afrikako herrialdeetako dietetan gariak ez du besteetan bezainbesteko pisurik, eta gauza bera Asiako eta Ekialde Hurbileko herrialdeetan. Bi erakundeek aurreikusten dute Saharaz hegoaldeko Afrikako hazkundea %3,8koa izatea 2022rako, eta Asia eta Ekialde Hurbilean %4,6koa. Alegia, munduko batezbestekoaren gainetik.
Dena den, aldeak badaude herrialde batzuen eta besteen artean. Erregaien prezioen igoera dela-eta, hazkunde aurreikuspen hobeak dituzte petrolio ekoizle eta esportatzaile diren herrialdeek, Nigeriak eta Saudi Arabiak, adibidez. Bestalde, kanpoko energien menpekotasun handiagoa duten eta Europarekin harreman komertzialak dituzten beste herrialde batzuenak okertu egin dituzte, Japoniarenak (0,9 puntu gutxiago) eta Indiarenak (0,8 puntu), esaterako.
Latinoamerikan, berriz, inflazioak gogor joko duela aurreikusten dute NDFk eta Munduko Bankuak. Horrekin batera, Europarekiko konexio komertzial txikiagoa izanda ere, AEBen eta Txinaren aurreikuspenen beherapenek ere eragin nabaria izango dute. %2,5eko hazkundea aurreikusten dute herrialde horientzat, batezbestekoaren azpitik, baina urtarrilean iragarritakoaren oso antzekoa.
«Blokeen» ekonomia
Datuetatik haratago, Nazioarteko Diru Funtsak eta Munduko Bankuak azpimarratu dute gerrak bizkortu egin duela munduko ekonomia bloke geopolitikoetan zatikatzeko arriskua, estandar teknologiko, ordainketa sistema eta erreserba dibisa sistema ezberdinen bidez. Ohartarazi dute horrek guztiak zalantzan jar ditzaketela «azken 70 urteetan nazioarteko harremanen eta harreman ekonomikoen oinarri izan diren arauak», eta ohartarazi dute luzera begira «hondamendia» litzatekeela ekonomia globalarentzat. |
2022-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/212340/zorraren-arriskua.htm | Zorraren arriskua | Zorraren arriskua. | «Beste krisi bat krisi baten gainean». Hala definitu zuen munduko ekonomiaren egoera joan den ostegunean Kristalina Georgieva Nazioarteko Diru Funtseko zuzendariak. Pandemia eta haren eraginak ez direlako ezabatu; hor daude oraindik. Eta haiei, orain gehitu zaizkie Ukrainako gerraren eta zigor ekonomikoen hedatze uhinak. Emaitza, lehen estu zebilena are estuago dabil orain.
Nonahi ikusten dira kezkarako adierazleak, eta horietako batzuk dira herrialde askoren kanpo zorrak. Arriskua hor dago, ez ote den Sri Lanka zerrenda luze bateko lehena izango. Joan den asteazkenean iragarri zuen Sri Lankak, likidezia arazoengatik, «behin behinean» ez dela gai izango bere nazioarteko bonuen interesak ordaintzeko (73 milioi dolar ordaindu behar zituen astelehen honetan), eta NDFrekin erreskatea negoziatzen hasiko dela. 50.000 milioi euro inguruko zorra du orotara, eta hortik 18.500 milioi euro dira atzerriko zorra.
Petroliorik eta gasik ez duten garapen bideko herrialdeentzat kanpo zorra beti izan da zama pisua. Pandemiaren aurretik ere handia zen eta pandemiarekin defizitak handiagotu egin ziren, ohiko atzeraldietan baino askoz ere bizkorrago. NDFren arabera, zorrak munduko barne produktu gordinaren %256ra egin zuen jauzi 2020an eta hazkundearen erdia gobernuen zorpetzetik etorri zen.
Dena den, eramangarria zirudien, tasa nominal txikiekin eta tasa erreal apalekin, baina orain inflazioak finantzazioa garestituko du. NDFren arabera, 30 herrialde daude gaur egun zorraren ordainketetarako arazo larriekin. Uste du arazoari aurre egiteko elkarlan globala beharko dela, ikusita, ziurrenez, zor berregituraketak maiztu egingo direla.
Eztabaida, edonola ere, hor dago, ordainketa etendura eta zor berregituraketa horietarako tresnak eta moduak ez ote diren berritu behar; non eta zertan oinarritu behar diren kanpo zorren inguruko erabakiak, gauzak aldatu egin direlako azken urteetan. Adibidez, une honetan munduko banako mailegu emaile handiena Txina da. | ||
2022-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/212341/ezenarrok-hendaiako-udal-gobernutik-egotzi-ditu-abertzaleak.htm | Politika | Ezenarrok Hendaiako udal gobernutik egotzi ditu abertzaleak | 2020ko ekaineko udal bozetatik, gobernuan ziren Hendaia Biltzen taldeko lau hautetsiak. | Ezenarrok Hendaiako udal gobernutik egotzi ditu abertzaleak. 2020ko ekaineko udal bozetatik, gobernuan ziren Hendaia Biltzen taldeko lau hautetsiak. | Kotte Ezenarro Hendaiako auzazpezak (Lapurdi) udal gobernuan zeuzkaten karguak kendu dizkie Hendaia Biltzen taldeko lau hautetsiei, eta apirilaren 27ko kontseiluan proposatuko du axuantak diren bi abertzaleak kentzea. Ezenarrok esan du berari eta hark buru duen gobernuari «ezinezkoa» zitzaiela lau hautetsi abertzaleekin «konfiantzan» lan egitea.
Besteak beste, kexu azaldu da Hendaia Biltzen-eko ordezkariek ez dutelako aurrekontua babestu, eta nabarmendu horixe dela «gehiengo bat zimendatzen duen ekintza politiko nagusia». 2020ko ekainean egin zituzten udal bozetan, auzapez karguari eutsi zion Ezenarrok, botoen %55,1 eskuratuta.
Lehen itzulian aurkeztu ziren Laetitia Navarronen zerrenda abertzale ekologistarekin eta Laurent Tariol komunistarekin aliantza egin zuen; %18,4 lortu zituen Navarronek, eta %7,8 Tariolek. |
2022-4-19 | https://www.berria.eus/albisteak/212342/alavesek-gero-eta-urrutiago-du-salbazioa.htm | Kirola | Alavesek gero eta urrutiago du salbazioa | Arabarrek sei puntura dituzte mailari eusteko postuak, Mallorcaren zelaian galdu ostean. Ez dira aurkaria baino gutxiago izan, baina berriro ere garesti ordaindu dute erasoan duten argitasun falta. | Alavesek gero eta urrutiago du salbazioa. Arabarrek sei puntura dituzte mailari eusteko postuak, Mallorcaren zelaian galdu ostean. Ez dira aurkaria baino gutxiago izan, baina berriro ere garesti ordaindu dute erasoan duten argitasun falta. | Larunbatean Mendizorrotzan Rayori irabazita piztutako itxaropena, lausotu egin zaio Alavesi. Arabarrek 2-1 galdu dute Mallorcaren zelaian. Etxekoak diragehiago izan. Baina bi aldiz lortu dute Pachecoren atea zulatzea. Une erabakigarrietan, gainera. Alavesek, berriz, denboraldi osoan zehar zelai erditik aurrera dituen gabeziak erakutsi ditu este behin: sormen eta argitasun falta. Hori gabe jai dago egun Lehen Mailan. Hala, porrot mingarria jaso du aurkari zuzen baten zelaian, eta salbazioa gero urrutiago dute babazorroek: sei puntura. Gainera, Mallorcaren aurkako golen aldea ere kontra dute.
Baina gauzak oso bestelakoak izan zitezkeen arabarrentzat. Izan ere, lehen bost minutak bete aurretik gola egin dute Alavesek. Lejeunek sartu du, baina VARean begiratu eta gero, Soto Grado epaileak baliorik gabe utzi du,. ustez, arabarren erdiko atzelariari eskuan jo diolako baloiak. Handik pare bat jokaldira, ordea, 11. minutuan, Mallorcaren gola ailegatu da Falta bat jaurti du, eta pare bat aldaratzeren ostean, Pratsek gola sartu du, orpoz egindako erremate batekin. Berriz ere ataka zailean ziren arabarrak.
Aurretik jarrita, Mallorcak patxadaz jokatu nahi izan du baloi jabetza luzeak izanda, eta ahal zuenean zelai erditik aurrera dituen jokalarien abiadura baliatu: Muriqui, Kubo... Alaves ahalegindu da presioaren bidez jabetza luze horiek mozten. Baina ez du asmatu. Neurketaren agintea etxekoena zen, nahiz eta Alaves suspertzen joan da. Hurrengo minutuak partida osoaren isla izan dira. Bi taldeei lotuta ikusi zitzaien, tentsio handiarekin. Apenas ziren gai erasoko jokaldiak sortzeko. Lehen zatiaren azken txanpan, Alaves hobea izan da, eta bizpahiru aldiz gerturatu da Ricoren atera. Escalantek eta Joseluk sortu dute arrisku gehien.
Bazirudien lehen zatia 1-0 amaituko zela, baina bazela itxaropena neurketari buelta emateko. Izan ere, Mallorca ez zen Velazquezen taldea baino gehiago. Epaileak lau minutuko luzapena adierazi du, eta azken jokaldian Muriquik bigarrena egin du Mallorcarentzat. Alboko sake batean izan da. Aurrelariak ondo babestu du baloia, eta arabarren atzealdea bigun aritu zen, buelta ematen utzi baitzion, eta aurrelariak ederki gurutzatu zion baloia Pachecori.
Sakontasun bila Bigarren zatian Alavesek baloi jabetza izan du, baina ez zen gai horri etekina ateratzeko. Zelai erdiko jokalariak Joselurengandik oso urrun aritu ziren, eta apenas iritsi zaio baloi argirik. Hegaletatik jokoari sakontasun gehiago eman asmoz Manu Garcia eta Pellistri zelairatu ditu Velazquezek. Eta neurri batean lortu du. Azkenerako iritsi da Alavesen gola. Oraingo honetan zoria alde izan du. Mallorcako Raillok bere atean sartu du Joseluren erdiraketa bat buruz jo ostean.
Hamazazpi minutu zituzten arabarrek gutxienez partida berdintzeko. Alavesek atzean sartu du Mallorca. Baina ideiak falta izan zaizkio gola egiteko. Kataluniarrak eusteko lanean aritu dira, Partidako ia azken jokaldian Alaveseko jokalariek penaltia eskatu dute, Pellistrik egindako erremate batean. Baina epaileak ez du hala ikusi, eta hor amaitu da neurketa. |
2022-4-21 | https://www.berria.eus/albisteak/212362/iruntildeerriko-zentro-sozialistaren-hustea-salatu-dute-arrosadian.htm | Politika | Iruñerriko Zentro Sozialistaren hustea salatu dute Arrosadian | Iruñerriko Kontseilu Sozialistak iragan astean okupatu zuen Gelbentzu zinema areto zaharra. Ordea, Espainiako Poliziak eraikina hutsarazi du. Poliziaren «jazarpena» gaitzetsi dute gazteek, «etenik gabeko zelata» tartean. | Iruñerriko Zentro Sozialistaren hustea salatu dute Arrosadian. Iruñerriko Kontseilu Sozialistak iragan astean okupatu zuen Gelbentzu zinema areto zaharra. Ordea, Espainiako Poliziak eraikina hutsarazi du. Poliziaren «jazarpena» gaitzetsi dute gazteek, «etenik gabeko zelata» tartean. | Apirilaren 16an okupatu zuen Iruñerriko Kontseilu Sozialistak Gelbentzu zinema areto zaharra, Iruñerriko Zentro Sozialistak bertan leku hartzeko. Arrosadia auzoan dago eraikina. Kontseiluko kideek salatu dutenez, Poliziaren jazarpena nabarmena izan da gazteek aretoa bere egin zuten unetik bertatik. Azkenik, Espainiako Poliziak asteartean hutsarazi zuen aretoa. Operazioa gaitzetsiz, Kontseilu Sozialistako kideek salatu dute joan diren egun hauetan guztietan ez dutela izan husteko agindurik «esku artean». Elkarretaratzera egin zuten atzo: 19:00etan bildu ziren atzo dozenaka lagun, eraikinaren parean.
Desalojoaren aurrean, Zentro Sozialistak aurrera! Poliziaren jazarpenik ez izan zuten atzo lelo. Iruñerriko Kontseilu Sozialistak irmoki salatu du polizien jarduna. Nabarmendu duenez, Poliziak «gau eta egun» zelatatu du eraikina, leihoetatik sartzen ahalegindu dira behin baino gehiagotan, jo dituzte ateak, eta barrenean ziren zenbait kide identifikatu dituzte, besteak beste.
Halaber, kontseilukoek azpimarratu dute zentro sozialisten «sortze, garapen zein defentsarako» mobilizatzeko beharra dagoela. |
2022-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/212363/irunerriko-gizonezko-bat-espetxeratu-dute-adingabeak-galbidean-jartzea-egotzita.htm | Gizartea | Iruñerriko gizonezko bat espetxeratu dute adingabeak galbidean jartzea egotzita | Foruzaingoak salaketa bat jaso zuen, gizonak 'child grooming' egin ziola esanez; alegia, adin txikiko batekin kontaktuan jarri zela Internet bidez, «kontaktu sexual bat» lortze aldera. | Iruñerriko gizonezko bat espetxeratu dute adingabeak galbidean jartzea egotzita. Foruzaingoak salaketa bat jaso zuen, gizonak 'child grooming' egin ziola esanez; alegia, adin txikiko batekin kontaktuan jarri zela Internet bidez, «kontaktu sexual bat» lortze aldera. | Foruzaingoak Iruñerriko gizonezko bat atxilotu du adingabeak galbidean jartzea egotzita. Salaketa bat jaso zutenean abiatu zuten ikerketa. Haren arabera, gizonak child grooming egin zion. 16 urte baino gutxiago dituztenekin sare sozialen, mezu sistemen eta antzekoen bidez kontaktuan jartzea da child grooming deritzona, haien konfiantza lortu eta «kontaktu sexuala» izateko helburuz. Epailearen aurretik igaro ostean, gizonezkoa espetxera bidaltzea erabaki dute.
Ikerketan, foruzaingoak gizonaren etxean sartu ziren, eta hura miatu. Gailu elektronikoak eta «beste ebidentzia batzuk» aurkitu zituzten, eta, behin aztertuta, gizona hainbat adin txikikorekin kontaktuan jarri zela zioten frogak bazeudela ondorioztatu zuten. Aurkitutako gailu elektronikoen edukia aztertzen ari dira oraindik. |
2022-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/212364/novaltiaren-aurkako-beste-epai-bat-greba-eskubidea-bortxatzeagatik.htm | Ekonomia | Novaltiaren aurkako beste epai bat, greba eskubidea bortxatzeagatik | EAEko Justizia Auzitegiak baliogabetu egin du hamalau grebalari jarduerarik gabeko lantegi batera bidaltzeko saioa. | Novaltiaren aurkako beste epai bat, greba eskubidea bortxatzeagatik. EAEko Justizia Auzitegiak baliogabetu egin du hamalau grebalari jarduerarik gabeko lantegi batera bidaltzeko saioa. | Europako grebarik luzeena da aspaldi Novaltiako langileena, jada mila egunetik gora baitaramate haietako hamazazpik lanik egin gabe, lan baldintza hobeak eskatzeko. 2019ko uztailaz geroztik, enpresaren aurkako epaiak ere pilatu egin dira, langileen grebarako eskubidea bortxatzeagatik.
Azken epaiaren berri eman du gaur ELA sindikatuak. Hark informatu duenez, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak arrazoia eman dio sindikatuak jarritako salaketa bati, hamalau grebalari jarduerarik gabeko lantegi batera eramateagatik haien grebarako eskubidea errespetatu ez zuelako. Epaia ez dator bat langileen aldaketa ontzat eman zuen Lan Ikuskaritzaren txosten batekin.
Novaltiak 2021eko otsailean jakinarazi zuen hamalau grebalari –eta haien artean greba batzordeko eta enpresa batzordeko ELAko hiru kideak– Zaratamoko lantokira lekualdatzeko asmoa zuela. 2019az geroztik itxita dago zentroa, jarduerarik gabe eta langilerik gabe, eta, hortaz, ELAk uste du hara joandako langileen enpleguak ez zuela inolako bermerik.
Justiziara jo zuen sindikatuak, eta EAEko Justizia Auzitegiak arrazoia eman dio: «Ez dago froga elementurik hamalau langile grebalarien Zaratamoko zentrora atxikitzearen arrazoia ulertzea ahalbidetzeko. (...) Hortaz, grebalariak bakarrik eraman dira Zaratamora, eta ez dago erabaki hori justifikatzeko arrazoi objektiborik; ulertu behar dugu erabaki hori, egiaz, funtsezko greba eskubide konstituzionalaren legezko egikaritzari kalte egiteko borondatez hartu zuela enpresak. Horregatik, neurri horren baliogabetzea deklaratzen dugu».
Epaileek beste kontu batean ere onartu dute ELAren eskaera: ordutegien eta gainsarien aldaketa baliogabetu dute. Botika banatzaileak langile guztien ordutegia aldatu zuen, greban ez zeuden langileekin banan-banan negoziatu ondoren. Baina erabaki horrekin negoziazio kolektiboa urratu zuela ebatzi du EAEko Justizia Auzitegiak, ondoren jo zuelako enpresa batzordearekin negoziatzera. «Enpresak langileen zati batekin banaka negoziatu zuenez, ezin da onartu banakako akordiorik», justifikatu du.
Joan den otsailean beste zigor bat jaso zuen Novaltiak, grebalarien oporrak ordezkatzeko langileak kontratatu zituelako. Enpresaren aurkako laugarren epaia izan zen. |
2022-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/212365/enpresa-handiek-aldi-baterako-zerga-gehiago-pagatzearen-alde-dago-azpiazu.htm | Ekonomia | Enpresa handiek aldi baterako zerga gehiago pagatzearen alde dago Azpiazu | Nazioarteko Diru Funtsak proposatu du «aparteko irabaziak» dituzten konpainiek aldi baterako zerga gehiago pagatzea, eta Eusko Jaurlaritzako Ekonomia sailburuak «oso onargarritzat» jo du aukera hori. Jaurlaritzak 500 milioi euroko zorra jaulkiko du gaur. | Enpresa handiek aldi baterako zerga gehiago pagatzearen alde dago Azpiazu. Nazioarteko Diru Funtsak proposatu du «aparteko irabaziak» dituzten konpainiek aldi baterako zerga gehiago pagatzea, eta Eusko Jaurlaritzako Ekonomia sailburuak «oso onargarritzat» jo du aukera hori. Jaurlaritzak 500 milioi euroko zorra jaulkiko du gaur. | Pedro Azpiazu bat dator NDF Nazioarteko Diru Funtsak konpainia handien fiskalitateaz egindako porposamenarekin. Uste du «oso onargarria» dela aparteko irabaziak dituzten konpainia handiek «gutxiengo tasa bat, ez oso altua», pagatzea aldi baterako. Onda Vasca irratian egindako elkarrizketa batean, Jaurlaritzako Ekonomia sailburuak azaldu du ideia hori «aspaldi honetan» lantzen aritu direla zenbait erakunde. AEBetako presidente Joe Bideni egotzi dio ideia hori, eta OCDE Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Erakundean eta Europako Batasunean ere ekinbide hori landu dela esplikatu du, %15eko gutxieneko sozietate zergarekin lotuz NDFren proposamena.
«Honek ahalbidetuko luke enpresa guztiek behintzat gutxieneko bat pagatzea, batez ere konpainia handiek; haiek dira zergak pagatzeari uzten diotenak gehien batean», esan du Azpiazuk. «Guztioi onura ekarriko liguke neurri horrek, bitarteko gehiago izango genituzkeelako politika publikoak egiteko».
Bestalde, aitortu du «aintzat hartzekoa» dela Gasteizko gobernuak BPG barne produktu gordinaren hazkunde aurreikuspenean egindako doikuntza: %6,7tik %4,5era apaldu du hazkundea; «baina, oraingoz, hazkunde sendo bat islatzen du».
500 milioiko jaulkipena
«Orain arte» Jaurlaritzak egoerari aurre egiteko martxan jarritako laguntza planak «arrazoizkoak» direla uste du, baina erantsi du aurrerantzean ere «arretaz» zaindu beharko duela gobernuak egoeraren eboluzioa, «lehenbailehen esku hartzeko» horrela egin behar dela erabakitzen badu. Azpiazuk ez du egoki ikusten neurri orokorrak hartzea gerra eta harekin lotutako energia krisia dela eta; aldiz, «politika zehatzak» babestu ditu, arazoak zorrotz aztertu ondoren.
Iazko aurrekontuen soberakinari buruz esan du «etengabe» ukitzen duela gobernuak, aparteko inbertsioak egiteko, esaterako. «Ez ditut kritikak ulertzen», gaineratu du. «Soberakina egoteak oinarri handia dauka; eztabaida daiteke handiagoa ala txikiagoa izan behar duen, baina ezin da ezbaian jarri soberakina egotea ziurgabetasun egoera bati aurre egiteko».
Ekonomia sailburuak iragarri du 500 milioi euroko jaulkipena egingo duela Jaurlaritzak gaur bertan, gobernuak baduela zorpetzeko gaitasuna. 2018. urtetik seigarren zor jaulkipena da gaurkoa: guztien artean 3.700 milioi jarri ditu merkatuan Gasteizko gobernuak. Azpiazuk argitu du ez dagoela zergak jaistearen alde, «zergak jaistea, besterik gabe, ez baita helburu bat». |
2022-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/212366/osalanek-enpresei-gomendatu-die-dituzten-baldintzak-aztertzeko-maskararen-derrigortasuna-kendu-aurretik.htm | Gizartea | Osalanek enpresei gomendatu die dituzten baldintzak aztertzeko maskararen derrigortasuna kendu aurretik | Kontuan eduki beharko dute, besteak beste, aireztapena, enpresan dagoen jende kopurua, langileen arteko distantzia eta langileak zenbat denboran egongo diren bertan. | Osalanek enpresei gomendatu die dituzten baldintzak aztertzeko maskararen derrigortasuna kendu aurretik. Kontuan eduki beharko dute, besteak beste, aireztapena, enpresan dagoen jende kopurua, langileen arteko distantzia eta langileak zenbat denboran egongo diren bertan. | Hego Euskal Herrian, gaurtik barrualdeko lekurik gehien-gehienetan ez da derrigorrezkoa maskara janztea. Lan munduan ere, oro har, ez da ezinbestekoa izango, baina enpresetako lan osasuneko prebentzio arduradunek neurriak har ditzakete. Osalan Laneko Segurtasun eta Osasunerako Euskal Erakundeak eman du gomendioa: enpresei esan die derrigortasuna kendu aurretik ebaluatzeko ea horretarako «baldintza egokiak» dauden.
Zeri erreparatu ere zehaztu dute: aireztapenari, enpresan dagoen jende kopuruari, segurtasun distantziari eta langileak lanpostuan egongo diren denbora kopuruari. Baina baita baldintza zehatzagoei ere: egiten den jarduerari, tenperaturari, hezetasun erlatiboari eta espazio komunen —aldagelak, jangela...— erabilerari.
Aparteko gomendioa egin die zaurgarriak diren langileei: esan die maskararen «erabilera arduratsua» egiteko beste batengandik 1,5 metro baino gutxiagora denbora luzez egon behar badute, eta gomendio bera egin diete «zaurgarritasun faktoreak» dituzten irakasleei ere. Halere, Osalanek gogorarazi duenez, lan eremuan orokorrean ez da nahitaezkoa maskara erabiltzea, gaur goizean kaleratu duten dekretuan zehaztutako kasuetan izan ezik, hala nola osasun zentroetako eta garraio publikoko beharginentzat. |
2022-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/212367/zortzi-mobilizazio-egingo-ditu-labek-nafarroan-nagusia-irunean.htm | Ekonomia | Zortzi mobilizazio egingo ditu LABek Nafarroan, nagusia Iruñean | Nafarroako Gobernuari eskatuko dio ezen, egungo egoerari aurre egiterakoan «benetan pertsonak erdigunean jarri nahi izanez gero», politika propioak garatu ditzala, eta ez dezala Madrilgo neurrien jarraipen hutsa egin | Zortzi mobilizazio egingo ditu LABek Nafarroan, nagusia Iruñean. Nafarroako Gobernuari eskatuko dio ezen, egungo egoerari aurre egiterakoan «benetan pertsonak erdigunean jarri nahi izanez gero», politika propioak garatu ditzala, eta ez dezala Madrilgo neurrien jarraipen hutsa egin | Zaintza lanak, enplegua eta aberastasunaren banaketa bidezkoa izango ditu aldarri LABek datorren Maiatzaren Lehenean. Duela bi aste Bilbon aurreratu bezala, Euskal Herri osoan egongo da presente. Nafarroan, zehazki, zortzi mobilizazio egingo ditu. Nagusia, Iruñean, 12:00etan, Gazteluko plazatik hasita. Gainera, Nafarroako hiriburuko Jarauta kalean Txoko Gorria jarriko du.
Iruñetik at, beste zazpi herritan mobilizatuko da sindikatu abertzalea: 12:00etan, Azkoienen, Donezteben eta Leitzan; 12:30ean, Lizarran, Tuteran eta Altsasun; 13:00etan, berriz, Tafallan. Iruñeko Gazteluko plazan egindako aurkezpenean, Imanol Karrera LABeko koordinatzaileak nabarmendu du aurten ez dutela 2.500 metro plastiko erabiliko, «trantsizio ekosozialistaren aldeko ekarpen xume gisa».
Aurkezpenean, gatazkan izan ziren langileen ordezkariak izan ditu Karrerak: uztailean itxitako Electroaceros enpresan enpleguaren alde borrokatutako langile bat, lehen hitzarmenaren alde gatazkan diren zahar etxeetako behargin bat, esku-hartze sektoreko beste ordezkari bat, eta maiatzetik aurrera greban hasiko diren haur eskoletako langile bat.
Pandemian zaintza eta ekonomia zaindu behar zirela esaten zen, eta orain, Ukrainako gerran, pertsonak eta ekonomia zaindu behar direla esaten da. Haatik, Karreraren arabera, horiek «lelo hutsak» baino ez dira, eta benetan pertsonak «erdigunean» jarri nahi badira bestelako erantzun batzuk eman behar direla uste du. Izan ere, LABen arabera, «kapitalismoak ez ditu soilik planetaren baliabideak agortzen»: langileria ere «esplotatzen du». Leloek diotenaren kontra egungo sistemak langileak baztertzen dituela uste du LABek, prekarizazioaren bidez eta aberastasunaren banaketa desegoki baten bidez, lan errentak kapital errentetara pasatuta.
Jokaleku horretan, Ukrainako gerra «oligarkien mesedetan» dela eta enpresa handiak irabazle ateratzen direla nabarmendu du Karrerak. Haren irudiko, Nazioarteko Diru Funtsak asteartean kaleratutako txostenak ohartarazi du gerraren ondorio ekonomikoei eta energia prezioen zein erregaien garestitzeari aurre egiteko ezarritako neurriek gastu publikoari kalte egin diezaioketela. Karreraren arabera, neurriok «adabakiak» dira, eta zerbitzu publikoak kaltetzeko arriskua dago etorkizunean. Oligopolio energetikoen «kontrol publikoa» ere eskatu du.
Horregatik, Nafarroako Gobernuari dei egin dio ez dezala Madrilek ezarritako neurriak bere horretan jarraitu. Karreraren arabera, politika eta neurri propioak garatzeko bideari ekin beharko lioke Maria Txibiteren gobernuak; besteak beste, zerga erreforma baten bidez. |
2022-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/212368/sindikatuek-grebara-deitu-dituzte-arabako-metaleko-25000-langileak.htm | Ekonomia | Sindikatuek grebara deitu dituzte Arabako metaleko 25.000 langileak | ELA, LAB, CCOO, USO, ESK eta CGT sindikatuek hiru greba egun erregistratu dituzte, maiatzaren 18rako, 24rako eta 26rako. 110.000 behargin daude ituna berritzeko zain sektorean, Araba, Bizkai eta Nafarroan | Sindikatuek grebara deitu dituzte Arabako metaleko 25.000 langileak. ELA, LAB, CCOO, USO, ESK eta CGT sindikatuek hiru greba egun erregistratu dituzte, maiatzaren 18rako, 24rako eta 26rako. 110.000 behargin daude ituna berritzeko zain sektorean, Araba, Bizkai eta Nafarroan | Azken hamarkadetako inflazio handiena oztopo mardula bihurtu da lan hitzarmenak berritzeko negoziazioan, eta metalaren sektorea da urte hasieratik sindikatuek eta patronalak duten helburu konplexu horren jokaleku ikusgarriena. Araban, hiru greba egun erregistratu dituzte sindikatuek, SEA patronala «mugiarazteko»: maiatzaren 18an, 24an eta 26an; eta Bizkaian, gero eta urrunago daude aldeak, eta gero eta gertuago mobilizazio handiak, asteon bertan ELAk eta LABek ohartarazi dutenez. Nafarroan ere berritzeko dago hitzarmena, eta negoziazioa oso motel doa.
Guztira 110.000 behargin daude lan hitzarmena berritzeko zain hiru lurraldeotako metalaren sektorean: 50.000 Bizkaian, 35.000 Nafarroan eta 25.000 Araban. Lehendik ere lan gatazka gordinak edukitako sektorea erreferentzia izango da gainontzeko langileentzat negoziazio kolektiboari begira; milioi erdi behargin baino gehiagoren erosteko ahalmena jokoan baitago Hego Euskal Herrian; bada, Arabako metalean beste urrats bat egin dute langile borrokaren alde.
Lurraldeko sektorean ordezkaritza duten sei sindikatuek Jaurlaritzaren Lan Ordezkaritzan hiru greba egun erregistratu zituzten atzo (maiatzaren 18, 24 eta 26), aurreko egunetan iragarritako mobilizazioari ofizialtasuna emanez, eta, ostean, eraikinaren aurrealdean elkarretaratu ziren, Arabako metala borrokan, lan itun duin baten alde leloa idatzita zeukan pankarta batekin. ELA, LAB, CCOO, USO, ESK eta CGT sindikatuek sektoreko 25.000 beharginak deitu dituzte lanuztera, «ekoizpena gelditzeko eta kalera ateratzeko», egun horietan egingo dituzten mobilizazioetan parte har dezaten.
SEA patronalaren jarrera aldaraztea da grebaren xedea, lehen-lehenik. Patronalak «aitzakia guztiak» alde batera uztea nahi dute sindikatuek, eta «sektoreak dituen arazoei erantzun argiak ematen hastea». KPIaren gaineko soldata igoera eskatzen dute, eta 1.400 eurokoa izan dadila gutxieneko soldata, hamalau ordainketekin. Lanaldia murrizteko eskatu dute, era berean, eta azpikontratetako langileentzako subrogazioa ere bai. Halaber, ituna aplikatuko delako bermearen klausula bat jaso nahi dute akordioan, eta, modu horretan, lan ituna betetzeari uzteko enpresen aukera baztertu.
SEA: maximalismorik ez
Negoziazio mahaiaren azken bileran, hilaren 12an, SEAk uko egin zion «proposamen maximalista» bati, haren hitzetan. Sindikatuen eskaerak ez dira «arrazoizkoak», patronalaren arabera, «soldata %14 igotzea» eskatzen ari omen direlako. Sindikatuek nahi duten subrogazio klausula ere Bizkaiko metalgintzan jasoa dagoena baino «kaltegarriagoa» da, SEArentzat, eta urtean 24 ordu gutxiago lan egitea ez du begi onez ikusten, gainera.
SEAk %4,6ko soldata igoera eskaini du, eta beste %5 banatzea 2022-2024ko epean. 2021. urtean %6,4ko inflazioa egon da Hego Euskal Herrian, urte arteko tasan, eta sindikatuek ez dute onartu patronalaren eskaintza. Beraz, aldeek ez badituzte jarrerak hurbiltzen maiatzaren lehen erdian egingo dituzten bileretan, sindikatuak grebara joango dira. |
2022-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/212369/june-crespo-artistak-veneziako-biurtekoan-hartuko-du-parte.htm | Kultura | June Crespo artistak Veneziako Biurtekoan hartuko du parte | Artistaren hiru lan ikusi ahal izango dira Biurtekoaren erakusketa nagusian. Larunbatean irekiko dute, azaroaren 27ra bitarte, eta Cecilia Alemani izango da komisarioa. | June Crespo artistak Veneziako Biurtekoan hartuko du parte. Artistaren hiru lan ikusi ahal izango dira Biurtekoaren erakusketa nagusian. Larunbatean irekiko dute, azaroaren 27ra bitarte, eta Cecilia Alemani izango da komisarioa. | Veneziako Biurtekoaren 59. aldian parte hartzeko gonbidapena jaso du June Crespo artistak (Iruñea, 1982), eta, Etxepare Euskal Institutuaren babesarekin, hiru artelan jarriko ditu erakusgai pabiloi nagusiko erakusketan: Helmets IV (2018), Helmets IX (2022) eta Helmets X (2022). Duela bi urte, Gasteizko Artium museoan irekitako June Crespo. Helmets erakusketan jarri zituen ikusgai sail bereko obrak, hain justu. Nazioarteko beste 213 artistaren lanekin osatutako ibilbide baten parte izango dira orain hiru piezak.
Pandemia dela eta, urtebeteko atzerapenarekin irekiko dute erakusketa larunbatean, eta azaroaren 27ra arte bisitatu ahalko da. Cecilia Alemanik egin ditu komisario lanak, eta The Milk of Dreams (Ametsen esnea) deitu dute, zeinak Leonora Carrington artista surrealistaren liburu bati egiten dion erreferentzia. Gizatasunaren eta ez-gizatasunaren inguruko hausnarketa bultzatzea izango du xede; bizitza modu zabalean hartuta, pertsonekiko, planetarekiko eta beste bizimodu batzuekiko erantzukizunen inguruan galdetuz.
Testuinguru horretara egokituta erakutsiko dute Cresporen lana ere, gorputzak arkitekturarekin dituen harremanei buruzko lengoaia bat landu izan baitu artistak bere eskulturetan. Zuloak, hodiak, mugak, zirkulazioa eta indarra dira horretarako baliatu izan dituen elementuetako batzuk, eta askotariko materialak manipulatu eta konbinatzen ditu ikusleari irakurketa berrietarako sarbidea irekitzeko. Etxepare Institutuko arduradunen esanetan, «armadura» bihurtzen dira haren lanak. «Cresporen instalazioek etorkizuneko hiri paisaia distopikoak eta izaki cyborg konposatu gisa dugun esperientzia garaikidea islatzen dute», adierazi dute, ohar bidez.
Helmets asoziazio libre bat da, eta Henry Mooren The Helmet Heads serieari egiten dio erreferentzia, Crespok bere lehen zeramika lanak egin ahala deskubritu zuena. Argizariei metal industrialeko profilak erantsiz, argizari galduaren urtze prozesua auzitan jartzen zuen, ustekabeko istripuak eraginez. Horrela, artistaren hitzetan, zoriak, kontrol faltak eta materialen jokaeraren tankerako faktoreek pisu handiagoa hartzen zuten. «Mota horretako elementu estruktural eta funtzionalek izaera anatomikoko osagaiak zeharkatzen dituzte, eta materialki fusionatuta, hibrido organiko eta mekanikoa osatzen dute, eskuzkoa eta industriala», azaldu dute. |
2022-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/212370/macron-eta-le-pen-aurrez-aurre-gaur-gauean.htm | Mundua | Macron eta Le Pen, aurrez aurre gaur gauean | Frantziako presidentetzarako bi hautagaiek eztabaida erabakigarria izango dute telebistan. Inkestetan, oraingoz, Macron dago aurretik, baina gutxigatik. PS Alderdi Sozialistak ezkerreko indarrak batzeko nahia erakutsi du. | Macron eta Le Pen, aurrez aurre gaur gauean. Frantziako presidentetzarako bi hautagaiek eztabaida erabakigarria izango dute telebistan. Inkestetan, oraingoz, Macron dago aurretik, baina gutxigatik. PS Alderdi Sozialistak ezkerreko indarrak batzeko nahia erakutsi du. | Emmanuel Macron edo Marine Le Pen. Igande honetan hautatuko dute Frantziako hurrengo presidentea, eta herritarrek gaur izango dute bi hautagaiak aurrez aurre eztabaidatzen ikusteko aukera. Ikusmin handia sortu da eztabaidaren inguruan: zer defendatuko du bakoitzak? Zer itxura eman nahiko dute?
Izan ere, azken inkesten arabera, Macron da bozak irabazteko faboritoa, baina 2017ko hauteskundeetan baino tarte txikiagoaz: botoen %66 lortu zituen ordukoan, eta aurten, galdeketen arabera, %53-55 lortuko ditu. Lehen itzulian botoen %27,84 bildu zituen estatuburuak, eta %23,15 eskuin muturreko hautagaiak. Bi presidentegaiek gora egin zuten 2017ko emaitzekin konparatuz gero, baina bien arteko tartea duela bost urte baino askoz ere txikiagoa izan zen. Aukerak ditu, beraz, Le Penek.
Eskuin muturreko hautagaiak 2017. urteko eztabaidak utzi zion aho zapore txarra kendu nahiko du gaur. Adituen arabera, itxura oldarkorra eman zuen, eta behar beste prestatuta ez zegoela ere agerian geratu zen; horrek eragina izan zuen bozen emaitzetan. Aurtengo kanpainan, abegikorrago azaldu da Le Pen. Telebistako eztabaida France 2 kate publikoko kazetari batek eta TF1 pribatuko beste batek gidatuko dute.
Ezkerra batzera
Frantziako gainontzeko alderdiak ere ari dira mugitzen. PS Alderdi Sozialistak bere inoizko emaitzarik txarrenak lortu zituen lehen itzulian: Anne Hidalgo hautagaiak botoen %1,75 bildu zituen, 2017an Benoit Hamonek lorturiko %6,36 baino gutxiago. Alderdiko zuzendaritza hasi da jada joerari buelta eman nahian: ekainean egingo diren hauteskunde legegileetarako, proposatu du ezkerreko indarrek bat egitea.
Indar horien artean legoke Jean-Luc Melenchonen Frantzia Intsumisoa, nahiz eta alderdian badauden aliantza horren aurka egin dutenak. Melenchon izan zen lehen itzulian emaitzarik onenak lortu zituen hautagai ezkertiarra: boto gehien lortu zituzten hautagaietan hirugarrena izan zen, botoen %21,95 bilduta.
Melenchonek berak ere azaldu du aliantzak sortzeko asmoa, baina ekologistekin eta komunistekin, eta ez PSrekin. Atzo egin zioten elkarrizketa batean, elkartasun horren alde egin zuen, eta frantziarrei eskatu zien bera hautatzeko lehen ministro. |
2022-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/212371/aldaketa-handirik-ez-maskara-derrigorrezkoa-ez-den-lehen-egunean.htm | Gizartea | Aldaketa handirik ez maskara derrigorrezkoa ez den lehen egunean | Gaurtik, Hego Euskal Herrian toki itxi gehienetan ez da nahitaezkoa maskara erabiltzea, baina aro berriaren lehen egunean herritarrek ez dute babes hori kentzeko presarik erakutsi. | Aldaketa handirik ez maskara derrigorrezkoa ez den lehen egunean. Gaurtik, Hego Euskal Herrian toki itxi gehienetan ez da nahitaezkoa maskara erabiltzea, baina aro berriaren lehen egunean herritarrek ez dute babes hori kentzeko presarik erakutsi. | Alde handirik ez, oraingoz. Espainiako Gobernuak bertan behera utzi du barrualdean maskara erabiltzeko obligazioa (ministroen kontseiluak atzo onartu zuen dekretua), eta, araudi berri hori oinarri, «salbuespen» egoera jakin batzuetan bakarrik erabili behar da maskara, pertsonarik zaurgarrienak babesteko: erietxeetan, osasun zentroetan, transfusio zentroetan eta botiketan, alde batetik, eta garraio publikoan, bestetik. Gainerako espazio itxietan, ez da derrigorrezkoa maskara erabiltzea, baina, aro berriko lehen egunean bederen, herritarrek ez dute babes hori kentzeko presarik erakutsi.
Ikusi gehiago: Gaurtik ez da derrigorrezkoa toki itxietan maskara erabiltzea
«Goizeko bezero guztiak maskara jantzita etorri zaizkit, bat izan ezik», azaldu du Pedro Itoiz ile apaintzaileak. Iruñeko Donibane auzoan du negozioa, eta jada ohitua zen bezeroei ilea moztera maskara jantzita zutela. «Denbora luzez eraman dugu, eta kosta egiten da ohiturak aldatzea. Gainera, nire bezero asko adinekoak dira, eta ez dira ausartzen egun batetik bestera maskara eranztera». Maskararik gabe joan da Itoiz lanera, baina, azkenerako, jantzi du berak ere: «Maskara jantzita zetozenekiko errespetuagatik, batez ere». Uste du maskararen erabilera «oso errotua» dagoela jada gizartean eta, horregatik, ez du uste jendeak berehalakoan kenduko duenik: «Udara arte, gutxienez, ez dut uste alde handia ikusiko dugunik».
Antzeko iritzia dute Artikako Kirol Hirian ere (Nafarroa). «Goiz arrunt bat izan da gaurkoa», laburbildu du Anak [ez du abizenik eman nahi]. «Gehienak maska jantzita etorri dira, eta bakan batzuek erantzi dute lehen aldiz. Gimnasioan, adibidez, ia ez dugu alderik nabaritu, lehendik ere askok musukoa kentzen zutelako kirola egiten ari ziren bitartean. Eta gaur ere, antzera aritu dira».
Ikusi gehiago: Osalanek enpresei gomendatu die dituzten baldintzak aztertzeko maskararen derrigortasuna kendu aurretik
Morea, Hiper Eroski eta halako merkataritza gune handietan ere, maskara kirurgikoari eutsi diote bezero askok.
Garraio publikoan derrigorrezkoa da maskara janztea, baina geltokietan, aldiz, ez. Gasteizko autobus geltokian, ordea, gehien-gehienek ahoa eta sudurra estalita daramate. «Leku askotan erabiltzen jarraituko dugula uste dut, beldur hori oraindik badelako». Bergaratik (Gipuzkoa) Gasteizera iritsi berri da Maite Larrañaga, eta autobusetik jaitsi ostean ere maskara kendu gabe jarraitzen du. Zuhurra da: «Pandemia hor dago; ez da joan». Aitortu du oraindik «goizegi» dela jende asko pilatzen den tokietan maskararik gabe ibiltzeko, eta berak «oraingoz» janzten jarraituko duela.
2020ko maiatzean ezarri zen lehen aldiz maskara erabiltzeko derrigortasuna, COVID-19ari aurre egiteko ahaleginetan. Frantziako Gobernuak martxoaren 14an nabarmen arindu zituen COVID-19aren aurkako neurriak. Txertatze agiria erakustea ez da beharrezkoa ordutik leku publikoetara sartzeko, eta maskararen erabilera ere murriztu zuten, oro har, toki publiko gehienetan. Gaurtik, arintzea orokorra da Euskal Herriko herrialde guztietan.
Ikusi gehiago: EHUk unibertsitatearen barnealdeko lekuetan maskara «arduraz» erabiltzea gomendatu du |
2022-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/212372/euskal-komunitateari-deia-herri-urratsen-parte-hartzeko.htm | Gizartea | Euskal komunitateari deia Herri Urratsen parte hartzeko | Maiatzaren 8an ospatuko dute Ipar Euskal Herriko ikastolen festa, Senpereko lakuan. Bi urteko etenaren ondotik, jaia eta aldarrikapena batu nahi dituzte. | Euskal komunitateari deia Herri Urratsen parte hartzeko. Maiatzaren 8an ospatuko dute Ipar Euskal Herriko ikastolen festa, Senpereko lakuan. Bi urteko etenaren ondotik, jaia eta aldarrikapena batu nahi dituzte. | Maiatzaren 8an izanen da itzulera. Bi urteko etenaren ondotik, Senpereko (Lapurdi) lakura itzuliko da Herri Urrats, Ipar Euskal Herriko ikastolen aldeko festa handia. Programazio zabala prestatu dute antolatzaileek, baina aldarrikapenerako eguna izatea ere nahi dute. Azken hilabeteetan, Seaskako kideak azkarki ari dira borrokan ikasleek azterketak euskaraz pasa ahal izateko eskubidearen alde, baina, orain arte, eskaera guziei bizkarra eman die Frantziako hezkuntza administrazioak. «Milaka pertsona hor izanen dira, ez bakarrik euskara ospatzeko, baina, erakusteko ere euskarari zer leku ematen diogun gure bizian, eta zer aldarrikatzen dugun hori egingarri bilakatzeko», adierazi du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak.
Gogor mintzatu dira Seaskako arduradunak Frantziako Gobernuaren jarreraren kontra. «Gure haurren hizkuntza eskubideen kontra egitea erabaki dute», adierazi du Jorajuriak. Brebetako eta baxoko azterketak euskaraz egin ahal izatea nahi dute. Orain arte, baxoan, Matematikako eta Historia-Geografiako probak euskaraz erantzuteko parada zuten ikasleek, baina pandemiak eragindako gorabeheren ondoren lehen aldiz aurten aplikatuko den erreformaren ondorioz, aukera hori galduko dute. Brebetan ere gibelapena egon da Frantziako Hezkuntza Ministerioa Jean Michel Blanquerrek zuzentzen duenetik: lehenago, osoki euskaraz erantzuten zituzten proba guziak; orain, zientziak frantsesez egitera behartu nahi dituzte haurrak.
Joan den asteazkenean bilkura egin zuten Seaskako kideek Anne Bisagni Faure Bordeleko (Okzitania) akademiako errektorearekin, baina bizkarra eman zien bere eskaerei. Tarteko proposamenak ere egin zituen Seaskak, baina ezezkoak baizik ez zituen jaso. «Kexu gara, biziki haserre. Eta Parisi abisua eman nahi diogu prest garela gure hizkuntza eskubideen alde, gure haurrek azterketak euskaraz egitearen alde borrokatzeko, irabazi arte», zehaztu du Jorajuriak. Abenduan Frantziako Hezkuntza Ministerioak aurkeztu zuen zirkularra, eta, EEP Euskararen Erakunde Publikoarekin eta Bordeleko errektoretzarekin Seaskak izenpetua duen hitzarmena «ez errespetatzea» leporatu die. «EEPko biltzar nagusia blokatzea ez bazen aski, Ipar Euskal Herriko hiru ikuskaritzen okupazioa ere ez bazen aski, urrunago joateko prest gara, gure oinarrizko eskubideak errespetatuak izan arte».
Egitarau zabala
Aldarrikapenez gain, besta ere izan ohi da ikastolen eguna, eta araberako egitaraua prestatu dute aurten ere Herri Urratseko antolatzaileek. Musikan lehenik: Euskal Herriko izen handiko talde andana arituko baitira Senpereko lakuaren inguruko guneetan. Xiberoots, Skakeitan, Willis Drummond eta Dupla aipatu dituzte, besteak beste, eta baita eszenatokietara itzulera eginen duen Des Kontrol ere. BERRIArekin partaidetzan osatu den Nafarroa-Badok gunean izanen dira gehienak.
Horrez gain, Albosax taldearen emanaldiaz gozatzeko parada ere izanen da, Mixel Ducau musikariaren proiektu berria. Lau albokari eta lau saxofoilari batu ditu eszenatoki gainean big band gisako orkestra bat osatuta. Araba gunean arituko dira. Genero rolez hausnartzeko parada eskaintzen duen Kimua dantza kolektiboaren emanaldia ere azpimarratu dute antolatzaileek.
Azken urteetako ikasle kopuruaren emendatzeari erantzuteko, bosgarren kolegio bat irekitzeko xedea du Seaskak. Herri Urratsen lortuko dituzten etekinak proiektu hori diruztatzeko baliatuko dituzte. Okerrik ezean, Senperen berean eraikiko dute ikastetxea, eta 2023ko ikasturte hasierarako prest egotea nahiko lukete. Gaindika egitear dagoen Ziburuko (Lapurdi) Piarres Larzabal kolegioa arindu nahiko lukete horrela. |
2022-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/212373/ehuk-unibertsitatearen-barnealdean-maskara-arduraz-erabiltzea-gomendatu-du.htm | Gizartea | EHUk unibertsitatearen barnealdean maskara «arduraz» erabiltzea gomendatu du | EHUn ez da derrigorrezkoa izango maskararen erabilera, baina gomendatu dute partekatutako instalazioetan maskara erabiltzea, aireztapena eta segurtasun distantziak bermatuta ez badaude. Ez du baztertu lanpostu batzuetan maskara janztea derrigortzea. | EHUk unibertsitatearen barnealdean maskara «arduraz» erabiltzea gomendatu du. EHUn ez da derrigorrezkoa izango maskararen erabilera, baina gomendatu dute partekatutako instalazioetan maskara erabiltzea, aireztapena eta segurtasun distantziak bermatuta ez badaude. Ez du baztertu lanpostu batzuetan maskara janztea derrigortzea. | Gaurtik aurrera, Hego Euskal Herriko barrualdeko leku gehienetan ez da derrigorrezkoa izango maskara erabiltzea, ezta EHU Euskal Herriko Unibertsitatean ere. Unibertsitateak arau berria errespetatuko du, baina gomendatu du maskara «arduraz» erabiltzeko unibertsitateko barnealdeko espazioetan, 2021-2022ko ikasturtea amaitu arte bederen. Hori horrela, unibertsitateko erabiltzaileek partekatzen dituzten barnealdeko espazioetan maskara erabiltzeko gomendioa egin dute, betiere, distantzia eta «aireztapen egokia» bermatu ezin badira.
Maskara derrigortuko ez badute ere, bestelako segurtasun neurriei eutsi asmo die EHUk. Hala adierazi du ohar bidez: «Euskal unibertsitate publikoak lokalen eta barruko gelen aireztapenerako indarrean dauden protokoloei eusten die, baita higieneari dagozkion neurriei ere».
Gaur-gaurkoz, EHUk ez du zehaztu langileek maskara jantzi beharko duten ala ez. Osasun agintarien esanen eta argitaratuko dituzten arauen zain daude. Behin horiek aztertuta, ez dute baztertu kasu batzuetan maskararen erabilera derrigortzea: «Unibertsitateak lanpostu, funtzio edo egoera pertsonal jakin batzuetan maskara erabiltzea erabaki ahal izango du, kasu bakoitzean aplikatzekoa den laneko arriskuen prebentzioari buruzko araudian ezarritako irizpideei jarraituz». |
2022-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/212374/espainiako-estatuaren-abokatutzak-helegitea-jarri-dio-atristainen-epaiari.htm | Politika | Espainiako Estatuaren Abokatutzak helegitea jarri dio Atristainen epaiari | Urtarrilean, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi zuen Espainiak euskal preso ohiaren eskubideak urratu zituela, prozesu «justu eta ekitatezko bat» izatea eragotzi ziotelako. | Espainiako Estatuaren Abokatutzak helegitea jarri dio Atristainen epaiari. Urtarrilean, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi zuen Espainiak euskal preso ohiaren eskubideak urratu zituela, prozesu «justu eta ekitatezko bat» izatea eragotzi ziotelako. | Iragarria zuen gisan, Espainiako Estatuaren Abokatutzak helegitea jarri dio Estrasburgok Xabier Atristain euskal preso ohiari buruz emandako epaiari. Hala, Giza Eskubideen Europako Auzitegiko Sala Handiak erabaki beharko du kasuari buruz orain, eta, bitartean, Atristainek Espainiako Auzitegi Gorenean jarritako berraztertze helegitea etenda geldituko da.
Estrasburgok joan den urtarrilaren 18an ebatzi zuen Madrilek eragotzi egin zuela Atristainek epaiketa «justu eta ekitatezko bat» izatea, 2010ean atxilotu eta inkomunikatu zutenean ez ziotelako utzi abokatu bat aukeratzen. Defentsak berraztertze helegitea jarri zuen Espainiako Auzitegi Gorenean, Atristainen kartzela zigorra bertan behera geldi zedila eskatzeko, eta otsailaren 17an atera zen euskal presoa Martuteneko espetxetik. Izan ere, Espainiako Auzitegi Nazionalak Atristainen zigorra etetea erabaki zuen, Gorenak Estrasburgoko sententziaz ebatzi artean.
Giza Eskubideen Europako Auzitegiko teilatuan dago pilota orain, eta hark erabakia hartu ondotik aztertu beharko du Gorenak Atristainen zigorra behin betiko bertan behera utzi ala ez. |
2022-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/212375/3000-gazte-izan-dira-ernairen-gazte-martxan-antolatzaileen-arabera.htm | Politika | 3.000 gazte izan dira Ernairen gazte martxan, antolatzaileen arabera | Burujabetzaren beharra «inoiz baino agerikoagoa» dela aldarrikatu zuen gazte antolakundeak ekitaldi nagusian. «Hurrengo ziklo politikoaz» eta Europako prozesu independentistez ere hausnartu zuten. Jai gunean izandako erasoak deitoratu ditu Ernaik: «Ez da denontzat espazio segurua izan». | 3.000 gazte izan dira Ernairen gazte martxan, antolatzaileen arabera. Burujabetzaren beharra «inoiz baino agerikoagoa» dela aldarrikatu zuen gazte antolakundeak ekitaldi nagusian. «Hurrengo ziklo politikoaz» eta Europako prozesu independentistez ere hausnartu zuten. Jai gunean izandako erasoak deitoratu ditu Ernaik: «Ez da denontzat espazio segurua izan». | Urtero egin ohi duen udaberriko egitasmoa egin zuen berriz Ernai gazte antolakundeak asteburuan, eta milaka gaztek egin zuten bat: zehazki, 3.000 lagunek, Ernaik ohar baten bidez jakinarazi duenez. «Pozik» agertu da COVID-19ak etetera behartu zuen jaialdia berriz egin izanagatik eta izan duen erantzunagatik. Baita Erratzuko eta Elizondoko herritarrek egindako harreragatik ere.
Hain justu, Zugarramurditik abiatuta Erratzura martxa egin zuten lehen egunean gazteek, eta Elizondon egin zituzten ondorengo bi egunak. «Aisialdi eta musika eskaintza zabalaz gain, eduki politikoan sakontzeko aukera ere izan dugu», azaldu dute oharrean. Ernairen arabera, «hurrengo ziklo politikorako aldarrikapenez, borrokez eta eraiki beharrekoez» hausnartu dute Elizondon; hala nola aliantza feministez, migrazioaz, abertzaletasuna eraberritzeaz, osasun mentalaz, nazioarteaz eta ekologismoaz.
Halaber, Europan izaten ari diren prozesu independentistetan gazteek duten estrategiaz ere aritu ziren, gazte martxako mahai inguru nagusian, larunbat goizean. Horretan hizlari aritu ziren, Ainhoa Bueno Ernaiko kideaz gain, Marina Gispert Arran Herrialde Katalanetako gazte antolakundeko kidea eta Oisin O Siochain Ogra Shinn Fein Irlandako gazte antolakundekoa.
Ekitaldi nagusia ere egun horretan egin zuten, baina iluntzean. Gazteak «desjabetze bortitz bat» pairatzen ari direla salatu zuen Ane Alava Ernaiko bozeramaileak, eta, horren aurka, bestelako «mundu» eta bestelako «bizitza» bat eraikitzera dei egin zuen, Euskal Herriaren burujabetzatik abiatuta. Azaldu zuenez, horren beharra «inoiz baino agerikoagoa» da: «Estatu bat behar dugu, euskarak biziraun dezan. Estatu bat behar dugu, lana eta aberastasuna banatu ahal izateko. Estatu bat behar dugu, aske sentitzeko eta maitatzeko. Estatu bat behar dugu, ama lurra suntsituz aberastu nahi dutenei muga jartzeko. Eta estatu bat behar dugu, nola ez, sozialismorako eta feminismorako bidea egiteko».
Bide hori egiteko, «euskal errepublikaren aldeko nahia eta borondatea batu» beharra nabarmendu zuen Alavak, «balio eraldatzaileetan» oinarrituta. «Independentistak gara abertzaleak garelako, independentistak gara feministak garelako; sozialistak, ekologistak, antifaxistak, euskaltzaleak. Eta zapalkuntzarik gabeko mundu bat nahi dugulako bihurtuko dugu euskal errepublika errealitate», oihukatu zuen.
«Faxismoaren gorakadaz» ere ohartarazi zuen Alavak: «Kaleak hartzen ari dira. Hemen daude». Aurre egitera dei egin zuen: «Ultraeskuina geratuko dugu aske bizi nahi dugulako, aske maitatu nahi dugulako, aske sentitu nahi dugulako, aske egin nahi dugulako larrutan. Argi izan dezatela: ez dira pasatuko».
«Guztiontzako gune seguruak» helburu
«Orokorrean giro ona» izan zela azpimarratu du Ernaik, baina, hala ere, aitortu du jai gunea ez zela «denontzako espazio segurua» izan eta «hainbat eraso» matxista izan zirela ostiralean eta larunbatean. Halakoei erantzuteko protokoloa aktibatu zutela eta «uneko erantzuna eta kudeaketa» eman zizkietela azaldu du gazte antolakundeak. Halaber, erantsi du lanean jarraituko dutela aurrerantzean egingo dituzten udaberriko egitasmoak ere «guztiontzako gune seguruak» izan daitezen. |
2022-4-21 | https://www.berria.eus/albisteak/212376/arantxa-urretabizkaiak-azken-etxea-nobela-plazaratu-du.htm | Kultura | Arantxa Urretabizkaiak ‘Azken etxea’ nobela plazaratu du | Zaharrak dira liburuko pertsonaia guztiak, baina «aitona-amona maitagarriak izatetik urruti» daudenak, idazlearen hitzetan. Haren bosgarren eleberria da, eta Pamielarekin eman du argitara. | Arantxa Urretabizkaiak ‘Azken etxea’ nobela plazaratu du. Zaharrak dira liburuko pertsonaia guztiak, baina «aitona-amona maitagarriak izatetik urruti» daudenak, idazlearen hitzetan. Haren bosgarren eleberria da, eta Pamielarekin eman du argitara. | Bost urte joan dira Arantxa Urretabizkaiak bere aurreko liburua, Bidean ikasia eman zuenetik. Sarritan, liburu bat amaitzean, hurrengoari nondik heldu jakin ohi duela azaldu du idazleak. «Kasu honetan ez da horrela gertatu. Lehenengo bi urteetan ez zetorkidan kontatu nahi nuen ezer, gutxienez bi urtez han buru-belarri egoteko modukorik ez. Gauza da halako batean txinparta bat sortu zela». Lagun bati beste lagun baten berri ba ote zuen galdetu zion halako batean, eta hark kontatu zion «azken etxearen bila buru-belarri» zebilela hura. «Eta prast, horrek su txiki bat piztu zuen barruan. Hari horri tira eginda atera da Azken etxea». Pamiela argitaletxearekin plazaratu du idazleak bere bosgarren eleberria dena.
Izenburuak iradokitzen duen moduan, bizitzaren azken urteak pasatzeko etxe baten bila dabil liburuko protagonista. Hendaia aldeko etxe bat begiz jo du, eta hura lortzen tematuko da. «Ez du bizimodu arrunta eraman, eta ez da arrunta izango helburu hori lortzeko ahaleginetan egingo duen bidea», aurreratu du idazleak.
Beste pertsonaia batzuk ere badira istorioan, eta ia denak zaharrak direla azaldu du. «Baina ez ohiko zaharrak; aitona-amona maitagarri edo entrañableak izatetik oso urruti daude», zehaztu du. Bizimodu arrunta izan ez duten gizon eta emakumeak dira, haren hitzetan, «eta modu desberdinetan» egiten diote aurre zahartzaroari. «Izan ere, badirudi zahartzaroak berdintzen gaituela, baina zahar guztiak ez gara berdinak, gazte guztiak berdinak ez diren bezalaxe, eta hauek ez dira aitona-amona tradizionalak».
Ez du haiei buruz xehetasun askorik eman, istorioaren «intriga puntua» ez zapuzteko. Edonola ere, egileak uste du idazle batek ez dakiela zer egin duen, baizik eta zer egin nahi izan duen, eta ikuspegi horretatik mintzatu da bere lanaz. «Orain arte dozena bat irakurle ez zituen izango, eta horrek esan nahi du oraindik egin dudanari buruz oso azaleko iritzia daukadala. Pello Eltzaburuk [Pamielako editorea] esan zidan thriller krepuskular bat egin nuela. Agian arrazoi du, baina nik egin dudanari buruz dakidana da, batetik, fikziozko liburua dela, ez duela ezer autobiografiatik. Nik ez nuke pertsonaia hauen bidea hartuko, eta ez nago seguru haien adiskidea izango nintzatekeen ere».
Estiloari dagokionean, xehetasun bat aipatu du idazleak: «Liburuak ez dakar elkarrizketarik, edo elkarrizketak destilatu egin ditut; erabili ditut ahozko hizkeran erabiltzen ditugun bezala». Hautu hori egitea «negozio txarra» dela aspalditik dakiela gehitu du; liburu saltzaile batek azaldu ziola jende ugarik, liburu bat ireki eta «marratxo batekin hasten diren esaldiak ikusten ez baditu», bertan uzten duela. «Baina tira, ez gaude negoziotan ibiltzeko ere literaturan. Askotan esan dut: niretzat literatura da askatasunaren esparrua, nahi dudana egiten dut, ateratzen zaidana».
Kontatzeko modu berriak
Iratxe Retolaza irakasle eta literaturan adituak sakonki ezagutzen du Urretabizkaiaren ibilbidea, eta bera arduratu da liburu berriaren edizioaz. Gogora ekarri du idazleak, bere ibilbidearen azken urteotan, narraziogintzan «lekukotzatik, pentsamendutik eta kronikatik hurbilago egon diren hainbat bide» landu dituela batez ere, eta oraingoan berriro heldu diola nobelari. Lan berrian, haren literaturan askotan errepikatzen diren gai, motibo eta ikuspegiak topatu dituela azaldu du. «Adibidez, giza harremanen ikuspegi berezi bat lantzen da; horiek izaten dira narraziogintzaren ardatz nagusiak, baina horiek ere lotzen dira pertsonaiek dituzten bizi ibilbideekin, eta bizi ibilbide horietan leku nahiko garrantzitsua izaten dute bizi hautuek, erabaki txikiak hartzeak pertsonengan eta nortasunengan duen eraginak».
Horrez gain, «besteen begiradek eta besteen ahotsek nortasunengan nolako eraginak izaten dituzten» ohiko ardatz bat izaten da Urretabizkaiaren narraziogintzan, Retolazaren hitzetan. «Unibertso literario horren oihartzunak etengabeak dira nobela honetan, baina irakurle bezala nire inpresioa izan da koska bat haratago joan dela, batez ere unibertso literario horretako gai errekurrente horiek kontatzeko beste arkitektura bati egin diolako bide; aurreko nobeletan ibili ez zituen kontatzeko era batzuetara egin du jauzi, eta hori beti da poztekoa, ezagutzen duzun unibertso literario batean ikusten duzulako beste tonu bat, beste ahots bat, eta nik behintzat nobela honetan hori ere topatu dut».
Arkitektura horren osagaietako batzuk aipatu ditu Retolazak, tartean, idazleak hainbat pertsonaiaren ikuspegitik kontatu duela istorioa. Eta ikuspegi ugari horiek jorratzeko, nobelak zerbait «berezia» duela iritzi dio: «Jakin-mina pizteko gaitasun handia du, eta jakin-min hori lotuta doa pertsonaien nortasunekin; oso ondo dago dosifikatua informazioa, eta, beraz, irakurleak une oro sortzen ditu hainbat galdera pertsonaien nortasunen, bizi ibilbideen, hautuen inguruan. Hala, intrigarako eremu txiki bat sortzen da, baina intriga horren galdera guztiak dira pertsonaien nortasunaren eta ibilbideen ingurukoak. Hori bada kontatzeko modu berri bat».
Asko edo gutxi, lanak irakurlerik izango duela ziur da idazlea. «Eta izango ditu batez ere irakurle antolatuak. Nire belaunaldikoak hasi ginenean ez genuen apenas irakurlerik, idazleak gehiago ginen ia irakurleak baino. Orain, irakurleak ditugu, eta antolatuak, eta iruditzen zait irakurle taldeen fenomenoa dela gure literaturari azken hamarraldietan gertatu zaion gauzarik hoberenetakoa». |
2022-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/212377/erresuma-batuko-justiziak-assange-estraditatzeko-agindua-igorri-dio-gobernuari.htm | Mundua | Erresuma Batuko justiziak Assange estraditatzeko agindua igorri dio gobernuari | Pitri Patel Barne ministroaren esku dago Wikileaksen sortzailea AEBetara bidaltzeko erabakia. Kazetariari 175 urteko kartzela zigorra ezar diezaiokete espioitza eta intrusio informatikoagatik; haren defentsak jakinarazi du helegitea jarriko duela. | Erresuma Batuko justiziak Assange estraditatzeko agindua igorri dio gobernuari. Pitri Patel Barne ministroaren esku dago Wikileaksen sortzailea AEBetara bidaltzeko erabakia. Kazetariari 175 urteko kartzela zigorra ezar diezaiokete espioitza eta intrusio informatikoagatik; haren defentsak jakinarazi du helegitea jarriko duela. | Londresko auzitegiak Julian Assange Wikileaksen sortzailea AEBetara estraditatzeko agindua igorri dio gobernuari. Paul Goldspring Westminsterko magistratuen gorteko epaileak eman dio agindua Priti Patel Erresuma Batuko Barne ministroari, zeinak bi hilabeteko epea edukiko duen—luza daitekeena—epailearen estradizioa onartzen duen ala ez erabakitzeko. Assangeri 175 urteko kartzela zigorra ezar diezaiokete espioitza eta intrusio informatikoagatik.
Auzi horretako bi aldeek—Assangek eta AEBetako justiziak—helegitea aurkezteko aukera dute orain, betiere, Erresuma Batuko Auzitegi Gorenak baimena ematen badu. Assangeren defentsak jakinarazi du epailearen erabakiaren aurka egingo duela datozen lau asteetan, maiatzaren 18an bukatzen baita argudioak aurkezteko epea.
Assangek bideokonferentzia bitartez entzun du Westminsterko magistratuen audientzia, Belmarshko segurtasun handiko espetxean zegoela (Londres); Wikileaksen sortzailea prebentziozko espetxeratzean egongo da prozesuak iraun bitartean. Kartzelan dago 2019az geroztik, Ekuadorko enbaxadatik atera zutenetik —zazpi urte egin zituen han—.
Assangeren abokatu Mark Summerrek —herrialdean zuzenbide kriminalean eskarmentu handia du, baita nazioartean ere— aurreratu du Barne Ministerioaren aurrean alegazio orri bat aurkeztuko duela, batez ere espetxe baldintzetan eta Assange azkenean estraditatzen badute aurre egin behar dion epaian oinarrituta.
Horren harira, Sumerrek gaineratu du ministerioari «munta handiko alegazioak» egingo dizkiotela AEBetako epaiketa zigorrei eta baldintzei buruz. Legezko bide guztiak agortzeko asmoa du Sumerrek, azken instantzian prozesua geldiarazten saiatzeko.
Herrialdeko araudiaren arabera, Patelek estradizioa debekatu ahalko du soilik 2003ko Estradizioaren Legeak babestutako kasu espezifikoetan. Betiere, herrialde salatzailearekin —AEBekin— egindako akordioen arabera; horrez gain, Giza Eskubideen Europako Auzitegian helegitea jartzeko aukera ere badu.
Assangeren aurkako auziak nazioarteko erakundeen eta agintarien kritikak izan ditu, eta askok «arriskutsutzat» jo dituzte Londresko erabakiak prentsa askatasunean izan ditzakeen aurrekariak. Jeremy Corbyn alderdi laboristako kide ohia izan da horietako bat: «Espero dut Barne Ministerioak onartzea kasu honek adierazpen askatasunaren alde duen erantzukizuna». Horrez gain, Assangek egindako lana goraipatu du: «Irakeko eta Afganistango gerren izugarrikeriak zabaldu besterik ez du egin, eta eskerrak eman beharko genizkioke horregatik».
Nazioarteko erakundeek ere beren kezkak azaleratu dituzte. Mugarik Gabeko Kazetariak gobernuz kanpoko erakundeak eskatu dio Barne Ministerioari «kazetaritzaren interesen eta prentsa askatasunaren alde egiteko, estradizioari uko eginez, eta Assange berehala aske utziz». AI Amnesty International GKEak adierazi du Assange estraditatzeak aurrekari «arriskutsua» sortuko lukeela prentsaren adierazpen askatasunean.
Human Rights Watch GKEak ere salatu du Assangeren kasua adierazpen askatasunari «irain» egitea dela, eta AEBetako administrazioari eskatu dio Assengeren aurkako «karguak kentzeko». Dozenaka manifestarik ere babesa helarazi diote Assangeri, Westmnisterko auzitegiaren kanpoan.
Gorenaren erabakitik
Iragan hilabetean, herrialdeko Auzitegi Gorenak bide eman zion Assangeren estradizioari, kazetariak aurkeztutako helegitea atzera bota ondoren. Helegite horren bidez, Assangek estradizioa galarazi nahi zuen, baina Gorenak Vanessa Baraitser lehen instantziako epaileari esan zion gobernuari bidaltzeko estradizio agindua. Baliteke epai horrek amaitzea 2021eko urtarrilaren 21ean hasi zen prozesu judiziala.
Egun hartan, Baraitserrek Assange ez estraditatzea erabaki zuen, AEBek ezin baitzuten bermatu kazetariak bere buruaz beste egingo ez zuenik. AEBko Fiskaltzak argudio horri buelta ematea lortu zuen, argudiatuta Assangek ez duela aurrekaririk bere buruaz beste egiten saiatzeagatik. Horrez gain, «zainketa klinikoak eta psikologikoak» jasoko zituela gaineratu zuen fiskaltzak, eta argudiatu zuen ez diotela ezarriko bakartze neurri berezirik segurtasun handiko espetxe batean.
AEBek eskatu dute kazetaria hemezortzi deliturengatik auzipetzeko —espioitza eta intrusio informatikoren lege bat urratzea barne—; defentsaren arabera, 175 urteko kartzela zigorra ekar dezake herrialde horretan. Delitu horiek lotura estua dute Assangek Wikileaksen argitaratu zituen edukiekin. Hain justu, atari horretan, 2010ean eta 2011n AEBetako gehiegikeriak erakutsi zituen Guantanamoko atxilotze zentroan (Kuba), baita Irakeko eta Afganistango ustezko gerra krimenak ere. |
2022-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/212378/batzorde-bat-eratzeko-eskatu-dute-independentisten-aurkako-espioitza-kasuak-ikertzeko.htm | Politika | Batzorde bat eratzeko eskatu dute independentisten aurkako espioitza kasuak ikertzeko | EAJk, EH Bilduk eta beste zortzi alderdik egin dute eskaera, Espainiako Gobernuaren ustezko parte hartzea argitzeko | Batzorde bat eratzeko eskatu dute independentisten aurkako espioitza kasuak ikertzeko. EAJk, EH Bilduk eta beste zortzi alderdik egin dute eskaera, Espainiako Gobernuaren ustezko parte hartzea argitzeko | Politikari eta eragile independentisten aurkako espioitza argitzeko ikerketa batzorde bat eratzeko eskatu dute EAJk, EH Bilduk, Unidas Podemosek, ERCk, JxCk, PDeCATek, CUPek, Mas Paisek, BNGk eta Compromisek Espainiako Kongresuan. Norbanakoen intimitatearen aurkako erasotzat jo dute kasua, eta gehitu «orientazio politikoko espioitza sistematiko eta orokortu bat» izan daitekeelako zantzuak daudela. Hala, Espainiako Gobernua jo dute ustezko erantzuletzat.
«Pegasus eta Candiru malwareen bidez lider politiko, aktibista, abokatu, kazetari, instituzio eta haien senide eta gertukoen gaineko espioitza eta haien pribatutasunean sartu izana» ikertzeko litzateke batzordea, eskaeraren arabera. Hala, alderdiek helburutzat jo dituzte, besteak beste, «estatuko instituzioen inplikazioaren gaineko xehetasunak» ezagutzea, eta Defentsa, Barne eta Justizia ministerioetako azpiegitura teknikoen «erabilera txar posibleak» eta erakunde horiek espioitza kasuekin izan ditzaketen loturak ikertzea. Izan ere, Moncloaren parte hartze posiblean jarri dute arreta, malware horien salmenta inteligentzia zerbitzuetara eta segurtasun indarretara soilik bideratzen delako.
Beste hainbat helburu ere izango lituzke batzordeak, sinatzaileen arabera: botere exekutiboak edo judizialak «disidentzia politikoa jazartzeko» eginiko ekinbideen berri izatea, Pegasus edo espioitzarako bestelako tresnen inguruko kontratazioen xehetasunak jasotzea, «ustez legez kanpo egin diren ikerketekin» Atzerri Ministerioak izan dezakeen lotura argitzea, «legez kanpoko ikerketek kaltetuei ordaina emateko neurriak proposatzea» eta «demokrazia Estatuko indarren abusuen aurrean blindatzea».
Alderdiek salatu dute gertaerek kaltetuen oinarrizko eskubideak urratzen dituztela: hala nola Espainiako Konstituzioaren 18. artikuluan jasotako intimitate pertsonalerako eta pribatutasunerako eskubideak, eta 24. artikuluan jasotako defentsarako eskubidea. Hala, gogorarazi dute Europako Parlamentuak ere ikerketa bat abiatu duela Pegasus softwarearen erabilera ikertzeko.
Sinatzaileek kritikatu dute ez dela halako espioitza kasu bat publiko egiten den lehen aldia, eta iraganean Espainiako Gobernuak eta Kongresuak berak uko egin izan diotela halako gaiak ikertzeari. Zehazki, salatu dute administrazio publikoek ez dutela «estatuaren estolden» aferaren inguruan eta «sistema demokratikoa estutzen duten praktika ilegal horiek» eragozteko hartutako inolako neurriren berri eman orain arte.
Aurrez, The Guardian egunkariak argitaratu zuen Kataluniako Parlamentuko presidente ohi Roger Torrenten telefonoan sartu zirela, baina Espainiako Kongresuak uko egin zion gaia aztertzeari. Era berean, gogorarazi dute, besteak beste, Espainiako presidenteorde ohi Pablo Iglesias eta enpresa munduko ehunka lagun ustez espioitzaren biktima izan direla azken urteetan: «Kasurik eskandalagarriena Jose Manuel Villarejo Espainiako Poliziako komisario ohiarena da».
Torontoko Unibertsitateko Citizen Lab laborategiak eginiko ikerketa gogora ekarrita, sinatzaileek salatu dute gutxienez Euskal Herriko eta Kataluniako 65 buruzagi independentista, aktibista, abokatu eta kazetari espiatu dituztela «ilegalki», telefono mugikorren bidez. Horien artean daude EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegi eta koalizioko diputatu Jon Iñarritu. Kataluniako ordezkarien artean, berriz, Generalitateko azken lau presidenteetatik hiru —Pere Aragones, Quim Torra eta Artur Mas— daude, besteak beste. |
2022-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/212379/prostatako-minbiziaren-eta-bakterioen-artean-lotura-dagoela-frogatu-dute.htm | Gizartea | Prostatako minbiziaren eta bakterioen artean lotura dagoela frogatu dute | Oraindik ez dakite zer bakteriok eragiten duten gaitza, edo zer harreman duten harekin, baina, gutxienez, aurkikuntzak aukera emango du arriskurik handiena duten gizonezkoak identifikatzeko. | Prostatako minbiziaren eta bakterioen artean lotura dagoela frogatu dute. Oraindik ez dakite zer bakteriok eragiten duten gaitza, edo zer harreman duten harekin, baina, gutxienez, aurkikuntzak aukera emango du arriskurik handiena duten gizonezkoak identifikatzeko. | Susmoa bolo-bolo dabil aspaldi: minbizi mota asko infekzioek eragindakoak dira. Ideia horrek akuilatuta, zientzialari talde asko ari da gaitzaren eta mikrobioen arteko harremana aztertzen, eta aste honetan etorri da ikerketa horietako baten emaitza. Zientzialariek baieztatu dute lotura badagoela prostatako minbiziaren eta bakterio batzuen artean.
Gernuko eta prostatako mikrobiomak lotuta daude giza prostatako minbiziaren arrisku taldeekin izenburupean argitaratu dute lana, European Urulogy Oncology aldizkarian. Organismo batean bizi diren mikrobio guztien DNAren multzoa da mikrobioma.
Argitu dutenez, ez dute frogatu bakterioek minbizia eragiten dutela, edo azkartzen dutela, baizik eta bost bakterio mota agertzen direla prostatako minbizia azkar garatzeko arrisku handiagoa duten gizonezkoetan.
Seiehun gizonezkoren gernu laginak aztertu dituzte ikerketan. Horietako batzuk osasuntsu zeuden, eta besteek prostatako minbizia zuten. Laginak aztertuta, ikusi dute bost bakterio espezie lotuta daudela minbizi aurreratuarekin. Bakterio horietako hiru, gainera, ezezagunak ziren orain arte zientziarentzat. Ikusi dutenez, gernuan, prostatan edo tumoreetan espezie horietako bat edo gehiago zuten gizonek 2,6 arrisku handiagoa zuten gaitzaren fase larriagoetara heltzeko.
Beraz, ondorioztatu dute bakterio mota horiek aukera eman dezaketela minbizia aurreikusteko. Hau da, gizon baten gernu analisi batean espezie horiek topatuz gero, minbizia garatzeko arrisku handiagoa duela adierazi ahalko dela.
Ondorioek bide interesgarri bat zabaltzen dute ikertzen jarraitzeko, mikrobio espezie horiek zer eginkizun duten argitze aldera.
Gizon gehien hiltzen duen minbizi mota da prostatakoa herrialde garatuetan, ikertzaileek gogoratu dutenez. Haien datuen arabera, gaitzak 250.000 gizon hiltzen ditu urtero munduan.
Aurkikuntzak gogora ekartzen du urdaileko ultzerarekin gertaturikoa. 1980ko hamarkadara arte, sendagileek uste zuten estresak eta janari minak eragiten zutela urdaileko ultzera. Baina 1982. urtean, Robin Warren eta Barry J. Marshall zientzialariek bakterio bat identifikatu zuten gaixoetan: Helicobacter pylori. Ikertzaileek adierazi zuten bakterioak sortzen zuela gaitza. Hasieran gutxik sinetsi zuten hipotesia, baina 2005. urtean Medikuntzaren Nobel saria eman zieten, aurkikuntzarengatik. Ehunka mila pertsonaren bizitza salbatu dute geroztik aurkikuntzari esker garaturiko antibiotiko tratamenduek. Helicobacter pylori urdaileko minbiziarekin lotuta dagoela frogatuta dago. |
2022-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/212380/sfr-konpainiaren-bezeroek-pairatzen-dituzten-laquogehiegikeriakraquo-salatu-ditu-aldak.htm | Gizartea | SFR konpainiaren bezeroek pairatzen dituzten «gehiegikeriak» salatu ditu Aldak | Baionako saltegi bat okupatu, eta lau erabiltzaileren arazoak konponbidean jartzea lortu dute. Akitania Berriko arduradun batekin bilkura ukanen dute astelehenean. | SFR konpainiaren bezeroek pairatzen dituzten «gehiegikeriak» salatu ditu Aldak. Baionako saltegi bat okupatu, eta lau erabiltzaileren arazoak konponbidean jartzea lortu dute. Akitania Berriko arduradun batekin bilkura ukanen dute astelehenean. | SFRren gehiegikeriei stop! SFRren maltzurkeriak aski da! mezuak eskuetan SFR telefono konpainiaren Baionako egoitza bat okupatu du Alda mugimenduak, hainbat erabiltzailek jasan dituzten gehiegikeriak salatzeko. Auzoetako herritarrak antolatu nahi dituen mugimendu militantearen hitzetan, gero eta jende gehiago hurbiltzen zaizkie enpresa horrekin arazoak dituztelako. «SFRk diru zamak hartzen dizkie arrazoirik gabe, eta ondotik kalbario luze bat hasten dute diru hori berreskuratu ahal izateko: dei amaigabeak, saltegira joan-etorriak, erantzunik gabe gelditzen diren gutunak...».
SFRrekin arazotan diren edo arazoak ukan dituzten sei pertsonaren adibideak aurkeztu ditu Aldak. Horien artean da Maite, 84 urteko Baionarra. Bere baimenik gabe 163,78 euroko gainkostua fakturatu dio SFRk kontratuan zuen gehigarri bat kendu ondotik, eta beste 332,70 euro materiala ez itzultzeagatik -teknikari batek eraman zuen-. 2021eko irailetik egunean bi aldiz deitu du telefono konpainia, dirua itzul diezaiotela eskatzeko. Azkenik, martxo hasieran lortu zuen, Aldaren laguntzarekin. Donibane Lohizuneko Mireillek SFRren kontratua hartu zuen, erran baitzioten haiek etengo zutela lehenagotik beste konpainia batean zuen kontratua. Bi kontratu ordaintzen ari zela ikusirik, SFRkoa moztu eta egoera erregularizatzeko eskatu zien. Gaur egun, 217,99 euro zor dizkio telefono konpainiak.
Alda-ren iritziz, hau guzia ez da kasualitatea: «zinezko estrategia baten ondorioak» dira, bezeroak uko egin diezaion zor zaion dirua erreklamatzeari. «Praktika eskandalagarri eta nekagarri horien helburua SFRko akziodunak aberastea da, bezeroen bizkar», adierazi dute.
Okupazioaren bidez, telefono konpainiako Akitania Berriko arduradun batekin mintzatzea lortu dute telefonoz, eta horrek engaiamendua hartu du aurkeztutako egoerak konpontzeko. Horrez gain, astelehenean Alda mugimendukoekin bilkura eginen du Baionan. Ondorioz, ekintza bertan behera uztea erabaki dute.
Mugimenduaren hitzetan, SFR ez da halako praktikak egiten dituen bakarra, hala ere. Besteak beste, Orange enpresaren erabiltzaile batzuen kexak ere jaso dituztela jakinarazi dute. |
2022-4-20 | https://www.berria.eus/albisteak/212381/aurtengo-bigarren-ontzia-itsasoratu-du-muruetak.htm | Ekonomia | Aurtengo bigarren ontzia itsasoratu du Muruetak | Erregaiak garraiatzeko barku bat da, eta propultsio hibridoa erabiltzen du; ontziolak dio Europan egindako mota horretako lehena dela | Aurtengo bigarren ontzia itsasoratu du Muruetak. Erregaiak garraiatzeko barku bat da, eta propultsio hibridoa erabiltzen du; ontziolak dio Europan egindako mota horretako lehena dela | Ontzi berri bat itsasoratzea beti izaten da ikuskizun bat, dituen zailtasun teknikoengatik eta, bereziki, Euskal Herrian zutik jarraitzen duten ontzioletan gutxitan egiten direlako halakoak. Asteazken honetan, aurtengo bigarren ontzia itsasoratu dute, Erandion (Bizkaia), Murueta ontziolaren plataformatik. Barkua erabiliko da erregai likidoak garraiatzeko eta itsaso zabalean dauden ontziak hornitzeko: Bahia de Levante du izena, eta 92,5 metro luze eta 18 metro zabal da, eta 7.800 metro kubikoko edukiera du. Muruetak Mureloil enpresarentzat egin du; Mureloilek Bilbon du egoitza soziala, baina Algecirasko portutik (Espainia) aritzen da.
Itsasontzi berriak berezitasun bat dauka: propultsio sistema hibridoa erabiltzen du, gasoliokoa eta elektrikoa, eta baterien bidez energia biltegiratzeko sistema bat erabiltzen du. Muruetak azpimarratu duenez, erregaiak garraiatzeko Europan eraikitako lehen ontzi hibridoa litzateke.
Ontzi berria aurtengo abenduan jasoko du armadoreak. Gaurko ekitaldian parte hartu dute Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapenerako sailburuak eta Repsol, Cepsa, Trafigura, Nyala eta Stenaoil enpresetako arduradun batzuek, besteak beste.
Euskal ontziolek urtarrilean itsasoratu zuten aurtengo lehen barkua, hori ere Muruetarena: Groenlandiako armadore batentzat, ganba arrantzarako. Ontziolek dozena bat barku dituzte zorroan; kontratu gehienak pandemia garaian sinatu zituzten.
Garai onean
Azken 40 urteetan euskal ontziolek eraldaketa sakona izan dute, eta egun nagusi direnek —Murueta, Zamakona eta Balenciaga— beste neurri bateko helburuak dituzte. Arrantza industriarako ontzietan espezializatuta daude, baina barkurik ez dute egiten ia bertako armadoreentzat, Bizkaiko golkoko ontzidia azken urteetan berritu egin delako ia osorik. Europa iparralderako egiten dituzte bereziki; izokina, bakailaoa eta atuna itsasoan bertan prozesatu eta garraiatzeko, batez beste 70 bat metro luze eta 20 metro zabal direnak. Azken urteetan offshore-aren merkatuaren atea ere zabaldu dute: itsasoko haize erroten plataformak egiteko, eta horiek instalatzeko barkuak egiteko.
Euskal Herriko ontzigintza sektorearen ekoizpen ahalmena ez da beste garai batekoa; Bizkaiko ontziola handiek frankismoan bizi izan zuten urrezko aroa. Egun, Erresuma Batukoen pare daude, Portugalgoen eta Greziakoen gainetik, baina oso urruti dago Europako ekoizle nagusietatik —Italia, Alemania, Finlandia eta Herbehereak—. Euskal ontziolen lehiakide nagusiak Europan daude, eta, bereziki, Turkian. Baina ontziolen sektoreak nonbaiten pisua baldin badu, hori Asian da: Txina da, alde handiz, munduko ekoizlerik handiena. Haren eraginpean egotearen ondorioz, Vietnamek eta Bangladeshek jauzi handia egin dute azken urteetan, bereziki Euskal Herrian egiten diren moduko ontzietan.
Horri beste arazo batzuk gehitu behar zaizkio. Euskal ontziolak aspalditik ari dira ohartarazten lana badagoela, baina eskulana kanpotik ekarri behar dutela, behargin kualifikaturik ez dagoelako, maila guztietan, ez ingeniaririk, ez peoirik. |
2022-4-21 | https://www.berria.eus/albisteak/212382/sailkapenaren-isla-izan-da.htm | Kirola | Sailkapenaren isla izan da | Osasunak galdu egin du Sadarren, Real Madrilen aurka, eta eten egin zaio etxeko bolada ona. Gorritxoek izan dituzte beren aukerak, baina bisitariak nagusi izan dira zelaian. | Sailkapenaren isla izan da. Osasunak galdu egin du Sadarren, Real Madrilen aurka, eta eten egin zaio etxeko bolada ona. Gorritxoek izan dituzte beren aukerak, baina bisitariak nagusi izan dira zelaian. | Nahia eta ahala ez dira bat eta bera. Osasuna saiatu da kontrarioa estu hartzen, baina esku hutsik geratu da Real Madrilen aurkako partidan. Gorritxoek galdu egin dute Sadarren (1-3). Espainiako ligako liderra nagusi izan da Iruñean; eskura du garaikurra, eta agerian utzi du horren zergatia: ahal handia duen talde bat da. Bisitariak bi golen aldeaz nagusitu dira. Etxekoak garaipen gosez zelairatu dira, baina norgehiagokak aurrera egin ahala gailendu da lehen sailkatua. Sailkapenaren isla izan da neurketa; Osasuna eroso dago, bederatzigarren, baina zenbait koska gorago dago Real Madril.
Halere, kikiltzeko asmorik gabe zelairatu da Osasuna, eta bizi hasi da neurketa. Gorritxoek bisitariak lotzeko hautua egin dute lehen minutuetan, jokatzeko tarte gutxi uztekoa. Bi taldeek eduki dute baloia, eta arerioaren atera egin dute. Osasuna ondo kokatuta atera da. Goialdeko presioak eta lerro arteko jokoak eman dio horretarako modua, hein batean. Neurketa kontrolpean izango luke arerioa beste bat izango balitz.
Izan ere, Real Madrilen joa izugarria da, eta zirrikitu txikia behar du gola sartzeko. Agerian utzi du hori hamabigarren minutuan. Zelai erdiko falta batean, Marco Asensiok laburrean jokatu du, Dani Ceballosekin, eta hark Karim Benzemari jaurti dio baloia. David Alabak frantziarraren pasea jaso, eta bigarren saialdian egin du gola. Hasi eta gutxira, Osasunari maldan gora jarri zaio neurketa.
Iruindarrek berehala erreakzionatu dute, ordea. Gola hasi eta minutu bakarrera lortu du berdinketa. Jon Moncayolak norabide aldaketa batekin sortu du arriskua, lehendabizi, eta hark Chimy Avilari emandako baloia erdiratu egin du argentinarrak, Ante Budimirrekin jokatuz. Aurrelari kroaziarrak ez du hutsik egin, 14. minutuan: 1-1. Avilak lan handia egin du lehen zatian.
Markagailua orekatu arren, gutxika-gutxika baloi jabetza handiagoa izan du Real Madrilek, eta minutuek aurrera jaun eta jabe izan da zelaian. Osasunakoak ez dira estutu, haatik; atzeko lerroan sendo aritu dira lehen zatian, eta erasoan arriskua sortu dute. Budimirrek bigarren gola ere ere sartu du, 31. minutuan, baina epaileak baliorik gabe utzi du, marrazainari jaramon eginda. Azti ibili da albokoa jokoz kanpokoa adierazteko garaian.
Hortik aurrera, bisitariek agindu dute atsedenaldira artean, eta neurketa eten aurreko jokaldian eskuratu dute saria. 44. minutuan bigarren gola sartu du Asensiok, Sergio Herreraren alderatze bat baliatuta. Unerik okerrenean ailegatu da espainiarren bigarrena.
Sergio Herreraren geldiketak
Bigarren zatian ere Real Madrilek izan du jokoaren gidaritza, eta sarri gerturatu da Osasunaren areara. Ezker hegaletik antolatu ditu erasoko jokaldiak, eta etxekoek lanak izan dituzte kontrarioak geldiarazteko. Hala, epaileak bi penalti adierazi ditu Carlo Ancelottiren taldearen alde; lehendabizikoa, 52. minutuan, Chimy Avilak baloia eskuz jo duelako, eta bigarrena Rodrygori egindako sarrera batengatik. Benzemak jaurti ditu biak, baina alerik ez du sartu. Hobe esanda, Sergio Herrerak geratu ditu biak. Osasunako atezainak birritan asmatu du Benzemaren asmoa, eta hauspoa eman dio bere taldeari.
Halere, Real Madrilek oldarkor segi du. Osasunak galdu egin du atzeko lerroko sendotasuna. Nekeak erasan ahala, zirrikitu gehiago utzi ditu defentsan. Bisitariek ez dute probestu, eta Jagoba Arrasateren taldeak aukera bakan batzuk izan ditu erasoan. Haiek baliatu ezinda geratu dira, eta penalti bat ere eskatu dute, nahiz epaileak eman ez. Neurketako azken unean, Real Madrilek hirugarrena egin du, Vinicius Juniorren bitartez (96. min.). Azkenerako, bisitariak nagusitu dira Sadarren, duin baina otzanago aritu den Osasunari gain hartuta. |
2022-4-21 | https://www.berria.eus/albisteak/212405/3000-ukrainar-baino-gehiago-etorri-dira-euskal-herrira-gerra-hasi-zenetik.htm | Gizartea | 3.000 ukrainar baino gehiago etorri dira Euskal Herrira gerra hasi zenetik | Ukrainako errefuxiatuei harrera egiteko jarraipen mahaiak bilera egin du Eusko Jaurlaritzako Lehendakaritzan. | 3.000 ukrainar baino gehiago etorri dira Euskal Herrira gerra hasi zenetik. Ukrainako errefuxiatuei harrera egiteko jarraipen mahaiak bilera egin du Eusko Jaurlaritzako Lehendakaritzan. | Otsailean Ukrainako gerra hasi zenetik, erbesteratu diren 3.000 ukrainar baino gehiago etorri dira Euskal Herrira asteotan. Herenegun, Nafarroako Gobernuko presidente Maria Txibitek jakinarazi zuen 1.200 bat ukrainar etorri direla Nafarroara, eta, gaur, Jaurlaritzak azaldu du 2.000tik gora direla Arabara, Bizkaira eta Gipuzkoara heldu direnak.
Ukrainako errefuxiatuei harrera egiteko jarraipen mahaiak bilera egin du Eusko Jaurlaritzako Lehendakaritzan. Eusko Jaurlaritzaren izenean, hauek izan dira bertan: Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Saileko arduradunak; Segurtasun Sailekoak; Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio Sailekoak; eta Trantsizio Sozialaren eta 2030erako Agendaren Idazkaritza Nagusiko arduradunak. Era berean, Espainiako Gobernuaren ordezkariek eta Zehar Errefuxiatuak, CEAR, Gurutze Gorria, ACCEM, Ellacuria fundazioa eta Caritas erakundeetako ordezkariek ere parte hartu dute.
Ikusi gehiago: «Oso emakume kementsuak dira hauek»
Lide Amilibia Gizarte Politiketako sailburuordeak azaldu duenez, nazioarteko babesa eskatu dutenak 1.800 dira, eta osasun txartela eskatu dutenak, 1.500 bat. 422 ume eskolatu dituzte: «Nahikoa egoera egonkorra daukagu». Aurreikuspenei dagokienez, Jaurlaritzak ez du espero errefuxiatu olderik iritsiko denik, baina Amilibiak gaineratu du hala gertatuko balitz ere Jaurlaritza prest dagoela horri aurre egiteko.
Jaurlaritzak martxan jarri zuen harrera plan bat; hura apirilarekin amaituko da, eta datorren astean erabakiko dute plan hori berritzen duten edo orain artekoa luzatzen duten. |
2022-4-21 | https://www.berria.eus/albisteak/212406/azovstal-altzairutegiko-erasoaldia-bertan-behera-uzteko-agindu-du-putinek.htm | Mundua | Azovstal altzairutegiko erasoaldia bertan behera uzteko agindu du Putinek | Lantegiaren ingurua itxiko dutela esan du, «eulirik ere» sartu edo atera ez dadin; Errusiako eta herri errepubliketako soldaduak han sartzea «ezin burutuzko ekintza» dela erantsi du. 2.000 soldadu ukrainar daude han lur azpiko tuneletan. Gerra hasi zenetik, hiru ukrainarretik batek utzi du bere etxea. | Azovstal altzairutegiko erasoaldia bertan behera uzteko agindu du Putinek. Lantegiaren ingurua itxiko dutela esan du, «eulirik ere» sartu edo atera ez dadin; Errusiako eta herri errepubliketako soldaduak han sartzea «ezin burutuzko ekintza» dela erantsi du. 2.000 soldadu ukrainar daude han lur azpiko tuneletan. Gerra hasi zenetik, hiru ukrainarretik batek utzi du bere etxea. | Mariupolen geratzen diren erresistentzia gune bakarrenetako bat da Azovstal altzairutegia, hiriaren hego-ekialdean kokatua. Errusiako armadak eta Donbassko herri errepubliketako soldaduek duela zenbait aste inguratu zuten, eta aste honetan bukatu da altzairutegia husteko ukrainar soldaduei egin zieten ultimatuma. Erasoaren zain zeuden guztiak, baina gaur goizean Putinek erasoaldia bertan behera uzteko agindu du: «Industrialadean sartzeko agindua ez da egokia, eta bertan behera uzteko eskatzen dut», esan du Errusiako presidenteak, Sergei Xoigu Defentsa ministroarekin egin duen bileran. Interfax albiste agentziaren arabera, soldadu eta ofizialen bizitzak babestu behar direla argudiatu du Putinek.
Putinek dio Mariupol «askatzeko» operazioa arrakastatsua izan dela, eta Xoigu zoriondu du. Otsail bukaeratik setiatu dute hiri hori Errusiako tropek, eta kalez kale aritu dira borrokan ukrainarrekin. Gerra aurretik 500.000 biztanle zituen Mariupolek, eta uste da 150.000 inguruk hiria utzi dutela. Azovstal altzairutegia da errusiarrek kontrolpean hartu ez duten eremu bakarra. Iturri batzuen arabera, 2.000 soldadu ukrainar daude altzairutegian gotortuta, eta, Ukrainako Gobernuak gaur azaldu duenez, mila bat zibil eta 500 bat soldadu zauritu ere badaude han.
Europako altzairutegirik handiena
Hamar bat kilometro koadroko eremu industrial handi bat da Azovstal, Europako altzairutegi handienetako bat, eta lur azpiko tunelez, lantegiz eta era guztietako azpiegituraz josita dago. Aurreko asteetan ere borrokan ibili dira eremu horretan, eta txikituta dago. Eremu horretan borroka bat hastea gaitza izan zitekeen, eremuaren beraren zailtasunagatik eta ukrainarrek erresistentzia gogorra egin dezaketelako.
Azov batailoiko soldaduak dira Azovstalen gotortuta daudenetako batzuk. 2014 eta 2022 artean ezagun egin dira, Donbasseko gerran izan duten parte hartzearengatik. Eskualde horietan gerra krimenak egitea egotzi izan zaie, eta baita joera ultraeskuindarrak aterpetzea ere. Ukrainako armadako 36. batailoiko soldaduak ere badaude han. Horiek dira Mariupolen borrokan jarraitzen duten indar ukrainar bakarrak orain.
Hortaz, Putinek gaur adierazi du ez dagoela beharrik altzairutegira sartzeko, inguru hori itxi egingo dutelako «eulirik ere» sartu edo irten ez dadin: «Ez dago beharrik katakonba horietan sartu eta eraikin industrial horien artetik lurrean arrastaka ibiltzeko». Erasoaren asmoa utzi eta altzairutegia setiatzeko asmoa du, beraz, barruan daudenak errendi daitezen. Ukrainarrei armak emateko eskatu die, eta, horren truke, nazioarteko legeek dioten moduan hartuko dituztela esan du.
Altzairutegia husteko negoziazio eske
Putinen adierazpenen berri izan aurretik mintzatu dira Azov batailoiko kideak, goizean goiz. Sviatoslav Palamar batailoiko komandanteetako batek adierazi du ez daudela errenditzeko prest, baina prest leudekeela altzairutegitik ateratzeko, beste batek gibelatze hori behatuko balu eta armatuta irten ahalko balute. Errusiak armak entregatzeko egindako eskariari ezezkoa erantzun diote, eta segurtasun bermeak eskatu dituzte. «Egoera zaila da, kritikoa», esan du.
Mikhailo Podoliak Ukrainako Gobernuaren ordezkariak, berriz, Moskuri eskatu dio Mariupoli buruz negoziatzera esertzeko, altzairutegia husteko baldintzei buruz hitz egiteko. Irina Verextxuk Ukrainako lehen presidenteordeak nazioarteko komunitateari adierazi dio korridore humanitario bat «premiazkoa» dela Azovstalen. Altzairutegian dauden mila zibilak eta 500 soldadu zaurituak gaur bertan atera behar direla ziurtatu du. Nazioarteko komunitateari eskatu dio horretan jartzeko indarra orain.
Atzo lau autobus atera ziren giza korridorea baliatuz, eta gaur beste hiru autobus iritsi dira Zaporizhzhiara Mariupoldik. Polemikarik ez da falta izan, hala ere: agintari ukrainarrak salatzen ari dira giza korridoreak ez direla funtzionatzen ari, indar armatu errusiarrek oztopatzen dituztelako.
Hiri estrategikoa inbasiorako
Mariupol hiri estrategikoa bihurtu da Errusiaren inbasioarentzat, eta ekonomikoki eremu garrantzitsua da gainera —gerraren aurretik, han ekoizten zen Ukrainaren barne produktu gordinaren %5—. Azov itsasorako irteera guztiak eta Itsaso Beltzeko portu nagusiak —Odesa ez besteak— kontrolatuko lituzke Errusiak, Mariupol bereganatuta. Gainera, Donbassko eskualdeak eta Krimea lurrez lotzeko aukera emango lioke Errusiari —Krimea bakartuta egon da 2014tik, Errusiak anexionatu zuenetik—.
Mariupol eskuratuta, Ukrainaren hego-ekialdea kontrolatzeko lanaren parte bat egina luke Moskuk, herrialdea bitan zatitzeko estrategiari jarraituz. Aste honen hasieran, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak adierazi zuen gerra «beste fase batean» sartu zela: Ukrainaren ekialdea kontrolatzeko fasean, alegia. Kiev utziz geroztik, han bildu ditu tropak Moskuk, eta azkeneko egunetan bonbardaketak eta erasoak handitu ditu Ukrainaren ekialdean. Gaur goizaldean bertan, Kharkiven eraso handiak egin dituztela jakinarazi dute. Gauean, guztira, 1.000 bat misil eta lehergailu jaurti ditu Errusiak Ukrainara. Luhansk eskualdeko lurren %80 kontrolpean dituztela ere esan dute errusiarrek —gerraren aurretik probintziaren %60 kontrolatzen zuen herri errepublikak—.
Errusiak Ukrainari bakea adosteko beste proposamen bat helarazi ondoren iritsi da erasoaldia eteteko erabakia. Besteak beste, proposatu du Ukrainak estatus neutrala izatea, Krimea Errusiaren parte dela aitortzea, Donetskeko eta Luhanskeko herri errepubliken independentzia onartzea, eta errusiera berriz ere hizkuntza ofizial bilakatzea. Mikhailo Podoliak Ukrainako negoziazio buruak esan du Moskuren eskariak jaso dituztela, eta aztertu egingo dituztela.
Laguntza militar gehiago mendebaldetik
Joe Biden AEBetako presidenteak iragarri du arma gehiago gehiago emango dizkiola Ukrainari: 735 milioi euroko gastua egingo du. Arma astunak, lehergailuak, munizioa eta droneak emango dizkie ukrainarrei, besteak beste. Espainiak eta Danimarkak ere Ukrainako Gobernuari arma gehiago emango dizkiotela iragarri dute gaur. Kieven izan dira Pedro Sanchez Espainiako presidentea eta Mette Frederiksen Danimarkako lehen ministroa gaur, eta Volodimir Zelenskirekin elkartu dira. Espainiak 200 tona arma igorriko ditu; Danimarkak, 80 milioi euroren balioa dutenak.
Alemaniak, berriz, Ukrainari arma astun eta ibilgailu militar gehiago azkar emateko zailtasunak dituela adierazi du gaur. Christine Lambrecht Defentsa ministroak, hortaz, proposatu die Europa ekialdeko estatuei emateko baliabide militar horiek Ukrainari, gero Alemaniak emango dizkielako trukean estatu horiei. Ukrainari baliabide militarrak ahalik eta azkarren emateko modu egokiena iruditzen zaio hori Berlini.
Bidenek, bestalde, zalantzan jarri du Errusiak Mariupol kontrolpean ote duen. «Mariupol guztiz erori den ebidentziarik ez dago». Iragarri du Errusiako itsasontziei debekatu egingo dietela AEBetan porturatzea.
Letoniako eta Estoniako parlamentuek, berriz, gaitzetsi egin dute Ukrainaren inbasioa, eta «genozidio ekintzatzat» jo dituzte Errusiaren ekintzak. Moskuk, hain justu, bi herrialde horietako eta Lituaniako kontsulatuak itxiarazi ditu; San Petesburgon dituzte egoitzak. Hiru herrialde baltikoak NATOko kide dira.
Bost milioi iheslari
Ukrainako herritarren %12 inguruk utzi dute herrialdea, otsailaren 24an gerra hasi zenetik. 5,1 milioi pertsonak ihes egin dute. Herrialdean bertan ere etxea utzi dute beste askok, kanpora ihes egin ez arren: 7,7 milioi pertsona inguru direla uste dute. Hortaz, hiru ukrainarretik batek beren etxea utzi dute bi hilabeteotan. |
2022-4-21 | https://www.berria.eus/albisteak/212407/le-penen-moderazio-saiakerak-huts-egin-du-macronekin-izan-duen-eztabaidan.htm | Mundua | Le Penen moderazio saiakerak huts egin du Macronekin izan duen eztabaidan | Hautagai ultraeskuindarra 2017an baino hobeto aritu da, baina ez du lortu egunotako joera aldatzeko garaipenik, presidenteak ez baitio tarte handirik utzi argudiatzeetan. | Le Penen moderazio saiakerak huts egin du Macronekin izan duen eztabaidan. Hautagai ultraeskuindarra 2017an baino hobeto aritu da, baina ez du lortu egunotako joera aldatzeko garaipenik, presidenteak ez baitio tarte handirik utzi argudiatzeetan. | Emmanuel Macronen eta Marine Le Penen arteko eztabaidaren hasieran, bi hautagaiak erosteko ahalmenaz eta Ukrainako gerraz aritu direnean, erabakigarria izan den estrategia bat erabili du Frantziako presidenteak. Macronek agintaldiko bilana defendatu behar du, baina berehala jarri da erasokor, ohikoa duen harrokeriarekin, eta Le Pen blokeatu egin du Errusiarekin duen «harremana» baliatuta. Agintariak herrialde horretako «boterearekiko menpekotasuna» egotzi dio eskuin muturrekoari, haren alderdiak Errusiako banku bati eskatu zion mailegua dela eta. Le Penek ez zuen espero argudio hori, eta deseroso nabaritu zaio erantzuterakoan.
Hautagai ultraeskuindarrarentzat, atzo gaueko eztabaidak kanpainako momentu erabakigarri bat behar zuen. 2017ko esperientzia txarraren ostean, Le Penek presidente izateko gai dela erakutsi nahi izan du aurten, eta, hein batean bada ere, hori egitea lortu du, hilabeteotan bere irudia zuritu baitu, eta diskurtso moderatuagoa erabili baitu —baita atzo ere—, nahiz eta haren programa betikoa izan. Presidentegai ultraeskuindarra duela bost urte baino hobeto aritu da aurten, baina, lehen zantzuen arabera, ez da nahikoa izan egunotako joera elektorala aldatzeko, askotan zalantzati agertu baita, eta Macronek ez baitio espazio handirik utzi argudiatzeetan.
Ziurrenik, eztabaidaren hasierak berak iragarri du aurtengoa ere ez zela Le Penen gaua izango: eskuin muturrekoari egokitu zitzaion hitz egiten hastea, eta hala hasi da, baina goizegi, lehen adierazpenak egin eta berehala programako sintonia jarri baitute. Goizegi mintzatu da, aurkezleek eztabaidako arauak azaldu aurretik. Macronek irribarre egin du orduan, ezer esan gabe.
Frantziako presidenteak lehen garaipen txikia lortu du ultraeskuindarraren hutsegite horrekin, eta hasieratik ikusi zaio esaten zuenaz oso konbentzituta. Ahozkoa ez den komunikazioari begiratzea besterik ez dago: lasaiago zegoela sumatu da, erosoago, bizkarra une oro eserlekuaren kontra zuela, eta, finean, horrek hainbatetan kritikatu dioten harrokeria eta nagusitasuna elikatu dizkio.
Eztabaidan, Macronek bestelako norabide bat hartu du 2017koarekin konparatuz gero. Duela bost urte, Le Penen kontrako botoa eskatu zuen, baina aurten ez, bere proiektuaren inguruan elkartzera deitu baitu. Frantziako presidenteak kanpainan iradoki du eskuin muturra deabrutzeak jada ez duela funtzionatzen, eta fronte errepublikanoa ez dela existitzen; logika horren barruan ulertzen dira Macronek atzo esandakoak.
Baita ez esandakoak ere, estatuburua ez baita ez arrazismoaz ez xenofobiaz aritu, nahiz eta Le Penen programako neurri asko izaera horretakoak diren; beste modu batera esanda: Macronen jarrerak ere lagundu du eskuin muturraren zuritzean, ez baitu Le Pen ultraeskuindartzat aurkeztu. Nahiago izan du haren gobernatzeko dohainak eta proposatzen dituen neurriak zalantzan jarri.
Duela bost urteko eztabaidaren aldean, aurtengoa kortesia handikoa izan da. Kortesia handiegikoa, beharbada: bi hautagaiak pozik agertu dira, «diziplinatuago» aritu direlako denbora errespetatzen, eta txantxak egiteko tartea ere izan dute.
Europako gaiak
Aurten, EB Europako Batasunaren aferak ez du hainbesteko garrantzia izan bi hautagaien arteko eztabaidan. Eta, halere, Frantziako presidenteak gustukoen duen rola izan du topaketan: EB «eta Ukraina» defendatzearena «Errusiaren aurrean».
Le Penek bere buruaz oso konbentzituta erantzun dio eraso horri, argudiatuta Ukrainako inbasioa ez dela onargarria, eta Macroni aitortu egin dizkio auzi horretan emandako pausoak. Baina berehala hartu du kolpea: Frantziako estatuburuak oroitarazi dio haren alderdiak, Batasun Nazionalak, neurri gehienen kontra bozkatu duela.
Hautagai ultraeskuindarra saiatu da bere burua defendatzen. Macroni erantzun dio antzeko jarrera duela Moskuri aurre egiteko estrategian, betiere desberdintasun batean arreta jarrita: ez zaiela Errusiako gasari eta petrolioari enbargoa jarri behar.
Le Penek berehala baliatu du gai hori bere proposamen bat helarazteko: «nazioen Europa» eratu nahi du Macronek defendatzen duen egungo talde komunitarioaren aurka. Baina, hor ere, ultraeskuindarrak zailtasunak izan ditu bere ideia azaltzeko, Frantziako estatuburuak oroitarazi baitio gainontzeko estatu kideen oniritzia beharko lukeela hori gauzatzeko. «Ez duzu zure proiektuaren izena esaten: EBtik ateratzea», erantzun dio Macronek.
Erretretaren auziak ere zeresana eman du, boto emaile ezkertiarren arreta bereganatu nahi izan baitute bi presidentegaiek. Le Penek berehala kritikatu du Macronen asmoa: «Injustizia jasanezin bat da erretreta 65 urtean ezartzea»; are, «basakeria sozial» horren aurka, ultraeskuindarrak proposatu du erretiroa 60 eta 62 urteren artean hartzea. Frantziako presidenteak berehala erantzun dio adina atzeratzeak «erretreten maila hobetzeko balioko» duela, baita horiek finantzatzeko ere.
Le Penek, orduan ere, ez du jakin ongi erantzuten, kontrako argudioak ematen, eta Macronek zalantza horiek baliatu ditu aurkariaren programaren finantzaketaz zalantzak helarazteko. Haserre erantzun dio orduan ultraeskuindarrak: «Ez eman nire programaren finantzaketari buruzko leziorik».
Oro har, Macron Le Pen baino hobeto aritu da, eta hautagai ultraeskuindarra, duela bost urte baino hobeto. Proposaturiko neurrien eta ikuspuntuak defendatzearen perspektibatik, Frantziako presidenteak irabazi du, baina ultraeskuindarrak Macronek baino hobeto konektatzen du ikus-entzuleekin, eta horrek herritar askoren arreta piztu du. Le Penek, baina, profil moderatua erakusteko saiakeran, uko egin dio kasu gehienetan erasotzeari, eta horrek ez du bere aldera mugitu balantza.
Finean, eztabaidak ez du ezer aldatu, eta egungo agintaria faborito da oraindik ere; hori bai, lehen itzulian Jean-Luc Melenchon ezkertiarraren alde bozkatu zutenen eta abstentzionisten esku dago dago orain igandeko emaitza. |
2022-4-21 | https://www.berria.eus/albisteak/212408/iazko-martxoko-turisten-sarrerak-halako-bost-egon-dira-aurtengoan.htm | Ekonomia | Iazko martxoko turisten sarrerak halako bost egon dira aurtengoan | 232.815 gaualdi gehiago egin dituzte iazko martxoan baino Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hoteletan, Eustaten datuen arabera. Nafarroan, nekazaritza turismoko aterpeak %87 bete dira Aste Santuan. | Iazko martxoko turisten sarrerak halako bost egon dira aurtengoan. 232.815 gaualdi gehiago egin dituzte iazko martxoan baino Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hoteletan, Eustaten datuen arabera. Nafarroan, nekazaritza turismoko aterpeak %87 bete dira Aste Santuan. | Turismoarentzat izan den oztopo handi hori izateari utzi dio koronabirusak, jakinarazi dituzten azken datuei erreparatuta. Eustaten arabera, iazko martxoko turisten sarrerak halako bost egon dira aurtengoan Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta kaleko paseo batean Donostian, Bilbon eta euskal kostalde osoan bertatik bertara ikus daitekeena kopuruz azaldu du euskal institutuak: aurtengo martxoan 232.815 gaualdi gehiago izan dira iazkoan baino. Nafarroan, berriz, Iberiar penintsulako nekazaritza turismorik sendoena edukita, aterpe horien %87 egon dira beteak Aste Santuko egunetan. Sektoreak izan duen itolarria atzean geratzen hasi da, beraz.
Gauzak horrela, martxoan, hoteletako sarrerak %132,5 gehitu dira, eta, gaualdiak, %146,5, urte arteko tasan. Guztira, 209.119 sarrera egon dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta 391.781 gaualdi. 2021eko martxoan, 89.930 sarrera eta 158.966 gaualdi izan ziren. Atzerritarren sarrerak %31,6 izan dira, eta gaualdiak, %32,9; ehuneko hori askoz ere handiagoa da, ordea, Espainiatik eta Kataluniatik etorritakoak ez baititu atzerriko multzo horretan sartzen Eustatek. Duela urtebete, euskal institutuak zenbatzen dituen atzerritarren sarrerak %14,7 izan ziren soilik, eta gaualdiak, %16,2.
Bistan denez, barne turismoa da nagusi oraindik ere turismoaren alorrean, baina, koronabirusak atzera egiten duen heinean, Iberiar penintsulatik haragoko bisitari gehiago iristen ari dira, eta horrekin batera turismoaren sektorea suspertuz doa. Eragileek hobetu egingo dituzte udara begirako aurreikuspenak, aurtengo Aste Santu biziaren ondoren.
Horiek horrela, Araban izan dira hotel establezimenduetako hileko sarreren %14,6, Bizkaian %43,7, eta Gipuzkoan %41,7. Gaualdiei dagokienez, Araban 58.902 izan dira, gaualdi guztien %15,0; Bizkaian 171.384 izan dira (%43,7), eta Gipuzkoan, 161.495 (%41,2). Hiru lurraldeetan, hala sarrerak nola gaualdiak nabarmen igo dira, eta atzerriko turistenak nabarmentzen dira. Gipuzkoan igo da gehien gaualdien kopurua (%161,3), gero Bizkaian (%152,2) eta azkenik, Araban (%101,6). 2022ko martxoko batez besteko egonaldia 1,87 egunekoa izan da; hau da, 2021eko hilabete berean lortutakoa (1,77 egun) baino luzeagoa.
Betetze maila
Araba, Bizkai eta Gipuzkoako martxoko okupazio maila %40,3ra iritsi da establezimenduen gaitasun osoa aintzat hartuta, eta % 50,2ra gelen arabera neurtuta. 2021eko martxoarekin alderatuta, hazkundeak %17,9 eta %19,9koak izan dira, hurrenez hurren. Errentagarritasuna, eguneko batez besteko tarifaren bidez neurtuta, 73,24 eurokoa izan da. Lurraldeari dagokionez, balioak antzekoak dira: Araban, 71,55 euro; Bizkaian, 73,55 euro; eta Gipuzkoan, 73,54 euro. Hiriburuen arabera, berriz, 86,11 eurokoa izan da Donostian, 76,98 eurokoa Bilbon, eta 62,97 eurokoa Gasteizen.
Aste Santuko datu zehatzak ezagutzeko, apirileko datuei erreparatu beharko zaie, hilabete barru ematen dituenean Eustatek, baina dagoeneko begien bistakoa da iazkoaren oso gainetik egongo dela. Nafarroan, esaterako, landa turismoko sektorean %87koa izan da okupazio maila. Bisitarien erdiak baino gehiago (%52) familian etorri dira; %36,6, bikote gisa; eta %11,1, lagunartean.
Kataluniatik iritsi dira turista gehienak Nafarroako landa turismoko etxeetara: iritsitako guztien %65 ia. Beste lurraldeetako euskal herritarrak dira hurrenak zerrendan, baina Madrildik ere asko heldu dira. Iberiar penintsulatik bestekoak gutxi etorri dira, eta batez ere ingelesak izan dira.
Edonola ere, iazko Aste Santuko erreserbak halako bi izan dira aurtengoan. Iazkoan %49koa izan zen okupazio maila. Izan ere, 2022ko Aste Santuko kopuruak %1 handiagoak izan dira pandemia aurreko azken Aste Santukoak baino, 2019koak baino alegia. %86koa izan zen okupazio maila orduan landa turismoko establezimenduetan.
Horrez gain, Nafarroako Kanpin Elkarteak jakinarazi du bungalow aterpeen okupazio maila %90 eta %95 artekoa izan dela. Lursailak, berriz, kanpin dendak eta karabanak jartzen dituzten sailak alegia, %80 inguru bete dituzte Nafarroako kanpinek. Gainera, aurten, sanferminak ospatu egingo dira bi urteko etenaldiaren ondoren, eta hotelek bultzada sumatuko dute Iruñean eta inguruetan. |
2022-4-21 | https://www.berria.eus/albisteak/212409/eurogunean-inoizko-inflazio-tasarik-handiena-erregistratu-da-75.htm | Ekonomia | Eurogunean inoizko inflazio tasarik handiena erregistratu da: %7,5 | Martxoan beste 1,5 puntu igo da. Ukrainako gerraren ondorioz energiaren prezioak garestitu izanak eragin du igoera. | Eurogunean inoizko inflazio tasarik handiena erregistratu da: %7,5. Martxoan beste 1,5 puntu igo da. Ukrainako gerraren ondorioz energiaren prezioak garestitu izanak eragin du igoera. | Euroguneko inflazio tasa %7,4ra igo zen martxoan: aurreko hilean baino 1,5 puntu handiagoa izan da, Eurostat estatistika erakundeak ostegun honetan jakinarazi duenez. Urtebete lehenago, %1,3koa zen. Eurostaten serie historikoan inoiz izan den inflazio tasarik handiena da.
Ukrainako gerrak, nola ez, eragin zuzena izan du kontsumo gaien garestitze orokor horretan. Gas garestiaren ondoriozko argindar garestiak gorantz zekarren inflazioa, baina, gerrarekin, adibidez petrolioa eta ondorioz erregaiak modu ikusgarrian garestitu dira azken urtean: atal horretan 4,36 puntuko igoera izan da —iaz baino %45 inguru garestiagoa da energia—. Neurri apalagoan igo dira zerbitzuen prezioak (+1,12 puntu); elikagaienak, alkoholarenak eta tabakoenak (+1,07 puntu); eta industria ondasun ez-energetikoenak (+0,90 puntu).
Horiek hala, eta hil hasieran aurreratutako datuaren arabera, %3an kokatuko litzateke azpiko inflazioa; alegia, elaboratu gabeko elikagaiak eta energia gaiak —aldakorrenak izan ohi direnak— kanpoan uzten dituena.
Hego Euskal Herrian, %9,6 Herrialdeen arabera, Lituanian handitu da gehien inflazioa ( %15,6koa da ); ondoren, Estonia ( %14,8) eta Txekia ( %11,9) daude. Tasarik txikienak Maltan ( %4,5), Frantzian ( %5,1) eta Portugalen (%5,5) erregistratu ditu Eurostatek. Tartean dago, besteak beste, Espainia (%9,8). Hego Euskal Herrian %9,6koa izan zen martxoan, INE Espainiako Estatistika Institutuaren arabera.
Europako Banku Zentralak ezarritako %2 inguruko helburutik oso gora dago inflazioa, eta ez da aurreikusten laster tasa horretara hurbiltzea, energien prezioetan ez baita jaitsierarik espero. Horri aurre egiteko, interes tasak igotzeko asmoa agertu du banku zentralak.
Horrekin bat datoz Nazioarteko Diru Funtsa eta Munduko Bankua, eta neurria «uste baino azkarrago» hartu beharko dela azpimarratu dute. Asteon argitaratutako txostenean ohartarazi dute ez dutela espero aurten inflazioa %5,5etik jaistea ekonomia aurreratuetan, eta %8,7tik gorabidean eta garabidean direnetan. Eta adierazi dute horrek munduko ekonomiaren moteltzea ekarriko duela, gutxienez 2026ra arte. |
2022-4-21 | https://www.berria.eus/albisteak/212410/etaren-atentatuak-gizateriaren-aurkako-krimen-gisa-ikertzea-iradoki-du-europako-parlamentuak.htm | Politika | ETAren atentatuak gizateriaren aurkako krimen gisa ikertzea iradoki du Europako Parlamentuak | PETI batzordearen txostenak argitu gabeko hilketei egin die erreferentzia. PSOE aurka agertu da, argudiatuta ez dela legezkoa. | ETAren atentatuak gizateriaren aurkako krimen gisa ikertzea iradoki du Europako Parlamentuak. PETI batzordearen txostenak argitu gabeko hilketei egin die erreferentzia. PSOE aurka agertu da, argudiatuta ez dela legezkoa. | Europako Parlamentuko PETI Eskaera Batzordeak Espainiako erakundeei eskatu die ETAren argitu gabeko atentatuen «ikerketa berritu, zehatz eta sakon bat» egiteko. Aldeko 27 botorekin, kontrako hirurekin eta beste horrenbeste abstentziorekin egin du. Horretarako, atentatuak «gizateriaren aurkako krimentzat» jotzeko aukera mahai gainean jartzeko eskatu du, baita 2004tik atzerako kasuetan ere. Puntu horrek, ordea, ez du PSOEren babesa jaso.
Ekintzen «preskripzioen» inguruan, txostenak Espainiari eskatzen dio ez dezala halakorik kontuan hartu ikerketak egiteko garaian. Argudiatu dute behin ikerketa amaituta zehaztu beharko litzatekeela, eta ebazpen horren berri eman biktimei. Are gehiago, «zigor zuzenbidearen aukera interpretatibo guztiak agortzeko» eskatzen du txostenak, eta horien artean aipatzen du atentatuak gizateriaren aurkako krimen gisa tipifikatzeko aukera, ez daitezen preskribatu. Izan ere, argitu gabeko hilketa gehienak 1970eko hamarkadan eta 1980koaren hasieran egindakoak dira, eta, ondorioz, preskribatuta daude.
Gizateriaren aurkako krimenen tipifikazioa ez zen Espainiako Zigor Kodera txertatu 2004ra arte. Legediaren arabera, ez du atzerako eraginik, eta, beraz, ezin da tipifikazio hori erabili urte hura baino lehen gertatutako kasuetan. Hala argudiatu dute Espainiako auzitegiek, bai ETAko kideen aurkako auziak irekitzeko garaian, bai frankismoko eta trantsizioaren lehen urteetako estatu krimenak ikertzerakoan. Hala, PSOEk zuzenketa baten bidez eskatu du puntu hori txostenetik kanpo uzteko: «Ulertzen dugu biktimen eskaera, baina beharrezkoa da legearekiko errespetua sustatzea, eta gizateriaren aurkako krimenak atzerako eraginez aplikatzeko ezintasunaren jakitun egotea». Ez du, ordea, gehiengoaren babesa jaso.
Ez da hura Cristina Maestre sozialistak aurkeztutako zuzenketa bakarra; denera hamabost izan dira. Besteak beste, proposatu du Espainiako botere legegileari «iradokitzea» lege moldaketak egiteko, euskal presoek espetxe onurak lortu ahal izateko atentatuak argitzen lagun dezaten. Txostena, baina, gogorrago mintzo da, eta instituzioei eskatzen die espetxe onurak eta laguntza «lotzeko».
Txostenak atentatuen «ustezko egile intelektualen» aurka egiteko ere eskatzen dio Espainiari, berriz ere «zigor zuzenbidearen interpretazio aukerak agortzeko» esanez. Hala, argitu gabeko atentatu bakoitza gauzatu zenean ETAren buruzagitzan zeuden kideak ikertzearen alde egin du. Horrek bat egiten du Espainiako Auzitegi Nazionalak azken hilabeteetan erakutsi duen jarrerarekin. Dignidad y Justicia elkartearen salaketei men eginez, tramiterako onartu ditu ETAren buruzagi ohien aurkako zenbait kasu. Molde bereko kasu baten gaineko informazioa emateko ere exijitu dio auzitegiari Ciudadanoseko eurodiputatu Maite Pagazaurtunduak aurkeztutako zuzenketa batek: Garikoitz Aspiazu, Mikel Carrera eta Angel Iriondo gizateriaren aurkako krimenengatik ikertzearen ingurukoa.
Era berean, baina PSOEren babesik gabe, argitu gabeko atentatuen biktimen inguruko txosten bat egiteaz arduratuko den batzorde bat eratzeko eskatzen dio estatuari; jurista talde batek osatuko luke. Auzitegi Nazionalari, berriz, exijitzen dio biktimei azaltzeko zein den kasu bakoitzaren egoera prozesala, «argitzeko zergatik dagoen hainbesteko inpunitatea ETAren delituei dagokienez».
Euskal presoen ongietorriak ere aipatzen ditu txostenak. «Espetxetik ateratako terrorista kondenatuen gorazarre publikoak» eragozteko lan egiteko eskatzen dio Espainiari, eta «ekintza terrorista zehatzen apologia» delitu gisa tipifikatzeko beharrezko mekanismoak sortzeko. Haren arabera, halako ekintzek biktimen «beste biktimizazio bat» eragiten dute.
Txostenaren jatorria Dignidad y Justicia elkarteko abokatu Miguel Angel Rodriguezek eginiko eskaeran dago. «ETA erakunde terroristak egin eta oraindik argitu gabe dauden 379 hilketen» inguruko ikerketa bat egiteko eskatu zuen hark, eta, hari erantzunez, europarlamentari talde bat Euskal Herrian eta Espainian izan zen azaroan. Besteak beste, Espainiako justiziako eta polizia indarretako kideekin bildu ziren, baita biktimen elkarte batzuekin ere. Bidaia hasi aurretik, PETI batzordeko presidenteorde Tatjana Zdanokak salatu zuen hura prestatzeko prozesua «kontraesanez betea» egon zela, eta uko egin zion parte hartzeari. Besteak beste, PPko eurodiputatu eta batzordeko presidente Dolores Monserratek izan zuen rola salatu zuen. |
2022-4-21 | https://www.berria.eus/albisteak/212411/ahozko-epaiketa-hasi-dute-lekuko-gisara-voxen-galderei-erantzuteari-uko-egin-zion-parlamentari-baten-aurka.htm | Mundua | Ahozko epaiketa hasi dute lekuko gisara Voxen galderei erantzuteari uko egin zion parlamentari baten aurka | Eulalia Reguant CUPeko parlamentariak buruzagi independentisten kontrako epaiketan egin zion uko erantzuteari, eta argudiatu zuen «eskuin muturrekoa, matxista eta xenofoboa» dela Vox. | Ahozko epaiketa hasi dute lekuko gisara Voxen galderei erantzuteari uko egin zion parlamentari baten aurka. Eulalia Reguant CUPeko parlamentariak buruzagi independentisten kontrako epaiketan egin zion uko erantzuteari, eta argudiatu zuen «eskuin muturrekoa, matxista eta xenofoboa» dela Vox. | Espainiako Auzitegi Goreneko magistratu Carmen Lamelak agindu du ahozko epaiketa abiatzea Eulalia Reguant CUPeko parlamentariaren kontra. Desobedientzia larria leporatzen dio fiskaltzak, 2019ko otsailaren 27an, Kataluniako buruzagi independentisten kontrako epaiketan, lekuko gisara uko egin ziolako Voxen galderei erantzuteari. Herri akusazio gisara aurkeztu zen alderdi hori auzian, eta Reguantek argudiatu zuen «eskuin muturrekoa, matxista eta xenofoboa» dela.
Fiskaltzak lau hilabeteko espetxe zigorra eskatu du Reguantentzat, eta epe horretan botoa emateko eskubidea kentzea ere bai. Lamelaren autoak hamar egun eman dizkio defentsa egiteko eta frogak aurkezteko. Auzitegi Gorenaren bigarren aretoak erabakiko du auzia. Ahozko epaiketa hasteko, Lamelak argudiatu du Reguantek bazekiela bere erabakiak zer ondorio izan zitzakeen, eta hala aitortu zuela epaiketan.
Gorenak 2.500 euroko isuna jarri zion Reguanti ez deklaratzeagatik, eta Daniel Amelang haren abokatuak dio horrek esan nahi duela ez zuela deliturik egin: «Delitua izan balitz, ezingo zioten isunik jarri». Lamelak, ordea, bere autoan azaldu du legeak 200 eta 5.000 euro arteko isun bat ezartzen duela lekuko gisa deklaratzeari uko egiten dionarentzat, eta erabaki horri eutsiz gero desobedientzia larriaren delitua leporatu dakiokeela bigarren neurri gisara. Reguantek dio kasua hori dela.
CUPeko ordezkariaren asmoa da epaiketan nabarmentzea Vox alderdi matxista eta xenofoboa dela, eta horri ez erantzutea «adierazpen askatasuneko ekintza bat» dela, «herri akusazioak ezarritako [Voxek eskatu zuen lekuko gisara deklaratu zezala] rol diskriminatzaileari eta nagusitasun abusuari izkin egiteko betebehar moral bat». |
2022-4-21 | https://www.berria.eus/albisteak/212412/tresna-elektrikoen-plastikoak-birziklatzeko-planta-bat-egin-nahi-dute-zallan.htm | Ekonomia | Tresna elektrikoen plastikoak birziklatzeko planta bat egin nahi dute Zallan | Indumetal Recyclingek 8 milioi euroko inbertsioa iragarri du. Eusko Jaurlaritzaren ingurumen baimenaren zain dago. | Tresna elektrikoen plastikoak birziklatzeko planta bat egin nahi dute Zallan. Indumetal Recyclingek 8 milioi euroko inbertsioa iragarri du. Eusko Jaurlaritzaren ingurumen baimenaren zain dago. | Indumetal Recyclingek iragarri du 8 milioi euro inbertitu nahi dituela Zallan (Bizkaia) tresna elektriko eta elektronikoen material plastikoa birziklatzeko planta bat eraikitzeko. Urtean 15.000 tona hondakin tratatzeko ahalmena izango luke. Enpresak jakinarazi duenez, eraikuntza lanak aurten hasiko ditu, eta espero du 2023ko lehen hiruhilekorako martxan egotea. Enpresak azaldu duenez, plantak Zallako Udalaren lizentzia du, bai eta Uraren Euskal Agentziaren baimena ere, industrialdean jarduera instalatzeko beharrezkoa dena, zonak uholde arriskua izan baitezake. Martxan jartzeko, dena den, Eusko Jaurlaritzak hondakin ez-arriskutsuak tratatzeko ematen duen ingurumen baimen bateratua beharko du.
Konpainiak nabarmendu duenez, fabrikan arriskutsuak ez diren plastikoak soilik tratatuko dituzte, eta jarduerak ez du isurketarik eragingo. Tresna elektriko eta elektronikoetatik plastikoa bereizteko prozesutik plastiko mota desberdinak atera eta sailkatuko dituzte, gero industria sektoreetara itzultzeko.
Susmopean
Indumentalek Erandion du egoitza (Bizkaia), eta Industrias Reunidas Minero-Metalurgicas enpresan dauka jatorria. Frankismo garaian itxi zuten, kutsaduragatik, eta 1984an berriro jarri zuten martxan, industria hondakinetan espezializatuta. Gaur egun, bi planta ditu Bizkaian, bat Madrilen, bat Andaluzian, eta beste bat Bartzelonan; horietako batzuk, FCC eta Endesarekin sozietatean. Erandioko planta ikerketapean egon zen 2018an, kutsaduragatik. |
2022-4-21 | https://www.berria.eus/albisteak/212413/eh-bilduk-espainiako-gobernuari-ohartarazi-dio-espioitzen-auzian-duen-jarrerak-ondorioak-izan-ditzakeela.htm | Politika | EH Bilduk Espainiako Gobernuari ohartarazi dio espioitzen auzian duen jarrerak ondorioak izan ditzakeela | Espioitza jasan duten indar politiko guztiekin bildu da Kataluniako Generalitateko presidentea, eta EAJrekin ere telefonoz hitz egitekoa da. Espainiako Gobernuak esan du ez daukala zerikusirik espioitzarekin. | EH Bilduk Espainiako Gobernuari ohartarazi dio espioitzen auzian duen jarrerak ondorioak izan ditzakeela. Espioitza jasan duten indar politiko guztiekin bildu da Kataluniako Generalitateko presidentea, eta EAJrekin ere telefonoz hitz egitekoa da. Espainiako Gobernuak esan du ez daukala zerikusirik espioitzarekin. | Hautsak harrotu ditu Kataluniako eta Euskal Herriko independentistei egindako espioitzak. Atzo, gertatutakoa argitzeko ikerketa batzorde bat eratzeko eskatu zuten EAJk, EH Bilduk, Unidas Podemosek, ERCk, JxCk, PDeCATek, CUPek, Mas Paisek, BNGk eta Compromisek Espainiako Kongresuan, eta gaur jarraipena izan du auziak: Pere Aragones Kataluniako Generalitateko presidentea Pegasus sistemaren bidez zelatatutako indar politikoekin bildu da, Madrilen: EH Bildurekin, ERCrekin, JxCatekin, PDeCATekin eta CUPekin egin du bilera. EH Bilduko Mertxe Aizpuruak eta Gorka Elejabarrietak parte hartu dute. Gainera, EAJko Aitor Estebanekin telefonoz hitz egitekoa da Aragones, eta Unidas Podemosekin ere elkartuko da.
Aizpuruak adierazpenak egin ditu bilera amaitutakoan. Ikerketa batzordea sortzea «nahitaezkoa» dela berretsi du, baita «beste neurri batzuk» hartzea ere, «oso larria» baita gertatutakoa. Eta Espainiako Gobernuari zuzendu zaio: «Gobernuak ezin du albo batera begiratu». Halaber, haren erabakiek ondorioak izan ditzaketela ohartarazi dio: «Gobernuak ikusi behar du bere erabakiek eta gertatzen ari dena benetakotzat ez hartzeak ondorioak edukiko dituela. Espero dezagun egun batzuen buruan jarrera aldatzea, hau Europan onartezina delako». Europari ikertzeko borondate handiagoa ikusten dio, Madrili baino: «Europan atzo ikerketa batzorde bat ireki zen, eta ulergaitza da hemen horrelako batzorde bat ez egitea». Aizpuruak orain arte Espainiako Gobernua izaten ari diren jarrera kritikatu du, iruditzen baitzaio gertatutakoa «gutxiesten» ari direla.
Pere Aragonesi, berriz, bestelako joera ikusi dio, «laguntzeko» prest dagoela. Horrenbestez, bilerak emaitzak eman dituela nabarmendu du, «elkartasuna eta batera egiteko asmoa» adostu dutela. Iragarri du batasun horren barruan egitasmoak aurrera aterako dituztela, baina zer egingo duten zehaztu gabe.
Alderdian kasurik izan ez badute ere, Aragonesek eta EAJren Espainiako Kongresuko bozeramaile Aitor Estebanek ere hitz egin dute, telefonoz. Gertatutakoaren karietara, «erabat arduratuta» agertu da Esteban. Zelatatzea edozein kasutan begitantzen zaio larria, baina ordezkari politikoak izaki, are nabarmenagoa dela gobernu sistemaren beraren «kalitate demokratikoaren maila». Haren esanetan, inor ez dago espioitza jasatetik salbu: «Inork ez daki ziur —eta nik ere ez— inteligentzia zerbitzuek ez dutela espiatzen». Horrenbestez, nabarmendu du babestu egingo dituztela gertatutakoa argitzeko egitasmoak nahiz berriro horrelakorik ez gertatzeko arauen hobekuntzak.
Eta auziak gero eta garrantzi handiagoa dauka: atzo Espainiako Kongresuan eskatu zuten ikerketa batzorde bat eratzeko; gaur, Espainiako Senatuan. Hain zuzen, EH Bilduko, ERCko eta JxCateko 21 senatariek ikerketa batzorde bat sortzea galdegin dute, gertatu denaren nondik norakoak argitze aldera. Estatuaren erakundeen parte hartzerik egon den aztertu nahi dute; zehazki, gainbegiratu nahi dute Defentsa, Justizia eta Barne ministerioek eta presidenteordetzak «ardura eta baliabideen erabilera okerra» egin ote duten, Atzerri Ministerioaren «ustezko legez kanpoko» jardueren berri izan, eta Pegasusen edo espioitzarako erabilitako bestelako tresnen kontratuak eskuratu. Senatuaren arauen arabera, gutxienez 25 senatari behar dira gisa horretako batzorde bat sustatzeko.
Koalizio gobernuan eragina
Gaur-gaurkoz, espioitza nork egin duen ez dago argituta, susmoak badauden arren. Izan ere, Pegasus sistemaren bidez espiatu zituzten Kataluniako 63 politikari eta eragile independentista, baita EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegi eta koalizioko diputatu Jon Iñarritu ere. Pegasus estatuetako gobernuek eta segurtasun indarrek soilik eskuratu dezakete. Gainera, ikerketaren egileek ere iradoki dute balitekeela espioitzaren atzean «Espainiako autoritateak» egotea. Azterketaren arabera, espioitzak 2017tik 2020ra gertatu ziren; alegia, baita PSOE eta Unidas Podemos Espainiako Gobernuan zeudela ere.
Koalizioaren barnean kritikak eta azalpen eskeak egiten ari dira. Esaterako, Juantxo Lopez Uralde Unidas Podemoseko diputatuak «erantzukizunak argitzeko» ikerketa bat eskatu du Radio Euskadin egin dioten elkarrizketan, Espainiako Gobernuak eman duen esplikazioak ez baitzaizkio nahikoa iruditu: «Ikerketa batzorde bat ireki behar da, azkeneraino ikertu dezan zer gertatu den». Eta ikertutakoan ardura politikoak daudela ondorioztatzen bada, nabarmendu du «zalantzarik gabe hain ekintza larriaren ondorio politikoak» ordaindu beharko dituztela. Izan ere, diputatuaren irudiko, horrelakorik ezin da onartu «estatu demokratiko batean»: «Estatu demokratiko batean, ezin da normaltasunez onartu politikariak espiatzea, horiek kolore edo alderdi batekoak edo bestekoak izanda ere».
Lopez de Uraldek espero du gai honek ez eragitea koalizio gobernuari. PSOEk «buelta bat» ematea eta ikertu behar dela onartzea nahi du, «bazkideen arteko normaltasuna berreskura dadin». Isabel Rodriguez Espainiako Gobernuaren bozeramailea ere koalizio gobernuaren egonkortasunaz aritu da. Eskatu du egonkortasunari dagokionez «arinkeriaz ez jokatzeko»: «Komeni da arinkeriaz ez jokatzea gure estatuaren eta gobernuaren egonkortasunarekin, gure helburua lasaitasuna eta espainiarren bizitzari lasaitasuna ematea baino ez baita». Halaber, erantsi du Espainiako Gobernuak ez daukala zerikusirik espioitzarekin eta ez daukatela ezkutatzeko ezer. |
2022-4-21 | https://www.berria.eus/albisteak/212414/hego-euskal-herriak-6171-biztanle-galdu-zituen-iaz.htm | Gizartea | Hego Euskal Herriak 6.171 biztanle galdu zituen iaz | Biztanle kopuruak behera egin zuen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta gora Nafarroan. Azken erregistroak aintzat hartuta, 3,1 milioi herritar bizi dira Euskal Herrian. | Hego Euskal Herriak 6.171 biztanle galdu zituen iaz. Biztanle kopuruak behera egin zuen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta gora Nafarroan. Azken erregistroak aintzat hartuta, 3,1 milioi herritar bizi dira Euskal Herrian. | Hego Euskal Herriak biztanleria galdu zuen 2021. urtean. INE Espainiako Estatistika Institutuak gaur argitaratu ditu iazko erroldatze datuak, abenduaren 31ra bitartekoak, eta, datu horien arabera, biztanle kopurua apaldu egin da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta apur bat handitu da Nafarroan. Guztira, 6.171 biztanle gutxiago zituen Hego Euskal Herriak 2021 bukaeran, 2020ko datuekin alderatuta. Ipar Euskal Herriko azken datuak 2019koak dira, baina, Lapurdiko, Nafarroa Behereko eta Zuberoako biztanle kopurua aintzat hartuta, uler daiteke oro har Euskal Herrian biztanleria murriztu egin zela.
Zehazki, 3.191.203 herritar bizi dira Euskal Herrian, Insee Frantziako Estatistika Institutuaren 2019ko eta INEren gaurko datuak aintzat hartuta. Lurraldeka, Bizkaian txikitu da gehien biztanle kopurua; 5.109 herritar galdu ditu herrialde horrek. Gipuzkoan, apalagoa da beherakada (1.088 gutxiago), eta are apalagoa Araban (314 gutxiago). Aldiz, Nafarroan gora egin du herritarren kopuruak; 340 gehiago ziren 2021 amaieran.
Erroldatze datuak:
Araba (2021): 333.626
Bizkaia (2021): 1.154.334
Gipuzkoa (2021): 726.033
Nafarroa (2021): 661.537
Lapurdi (2019): 269.075
Nafarroa Beherea (2019): 31.942
Zuberoa (2019): 14.656 |
2022-4-21 | https://www.berria.eus/albisteak/212415/lucio-castantildeeda-guardiako-alkateak-dimisioa-aurkeztu-du-laquoarrazoi-pertsonalengatikraquo.htm | Politika | Lucio Castañeda Guardiako alkateak dimisioa aurkeztu du, «arrazoi pertsonalengatik» | Astelehenean utziko du kargua, Arabako Udalak egingo duen osoko bilkuran. | Lucio Castañeda Guardiako alkateak dimisioa aurkeztu du, «arrazoi pertsonalengatik». Astelehenean utziko du kargua, Arabako Udalak egingo duen osoko bilkuran. | Lucio Castañeda Guardiako (Araba) alkateak dimisioa aurkeztu dio gaur EAJri, «arrazoi pertsonalengatik». EAJk EH Bildurekin eta PSErekin koalizioan gobernatzen du Guardian, eta datorren astelehenean utziko du alkate kargua, apirilaren 25ean, udalak egingo duen osoko bilkuran.
Castañedak duela aste batzuk adierazi zien tokiko hedabide batzuei dimisioa emateko asmoa. Azaldu zuenez, udal idazkaria ordezkatuko dute, eta, erabaki horren harira, bere gobernu taldearen barruan «desadostasunak» zeudela ikusi zuen. Zenbait hedabideren arabera, alkateak ez zuen bere taldearen babesik izan, eta orduan eman zuen kargua uzteko asmoaren berri. |
2022-4-21 | https://www.berria.eus/albisteak/212416/sinadura-bilketa-bat-abiatu-dute-pablo-gonzalezen-eskubideen-alde.htm | Gizartea | Sinadura bilketa bat abiatu dute Pablo Gonzalezen eskubideen alde | Kazetariaren hurbilekoek jarri dute martxan kanpaina, Change.org plataformaren bitartez: 4.000 sinadura erdietsi dituzte hiru egunean. Oroitarazi dute Gonzalez inkomunikatua dagoela otsailean atxilotu zutenez geroztik. | Sinadura bilketa bat abiatu dute Pablo Gonzalezen eskubideen alde. Kazetariaren hurbilekoek jarri dute martxan kanpaina, Change.org plataformaren bitartez: 4.000 sinadura erdietsi dituzte hiru egunean. Oroitarazi dute Gonzalez inkomunikatua dagoela otsailean atxilotu zutenez geroztik. | Kasik bi hilabete joan dira Polonian Pablo Gonzalez euskal kazetaria atxilo eraman zutenetik: otsailaren 28an izan zen. Errusiaren mesedetan espioitzan aritzea egotzita atzeman zuten. Ordutik, ez senideek ez lagunek ez dute aukerarik izan kazetariarekin hitz egiteko. Haren abokatu Gonzalo Boyeren zerbitzurik ere ezin izan du eduki atxilotuak. Orain, ezinegonak bultzaturik, familiak eta lagunek sinadura bilketa bat jarri dute martxan Change.org plataforman, Gonzalezen eskubideak errespeta daitezen galdegiteko. 4.000 sinadura bildu dituzte hiru egunean.
Gonzalezen hurbilekoek argitaratutako oharrean, gogora ekarri dute Poloniako Gobernuak ia ez duela erakutsi kazetariaren atxiloketa justifikatzeko frogarik. Are, zehaztu dute orain arte esplikatutakoak Gonzalezen jatorriarekin duela zerikusia, eta ez haren jardunarekin. Halaber, Espainiako Gobernuaren jarrera kritikatu dute. |
2022-4-21 | https://www.berria.eus/albisteak/212417/nafarroako-gaztelu-galduetako-baten-aztarnak-topatu-dituzte-zuberoako-mugan.htm | Bizigiro | Nafarroako gaztelu galduetako baten aztarnak topatu dituzte Zuberoako mugan | Nafarroako errege-erreginek 1341. urtean agindu zuten Oilarburuko gaztelua eraikitzeko, mugaldeko lapurrak eta giro gatazkatsua kontrolatzeko. Lurrezko ezponda batzuk besterik ez dira geratzen. | Nafarroako gaztelu galduetako baten aztarnak topatu dituzte Zuberoako mugan. Nafarroako errege-erreginek 1341. urtean agindu zuten Oilarburuko gaztelua eraikitzeko, mugaldeko lapurrak eta giro gatazkatsua kontrolatzeko. Lurrezko ezponda batzuk besterik ez dira geratzen. | Antton Arrieta Valverde iazko abuztuan joan zen bi lagunekin Amikuze inguruko Arboti-Zohota udalerrira (Nafarroa Beherea). Aitzurrak eskuetan eraman zituzten, baina ez baratzea lantzeko, baizik eta sastrakak-eta garbitzeko. Bazekiten zeren bila ari ziren: Nafarroako Erresumako agirietan agertzen den Oiharburu edo Oihanburu gaztelu galduaren zantzuak.
Arrieta arkitektura militarrean aditua da. Hainbat lan argitaratu ditu horren inguruan: besteak beste, Euskal Herriko Forteak, berpizkundetik karlismora liburua eta Euskal Herriko 101 gaztelu CD-ROM-a. Azken urteotan, herrialdez herrialdeko gazteluen inguruko bilduma argitaratzen ari da, eta Iparraldeko gotorlekuei eskainitako liburukia osatzen ari da orain.
Horregatik zegoen Arboti-Zohotako paraje hartan, aitzurra dantzatzen sasien kontra, metro erdiko garaierako ezponda berezi batzuk agerian geratu zenean. Lauki bat osatzen zuten lerroek. «Ezponda bat zen, eta gazteluaren oinarrian zegoen», esan du.
Arrietak azaldu duenez, inork ez zekien gaztelua han zegoela. Entziklopedietan eta horren inguruko liburuetan ez dute zehazten non zegoen. «Aztarnarik ez zegoela esaten zuten».
Baina Arrietak bazuen zantzu bat. Donapaleuko (Nafarroa Beherea) Clement Urrutibeheti ikertzaileak 1971. urtean argitaraturiko liburu batean adierazi zuen gazteluak leku hartan behar zuela. «Gaztelu hau aurkitu izanaren meritua harena da».
Bidelapurrak mugaldean
Nafarroako Felipe III.a eta Joana II.a errege-erreginek agindu zuten gaztelua eraikitzeko han. Historian zehar Oilarburu, Oiharburu eta Oihanburu izenak eman dizkiote lekuari euskaraz. Erdaraz, Castel Renaut esan diote, eta baita Lo castet de Oelharburu (Okzitanieraz, 1547an). «Izen arrotzak galdu dira», eta euskarazkoak geratu dira.
Arrietak azaldu duenez, oso gune gatazkatsua zen hori XIV. mendean, eta Bastidako herritarrek segurtasun gehiago eskatu zuten Baionarako bidean.
Errege-erreginek gotorleku bat eraikitzeko agindu zuten 1341. urtean, «Zuberoatik zetozen erasoak eta lapurretak geldiarazteko».
Ia bi urte geroago amaitu zituzten lanak. Denbora gutxi zen garai hartarako, besteak beste Garrüzeko (Nafarroa Beherea) gazteluko materialak birziklatu zituztelako.
Ohikoa zen orduan hori egitea, eta patu bera pairatuko zuen Oilarburuko gazteluak gero. Inguruko baserriak eta bestelako eraikinak egiteko haren harriak hartuko zituzten, ezponda txikia besterik utzi arte. Lubanarroa bazuen gazteluak, hau da, inguruan egiten zen erreten zabala, babesa handitzeko. «Lubanarroa bete zuten, eta haren gaina usategia da orain».
Aztarnak ikusita, gaztelua dorre karratu bat zen, baina garai hartako agirietan argi eta garbi esaten diote gaztelu, eta ez dorre.
Urkamendia eta mugarriak
Aztarnak ikusi nahi dituztenei ohartarazpena egin die Arrietak: ez dira oso ikusgarriak. Kostata irudika daiteke han gaztelu bat egon zela. Baina «gazteluko aztarnak daudela esan dezakegu, sasien artean oso apalak eta sinesgaitzak badira ere». Edonola ere, aztarnok babesteko eskatuko dute, eta katalogatzen jarraitzeko asmoa dute.
Halere, lekuak eduki zuen garrantzia erakusten duten oroigarriak badira inguruan. Gaztelutik goraxeago, 350 metrora, gaur ere Urkamendi deritzon gaina dago. Ziurrenik, mugaldeko bidelapurrak denen bistan eta modu eredugarrian exekutatzeko tokia izango zen.
Horrez gain, Nafarroaren, Zuberoaren eta Biarnoren arteko muga zegoen gertu. Tradizioaren arabera, han elkartu ziren hiru erresumetako errege-erreginak, 1462an, bakoitza bere lurraldean eserita. Baina, Arrietaren arabera, kondaira bat da, ordurako ez zegoelako Zuberoako eta Biarnoko erresumarik, Frantziako koroaren menpe baitzeuden. «Hala ere, askoz lehenagotik, beharbada neolitotik, Euskal Herriko abelbide nagusienetako bat hortik zihoan Pirinioko udako larreen eta Biarnoko eta Landetako neguko bazkalekuen artean».
Horren lekuko, mugarriak daude han, 1395ekoak eta 1547koak. Azkenak, «Bearnoko behiak eta Nafarroako kateak zizelkatuak dauzka».
Dozena bat gaztelu aurkitu dituen gizona
Duela 27 urte hasi zen Arrieta gazteluak ikertzen, aitarekin. Azkenean, horretan «buru-belarri sartu» zen. Euskal Herria goitik behera zeharkatu du aztarnen bila.
Azken urteotan dozena bat gazteluren aztarnak topatu ditu, esan duenez. Duela 20 urte Gergako gaztelua aurkitu zuen, Untzueko mendiko gailurrean.
Baina oraindik badaude Nafarroako Erresumako gaztelu galduak.
Erga gaztelua falta da, esaterako. Beharbada Irurtzun inguruan zegoen, izen bereko mendiko Trinitate baselizan. Baina harriak bistaratzea falta da.
Aitzurrei ezker topatuko dituzte ezpatak. |
2022-4-21 | https://www.berria.eus/albisteak/212418/hego-euskal-herriko-ikastetxeetan-ere-ez-da-derrigorrezkoa-izango-maskara-erabiltzea.htm | Gizartea | Hego Euskal Herriko ikastetxeetan ere ez da derrigorrezkoa izango maskara erabiltzea | Ikasle eta langile «zaurgarriek» maskara erabiltzen jarrai dezaten gomendatu dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak. | Hego Euskal Herriko ikastetxeetan ere ez da derrigorrezkoa izango maskara erabiltzea. Ikasle eta langile «zaurgarriek» maskara erabiltzen jarrai dezaten gomendatu dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak. | Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak eguneratu egin du hezkuntza zentroetarako osasun protokoloa, Espainiako Gobernuak toki itxi gehienetan maskara erabili beharra bertan behera utzi ondotik. Astelehenean indarrean sartuko den protokolo berriaren arabera, ikastetxeetan ez da maskara jantzita eraman beharko, eta, gainera, ikasleei ez erabiltzeko gomendatu die, «oro har». Hala ere, zentroetako ikasle eta langile «zaurgarriek» erabil dezaten gomendatu du. Halaber, irizpide bera darabil COVID-19an positibo eman dutenei eta sintomak dituztenenei dagokienez.
Hala ere, hiru urtetik beherakoak berariaz aipatzen ditu protokoloak. Horietan, inongo kasutan ez da gomendagarria izango maskara erabiltzea, dioenez. Bestalde, nabarmendu du edozein arrazoi dela-eta maskara erabiltzen jarraitzeko hautua egiten dutenak «estigmatizatzea» saihestu behar dela, eta haiek «zaindu».
Ikusi gehiago: Eranzteko presarik gabe
Bestelako prebentzio neurriak ere jasotzen ditu protokoloak. Esaterako, aipatzen du eskuak sarri garbitu beharko direla, eta gomendatzen du horretarako xaboia lehenestea, eta ez gel hidroalkoholikoa. Era berean, eztul edo doministiku egitean ahoa ukondoarekin estali behar dela gogorarazten du. Hezkuntza zentroetako prebentzio planetan orain arte jasotako beste garbitasun eta prebentzio neurri batzuk ere zehazten ditu protokoloak, norbanakotik harago aplikatu beharrekoak; bi, nagusiki: egunean behin garbiketa eta desinfekzio lana egitea, batik bat komunetan eta jantokietan; eta, ikasgeletan, jantokian edo beste tokietan erabilerarako txandak eginez gero, txanda batetik bestera eremua aireztatzea. Azken puntu horretan azpimarra egiten du dekretuak, eta ikastetxeetako eremu guztietan airearen kalitatea ona dela bermatu beharko dela dio.
Bestalde, COVID-19aren sintomekin bateragarriak izan daitezkeen sintomak dituztenek edota positibo eman dutenek ez dute bakartu beharko, baina ez dira ikastetxera joango sintoma nabarmenak dituzten bitartean, «beren eta beren ingurukoen onerako». Behin sintomak arindutakoan, ostera ere zentrora itzuli ahalko dira, baina sintomak izan eta ondoko hamar egunetan maskara jantzita eduki beharko dute, eta eskuak «modu egokian» garbitu beharko dituzte. Gainera, pertsona zaurgarriekin kontaktuan egotea saihestu beharko dute. Dekretuak dio irizpidea berbera izango dela positibo eman duten baina sintomarik ez dutenentzat.
Bilerak egiteko moduan ere izango du eragina protokolo egokituak. Bilera guztiak, izan irakasleenak nahiz ikasleen senideenak, modu presentzialean egin ahalko dira, betiere garbitasun eta aireztapen neurriak beteta. Horrez gain, dekretuak dio guraso elkarteetako kideak hezkuntza zentroetan bildu ahalko direla.
Nafarroan, irizpide bera
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ez ezik, Nafarroako ikastetxeetan ere bertan behera geratuko da maskararen derrigortasuna, astelehenean, gobernuak jakinarazi duenez. Hezkuntza Departamentuak maskararen erabileraren gaineko irizpideak igorri dizkie Nafarroako ikastetxe publiko eta itunpekoei, eta, aurreratu duenez, pertsona zaurgarriek maskara erabiltzen jarrai dezaten gomendatu du bertan, eta, lehentasunez, maskara kirurgikoa izan dadin. Halaber, «ardura eta errespetua» eskatuko du maskara erabiltzen jarraitu nahi dutenekiko.
Zenbait egoeratan maskara erabiltzen jarraitzea gomendatu du Hezkuntza Departamentuak, dena den. Hala egitea eskatu du pertsonen artean metro eta erdiko distantziari eustea ezinezkoa den eta aireztatu gabeko espazio itxietan, baita jende askoko ekitaldietan ere. Horrez gain, jakinarazi du COVID-19aren sintomak izanez gero edo positibo eman duen norbaiten hurbilekoa izanez gero, maskara jantzita izan beharko dela. |
2022-4-21 | https://www.berria.eus/albisteak/212419/amazonek-ez-zuen-sozietate-zergarik-ordaindu-europan-2021ean.htm | Ekonomia | Amazonek ez zuen sozietate zergarik ordaindu Europan 2021ean | 51.300 milioi euroko salmenta errekorra lortu zuen, baina 1.160 milioiren galerak deklaratu zituen, egindako inbertsioengatik. | Amazonek ez zuen sozietate zergarik ordaindu Europan 2021ean. 51.300 milioi euroko salmenta errekorra lortu zuen, baina 1.160 milioiren galerak deklaratu zituen, egindako inbertsioengatik. | Berriz ere egin du Amazonek. Europan 51.300 milioi euroko salmenta errekorra lortu zuen iaz, baina ez zuen euro bakar bat ere ordaindu sozietate zergetan. Hori gutxi ez, eta 1.000 milioi euro jaso zuen diru laguntzetan, kreditu fiskaletan. Merkataritza elektronikoaren erraldoiak berriz ere erakutsi du ingeniaritza fiskala egiteko duen abilezia, ez baita Europako ogasunei izkin egitea lortzen duen lehenengo aldia. Bloomberg atari digitalak eman du horren berri, multinazionalaren barne dokumentuetan oinarrituta.
Baina nola egiten du hori Amazonek? Galerak aitortuz. Multinazionaleko arduradunek adierazi dutenez, Amazonen Europako filialak (Amazon EU Sarl) «Europako herrialde guztietan» ordaintzen ditu zergak, baina galerak izan dituela argudiatzen duenez, ez du sozietate zergarik ordaintzen. Iaz, 1.160 milioi euroren galerak deklaratu zituen, salmentak %17 ugaritu arren. Estrategia ez da berria. Gauza bera egin zuen 2020an; 44.000 milioi euroren diru sarrerak izan zituen, baina 1.200 milioiren galerak deklaratu zituen, eta ez zuen sozietate zergarik ordaindu herrialde bakar batean ere.
Eta nola da posible salmentak nabarmen handitu arren galerak aitortzea? Inbertsio handiak egiten dituela argudiatuta, zentro berriak irekiz, enplegua sortuz. Hala adierazi dio Bloombergi Amazoneko bozeramaile batek. «Sozietateen gaineko zerga irabazietan oinarritzen da, ez diru sarreretan, eta iaz Amazon EU Sarlek galerak izan zituen: 50 zentro berri baino gehiago ireki genituen Europan, eta ondo ordaindutako 65.000 lanpostu baino gehiago sortu genituen. 2010etik 100.000 milioi euro baino gehiago inbertitu ditugu Europan, eta 200.000 langile baino gehiagoko lantalde iraunkor bat dugu». Hego Euskal Herrian, logistika gune bat dauka, Trapagaranen (Bizkaia), eta Oiartzunen (Gipuzkoa) beste bat zabaltzeko tramiteak hasi ditu.
Luxenburgoko ihesbidea
Amazonen arabera, zergak ordaintzen ditu Europako herrialde «guztietan», eta izandako diru sarrerak eta irabaziak zuzenean erregistratzen eta jakinarazten dizkie herrialde horietako tokiko zerga agintariei. Baina Bloomberg atariak eskuratu dituen finantza txostenetan, ordea, ez da herrialdekako bereizketarik egiten. Merkataritza elektronikoko erraldoiaren Europako filialak Luxenburgon du egoitza fisikoa, eta horrek bateratzen ditu Alemanian, Erresuma Batuan, Frantzian, Espainian, Italian, Polonian, Suedian eta Herbehereetan egindako jarduera ekonomiko guztiak.
Luxenburgoko egoitza beti egon da susmopean. Europako Batasunak auzitegietara eraman zuen Amazon, hango gobernuarekin 2003an egindako akordioak legez kanpoko estatu laguntza zirela iritzita. Hala ere, konpainiak helegitea irabazi zuen, eta atzeratutako zergetan 250 milioi euro ordaintzea saihestu zuen. Erabaki judizial horren aurkako helegitea aurkeztu zuen iaz Europako Batzordeak.
Hala ere, herrialde batzuek dagoeneko jarri dizkiote isunak Amazoni, hainbat arrazoirengatik. Hain justu, Luxenburgok berak 746 milioi euroko zigorra jarri zion iazko uztailean, Europako Batasuneko datuen babesari buruzko araudia urratzeagatik. Azaroan, Italiak 68,7 milioiko zigorra jarri zion, beste banatzaile batzuen jarduna galarazten zuten praktikak egiteagatik.
Baina estatuak arazo gehiagorekin topatzen ari dira zergen alorrean. Urteak daramatzate multinazional teknologiko handiekin tasa komun bat adostu nahian. Iaz, G20ko eta OCDEko herrialdeek ontzat eman zuten %15eko sozietate zerga ezartzea konpainia horiek egoitza duten lurraldeetan, eta haien irabazien zati bat banatzea lan egiten duten herrialde guztietan, nahiz eta han lantokirik ez izan. Europako Batasunean, baina, adostasuna ez da erabatekoa, eta ez dira ados jartzen herrialde guztiek neurria aplika dezaten. Beste neurri batzuk ere adostu nahi ditu EBk, erraldoi teknologikoen boterea mugatzeko.
Amazon munduko enpresarik boteretsuenetako bat da: 1.566 bilioi eurotik gorako kapitalizazioa du burtsan. Iaz, %22 handitu zituen salmentak mundu osoan, 469.800 milioi dolarreraino, eta diru sarrerak izan zituen: 33.360 milioi. Konpainia Jeff Bezosena da, munduko bigarren pertsonarik aberatsenarena. |
2022-4-21 | https://www.berria.eus/albisteak/212420/eskuin-muturraren-aurkako-mobilizazioa-egin-dute-baionan.htm | Politika | Eskuin muturraren aurkako mobilizazioa egin dute Baionan | 'Eskuin muturrari ez; justiziaren eta berdintasunaren alde' lelopean bildu dira 18:00etan, herriko etxean. | Eskuin muturraren aurkako mobilizazioa egin dute Baionan. 'Eskuin muturrari ez; justiziaren eta berdintasunaren alde' lelopean bildu dira 18:00etan, herriko etxean. | Hainbat erakundek, sindikatuk eta elkartek deituta, eskuin muturraren aurkako mobilizazioa egin dute, Baionan, herriko etxearen aurrean.
Igandean egingo dituzte Frantziako presidentetzarako hauteskundeen bigarren itzulia, eta Emmanuel Macron liberaralen eta eskuin muturreko Marine Le Penen artean aukeratu beharko dute herritarrek. Haatik, manifestazioaren deitzaileek uko egiten diote eskuin muturra «boterera nola heltzen den ikusteari».
Samathan Hourquescos CGTko arduradunak eman du gaurko aldarrikapena: «Gure mezua argia da: bozka bakar bat ere ez da izan behar Marine Le Penen alde». Abstenitzea eta xuri bozkatzea ere ez ditu baztertu.
Jakes Bortairu EH Baiko kidearen iritziz, apirilaren 25etik aitzina borrokan segitu beharko da.
Deialdia sinatu dute Attac Transakzio finantzarioak zergapetzeko eta hiritarren ekintzarako elkarteak, FSU eta CGT sindikatuek, FCPE guraso elkarteen federazioak, LDH Giza Eskubideen Ligak, eta beste hainbat taldek. Eskuin muturrari ez; justiziaren eta berdintasunaren alde leloa hautatu dute martxaren aurrean eramateko.
Mobilizazioan parte hartu dute Baionako zenbait hautetsi ere. Alain Duzert (PCF), Mixel Esteban, Henri Etxeto (PS). Jean Rene Etxegarai Baionako auzapez eta Euskal Hirigune Elkargoko lehendakaria ere han izan da.
Macronen «politika ultraliberalak» salatu dituzte, edonola ere, «injustizia eta desberdinkeria areagotu dituztelako». Baina Le Penen aurka altxatzeko beharra ikusi dutela adierazi dute.
Hitzartze labur baten ondotik bukatutzat eman dute protesta. Mikroetatik aparte, maiatzaren 1a jarri du helburu CGTko arduradunak. «Bietako edozeinek irabazita ere indar erakustaldia egin beharko dugu».
Atzo hauteskunde eztabaida egin zuten bi hautagaiek, aurrez aurre. |
2022-4-21 | https://www.berria.eus/albisteak/212421/johnsonek-gezurra-esan-ote-zuen-ikertzea-onartu-du-komunen-ganberak.htm | Mundua | Johnsonek gezurra esan ote zuen ikertzea onartu du Komunen Ganberak | Arku parlamentarioaren ordezkaritza islatzen duen batzorde batek ikertuko du lehen ministroa. Horrek egiten duen txostena Komunen Ganberan bozkatuko dute gero. | Johnsonek gezurra esan ote zuen ikertzea onartu du Komunen Ganberak. Arku parlamentarioaren ordezkaritza islatzen duen batzorde batek ikertuko du lehen ministroa. Horrek egiten duen txostena Komunen Ganberan bozkatuko dute gero. | Erresuma Batuko Komunen Ganberak Boris Johnson ikertzea onartu du gaur, bere bulegoko festen auzian gezurra esan ote zuen argitzeko. Alderdi Laboristak aurkeztu zuen Johnson ikertzeko mozioa, eta, kontserbadoreek gehiengo osoa duten arren, batere oztoporik gabe egin du aurrera, Johnsonen alderdiko diputatuak ere ez baitira kontra agertu. Hasieran, Gobernuak bozketa atzeratu nahi zuen, baina azkenean ez du egin, eta boto askatasuna eman die alderdi kontserbadoreko diputatuei, horietako hainbat atzerapenaren kontra zeudela jakinda.
Gaurko saioan Komunen Ganberako presidentetzak ahoz galdetu du ea bazen diputaturen bat Johnson ikertzearen kontra, eta inork ez du ezer esan. Lehen ministroak esan zuen ez zekiela COVID-19aren konfinamendu garaian Downing Streeteko bere bulegoan festak egin zirela, eta gezurra esan ote zuen ikertuko dute orain. Komunen Ganberako Pribilegioen Batzordeak ikertuko du Johnson. Men ez egitea leporatzen diote.
Pribilegioen Batzordea zazpi diputatuk osatzen dute, Komunen Ganberako ordezkaritza islatuz. Une honetan, lau kontserbadorek, bi laboristek eta SNP Eskoziako alderdiko kide batek osatzen dute. Chris Bryant oposizioko kidea da batzordeko burua. Ikerketa amaitzen dutenean, txosten bat egin beharko dute, eta Komunen Ganberara bideratuko dute. Hor jasotzen diren ondorioak eta iradokizunak bozkatu beharko dituzte diputatuek.
Londresko Poliziak joan den astean 60 euroko isun bana jarri zien Johnsoni, haren emazte Carrie Symondsi eta Rishi Sunak Ekonomia ministroari, 2020ko ekainaren 19an Ministro Kontseiluaren aretoan lehen ministroaren urtebetetzea ospatzeagatik, hain justu pandemiari aurre egiteko bilera estrategiko bat hasi aurretik. Barkamena eskatu zuen Johnsonek atzo, eta esan zuen ez zekiela legea urratzen ari zenik. Oposizioak, ordea, gezurretan aritzea leporatu dio. Atzo Keir Starmer oposizioko buru laboristak «gezurti» esan zion, eta aldatzeko gai ez izatea leporatu zion. |
2022-4-21 | https://www.berria.eus/albisteak/212422/herritarrek-aurkeztutako-1200-salaketa-erregistratu-ditu-behatokiak-nafarroako-gobernuan.htm | Gizartea | Herritarrek aurkeztutako 1.200 salaketa erregistratu ditu Behatokiak Nafarroako Gobernuan | Nafarroako Gobernua tramitatzen ari den dekretuak «hizkuntz eskubideen urraketak betikotuko dituela» salatu du Agurne Gaubekak. Maiatzaren 7ko manifestaziora joateko deia egin du. | Herritarrek aurkeztutako 1.200 salaketa erregistratu ditu Behatokiak Nafarroako Gobernuan. Nafarroako Gobernua tramitatzen ari den dekretuak «hizkuntz eskubideen urraketak betikotuko dituela» salatu du Agurne Gaubekak. Maiatzaren 7ko manifestaziora joateko deia egin du. | Osasun etxean edo ospitalean, errenta aitorpena egiteko bulegoetan, Foruzaingoaren eta bestelako larrialdi zerbitzuen arreta telefonoetan, administrazioko edozein sailetan eta egoitza digitalean... Nafarroako Gobernuaren eta herritarren arteko harreman bide ia guztietan urratzen dira hizkuntza eskubideak. Gehienetan, traba handiak daude zerbitzuak edo informazioa euskaraz jasotzeko, eta errealitate horren isla dira Nafarroa osoko 1.200 herritarrek aurkeztutako salaketak. Hizkuntz Eskubideen Behatokiak erregistratu ditu, Iruñean, gobernuaren egoitza nagusian.
Horietan, gainera, Nafarroako Gobernua tramitatzen ari den merezimenduen dekretuarekin kexu azaldu dira herritarrak. Izan ere, arau berriak arazoa «betikotu» eta, are, «okertuko duela» salatu du Behatokiko zuzendari Agurne Gaubekak. Horregatik, Maria Txibiteren kabineteari eskatu diote atzera bota dezala dekretuaren tramitazioa. «Garaiz dabiltza oraindik», azaldu du Behatokiko buruak. Gaubekarekin batera, agerraldian izan dira Ainara Iparragirre, Ainhoa Jauregi, Juanja Iturralde, Itxaso Telleria, Ander Loiola eta Aimar Jusue, «Nafarroako iparraldeko, erdialdeko eta hegoaldeko herritar askoren izenean».
Behatokiak salatu duenez, merezimenduen dekretua onartuz gero, «eremu euskaldunean eta eremu mistoko lanpostu publiko gutxi batzuetan soilik baloratuko da euskararen ezagutza». Horrez gain, eremu euskalduneko deialdietako merezimenduen atalean, «euskarak %20 arteko pisua izatetik, gehienez, %10 inguruko puntuazioa izatera pasako da».
Gaubekaren esanetan, aldaketa horien ondorioak nabarituko dira datozen urte eta hamarkadetan ere: «Milaka eta milaka izan daitezke euskarazko inongo ezagutzarik izanen ez duten langile publikoak». Administrazio publikoan lanpostu elebidunak ez sortzeak eragiten dituen eskubide urraketen lagina aurkeztu du Behatokiak erregistroan: «Kasu gehienetan, herritarrak kexu dira ezin dituztelako zerbitzuak euskaraz jaso, baina badira, euskara jakin ez arren, zerbitzu elebiduna aldarrikatzen dutenak ere, egungo eredua diskriminatzailea dela ulertzen dutelako».
Manifestazioa maiatzaren 7an, Iruñean
Azkenik, Behatokiak babesa adierazi dio Euskalgintzaren Kontseiluak maiatzaren 7rako antolatu duen manifestazioari, eta parte hartzeko deia egin du, «hizkuntza eskubideen alde». Protesta 17:30ean abiatuko da Iruñeko Antoniutti parketik. |
2022-4-21 | https://www.berria.eus/albisteak/212423/salatu-dute-instituzioak-utzikeriaz-aritzen-direla-haize-errotek-hildako-hegaztiekin.htm | Gizartea | Salatu dute instituzioak «utzikeriaz» aritzen direla haize errotek hildako hegaztiekin | Arabako Mendiak Aske plataformak salatu du erakundeek ez dituztela zenbatu nahi zentral eolikoek hildako hegaztiak. Labrazako (Araba) proiektua «bideraezina» dela ohartarazi du, halaber. | Salatu dute instituzioak «utzikeriaz» aritzen direla haize errotek hildako hegaztiekin. Arabako Mendiak Aske plataformak salatu du erakundeek ez dituztela zenbatu nahi zentral eolikoek hildako hegaztiak. Labrazako (Araba) proiektua «bideraezina» dela ohartarazi du, halaber. | Arabako Mendiak Aske plataformak ohar bidez egin du salaketa. Jakinarazi du joan den apirilaren 18an Aguilar Kodesen (Nafarroa) dagoen Las Llanas zentral eolikoaren inguruan arrano sugezale bat topatu zutela bi lagunek haize errota baten azpian, eta horren berri emateko harremanetan jarri zirela Arabako Foru Aldundiarekin, Ingurumen Sailarekin, 112 zenbakiarekin, Sepronarekin, Nafarroako berreskuratze zentroarekin eta Foruzaingoarekin. Haatik, horietako batek ere ez zuen bere gain hartu nahi izan gertatutakoa, eta «pilota elkarri pasatu zioten». Las Llanas zentral eolikoa Nafarroan dago, Kodes mendilerroan, Aixeindar enpresak Labrazan proiektatutako zentral eolikotik kilometro eskas batera. Arabako Mendiak Aske plataformak gogorarazi du Eusko Jaurlaritzak Labrazako zentrala sustatzen duela, Iberdrolarekin batera. «Argi dago zentral hori ez dela bateragarria korridore ekologikoek bete beharreko funtzioak zaintzearekin», ohartarazi du plataformak. Jakinarazi du korridore honetan Bonelli arranoak hegan egiten duela, han elikatzen dela eta habia ere han egiten ohi duela. Arrano hori ez da «zaurgarritzat» jotzen den espezie bakarra: beste bi espezie, interes bereziko hamar espezie, bost espezie arraro eta babestutako beste hainbat espezie badira inguruan. Plataformaren ustez, berezitasun horiek guztiak aintzat hartuta, Labrazako proiektua «bideraezina» da. Gogoratu du, halaber, Labrazako herria zentral eolikoaren aurka agertu dela. Bestetik, plataformak maiatzaren 14rako Gasteizen deitutako manifestaziora joateko deia egin die herritarrei. Tapia Legea eta Tapia legea Plus salatzeko mobilizazioa izango dela azpimarratu du. «Lege horien Interes publiko-pribatu goreneko proiektuen bitartez, lurraldea antolatzeko eta kontserbatzeko gaur egun indarrean dauden lege guztiak bertan behera utzi nahi dira, herrien eta udalen gobernantza ahalmena ezeztatuz». |
2022-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/212424/miren-larrion-laquohautsi-egin-nintzen-nigandik-nintzen-pertsona-horrengandik-urrunduz-joan-nintzenraquo.htm | Politika | Miren Larrion: «Hautsi egin nintzen. Nigandik, nintzen pertsona horrengandik urrunduz joan nintzen» | Osakidetzan diagnostikoa eta tratamendua jaso dituela eta fiskaltzarekin akordioa egin duela adierazi du EH Bilduko Gasteizko Udaleko bozeramaile ohiak, sare sozialetan idatziriko testu batean. Dimisioa aurkeztu zuen iazko otsailean. | Miren Larrion: «Hautsi egin nintzen. Nigandik, nintzen pertsona horrengandik urrunduz joan nintzen». Osakidetzan diagnostikoa eta tratamendua jaso dituela eta fiskaltzarekin akordioa egin duela adierazi du EH Bilduko Gasteizko Udaleko bozeramaile ohiak, sare sozialetan idatziriko testu batean. Dimisioa aurkeztu zuen iazko otsailean. | «Bada urtebete pasatxo akats bat egin eta aitortu nuenetik. Une hartan, ez nintzen jabetzen kide baten izenean bankuan kontu bat irekitzea, akats bat ez ezik, laguntza eskatzeko oihu bat ere bazela». Horrela hasten da Miren Larrionek Facebooken duen kontuan ostegunean idatzi duen mezua.
Behar zuen arreta jaso duela azaldu du Larrionek, eta Osakidetzako profesionalek diagnostikoa egin eta tratamendua eman diotela.
EH Bilduko Gasteizko Udaleko eleduna zen Larrion, baina 2021eko otsailaren 21ean dimisioa aurkeztu zuen, banku batean alderdikide baten izenean kontu bat ireki zuela zabaldu zutenean.
Auzibidea ireki zioten, baina, azaldu duenez, akordioa itxi du fiskaltzarekin. Diagnostikoa erabakigarria izan da horretan. Esan duenez, tratamenduan dago oraindik, eta laster komunitatearentzako lanak egiten hastekoa da.
«Gaizki nengoela banekien, ez dut ukatuko, baina ez nintzen jabetzen zenbateraino nengoen horrela». Besteak beste, lo egiteko arazoak zituela aipatu du. «Ni behintzat hautsi egin nintzen. Nigandik, nintzen pertsona horrengandik, urruntzen joan nintzen, poliki-poliki».
Buruko arazoetatik itzultzeko bidaia ez dela amaitu adierazi du.
Ingeniaritza Industrialeko eta Ingurumen Ingeniaritzako doktorea da Larrion, eta Euskal Herriko Unibertsitatean irakasten du. 2015ean EH Bilduren zerrendaburua izan zen Gasteizko Udalerako hauteskundeetan, eta botoen %19,6 eta sei eserleku lortu zituen. Emaitza bera lortu zuen 2020ko hauteskundeetan ere, boto are gehiago lortuta. 2016ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundetan Arabako zerrendaburua izan zen.
Alderdiak dimisioa onartu zion, «bere eremu pertsonalari» lotutako gertakariek «ezkerreko subiranismoaren kargu publikoek eta organikoek sinatzen duten kode etikoa urratuko» luketela argudiatuta. |
2022-4-21 | https://www.berria.eus/albisteak/212425/gehiegi-sufritu-du-athleticek-irabazteko.htm | Kirola | Gehiegi sufritu du Athleticek irabazteko | Bi itxura ezberdin erakutsi ditu: 0-3 jarri da lehen zatian, eta larri eutsi dio emaitzari gero, bat gutxiagoz. | Gehiegi sufritu du Athleticek irabazteko. Bi itxura ezberdin erakutsi ditu: 0-3 jarri da lehen zatian, eta larri eutsi dio emaitzari gero, bat gutxiagoz. | Athleticek irabazi egin du Cadizen, eta garaipenak goraipatu egin behar dira beti. Kontuan izanda, gainera, zuri-gorriek aurreko bost partidetan bost puntuko uzta txikia lortu zutela. Zer esanik ez hiru puntuek Europarako ametsari esna eusten diotela gaineratuz. Hemendik berrogei urtera, datu historikoetan 2-3ko emaitza azalduko da, eta inor gutxik erreparatuko dio irabazteko moduari. Izan ere, gorriak ikusi ditu Marcelinoren taldeak hiru puntuak etxera ekartzeko.
Nork pentsatuko zuen horrela izango zenik lehen zatian jokalariak atsedenaldira joan direnean. Mirandilla Berriko markagailuan 0-3koa azaltzen zen, eta emaitza hori bera zen 33. minuturako. Eroso aritu da Athletic lehen zatian, emaitzaren haizea alde zuen oihal fina bezala. Joak eta eraginkortasunak eman dizkiote golak, eta hortik aurrera, gauzak erraztu egin zaizkio.
Bigarren zatian, ordea, dena aldatu da. Ia hasieratik. Azken orduko komeriak eta beldurrak aipatuko dira, baina horraino taldea nola demontre heldu den da aztertu beharrekoa. Aurrean Cadiz zeukan, ez Europako egungo talde onena. Irekita hasi da atsedenaldi ondorengoa, bi taldeak aritu direlako bata besteari sustoak ematen. Cadizek ez zuen beste aukerarik, partida erotu, gora eta beherakoa bihurtu, baina Athletici ez zitzaion horrelakorik komeni inola ere. Baina laugarren eta bosgarren gola sartzen asmatu izan balu? Bada, ziurrenik, hantxe bertan utziko zuen lurrean etxeko taldea.
Baina ez du asmatu, lehen zatian ez bezala, eta Cadizek aurreneko gola sartu dio. Unai Simonek eskuan zeukan baloiak ihes egin dio, eta Lucas Perezek bultzatu du sarera. 56. minutua zen. Hirugarren minutuan Raul Garciak sartutakoak, 22.ean Muniainek (berak huts egindako penaltiaren aldaratzean) eta Vesgaren hirugarren golak beste bat zuten Mirandillako markagailuan, etxekoen izenaren azpian.
Bi golen aldea zeukan oraindik Athleticek. Baina Cadiz aldeko bi haize nagusiak bezala aldatzen hasita zegoen partida: alde batetik jo du lehen zatian, baina aldatu egin zen bigarrenean. Eta etxekoen lehen golak indar handiagoa eman dio. Bolada eutsiezin bilakatu du 71. minutuan Pizarro Gomez epailearen erabaki oker batek, lehenaz gain. Vesgari bigarren txartel horia atera dio, aurkariari falta Vivianek egin badio ere. Txartel gorria eta kalera.
Ondo asmatu du Cadizek jokalari bat gehiagorekin jokatzen. Hegaletara zabaldu du jokoa, eta eskuinetik, zoratu egin ditu Ivan Alejok Balentziaga lehendabizi, eta Yuri gero. Erdiraketak bata bestearen atzetik, erremate bat edo beste ere bai, baina zerbaitegatik doa atzean Cadiz, ez jaisteko borrokan. Ezin asmatu. Athleticen mesederako, berandu sartu du bigarren gola etxeko taldeak, Sobrinok 87.minutuan. Ordurako trapu zaharra bezala zebilen Athletic, etxekoen haize kolpeen mende. Hautsita, eta itxura emanez hamarrekin ez, bederatzirekin edo zortzirekin ari zela.
Bi aukera garbi-garbi sortzeko astia izan du Sergio Gonzalezen taldeak 97.minutura bitartean. Faliren jaurtiketa ikusgarria zutoinak sartu du zelaian, eta azkenekoan, Sobrinoren burukada, kanpora joan da. |
2022-4-21 | https://www.berria.eus/albisteak/212426/goikoekin-nahi-baina-ezin.htm | Kirola | Goikoekin, nahi baina ezin | Realak ezin izan du Bartzelona mendean hartu, nahiz eta bigarren zatiko azken minutuetara arte hobea izan den. Aubameyangek egin du kataluniarren gola, lehen 10 minutuak igaro berritan | Goikoekin, nahi baina ezin. Realak ezin izan du Bartzelona mendean hartu, nahiz eta bigarren zatiko azken minutuetara arte hobea izan den. Aubameyangek egin du kataluniarren gola, lehen 10 minutuak igaro berritan | Realak hiru puntuak poltsikoratu ezinik segitzen du bera bezala sailkapenaren goialdean dauden taldeen kontra. Atzokoan 0-1 galdu zuen Bartzelonaren aurka. Bizi jokatu zuen Imanol Alguacilen taldeak, partidaren agintea izan zuen, eta merezi izan zuen gutxienez puntu bat. Baina beste behin kamuts aritu zen aurkariaren atean. Shorloth, Isak, Januzaj... abagune argiak izan zituzten, baina alferrik.
Partida hasi aurretik Realaren urrezko intsignia jaso zuen David Zurutuzak. Lehiari dagokionez zalantza zen, nork hartuko zuen zigortuta zegoen Silvaren lekua. Bada, espero bezala Januzajen aldeko apustua egin zuen Imanol ek. Baina ez zuen marrazkia aldatu, eta bi aurrelarirekin jokatu zuen: Isak eta Sorloth.Reala ondo hasi zen presioa egiten, eta pare bat aldiz gerturatu zen Ter Stegenen atera. Erritmo bizikoak izan ziren lehen minutuak. Baina Aubameyangek lehen abisua eman zuen pase sakon on baten ostean. Remiro, ordea, ondo atera zen. Hurrengoan, ordea, ez zuen barkatu. Lehenbizi Dembelek zutoinera bidali zuen baloia. Realeko jokalariek zalantza egin zuten aldaratzearen bila joaterakoan, eta baloia Gaviri iritsi zitzaion. Hark Ferran Torresi eman zion bigarren zutoinean eta azken horren erdiraketa buruz sareetara bidali zuen Aubameyangek.
Realak ondo erantzun zuen. Baina azken pasea falta izan zitzaion arriskua sortzeko, eta lerro artean eta area ertzean min gehiago egitea. Baloia berreskuratzean oso bizi irten zen Bartzelona erasora, eta txuri-urdinek sufritu egin zuten joan-etorrian. Frankie de Jongek gertu izan zuen bigarrena 28. minutuan urrutiko jaurtiketa batean. Intentsitate handiz jokatzen jarraitu zuen Imanolen taldeak, eta baloi jabetza izanda, Bartzelona deseroso egotea ahalegindu zen. Lortu zuen, baina kataluniarrek beste aukera on bat izan ztiuen, Ferran Torresek area ertzetik egindako jaurtiketa batean. Nahikoa zuten bizpahiru pase Remiroren atera iristeko.
Baina atsedenaldiaren atarian Reala partida berdintzear egon zen. Sorlothek eta Isakek jokaldi ona lotu zuten, baina suediarrak behar baino gehiago gurutzatu zuen aukerako baloia. Kamuts dabil aurrelaria, eta beste behin ikusi zen. Bigarren zatia antzeko hasi zen. Oraingoan Sorlothek egin zuen huts bigarren zutoinean erremate argi bat. Realak bere zelaian sartua izan zuen Bartzelona bigarren zati horretan, eta Sorlothen erremate bat ondo atera zuen Ter Stegenek. Merezi zuen Realak berdinketa, beste baloi on bat geratu baitzion atezain alemaniarrak Januzaji. Minutuak aurrera joan ahala Realak jaitsi egin zuen apur bat erritmoa eta bizitasuna, eta Xaviren taldeak gehiago izan zuen baloia. Hori baliatu zuen emaitzari eusteko. |
2022-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/212446/baionako-fiskaltzak-artxibatu-egin-du-trenak-ziburun-hildako-migranteen-inguruko-ikerketa.htm | Gizartea | Baionako Fiskaltzak artxibatu egin du trenak Ziburun hildako migranteen inguruko ikerketa | Urriaren 12an Donibane Lohizuneko (Lapurdi) tren geltokitik hurbil gertatu zen istripuaren harira «nahi gabeko homizidioagatik» zabaldutako auzia itxi egin du fiskaltzak. Aljeriako hiru gizon hil ziren ezbeharrean. | Baionako Fiskaltzak artxibatu egin du trenak Ziburun hildako migranteen inguruko ikerketa. Urriaren 12an Donibane Lohizuneko (Lapurdi) tren geltokitik hurbil gertatu zen istripuaren harira «nahi gabeko homizidioagatik» zabaldutako auzia itxi egin du fiskaltzak. Aljeriako hiru gizon hil ziren ezbeharrean. | Urriaren 12an Hendaiatik (Lapurdi) Bordelera (Okzitania) zihoan trenak lau lagun harrapatu zituen Ziburun (Lapurdi), trenbidean etzanik zeudela. Horietako hiru hil egin ziren, eta laugarrena larri zauritu zen. Migrante horrek eta hildakoen sendiek salaketa aurkeztu zuten Baionako Fiskaltzan, susmoa zutelako trenak harrapatutakoei substantziaren bat eman zietela lo geratzeko. Baionako Fiskaltzak, baina, ez du aintzat hartu salaketa, eta ikerketa artxibatzea erabaki du. Hala, «nahi gabeko homizidioagatik» zabaldua zuen ikerketa lerroa itxi egin du. Ezbeharra izan eta gutxira jakin zen Frantziako Poliziak bost pertsonaren dokumentazioa aurkitu zuela Aljeriako hiru gizonezkoak hil ziren lekuan. Baionako ospitalera eraman zuten beste gizonezkoak Baionako prokuradorearen aurrean emandako lekukotasunaren arabera, polizia kontrolak saihestu nahi zituztelako iritsi ziren trenbidera, uste zutelako ez zituztela aurkituko argirik gabeko eremu horretan.
Istripu horren harira, migranteen harreran eta haien eskubideen alde lan egiten duten talde ugarik protestetara deitu zuten migrazio politikak salatzeko. |
2022-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/212447/langabezia-tasa-91era-jaitsi-da-araba-bizkai-eta-gipuzkoan.htm | Ekonomia | Langabezia tasa %9,1era jaitsi da Araba, Bizkai eta Gipuzkoan | Eustaten arabera, 0,9 puntu egin du behera langabeziak urteko lehen hiruhilekoan, eta okupazioak handitzen jarraitu du: beste 8.300 landun izan dira. Azken urtean, 28.600 gehiago dira okupatuak, eta 19.200 gutxiago langabeak. | Langabezia tasa %9,1era jaitsi da Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Eustaten arabera, 0,9 puntu egin du behera langabeziak urteko lehen hiruhilekoan, eta okupazioak handitzen jarraitu du: beste 8.300 landun izan dira. Azken urtean, 28.600 gehiago dira okupatuak, eta 19.200 gutxiago langabeak. | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako lan merkatuari buruzko 2022ko lehenengo hiruhilekoko datua plazaratu ditu Eustatek, eta horien arabera, beste 8.300 okupatu daude urteko lehen hiruhilekoan; gainera, 8.300 langabe gutxiago daude 2022ko urte hasiera honetan. Euskal Institutuak kalkulatu du 95.200 langabe daudela hiru lurralde horietan, eta 953.800 okupatu; hau da, 2021eko laugarren hiruhilekoan baino %0,9 gehiago. Horiek horrela, azken urtean okupatuen kopuruak gora egin du, 28.600 gehiago baitira, eta langabeen kopuruak behera, 19.200 gutxiago baitira. Hala, azken hiru hilabeteetan, batez beste 921.300 afiliatu daude Gizarte Segurantzan izena emanda, eta horietatik %98,5 okupatuak dira. Atzo bertan jakinarazi zuen Espainiako Gobernuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 982.867 direla apirilean kotizatzen ari diren langileak.
Langabezia tasak %9,1era egin du behera, eta, horrenbestez, iazko laugarren hiruhilekoan baino 8 hamarren apalagoa da. Biztanleria okupatuaren eta langabearen bilakaeraren emaitza gisa, jarduera tasa %56,3koa da 2022ko lehenengo hiruhileko honetan; aurreko urteko urte amaierako mailari eutsi dio, beraz. Azken urtean, langabezia tasak (2021eko lehenengo hiruhilekoan) %11tik %9,1era egin du behera; hau da, 1,9 puntu behera.
Lurraldeka, Gipuzkoan okupazioak gora egin du, eta 6.200 okupatu gehiago daude; Bizkaian, berriz, 5.100 gehiago dira; eta Araban, 3.000 gutxiago. Hiriburuei dagokienez, Bilbon handitu da gehien okupazioa, eta 3.500 okupatu gehiago daude; ondoren, Donostia dator (+1.100), eta, azkenik, Gasteiz, okupazioak behera egin du baitu han: 2.600 pertsona gutxiago daude okupatuen artean.
Sexuri begira, okupazioaren gorakadarik handiena gizonen artean egon da (+5.800); emakumeen artean, berriz, 2.400 gehiago dira okupatuak.
Sektore guztietan gora egin du okupazioak
Sektoreka aztertuz gero, zerbitzuen sektorean (5.500 okupatu gehiago, +%0,8), lehen sektorean (1.400 gehiago, +%17,5), eraikuntzan (800 gehiago, +%1,4) eta industrian (700 gehiago, +%0,4) handitu da landunen kopurua. Hala, okupazio tasa 0,5 puntu igo da aurreko hiruhilekoaren aldean, 16 eta 64 urte bitartekoen artean, eta %69koa da urteko lehen hiruhileko honetan. Tasa hori %72,4ra iritsi da gizonei dagokienez, eta %65,7koa da emakumeen artean.
Okupatuen ikasketa mailari begira, okupazio tasaren igoerarik handiena goi mailako ikasketak dituztenen artean izan da (puntu oso bat gehiago), eta %84,2koa da jadanik. Lehen mailako edo gutxiagoko ikasketak dituztenen artean, berriz, okupazio tasa 0,8 puntu igo da, eta %60,3koa da. Azkenik, bigarren mailako eta erdi-mailako ikasketak dituztenen artean 0,3 puntu igo da, eta %61,3koa da okupazio maila
Lurraldeen arabera, okupazio tasa handiena Gipuzkoan dago, %71,1ekin, eta, aurreko hiruhilekoarekin alderatuta, 1,2 puntu igo da; bigarren lekuan Araba dago, %68,5ekin; azken hiru hilabeteetan 1,5 puntuko beherakada izan du, ordea. Bizkaian, berriz, okupazio tasak 0,7 puntu egin du gora, eta %67,9koa da.
Kide aktibo guztiak langabezian dituzten etxeen kopurua apaldu egin da
2022ko lehenengo hiruhilekoan, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, 902.000 etxe inguru daude, eta, haietatik, herenek ez dute pertsona aktiborik, aurreko hiruhilekoan baino 3.900 etxe gehiagok; hamar etxetik ia seitan pertsona aktibo guztiak daude okupatuta (600 familia gehiago); eta, gainera, etxeko pertsona aktibo guztiak langabezian dituzten etxeak 32.200 dira, aurreko hiruhilekoan baino 5.700 gutxiago.
Horrez gain, enplegua bilatzen ari den, bilaketarako kudeaketa aktiboak egiten dituen eta gainera lan egiteko prestasuna duen pertsona kopurua 95.200ekoa da: aurreko epean baino 8.300 pertsona gutxiago dira. Gizon langabeen kolektiboa 46.500 kidek osatzen dute, eta 4.900 gutxiago dira (-%9,5); emakume langabeak 3.400 gutxiago dira (-%6,5), eta hiruhileko honetan guztira 48.700 dira.
Lurraldeen arabera, Bizkaian langabe kopuruak behera egin du (-7.000, -%1,3), eta langabezia tasa %10ekoa da. Gipuzkoan, 24.000 pertsona daude lanik gabe, 2.400 gutxiago, eta langabezia tasa 0,7 puntu jaitsi da: %7koa da tasa. Araban, 1.000 langabe gehiago daude, eta langabezia tasa %10,4koa da, aurreko hiruhilekoan baino 0,8 puntu handiagoa. Hiriburuei dagokienez, Bilbon 6.200 langabe gutxiago daude; Donostian, 400 gutxiago; eta Gasteizen, berriz, 1.400 gehiago. |
2022-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/212448/gatazka-konpontzen-ez-den-bitartean-sahararrek-ez-dugu-onartuko-marokorekin-su-etenik-egitea.htm | Mundua | «Gatazka konpontzen ez den bitartean, sahararrek ez dugu onartuko Marokorekin su etenik egitea» | Mendebaldeko Saharako Barne ministroak deitoratu egin du Espainiako Gobernuak Mohamed VI.ari amore eman izana. | «Gatazka konpontzen ez den bitartean, sahararrek ez dugu onartuko Marokorekin su etenik egitea». Mendebaldeko Saharako Barne ministroak deitoratu egin du Espainiako Gobernuak Mohamed VI.ari amore eman izana. | Espainiako Gobernuak urratu egin du azken 47 urteetan Mendebaldeko Sahararen auzian izandako politika, baina Omar Mansurrek dio Pedro Sanchezek agindutako bide berriak ez duela deus aldatzen. Fronte Polisarioaren buruzagi historikoa da Mansur, hau da, Mendebaldeko Sahararen independentziaren alde borrokatzen den erakunde politiko eta armatuarena, eta, haren aburuz, Espainia «beti egon da Rabaten alde», Saharako auziaren inguruko «hitz onak goiti-beheiti».
Mansur Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoko egungo Barne ministroa da, Hezkuntza eta Atzerri ministro izandakoa, eta, ohartarazi duenez, NBEren ebazpenen edukiarekin bat etorriko den erreferendum bat egitea da modu bakarra marokoar okupatzaileekin duten gatazka bukatzeko, ebazpen horiek sahararren autodeterminazio eskubidea jasotzen baitute. Lur okupatuetako biztanleek, berriz, urteak daramatzate gatazka izoztu batean harrapatuta, eta batere begiramenik gabe diharduen erregimen baten menpe; izan ere, erregimen hori Mendebaldeko Sahara arpilatzen ari da, nahiz eta ez duen sekula aginpiderik izan eremu horretan. Mansurrek Mendebaldeko Saharatik bertatik BERRIAri errandakoaren arabera, Sanchezen erabakiak iskin egiten dio Espainiako Gobernuaren erantzukizun historikoari, eta baliteke gaizki kalkulatutako kontzesio bat izatea, Mohamed VI.ari egindakoa.
Espainiako Gobernuak gertatu denaren inguruko bere ikuspegia azaldu du egunotan. Zure iritziz, zer gertatu da eta zer ondorio dakartza Madrilek hartutako erabakiak?
Tamalgarria da Madrilek horrela amore eman izana Marokori, migrazioaren inguruko presioengatik. PSOEren programa ikusita, uste genuen NBEk Mendebaldeko Sahararako prestatutako bide orriari eutsiko ziola Madrilek, lurraldearen autodeterminazio eskubidea bermatzen baitu, eta gatazka konpontzeko bide iraunkor baten alde egin.
Madrilek inolako lotsarik gabe saldu gintuen 1975ean ere. Ondotik, armak saldu dizkio Marokori, estatu okupatzaileari, nahiz eta jakin Fronte Polisarioaren aurka erabiliko zituela, subiranotasuna eta independentzia lortzeko gerran ari diren sahararren aurka. Orain, sahararrak saldu egin dituzte berriz ere, inongo argumenturik gabe.
Egoera berriak nolabaiteko gatazka edo gutxienez deserosotasuna sortu du Magrebeko herrialdeekin –Maroko ez bertze guziekin–, sahararren aldekoak baitira.
Zer eragin du erabaki horrek gatazkaren konponbidean?
Batere ez. Nazioarteko legediaren aurka doa. Segurtasun Kontseiluaren ebazpenekin bat ez datorren ezein erabakik ez du eraginik izanen. Kontuan hartu behar da Europako epaitegien zenbait erabakik baieztatzen dutela Maroko eta Mendebaldeko Sahara bi lurralde direla, eta Rabatek ez duela inongo eskubiderik Mendebaldeko Saharari dagokionez, ez haren kostaldean, ez haren plataforma kontinentalean eta ez haren aire eremuan. Espainiako Gobernua horren jakitun dago, eta ez du inolako gaitasunik Espainiako iritzi publikoa konbentzitzeko. Errusiak Ukraina inbaditzearen aurka agertu da, eta inbasioa dela salatu du. Ondoan duen inbasioa, ordea, NBEk berak inbasiotzat jo duena, Marokorekin adostu du, gordeka. Noiz-eta NBEk Sahararen autodeterminazio eskubidea aitortzen duten 74 ebazpen onartuak dituenean jada.
Mendebaldeko Sahara Marokoko autonomiatzat hartu ahal izateko, Rabatek lurraldearen gaineko aginpidea eskuratu behar du. Eta 46 urtean ez du halakorik lortu, ez bide militarra baliatuz, ez bide judiziala erabiliz. Rabatek argi baldin badu saharar independentistak gutxiengoa direla, egin dezagun erreferendum bat.
Nola hartu dute sahararrek erabakia?
Lotsa eman die, eta dezepzioa piztu. Baita inguruko herrialdeei ere, Aljeria barne. Madrili hainbertze gustatzen bazaio Marokoren laguna izatea, oparitu diezaiola Errege jauregia edo Zibele iturria, baina bizilagunaren etxea saltzeak ez du itxurarik. Sahararrei Marokoren autonomia bat izan daitezen proposatzea haiek umiliatzea da, espainiarren eta sahararren 96 urteko historia komuna pikutara botatzea. Justifikazio gisa, Madrilek erran du bestelako harreman bat sortu nahi duela Marokorekin, kide fidagarria izan dadin. Fidagarria, zein-eta Maroko? Hori pentsatzea zera da, Espainia eta Marokoren arteko harremanen historiari ez ikusi egitea. Rabat ez da sekula fidagarria izan, deusetan ez. Ez terrorismoaren kontrako borrokan, ez migrazioaren arloan, ez droga trafikoan, ez mugen gaian, ez deusetan. Marokorekin harreman fidagarri bat lortu nahi izatea Espainiaren eta Rabaten arteko historiari ez ikusi egitea da.
Dena azkartu egin da 2020az geroztik, Guerguerateko gertaeren ondotik.
Guergueraten [Mendebaldeko Sahararen hegoaldean] mugako pasabide bat ireki zen, Mauritaniako mugan, egoera jakin batean, eta Marokok irekita eutsi nahi izan dio, eta gehiegitan erabili du. Espero genuen NBEk ahaleginak eginen zituela arazoa konpontzeko, baina, ikusita NBEk ez zuela deus egiten, Maroko lotsarik gabe jokatzen hasi zen, eta armada bidali zuen inguru hartan zeuden zibil sahararren aurka. Fronte Polisarioak ohartarazia zuen Marokoko armada harresiaren ekialdera dagoen Mendebaldeko Saharako eremuan sartzeak –Fronte Polisarioaren esku dago inguru hori– 1991z geroztik genuen su etena urratzea zekarrela, eta ezin zela halakorik onartu. Etengabe urratu da su etena, baina ez hain modu larrian, eta are gutxiago zibil errugabeei eraso eginez. Hori horrela, Fronte Polisarioak tiro egin beharra zuen, eta su etena hautsi egin zen.
Gazte saharar anitz gerrara joan ziren, eta guda ez da bukatu oraindik.
Espero baino gazte talde gehiagok bat egin zuten Fronte Polisarioarekin garai hartan. Entrenamendu eskolak mukuru bete ziren, ez zegoen ibilgailu aski denak alde batetik bertzera eramateko, eta hainbat arazo konpondu behar izan ziren sortu ahala.
Higatze gerra bat da, ez dago bataila handirik, eta harresiaren inguruan ari dira borrokan [Marokok okupatuak dituen lurren eta Fronte Polisarioaren esku daudenen artean; lehenak kostaldean daude, eta bigarrenak barnealdean]. Marokok soldadu anitz galdu ditu, desabantailak dituelako. Posizio finkoak ditu harresian barrena, eta, gureak, aldiz, mugikorrak dira. Guk ikusten diren posizioak bonbardatzen ditugu; haiek zarata egiteko bonbardatzen dute, baina ez dakite non gauden. Sarraski izugarria pairatzen ari dira, eta horrek, bistan denez, Marokoko armadari eta gobernuari eragiten die; hainbertzeraino, ezen orain alde batetik bertzera baitabiltza, lasterka, NBEri eta mundu guziari galdezka bi aldeen arteko su etena lor dezatela. Guk, ordea, ez dugu halakorik onartuko gatazka konpontzen ez den bitartean.
Blokeoak hiru hamarkada iraun du jada, eta, tarte horretan, Marokok inpunitatez ustiatu du Mendebaldeko Sahara. Zer interes komun dituzte Madrilek, Rabatek eta Bruselak inguru horretan?
Bistan denez, Marokoren okupazioak helburu ekonomikoak ditu. Rabati ez zaizkio axola ez sahararrak ez basamortuko eremuak. Saharako fosfatoa nahi dute, hari esker munduko ekoizlerik handienen artean bigarrena baita Maroko, eta, horrek zeresana ematen dio prezioak ezartzeko garaian. Arrantza da bertze faktore bat. Mendebaldeko Sahararen kostaldea 1.200 kilometro luze da; arrain anitz daude, eta gisa anitzetakoak. Hain zuzen, Rabatek eta Europako Batasunak hori nahi dute. Europak ehun ontzi ditu Saharako kostaldean, eta horrek ekonomikoki eragiten dio Marokori. Egoerak bere hartan dirau, nahiz eta Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak bi aldiz adierazi duen Europako Batasunak eta Marokok ez luketela ustiatu behar lurralde hori sahararren baimenik gabe, ez baitago Rabaten esku. Nekazaritza ere kontuan hartu behar da: haiek zenbait lur lantzen ari dira kostaldetik hurbil dauden zenbait eremutan, Dahla inguruan, eta baratze horiek uzta aparta ematen dute, hango klimak modua ematen baitu uzta urtean hiru aldiz biltzeko. Hala, Europak produktu freskoak ditu neguan.
Zer-nolakoa da bizimodua Sahara okupatuan?
Marokok indar militarretako 100.000 kide ditu lurraldean, soldaduak eta poliziak kontuan hartuta. Kolono zibilak daude kostalde guzian, eta arrantza sektorea monopolizatua dute. Bertze batzuk errepideak eraikitzen aritzen dira, edo saltokietan, eta nahi ez dituzten lanpostuak sahararrei uzten dizkiete. Kolonoek segidan aurkitzen dute lana, iparraldetik ailegatu eta biharamunean. Sahararrek, ordea, ez dute lanik aurkitzen beren lurraldean, ezta ikasi eta graduatuta ere.
Horrek ezinegona pizten du sahararren artean, eta ezin dute deus egin beren identitatea defendatzeko, ezta Fronte Polisarioaren alde daudela adierazteko ere. Ezin dute bandera bat erakutsi ere, eraso egiten baitiete eta jazarri egiten baitzaizkie berehala. Ezin dira beren lurren jabe izan, kolono marokoarren artean banatzen baitituzte. Lur eremu bat baldin baduzu eta kolono marokoar bat han ezartzen bada, administrazioa agertu, eta sahararrak kanporatzen ditu, indarrez. Marokok errepresioa darabil, eta sahararrak lur horietatik kanporatzea errazten du: noranahi bidaltzen ditu, pateran edo nolanahi, lurraldea modu egonkor eta seguruan koloniza dadin. Apartheid erregimen bat ezarri dute lurralde okupatu guzian.
Zer gertatuko litzateke sahararrekin eta haien eskubide sozial eta politikoekin Marokok proposaturiko autonomiaren pean?
Ez da inoiz halakorik izanen. 1975ean egindako gauza bera eginen dugu: borrokan segitu. Nazioartean borrokatzen segituko dugu, borrokak ehun urte gehiago iraun behar badu ere. Sahararrek argi dute. Borroka gogortu egin da su etena hautsi ondotik, bai Saharako lurretan, bai Marokoren hegoaldean; izan ere, han ere badira saharar jatorriko herritarrak. Ez dugu uste Marokoko erregimenak luzaz irauten ahal duenik halako egoera batean. 1991n, haiek etorri ziren negarrez, su etena egiteko eskatuz eta konponbide baketsu bat lortu nahian. Baina, hain justu, haiek urratu dituzte konponbide baketsuak, eta, orain, guk borrokari ekin diogu berriz ere. Eta ez dugu inongo asmorik su etenik egiteko Saharako Errepublika independente izan eta bere lurretan errotzen den arte.
Espainia Marokoren alde egotea ez da faktore erabakigarri bat. Beti egon da Rabaten alde, hitz onak goiti-beheiti. Frantziak ere esku hartu du arlo militarrean, hegazkinak bidali baititu Marokori laguntzeko, eta AEBek ere bai, gerrarako materiala eman baitiote Rabati. Baten batek uste badu horrela statu quo-ari euts diezaiokeela eta Marokok gerra irabaztea lortu, jakin dezatela ez dutela inoiz lortuko. Ez dugu bitartekorik iritzi publikoan inpaktu handia eraginen duen gerra bat egiteko, baina sinetsi iezadazu: gure jarduna eraginkorra da lekuan bertan, eta Marokoko armadak dituen zailtasunek herria edo militarrak beren erregimenaren aurka altxatzea eragin dezakete.
PSOEk Voxekin batera bozkatu zuen Europako Parlamentuan, Sultana Jaya Sakharov saria eskuratzeko hautagai izan zedin eragozteko. Zer erraten ahal duzu hari buruz? Eta zeren beldur ziren PSOE eta Vox?
Espainiako Gobernuak Marokoren mesedetan jokatu zuen, eta saiatu ziren Sultana Jayak ez zezan izan eraginik Europako Parlamentuan. Berdin gertatu zen lehenago Aminatu Haidarrekin: hura ere aktibista saharar bat da, eta hainbat sari eman dizkiote. Uste dut Alderdi Sozialista lotsagarri geratu zela, Jayari sari bat emateak ez baitu sahararren independentzia ekarriko: giza ekintza bat da, ekintza humanitario bat, eta sahararrenganako errespetua erakusten du.
Saharako bandera bat erakusteagatik, Jayak urte bat eta zenbait hilabete darama etxean preso; argia moztu diote, Marokoko armadaren hainbat eraso jasan ditu, eta eraso horiek etxea suntsitu diote; gainera, bortxatu egin dute, eta gai kimikoak paratu dizkiote etxean. Denetik egin diote. Bertze aktibista batzuei ere gertatu zaizkie halakoak, eta desagertu egin dira. Gaur-gaurkoz, ehun bat lagun daude Marokoko kartzeletan sakabanatuta eta konfinatuta, senideengandik mila kilometrora baino gehiagora, manifestatzeagatik edo eserialdi batean parte hartzeagatik, bertzerik gabe. Espainiako Atzerri Ministerioari horren berri eman diogunetan, ez du deus ere egin.
Hori guzia goiti-beheiti, Sanchezek nahi du Marokoren barreneko autonomia bat izan gaitezela. Ez baitaki Maroko zer den. Legea betetzen ez duen herrialde bat da; despota batek gobernatzen du, Mohamed VI.ak, eta bere gortea du. Kazetariak eta giza eskubideen defendatzaileak atxilo hartzen dituzte, eta inoiz ez da deus pasatzen. Bertzeak bertze, Amnesty International eta Human Rights Watch erakundeek Maroko kritikatu dute txostenetan, baina inork ez du deus egiten. Europako agintariek inolako begirunerik gabe jokatzen dute hegoaldeko, Latinoamerikako eta Asiako herrialdeekin. |
2022-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/212449/eaeko-justizia-arloko-langileen-45ek-dute-egiaztatua-hizkuntza-eskakizunen-bat.htm | Gizartea | EAEko justizia arloko langileen %45ek dute egiaztatua hizkuntza eskakizunen bat | Epaile eta fiskalen artean seitik batek baino ez du betetzen. Ana Agirre sailburuordeak balorazio ona egin du, haren hitzetan gainditu egin baitituzte 2011 eta 2020 arteko Normalizazio Planaren aurreikuspenak. Aitortu du ahozko erabileran «bide luzea» dagoela egiteko. | EAEko justizia arloko langileen %45ek dute egiaztatua hizkuntza eskakizunen bat. Epaile eta fiskalen artean seitik batek baino ez du betetzen. Ana Agirre sailburuordeak balorazio ona egin du, haren hitzetan gainditu egin baitituzte 2011 eta 2020 arteko Normalizazio Planaren aurreikuspenak. Aitortu du ahozko erabileran «bide luzea» dagoela egiteko. | Justizia arloaren euskalduntzea Eusko Jaurlaritzak espero zuen baino azkarrago doa. Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak eman ditu datuak, gaur, ohar baten bidez, eta, jakinarazi duenez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan justizia administrazioan lan egiten dutenen %45ek dute egiaztatua euren postuari dagokion hizkuntz eskakizuna. Bigarren edo hirugarren mailako hizkuntz eskakizunak dira horiek: alegia, euskarazko B2 eta C1 mailak. Eta, kasu batzuetan, laugarren profila ere bai: hots, C2 maila.
Egoera okertu egiten da hainbat lanbide jakinetan. Auzitegi medikuntzako arloan, erraterako, %10ek baino ez dute egiaztatua eurei dagokien maila (C1). Epaile, fiskal eta magistratuen artean ere seitik batek baino ez du betea hizkuntz eskakizunen bat: 601 profesionaletatik 108k, zehazki. Eusko Jaurlaritzak azpimarratu du «baxua» dela euskara maila postu horietan, nahiz eta nabarmendu duen Espainiatik «eskualdatu gabeko kolektiboak» direla.
Probintzien arabera ere aldatu egiten da egoera. Gipuzkoan dago hizkuntz eskakizunen betetze maila handiena: %60k baino gehiagok dute egiaztatua. Bizkaian, %47k; eta Araban, %42k.
Ana Agirre Eusko Jaurlaritzako Justizia sailburuordeak balorazio ona egin dio hizkuntz eskakizunen betetze mailaren bilakaerari. Izan ere, jakinarazi duenez, hamar puntutan gainditu dute 2011 eta 2020 arterako Normalizazio Planean aurreikusia zutena. Agirreren arabera, gainera, horrek eragina du gizartean: «Justizia Administrazioan elebitasunak aurrera egitea lagungarria da administrazio horrek herritarrei ematen dien zerbitzuaren kalitatea hobetzeko».
Jaurlaritzak nabarmendu du Justiziako funtzionarioek, «orokorrean», lehen baino euskara gehiago dakitela eta erabiltzen dutela, eta zehaztu du areagotzea bereziki nabarmena dela EAEko administraziora eskualdatutako kolektiboen artean: Laguntza Judiziala, Izapide Prozesal eta Administratiboa, Kudeaketa Prozesala eta Auzitegiko Medikuntza daude horien artean. Agirrek ohartarazi du, gainera, Justizia Administrazioa «gainerako funtzio publikoa baino geroago» sartu zela Eusko Jaurlaritzak sustatutako euskalduntze politiketan. Haren arabera, justiziako langileen «idiosinkrasiak» eta Espainiako Estatuaren sistema judizialaren antolaketak eragindako zailtasunek «moteldu» egin dute euskalduntze prozesua.
Agirien %61, euskaraz
Langileen hizkuntz eskakizunetan ez ezik, idatzizko dokumentuetan ere nabari da euskararen presentzia handiagoa. Jaurlaritzak jakinarazi duenez, hain zuzen, Justizia Administrazioak sortutako agiri guztien %35 ziren euskaraz planaren hasieran, eta %61 dira orain. Jaurlaritzaren arabera, aitzinamendu hori orokorra izan da jurisdikzio eta lurralde guztietan, proportzio ezberdinetan izanagatik. Agirrek nabarmendu du igoera horren atzean Euskara Batzordeak agiriak estandarizatzeko egindako lana dagoela: «Urtean 200 baino gehiago». Informatikaren aurrerapenak ere eragina izan du horretan; erraterako, JustiziaBat aplikazioak.
Ahozkoan motelago ari dira, ordea, Agirrek berak aitortu duenez: «Oraindik bide luzea dago egiteko herritarrek arreta eurek aukeratzen duten hizkuntza ofizialean jasotzeko duten eskubidea bermatzeko» —ez du datu zehatzik eman—. Jaurlaritzak jakinarazi du egoera hori «arintzeko» lantaldeak eta sareak sortu dituztela, eragile juridiko guztiekin eta gainerako funtzionario judizialekin, herritarrek «gai jakin bat hasieratik bukaerara, hau da, demanda edo salaketa bat aurkezten dutenetik epaia eman arte, euskaraz izapidetu ahal izateko duten eskubidea bermatu ahal izateko». |
2022-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/212450/mediterraneo-eta-baltiko-itsasoetako-ura-iaz-izan-da-beroen-gutxienez-1993tik.htm | Mundua | Mediterraneo eta Baltiko itsasoetako ura iaz izan da beroen gutxienez 1993tik | Klima aldaketarako Europako Copernicus zerbitzuak 2021eko txostena atera du gaur argitara, Lurraren Nazioarteko Eguna izaki. Tenperaturetan, orain arteko errekor ugari hautsi dira: iazkoa inoiz erregistraturiko udarik beroena izan da Europan. | Mediterraneo eta Baltiko itsasoetako ura iaz izan da beroen gutxienez 1993tik. Klima aldaketarako Europako Copernicus zerbitzuak 2021eko txostena atera du gaur argitara, Lurraren Nazioarteko Eguna izaki. Tenperaturetan, orain arteko errekor ugari hautsi dira: iazkoa inoiz erregistraturiko udarik beroena izan da Europan. | Bosgarren aldiz, Europako klimaren gaineko txostena argitaratu du klima aldaketarako Europako Copernicus zerbitzuak. Udaberrian plazaratu ohi ditu datuak; aurten, Lurraren Nazioarteko Eguna baliatu du informazioa kaleratzeko. Emandako datuek, baina, apenas adierazten duten lasaiturik. Are, berretsi dute gero eta ilunagoa dela klima larrialdiaren gaineko diagnostikoa: 2021a inoiz erregistraturiko urterik beroenetan bosgarrena izan da Europan –zazpigarren postuan ere kokatu dute zenbaitek, beste irizpide batzuen arabera–.
Copernicus zerbitzua 1850ean hasi zen urtero klimaren gaineko neurketak egiten eta emaitzok plazaratzen. Urtarril hasieran argitaratu zuen 2021ari dagokiona, mundu mailako datuak emateko. Begirada zabaleko azterketa horrek begi bistan utzi zuen Europan ez ezik gainerako lekuetan ere piztuak direla berotzeari buruzko alarmak. Munduan, inoizko beroenetan bosgarrena izan zen 2021a.
Gainera, termometroen goritzea ez da soilik lurrazalean sumatu: 30 urtean, itsasoko ura sekula ez da izan orain bezain bero. Mediterraneoan eta Baltikoan, ur azalaren tenperaturak hautsi egin du 1993tik aitzina erregistraturiko marka. Ekaineko eta uztaileko zenbait egunetan, adibidez, Baltikoko itsasoko uraren tenperatura batezbestekoa baino 5 gradu altuagoa izan da.
Ikusi gehiago: Klima aldaketaren ondorioz, odonatu kopuruak eta horiek eskaintzen dituzten ekosistemen zerbitzuek behera eginen dute etorkizunean Mediterraneo inguruan.
Izotzaren urtzea oraindik ere bada kezkarako iturri, nabarmen. Artikoak maiz hautsi zituen markak 2021ean; azkenekoz, irailean. Urte bakarrean hamaikagarrenez, horma kantitatea lehendik inoiz erregistraturiko txikiena izan zen bertan.
Ikusi gehiago: Bero datoz olatuak
Uda biziki beroa izan zen 2021ean Europan, inoiz erregistraturiko beroena. Hala, ordura arteko errekor asko gainditu ziren, ekainean eta uztailean batik bat. Zehazki, batez besteko tenperatura baino gradu bat altuagoa izan da tenperatura. Adituek zehaztu dutenez, «muturreko estres termikoa» izan zen hainbatetan Europako hegoaldean. Ordukoak ez ziren izan fenomeno hori gertatzen ziren lehenbiziko aldia; bai, ordea, tarterik luzeenak.
Ikusi gehiago: Cristina Linares, ikerlaria: «Osasun krisia da klimarena»
Halaber, beroarekin loturiko adibide ugari aletu ditu Copernicusek bere txostenean: Turkian, Grezian eta Italian sute handiak izan dira basoetan, «giro idorrek eta tenperatura altuek baldintzatuta».
Klima aldaketarako Europako zerbitzuak urtarrilean nabarmendu zuenez, beroaldiak ez ezik, uholdeak ere franko izan ziren 2021ean kontinentean, baita uda partean ere. Belgikan eta Alemanian, ibaiak inoiz baino haziago izan ziren, inoiz baino emaritsuago, eta uholde asko ekarri zituen horrek, «muturrekoak». |
2022-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/212451/hondakinak-3-hazi-dira-bizkaian-urtebetean.htm | Gizartea | Hondakinak %3 hazi dira Bizkaian urtebetean | Gaikako bilketa tasak gora egin du, %51,2raino | Hondakinak %3 hazi dira Bizkaian urtebetean. Gaikako bilketa tasak gora egin du, %51,2raino | Aurreko urtean baino hondakin gehiago sortu ziren iaz Bizkaian: 638.441 tona zabor guztira. %3ko igoera, 2020ko datuekin alderatuta. Kopuru hori, baina, ez da 2018an eta 2019an zenbatutakora iristen. Bizkaiko Foru Aldundiaren ustez, COVID-19aren pandemiak eragindako ohitura aldaketek lotura izan dezakete gorabehera horiekin.
Bestalde, gaikako bilketak gora egin du. Zehazki, %51,2ra heldu da, aldundiak 2021ean bildutako datuen arabera. Tasa hori aurreko urtekoa baino 1,72 puntu handiagoa da, eta 2019koa baino hamarren batzuk handiagoa. 2019an lehenengoz gainditu zen Bizkaiko Hiri Hondakinak Kudeatzeko II Planean ezarritako helburua: hondakinen %50 gaika biltzea.
Hondakin organikoen bilketan nabaritu dute gorakada; 2021ean aurreko urtean baino hondakin organiko gehiago bildu dira: 2020an %2,37 (13.737 tona), eta 2021ean, %2,8 (16.603 tona). Bizkaiko diputazioak azaldu du, hala ere, igoera horren atzean dagoela gai organikoen bilketan eginiko aldaketak: iazko apiriletik aurrera, landare jatorriko hondakinez gainera, edukiontzi marroian haragi eta arrain hondakinak, gordinak edo kozinatuak, itsaskiak, arrautzak eta horien oskolak, hezurrak eta gazta bota daitezke.
Ontzi arinen bilketaren kopurua 2020. urtekoaren oso antzekoa izan dela gaineratu du aldundiak: iaz 21.532 tona bildu ziren, eta 2020an 21.443 tona. Ohi bezala, gehien bildu diren hondakinak paper kartoizkoak eta beirazkoak izan dira. 2020an aurreko urtean baino 578 tona paper kartoi gehiago bildu dira, guztira 84.632 tona. Beirazko hondakinen bilketan gehikuntza askoz handiagoa izan da: 2019an baino 2.066 tona gehiago, guztira 27.782 tona.
Birziklatze tasak, behera
Iragan otsailean, birziklatze tasari buruzko datuak eskatu zizkion EH Bilduk Eusko Jaurlaritzari. 2020 artekoak erakutsi zituzten, eta horiek erakusten dute %50eko birziklatze tasaren helburutik oso urrun daudela Araba, Bizkai eta Gipuzkoako administrazioak.
Hiru herrialdeen udal hondakinetatik %42 joan ziren 2018. urtean birziklatzeko prestaketara, birziklatzera edo konpostatzera. Urte horretatik 2020ra, ordea, %1,1 puntu jaitsi zen birziklatze tasa. Legearen arabera, joerak alderantzizkoa izan beharko luke. 2012an jadanik, Hondakinen eta Lurzoru Kutsatuen Legeak ezarri zuen udal hondakin birziklagarrien %50 berrerabiltzeko prestaketara edo birziklatzera bideratu beharko zirela, «2020a baino lehen». Horrez gain, Europako legediak agintzen du bildutako udal hondakinen %55 birziklatu beharko direla 2025erako; %60 2030erako, eta %65 2035erako.
Hala ere, Eusko Jaurlaritzaren Euskadiko Hondakinak Prebenitu eta Kudeatzeko 2030eko Planak dio betea dutela hondakinak berrerabiltzeko prestaketa, birziklapena eta balorizazioa 2018rako %60raino areagotzeko helburua, %63ko ehunekoa lortu baitu. Emaitza horiek ulertzeko gakoa errausketan dago. Birziklatzeko prestaketaren, birziklapenaren eta konpostaren kopurua soilik kontuan hartu beharrean —%42 izango litzateke —, «balorizazio energetikoaren» ehunekoa gehitzen diete datuei —%23—, eta, horrela, helburuak gainditu direla dirudi.
Europako Batasuneko legediak eta Espainiako Estatukoek, ordea, ez dute errausketa kontuan hartzen birziklatze tasa kalkulatzeko. Izan ere, Jaurlaritzak balorizazio energetikotzat jotzen du errausketa, Bruselak jada 2007an onartu zuen arren zaborrak erraustea ezin dela egon birziklatzearen maila berean. |
2022-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/212452/bizkaiko-garbitzaileek-bi-greba-egunera-deitu-dute-datorren-asterako.htm | Ekonomia | Bizkaiko garbitzaileek bi greba egunera deitu dute datorren asterako | Maiatzean beste hiru egingo dituzte, patronalek ez badute onartzen haien soldata 1.200 eurora igotzea. | Bizkaiko garbitzaileek bi greba egunera deitu dute datorren asterako. Maiatzean beste hiru egingo dituzte, patronalek ez badute onartzen haien soldata 1.200 eurora igotzea. | Greba astea izango da datorrena Euskal Herriko garbitzaileen artean. Gipuzkoako Aldundiko 90 garbitzaileak astelehenean ekingo diote bi asteko grebari, salatzeko haien kontratatzaile Eulenek ez dizkiela soldatak KPIaren arabera igoko.
Bizkaian, berriz, asteartean izango dute lehen greba eguna lurraldeko eraikinetako garbitzaileek. ELA, LAB eta ESK sindikatuek gaur Cebek patronalaren atarian azaldu dutenez, bost greba egun antolatu dituzte: asteartean eta asteazkenean, eta maiatzaren 10ean, 11n eta 12an. Hiru sindikatu horiek gehiengoa dute sektorean, eta martxoaren amaieran egin zuten lanuztea azken 30 urteetan egindako lehenengo deialdi bateratua izan zen.
Bizkaiko bulego garbitzaileek urtebete luze daramate lan itun berria negoziatzen, baina negoziazioak «ez aurrera ez atzera» doazela salatu dute ELAk, LABek eta ESK-k. Errua negoziazioetan parte hartzen ari diren enpresaburuen bi elkarteei egotzi diete, Aselbi-Cebek Bizkaiko patronalari eta Aspel Espainiakoari.
13.000 garbitzaile
Lurraldeko azken ituna 2020ko abenduan iraungi zen, eta 11.271 langileri eragiten zien. Orain, baina, sindikatuek uste dute 13.000 garbitzaile inguru daudela. Aurreko itunarekin, lanaldi osoan diharduten garbitzaileen urteko soldatak ez dira 16.000 euro gordinera iristen. Ia guztiak gainera ez dira iristen, %80k lanaldi partziala baitute. Sindikatu deitzaileek Gipuzkoako itunaren baldintzak eskatzen dituzte, hau da, 18.000 euroko soldata urtean: 1.200 euro hilean eta hamabost ordainketa urtean. Behin hori izanda, soldatak inflazioaren arabera eguneratzea nahi dute.
Patronalak martxoaren amaieran egin zuen eskaintzak zioen soldatak hiru urtean %4,5 handituko zirela. Onartezina iruditu zaie sindikatuei, inflazioaren oso azpitik dagoelako.
Grebak eragina izango du garbikuntzako hitzarmena aplikatzen den lan zentrotan. Greben ondotik patronalak ez badu inolako mugimendurik egiten, greba egun gehiagotara deituko dute sindikatuek. |
2022-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/212453/vanesa-gimbertek-erretiroa-hartuko-du-sasoi-amaieran.htm | Kirola | Vanesa Gimbertek erretiroa hartuko du sasoi amaieran | Athleticeko jokalariak 42 urte ditu, eta 23 denboraldi egin ditu goi mailan, horietatik bederatzi Athleticen. Bost liga eta Espainiako bost Kopa irabazi ditu. | Vanesa Gimbertek erretiroa hartuko du sasoi amaieran. Athleticeko jokalariak 42 urte ditu, eta 23 denboraldi egin ditu goi mailan, horietatik bederatzi Athleticen. Bost liga eta Espainiako bost Kopa irabazi ditu. | 23 urte goi mailan eman eta gero, Athleticeko jokalari Vanesa Gimbertek erretiroa hartzea erabaki du. Bergararra Ligako jokalari beteranoena da: duela egun batzuk bete zituen 42 urte. Azken bederatzi urteetan Athleticen jokatu du, eta aurretik Levanten, Huelvan, Sevillan, Rayon eta Espanyolen jokatu zuen. Bost liga eta Espainiako bost Kopa irabazita doa atzelaria. Azkena 2016an Athleticek lortutako liga izan zen. Talde zuri-gorriarekin 248 partida jokatuko ditu, eta bederatzi gol sartu.
Azken denboraldietan beti esan izan du urtez urte joan nahi zuela jarraitu edo ez erabakitzeko orduan. Duela aste batzuk, Joseba Agirre Athleticeko kirol zuzendariak argi utzi zuen BERRIAri emandako elkarrizketa batean, bai Gimbertek, baita Erika Vazquezek nahi zutenean har zezaketela erabakia, egindako ibilbideak horretarako aukera ematen ziela. Bada, Gimbertek hartu du.
1999an egin zuen debuta Levanterekin. Lau urte eman zituen han, eta ondoren hiruna Sevillan, Rayon eta Espanyolen. 33 urte zituela fitxatu zuen Athleticek. Elastiko zuri-gorriarekin inoiz debuta egin duen jokalari zaharrena da. 2013an egin zuen. Ordutik bederatzi denboraldiz jokatu du talde zuri-gorrian, eta zelaian zein hortik kanpo erakutsitako ezaugarriengatik ikurretako bat izan da. Diziplina, profesionaltasuna eta konpromisoa izan dira haren ezaugarri nagusiak. Eredugarri izan da alde horretatik, eta horrek beste marka bat ezartzeko modua eman zion: 86 partida oso jokatu zituen segidan. Eredu izan da harrobitik igotako jokalarientzat.
Ondo bidean, maiatzaren 15ean jokatuko du bere azken neurketa elastiko zuri-gorriarekin. Lezaman izango da, Sevillaren kontra, eta, Athleticek iragarri duenez, egun horretan «zaleen eta emakumezko futbolaren aitortza» jasoko du osatutako ibilbideagatik. |
2022-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/212454/desapiyua-egingo-dute-antiguako-anorgako-eta-igeldoko-herritarrek-euskal-presoak-etxeratzearen-alde.htm | Politika | ‘Desapiyua’ egingo dute Antiguako, Añorgako eta Igeldoko herritarrek, euskal presoak etxeratzearen alde | Etxera bidea gertu lelopean, egitarau zabala antolatu dute Antiguako, Añorgako eta Igeldoko Sareko kideek. Manifestazioa egingo dute 13:30ean, eta arratsaldean, berriz, Desapiyua egingo dute, 17:30ean. | ‘Desapiyua’ egingo dute Antiguako, Añorgako eta Igeldoko herritarrek, euskal presoak etxeratzearen alde. Etxera bidea gertu lelopean, egitarau zabala antolatu dute Antiguako, Añorgako eta Igeldoko Sareko kideek. Manifestazioa egingo dute 13:30ean, eta arratsaldean, berriz, Desapiyua egingo dute, 17:30ean. | «Eta hi prest al hago?». Galdera zirikatzaile horrekin eta sareetan plazaratutako bideo bitxi bezain jostalari batekin zabaldu dute Desapiyua ta Pesta ekitaldirako gonbidapena Donostiako Antigua, Añorga eta Igeldo auzoetako Sare herri mugimenduko kideek. Bihar izango da, eta, antolatzaileen hitzetan, «aldarrikapenerako» baliatuko dute. Aldarri horiek, baina, ekintza askotarikoen bitartez zabalduko dituzte, eta horietako bat Antigua, Añorga eta Igeldo auzoen arteko desafioa izango da.
Partaideak lehiarako prest daude dagoeneko. Hori nabarmendu dute, behintzat, ekitaldiaren harira sareetan plazaratutako bideoan: «Desapiyorako, Igeldo, prest! Añorga, prest! Antigua, prest!». Tonu jostalarian zabaldu dute antolatutako ekintzetara joateko gonbidapena: artzain andre edo txandala jantzita, desafiorako entrenatzen, elkar animatzen eta gainerako lehiakideak zirikatzen. Arratsaldean izango da, 17:30ean.
Pesta, baina, goizean hasiko da, 12:00etan. Gero, 13:30ean, manifestazio bat egingo dute Etxera bidea gertu lelopean, Añorgako plazatik abiatuta. Ondoren, herri bazkaria egingo dute 14:30ean, eta arratsaldean desafioaren txanda izango da. Hori amaitzean, jaiak eta aldarriek ez dute etenik izango. Eguna amaitzeko, kontzertuak ere izango dituzte, 21:00etan hasita. Indabe, Pelax eta Rukula taldeek joko dute. |
2022-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/212455/ia-erabateko-erantzuna-izan-du-osakidetzako-transfusio-zentroko-grebak.htm | Gizartea | Ia erabateko erantzuna izan du Osakidetzako Transfusio Zentroko grebak | Sindikatuen berbetan, babes «masiboa» izan du asteon egindako lau eguneko lanuzteak. Osakidetzak negoziatzeko ahaleginik egin ezean mobilizazioekin jarraituko dutela iragarri dute. | Ia erabateko erantzuna izan du Osakidetzako Transfusio Zentroko grebak. Sindikatuen berbetan, babes «masiboa» izan du asteon egindako lau eguneko lanuzteak. Osakidetzak negoziatzeko ahaleginik egin ezean mobilizazioekin jarraituko dutela iragarri dute. | Manifestazioa egin dute Osakidetzako Transfusio eta Giza Ehunen Zentroko langileek gaur goizean, Bilbon. Azken greba eguna ere izan dute, eta ekonomikoa da eskaera: euren soldatak ospitaleko langileen parekoak izan daitezela nahi dute. Guztira 120 bat langile dira Gasteizko eta Galdakao-Usansoloko zentroetan. Sindikatu guztiek deitu dute mobilizaziora: SATSE-k, ELAk, LABek, UGT-k, CCOO-k, ESK-k eta UTESE-k.
Lau eguneko lanuztea egin dute asteon, asteartean hasi eta gaur arte, eta erantzuna «masiboa» izan dela adierazi du Aizpea Garcia ELA sindikatuko ordezkariak: «Medikuak eta administrari laguntzaileak kenduta, greba egin dezaketen pertsona guztiek egin dute greba». Garciak azaldu duenez, erizainak, gidariak eta laborategiko teknikariak dira deialdira atxiki direnak, nahiz eta zerbitzu minimoak ia %100ekoak izan. Ordezkariaren arabera, mobilizatzeko joera txikiagoa dute medikuek eta administrari laguntzaileek, eta zuzendaritzatik «hurbilago» daude.
Langileak «gutxiesten»
Sindikatuek salatu dute Osakidetzak «ez duela negoziatzeko borondaterik», eta langileak «gutxiestea» ere egotzi diote, ez dituelako lan espezializatu kontsideratzen. Oinarrizko soldataz gain, ospitaleetako langileek %4ko osagarria jasotzen dute, eta hori eskatzen ari dira Transfusio eta Giza Ehunen Zentroko langileak, eurek ere arreta espezializatua egiten dutela aldarrikatuz.
Osakidetzak atzera egin duela diote sindikatuek. 2021ean soldata igotzeko proposamena egin zuen administrazioak mahai sektorialean: 2021ean %2 igoko zituen soldatak, eta %2 gehiago hurrengo urtean. Hainbat alegazio aurkeztu zizkieten sindikatuek plan hari, eta, Garciaren berbetan, handik hilabete gutxira atzera egin zuen Osakidetzak. «Kendu egin zuen proposamena mahai gainetik, esanez ‘orain ezin da’».
Ordutik aritu dira ospitaleko lankideen soldata bera eskatzen. Iazko abenduan egun biko greba egin zuten langileek, eta orain lau egunekoa egin dute Osakidetzari negoziatzera jesar dadila eskatzeko. Iragarri dutenez, mobilizatzen jarraituko dute, negoziazioak hasi artean. «Langileak oso bero daude», azaldu du ELAko ordezkariak. |
2022-4-24 | https://www.berria.eus/albisteak/212456/nik-ez-dut-batere-sufritu-plazer-handia-izan-da-argan-aritzea.htm | Bizigiro | «Nik ez dut batere sufritu; plazer handia izan da Argan aritzea» | Hogei urtez izan da Nekane Zibiriain Iruñeko Arga tabernako barran. Erretiroa hartu zuen abenduan, uholdeak gertatu eta gero. Ostatua nork hartuko duen zain da, euskaldunentzat bilgune izaten segitzeko. | «Nik ez dut batere sufritu; plazer handia izan da Argan aritzea». Hogei urtez izan da Nekane Zibiriain Iruñeko Arga tabernako barran. Erretiroa hartu zuen abenduan, uholdeak gertatu eta gero. Ostatua nork hartuko duen zain da, euskaldunentzat bilgune izaten segitzeko. | Iruñeko Arga jatetxea berriz irekiko duen norbaiten bila da Nekane Zibiriain (Iruñea, 1952). Egoerak eragiten dion kezkak ere ez du lortu haren aurpegiko irribarrea itzaltzea, halere. Sumatzen zaio barraren atzean hogei urtez erakutsi duen indar bera.
Erretiroa hartu eta gero, zer moduz?
Egia esan, abandonatu izan banu bezala sentitzen hasi naiz.
Oraindik bertze norbaitek hartu ez izanaren arantza duzu?
Bai. 70 urte ditut, eta banuen ordua erretiroa hartzeko. Baina zera hori dut barruan. Eta saiatu naiz tabernarekin jarraituko duen norbait bilatzen, baina zaila da. Azken bi urteotan, hori izan da nire asmoa, norbait hartzea nirekin aritzeko, eta behin ni joanda haren esku uztea. Banuen langile bat, eta akordioa ia egina genuen, baina, pandemia etorri eta gero, atzera egin zuen.
Zaila da, beraz?
Ez da lan erraza. Indarra egin behar da. Izan da nire bizimodua, eta plazer handi bat izan da Arga jatetxean aritzea. Saiatu naiz, baina ezin izan dut inor aurkitu. Nik uzteko data bat zehaztu beharra nuen jada.
Abenduan utzi zenuen, baina ez nahi bezala; Arga ibaiak gainezka egin, eta azpian hartu zuen taberna.
Hamar eguneko egitaraua genuen prestatua, agur modura. Baina uholdeak gertatu, eta ezin izan genuen egin. Argaren bidean gara. 2013an ere sartu zitzaigun ura barruraino. Arrotxapeak hori du. Iaz, abenduaren 18an, azkenean, egin genuen ospakizun bat. Bertsolariak egon ziren, Zuberoako kantariak ere bai, eta bazkari bat egin genuen. Egun osoko besta egin genuen, ederra benetan!
Taberna ez duzu oraindik erabat utzi, obrak egiten ari baitzara.
Uste dut behar dela horrelako txoko bat auzoan. Arga izan da euskararentzako txoko bat Arrotxapean. LAB dago ondoan, bertsolarien elkartea, Eusko Kultur… eta Arrotxapean bada euskaldun jende asko. Behar da, eta horregatik ari naiz moldatzen. Erabiliko duenak erabil dezala gogo onez.
Iruñean bada norbait Arga jatetxea ezagutzen ez duena?
Taberna zaharra da! 74 urte inguru ditu. Azken hogei urteak izan dira intentsoak, batez ere, garatu ditugun harremanei esker. Garai batean, taberna nik hartu baino lehen, zezenen buruak izaten zituzten, eta unaimaizterrak etortzen ziren. Gurekin, aldatu egin da taberna. Jendea ez zen elkartzen edateko; taberna izan da harremanak egiteko leku bat, goxoki egoteko denok.
Gazte jende anitz izan duzu bezeroen artean?
Bai, gazte asko! 06:00etan irekitzen nuenez, askotan etortzen ziren honat zerbait jatera, etxera joan aurretik. Orain galdetzen didate ea ez ote dudan berriz irekiko…
Goiz hasten zenuen lanaldia.
Bai. Garai batean Iruñeko espetxea ere ez zen hemendik urrun, eta kartzelatik ateratzen zen jendea ere etortzen zen. Errespetu handiz tratatzen ninduten beti.
Taberna hartu zenuenean, bazenuen eskarmentua ostalaritzan?
Gutxi. Hamaika tokitan aritu naiz lanean gazte garaitik: izan nintzen idazkari, eta egin dut lan harategi batean, irakaskuntzan eta haurren eta zaharren zaintzan ere, adibidez. Lan pilatan aritu naiz.
Azkena izan da Argakoa, beraz?
Bai. Koinatarekin eta ilobekin deliberatu genuen Arga hartzea. Beldur handiz, ni ez bainaiz ostalaritzako emazte bat. Ez nintzen… Baina, poliki-poliki, egin dugu aurrera. Aurreko jabea ez zen batere euskaltzalea. Esan zidan: ‘Hemen pintxoak? Ez duzue lortuko’. Ni hasi nintzen gauzak nire maneran egiten.
Ordu anitz lanera lotuta?
Bai. Hori behar da. Nik bi seme-alaba ditut; beren bidea egin dute jada. Tabernan ni izan naiz beti arduraduna, eta jenio txarra erakutsi behar izan dudanean, erakutsi dut! Laguntzarekin ere, beti han nintzen. Baina ez dut batere sufritu. Izan dira momentu zailak, baina… ez ditut gogoan ere. Plazer handia izan da.
Pandemia nola bizi izan duzu?
Ez nuke esanen garai txar bat izan denik. Ni nintzen tabernan zegoena, eta pazientziaz hartu dut. Itxi behar dugula? Ba, itxiko dugu, eta ahal denean berriz ireki. Noski, nirekin zegoen langilearekin nuen kezka, baina atera ginen primeran. Izan da gauzak lasaiago egiteko aukera bat ere. Eta izan ditugu laguntzak. COVID-19a izan badut, ez dut jakin ere!
Taberna Arrotxapean; auzo hori izan duzu bizitoki ere?
Azken 30 urteotan, bai. Kasedan ere bizi izan naiz.
Hangoa duzu familia?
Aita hangoa da. Langile familia izan da gurea. Aita eraikuntzan aritu da, zenbait enpresarekin, bere kabuz hasi arte. Kasedan, galtzerdiei puntuak hartzen aritzen ginen.
Familia noiz mugitu zen Iruñera?
Aita eta ama gazte etorri ziren, 21 eta 20 urterekin, osaba baten etxera. Ni Iruñean sortu nintzen. Baina badugu harremana Kasedarekin, aitak bere amaren etxea du han.
Nolakoa zen zure gazte garaiko Iruñea?
70 urte ditut, eta 19rekin joan nintzen etxetik. Orduan nor joaten zen etxetik? Galduak zirenak! Ni ibiltzen nintzen mendian, langile giro batean, eta euskalduna. Aita…
Haserre?
Hiru emazte ginen, eta ni zaharrena… baina joan nintzen etxetik, eta 21ekin Zuberoara joan nintzen. Ordurako hiru aldiz izana nintzen bahitua.
Poliziak eraman zintuen?
Bai. Giro borrokalari batean bizi nintzen. Pentsatzen aritu naiz berez ote zaren halako pertsona bat edo erabaki kontziente bat ote den. Nik uste dut sortzez zarela borrokalari, neurri handi batean. Baduzu kontzientzia bat, konturatzen zara gauzez. Emaztea naiz, gainera, eta errepresioa alde guztietatik etortzen zen garai hartan.
Emakume independentea izaten saiatu zara beti?
Noski! Eta ez zen erraza.
21 urterekin Zuberoara. Urrats hori egitea ere zaila izan zen?
Hiru aldiz bahitu eta gero… ni ja sartua nintzen [ETAn], nire bila ari ziren, eta joan nintzen. Bakarrik pasatu nuen muga. Kanbon [Lapurdi] familia batek hartu ninduen. Handik Hendaiara [Lapurdi] joan nintzen, eta gero Zuberoara. Ni barrualdeko emazte bat naiz; ez naiz kostaldekoa. Mendia gustatzen zitzaidan. Lanean hasi, eta nire bizitza egin nuen.
Nolakoa zen hango giroa? Aldaketa handia izanen zen, ezta?
Gazte denean, nor bizi da gaizki? Orain esaten dut hori, denborak aurrera egin eta gero. Orduan, paperik ez nuen. Lagunak ere etortzen ziren, paperik gabe, eta gorde behar genituen. Orduan ez zen hain zaila, egia esan. Edozer gauza esan, eta aurrera.
Luze gelditu zinen?
Hamalau urtez.
Zer utzi zenuen atzean?
Ni orduan idazkari lanetan ari nintzen Unzun, eta ikasten ere ari nintzen. Batxilergoarekin ari nintzen. Azkenekoz bahitu nindutenean, aitak kanpora eraman ninduen, Valentziako [Herrialde Katalanak] eskola batera.
Euskara Zuberoan ikasi zenuen?
Kasedan baziren Nafarroa iparraldean baso lanetan aritzen ziren gizonak, eta itzultzen zirenean, Kasedara bidean, gurasoen etxean gelditzen ziren Iruñean. Haiekin ikasitakoak idazten nituen: ‘Leña dicen egurra‘, esaten zuten, eta nik dena idatzi. Eskolan, noski, gaztelaniaz egiten genuen. Bagenuen irakasle bat, eta hark kontatzen zigun bere amak bazekiela euskaraz, baina ez ziotela egiten uzten kalean. Hori guztia barneratu nuen. Gero, Iruñetik joan baino lehen, Patxi Zabaletarekin eta Bixente Tabernarekin ere aritu nintzen ikasten. Ostatu batean elkartzen ginen, eta gauero etortzen ziren poliziak, paperak eskatzera. Lagun bat hartu zuten behin, eta orduan erabaki nuen alde egitea.
Zuberoan aurkitu zenuen aterpe.
Gamere-Zihigan bizi nintzen. Harategi batean aritu nintzen lanean. Han primeran bizi nintzen, baina hartu ninduten autobus batean, eta buelta.
Poliziak ekarri zintuen bueltan.
Bost egunez egon nintzen polizia etxean, eta gero autobusez ekarri ninduten. Eta, egia esan behar badut, ni ez naiz egokitu hemen. Zuberoara itzuliko naiz. Ostatuan nire giroan egon naiz, goxoki, nire etxean. Baina orain berriz joango naiz Zuberoara.
Urte gehiago eman duzu hemen; zergatik itzuli nahi duzu?
Asko markatu nau Zuberoak. Kostaldean beste maneraz bizi zen jendea. Baina hor bizi izan naiz…. Ostatua gogorra izango zela? Han ere esaten zidaten gogorra zela. Baserri batean bizi nintzen. Gogorra zen, baina elkarrekin bizi ginen; komunitate bat ginen. Ni etxean nengoen.
Hemen ez zara etxean?
Ez, hemen ez naiz etxean sentitzen. Erraztasuna dut edozein tokitara moldatzeko, baina gogoa, Zuberoan bizitzeko gogoa dut. Han gauza gutxirekin bizi ginen, eta primeran.
[Nekane Zibiriainen aita Pedro etxeko sukaldean sartu da. Elkarrekin bizi dira. “Askaria nahi duzu, aita?”. Pedro Zibiriainek baietz erantzun du, eta tira egin dio, jaso bitartean, alabak mahai gainean utzitako matazari. “Beti izan da errebeldea!”. Zuberoatik Iruñera bueltan ekarri zuten unea gogoratu du. “Abisatu zigun poliziek hartu baino lehen; autoa hartu, eta bidean alaba ekartzen zuen autobusarekin gurutzatu ginen!”. Sumatzen da bien arteko lotura sendoa dela,konplizitatez jositako harremana dutela].
Aita ondoan izan duzu Arga jatetxeko urteotan?
Bai, eta biontzat izan da polita elkarrekin aritzea. Maiatzaren Lehenean ogi mamiak prestatzen zituen, urtero.
Ostatua itxita, orain zer?
Irekiko duen norbait bilatu besterik ez dut nahi. Baina jendeak ez du konpromisorik hartu nahi. Nik ostatua hartuko duen norbait aurkitu nahi dut, eta, hori eginda, Zuberoara itzuliko naiz. Uste dut auzoak behar duela taberna. Ea lortzen dudan.
MOTZEAN
Gustuko duzun Iruñeko txoko bat? Zaila da Iruñeko txoko bakar bat aukeratzea. San Jose enparantza da bat, adibidez, edo Redin kalea, harresi-antz.
Taberna batean jartzeko kantu bat? Badator eguna, Bide Ertzean taldearena. Sanferminak edo Arrotxapeko bestak? Arrotxapekoak!
Zer da ostalaritzak duen gauzarik onena zuretzat? Ostalaritzaren onena da bitarteko bat dela jendea elkartzeko, nire ustez.
Eta zer da ostalaritzak duen txarrena? Galtzen ari dela elkartzeko dugun baliabide hori. Tabernak ixten ari dira. |
2022-4-25 | https://www.berria.eus/albisteak/212457/etorkizuna-hari-batean.htm | Ekonomia | Etorkizuna, hari batean | Bizkaiko Merkataritzako Enpresari Konfederazioak ohartarazi du urte gutxi barru merkataritza sektoreko 3.200 profesional baino gehiago erretiratuko direla, eta gehienetan ez dagoela lekukoa hartuko dien inor. | Etorkizuna, hari batean. Bizkaiko Merkataritzako Enpresari Konfederazioak ohartarazi du urte gutxi barru merkataritza sektoreko 3.200 profesional baino gehiago erretiratuko direla, eta gehienetan ez dagoela lekukoa hartuko dien inor. | "Bizkaiko merkataritza hari batean dago. Ordezkoak behar dituzte; premia dute”. Cecobi Bizkaiko Merkataritzako Enpresari Konfederazioak jakinarazi du premiazkoa dela belaunaldi berriek lekukoa hartzea erretiroa hartuko duten merkatariei, baina ez dutela hautematen erreleborik egongo denik. Eta asko dira luze gabe jubilatuko diren merkatariak. Datuak eman ditu konfederazioak: “Datozen urteetan gaur egun sektorean jarduten diren 3.200 profesionalek baino gehiagok erretiroa hartuko dute, eta ez dute euren negozioa hartuko duen ordezkorik”. Hala ondorioztatu du Cecobik merkataritzaren egoerari buruz 2021ean egindako txostenean.
Azterketa horrek berak ondorioztatu du merkataritza jarduerarekin jarraitu nahi duten ekintzaileei “aukerak” eman behar dizkietela. Izan ere, ordezkorik ezean, herri eta hirietan finkatuta dauden hainbat enpresak atea itxi beharko dute. Harategiak, urdaitegiak, arropa dendak eta liburu dendak dira merkatarien adinagatik kaltetuen dauden sektoreak. Harategi eta urdaitegien sektorean gaur egun jarduten diren langileetatik 253k 60 urte baino gehiago dituzte; horietatik 202 establezimenduon jabe diren autonomoak dira.
Arropa dendariei dagokienez, 500 langilek dituzte 60 urte baino gehiago; horietatik 367 autonomoak dira. Eta liburu denden sektoreko langileek ere nabarmen egingo dute behera epe laburrean; hain zuzen, aurreikusi dute datozen bost urteetan langileen %12,35 erretiratuko direla.
Jon Lasa Cecobiko idazkari nagusiak azaldu du belaunaldi aldaketaren behar horrek ez dituela harritzen: “Populazioaren piramidea zahartzearen eraginez dugun egoera demografikoaren ondorio da egoera hau”.
Bizkaiko eskualde guztietan dago antzeko egoera. “Hala ere, arreta eman digu Txorierriko egoerak. Joera negatiboagoa duela esan genezake. Gainera, merkataritzaren ordezkaritza enpleguan %4koa da, eta beste eremuetan, batez beste, %10ekoa”.
Cecobiren txostenak agerian utzi du EAEn, Araba eta Gipuzkoarekin alderatuta, Bizkaian dagoela autonomorik gehien txikizkako merkataritzan. Araban afiliatu guztien %21 dira era horretako autonomoak; Gipuzkoan, %29; eta Bizkaian, %40. Bizkaian erregistratutako %40 horretatik %12 (22.035) euren azken etapa profesionalean sartuta daude.
Irtenbide bila
Cecobik zenbait neurri proposatu ditu Bizkaiko Foru Aldundiko Ekonomia Sustatzeko Sailarekin duen lankidetza hitzarmenean garatzeko. Besteak beste, euren ibilbide profesionala txikizkako merkataritzara begira garatu nahi duten ekintzaileentzako neurriak landu nahi ditu: uste du epe laburrean profesionalak trebatu behar direla eta erretiroa hartu nahi duten merkatarien ordezko izan nahi dutenei laguntza eskaini behar zaiela.
Bestalde, Enpresen Transmisio Programa sustatuko dute. Ekonomia Sustatzeko Sailarekin batera ekonomikoki bideragarriak diren negozioei eta saltokiei “bizi berri bat” eskaintzea du helburu programa horrek. Proiektuak enpresen transmisioa du oinarri. “Helburua da ekintzaile batek edo gehiagok aukera izatea jada martxan dagoen enpresa bat bere esku hartzeko”. Hala azaldu du konfederazioak. Programa 2013an jarri zuten martxan. Orduz geroztik, “berrehun ekintzailek hartu dute negozioen lekukoa horiek hazarazten jarraitzeko. Euren ideien eta motibazioen ekarpena egin dute sortze fasetik pasatu behar izanik gabe”, gehitu dute.
Negozioei eusteko gakoak
Lasaren esanetan, “planteatzen diren konponbideek errelebo aukera gehien duten sektoreak etengabe bistaratzean oinarritu behar dute”. Horrez gain, “erakundeekin batera ekintzaileak trebatzeko plan zehatzak osatu” behar dituztela uste du. “Belaunaldi berriei aholkatu eta lagundu behar zaie, eta negozioei jarraipena emateko formula erakargarriak bilatu behar dira. Hori da gakoa egungo ehunari eusteko”.
Lasak zehatu du Bizkaian hamar lanpostutatik bat dagokiola merkataritzari, “afiliazioari dagokionez. 46.500 enplegu inguru izango dira”. Sektore horren garrantzia azpimarratu du. “Merkataritzari dagokionez osasuntsua den eskualde batean kultur eta gizarte aukerak azkarrago aktibatzen dira, eta ekonomikoki balioa handitzen zaien lekuak dira. Biztanleen joan-etorriak murriztuta jasangarritasunari mesede egiten dieten tokiak ere badira”. |
2022-4-25 | https://www.berria.eus/albisteak/212458/garrantzitsua-da-nola-sentitzen-garen-zaintzea.htm | Gizartea | «Garrantzitsua da nola sentitzen garen zaintzea» | Informazio eta eduki asko dago sarean, eta hori dena ondo kudeatzeko, txiki-txikitatik egin behar dela lanketa bat uste du Zalduegik; urduri edo triste sentitzea zerbaiten «pista» izan daitekeela azaldu du. | «Garrantzitsua da nola sentitzen garen zaintzea». Informazio eta eduki asko dago sarean, eta hori dena ondo kudeatzeko, txiki-txikitatik egin behar dela lanketa bat uste du Zalduegik; urduri edo triste sentitzea zerbaiten «pista» izan daitekeela azaldu du. | Autodefentsa ziberfeministari buruzko saioa emango du ostegunean Jone Zalduegi (Bilbo, 1987) Emokiko kideak Oñatin, jabetze eskolen barruan. Bereziki 16 eta 25 urte arteko gazteei zuzendutako prestakuntza izango da. Gazteek nahiz haur eta nerabeek sareetan sentitzen dutena partekatu ahal izateko, espazioak behar direla uste du. Gurasoei, berriz, seme-alabek erabiltzen dituzten sareak eta bideo jokoak ezagutzeko aholkatu die. Esan du erronka zaila dutela haiek aurrean, «erraldoi baten aurkako borroka egitea» delako.
Autodefentsa ziberfeministari buruzko saioa emango duzu ostegunean. Zer landuko duzue?
Indarkeria matxista aztertuko dugu, testuinguru fisiko eta digitalean; horretarako, hainbat egoera eta faktore jarriko ditugu agerian, autozaintza eta ahalduntzea sustatzeko, eta bakoitzak horren guztiaren irakurketa propioa egiteko.
Aipa ditzakezu indarkeria digitalaren adibide batzuk?
Adibidez, kontrola ezartzea: mezuen bidez, uneoro argazkiak eskatuz, whatsapp-en kokalekua denbora errealean erakutsiz… Uneoro harremanetan gaudenez, indarkeria matxistarako bidea asko zabaltzen da.
Nola aurre egin dakioke indarkeria digitalari?
Askotan, sareetan ibiltzen garenean, eduki askotaz eta iritzi askotaz elikatzen gara. Garrantzitsua da horien nolabaiteko errebisio bat egitea eta nola sentitzen garen zaintzea: urduri edo triste sentitzen bagara, jada pistak ditugu gertatzen zaiguna identifikatzen hasteko eta zerbait egiteko. Mundu birtualaz, pertsona birtualez eta abar hitz egiten da, baina beharrezkoa da birtualaren ideia hori kentzea, guk sentitzen dugun momentutik, sentitzen dugun hori egiazkoa delako.
Zein dira zaurgarrienak sareko indarkeriaren aurrean?
Nortasuna oraindik garatu gabe dutenak. Gazteek batez ere sare sozialen bidez kontsumitzen dute informazioa, eta zaila izan daiteke zenbait diskurtso zalantzan edo kolokan jartzea, batik bat oso gazteak baldin bagara edo feminismoa bizi izan ez badugu. Beste adar asko ere baditu gaiak: sare sozialetan eta bideo jokoetan dagoen aniztasun falta, nor dabilen sareetan, nork ematen dituen iritziak, profil baten atzean nor dagoen ere ez dugu jakiten…
Eduki asko aurki daitezke Interneten. Nola lagun dakioke gazte bati hori guztia kudeatzen edo aukeraketa egoki bat egiten?
Txiki-txikitatik egin behar zaie akonpainamendua. Azken ikerketen arabera, 10,6 urte da eskuko telefonoa eskuratzeko batez besteko adina; tabletak are lehenago izaten dituzte eskura, eta senideen telefonoak ere bai. Eta ez dugu jakiten zer informazio ikusiko duten eta nola erabiliko duten informazio hori. Medio horiei begirako ikasketa prozesu bat behar-beharrezkoa da: zer harreman ari naiz edukitzen hor, zer eduki, zer erreferente, eta nolako ideiak ari naiz garatzen, esate baterako, sinesmenei dagokienez. Koherentziarik eta akonpainamendurik ez badute inguruan, izugarrizko nahasmena izan dezakete.
Zer iritzi duzu eskuko telefonoa izateko batez besteko adin horri buruz?
Oso adin goiztiarra da, eta 10-11 urteko umeak ari dira ikusten eduki batzuk eta garatzen ideia batzuk ez direnak haientzat modukoak. Demagun orain dela 15 urte beldurrezko pelikula bat ikusten zenuela telebistan; ez zen egokia izango zure adinerako, baina bazenekien pelikula bat zela. Orain, Interneteko hainbeste informazioaren artean, oso zaila da hainbeste gauza kokatzea: zer den egia, zer gezurra, zer antzerkia… Haur batek ezin du hainbeste informaziorekin, bere burua hiperestimulatu egiten da, eta horren aurrean gakoa da zer baliabide eta laguntza dituen, haren erreferenteak zein diren… Era berean, adinari lotuta, ari gara ikusten gauerditik aurrera ere gero eta gehiago konektatzen direla gazteak, eta horrek loaren kalitatean izugarrizko eragina du, eta kontuan hartu behar da haien garuna hazten ari dela oraindik. Hor daude pantailen beste ondorio batzuk ere: begietan eta bizkarrean duten eragina, bizitza sedentarioa bultzatzen dutela…
Testuinguru horretan, zein da gurasoen rola?
Askotan ez dituzte ezagutzen seme-alabek erabiltzen dituzten sareak eta bideo jokoak. Apur bat urrun geratzen zaizkie,eta garrantzitsua da hurbiltzea: noizbait haiekin jolastea, ikustea nola sentitzen diren, ikustea sare eta joko horietan harremantzeko moduak eta gurekin harremantzeko moduak ezberdinak diren… Nola eragiten dieten jakiteko pistak izango ditugu modu horretan.
Sare sozialen, bideo jokoen eta abarren erabilerari lotuta, adituok zein eragin ikusten dituzue?
Inbidia da asko ikusten dugun emozioetako bat, eta bideo jokoetan haserre eta amorru handia ere sentitzen dituzte. Hori gestionatzen ez badute, emozioa aterakoa da beste momentu batean, eta indartuago. Adi egon behar gara: adibidez, bideo jokoekin jolasten badira, eta haien erreferenteek indarkeria handiko jarrerak baldin badituzte, jarrera horiek egokitzat eta naturaltzat hartzeko arrisku handia dago. Naturaltasunez hartzea ez da normalizatu behar, hori da garrantzitsua. Eta hainbeste orduz entzuten dituzte diskurtso horiek… Espazioak sortu eta sustatu behar ditugu, bai gazteen artean, bai haur eta nerabeen artean, sentitzen dutena partekatu ahal izateko.
Digitalki etengabe elkarrekin harremanetan daude gazteak. Horrek nola eragiten du?
Jendarteak ere eramaten gaitu horrelako espazioetan harremantzera gure berdinekin, eta espazio horietan ez badaude, bakarrik sentitzen dira gazteak; baina, era berean, beste askotan ere bakarrik sentitzen dira, lagunak ez direlako konektatu edo espazio horietan lagunekin egon arren, bakarrik daudelako logelan jolasean. Gurasoek esaten digute: ‘ez du irten nahi’. Baina gu ere nolako aisialdia ari gara sustatzen? Horrek ere eskatzen du hausnarketa bat.
Gurasoentzat ere nahiko berria da hau guztia. Nola asmatu kudeatzen?
Guraso asko daude gainean, eta gura dute modu osasuntsuan esku hartu, baina erronka zaila da, erraldoi baten aurka borroka egitea delako. Gurasoei dagokiena da informazioa izatea, ahalik eta ondoen erabiltzen jakiteko. |
2022-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/212459/ukraina-hegoalde-osoa-okupatu-nahi-du-errusiak-komandante-baten-arabera.htm | Mundua | Ukraina hegoalde osoa okupatu nahi du Errusiak, komandante baten arabera | Errusiako armadako buruzagi batek iradoki du Ukrainako hego-ekialde guztia kontrolpean hartu nahi duela Kremlinek, Transnistriaraino, eta gerran hartutako lur eremuetan okupazioa egonkortu nahi duela. | Ukraina hegoalde osoa okupatu nahi du Errusiak, komandante baten arabera. Errusiako armadako buruzagi batek iradoki du Ukrainako hego-ekialde guztia kontrolpean hartu nahi duela Kremlinek, Transnistriaraino, eta gerran hartutako lur eremuetan okupazioa egonkortu nahi duela. | Rustam Minnekaiev komandanteak ziurtatu du Krimea eta Errusia arteko lurreko lotura egin nahi duela Kremlinek, eta gerran okupatutako lurraldeetan egonkortzeko asmoa duela. Oraintxe, Krimea osoa, Luhansk eta Kherson probintzietako zatirik handienak, eta Donetsk eta Zaporizhia probintzien erdia edo gehiago kontrolpean ditu Errusiak. Minnekaievek adierazi du, baina, Ukraina hegoaldea kontrolatzeak ekarriko liokeela Transnistriarekin lotzeko aukera.
Horrek esan nahiko luke Mikolaiv eta Odesa probintziak ere bereganatu nahiko lituzkeela; oraingoz soldadu errusiarrek ez dute lortu probintzia horietan sartzea. 1991n Moldaviatik independente deklaratutako lurralde zerrenda bat da Transnistria; Moskuren babesa izan du urteotan, baina erabat bakartuta eta inguratuta egon da. Transnistrian ere badira soldadu errusiarrak.
Errusia Berriaren hipotesia
Minnekaievek Defentsa Industriako Enpresen Batasunaren foro batean hitz egin du ostiral honetan, Sverdlovsk, eta bertan egin ditu adierazpenok. Itxuraz, adierazpenok ez datoz bat Vladimir Putin presidenteak azken asteetan esandakoekin, ziurtatu izan baitu Errusiak ez zuela gerran irabazitako lurrak etengabe okupatzeko asmorik. Baina 2014an Putinek berak marraztutako estrategiarekin bat etorriko litzateke Ukraina hegoalde osoa kontrolatzeko asmoa. Garai hartan Putinek iradoki zuen Kremlinek intentzioa izan zezakeela Errusia Berria eskualdea hartzeko.
Azkeneko hilabeteetan Errusiak egindako mugimendu militarrekin bat etor liteke ideia hori, gainera. Martxoaren 25ean jakinarazi zuten Kiev ingurua utzi eta Donbass eskualdea okupatzean jarriko zutela indarra. Apirilaren 19an, Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak iragarri zuen «gerraren fase berria» aste honetan hasi dela.
Minnekaievek zalantza izpirik gabe adierazi du behintzat, eta era horretako adierazpen argiak egin dituen goi mailako lehen militar errusiarra da, gainera: «Operazio [militar] bereziaren bigarren fasea hasi denetik, Errusiako armadaren zereginetako bat da Donbass eta Ukraina hegoaldean kontrol erabatekoa ezartzea. Horrek lurreko korridore bat eskainiko du Krimearaino, eta Ukrainako ekonomiaren osagai ezinbestekoei eragingo die: Itsaso Beltzeko portuen bidez eramaten zaizkie laborantzako eta altzairugintzako produktuak beste herrialdeei».
Kremlinen baieztapenik ez
Komandanteak iradoki du Transnistria ez daukala ahaztuta Kremlinek: «Ukraina hegoaldea kontrolatzeak Transnistriarako beste sarbide bat emango luke, non ikusi baitira errusiar hiztunen kontrako errepresio ekintzak». Moldaviak, hain justu, gaur aurkeztu du Europako Batasuneko kide bihurtzeko lehen galdetegiaren tramitea.
Kremlinek berak ez du adierazpenik egin komandantearen hitz horiei buruz. Ez ditu baieztatu, ezta ukatu ere. Errusiako lau barruti militarretako baten burua da Mikolaiev, baina ez da argi gelditu foroan egindako adierazpen horiek balorazio pertsonalak diren edo Putinen planak argitaratu ote dituen.
Gerraren lehen fasean, Kiev setiatzen saiatu zen Kremlin, baina batez ere hegoaldeko fronteetan lortu ditu garaipenak. Kherson hiria —300.000 biztanle gerra aurretik— kontrolpean du ia gerra hasieratik, eta aste honetan kontrolatutzat jo du Mariupol —500.000 biztanle gerra aurretik—. Praktikan, Krimea eta Errusia lotu ditu. Orain, ikusteko dago Mikolaiv eta Odesa aldera erasoan jarraituko ote duen edo ez. Eta Kharkiv ekialdetik heldu diren soldadu errusiarrek Luhanskekoekin bat egingo ote duten, Donetsken kontrolpean ez dituzten lurretan sartzeko.
Moskuk ez, baina Kievek erreakzionatu du adierazpen horien aurrean. Ukrainako Defentsa Ministerioak adierazi du Errusiak utzi diola bere egiazko asmoak ezkutatzeari: «Errusiar lapur, bortxatzaile eta hiltzaileek onartu dute gerraren bigarren faseko helburua ez dela nazi mitikoei irabaztea, baizik eta Ukrainaren ekialdea eta hegoaldea okupatzea. Hori da inperialismoa».
Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak, hain justu, bideo bat zabaldu du gaur, Kherson eta Zaporizhia eskualdeetako herritarrei mintzo. Esan die ez emateko informaziorik eremu horiek okupatzen ari diren agintari errusiarrei, eta ez parte hartzeko inongo erreferendumetan. Azkeneko asteetan, hain justu, zabaltzen ari da Kremlinek erreferendumak egin nahi ote dituen bi probintzia horietan, Luhansk eta Donetskeko estiloko herri errepublikak aldarrikatzeko.
Gerra krimenak eta sexu erasoak
Nazio Batuen Erakundeko Giza Eskubideen Bulegoak adierazi du gero eta ebidentzia gehiago dituela Ukrainan gerra krimenak gertatzen ari direla. Butxa hirian gutxienez 50 pertsona epaiketarik egin gabe hil zituzten indar errusiarrek; besteak beste, exekuzio sumario bat ere egin zuten.
Errusiako soldaduek egindako sexu-bortizkeria kasuak ere pilatzen ari zaizkio NBEri mahaiaren gainean. Ez dira emakumeen eta neska gazteen salaketak soilik: badira bortxaketak salatzen ari diren gizonak eta mutikoak ere.
Michelle Bachelet giza eskubideen komisarioak erantsi du Butxakoa ez dela kasu bakana izan. Kiev, Txernihiv, Kharkiv eta Sumi hirietatik gutxienez legez kanpoko 300 hilketaren salaketak iritsi zaizkio NBEri.
Borrokan ari diren guztiei zuzendu zaie Bachelet, giza eskubideak errespeta ditzaten: «Horrek esan nahi du bereizi behar direla helburu militarrak eta zibilak. Esan nahi du zibilak ez hiltzea nahita. Esan nahi du ez erabiltzea sexu bortizkeria. Jendea ez da torturatu behar, ezta gerrako presoak ere».
Azovstalgo setioa
Errusia prest dago Azovstalgo altzairutegian (Mariupol, Ukraina hego-ekialdea) gotortuta daudenei irteten uzteko, Defentsa ministroak gaur adierazi duenez. Bi mila soldadu ukrainar eta mila bat zibil daude han babestuta. Errusiar soldaduek inguratuta daude. Atzo Putinek agindu zuen erasorik ez jotzeko altzairutegiari, baina goitik behera setiatzeko ere esan zuen.
Gaur, Defentsa ministroak adierazi du bandera zuri bat erakustea aski izango dutela setiatuek, irten nahi badute. Zibilak segurtasunez ebakuatuko dituztela adierazi du, eta erantsi du errenditzen diren soldadu ukrainarrak ez dituztela hilko.
Mariupolgo alkateak, berriz, «egun beteko su-eten argi bat» eskatu die indar errusiarrei. Jakinarazi du plan bat duela altzairutegikoak ateratzeko, baina errusiarrak planta bonbardatzen ari direla
Zelenski eta Putin elkartzeko ahaleginak
Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak jakinarazi du Zelenskirekin eta Putinekin hitz egingo duela telefonoz datozen egunetan, eta saiatuko dela bi agintariak aurrez aurre elkar daitezen. Azkeneko negoziazio bilerak Turkian egin dituzte bi aldeek, baina bi gobernuburuak ez dira inoiz elkartu; Atzerri ministroak behin elkartu ziren.
Charles Michel Europako Kontseiluko presidenteak Putinekin hitz egin du gaur goizean telefonoz, eta eskatu dio zuzenean elkartzeko Zelenskirekin. Errusiako presidenteak erantzun dio Zelenskirekin aurrez aurre hitz egiteko baldintza dela negoziazioek emaitza konkretuak izatea. Erantsi du Ukrainarrek ez dutela koherentziarik elkarrizketetan, eta Micheli eskatu dio Kievi presio egiteko negoziatzera esertzeko, Ukrainak Donbasseko eskualdeak egunero bonbardatzen dituelako. Michelek, berriz, su eten bat emateko eskatu dio Putini, zibilak herri setiatuetatik irten daitezen.
Negoziazioei buruzko kontraesanezko mezuak eman ditu Errusiak. Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak, ordea, adierazi du negoziazioak etenda daudela, badirela bost egun Moskuk proposamen bat egin ziola Kievi, eta ez dutela erantzunik jaso. Vladimir Medinski Errusiako negoziazio buruak, ordea, baieztatu du hizketaldi luze bat izan dutela bi aldeek gaur, baina ez du xehetasun gehiago eman.
Japonia eta uharte okupatuak
Gatazka ekialdera ere mugitu da gaur: Japoniako Gobernuak urteko txosten diplomatikoa kaleratu du, eta salatu du Errusiak «legez kontra» okupatzen dituela lau uharte, Tokiok beretzat dauzkanak. Baziren hogei urte Japoniak ez zuela termino hori erabiltzen uharteei buruz, baina orain esan du Ukrainako krisiak okertu egin duela egoera, eta uharte horiei buruzko negoziazioa zaildu duela Errusiarekin.
1945ean okupatu zituen uharte horiek Sobietar Batasunak, Bigarren Mundu Gerran. Kuril uharteak izendatzen dituzte; japoniarrek, berriz, Iparraldeko Lurraldeak deitzen diete. Gerraz geroztik uharte horien jabetzaz hizketan aritu izan dira bi aldeak, inoiz akordiorik egin gabe. |
2022-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/212460/oreka-tx-marco-mezquida-eta-benny-green-donostiako-jazzaldian-izango-dira.htm | Kultura | Oreka TX, Marco Mezquida eta Benny Green Donostiako Jazzaldian izango dira | Dosi txikitan ari dira ematen 57. Jazzaldian izango diren kontzertuen berri. Ordainpekoak izango diren kontzertuak iragarri dituzte dagoeneko, eta datozen asteetan jakinaraziko dituzte doako kontzertuak. | Oreka TX, Marco Mezquida eta Benny Green Donostiako Jazzaldian izango dira. Dosi txikitan ari dira ematen 57. Jazzaldian izango diren kontzertuen berri. Ordainpekoak izango diren kontzertuak iragarri dituzte dagoeneko, eta datozen asteetan jakinaraziko dituzte doako kontzertuak. | «Pianoen jenioez» beteko da San Telmo museoko klaustroa aurtengo Jazzaldian ere. Uztailaren 21etik 25era bitarte, piano soloez gozatzeko aukera izango da egunero, 11:00etan. «Bost kontzertu izango dira guztira egun horietan San Telmoko klaustro zoragarrian. Guztiz akustikoak izango dira, inongo anplifikadoreren beharrik gabekoak», azaldu du Patxi Berradrek, Jazzaldiko komunikazio arduradunak.
Uztailaren 21etik 25era, San Telmo museoko klaustroak nazioarteko piano jotzaile ospetsuak bilduko ditu berriro. Hala nola Vadim Neselnoovski ukrainarrak errezital bat emango du, Chernobil Elkarteari laguntzeko; Craig Taborn ere izango da, «egungo inprobisatzaile handienetako bat»; Sofiane Pamart, «klasikoaren kodeetatik urrundu eta hip-hop estilora gehiago hurbiltzen dena»; eta, azkenik, Benny Green, 40 urteko ibilbidea duen artista. Azken horrek uztailaren 24an eta 25ean egingo du oihartzun San Telmoko «klaustro zoragarriko» hormetan. Izan ere, bi errepertorio joko ditu: 24ean, The conection, eta 25ean, berriz, Reminiscing the piano greats.
Victoria Eugenian antzokian Egile eta Editoreen Sozietate Orokorrari lotutako zortzi artista izango dira. Miguel Martin Donostiako Jazzaldiaren zuzendariaren hitzetan, «musikari sorta bikaina». Esaterako, Carlos Sarduy eta Ernan Lopez-Nussa kubatarrak, Moises P. Sanchez pianista, Chico Perez, Veronica Ferreiro, Berta Moreno eta Oreka TX. Azken horrek «zubiak» egiten ditu herri musika eta jazzaren artean. Eta, hala, jazz generora gehiago hurbiltzen ari direla azaldu du taldeko kide den Mixel Ducauk.
«Bi musikari handi»
Uztailaren 25ean, «bi musikari handirekin» amaituko da programazioa, 12:30ean: Marco Mezquida pianoan eta Juan de la Rubia, berriz, organoan. Johann Sebastian Bachen piezen egokitzapen bat egingo dute bien artean, «guztiz inprobisatua».
Salgai daude dagoeneko, beraz, San Telmo museoan eta Victoria Eugenia antzokian izango diren kontzertuetarako sarrerak. Hain zuzen, Jazzaldiaren eta Donostia Kulturaren atarian dago horiek erosteko aukera. |
2022-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/212461/pablo-gonzalez-varsoviatik-100-kilometrora-dagoen-espetxe-batera-lekualdatu-dute.htm | Gizartea | Pablo Gonzalez Varsoviatik 100 kilometrora dagoen espetxe batera lekualdatu dute | Lehen aldiz, konfiantzazko abokatu poloniar bat du defentsak. Auzia ere tokiz aldatu dezaketela jakinarazi dute. | Pablo Gonzalez Varsoviatik 100 kilometrora dagoen espetxe batera lekualdatu dute. Lehen aldiz, konfiantzazko abokatu poloniar bat du defentsak. Auzia ere tokiz aldatu dezaketela jakinarazi dute. | Pablo Gonzalez kazetaria espetxez aldatu dute. Público egunkariak haren sendiaren bitartez baieztatu ahal izan duenez, Varsoviatik 100 kilometrora dagoen espetxe batean da Gonzalez. Otsailaren 28an Ukrainako mugan atxilotu zutenetik Rzeszowko espetxean izan dute preso, Poloniako hiriburutik 400 kilometrora. Gutxienez, maiatzaren 29ra arte izango da behin-behineko espetxealdian.
Familiak begi onez hartu du espetxe aldaketa, hiriburutik gertuago dagoenez, horrek bere defentsa erraztuko duelako. Gainera, orain arte ez bezala, bere konfiantzazko abokatu poloniar bat du Gonzalezek. Gonzalo Boye da bere abokatua, baina aurrerantzean beste abokatu poloniar bat ere izango du. Aurretik ofiziozko bi abokatu poloniar izan ditu, baina horiekin ez dute aurrera egin.
Pubilco-k argitaratu du Varsoviatik gertuago egoteak familiaren bisitak egiteko modua ere emango duela. Orain arte Espainiako enbaxadorearen bi bisita izan ditu soilik. Oihana Goiriena kazetariaren emazteak eta euren seme-alabek telefonoz ere ezin izan dute hitz egin harekin 53 egun hauetan. Maiatzaren 29an epaileek behin-behineko espetxealdia luzatzen duten edo aske uzten duten ebatziko dute.
Ukrainako Gerraren berri ematen ari zela atxilotu zuten Gonzalez. Errusiaren aldeko espioitza lanak egitea leporatzen diote Polonian, eta hamar urteko espetxe zigorra ezar diezaiokete horregatik. Auzia Rzeszow hiriko epaitegietan zegoen, baina, espetxez aldatu ondoren, litekeena da instrukzioa ere beste hiri batera eramatea. Gonzalezen hurkoek, ezinegonak bultzaturik, sinadura bilketa bat jarri dute martxan Change.org plataforman, Gonzalezen eskubideak errespeta daitezen galdegiteko. 4.600 sinadura bildu dituzte lehen egunetan. |
2022-4-22 | https://www.berria.eus/albisteak/212462/douglasek-120-lanpostutik-gora-kenduko-ditu-hegoaldean.htm | Ekonomia | Douglasek 120 lanpostutik gora kenduko ditu Hegoaldean | Lurrindegi kateak kaleratzeei buruzko akordio baten aurrekoa hitzartu du CCOO eta UGT sindikatuekin. ELAk agindu du indarrean ez jartzeko eginahalak egingo dituela. | Douglasek 120 lanpostutik gora kenduko ditu Hegoaldean. Lurrindegi kateak kaleratzeei buruzko akordio baten aurrekoa hitzartu du CCOO eta UGT sindikatuekin. ELAk agindu du indarrean ez jartzeko eginahalak egingo dituela. | Douglas lurrindegi kateko zuzendaritzak eta CCOO eta UGT sindikatuek akordio baten aurrekoa adostu dute enpresaren berregituraketari buruz. ELAk eman du akordioaren berri, eta ziurtatu du akordio hori indarrean jartzeko eginahalak egingo dituela. Sindikatu horrek azaldu duenez, Euskal Herrian «120 enplegu baino gehiago suntsituko dira», eta lanpostuari eutsiko dioten langileen baldintzak okertu egingo dira.
Otsailaren amaieran jakinarazi zuen Douglasek Espainiako adarreko hamar dendatik zazpi ixteko asmoa zuela, dirua galtzen ari delako. Alemaniako enpresak 49 saltoki ditu Hego Euskal Herrian, gehientsuenak Eroskiri hartutakoak If katea erosi zuenean. Horietatik, 23 itxiko zituela azaldu zuen Douglasek negoziazioetan, eta 130 langile kalean geratuko zirela. Martxoaren 17an greba mugagabea hasi zuten Bizkaiko dendetan, eta beste lurraldeetan ere izan dira lanuzteak.
ELAk ziurtatu du enpresak ez dituela egiaztatu kaleratzeak justifikatzeko eman dituen argudioak, eta horregatik iragarri du «bide judizial posible guztiak» aztertuko dituela. Dagoeneko salatu du enpresa, greba eskubidea urratzeagatik.
Akordioa ezarri ahal izateko, langileen batzarraren onespena beharko du. ELAk ez du batzar horietan parte hartuko: «Asanblada horrek ez du benetako parte hartzea bermatzen, eta gainera ez da izango sindikatuak partekatzen duen negoziazio eremu batean». Negoziazioa Hegoaldera eraman nahi izan du ELAk, baina ez du lortu. |
2022-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/212463/le-pen-blokeatzeko-dei-egin-du-etxegaraik-hura-euskara-eskolan-irakastearen-aurka-dagoelako.htm | Politika | Le Pen «blokeatzeko» dei egin du Etxegaraik, hura euskara «eskolan irakastearen aurka» dagoelako | Euskara eta beste hizkuntz baztertuak «eskolaz kanpo edo elkarteetan» irakatsi daitezkeela, «baina ez ikastetxeetan», esan dio eskuin muturreko hautagaiak egunkari bati. | Le Pen «blokeatzeko» dei egin du Etxegaraik, hura euskara «eskolan irakastearen aurka» dagoelako. Euskara eta beste hizkuntz baztertuak «eskolaz kanpo edo elkarteetan» irakatsi daitezkeela, «baina ez ikastetxeetan», esan dio eskuin muturreko hautagaiak egunkari bati. | «Ez al da RN [Batasun Nazionala] blokeatzeko arrazoi bat behintzat ? Marine Le Penek eskualdeko hizkuntzak eskolan irakastearen aurka agertu da», idatzi du Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko presidenteak eta Baionako auzapezak sare sozialetan.
Mezuaren testuingurua ulertzeko, esteka bat jarri du Ouest France egunkariak argitaraturiko elkarrizketa batera. Horretan, Marine Le Pen igandean erabakitzekoa den Frantziako presidentetzarako hautagaiak «eskualdeetako hizkuntzen irakaskuntzari» buruzko galdera bat erantzuten du. Erantzunean, eskuin muturreko politikariak esaten du hizkuntzok «gure ondasunaren parte» direla, baina Frantsesa dela Frantziako Errepublikaren hizkuntza. Euskara eta beste hizkuntza baztertuak «irakasteak ez du arazorik sortzen, baldin eta eskolaz kanpo egiten bada, edo elkarteetan. Baina ez ikastetxean, hor oinarrizko ezagutzak irakatsi behar direlako».
Ikusi gehiago: Analisia. Yasmine Khris: 'Faltsu dikotomiak'
Eskuin muturreko hautagaiak gaineratu duenez, ikastetxeetan «eskualdeetako historia» irakastearen alde dago, «ordubete, hamabost egunero».
Etxegaraik parte hartu zuen 22. Korrikan, eta lekukoa eraman zuen Baionan.
Anbiguotasuna
Iazko maiatzean Frantziako Konstituzio Kontseiluak murgiltze eredua Frantziako Konstituzioaren kontrakoa zela ebatzi zuen: hizkuntza gutxituen aldeko legea atzera bota zuen partzialki, hainbat diputatuk ezarritako helegitearen ondotik. Erabakia «zerbitzu publikoa eskaintzen duen egitura orori» aplikatzen zitzaiola adierazi zuen orduan, eta hala, itunpeko eskoletan ere murgiltzea konstituzioaren kontrakotzat jo zuen.
Ekainean, ordea, ebazpenaren komentarioa publikatu zuen erakundeak, eta zehaztu zuen «irakaskuntza publikoaren kasuan bakarrik» dela konstituzioaren kontrakoa murgiltzea. Beraz, komentariotik ondoriozta daiteke euskarazko murgiltze sistema konstituzionala dela Seaskaren barruan eta sare pribatu katolikoan, baina konstituzioaren kontrakoa dela sare publikoan.
Beraz, euskalgintzako eragileek ondorioztatu zuten euskarazko murgiltze sistema konstituzionaltzat hartu zutela Seaskaren barruan eta sare pribatu katolikoan, baina konstituzioaren kontrakotzat sare publikoan.
Le Penen adierazpenak anbiguoak dira, ez duelako argitzen «eskola» hitzarekin bakarrik eskola publikoaz ari den, edo irakaskuntza osoaz. Beraz, eskuin muturreko hautagaiak presidentetza irabazten badu, ikusi beharko da «eskolaz kanpo» eta «elkarteetan» horrekin zer esan nahi duen. |
2022-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/212492/36-urteko-auto-gidari-bat-hil-da-zaratamon-istripu-batean.htm | Gizartea | 36 urteko auto gidari bat hil da Zaratamon, istripu batean | A-8 autobidean luizi bat izan da, Muskizen, Espainarako norabidean, eta bide mozketak luze joko duela ohartarazi dute. | 36 urteko auto gidari bat hil da Zaratamon, istripu batean. A-8 autobidean luizi bat izan da, Muskizen, Espainarako norabidean, eta bide mozketak luze joko duela ohartarazi dute. | Trafiko istripu larri izan da gaur goizeko 06:00etan Zaratamon (Bizkaia), Urduñarako norabidean, eta auto bateko gidaria hil da. Eusko Jaurlaritzako trafiko zerbitzuak sare sozialetan jakinarazi duenez, BI-625 errepidean izan da istripua, 384. kilometroan: auto batek eta furgoi batek talka egin dute, eta autoko gidaria hil da. Emakume bat da eta 36 urte zituen, Segurtatasun Sailak jakinarazi duenez. Furgoiko gidaria zauritu egin da, eta Galdakaoko Ospitalera eraman dute. Ertzaintza zer gertatu den ikertzen ari da.
Errailetako bat moztuta geratu da istripuaren ondorioz, eta bestetik bideratu dute trafikoa, txandaka.
A-8 autobidea ere, Muskizen (Bizkaia), Espainiarako norabidean, moztuta geratu da bart gauean 139. kilometroan izan den luizi baten ondorioz, eta trafikoa BI-634 errepidera bideratu dute. Goiz osoan ilarak izan dira, ordea, eta eguerdian hiru kilometrokoak ziren. Gauean bertan ohartarazi dute bide mozketak luze joko zuela. |
2022-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/212493/dikotomia-faltsuak.htm | Mundua | Dikotomia faltsuak | Dikotomia faltsuak. | #NiMacronNiLePen. Ez Macron, ez Le Pen. Hori zioen pintaketak, Parisko Sorbona Unibertsitatean margotua, baina baita ere sareetan gehien zabaldu ziren traoletako batek, Frantziako presidentetzarako hauteskundeen lehenbiziko itzuliaren emaitzak jakin ondoren. Hainbat eragile politikok hedatu dute mezua, biharamun emozionalaren ondorioz; izan ere, politikan sarritan azaltzen den lelo bat berrerabili dute, ez izurria, ez kolera, frantseseko esamoldetik hartua, desadostasun orokorra adierazteko.
Halarik ere, haustura soziala nabaria zen, boza eman baino askoz lehenago. Frantziako hiri handien mapei so eginez gero, bozen emaitzek demarkazio sozialak imitatzen dituzte. Marseilla ere, Frantziako Estatuko bigarren hiria, bada adibidea. Hiru kolore azaltzen dira argi, Herbehereetako banderaren moduan: iparraldean, auzo xume pobreenak diren eta immigrazio handia ikusten den auzoetan, kolore gorria nagusitzen da, hau da, Frantzia Intsumisoko Jean-Luc Melenchon hautagaiarena; erdialdean, xingola urdin bat, Marine Le Pen, periferiako geografian; hegoaldean, azkenik, auzo aberatsagoenetan, Emmanuel Macronek irabazi du. Fenomenoa areagotu egin da hexagonoaren puntu estrategikoetan: Seine-Saint-Denisen, estatuko departamenturik pobreenean, Jean-Luc Melenchonek lehen itzulitik %50 inguru hartu du.
Irakurketa honetan, bi elementu dira azpimarratzeko: azken hilabeteetan, «estigmatizazio kanpaina» salatu dute banlieue eta langile auzoetan. Eremu horietan, immigrazioko biztanleria bereziki inportantea da, eta ez da zalantzarik hautagaiak saiatu zirela publiko hori konbentzitzen. Diskurtsoen «deskonexioa» kritikatu izan dute, bortizkeria, arrazakeria,eta islamofobia. Ildo berean, ezin dira ukatu abstentzioaren zenbakiak, sindrome gisa: estatu mailako diskurtsoak ez dira heldu etxe guzietara. Bertzalde, Marine Le Penen desdemonizazio estrategiari ekin zioten. Anitzek publikoki partekatu dute nahasmen orokorra, eta zalantza azaldu dute: «Zergatik ez [probatu]?», ahantziz haren aitak, Jean-Marie Le Penek, sortu zuela Fronte Nazionala, Vichyren nostalgiko, Petainen miresle, OASeko (Armada Sekretuaren Erakundea, eskuin muturreko eta frantses nazionalisten taldea) kide ohi eta damutu gabeko collabo-ekin (Bigarren Mundu Gerran, Alemaniako soldaduak lagundu zituztenak).
Horren aurkako jarrera hartu dute eragile zaugarrienek. Nadir Dendoune kazetariak iritzi artikulu bat sinatu zuen Libération egunkarian: «Ez dut bozkatu gabe gelditzeko luxurik. Izan ere, erdi mailako klaseko frantziarra izan aurretik, Marine Le Penentzat batez ere, arabiar bat, musulman bat, barne etsai bat naiz». Ordudanik, mezua bertze itxura bat hartzen hasi zen; Le Penen aurka, hautarik ez, alegia. Ezkerreko boz emaileek ulertu dute Macronen ultraliberalismoak, neurri antisozialez eta injustiziaz osatua den horrek, ez duela konparaziorik Marine Le Penen sartzearekin Eliseo jauregira. Izan ere, zertarako balioko lukete hitz onek urte osoan migratzaileentzat, eskola publikoarentzat edo biodibertsitatearentzat, baldin eta mobilizazio masibo batek balio ez badu presidente xenofobo eta erreboltari klimatiko baten hondamendiari aurre egiteko? Ezkerreko prentsak hautua egin du jadanik euren azaletan: boz baliogabea ezabatu dute, eta dikotomia faltsuak agerian jarri dituzte. | |
2022-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/212495/nafarroa-berriz-altxak-ekitaldi-politiko-bat-egingo-du-ekainaren-5ean-amaiurren.htm | Politika | Nafarroa Berriz Altxak ekitaldi politiko bat egingo du ekainaren 5ean Amaiurren | «Dena» erabaki ahal izateko burujabetza prozesu bat aldarrikatuko dute, gaztelarrek Amaiurko gaztelua hartu zuteneko 500. urteurrenaren atarian. | Nafarroa Berriz Altxak ekitaldi politiko bat egingo du ekainaren 5ean Amaiurren. «Dena» erabaki ahal izateko burujabetza prozesu bat aldarrikatuko dute, gaztelarrek Amaiurko gaztelua hartu zuteneko 500. urteurrenaren atarian. | Uztailaren 19an 500 urte beteko dira Gaztelako Erresumak Amaiurko gaztelua hartu zuenetik (Nafarroa), eta Nafarroa Berriz Altxa mugimenduak iragarri du, urteurren horren atarian, ekainaren 5ean ekitaldi politiko bat egingo duela gazteluko zelaietan. Ekitaldian «dena» erabaki ahal izatea aldarrikatuko dute, eta horretarako, «errepublika aske eta burujabe batera eramango duen burujabetza prozesu propio eta herritar bat» eraikitzearen beharra azpimarratuko dute.
Ekitaldia 11:30ean hasiko da, eta ondoren hiru kilometroko martxa bat egingo dute Arizkurena. Gero, Elizondon jarraituko dute datozen asteetan ezagutzera emango dituzten ekitaldiekin. Antolatzaileek gaur esan dute Baztan bailarako bizilagunekin auzolanean antolatu dutela eguna. Antolatzaileek autobusez joateko deia egin dute, eta horretarako izena emateko 30 gune izango direla aurreratu dute: izena ematek toki horiek non egongo diren maiatzaren 5ean iragarriko dute.
«Gorriz markatua»
Nafarroa Berriz Altxak esan du «Nafarroako subiranista eta independentistentzat» 1522ko uztailaren 19ko egun hura gorriz markatuta dagoela. «Amaiurko urtemuga honekin ziklo historiko bat ixten da, 1512. urteko konkista odoltsu hartatik 9 urtetara, Nafarroako Erreinua berreskuratzeko hirugarren saiakerarena», azaldu dute ekitaldian.
«Oroitzapen baina baita ere gaurkotasun handiko aldarrikapen egun bat» izango da, aurreratu dutenez. «XXI mende honetan subiranista edo independentista izatea ez da inondik ere kapritxo bat, gure ustez XXI. mendean subiranista izatea behar bat da», gaineratu dute. Azpimarratu dute Nafarroan libreki hartzen ez diren erabakiek, dauden krisiei ematen zaizkien erantzunak baldintzatzen dituztela: krisi klimatikoa, elikadura, energia edo migrazio krisia, adibidez.
«Gaur egun subiranoak ez izateak esan nahi du, halaber, nafarrak gainerako euskal lurraldeekin eta estatuko gainerako lurraldeekin harremanak izateko eredu batera kondenatuta gaudela, eta eredu hori, subiranotasunetik abiatuta, zalantzan jartzen dugula eta erabaki ahal izatea ere aldarrikatzen dugula», adierazi dute. |
2022-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/212496/25-urteko-gizon-bat-ito-da-donostiako-etxadi-udal-kiroldegiko-igerilekuetan.htm | Gizartea | 25 urteko gizon bat ito da Donostiako Etxadi udal kiroldegiko igerilekuetan | Bart gauean gertatu da ezbeharra. Ertzaintzak ikerketa bat zabaldu du. | 25 urteko gizon bat ito da Donostiako Etxadi udal kiroldegiko igerilekuetan. Bart gauean gertatu da ezbeharra. Ertzaintzak ikerketa bat zabaldu du. | 25 urteko gizon bat hil da itota Donostiako Etxadi udal kiroldegiko igerilekuetan. Ertzaintzak jakinarazi duenez, bart gauean gertatu da ezbeharra, oraindik argitzeke dauden arrazoiengatik.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak azaldu duenez, igerilekuko sorosleek 21:30 aldera deitu zuten larrialdi zerbitzuetara, baina ezin izan zuten ezer egin salbatzeko. Ertzaintzak ikerketa zabaldu du, zer jazo den argitzeko. Gizonezkoari autopsia egingo diote. |
2022-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/212497/elak-gobernuei-leporatu-die-berotegi-efektuko-gasak-areagotzea.htm | Gizartea | ELAk gobernuei leporatu die berotegi efektuko gasak areagotzea | Nafarroan %40 igo dira emisioak. Energiaren, industriaren eta garraioen sektoreak dituzte iturri nagusi. | ELAk gobernuei leporatu die berotegi efektuko gasak areagotzea. Nafarroan %40 igo dira emisioak. Energiaren, industriaren eta garraioen sektoreak dituzte iturri nagusi. | Ez dituzte orain arteko helburuak bete, eta datozenak konplitzeko ez doaz bide onean. Horixe ondorioztatu du ELAk Hego Euskal Herrian igortzen diren berotegi efektuko gasei buruz kaleratu berri duen txostenean. Sindikatuak Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari egotzi die zuzenean emisioen ardura. Izan ere, ELAren ustez, berotegi efektuko gasak nazioarteko akordioek zehazturiko neurrien arabera murriztu ez izanak bi gobernu horien «utzikeria» erakusten dute: «Ez da nahikoa egin».
Sindikatuak hainbat datu bildu ditu Klima Aldaketa Hego Euskal Herrian izeneko txostenean, eta bertzeak bertze zenbait grafikoren bidez erakutsi du azken hamarkadan ez dela berotegi efektuko gasen «murrizketa esanguratsurik» izan: «2020rako %20 murriztu behar ziren, baina EAEn %11 jaitsi dira eta Nafarroan %40 igo». 1990etik izandako bilakaera hartu dute kontuan, eta ohartarazi dute hurrengo urteetarako helburu handiagoak daudela jarrita: «Zorrotzagoak dira konpromisoak; 2030erako emisioak %55 murriztu behar dira».
Berotegi efektuko gas horien iturriei ere erreparatu die sindikatuak, eta, nabarmendu duenez, energiaren, garraioen eta industriaren sektoreetan sortzen dira horiek gehien, nahiz proportzio ezberdinetan izan: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan —batera eman dute hiru probintzietako datua— garraioek sortu dituzte gasen %34, sektore energetikoak %32 eta industriak %18. Nafarroan, berriz, pisu handiagoa du energiaren sektoreak (%32), eta gibeletik doaz industria (%23) eta garraioak (%17). Lehen sektoreak ere badu garrantzia Nafarroan: emisioen %16 handik datoz. Sindikatuak nabarmendu du emisio anitz sortzen dituzten arlo horietan hartu behar direla neurri «zorrotzenak eta azkarrenak».
Zergatik jo gobernuak erantzule, ordea? Bada, ELAren arabera, Hego Euskal Herriko politika publikoetan ez dago «aldarrikatzen» duten «eredu aldaketarik»: «Enpresa pribatuek bultzaturiko proiektu eta azpiegitura handiak dira egunero bultzatzen dituztenak, eredu suntsitzaile hau iraunarazten dutenak». Sindikatuaren ustez, horren erakusle dira azken urteotan klima aldaketaren aurka egin dituzten legeak ere: «IPCCren [Nazio Batuen Erakundeko Klima Aldaketari buruzko adituen taldea] exijentzia mailatik oso urrun geratuko dira, ez baitute klima aldaketa eragiten duen garapen eredua kolokan jartzen, ez eta sistema eraldatzeko neurri eraginkorrik hartzen ere».
Neurrien «urgentzia»
Egoera ikusita «urgentea» da neurriak hartzea, ELAren ustez: «Besteak beste, kontsumo energetikoa murriztea, energia berriztagarrietan oinarritzea, sistema energetiko deszentralizatua bultzatzea, ekonomia birkokatzea eta industria irizpide ekologikoekin eraldatzea eta sektore jasangarriak bultzatzea exijitzen dugu». |
2022-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/212498/irungo-alarde-parekideak-udalari-eskatu-dio-herritar-guztientzako-alardea-antola-dezala.htm | Gizartea | Irungo alarde parekideak udalari eskatu dio herritar guztientzako alardea antola dezala | Irungo Alarde Parekidearen Juntak nabarmendu du berdintasuna «betebehar moral eta politikoa» dela. Udaletik «erantzun positiboa» espero dute. | Irungo alarde parekideak udalari eskatu dio herritar guztientzako alardea antola dezala. Irungo Alarde Parekidearen Juntak nabarmendu du berdintasuna «betebehar moral eta politikoa» dela. Udaletik «erantzun positiboa» espero dute. | «Uste dugu tenore honetan gure hiriak berriro merezi duela udalak antolatutako alardea». Eskaera argia egin dio Irungo (Gipuzkoa) Alarde Parekidearen Juntak udalari: herritar guztientzako alarde baten antolakuntza bere gain har dezala. Dagoeneko eskaera ofiziala aurkeztu dute udalean bertan.
Gaur egun oraindik ere Irunen bi alarde antolatzen dituzte: emakumeak kantinera gisa soilik onartzen dituen bat eta emakumeak baztertzen ez dituen beste bat, Emakunderen eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren babes ekonomikoaz norbanako talde batek antolatua. Alarde Parekidearen Juntak gogorarazi duenez, ordea, ez da beti horrela izan: «Alardea mendeetan eta mendeetan antolatu du herriko etxeak; areago, udal ez baina kontzeju huts zelarik ere antolatzen zuen, eta XIX. mendearen bigarren erdialdeaz geroztik eutsi dio gaur egun ezagutzen dugun erari».
Orain, aldaketarako garaia dela uste dute, gizonen eta emakumeen arteko berdintasuna alardean ere bermatuta egon dadin. Izan ere, nabarmendu dutenez, legez jasota dago berdintasunerako eskubidea: «Emakumeen eta gizonen arteko berdintasun printzipioa eta sexuagatik ezein bazterkeriaren debeku berariazkoa jasota daude gure toki erakundea barne den ordenamendu juridiko guztietan». Horrenbestez, erakundeak ere horren erantzule direla diote: «Autonomia estatutuak ere ezartzen du botere publikoen eginbeharra, baldintzak sustatzekoa eta oztopoak gainditzekoa, pertsonek eta beraien taldeek erdiets dezaten benetakoa eta eraginkorra den berdintasuna». Alegia, emakumeen eta gizonen arteko berdintasuna «betebehar moral eta politikoa» dela nabarmendu dute, eta festetan ere hori bermatu beharra dagoela erantsi dute: «Emakumeen eta gizonen arteko berdintasuna betebehar moral eta politikoa da, emakumeen eskubideak bermatzea dakarrena, baita pertsona guztientzako aukera berak eraikitzea ere. Beraz, zuzenean dei egiten die arduradun politikoei, ea nolako jokabidea duten esparru guztietan, baita jai girokoetan ere, benetako berdintasuna ezinezko bihurtzen duten oztopoak desager daitezen».
Balioa eman diete azken urteetan udal erakundeak berdintasunerako konpromisoan emandako pausoei, baina urrats gehiagoren beharra ikusten dute: «Uste dugu iritsi dela konpromiso hori [berdintasunaren aldekoa] gure hiriko jaietan ere gauzatzeko tenorea, hain zuzen, udalak alarde parekidea sustatu eta antolatuta». Behin eskaera aurkeztuta, espero dute udalaren aldetik galdegindakoa onetsiko dietela eta «erantzun positiboa» jasoko dutela. |
2022-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/212499/manifestazio-jendetsua-egin-dute-kanbon-marieniako-proiektuaren-aurka.htm | Gizartea | Manifestazio jendetsua egin dute Kanbon, Marieniako proiektuaren aurka | 94 etxebizitza egin nahi dituzte laborantzako lur batzuetan. 1.100 lagun elkartu dira. | Manifestazio jendetsua egin dute Kanbon, Marieniako proiektuaren aurka. 94 etxebizitza egin nahi dituzte laborantzako lur batzuetan. 1.100 lagun elkartu dira. | Mila lagunetik goiti elkartu dira gaur arratsaldean Kanbon (Lapurdi), Marienia Ez Hunki plataformak deituriko manifestazio batean, gibeletik laborariek gidaturiko 40 traktore zituztela. Laborantzarako diren lur batzuetan egin asmo duten hirigintza proiektua gelditzeko eskatu dute: 94 etxebizitza egin nahi dituzte lau hektareatan.
Office 64 Pirinio Atlantikoetako erakundea eta Bouygues Immobilier daude proiektuaren sustatzaileen artean. Laborari eta hautetsi ugari izan dira manifestazioan, baita herriko etxeko gehiengoan direnetako batzuk ere —tartean Peio Etxeleku EAJren IBB Ipar Buru Batzarreko burua ere—. |
2022-4-23 | https://www.berria.eus/albisteak/212500/ezkurdiaren-garaipen-estua-zabaletaren-aurka.htm | Kirola | Ezkurdiaren garaipen estua, Zabaletaren aurka | Arbizukoa 22-21 gailendu da, eta final-laurdenetako lehen puntua eskuratu du. Partida asko gogortu da azken txanpan, eta bi pilotariek oso nekatuta amaitu dute. | Ezkurdiaren garaipen estua, Zabaletaren aurka. Arbizukoa 22-21 gailendu da, eta final-laurdenetako lehen puntua eskuratu du. Partida asko gogortu da azken txanpan, eta bi pilotariek oso nekatuta amaitu dute. | Gogortasuna eta tentsioa dira Buruz Buruko Txapelketaren ezaugarri nagusiak, eta horren isla argia izan da Jose Javier Zabaletak eta Joseba Ezkurdiak Labriten jokatutako partida. Arbizukoak poltsikoratu du final-laurdenetako ligaxkako lehen puntua, 22-21 irabazi baitu. Baina gailendu direnak gogortasuna eta tentsioa izan dira. Emozioa ere izan da azkenerako.
Zabaletak ondo ekin dio neurketari. Sakatzaile ona da, eta hala egin ditu partidako lehen bi tantoak. Etxarrengoa jakitun zen irabazteko arriskatu egin behar zuela, eta horrek ezinbestean presaka aritzea dakar askotan. Behartu gabeko pare bat akats egin ditu horren erruz, eta launako berdinketa ekarri du horrek. Hala ere, hasieratik lotuta ikusi zaio Ezkurdiari, jakitun baitzen multzoko aurrelari bakarraren kontra irabazi egin behar zuela, eta faborito zela. Ez du asmatu, ordea, Zabaleta mugitzen, zuzenegi jokatu du, eta partida aurreko koadroetara eraman beharrean, tantoak luzatzearen alde egin du.
Buruz buruko horretan, Zabaleta jotzaile aparta da. Ikusgarria izan da pilota errebotera bidalita egin duen 5-4koa. Tantoak aurrera joan ahala, gainera, gero eta hobeto ikusi zaio pilotara jartzen. Partida nahi zuen lekuan zeukan Etxarrengoak. Baina ia segidan bi saketan falta egin du, eta hor galdu du lehen zuloa egiteko aukera. Ezkurdia 7-8koarekin jarri daestreinakoz aurretik. Horrek patxada apur bat eman dio hurrengo tantoetan, eta maizago jokatu dio Zabaletari zabalera. Hala jokatuta, bost tanto egin ditu segidan, bat sakez: 7-12.
Norgehiagokaren norabidea aldatzen ari zela zirudien, eta Zabaleta partidatik irtengo zela. Haatik, abantaila izan arren (10-15), Ezkurdiak partida ona egin gabe segitzen zuen, aurrean arriskatu gabe. Horrek Zabaletari mesede egin dio. Izan ere, oso nekatuta zegoen. Gainera, Ezkurdiaren akatsek eta bere pare bat sakek partidan mantendu dute: 15-16. Dena zegoen airean. Hortik aurrera are gehiago gogortu da lehia.
Ezkurdia 15-18 aurreratu da Hemezortzigarren tantoa pilota eskura ondo sartu zaion aldi bakarrenetako batean lortu du. Baina Zabaletak ez du amore eman. Alderantziz. Hor erakutsi du bere benetako joa, eta 20-19 aurreratu da sake oso on bat eta gero. Norgehiagoka zenbat eta gehiago gogortu, aukera gehiago zituen Zabaletak irabazteko. Gogortasun horren adibide izan da Ezkurdiaren hogeigarren tantoa. 32 pilotakada jo dituzte. 21.a biparetaz egin du Arbizukoak. Baina gora joan zaio partida erabakitzeko pilotakada. 21-21koarekin, eta sakea izanda, Zabaletak zuen orduan irabazteko aukera handiena. Ez da horrela izan, ordea. |
2022-4-24 | https://www.berria.eus/albisteak/212530/gernikak-liderrari-irabazi-dio-baina-bigarren-mailara-jaitsi-da.htm | Kirola | Gernikak liderrari irabazi dio, baina bigarren mailara jaitsi da | Neurketa gogoangarria egin dute bizkaitarrek El Salvadorren aurka (29-23), baina La Vilak ere irabazi egin du. Ordiziak laugarren amaitu du liga, eta final-laurdenetan Sevillako Ciencias hartuko du. | Gernikak liderrari irabazi dio, baina bigarren mailara jaitsi da. Neurketa gogoangarria egin dute bizkaitarrek El Salvadorren aurka (29-23), baina La Vilak ere irabazi egin du. Ordiziak laugarren amaitu du liga, eta final-laurdenetan Sevillako Ciencias hartuko du. | Gernikak Ohorezko B Mailan jokatu du datorren urtean. Basurdeek erronka zaila zuten azken jardunaldian: Valladolideko El Salvador hartu behar zuten etxean, ligako liderra, eta, irabazteaz gain, Alacanteko La Vilak galtzea behar zuten. Lehen baldintza, euren eskuetan zegoena, bete dute gernikarrek (29-23), baina La Vilak ez du hutsik egin Les Abellesen kontra (17-24). Ondorioz, zuzenean maila galdu du Gernikak.
Lehen Mailara igo eta urtebetera itzuliko da Gernika bigarren mailara. Denboraldia, ordea, modu duinean amaitu dute bizkaitarrek; inork gutxik espero zuen El Salvador menderatuko zutenik. Aurrelarien lan bikainari esker, ordea, hobeak izan dira etxekoak, eta denboraldiko hirugarren garaipena poltsikoratu dute.
Oraingoz, beraz, Ordizia da Euskal Herriak Ohorezko Mailan duen ordezkari bakarra —igoera fasea jokatuko du Getxok—. Gipuzkoarrek, gainera, garaikurra altxatzeko kanporaketa jokatuko dute: gaur Santboianari irabazi diote (34-32) Altamiran, eta, horri esker, fase erregularreko laugarren postua ziurtatu dute. Kantxa faktorea alde izango dute Sevillako Cienciasen aurka jokatuko duten kanporaketan, final-laurdenetan. |
2022-4-24 | https://www.berria.eus/albisteak/212531/altuna-iiia-ez-jo-inoiz-garaitutzat.htm | Kirola | Altuna III.a ez jo inoiz garaitutzat | Dariok neurketa bikaina jokatu du egungo txapeldunaren aurka; 13-19 jarri da aurretik, baina azken bederatzi tantoak jarraian egin ditu Altunak. Final-laurdenetako ligaxkako lehen puntua poltsikoratu du. | Altuna III.a ez jo inoiz garaitutzat. Dariok neurketa bikaina jokatu du egungo txapeldunaren aurka; 13-19 jarri da aurretik, baina azken bederatzi tantoak jarraian egin ditu Altunak. Final-laurdenetako ligaxkako lehen puntua poltsikoratu du. | Baietz zirudien. Dario Gomezek Altuna III.a mendean hartuko zuela. Dena alde zuen errioxarrak: 13-19 aurretik zen, izugarri jokatzen ari zen, eta zaletuak ere liluratuta zeuden haren jokoarekin. Batek edo bestek amaitutzat jo du neurketa. Akats larria. Parean Jokin Altuna zuen Dariok, eta amezketarra zerbaitegatik da hiru txapelketa nagusietako txapelduna. Bederatzi tanto jarraian egin eta lehen garaipena lortu du (22-19).
Dariok, dena den, argi utzi du Mikel Urrutikoetxeari eman zion errepasoa (5-22) ez zela kasualitatea izan. Sasoi bikainean da pilotari errioxarra, eta hori erakutsi du gaur, ustez aurkaririk gogorrena denaren aurka. Berak aitortu duen moduan, ordea, partidak «ihes» egin dio. Aurretik hasi da Altuna (9-6), baina Dariok olatu ona hartu du jarraian. Ez da nahikoa izan.
A multzoko beste neurketan, atzo, Iruñeko Labriten, Joseba Ezkurdia izan zen ligaxkako lehen puntua lortu zuena. Erruz lan egin behar izan zuen: 22-21 irabazi zion Zabaletari, neurketa gogor batean. Bihar, Zumaiako Aitzurin (Gipuzkoa), Iñaki Artolak eta Unai Lasok neurtuko dituzte indarrak. |
2022-4-25 | https://www.berria.eus/albisteak/212532/frantziako-paisaia-politikoaren-eboluzioa.htm | Mundua | Frantziako paisaia politikoaren eboluzioa | Frantziako paisaia politikoaren eboluzioa. | Frantziako paisaia politikoak aldaketa ikaragarriak jasan ditu azken hamarkadan. 2012ra arte bi bloke handi zeuden, oro har PS Alderdi Sozialistak eta UMP Herritarren Mugimenduaren Aldeko Batasunak osatzen zituztenak, eta bost urte geroago errotik hautsi zen logika hori, 2017an lau polo sortu zirenean. Emmanuel Macronen hautagaitzak sakoneko eboluzio baten hasiera eragin zuen, eta, harekin batera, gora egin zuten Jean-Luc Melenchonen LFI Frantzia Intsumisoak eta Marine Le Penen RN Batasun Nazionalak; aldi berean, LR Errepublikanoek bizirik irautea lortu zuten, eta PS blokeen logika horretatik atera zen, nabarmen hondoratu baitzen François Hollanderen agintaldi gatazkatsuaren ondoren. Aurten, berriz, errealitatea lautik hirura txikitu da, eta lehia Macronen, Le Penen eta Melenchonen artekoa izan da; oraingoan, LR da ekuaziotik desagertu den alderdia.
2017ko presidentetzarako bozak erabakigarriak izan baziren indar korrelazioa aldatzerakoan eta bestelako errealitate politiko bat finkatzerakoan, aurtengoak ere sakoneko beste bilakaera baten abiapuntu bilakatu dira, alderdi, ideologia eta agintari askoren etorkizuna jokoan egongo baita hastear den legealdian.
Macronek berriz irabazi du, eta, beraz, bigarren eta azken agintaldia egingo du Frantziako presidente karguan, eta ezingo da 2027ko hauteskundeetara aurkeztu; haren espazio politikoa —eta alderdia—, hortaz, gidaririk eta aurpegirik ezagunena gabe geratuko dira legealdi amaieran. Horrek galdera bat mahaigaineratu du: Macron gabe, ba al dute etorkizunik haren proiektuak eta LREM Errepublika Martxan alderdiak? Inkestek agerian utzi baitute herritarrek estatuburuaren alde egin dutela bere profilarengatik edota Le Penen garaipena eragozteagatik, eta ez ideologiagatik eta programagatik.
Emmanuel Macron Frantziako presidenteak bere espazio politikoaren bizirik irautea du jokoan datorren agintaldian. Christophe Petit Tesson / EFE
Frantziako presidenteak, legatu bat uzteko beharraz gain, haren ondorengoa aukeratzeko eta hura erakargarri bilakatzeko zeregina jarriko dio bere buruari datozen bost urteetan. Badira zenbait izen-abizen: Bruno Le Maire Finantza ministroa, Sebastien Lecornu Itsasoz Haraindikoa eta Gabriel Attal gobernuaren bozeramailea, kasurako; baina oraindik zertxobait falta da pertsona hori zein izango den jakiteko, edo, behintzat, lehen zantzuak ikusteko. Ziurrenik, Macronek ekainean egitekoak diren Asanblearako bozen ondoren osatuko duen lantaldeak argituko du hori, eta, batez ere, Frantziako estatuburuaren bigarren agintaldiak. Goizegi da, hortaz, Macronek sortu duen espazio politikoaren etorkizunari buruzko galderari baietz edo ezetz erantzuteko.
Argi dagoena zera da: Frantziako presidentearen proiektuak ez duela dena aldeko. Herritarrek bigarrenez hautatu behar izan dute haren eta ultraeskuindarraren artean —askorentzat, aukerarik txarrenaren eta ez hain txarrenaren arteko lehia izan da—, eta, horren aurretik, Macronek lehen agintaldi oso gatazkatsua izan du; krisiz, eztabaidaz eta protestaz beterikoa izan da, eta baliteke datorrena ere gisa berekoa izatea, besteak beste, milioika herritarrek estatuburua gorroto baitute.
Urteotako paisaia politikoaren eboluzio etengabearen atzean arazo bat dago, eta hori da Frantziako sistema ez dela gizartearen aldaketetara eta eskarietara moldatzeko gai izan. Herritarren nahiak, beharrak eta kritikak erreakzio bat dira inguruan duten mundu aldakorraren aurrean, baina horiei erantzun desegokiak emateak —edo erantzunik ez emateak— boto emaileen haserrea eta aldaketarako nahia elikatu du. Hala gertatu da azken hamarkadan, eta hala gertatuko da datozen bost urteetan, erreformarik ezean; izan ere, Macron dena aldatzen saiatu da, ezer ez aldatzeko.
Sistemaren iraungitze data
Aurtengo presidentetzarako bozek agerian utzi dute, beste behin ere, Frantziako sistemak iraungitze data bat duela. Presidenteak botere gehiegi du; parlamentuak, gutxiegi; eta diputatuak aukeratzeko sistemak ez du errealitatea modu egokian islatzen, ez baita proportzionala —salbuespenak salbuespen, ohikoena baita presidentearen alderdiak gehiengo osoa jasotzea Asanblearako bozetan—.
Frantzia hiru bloketan zatitu da, baina sistema politikoa iragan mendetik dago antolatuta lehia biren artekoa izateko. Eta horregatik da herrialdea geroz eta desegonkorragoa, eta abstentzioa geroz eta handiagoa, iragan hamarkadetako egoerekin konparatuz gero.
Testuinguru horretan, 2022-2027 legealdia erabakigarria izango da errealitate politikoaren hamaikagarren eboluziorako. Macronen espazio politikoaren etorkizuna zalantzan egoteaz gain, aurtengo bozetako beste protagonisten geroan ere sakoneko aldaketak egon daitezkeelako.
Eskuin muturra da aurtengo presidentetzarako bozetatik indartuen atera den sektore ideologikoa. Inoizko babesik handiena lortu du —%32,3 inguru lehen itzulian, %42 bigarrenean, estimazioen arabera—, batez ere Le Peni esker, eta nabarmen sendotuta jarriko da ekaineko Asanbleako bozetara begira. Ultraeskuinaren etorkizunaz, ordea, zalantza handi bat dago: zer egoeratan geratu da RNren buruzagia, jarraian bi porrot izan ondoren?
Marine Le Penek bigarren aldiz jarraian galdu du presidentetzarako bozen bigarren itzulian. Ian Langsdon / EFE
Bere irudia zuritzeko estrategiari esker lortu du Le Penek egungo arrakasta. Baina, urteotan, alderdian denak ez dira ados egon bide horrekin, eta hirugarren aldiz segidan garaipenik ez lortzeak barne eztabaida bat sortuko du etorkizunaz. Ekuazioan, gainera, aldagai berri bat dago, espero baino emaitza txarragoa lortu duen Eric Zemmour, eta horrek datozen hilabeteetako —eta urteetako— norabidea baldintza dezake.
Kritiken aurrean, aukera bakarra geratzen zaio RNko buruzagiari: gaurko emaitza bilakatzea aurrera jarraitzeko argudiorik sendoena, defentsarik indartsuena. Horrekin batera, Le Penek eskuinean izaten ari den berrantolaketan sakondu beharko du; besteak beste, eskuindarren erdigunea LRtik ultraeskuinera mugitzeko, eta Asanblean, lehen aldiz, pisu erabakigarria izateko. Hori iradoki du gaur gauean, porrota onartu eta borroka ez duela «abandonatuko» jakinarazteko agerraldian.
Hori, noski, alderdikideak ez badira tematzen RNko buruzagiaren etorkizuna kolokan jartzen. Jokaldi hori, ordea, ongi kalkulatua izan beharko da, Zemmourren lehiaz gain, alderdiak ez baitu izen-abizen ezagunik; bakarra Jordan Bardella gaztea da, eurodiputatu eta alderdiko presidentea. Arazoa zera da: Bardella gehienbat hauteskunde zikloetan bilakatzen dela ikusgai boto emaileentzat, eta Le Penen aliatua dela.
Printzipioz, RNren buruzagiak eskuin muturra gidatzen jarraitu beharko luke, eta ez dago zantzurik pentsatzeko haren alderdia behera egiteko joera batean murgilduko dela. Inkestek erakutsi dutenez, boto emaileek haren alde egin dute proposatu dituen eta sustatu nahi dituen ideiengatik, eta harreman horrek estua izaten jarraituko du. Le Penek goraka jarraitzen du; baita bere proiektuak ere.
Ezkerraren etorkizuna
Egun, Frantzian ez dago botoa eta paisaia politikoa egituratzen duen alderdi handirik, eta horrek azaltzen du etorkizunera begira zenbaitek duten arazoa. Le Penek izan dezakeenaz gain, Melenchonen kasua ere deigarria da; hainbatetan esan duenez, ez da berriz aurkeztuko herrialdeko presidente kargurako, eta orain ekaineko Asanblearako hauteskundeetan du jarria arreta. Herritarrei lehen ministro aukeratzeko ere eskatu die, egun elektoral horren bitartez.
Ezkerreko indar guztiek datozen asteetan hartzen dituen erabakien araberakoa izango da sektore horren etorkizuna. Presidentetzarako bozetan batasuna alde batera utzi ondoren, badirudi ia alderdi guztiak ohartu direla elkartzeko beharraz, eta LFI, EELV Europa Ekologia-Berdeak, PCF Frantziako Alderdi Komunista eta NPA Alderdi Antikapitalista Berria zerrenda bateratuak aurkezteko negoziazioetan murgildu dira jada. Lehen informazioen arabera, badirudi ados jartzeko aukera handiak dituztela.
Eta hor dago beste berritasun bat: PSk ere atea ireki dio zerrenda horietan parte hartzeari, jakitun baitago datorren legealdia erabakigarria izango dela. Alderdia hil eta berriz eraikitzea, izena aldatzea... Sozialisten buruzagiek aukera asko dituzte etorkizunera begira, baina horietako bakar bat ere ez da erakargarria eta sufrimendurik gabea izango. PSk ezkerrean zuen espazioa galdu du, eta bere itxaropen bakarra da sustrai lokalek ziurtatzea bizirik irauteko aukera.
Jean-Luc Melenchon Asanblearako bozetara begira jarri da jada; lehen ministro izan nahi du. Mohammed Badra / EFE
Baita Melenchonek zer egiten duen ere. Pixkanaka bada ere, hark ere bere legatua ontzen hasi beharko du, eta alderdikideak prestatu lidergorako. Macronek eta Le Penek ez bezala, LFIko buruzagia jada hasia da horretan, eta herritarrek zenbait izen-abizen ezagun dituzte: Adrien Quatennens alderdiko koordinatzailea, Alexis Corbiere bozetarako LFIren eleduna, François Ruffin Asanbleako talde parlamentarioko diputatua —ez dago alderdi barruan— eta Raquel Garrido Ile-de-France eskualdeko kontseilaria, adibidez.
Mugimendu horien zain, argi geratu da, etorkizunera begira, bipartidismoko alderdiak direla egoerarik okerrenean daudenak. Inoizko emaitzarik txarrenak lortu dituzte PSk eta LRk, eta horien tokia hartu dute, hurrenez hurren, ezkerrean eta eskuinean dituzten indarrek: Melenchonenek eta Le Penenek.
2017ko bozetan, sozialisten oinarriaren gehiengoa Macronengana joan zen, eta, aurten, LR-rena. Mugimendu horiek, presidentearen eboluzioa islatzeaz gain, beste galdera bat mahaigaineratzen dute: estatuburuaren azken agintaldia izango dela kontuan harturik, zer egingo dute haren boto emaile eskuindarrek?
LRk erronka asko ditu: bere burua berreraiki, barne zatiketa eragotzi eta berriz ere erakargarri bilakatu behar du. Horretarako baina, sufrimendu askoko urteak pasatu beharko ditu, aukera handiak baititu barne eztabaida amaigabe eta gogor batean murgiltzeko; Europako indar eskuindar askok izan duten berbera, gainera: alde moderatuaren eta eskuindarragoaren arteko talka. Eta baliteke datozen hilabeteetan buruzagi eta ordezkari politiko askok alderdia uztea ere, LREMra edo Edouard Philippe lehen ministro ohiaren alderdira joateko —hura ere LR-ko kide ohia da—.
Valerie Pecresse hautagai zuela, Errepublikanoek inoizko emaitzarik txarrena lortu dute presidentetzarako bozetan. Ludovic Marin / EFE
Eskuindarren itxaropen bakarra da haien espazio politikoa nagusitu egin dela presidentetzarako bozetan, eta 2027an Macron ekuaziotik kanpo egoteak arrakastara itzultzeko atea irekitzen diela. 2017tik hona Frantzian izandako boz guztiek erakutsi dutenez, eskuineko hautagaien artean bozkatzen dutenak erraz mugitzen dira hautagai batetik bestera, eta hori LR-ren mesederako izan daiteke.
Asanblearako bozen ondoren, berriz ere abiatuko da Frantziako paisaia politikoaren hamaikagarren aldaketa. Macronek sortu duen espazio politikoa izango da erabakigarria, eta 2017an nahiz aurten harengana jo duten boto emaileak umezurtz sentituko diren ala ez 2027a hurbildu ahala. Egungo agintaria ez dago egongo bost urte barru, eta testuinguru hori baliatu beharko dute alderdi politiko guztiek euren bizirik irautea eta arrakasta bermatzeko. Eta Melenchonek eta Le Penek, bietako batek bidearen parte bat egingo du ekainean, oposizioko lehen indarra bilakatzen bada. | |
2022-4-25 | https://www.berria.eus/albisteak/212533/macronek-guztien-presidentea-izango-dela-hitzeman-du-bozak-irabazi-ostean.htm | Mundua | Macronek «guztien presidentea» izango dela hitzeman du, bozak irabazi ostean | Presidente kargua errepikatuko du Macronek, boto emaileen %58,24ren babesarekin. Eskuin muturrak inoizko emaitzarik onena lortu du. Botoa eman zezaketen herritarren %28,01ek ez dute bozkatu. | Macronek «guztien presidentea» izango dela hitzeman du, bozak irabazi ostean. Presidente kargua errepikatuko du Macronek, boto emaileen %58,24ren babesarekin. Eskuin muturrak inoizko emaitzarik onena lortu du. Botoa eman zezaketen herritarren %28,01ek ez dute bozkatu. | Emmanuel Macronek bigarren aldiz eskuratu du Frantziako presidente kargua. 2017an bezala, haren eta Marine Le Pen eskuin muturreko hautagaiaren artean aukeratu behar zuten boto emaileek, eta lehia Macronek irabazi duen arren, bi hautagaien arteko aldea orduan baino txikiagoa izan da oraingoan.
Boto guztiak zenbatuta, %58,54ren babesa lortu du Macronek, eta %41,46rena Le Penek. Azken 50 urtetako abstentziorik handiena izan da: %27,67koa. Duela bost urte %66ren babesa lortu zuen aurrenak, eta %34rena bigarrenak.
Inkesten emaitzak jakin orduko, garaipena ospatzen hasi dira Macronen jarraitzaileak, Eiffel dorrea atzean dutela propio prestatutako agertokian. Macronek han esan du badakiela herritar askok eskuin muturrari aurre egiteko eman diola botoa, eta iragarri du mandatua aintzat hartuko duela. Abstentziora jo dutenen «isiltasuna» ere entzungo duela dio. «Hemendik aurrera ez naiz alde baten hautagaia; guztion presidentea naiz». Frantziako eta Europako banderez apaindutako ekitaldia izan da, eta Frantzia eta Europa izan ditu ahotan Macronek berak ere: «Frantzia independenteago eta Europa indartsuago baten aldeko proiektua» daukala esan du. Era berean, hitzeman du «nazio ekologikoa» eraikiko duela. «Datozen bost urteak ez dira lasaiak izango, baina historikoak izango dira; denok batera idatziko ditugu belaunaldi berrientzat. Gutako bakoitzak izango du ardura».
Le Penek onartu egin du buruz burukoa galdu egin duela, inkesten emaitzak jakin eta ordu laurdenera. Hirugarren saioa izan du hau Le Penek presidentetzarako, baina emaitza ez du erabateko porrot gisara hartu, inoizko emaitzarik onena lortu duelako. Hala, gaurko emaitza, RN Batasun Nazionala bere alderdiaren «garaipen handia» izan dela esan du. «Frantziako eta Europako agintarientzat mezua izan da hau, eta ezin dute beste alde batera begiratu». Itxaropena eduki behar dela esan du, partida ez delako amaitu. Izan ere, ate joka daude hauteskunde legegileak, eta haietan Macronen «proiektu txikitzailea» geldiaraztera dei egin du.
Uztailean egingo dira hauteskunde horiek, eta Macronen alderdiak ez badu diputatuen gehiengoa lortzen, zaila izango du bere proiektuak aurrera ateratzea.
Izan ere, Le Penek ahalegin handia egin du kanpainan eskuin muturreko itxura ezkutatu eta moderatu antzera azaltzeko. Eta horrek eragina izan duen arren, ez da erabakigarria izan. Izan ere, hauteskundeen bigarren itzulian ezkerreko boto emaileek zuten giltza, eta hori ondo zekiten bai Macronek eta baita Le Penek ere.
Aurreneko itzulian hirugarren lekuan gelditu zen Jean-Luc Melenchon hautagai ezkertiarra, 7,7 milioi botorekin, —9,8 milioi Macronek eta 8,1 milioi Lepenek—. Horregatik, haren boto emaileak konbentzitzeko ahaleginean aritu dira bi agintariak. Antza, ezkerreko boto emaile askok ez dute Macronen alde aurreko bozetan bezain erraz egin, presidenteak azken agintaldian izan duen jarrera tarteko. Horietako askok agintari elitista eta harrotzat daukate egungo presidentea, enpresen eta banku handien mesedetara aritzea egozten diote, herritar arrunten interesen kalterako. Eta hortxe jarri du arreta Le Penek, jende xehearen bizi baldintzak hobetzeko neurriak hitzeman baititu.
Nolanahi ere, ez dute nahi beste jende mobilizatzerik lortu. Azken 50 urteetako abstentziorik handiena izan da hauteskunde presidentzial hauetan. Horregatik, Macron «V. Errepublikan okerren aukeratutako presidentea» dela salatu du Melenchonek. «Abstentzioak, boto zuriek eta baliogabeek osatutako ozeano batean ari da igerian».
Ahalegina ez da nahikoa izan, eta Macron presidente izango da bigarren eta azken aldiz. Jacques Chirac izan zen hori lortzen azkena, duela 20 urte, Jean-Marie Le Penen aurka. |
2022-4-26 | https://www.berria.eus/albisteak/212534/frantzian-baino-askoz-sostengu-txikiagoa-lortu-du-le-penek-ipar-euskal-herrian.htm | Politika | Frantzian baino askoz sostengu txikiagoa lortu du Le Penek Ipar Euskal Herrian | Eskuin muturreko hautagaiak botoen %35,5 eskuratu ditu, eta boto zuria eta abstentzioa nabarmenak izan dira, baina bost urtean gorakada nabarmena izan du Marine Le Penen aldeko botoak. | Frantzian baino askoz sostengu txikiagoa lortu du Le Penek Ipar Euskal Herrian. Eskuin muturreko hautagaiak botoen %35,5 eskuratu ditu, eta boto zuria eta abstentzioa nabarmenak izan dira, baina bost urtean gorakada nabarmena izan du Marine Le Penen aldeko botoak. | Gaitzik txikienaren alde egiteko hainbat eragile politikok eginiko deialdiak ondo funtzionatu du Ipar Euskal Herrian. Frantziako Estatuan %17ko aldea atera dio Emmanuel Macron hautagai liberalak eskuin muturreko Marine Le Peni. Ipar Euskal Herrian, berriz, %31koa izan da aldea. Boto zurien kopurua eta abstentzioa ere altuagoak izan dira hauteskundeetako lehen itzulian baino.
Macronek botoen %65,5 eskuratu ditu: 106.017 boto, alegia. Le Penek, berriz, %35,5: hau da, 55.879 boz. Lehen itzulian lortutako emaitzak bikoiztu ditu kasik eskuin muturreko hautagaiak. Kontrara, hiriburu guztietan nagusitu da Macron, eta baita hiri handietan ere. Baionan botoen %66,4 eskuratu ditu; Miarritzen, %71,8; Donibane Lohizunen, %68,7, eta Angelun, %68,5.
Iparraldeko 158 udalerrietatik bakarrik lau herri txikitan irabazi du eskuin muturrak: Gixunen (Lapurdi), Bankan (Nafarroa Beherea) eta Etxarrin eta Ürrüstoi-Larrabilen (Zuberoa). Mendiben (Nafarroa Beherea) berdinketa teknikoa gertatu da. Lehen itzulian Jean Lassalle nagusitu zen Bankan, Ürrüstoi-Larrabilen (Zuberoa) eta Mendiben.
EH Baik kezka agertu du hauteskundeen bigarren itzulian Ipar Euskal Herrian izan diren emaitzei begira. «Nahiz eta eskuin muturraren kontrako bozka nagusitu den, Marine Le Penen alderdiaren gorakada nabarmena da bai Frantzian, bai Ipar Euskal Herrian», adierazi dute ezkerreko abertzaleek ohar batean. «Hautesle hauen artean, kexua adierazi nahi izan duten hainbat pertsona daudela pentsa daiteke. Hala eta guztiz ere, RN alderdiaren ideien normalizazio bat gertatzen ari da, eta beldurgarria da ikustea herri batzuetan lortu dituen emaitzak».
Emaitzak xehekiago begiratuta neurtu daiteke eskuin muturrak izan duen gorakada. Bost urtean anitz emendatu da errolda: 14.029 hautesle gehiago daude Ipar Euskal Herrian 2017an baino. Orduko emaitzekin alderatuta, Macronek 11.340 boz gutxiago eskuratu ditu aurten bigarren itzulian, eta Le Penek, 19.868 gehiago.
Boto zuria eta abstentzioa
Nabarmena izan da, ordea, eskuin muturra gelditzearren Macroni bozkatzearekin konformatzeari uko egin dioten herritar kopurua. Lehenengo itzulian 2.731 boto zuri zenbatu zituzten, eta bigarrenean 16.079ra handitu da emaitza. Abstentzioa ere oso handia izan da halako bozketarako: %25,02 (lehen itzulian baino hiru puntu gehiago). Duela bost urte baino 7.757 hautesle gehiagok jo dute abstentziora bigarren itzulian.
Zuberoako Lexantzü herriko emaitza aipagarria da alde horretatik, bozkatu dutenen gehiengoak boto zuri edo baliogabea eman baitu. 48 bototarik hamabost izan dira Macronentzat; zazpi Le Penentzat; hogei zuriak, eta sei baliogabeak. 24 herritar abstenitu dira.
Ipar Euskal Herriko hautesleen laurdena bozkatzera joan ez izana eta xuri eta baliogabeen emendatzea azpimarratu ditu EH Baik ere. «Argi gelditu da LREMen proiektuak eta azken bost urteetan gobernuak eraman politikek ez dutela atxikimendurik».
Legebiltzarrekoei begira
Emaitzak jakin bezain laster protestara atera zen herritar andana igande gauean, Macron presidente hautatu berriari lehen minututik oposizioa erakusteko asmoarekin. EH Bairen iritziz ere karrikan eraman beharko da eskuina eta eskuin muturraren kontrako borroka. «Eskuin muturra borrokatzeko engaiamendua berresten dugu, bere proiektu politikoak, xenofoboa izateaz gain, ez baitu ordezkatzen sistemari aurre egiteko aterabidea. Datozen bost urteetan, Macron eta bere politika neoliberalaren aurka karrikan segitu beharko dugu. Ez dugu onartuko azken bost urteetan martxan jarritako bide beretik segi dezan (askatasunen murrizketa, beroketa klimatikoaren ukazioa, erretreten erreforma berria…)».
Gainerako indar politiko, sindikal eta elkarte munduko eragileekin batera mobilizatzeko beharra azaleratzeaz gain, ekainean iraganen diren Frantziako Legebiltzarrerako hauteskundeei beha hasiak dira ezkerreko abertzaleak ere. Bihar eginen du prentsaurrekoa EH Baik Ipar Euskal Herriko hiru hautesbarrutietan aurkeztuko dituen hautagaiak aurkezteko. |
2022-4-25 | https://www.berria.eus/albisteak/212535/munduko-pertsonarik-zaharrena-hil-da-119-urte-zituela.htm | Bizigiro | Munduko pertsonarik zaharrena hil da, 119 urte zituela | Kane Tanaka japoniarra apirilaren 19an hil zen, 119 urte eta 108 egun zituela. | Munduko pertsonarik zaharrena hil da, 119 urte zituela. Kane Tanaka japoniarra apirilaren 19an hil zen, 119 urte eta 108 egun zituela. | Kane Tanaka hil zen apirilaren 19an, Japonian. Munduko pertsonarik zaharrena zen: 119 urte eta 108 egun zituen hil zenean. Fukuokako agintariek baieztatu dute haren heriotza. Duela urte batzuetatik zahar etxe batean bizi zen, baina pertsonaia publikoa zen, eta ohikoa zuen aldizkarietan edo telebistan agertzea, bere urtemugen edo Adindunen Egunaren harira. 120 urte betetzea zuen helburu, haren familiak jakinarazi zuenez.
2019an aitortu zioten Tanakari munduko pertsonarik zaharrena zela, GRG Gerontologia Ikerketa Taldeak eta Guinness munduko errekorren liburuak. 1903ko urtarrilaren 2an jaio zen Tanaka, Wajiro herrixkan. Fukuoka hiriaren parte da orain herrixka izan zen hori. 19 urterekin ezkondu egin zen, eta fideo jatetxeekin atera zuten aurrera familia. Txokolatea eta freskagarriak zituen gustuko.
Japoniako bost aro bizi izan zituen: Meiji, Taisho, Showa, Heisei eta Reiwa). Tokioko Olinpiar Jokoetan olinpiar suzia eraman nahi izan zuen, baina, azkenean, COVID-19a dela eta, aukera hori baztertu egin zuen.
Tanaka hil ostean, Lucile Randon moja frantziarra da munduko pertsonarik zaharrena: 118 urte eta 74 egun ditu; moja da, eta ahizpa Andrea esaten diote. Japonian, berriz, Fusa Tatsumik hartuko du Tanakaren lekukoa: 115 urte ditu, eta munduko bosgarren pertsonarik zaharrena da. |
2022-4-25 | https://www.berria.eus/albisteak/212536/poliziak-bi-lagun-hil-ditu-parisen-agenteen-auto-baten-aurka-egiteagatik.htm | Mundua | Poliziak bi lagun hil ditu Parisen, agenteen auto baten aurka egiteagatik | Vert-Galant plazaren inguruetan gertatu da ezbeharra. Hirugarren lagun bat ere zauritu da. Poliziak ikerketa bat ireki du gertakariaren nondik norakoak argitzeko. | Poliziak bi lagun hil ditu Parisen, agenteen auto baten aurka egiteagatik. Vert-Galant plazaren inguruetan gertatu da ezbeharra. Hirugarren lagun bat ere zauritu da. Poliziak ikerketa bat ireki du gertakariaren nondik norakoak argitzeko. | Gutxienez bi pertsona hil dira Parisen Frantziako presidentetzarako bozen gauean, baina oraindik ez dago argi Emmanuel Macron hautagaiaren garaipenaren aurka antolatutako mobilizazioen testuinguruan hil dituen Poliziak.
Le Figaro berripaperaren arabera, aurkako noranzkoan aparkatuta zegoen auto batean ziren bi norbanakoak, Pont-Neuf zubitik hurbil dagoen Vert-Galant plazaren inguruetan. Poliziako agenteak, orduan, haiengana gerturatu ziren arma automatikoekin, eta gidariak agenteen autoaren aurka egin zuen. Hedabide horren arabera, «Poliziak berehala egin zuen tiro» une horretan.
Bi hildakoez gain, hirugarren lagun bat ere zauritu da. Poliziak ikerketa bat hasi du gertakariaren nondik norakoak argitzeko.
Mobilizazioen erdian
Presidentetzarako bozen testuinguruan deitutako hainbat mobilizazioen erdian gertatu da ezbeharra; izan ere, atzo milaka manifestari atera ziren kalera Macronen garaipena arbuiatzera. Errepublikaren plazan, kasurako, ehunka manifestari bildu ziren lehendakarigaiaren garaipena iragarri eta berehala.
Manifestariek «Ez dago faxistentzako kuartelik. Ez dago faxistarik gure auzoetan» eta «Hemen gaude, Macronek nahi ez badu ere. Hemen gaude, langileen ohorearen eta mundu hobe baten alde» gisako aldarriak defendatu eta oihukatu zituzten. Zeramatzaten pankartetan ere askotariko leloak eta aldarriak irakur zitezkeen: «Eta orain, erantzuna», «Ez dira paperik gabeak bota behar diren horiek» edota «Hemen dago demokrazia erreala».
Poliziak negar gasa eta granada zorabiatzaileak erabili zituen.
Macron eta Le Pen, azkenekoz baino gertuago
Atzo, Emmanuel Macron bigarren aldiz izendatu zuten Frantziako presidente. 2017an bezala, haren eta Marine Le Pen eskuin muturreko hautagaiaren artean aukeratu behar zuten boto emaileek, eta, Macron gailendu bazen ere, bi hautagaien arteko aldea 2017an baino txikiagoa izan zen. Boto guztiak zenbatuta, %58,54ren babesa lortu du Macronek, eta %41,46rena Le Penek. Halaber, azken 50 urteotako abstentziorik handiena izan da: %27,67koa.
Ipar Euskal Herrian, ondo funtzionatu du gaitzik txikienaren alde egiteko hainbat eragile politikoren artean eginiko deialdiak. Frantzian, %17ko aldea atera dio Emmanuel Macron hautagaiak eskuin muturreko Marine Le Peni. Iparraldean, berriz, %31koa izan da alde hori. Zehazki, Macronek botoen %65,5 eskuratu ditu; Le Penek, berriz, botoen %35,5. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.