date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/212979/oinarrizko-errentari-ezetz-esan-dio-eusko-legebiltzarrak.htm | Ekonomia | Oinarrizko errentari ezetz esan dio Eusko Legebiltzarrak | EAJk, PSE-EEk, PP+C’s-ek eta Voxek uko egin diote herri ekinaldi legegilea tramiterako onartzeari. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek alde bozkatu dute, eta bestelako gizarte politika bat eskatu dute. | Oinarrizko errentari ezetz esan dio Eusko Legebiltzarrak. EAJk, PSE-EEk, PP+C’s-ek eta Voxek uko egin diote herri ekinaldi legegilea tramiterako onartzeari. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek alde bozkatu dute, eta bestelako gizarte politika bat eskatu dute. | Baldintzarik gabeko oinarrizko errentari ezetz esan dio Eusko Legebiltzarrak. EAJk, PSE-EEk, PP+C’s-ek eta Voxek proposamena aintzart hartzearen aurka bozkatu dute, eta, beraz, herri ekinaldi legegilea parlamentura iritsi bezala amaitu da. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek aldeko bozka eman dute, eta gizarte politiken eztabaida sakonagoa eskatu dute. Bigarren aldia zen halako ekimen bat osoko bilkuran bozkatzen zutena, baina oraingoan ere ez du aurreneko tramitea gainditu.
Herritar talde batek jarri zuen martxan ekimena iazko otsailean, eta haien izenean hartu du hitza Itziar Gerendiainek. «Bide berriak esploratzeko garaia iritsi da», adierazi du. «Trena berriak behar ditugu pobreziari modu eraginkorrean aurre egiteko». Haren ustez, egungo sistema ez baita gai izan hori egiteko.
Gerendiainek azaldu du oinarrizko errenta ekonomikoki bideragarria dela, eta hori frogatzen duten askotariko ikerketak jarri ditu adibide gisa. Borondate politikoan egin du azpimarra. Kritiko azaldu da Jaurlaritzarekin, aldiz, kontrako iritzia eman zuelako eztabaidatu aurretik: «Parte hartze demokratikorako indarrean dauden bitarteko urrietako bat mespretxatzea da».
Proposamenak jasotzen zuen baldintzarik gabeko oinarrizko errenta eskubide gisa aitortuko zuen lege bat onartzea. Hala, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritar orok jasoko luke diru laguntza herritar izate hutsagatik: 900 euro 18 urte baino gehiagokoek; 4 eta 18 urte bitartekoek 450 euro, eta 14 urtetik beherakoek 270 euro.
Azalpenak gero
Taldeek ordu erdiko bi tarte izan dituzte beraien jarrerak azaltzeko, aldekoek aurrena, eta aurkakoek gero. Hori da herri ekimenen bereizgarrietako bat, legebiltzarraren ohiko jarduerarekin alderatuta. Eta hor jada, agerian geratu dira jarrerak, Elkarrekin Podemosek eta EH Bilduk soilik hartu dutelako parte lehenengo txandan, eta talde bakar batek ere ez bigarrengoan.
Miren Gorrotxategi EPko eledunak azaldu du milaka herritarrek babestutako proposamena izanik ezinbestekoa dela tramiterako onartzea proposamena. «Ez gaude ohituta; pentsarazi behar digu», esan du hunkituta. Eta gogora ekarri du EAJk aldeko botoa eman zuela Europan: «Europarako balio duenak zergatik ez du balio Euskadirako?».
Iraitz Saez de Egilaz EH Bilduko legebiltzarkideak ere ekinaldia aintzat hartzea babestu du, baina «eztabaida orokorrago baten» beharra aldarrikatu du, gizarte politikei dagokionez. «Ereduaz hitz egin behar dugu, ereduaren erroko aldaketaz». Eta nabarmendu du eztabaida hori hasi besterik ez dela egin proposamenarekin.
Behin botoa emanda eman dituzte azalpenak gainerako taldeek. EAJk eta PSE-EEk bere egin dituzte Jaurlaritzaren argudioak, eta egungo ereduan sakontzeko nahia azaldu dute. Aitor Urrutia jeltzalearen iritziz, oinarrizko errenta ez da sistemarik «egokiena» gizarte bazterkeriari aurre egiteko, eta DSBE diru sarrerak bermatzeko errenta berriaren garrantzia azpimarratu du. Gloria Sanchez sozialistak, bestalde, zalantzan jarri ditu proposamenaren oinarriak eta helburuak.
PP+C’s-en izenean Laura Garridok ere egungo babes sistemaren alde hitz egin du, eta baztertu egin du herritarrentzako laguntza orokortu bat. Prestazio oro enpleguarekin lotu behar dela argudiatu du. |
2022-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/212980/alarde-fundazioaren-izaera-juridikoaz-galdera-egin-du-eh-bilduk-udalean-baina-ez-du-erantzunik-jaso.htm | Gizartea | Alarde fundazioaren izaera juridikoaz galdera egin du EH Bilduk udalean, baina ez du erantzunik jaso | Eskatu du erakundearen izaera «juridiko-administratiboa» argitzen ez bada, alardea antolatzeko baimenik ez emateko fundazioari. | Alarde fundazioaren izaera juridikoaz galdera egin du EH Bilduk udalean, baina ez du erantzunik jaso. Eskatu du erakundearen izaera «juridiko-administratiboa» argitzen ez bada, alardea antolatzeko baimenik ez emateko fundazioari. | Hondarribian alardea antolatzen eta hauspotzen duen Alarde fundazioa hizpide, erregu bat erregistratu zuen joan den astean, apirilaren 28ko udalbatzarrean, Hondarribiko EH Bilduko zinegotzi Xabier Isasik. Argibideak eskatu zituen fundazio horren izaera juridikoaren inguruan, Txomin Sagarzazu alkateak azalpenak agindu zituen, baina oraindik ez dakitela ezer esan dute koalizioko ordezkariek. Gogora ekarri behar da desfile baztertzailearen aldeko hautua eginda duela fundazio horrek, andrerik ez dutela onartzen soldadu, eta tokirik ez duela desfilean Jaizkibel konpainia parekideak.
Erreguaren jatorria martxoan erroldatutako eskaera bat dela gogoratu zuen Isasik: «Idazki hartan esan genion alkateari behar besteko izapideak egin zitzala Alarde fundazioa Hondarribia izeneko erakundea benetako fundazioa den jakiteko, eta izatekotan non dagoen erroldatuta. Era berean, eskatzen genion argitzeko ea erakundeak bete beharreko baldintzak betetzen ote dituen Hondarribiko espazio publikoetan ekitaldiak antolatzeko». Itaun horien gaineko erantzunik ez dutela jaso adierazi zuen, ordea, eta horiek horrela ulertu dutela ez dagoela «ziurtasunik» erakunde horrek «fundazioen izaera juridiko-administratiboa» duela esateko.
Hori aintzat hartuta, kontu horiek argitzeko eskea «berretsi» egin zuen EH Bilduk, eta erregu bat plazaratu, hiru eskerekin. Lehena: Alardea fundazioak «fundazio izaera juridiko-administratiborik izan ezean» ez dakiola eman irailaren 8an alardea antolatzeko egindako baimen eskaria. Bi: eskatu diote udalari bermatzeko «berdintasun printzipioa» jaien antolaketan eta espazio publikoen erabileran. Hiru: Alarde fundazioak darabilen identifikazio zenbakia zeini dagokion eta zergak eta gizarte gastuak ordainduak dituen argitzeko eskatu zuen. Hondarribiko alkateak erantzun zuen «mami handiko» gaia zela proposatutakoa, eta alardearen inguruko kontuez solastatzeko batzen den elkarrizketa forora eraman nahi zuela gaia: «Beste modu batean hitz egiteko».
Udaleko talde politiko guztietako eledunek parte hartzen dute bilera horietan, eta asteon bertan elkartu dira. Baina EH Bilduko ordezkariek adierazi dute ez dutela oraindik egindako itaunen gainean erantzunik jaso.
Alarde fundazioa 1997. urtean eratu zuten. Erakundearen webgunean bertan diote «gatazka larri» baten ondorioz sortu zirela; herriko hainbat andrek alarde parekidea eskatu zutenean sortutako aldarriaz ari dira era horretan. «Legezko marko eta juridiko-legal bat» jaiaren ikuskera baztertzailean jarraitu nahi izan zuten herritarrentzat.
Elkarte baztertzaileei buruzko galdera
Otsailean alkateari egindako galdera bi ere gogora ekarri zituen udalbatzarrean EH Bilduko ordezkariak, horien gainean ere oraindik erantzunik ez dutela jaso nabarmenduta. Galderetako bat, horra: jakin nahi dute Hondarribian erroldatuta dauden elkarteen artean zenbatek ez dituzten emakumeak onartzen bazkide gisara. Bestea: ezagutu nahi dituzte Hondarribiko tokiko gobernuak emakumeak baztertzen dituzten elkarteekiko dituen irizpideak. Barkamena eskatu zuen alkateak galdera horiei oraindik erantzunik eman ez dielako. |
2022-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/212981/uemak-seguran-egingo-du-udalerri-euskaldunen-eguna-hilaren-14an.htm | Gizartea | Uemak Seguran egingo du Udalerri Euskaldunen Eguna, hilaren 14an | Lau urteko etenaren ostean, herri euskaldunen garrantzia azpimarratzeko egitarau zabala antolatu dute. Festarekin batera, Uemaren batzar nagusia ere egingo dute. | Uemak Seguran egingo du Udalerri Euskaldunen Eguna, hilaren 14an. Lau urteko etenaren ostean, herri euskaldunen garrantzia azpimarratzeko egitarau zabala antolatu dute. Festarekin batera, Uemaren batzar nagusia ere egingo dute. | Udalerri euskaldunen ekarpena festa giroan ikusaraztea eta aurrera begira dituzten erronkak nabarmentzea. Xedetzat horixe hartuta egingo du Uemak Udalerri Euskaldunen Eguna Seguran (Gipuzkoa), maiatzaren 14an. Gaur egin dute aurkezpena, besteak beste Uemako lehendakari Iraitz Lazkanok, elkarteko koordinatzaile Miren Segurolak eta Segurako alkate Izarra Urdalletak, Seguran bertan. Euskal Herrian 175 udalerri euskaldun inguru daude; alegia, biztanleen %70 baino gehiago euskaldunak direnak. Guztien bilgune izango da Segura, Lazkanoren hitzetan: «Aspaldi erabaki zen egun hau udalerri euskaldun guztion bilgune izatea, Uemako kide izan ala ez».
Euskara aiden lelopean ospatuko dute eguna. Lazkanok eman du arrazoia: «Udalerri hauek egundoko ekarpena egiten diete euskararen normalizazioari. Areago: herri honen arnasguneak direla esan ohi dugu, eta ez dira hitz hutsak. Aurtengo leloa ere antzekoa da: herri hauetan euskara airean dago, eta euskara ari du. Euskara aiden».
Bi urtez behin antolatzen dute egitasmoa, baina, pandemiaren ondorioz, lau urteko etena izan du. 2020an bezala, aurten ere Segurari egokitu zaio. Urdalletak esan duenez, pozarren hartu dute: «Pozgarria da Udalerri Euskaldunen Eguna herrian izatea. Ilusioz aritu gara lanean azken hilabeteotan, eta maiatzaren 14an ilusio horretara batzeko deialdia egin nahi diegu euskaldun guztiei». Nabarmendu duenez, segurarren ezaugarrietako bat da euskalduntasuna: «Segura udalerri euskalduna da, eta harro gaude segurarren izaeraren eta nortasunaren ezaugarri nagusietako bat euskara izateaz, euskaldunak izateaz».
Festa ez ezik, Uemaren batzar nagusia eta ekitaldi instituzionala ere egingo dituzte. Batzar nagusian, ohiko gaiez gain, 2021ean egindako ikus-entzunezkoen kontsumoari buruzko azterketaren emaitzak ere jakinaraziko dizkiete batzarrean parte hartuko duten udalerri euskaldunetako ia ehun alkate eta zinegotziei.
Egitaraua prest
Egun osorako egitaraua atondu dute Uemak, Segurako Udalak eta herritarrek elkarlanean. 10:00etan frontoian egingo duten batzar nagusiarekin hasiko dute eguna, eta ordu berean hitanoari buruzko jardunaldia egingo dute, kultur etxean; 12:00etan, kalejira hasiko dute; ekitaldi instituzionala izango da 13:00etan, plazan; eta 14:30ean, herri bazkaria egingo dute. Arratsaldean, festak ez du etenik izango: 15:30ean, puzgarriak egongo dira; 16:30ean, Ion Maiaren elkarrizketa, plazan; 18:00etan, Eidabe taldearen Futbolariak eta printzesak antzerkia, baita bolo eta toka txapelketa herrikoia ere; eta 19:00etan, Bada Giro! taldearen erromeria. |
2022-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/212982/unionistak-otoitzean-ari-dira.htm | Mundua | Unionistak otoitzean ari dira | Unionistak otoitzean ari dira. | Bazen behin gizon bat uholde batean etxea urpean geratzen ari zitzaiona eta goi-goiko geletan babes hartu behar izan zuena.
Halako batean, txalupa batean etorri zitzaizkion batzuk, eta esan zioten eramango zutela toki seguru batera, baina hark, ezetz: salbazio eske otoitzean aritua zela eta Jaunak salbatuko zuela, seguru.
Urak gora zetozen, ordea, eta teilatura igo behar izan zuen. Han zegoela, begiz jo zuen helikoptero batek, eta sokazko eskailera bat jaurti. Baina gizonak, berriro ere, ezezkoa eman zien salbatzaile izango zituen horiei, sinetsita Jaunak ondo zainduko zuela.
Handik guxira ito zen gizona, eta hara non azaldu San Pedroren aurrera, zeruko atera. «Nola hil zara?», galdetu zion atearen zaindariak. «Itota, uholde batean», hilberriak ihardetsi. «Hortxe aritu naiz, errezatu eta errezatu, baina Jainkoa ez da etorri ni salbatzera».
San Pedrok, haserre, erantzun zion: «Ez dela salbatzera etorri? Jaunak ez al dizkizu, ba, txalupa bat eta helikoptero bat bidali? Eta zuk zer, eta biei uko egin!».
Halaxe dabiltza Ipar Irlandako unionistak oraintxe.
Nahiz eta gero eta bistakoagoa izan haien probintzia maitea hondoratzen ari dela, behin eta berriz esaten dute dena ondo doala eta Irlanda Batuaren uholdeari euts diezaioketela.
Baina, unionistek aldatzeko asmorik ez duten honetan, inguruko gizarte osoak aurrera segitzen du, eta kontserbadoreak beren bandera zuri-gorri-urdinari eta Orange ordenaren martxei beste ezeri heldu ezinik geratu dira. Beharbada sekula ez da izan talde politikorik halako kolore biziak hartu eta haiekin hain paisaia politiko monokromatiko eta goibela sortu duenik.
Baina horixe lortu du unionismoak Ipar Irlandako Estatua ezarri zenetik 100 urte bete diren honetan.
DUP, alderdi unionista nagusia, urpeko zulo batean sartuta dago.
1997an, unionistek galdu egin zuten Belfasteko Udal Kontseiluaren kontrola, Ipar Irlandako hiriburuko erakunde hautaturik boteretsuenarena hain zuzen; izan ere, lehen aldiz, komunitate katolikoko ordezkari bat da alkate, 384 urteren ondoren!
Ordutik hona, unionismoa ahulduz joan da hirian, eta Westminsterrera bidalitako lau legebiltzarkideetako bakarra da unionista orain.
2017an, Ipar Irlandako Asanblean gehiengoa izateari utzi zioten unionistek, eta orain 90 aulkietatik 40 baino ez dituzte.
2019an, Britainia Handia EBn sartu zenetik lehen aldiz, gutxitu egin ziren unionistek Europako Parlamentuan zituzten aulkiak: hirutik bi zituzten lehen, eta hirutik bat orain. Era berean, 2019ko Westminsterko hauteskundeetan, jokoan zeuden 18 eserlekuen gutxiengo bat bakarrik lortu zuten.
Esperantzarik izan ote dezake unionismoak Asanblearako hauteskundeetan suspertuko dela, ostegunean, maiatzaren 5ean, kasualitatez 1981ean Bobby Sands gose grebalaria hil zeneko urteurrena den egunean bertan? Ez du, bada, itxura handirik orain arteko joera iraultzeko pausoak ematen ari direnik —salbazio eske errezatzea ez bada—.
Eta izan, unionismoak izan ditu bere burua salbatzeko hainbat aukera.
Ezen 1972tik 2022ra, agintean unionistak baino egon ez diren urte mingotsetan alegia, konpromiso handiagoa izan balute, agian lortuko zuten Irlanda batzeko eskariak baretzea.
Eta gizartea aldatuz doala onartzeak eta horren inguruan jarrera abegikorragoa izateak ere salbatuko zituen agian.
Baina ez zen hala izan. Ipar Irlandako alderdi guztien artean, DUPek egiten du irmoen migranteak hartzearen aurka. Hain zuzen, alderdiak brexit-aren alde egin zuenez —bere kalterako egin ere—, Ekialdeko Europatik Ipar Irlandara bizitzera joandakoek aurkaritzat dauzkate orain.
LGBT komunitateari egindako irainek ere urrundu egin dute alderdia Ipar Irlandako gazte aurrerakoiengandik. Belfast da Europako hiririk gazteenetan hirugarrena, Dublinen eta Lyonen atzetik, eta urtero udan egiten den Harrotasunaren Desfilea da hiriko desfilerik handiena.
Gainera, Europako eskualde bakarretako bat da abortua modu efektiboan debekatua daukana, unionismoa berriz ere garaian garaira egokitzeko kapaz izan ez den seinale.
Eta, hori aski ez balitz bezala unionismoa kale itsu batera eramateko, hark brexit gogor baten alde egin izanak ere urrundu egin ditu enpresarien klasekoak, eta amorratu nazionalista dirudunak, eta orain aitortzen dute Irlanda Batua sortzea dela irtenbide bakarra etorkizunean bakea eta oparotasuna lortzeko.
Oraintxe, ez daukat dudarik unionistak otoitzean ari direla ostegunean iraganeko politikek irabaz dezaten.
Baina litekeena da ostiralean, emaitzak argitaratzen direnean, Sinn Feinek lortzea eserlekurik gehienak, eta Michelle O'Neillek hartzea lehen ministroaren kargua —mugarri bat, dudarik gabe, Irlanda Baturako bidean—.
Zenbaketa bukatzen denean, unionistak zeruko jainko guztiei madarikazioka hasiko dira, jakina, baina galdera bat dator ezinbestean burura: ea azken 101 urteetan ez ote ziren hobeto arituko baldin eta aprobetxatu izan balute bizilagunak maitatzeko suertatu zaizkien abaguneetakoren bat. | |
2022-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/212983/delirium-tremens-ek-disko-batean-bildu-du-bere-bigarren-jaiotza.htm | Kultura | Delirium Tremens-ek disko batean bildu du bere bigarren jaiotza | Hiru hamarkadako etenaldiaren ostean itzuli da taldea, eta zortzi abestiko diskoa kaleratu du, zortzi kanta berrirekin: 'Hordago'. Itzulera kontzertu erraldoia ere joko du maiatzaren 28an. | Delirium Tremens-ek disko batean bildu du bere bigarren jaiotza. Hiru hamarkadako etenaldiaren ostean itzuli da taldea, eta zortzi abestiko diskoa kaleratu du, zortzi kanta berrirekin: 'Hordago'. Itzulera kontzertu erraldoia ere joko du maiatzaren 28an. | Ikusi eta ikasi 1989an, Hiru aeroplano 1990an. Urte bakar bateko tartearekin kaleratu zituen Delirium Tremens taldeak bere estudioko lehen bi lan luzeak, eta 32 urteko etenaldiaren ostean heldu da orain hirugarrena: Hordago (Mauka). Berez, 1991n eman zuten amaitutzat ibilbidea, baina taldekide izan zuten Iñigo Muguruzaren heriotzaren harira Bilbon antolatutako omenaldi kontzertuan elkartu ziren berriz, duela bi urte, eta lokalean sartuta egon dira geroztik. Andoni Basterretxea abeslari eta gitarra jotzaileak azaldu duenez, itzultzekotan argi baitzuten material berriarekin itzuli nahi zutela. «Hasi ginen lanean, kantak konposatu, ordu pila bat sartu, ondo pasatu, gaizki pasatu, denetarik pasatu, eta emaitza hemen dago». Euskal Herriko rockaren klasiko baten zortzi abesti berri, guztira.
«Nik oso presentean ikusten ditut». Hasi du Delirium Tremens taldeari buruzko azalpena Haritz Harregi soinu teknikari eta gitarra jotzaileak, «aurrera tiratzeko gogo handiarekin daude». Eta ia esaldia bukatzerako heldu da Basterretxearen zuzenketa. «Gaude». Barre batzuk, eta baietz Harregik ere, arrazoi duela. «Gaude. Gogo handiarekin gaude». Izan ere, Harregiren estudioan grabatu du taldeak diskoa, eta taldearen parte bihurturik amaitu ditu lanak. Hirukote modura grabatu zituzten lehen bi kantak Basterretxeak, Patxi Irisarrik eta Juantxo Iurritak, baina, teknikariarekin izandako harremanak eta haren ekarpenek bultzatuta, taldera batzeko proposamena egin zioten Delirium Tremensekoek Harregiri, eta hark berehala onartu zuen.
Nortasuna eta berrikuntza
Taldearen nortasuna errespetatzea eta, aldi berean, egungo soinura ekartzea izan da Harregiren erronka estudioan. «Guk gaztetan pila bat entzun genuen Delirium Tremens, eta saiatu nintzen haien nortasuna mantentzen, geruza gutxi mantentzen, eta garai hartan zuten bat-batekotasunari eusten». Gitarra bakarra grabatzea zuen taldeak buruan hasieran, baina, Basterretxeak onartu duenez, trabatu egin zitzaien kantak sortzeko prozesua, eta orduan eskatu zioten laguntza Harregiri. Eta emaitzarekin pozik taldekoak. «Urte askoan jo gabe egon gara, eta Haritzen ekarpena eta laguntza oso potentea izan da», adierazi du Iurritak.
Diskoko hiru single kaleratu dituzte orain arte, bakoitza bere bideoarekin. Hordago izan zen lehena, diskoa zabaltzen duen Hola tio bigarrena, eta Aio! izan da orain azkena. Hiruretan igar daiteke Delirium Tremens taldearen betiko nortasun ikur diren gitarra, ahots eta oinarri erritmikoak, baina hiruretan sumatzen da, halaber, Harregiren eskua ere, hala soinuan, nola gitarraren konponketa batzuetan ere.
Hitzetan diskoak bi ildo nagusi dituela azaldu du Basterretxeak. Alde batetik, badaude «errazak» diren batzuk, eta badaude beste batzuk «pilotari ematekoak». Esate baterako, abeslariak lehen multzoan kokatu du Hola tio, zeinak aspaldi elkar ikusi gabeak diren bi lagunen arteko elkarrizketa kontatzen baitu. Eta bigarren multzoan kokatu ditu migratzaile baten larrutik kantatutako Banoa, edo animo faltarekin igarotako aldiei idatzitako Urpean. Hitzak idaztean blokeo bat izan zuela ere aitortu du abeslariak, eta Jon Maia bertsolari eta letragilearekin elkarlanean moldatu dituela, azkenean.
Zuzeneko handiak eta ezusteko kontzertuak
Maiatzaren 28an dute itzulera kontzertu handia, Barakaldoko BEC erakustazokan (Bizkaia), eta salduak dituzte sarrera guztien bi herenak. Des-kontrol eta Mc Onak taldeekin arituko dira han zuzenean, eta emanaldi hori bereziki zaintzeko asmoa dutela iragarri dute. Onartu dutenez, ordea, aurrez ere, «erdi ezkutuan», kontzertu txikiago batzuk ere emango dituzte, abisu handirik gabe, prestatuz joateko. Arantzan (Nafarroa) eman zuten lehena, adibidez, Aterpe ostatuan, aurreko asteburuan bertan, eta gustura aritu zirela diote. Eta, hain zuzen, emanaldi horretako irudiak jasotzen ditu taldearen azken bideoklipak: Aio!.
Ondarroan (Bizkaia) emango dute mota horretako hurrengo kontzertua, hilaren 14an, Beko Zini aretoan. Baina ez dute sarrerarik salduko, eta, beraz, gonbidapen bidez soilik sartu ahalko da jendea. Iragarri dutenez, ordea, ehun sarrera bikoitz banatuko dituzte zozketa bidez, eta beren sare sozialetan egongo da izena emateko aukera. Beste hiru emanaldi ere badituzte jadanik lotuta, eta gehiago eskaintzeko atea irekia dutela esan dute. Azkena rock jaialdian arituko dira ekainaren 17an, EHZ festibalean uztailaren lehenean, eta Hatortxu Rocken ere bai, uztailaren 30ean. Basterretxea: «Horrekin hasiko gara martxan. Sekulako gogoa dugu martxan hasteko, horrenbeste entseguren ondoren».
Hasieran «bertigoa» sentitu zutela onartu dute taldekoek, baina, abeslariak dioenez, entseguz entsegu, hasiak dira hori gainditzen, eta pozik daude zuzenekoetarako lortzen ari diren soinuarekin. «Gutxienez, utzi genuenean bezala bueltatu nahi dugu; jendeak entzutea eta esatea 'a ze soinu potentea'». |
2022-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/212984/donostiako-eragile-feministek-neurri-eraginkorrak-eskatu-dituzte-abortuaren-aurkako-protestak-gelditzeko.htm | Gizartea | Donostiako eragile feministek «neurri eraginkorrak» eskatu dituzte abortuaren aurkako protestak gelditzeko | Talde ultraeskuindarrek abortuaren aurkako mobilizazioak iragarri dituzte astebururako. | Donostiako eragile feministek «neurri eraginkorrak» eskatu dituzte abortuaren aurkako protestak gelditzeko. Talde ultraeskuindarrek abortuaren aurkako mobilizazioak iragarri dituzte astebururako. | Talde ultraeskuindarrek abortatzeko eskubidearen aurka antolatutako manifestazioa eragozteko «neurri eraginkorrak» eskatu dizkiote eragile feministek Donostiako Udalari eta Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailari. Amarako Talde Feministak, Donostiako Bilgune Feministak, Groseko Asanblada Feministak, Morlanseko Talde Feministak, eta Intziri eta Plazandreok taldeek sinatutako idatzi batean, eragileek azaldu dute «talde ultraeskuindarrek» deialdi bat zabaldu dutela maiatzaren 7rako, Errezatzea ez da delitua lelopean. Protesta Askabide klinikaren parean bukatuko dela jakinarazi dute —emakume asko haurdunaldia etetera joaten dira klinika horretara—.
Ikusi gehiago: Gizonezko batek eraso egin dio ekintzaile feminista bati, abortatzeko eskubidea aldarrikatzeagatik
Izan ere, apirilaren 14an egokitu egin zuten 10/1995eko azaroaren 23ko lege organikoa, eta, harrezkero, 4/2022ko apirilaren 12ko legearen bidez, debekatuta dago abortuak egiten dituzten zentroen aurrean andreen aurka egitea. Orain, eraso horiek hiru hilabete eta urtebete arteko kartzelarekin edo komunitaterako lanekin zigortuko dira. Hala ere, abortuaren aurkako taldeek mobilizaziora deitu dute, aurten bigarren aldiz — apirilaren 2an ere egin zuten antzeko protesta bat—.
Talde feministek salatu dute legea ezarri zenetik «legez kanpokoa» dela halako protestak egitea, eta, horrez gain, egitasmo horrek «emakume guztion sexu eta ugaltze eskubideak» urratzen dituela. Gogora ekarri dute Donostiako Udalak 2022ko martxoaren 30ean egindako adierazpena ere. Bertan, udalak «babes osoa» helarazi zien abortatzea erabaki eta jazarpena jasaten duten emakumeei, eta baita Askabide klinikan lan egiteagatik jazarpena jasan duten langileei ere. Emakumeek «euren eskubideak askatasunez betetzeko topatzen dituzten oztopo ideologiko eta administratiboak ezabatzeko neurri eraginkorrak» hartzeko ere eskatu zuen udalak orduko hartan. |
2022-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/212985/errusiak-ukatu-egin-du-bere-tropak-azovstalen-sartu-izana.htm | Mundua | Errusiak ukatu egin du bere tropak Azovstalen sartu izana | Kieven esanetan, altzairutegiari eraso egiten jarraitzen du Moskuk. Kremlinek esan du handik ateratzeko korridore humanitarioak irekita egongo direla larunbatera arte. Zelenskik laguntza eskatu dio NBEri. | Errusiak ukatu egin du bere tropak Azovstalen sartu izana. Kieven esanetan, altzairutegiari eraso egiten jarraitzen du Moskuk. Kremlinek esan du handik ateratzeko korridore humanitarioak irekita egongo direla larunbatera arte. Zelenskik laguntza eskatu dio NBEri. | Mariupolgo Azovstal altzairutegian Ukrainako armadako militarrak eta talde paramilitarretako kideak daude gotortuta. Gainera, dozenaka zibil daude haiekin batera; Kieven arabera, 200 bat. Donetsk eskualdean setiatuta dagoen hiriko altzairutegiari eraso egin izan dio Moskuk azken asteetan, eta, Azov batailoi paramilitarraren arabera—eskuin muturreko talde armatu bat da—, Errusiako tropak instalazioen barrura sartu dira goizaldean. Kremlinek, baina, ukatu egin du, eta nabarmendu zabalik zeudela zibilak handik ateratzeko korridore humanitarioak, eta hala egongo direla larunbatera arte.
Dmitri Peskov bozeramaileak egunero ematen duen prentsaurrekoan gogoratu duenez, Vladimir Putin Errusiako presidenteak aurreko hilabetean agindu zuen altzairutegiaren aurkako erasoaldia amaitzeko. Kiev esaten ari da, ordea, eraso horiek ez direla eten; atzo ere ez. Nolanahi ere, iturri ofizialek adierazi dute ebakuazioekin jarraitzeko prest daudela. «Zuhurki baikorrak gara. Noski, esperientzia txarrak eduki izan ditugu Errusiarekin, ez dituelako betetzen konpromisoak», azpimarratu du Ukrainako Defentsa ministroaren aholkulari Juri Sakek, BBC hedabidean.
Volodimir Zelenskik atzo gauean ebakuazioez adierazi zuenez, lur azpiko babeslekuetan daude zibilak. «Egungo baldintzak aintzat hartuta, ezin dugu ekipo astunik erabili hondakinak kentzeko. Dena eskuz egin behar da». Gerra Ikertzeko Institutuaren arabera, «litekeena» da Errusiako tropak altzairutegiaren barruan egotea.
Azken egunotan zibilak ebakuatu dituzte Mariupoldik, baina ez, Kieven arabera, Azovstaletik bertatik. NBE Nazio Batuen Erakundearen eta Gurutze Gorriaren laguntzarekin, 344 lagun ebakuatu zituzten atzoko operazioan —adingabeak, adinekoak eta emakumezkoak ziren gehienak—. Azovstalen zaurituta dauden ebakuatzeko eskatu dio Zelenskik NBEri. |
2022-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/212986/siemens-gamesak-780-milioi-euro-galdu-ditu-azken-sei-hilabeteetan.htm | Ekonomia | Siemens Gamesak 780 milioi euro galdu ditu azken sei hilabeteetan | Kontseilari delegatuak berretsi egin du egoitza nagusian Zamudion mantenduko dutela, eta operazio zuzendaria Madrilen kokatzea erabaki logistikoa baino ez dela. | Siemens Gamesak 780 milioi euro galdu ditu azken sei hilabeteetan. Kontseilari delegatuak berretsi egin du egoitza nagusian Zamudion mantenduko dutela, eta operazio zuzendaria Madrilen kokatzea erabaki logistikoa baino ez dela. | Siemens Gamesak 780 milioi euroren galerak izan ditu azken seihileko fiskalean (2021eko urritik 2022ko martxora). Iazko epe berean 54 milioiren galerak izan zituen, eta kopuruen okertze handi hori integrazio gastuei, amortizazioei eta lur gaineko hainbat parke eoliko egitasmok (onshore) izandako atzerapenari egotzi die. Zuzendaritzak ohar bidez azaldu duenez, konpainiak dagoeneko hartu ditu laster izan ditzakeen zailtasunak konpontzeko erabakiak. Datu orokorrei erreparatuz gero, multzoak 2.177 milioi euroren salmentak egin zituen, iaz baino %7 gutxiago. Zerbitzuen sektoreak, bere aldetik, %13ko beherakada izan zuen, eta haize erroten salmentak, %19koa. Azken eremu horretan, deigarria da lur gaineko haize erroten salmentan izandako beherakada (%43). Egoera zaila dela ikusita zuzendaritzak enpresa zatitu eta saldu nahi duela zabaldu da. Horren aurre egiteko, Jochen Eickholt kontseilari delegatuak berretsi egin du egoitza nagusiak Zamudion (Bizkaia) jarraituko duela, eta operazio zuzendaria Madrilen kokatu izana erabaki logistikoa baino ez dela, «ikusgarritasun» handiago bat lortu nahian harturikoa. |
2022-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/212987/plazen-60-merezimendu-bidez-ebatziko-dira-jaurlaritzaren-administrazio-orokorrerako-deialdian.htm | Ekonomia | Plazen %60 merezimendu bidez ebatziko dira Jaurlaritzaren Administrazio Orokorrerako deialdian | Jaurlaritzak 3.108 langileko deialdia egingo du aurten Administrazio Orokorrerako eta 1.884 plazatan «bereziki kontuan hartuko dira deialdia egin duen administrazioan lanean emandako urteak». ELAren arabera, gutxienez, 4.500 plaza bete beharko lirateke, behin-behinekotasuna egiaz murrizteko. | Plazen %60 merezimendu bidez ebatziko dira Jaurlaritzaren Administrazio Orokorrerako deialdian. Jaurlaritzak 3.108 langileko deialdia egingo du aurten Administrazio Orokorrerako eta 1.884 plazatan «bereziki kontuan hartuko dira deialdia egin duen administrazioan lanean emandako urteak». ELAren arabera, gutxienez, 4.500 plaza bete beharko lirateke, behin-behinekotasuna egiaz murrizteko. | Eusko Jaurlaritzako Funtzio Publikoko arduradunek gaur jakinarazi diete sindikatuei Administrazio Orokorrerako aurten zenbat funtzionario hartzeko asmoa duen. Guztira 3.108 plazako deialdia izango da, hainbat deialditan egingo dena.
«Eskain daitezkeen lanpostu huts guztiak eskaintzen dira», Jaurlaritzaren arabera, «eta gainera, euskal administrazio publikoan bitarteko langileen tasa handia murrizteko hartutako konpromisoari erantzuten zaio».
Funtzionarioentzako plaza guzti horietatik 1.884 merezimendu-lehiaketa bidez ebatziko dira, eta gainerako 1.219ak lehiaketa-oposizio bidez. Horrek esan nahi du, administrazio horietan behin-behinean urteetan jardun diren langileei begira atonduta daudela deialdiko plazen %60,6.
Ikusi gehiago: LABek esan du Eusko Jaurlaritzak hezkuntzarako egindako lanpostu eskaintza ez dela nahikoa
Jaurlaritzaren arabera, merezimenduzko lehiaketetan «aspiranteen merezimenduak baino ez dituzte baloratuko, eta bereziki kontuan hartuko dira deialdia egin duen administrazioan lanean emandako urteak, bai eta prestakuntza profesional eta akademikoa, besteak beste».
Eskainitako lanbide eskalak berrogeita hamar inguru dira, eta, besteak beste, honako hauek hartzen dituzte: administrazio langileak, legelariak, gizarte eta lan arreta, estatistikak, hizkuntza normalizazioa, osasun publikoa edo epidemiologia.
Murritza
ELA sindikatuaren ustez, murritza da Jaurlaritzaren 3.108 plazako deialdia, Iceta legeak jasotzen duen behin-behinekotasun tasa betetzeko 4.500 plaza bete beharko liratekeelako. Gaur egun, behin-behinekotasun tasa %57koa da Administrazio Orokorrean eta bere erakunde autonomoetan (Osalan, Lanbide, Ibaiondo); besteak beste, hainbat urteetan ez delako lan eskaintza publikorik egin.
Ondorioz, bete beharko liratekeen 4.500 plaza horietarako beste langile daude, postu horietan urteak daramatzatenak behin-behinean lanean, eta orain Egonkortze Legeak (Iceta Legeak) ezarritako baldintzak betetzen dituztenak. ELA sindikatuak eta Interino taldeak mobilizazioak egin dituzte azken asteetan, Jaurlaritzari kontsolidazio prozesu bermatzaile bat eskatzeko Administrazio Orokorrean. |
2022-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/212988/omeren-arabera-15-milioi-pertsona-hil-zituen-koronabirusak-munduan-2020an-eta-2021ean.htm | Mundua | OMEren arabera, 15 milioi pertsona hil zituen koronabirusak munduan 2020an eta 2021ean | Ofizialki jakinarazi diren heriotzak halako hamar izan dira benetan zenbait herrialdetan. | OMEren arabera, 15 milioi pertsona hil zituen koronabirusak munduan 2020an eta 2021ean. Ofizialki jakinarazi diren heriotzak halako hamar izan dira benetan zenbait herrialdetan. | Osasunaren Mundu Erakundearen arabera (OME), 2020an eta 2021ean 14,9 milioi pertsona hil ziren munduan koronabirusaren ondorioz. COVID-19ak ofizialki 5,4 milioi pertsona hil baditu ere, kopuru hori benetan ia hiru bider handiagoa da OMEk egin duen kalkulu baten arabera. William Msemburi bozeramaileak gaur azaldu duenez, alde hori ofizialki jaso gabeko heriotzei dagokie, bai heriotzaren arrazoia zein izan zen jakinarazi ez zelako, bai osasun sistemek izan zuten gainkargaren ondorioz, artatu gabeko pazienteak izan baitziren hil zirenak. «Hainbat herrialdetan osasun arloan egiten diren inbertsioak mugatuak direnez, askotan heriotza tasaren benetako tamaina ezkutuan geratzen da», ziurtatu du Samira Asma doktoreak, OMEren Datu azpizuzendariak.
OMEk ohartarazi du hainbat herrialdetan erakunde ofizialek jasotako hildako kopurua halako hamar dela benetakoa, eta India jarri du horren adibide: Msemburiren hitzetan, 4,7 milioi indiar hil dira bi urte horietan. Antzera gertatu da Errusian, Indonesian, AEBetan, Brasilen, Mexikon eta Perun ere, OMEren arabera. Estimazioa egiteko, OMEk bi urte horietan hil diren pertsonen kopurua hildakoen ohiko kopuruarekin alderatu du. Gainera kontaketa horretan sartu ditu birusaren albo ondorioen eraginez hil direnak, zuzenean hil ez baziren ere.
Estimazioa egiteko orduan, adina eta generoa aintzat hartu ditu OMEk. Generoaren arabera, hildakoen %57 gizonak izan dira, eta %43, emakumeak, OMEk jaso dituen datuetan ageri denez. Gainera, zehaztu du hildako gehienak Asia hego-ekialdean, Europan eta Amerikan izan direla. 14,9 milioi horietatik erdiak errenta txiki-ertaina duten herrialdeetan hil dira (%53). Errenta ertaina-handia duten herrialdeetan, berriz, hildakoen %28 izan dira.
«Pandemiaren tamaina neurtzeko ezinbestekoa da ezkutuan geratu den heriotza tasa neurtzea. Horrek aukera ematen baitie erabakiak hartu behar dituztenei heriotza tasa murrizteko eta etorkizuneko krisiak hobeto aurreikusteko», esan du Asmak.
Nazioa Batuen Erakundeak aste honetan jakinarazi duenez, mundu mailan positiboak eta astero hiltzen direnen kopuruak behera egiten ari diren arren, omikronaren bi aldaera gora egiten ari dira Amerikan eta Afrikan. Horregatik, Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEko zuzendariak zuhurtzia eskatu du: «Datu horiek ez dute istorio osoa kontatzen». |
2022-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/212989/ehuren-udako-ikastaroetan-154-ikastaro-izango-dira-aukeran.htm | Gizartea | EHUren Udako Ikastaroetan 154 ikastaro izango dira aukeran | 41. aldian, irudi berria estreinatuko dute. Ia ikastaro guztiak presentzialak edo mistoak izango dira. | EHUren Udako Ikastaroetan 154 ikastaro izango dira aukeran. 41. aldian, irudi berria estreinatuko dute. Ia ikastaro guztiak presentzialak edo mistoak izango dira. | EHU Euskal Herriko Unibertsitateak aurkeztu ditu Udako Ikastaroak. Aurten, 41. aldia izango da, eta irudia berritu dute: UIK izango da. Orotara, 154 ikastaro eskainiko dituzte, eta gaur eman dute xehetasunen berri, Eva Ferreira EHUko errektoreak, Laura Poderoso BBVA fundazioko zuzendariordeak eta Itziar Alkorta udako ikastaroetako zuzendari akademikoak, Bilbon egin duten agerraldian.
41. aldia berrikuntzekin etorriko da: UIK marka aurkeztu dute. Ferreiraren esanetan, aldaketaren erakusgarri da: «Eskaintzaren eta formatuen dibertsifikazioaren erakusgarri da: online, aurrez aurre eta ikaskuntza modalitate hibridoarekin, eragin eremuaren deslokalizazioarekin, nazioarteko ikasle ugari edukiz eta web esperientzia eta erronketan oinarritutako programa eredua eraldatuz». Hain zuzen, aurten ere ikastaro gehien-gehienak Internet bidez ere egiteko aukera egongo da: 30 aurrez aurrekoak izango dira; 120, mistoak; eta lau zuzenean online emango dituzte.
Izenak berak uda aipatzen badu ere, urte osora zabaldu asmo dituzte ikastaroak. Eta aniztasuna egongo da gaietan ere: gobernantza eredu berriak, berdintasuna, digitalizazioa, buru osasuna, zahartzaroa, jasangarritasuna, hezkuntza eta euskal kultura landuko dituzte, esaterako. Baita puri-purian dauden beste gai batzuk ere: kasurako, Ukrainako gerra, eta pandemia eta haren ondorioak.
Izena emateko aukera
Gaurtik irekita dago izena emateko epea, www.uik.eus webgunean. Nahi duen oro animatu dute izena ematera: ikerketako eta mundu akademikoko pertsonei, erakunde publikoei, ikasleei eta, oro har, gizarteari egin diete gonbita. |
2022-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/212990/espainiako-auzitegi-nazionalak-behin-behinean-utzi-du-libre-kazetari-ukrainar-bat.htm | Mundua | Espainiako Auzitegi Nazionalak behin-behinean utzi du libre kazetari ukrainar bat | Kieveko gobernuak «traizio gorena» leporatzen dio Anatoli Xari kazetariari. Katalunian erbesteraturik dago, eta iaz azaldu zion BERRIAri Ukrainan ez lukeela «egun bat ere iraungo bizirik». | Espainiako Auzitegi Nazionalak behin-behinean utzi du libre kazetari ukrainar bat. Kieveko gobernuak «traizio gorena» leporatzen dio Anatoli Xari kazetariari. Katalunian erbesteraturik dago, eta iaz azaldu zion BERRIAri Ukrainan ez lukeela «egun bat ere iraungo bizirik». | Anatoli Xari kazetari ukrainarra atxilotu zuten atzo Tarragonan (Katalunia), Espainiako Auzitegi Nazionalaren aginduz. Madrilera eraman dute, eta han, epailearen aurretik pasatu ostean, libre utzi dute gaur behin-behinean, baina neurriak ezarri dizkiote: hilean bitan epaitegian agertu beharko du, eta bizitokia finkatu; horrez gain, pasaportea kendu diote, eta ezingo da Espainiako Estatuaren menpeko lurraldeetatik atera.
Ukrainako Gobernuak «traizio gorena» egotzi dio kazetariari, eta «gorrotoa sustatzea». Xari «Errusiaren aldekoa» dela zabaldu du.
Urteak darama Ukrainako Gobernua Xariren atzetik. Volodimir Zelenski presidentea kritikatu izan du bere lanean, baina, baita Vladimir Putin Errusiako presidentea ere. 2014. urtean Lituaniara ihes egin behar izan zuen. Ikerketa kazetaritza egiten du, eta Ukrainako ustelkeria eta krimen antolatuaren berri eman izan du. Erbestean egonda ere, lanean jarraitu du YouTuberen bidez. Haren kanalak ia hiru milioi harpidedun ditu. 2019. urtean bere alderdi propioa sortu zuen, eta urte hartako Parlamenturako bozetan parte hartu zuen. Baina botoen %2 baino ez zituen eskuratu. Baina 2020ko udazkenean egindako bozetan, Xari Alderdiak 52 diputatu lortu zituen eta 11 udaletan sartzea lortu zuen.
Kieveko Gobernuak pozik hartu du atxiloketa. «Honek erakusten du Ukrainari traizio egiten dion orok merezi duen zigorra jasoko duela».
BERRIArekin iaz edukitako elkarrizketan, «orain, hilko gaituzten beldur gara hemen ere», esan zion Xarivek bere etxean Ralf Streck kazetariari. Izan ere, haren helbidea zabaldu zuten eskuin muturreko sareetan, eta etxebizitza «erromesaldirako eta erasorako leku» bilakatu zen.
Espainiako Auzitegi Nazionaletik pasatu ostean, haren kontrako estradizio prozesua da hastekoa. Orain Ukrainak 40 egun ditu estradizio eskaera aurkezteko, eta auzitegiak erabakiko du gero onartzea edo baztertzea. |
2022-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/212991/denis-mukwege-bakearen-nobel-sariduna-laquoemakumeek-harritzen-naute-gehien-haien-erresilientziagatikraquo.htm | Mundua | Denis Mukwege, Bakearen Nobel sariduna: «Emakumeek harritzen naute gehien, haien erresilientziagatik» | Baionako Atalante zinema gelan mintzatu da, IFJD Justiziarako eta Demokraziarako Institutu Frankofonoak gonbidatuta. | Denis Mukwege, Bakearen Nobel sariduna: «Emakumeek harritzen naute gehien, haien erresilientziagatik». Baionako Atalante zinema gelan mintzatu da, IFJD Justiziarako eta Demokraziarako Institutu Frankofonoak gonbidatuta. | Inposatu diguten ahanzturaren aurka borrokatzea da hau, indiferentziari uko egitea, mundua ezkutatzen saiatzen ari den errealitateak ikusaraztea». Hau hori film bat da, L'empire du silence (Isiltasunaren inperioa) izenekoa, eta, kakotxen arteko hitz horiek, Denis Mukwege ginekologo eta 2018ko Bakearen Nobel Sari kongoarrarenak, asteazken arratsean Baionako Atalante zinema gelan jende andanaren aitzinean ahoskaturikoak. Kongoko Errepublika Demokratikoko gatazkan azken hogeita bortz urteotan gertaturiko basakeriak erakusten ditu ia bi orduko dokumentalak; Thierry Michel egileak berak herenegun aitortuta, era «gordinean»: ikusten dira hilketak eta kontatzen dira bortxaketak, mutilazioak; entzuten dira agintarien axolagabekeriazko hitzak, NBE Nazio Batuen Erakundeko ordezkarien ezina. Eta, guzia, Michelen beraren hitzetan, batzuek «infernu» bilakaturiko paisaia «zoragarrietan» —Michel bera deklaratzera deitu du Kinshasako Auzitegiak, film horregatik «plagioa» eta «Kongoko iruditeria ebastea eta bortxatzea» leporatuta—.
IFJD Justiziarako eta Demokraziarako Institutu Frankofonoak gonbidatuta izan zen Mukwege atzo Baionan, eta «justizia» eskatu zuen Kongoko Errepublika Demokratikoko herritarrentzat: «Ezin da bakerik eraiki justiziarik gabe». Azaldu zuenez, izan ere, zigorgabetasun eta isiltasun historia bat izan da bere herrialdearena. Bukavu hiriko Panzi ospitaleko sortzaile eta medikua da Mukwege, eta azaldu zuen 1990eko urteetan gatazka hasi zenean bezalatsu edo okerrago daudela gaur egun: «Hogei urte daramatzat indarkeria sexualak jasaten dituzten andreak artatzen, eta honek segitu egiten du: hori da zinezko drama». Bortxaketak pairatu dituzten emakumeak sendatzen espezializatutako ospitalean, gainera, aldatu egin zaie lana: «Lehen adinez nagusiak ziren emakumeak artatzen nituen; sekulako basakeriak. Baina gero ikusi genuen umeei eta niniei ere erasotzen zietela». Horrek galdera bat piztu zion: «Geldi dezakegu hau baldin eta borreroek halako gauzak inpunitate osoz egin baditzakete?».
Ginekologoak Baionan gogoratu zuenez, 2010ean Mapping txostena kaleratu zuten NBEko adituek, zeinetan jasotzen baitira 1993 eta 2003 artean gertaturiko askotariko krimenak. «Horrekin justizia lortu behar genuen». Baina ez zuten helburua erdietsi: «Krimen horien egileak indartsuagoak izan ziren NBE bera baino. Mandatariek ia barkamena eskatu zuten txostena egiteagatik, eta dokumentua oraindik tiradera batean dago». Mukwegek uste du estatuek euren «borondatea inposatzen» diotela NBEri, eta arrazoia argi du: «Herrialdea aberatsa da mineral estrategikoetan. Hori guzia gertatu gabe ezin dugu sakelako telefono eta ordenagailurik izan. Horregatik saiatzen dira egia ezkutatzen».
Frogatzeko ezina
Jean Pierre Massias jurista zein IFJDko kidea eta Michel filmegilea zigorgabetasunari aurre egiteko hainbat pista ematen saiatu ziren solasaldian, Europako hainbat adibide azalduta: erraterako, 36ko gerrako deshobiratzeak nola egiten diren. Ordea, Mukwegek zehaztu zuen arazo bat daukatela Kongoko Errepublika Demokratikoan krimen sexualekin: «Hogeita bortz urte geroago oraindik zaila da frogak lortzea, eta justiziara jotzen duten andreen auziak artxibatzeko arriskua dago. Emakumeek ez dute bigarrenez umiliatuak izan nahi». Mukwegek uste du berez balegokeela indarkeria kasu batzuk frogatzerik: «Ume ugari jaiotzen dira bortxaketen ondorioz, eta borreroak ume horien DNAren bidez atzematen ahalko genituzke». Baina, berriro, arazoa: «Ez da DNA frogarik egiten».
Mukwegek kontatu zuen anitzetan galdetzen diola bere buruari Kongoko Errepublika Demokratikoan segitu behar duen. «2012an eraso egin zidatenean ez zuten lortu ni kolpatzea; nire zaindaria hil zuten». Herrialdetik atera zen orduan, baina denbora batera itzuli zen: «Bostonen [AEB] nengoela gutun bat jaso nuen, landa eremuko emakume batzuek bidalitakoa. Ortziralero barazkiak saltzen hasi ziren nire hegazkin txartela erosteko. Haiek ez dute egunean dolar bat ere bizitzeko!». Eta itzuli egin zen: «Ez nuen hauturik». Emakume horiek «ikaragarriak» direla nabarmendu zuen: «Gizonak ere artatu izan ditut, baina emakumeek harritzen naute gehien, haien erresilientziagatik. Ez dute uzten euren buruak lurra jo dezan. Haien ondoan jarraituko dut». |
2022-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/212992/espainiak-estrasburgoko-helegiteengatik-106000-euro-pagatzeko-agindu-du.htm | Politika | Espainiak Estrasburgoko helegiteengatik 106.000 euro pagatzeko agindu du | Estatuaren indarkeria jasan eta Estrasburgok atzera bota dituen 23 kasutan kostua ordainarazi diete. Eusko Jaurlaritzak dio diru sail bat emana duela. | Espainiak Estrasburgoko helegiteengatik 106.000 euro pagatzeko agindu du. Estatuaren indarkeria jasan eta Estrasburgok atzera bota dituen 23 kasutan kostua ordainarazi diete. Eusko Jaurlaritzak dio diru sail bat emana duela. | Egiari Zor fundazioak eman du datua: estatuaren indarkeriaren biktimak izan, Estrasburgora jo eta atzera bota dituzten 23 kasutan prozedura judizialaren kostuak ordainarazi dizkiete 2019tik. 22.na Joxi Zabalaren familiaren kasua izan da, beraz, oraindik beste bat iristea espero du fundazioak. Kostuak ez dira nolanahikoak izan, Egiari Zor-ek azaldu duenez: «Gaurdaino, aipatutako 22 prozedurengatik Estatuko Abokatutzak 106.000 euro baino gehixeago ordaintzeko agindu du».
Egiari Zor-ek jokamoldea gogor kritikatu du: «Borondate politikoaren kontua da eta kasu honetan Estatu terrorismoa jasan zuten biktimei kalte eta min handiagoa sortzeko borondate argia dagoela». Halaber, galdetu du estatuko abokatutzak irizpide bera izango ote lukeen eskatzaileek jasandako indarkeriaren jatorria «bestelakoa» balitz.
Bidelagunak ere izan dituztela gogoratu dute, ordea: «Eusko Jaurlaritzako Biktimen Zuzendaritzaren laguntza eta aholkularitza izan dugu».
Eusko Jaurlaritzak Berriari nabarmendu dionez, diru sail bat badago GALen, Batallon Vasco Español taldeak eta eskuin muturreko bestelako talde batzuen biktimek egin behar izan duten bide administratibo eta judizialaren kostu ekonomikoak arintzeko. Zehaztu duenez, Egiari Zor-i 2019an eta 2020an hurrenez hurren 80.000 eta 100.000 euro ematea adostu zuten «terrorismoaren biktima» izaki, kalte ordainik jaso ez eta auzitara jo behar izan duten biktimentzat, haiek «indarkeriazko deliturik» egin ez badute bederen. |
2022-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/212993/amatasun-disidente-eta-feministak-erdigunera.htm | Gizartea | Amatasun «disidente eta feministak», erdigunera | Erika Lagomak eta Estitxu Fernandezek amatasunari buruzko ‘M ama* eme* ume*’ liburua egin dute, Tene Mujika saria baliatuta. Galderak plazaratzeko eta eztabaida sortzeko helburuarekin aurkeztu dute obra. | Amatasun «disidente eta feministak», erdigunera. Erika Lagomak eta Estitxu Fernandezek amatasunari buruzko ‘M ama* eme* ume*’ liburua egin dute, Tene Mujika saria baliatuta. Galderak plazaratzeko eta eztabaida sortzeko helburuarekin aurkeztu dute obra. | Erditu diren amak, erditu ez direnak, ama ez izatea aukeratu dutenak, ama bakarrak, banatu diren amak, adopzio bidezkoak, amonak, etorkinak, edota ama lesbianak. Amatasuna bizitzeko modu asko daude, baita ama izateko modu ugari ere, eta horietako lekukotasun batzuk bildu dituzte Erika Lagomak eta Estitxu Fernandezek M ama* eme* ume* liburuan.
Egileek Tene Mujika saria irabazi zuten iaz, eta horrekin ondu dute obra. Debako Udalak eta Elkar argitaletxeak banatzen dute beka, eta Euskal Herriko historia hurbilaz idazteko ez-fikziozko proiektuetarako da.
«Ez da liburu eroso bat, eta hala behar du», adierazi du Fernandezek. Izan ere, amatasun «disidente eta feministak» erakusten dituzte liburuan, galderak plazaratzeko eta eztabaida sortzeko helburuarekin. Horregatik, hain zuzen ere, obrak «zeresana» emango duela uste du Xabier Mendiguren editoreak, «eztabaida hau plazara ekartzeagatik».
Egileek azaldu dutenez, amatasunaren eta feminismoaren arteko harremana «gatazkatsua» izan da urteetan zehar, besteak beste, emakumeek batzuetan ama izatera derrigortuta daudela sentitu dutelako. Liburuan azaltzen denez, ordea, amatasunaren instituzioak zapaltzen ditu emakumeak, eta ez amatasunaren bizipenak berak. Ideia horri tiraka ondu dute obra, uste dutelako iritsi dela garaia ikusteko nolako amatasunak eraiki nahi diren. Horrekin batera, salatu dute gaur egungo sistemak amatasunak bizitzeko baldintza «eskasak» eskaintzen dituela.
Guztira hamahiru bizipen jaso dituzte liburuan, 11 emakumeenak dira, eta bi gizonenak. «Ez genuen nahi liburua ulertzea bakarrik emakumeentzako liburu bat balitz bezala, nahi genuen liburua gizonengana ere iristea», azaldu du Lagomak, eta hurbiltasun hori sortzeko modu bat aurkitu dute aitei ere ahotsa ematen; «beraien aitatasuna modu kontzientean hausnartuta bizi duten gizonei», hain zuzen.
Bizipen horiek jasotzean, ertzera jo nahi izan dute, «ertzean ez daudenak ahaztu gabe». Horrela, liburuan lantzen dira, besteak beste, amatasuna eta eritasuna, indarkeria matxista, indarkeria obstetrikoa, migrazioa, eta osasun mentaleko arazoak. Horrez gain, galerak agertzen dira, baita galdutako umeak eta doluak ere. Horrela, amei, ama izan ez diren emakumeei nahiz gaiarekin sentsibilizaturik sentitzen diren gizonentzat da obra. Finean, gizarte «justuago bat» amesten duen edonorentzat. |
2022-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/212994/azetek-pobreen-kontrako-gerra-salatu-du-bilbon.htm | Gizartea | AZETek «pobreen kontrako gerra» salatu du Bilbon | Zabalgarbin eta Bilboko parke batean egunotan hilotz agertutako bi gizonen kasuak ez dira "zorigaiztoko gertakari isolatuak", sindikatuaren arabera. | AZETek «pobreen kontrako gerra» salatu du Bilbon. Zabalgarbin eta Bilboko parke batean egunotan hilotz agertutako bi gizonen kasuak ez dira "zorigaiztoko gertakari isolatuak", sindikatuaren arabera. | Dozenaka lagun elkartu dira gaur iluntzean Bilboko udaletxearen atarian, azken 24 orduetan etxerik gabeko bi lagun hil direla salatzeko. AZET Etxebizitza Sindikatuaren izenean egin dute protesta, Pobreen kontrako gerra gelditu lelopean. Izan ere, etxebizitza sindikatuak salatu du bi heriotza horiek ez direla "zorigaiztoko gertakari isolatuak", eta horren erantzuleak seinalatu ditu: "Etxebizitzaren merkantilizazioak hiltzen gaitu, jabetza pribatuak hiltzen gaitu, eta erakundeek, miseriaren kudeaketarekin eta pobreen aurkako gerrarekin, hil egiten gaituzte".
Hildakoetako baten gorpua Zabalgarbiko errauste plantan agertu zen atzo; "hondakinak husteko eta tratatzeko prozesuan", ertzaintzak jakinarazi zuenez. Zabalgarbira zama hustera joandako kamioiekin lanean ari zirenetako batek deitu zuen Ertzaintzara, gorpua ikusi zuenean. Litekeena da kontainer batera lotara sartu izana eta zabor kamioiren batek oharkabean harrapatu izana; beste hainbat kasutan gertatu da hori Bizkaian azken urteotan.
Gaur, berriz, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi du iragan asteartean gizonezko bat hilotz aurkitu zutela Bilboko Casilda Iturrizar parkean, manta batekin estalita. Ertzainek herritar baten bidez jaso zuten abisua; jakinarazi zien denbora zeramala gizonak bankuan, eta ez zela mugitzen. Larrialdi zerbitzuak heldu zirenerako, hilotz zen. Autopsia egitera eraman zuten, baina Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak zabaldutako lehen datuen arabera, bortxa zantzurik ez zuen batere. |
2022-5-5 | https://www.berria.eus/albisteak/212995/bilboko-hilketen-susmagarritzat-jo-duten-gizonezkoak-bere-burua-entregatu-du.htm | Gizartea | Bilboko hilketen susmagarritzat jo duten gizonezkoak bere burua entregatu du | Ertzaintzari esan dio ez duela zerikusirik hilketekin, eta ikerketan laguntzeko prest dagoela. | Bilboko hilketen susmagarritzat jo duten gizonezkoak bere burua entregatu du. Ertzaintzari esan dio ez duela zerikusirik hilketekin, eta ikerketan laguntzeko prest dagoela. | Bilboko hilketen susmagarria Ertzaintzaren egoitza batera joan da gaur arratsaldean, eta atxilotu egin dute, Ertzaintzak BERRIAri baieztatu dionez.
Zenbait hedabidek Ertzaintzaren iturriak aipatuta esan dutenez, inor hil izana ukatu du, eta ikerketan laguntzeko prest dagoela esan du. Ikerketa sekretupean dago, eta ez dute beste xehetasunik eman.
Bilbon hil dituzten gizonezkoei buruz egunotan zabaldu diren albisteen harira, Ertzaintzak gizon gazte baten bila zebilela esan du gaur, hilketekin lotura duelakoan; susmagarriaren datuak eman dituzte, eta argazki bat zabaldu.
Komunikabide batzuek adierazi dutenez, bi hilketarekin erlazionatzen dute, baina zantzuak badira beste birekin ere lotzeko. Gizonekin harremanak izateko aplikazio baten bidez jartzen zen harremanetan biktimekin, ikerketak aurrera egin ahala argitu dutenez. Egunotan zabaldu dira hilketa horiei buruzko albisteak, baina Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak ez du ezer baieztatu. Departamentu horretako iturriek BERRIAri adierazi diote ez dutela «ez baieztatzen, ez gezurtatzen» argitaratutakoa, eta ikerketak bide ematen duenean «informazio guztia» emango dutela. Jakin denez, Poliziak asteak daramatza kasuok ikertzen. Eta asteak joan dira, Poliziak emandako datuak aztertuta, epaile batek gizon gazte hori atxilotzeko agindua eman zuenetik ere. Gainerakoan, iturri ofizialetatik zabaldu den informazioa urria da. Jakinarazi dute oraingoz bi ikerketa daudela irekita ofizialki, baina susmoa dute aplikazio horretan harremanetan jarri zen beste bi gizonen heriotzekin ere lotuta dagoela gizonezko hori. Izan ere, antzeko heriotzak izan ziren. Joan den urteko irailetik urrira bitartean hilda agertutako kasuak dira. Hasieran, familiartekoek eta Poliziak pentsatu zuten denak modu naturalean hil zirela. Ikerketak aurrera egin ahala egiaztatu zuten guztiek erabili zutela gizonezkoekin harremanak izateko Wapo aplikazioa, eta hil ondorengo egunetan dirua desagertu zen gizon horien kontu korrontetik. Gaitzespen bateratua Gasteizko Ikusgune LGTBI+fobiaren Behatokiak, Homofobiaren Kontrako Kataluniako Behatokiak eta Espainiako Trans Plataformak ohar bidez esan dute kezka eta sumindura sortu dietela Bilboko hilketek. Gertatutakoa gaitzetsi dute, eta gune «seguruak» eskatu, «ez LGTBI+ kolektiboarentzat estigma eragileak direnak». Auziaren arretagunea hiltzailearen estrategian jartzeko eskatu dute, eta hildakoak ez «birbiktimizatzeko». Taldeek nabarmendu dute LGTBI kolektiboko kideek beren sexualitatea adierazteko askatasuna izan behar dutela, «inolako diskriminazio edota erasorik jasateko arriskurik gabe». Gogorarazi dute, gainera, ezin dela inoren portaera auzitan jarri gizonekin harremanetan jartzeko aplikazioak erabiltzeagatik ere: «Are gutxiago, gertatutakoaren errua haiei bota». Eragile gehiagok ere adierazi dute ezinegona, eta babesa eskatu dute. Taldeek gertaerei buruzko ikerketa «zorrotza» egitea galdegin dute, eta etorkizunerako neurriak eskatu dituzte: «LGTBI+fobia eragozteko, detektatzeko eta esku hartzeko politika publiko eraginkorrak egin ditzatela eskatzen diegu erakundeei». Gainera, hedabideei mintzatu zaizkie, eta eskatu diete ez dezatela zabaldu hildakoei buruzko xehetasunik eta «kutsu morbosoa duen gertakaririk». |
2022-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/213023/iruzurraren-auzia-argituta-martxan-da-berriz-ere-sanferminetako-afixa-hautatzeko-bozketa.htm | Bizigiro | Iruzurraren auzia argituta, martxan da berriz ere sanferminetako afixa hautatzeko bozketa | Gaur bozkatu ahal izango da: 15:00etatik gauerdira arte. Astelehenean jakinaraziko dute zeinek irabazi duen. Udaltzaingoak iruzurraren jatorria ikertzeko lanean segituko du. | Iruzurraren auzia argituta, martxan da berriz ere sanferminetako afixa hautatzeko bozketa. Gaur bozkatu ahal izango da: 15:00etatik gauerdira arte. Astelehenean jakinaraziko dute zeinek irabazi duen. Udaltzaingoak iruzurraren jatorria ikertzeko lanean segituko du. | Asteazkenean eten zuten Sanferminetako afixa hautatzeko bozketa, Udaltzaingoak iruzur zantzuak atzeman ostean. Udaltzainen txostenaren arabera, «susmagarriak» ziren botoak arakatu zituzten, eta horietarik «ia guztiak» ez zituzten nortasun agiri horien jabeek eman. Iruzurra argituta, baina, berriz ere martxan jarri dute jaiak iragarriko dituen kartela hautatzeko prozesua: 15:00etan hasi eta gauerdira arte bozkatu ahal izango da. Astelehenean jakinaraziko dute zein izango den aurtengo jaiak iragarriko dituen afixa.
Iruñeko Udaltzaingoak ostegun goizean eman zuen kartela aukeratzeko prozesuan atzemandako irregulartasunen berri. Joan den asteburuan eta asteazkenean bertan «ordutegi jakin batzuetan» kartel beraren aldeko hainbat boto pilatu zituen zerbitzu informatikoak, eta datu horiek udal webguneak kudeatzen dituen ANIMSA enpresako teknikarien susmoak piztu zituzten. Hala, baieztatu zuten ia kasu guztietan, norbanako batzuen izena eta NANa erabiliz, beste norbaitek eman zituela bozka horiek , beti afixa beraren alde.
Hori ikusita, boto irregular guztiak baliogabetzeko eta bozketa berrabiarazteko erabakia hartu dute udal ordezkariek. Hala ere, adierazi dute Udaltzaingoak ikerketarekin aurrera jarraituko duela, iruzurraren xehetasun gehiago argitara ateratzeko eta horren erantzule dena epailearen esku uzteko.
Ikusi gehiago: Udaltzaingoak iruzurra ikusita, sanferminetako karteletako «ezohiko» botoak baliogabetu egingo dituzte |
2022-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/213024/eusko-jaurlaritzak-udazkenean-onartu-nahi-du-hezkuntza-legearen-egitasmoa.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak udazkenean onartu nahi du hezkuntza legearen egitasmoa | Jokin Bildarratzek esan du «adostasunaren» eta «elkarrizketaren» bideari eutsiko diotela legearen tramitazioan. | Eusko Jaurlaritzak udazkenean onartu nahi du hezkuntza legearen egitasmoa. Jokin Bildarratzek esan du «adostasunaren» eta «elkarrizketaren» bideari eutsiko diotela legearen tramitazioan. | Hilabete igaro da Eusko Legebiltzarrak hezkuntza akordioa onartu zuenetik, eta ordutik ari da Eusko Jaurlaritza hezkuntza legearen aurreproiektua ontzen. Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak gaur esan du udazkenean lege egitasmoa prest izan nahi duela gobernuak, eta orduan bidaliko diola Eusko Legebiltzarrari, tramitazioari ekin diezaion. Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IU taldeko bozeramaileak egindako galderari erantzunez eman du informazioa Bildarratzek, Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan. Gorrotxategik sailburuari galdetu dio ea haren departamentuak noiz izango duen prest hezkuntza legearen testu artikulatua. Izan ere, duela egun batzuk Bildarratzek EITBn emandako elkarrizketa batean esan zuen uda aurretik izango zutela lege aurreproiektuaren testua, eta epeen inguruko argibideak eskatu dizkio Gorrotxategik sailburuari. Bildarratzek azpimarratu du Hezkuntza Saila «gardentasunez» ari dela egutegia betetzen, eta aurreikusitako epeen barruan aurkeztuko duela lege egitasmoa. Esan duenez, lehenik eta behin, Jaurlaritzak lege aurreproiektuaren zirriborroa onartuko du, eta, gero, aldeei bidaliko die: legebiltzarrari bidaliko dio, eta audientzia publikoa irekiko dute beste sailek eta eragileek ekarpenak egin diezazkioten. Tramite hori eginda, udazkenean prest izan nahi du lege egitasmoa, legebiltzarrak tramitazioari ekin diezaion. Bide hori dena «gardentasunez, elkarrizketaren bidez eta adostasunez» egin nahi du Hezkuntza Sailak, Bildarratzek azpimarratu duenez. |
2022-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/213025/psko-kontseilu-politikoak-berretsi-egin-du-ezkerreko-frontearen-akordioa.htm | Mundua | PSko Kontseilu Politikoak berretsi egin du ezkerreko frontearen akordioa | Herri Batasun Berriaren alde bozkatu dute 167 ordezkarik, kontra 101ek eta 23 abstenitu egin dira. | PSko Kontseilu Politikoak berretsi egin du ezkerreko frontearen akordioa. Herri Batasun Berriaren alde bozkatu dute 167 ordezkarik, kontra 101ek eta 23 abstenitu egin dira. | Gauerdia pasatu arte egon da bart bilduta PSren Kontseilu Politikoa. Alderdiaren zuzendaritzak Frantzia Intsumisoarekin (FI) eta ezkerreko beste alderdi batzuekin ekaineko Parlamenturako hauteskundeetarako adostutako akordioa bozkatu behar zuen, eta, 19:00etan bildu baziren ere, luze jo zuen eztabaidak: bost ordu baino gehiago iraun zuen. Azkenean, ordea, Kontseilu Politikoak berretsi egin du akordioa: 167 ordezkarik bozkatu dute alde, 101ek kontra, eta 23 abstenitu egin dira. «Bozketa honek esaten du zer espazio politikokoak garen, ezkerrekoak, eta ez Frantziako presidente Emmanuel Macronen aldekoak», adierazi du Olivier Faure lehen idazkariak.
Presidentetzarako hauteskundeen ondoren egindako ahaleginaren fruitua da akordioa. Ezkerreko alderdiak bigarren itzulitik kanpo geratu ziren berriro, eta bigarren itzulian Macronen eta Marine Le Penen artean aukeratu behar izan ostean, Jean Luc Melenchon Parlamenturako bozei begira ezkerreko fronte bat osatzeko lanetan hasi zen. Duela hilabete batzuk ezinezkoa zirudiena bete egin da orain, eta Herri Batasun Ekologiko eta Sozial Berria izena izango du. Maiatzaren 1ean osatu zuten koalizioa, eta, Frantzia Intsumisoaz eta PSz gain, EELV Europa Ekologia-Berdeak eta PCF Alderdi Komunista daude akordioan, beste alderdi ezkertiar eta ekologiko batzuez gain. Alderdi Antikapitalista Berria ere akordioan dago hasieratik, baina ohartarazi du ez dela PSrekin batera joango eta akordiotik aterako dela iragarri du.
Ekainaren 12an eta 19an egingo dira Senaturako eta Asanblea Nazionalerako bozak Ipar Euskal Herrian eta Frantzian. Herri Batasun Berriaren helburua Errepublika Martxan Macronen alderdiaren nagusitasuna apurtzea da. PSk eta FIk asteazkenean iragarri zuten adostasuna. Horren aurretik, Euskal Herrian aliantzarekin bat egin dute Frantzia Intsumisoko eta EELVko kideek; beharrezkotzat jo dute ezkerraren batzea, BERRIAk galdetuta. Ikusteko dago, ordea, nola banatuko dituzten hautagaiak barrutiz barruti. Ipar Euskal Herrian hiru barruti egingo dira. |
2022-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/213026/jatorrizko-herrien-laquolur-lurralde-eta-baliabideetarako-eskubidearaquo-jasoko-du-txileko-konstituzio-berriak.htm | Mundua | Jatorrizko herrien «lur, lurralde eta baliabideetarako eskubidea» jasoko du Txileko konstituzio berriak | Maiatzaren 16an amaituko du Biltzar Konstituziogileak konstituzio berriaren zirriborroa idazten. Irailaren 4an bozkatuko dute herritarrek erreferendum batean. | Jatorrizko herrien «lur, lurralde eta baliabideetarako eskubidea» jasoko du Txileko konstituzio berriak. Maiatzaren 16an amaituko du Biltzar Konstituziogileak konstituzio berriaren zirriborroa idazten. Irailaren 4an bozkatuko dute herritarrek erreferendum batean. | «Historikotzat» jo dute Txilen konstituzio berri baten zirriborroa idazten ari diren hautetsiek eta herri indigenen ordezkariek asteazken gauean Biltzar Konstituziogilean onartu zuten puntuetako bat. Aldeko 106 botorekin (103 ziren beharrezkoak), konstituzio berriaren zirriborroaren artikuluetako batean sartu dute «jatorrizko herrien lur, lurralde eta baliabideetarako eskubidea». Txalo artean hartu zuten bozketaren emaitza jatorrizko herriek biltzarrean dituzten hamazazpi ordezkariek. «Gatazka historikoak eta jatorrizko herriei kendu digutena konpontzeko bidea jarri du gaur Biltzar Konstituziogileak», adierazi duen Rosa Catrileo maputxeen ordezkariak.
Artikuluaren arabera, jatorrizko herrien erreparaziorako mekanismo bat ezarriko da, eta aitortu egingo zaie euren izaterako ezinbestekoak dituzten euren lurraldeetako baliabideak erabiltzeko eskubidea. «Guk kolektiboak diren espazioak dauzkagu: aintzira bat, adibidez, santutegi bat da guretzat. Guk soilik uler dezakegu aintzira horrek arima bat duela. Leku horiek autonomoak izan behar dute eta komunitatearen eskura egon behar dute, ospakizunak egiteko, hor bizitzeko. Lurraldea behar dugu bizi ahal izateko, eta autonomia behar dugu lurraldeari zentzua emateko», zioen Elisa Loncon konstituziogile maputxeak iaz BERRIAn.
Gaur egungo konstituzioa 1980ean Pinochetek idatzi zuena da, eta, askoren ustez, herrialdean dauden desberdintasun handien iturburua da, neoliberala izateagatik. Ura, adibidez, ondasun pribatu bat dela jasotzen du konstituzio horrek; Txileko Unibertsitate Katolikoko Uraren Eskubiderako eta Kudeaketarako Zentroaren arabera, munduan kasu bakarra da hori. Orain, ordea, lehen aldiz hartu dute parte jatorrizko herrietako ordezkariek Txileko konstituzioa idazteko prozesuan. Zazpi hautetsi maputxe daude, bi aimara, eta beste zortzi herritako bana. «Ez da egia jatorrizko herrien eskakizun handiek Txileko gizartea zatitzen dutenik, eta hau da horren adibide», zioen atzo Lonconek pozik, artikulua zirriborrora eramatea onartu ostean.
«Albiste on bat», Boricentzat
Gabriel Boric Txileko presidentearen arabera, «albiste on bat da» artikulu hori Konstituzioaren zirriborroan sartu izana: «Estatuak lurrak itzultzeko mekanismo justuak sortzea, horien gaur egungo jabeei dagokiena ordainduz, albiste on bat da herrialdearentzat». Boricek gaineratu du horrek aurrera egitea ahalbidetzen diola «oso zatituta dagoen gizarteari». Azpimarratu du zenbait sektoretan biolentzia areagotu egin dela eta akordio transbertsalak izatea espero duela.
Oposizioan, ordea, ez dute hala ikusten. Bernardo Fontaine Goazen Txile taldeko konstituziogileak dio jatorrizko herrien aldeko joera erakustean duela artikulu horrek, baina zentzu negatiboan: «Zergatik izan behar dute jabetza berezi bat?». Haren ustetan, lurrak jatorrizko herriei itzultzeak gatazkak eta injustizia sortuko ditu. Ignacio Brionesek, Piñeraren Gobernuan Ogasun ministro izan zenak, dio baliabideen erabilera arautzea izango dela zailena. Txile oso aberatsa da baliabide naturaletan, mineralak batez ere, eta munduko litio erreserbarik handienetako bat dauka. Enpresa askok ustiatzen dituzte garai batean jatorrizko herrienak izan ziren lurretan, eta horrek gatazkak sortu ditu. Wallmapu maputxeen lurraldean, esate baterako, azken urteetan areagotu egin da estatuaren eta zurgintza enpresen eta maputxeen arteko gatazka.
Azken zirriborroa, astelehenerako
Iazko uztailaren 4an osatu zen Biltzar Konstituziogilea, eta maiatzaren 16an amaituko du konstituzio berriaren zirriborroa idazten. Artikuluak banan-banan ari dira onartzen. Lehenengo batzorde batean adosten eta idazten dituzte, eta horren ondoren osoko saioan onartzen dira. Horretarako biltzarraren bi herenak onartu behar du; hori lortzen ez badu, batzordera itzultzen da. Hautetsiak aukeratzeko bozetan eskuinak ez zuen lortu heren batera iristea, eta horrek ahalbidetu egin du konstituziogile ezkertiar eta independenteek testu aurrerakoi bat ateratzea aurrera. Eskuinak beto bat jarri dietela irudikatu nahi izan du. Aipatutakoaz gain, azken egunetan adostu dute Konstituzioan jasoko dutela Bioetika Kontseilu bat eratzea, kaleko eta hurbileko elikagai azokak sustatzea, ingurumen auzitegiak eratzea, indarkeria matxistarik gabeko bizitza baterako eskubidea eta animaliak babestea, besteak beste.
Behin zirriborroa idatzi ostean harmonizazio batzorde batek ordenatu egingo ditu puntuz puntu onartutako artikulu guztiak, koherentzia izan dezaten. Batzorde hori 40 konstituziogilek osatuko dute, eta ekainaren 6rako amaitu beharko du lan hori. Tarte horretan, beste batzorde batek hitzaurrea idatziko du, konstituzioa bere osotasunean aintzat hartuz. Hirugarren batzorde batek konstituzio berria ezartzeko beharrezkoak izango diren trantsiziorako arauak jaso beharko ditu, eta aztertu beharko du gaur egun indarrean daudenetatik zer legek betetzen duten konstituzio berria eta zeintzuk ez.
Hiru batzorde horiek lana amaitzen dutenean, euren proposamenak Biltzar Konstituziogilaren osoko bilkura, bozkatuko dira. Hor onartzen dutenean konstituzio berria Txileko presidentearen esku utziko dute konstituziogileek, uztailaren 5ean, eta biltzarra desegin egingo da. Herritarrek irailaren 4an bozkatuko dute konstituzio berria, irteerako erreferenduma deiturikoan (konstituzio berri bat egin behar ote zen galdetzeko egin zen sarrerako erreferendumetik bereizteko). |
2022-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/213027/soziolinguistika-klusterrak-eta-ehuk-gida-bat-sortu-dute-enpresetan-erantzukizun-linguistikoa-lantzeko.htm | Gizartea | Soziolinguistika Klusterrak eta EHUk gida bat sortu dute, enpresetan «erantzukizun linguistikoa» lantzeko | 'EEL Eredua'-k baliabideak eskainiko ditu «euskara indargune duen hizkuntza aniztasunaren kudeaketa aurreratua» enpresen sistema orokorrean txertatzeko. Klusterraren arabera, enpresa bakoitzaren ezaugarrietara moldatu ahalko da. | Soziolinguistika Klusterrak eta EHUk gida bat sortu dute, enpresetan «erantzukizun linguistikoa» lantzeko. 'EEL Eredua'-k baliabideak eskainiko ditu «euskara indargune duen hizkuntza aniztasunaren kudeaketa aurreratua» enpresen sistema orokorrean txertatzeko. Klusterraren arabera, enpresa bakoitzaren ezaugarrietara moldatu ahalko da. | Eremu sozioekonomikoan euskararen erabilera sendotzeko tresna berri bat sortu dute Soziolinguistika Klusterrak eta Euskal Herriko Unibertsitateak: EEL Eredua. Enpresaren Erantzukizun Linguistikoa Kudeatzeko Eredua. Klusterrak azaldu du «edozein ingurune soziolinguistikotan kokatutako enpresetan» aplikatu ahalko dela gida. Klusterrak nabarmendu duenez, haren bidez, enpresek baliabideak izango dituzte gizarte erantzukizuneko gaien artean «erantzukizun linguistikoa» txertatzeko, «hizkuntzak kudeatzeko arau etikoen eta sozialen araberako onurak agerian jarrita». Alde horretatik, helburutzat jo du «esparru sozioekonomikoan euskara indargune izango duen hizkuntza-aniztasunaren kudeaketa aurreratua abian jartzeko tresna bat eskaintzea».
Enpresek euren borondatearen arabera erabakiko dute gida erabiltzea, klusterrak zehaztu duenez. Hala eginez gero, hizkuntzaren gaia kudeaketa sistema orokorrean integratzea proposatzen du ereduak. «Ez da, beraz, erantsitako jarduera soil bat; aitzitik, enpresaren helburu estrategiko orokorrak aberastera datorren egitasmo multzo bat da. Zehazki, kalitate sistemaren parte da. Ereduak ibilbide bat proposatzen du enpresek dagoeneko martxan dituzten etengabeko hobekuntza prozesuetan eta gizarte erantzukizuna lantzeko metodologietan txertatzeko erantzukizun linguistikoa», azaldu du klusterrak.
Euskara biziberritzeko ikergunearen arabera, gidak aukera ematen du enpresa bakoitzaren ezaugarrietara «moldatzeko», eta horixe du «bertute nagusietako bat». Gaineratu du ereduaren zenbait atal lantzeko modua ematen duela, eta hala egin dezaketela, esaterako, enpresa txiki eta ertainek. Bestalde, EEL Eredua aplikatzeko prozesuan «aholkularien» parte hartzea izatea gomendatu du. Hala ere, nabarmendu du gidan zehaztutako jarraibideak euren kabuz ere aplika ditzaketela enpresek.
Proiektuak 2008an dauka jatorria, Eralan proiektua jarri baitzuten abian urte hartan, «lan munduan euskararen erabilera sendotzeko helburuz». Proiektu haren 5. fasean sortu dute EEL Eredua, Auxkin Galarraga Eralan proiektuaren zuzendari eta EHUko Soziologia doktoreak eta Belen Uranga Soziolinguistika Klusterreko ikertzaileak. Horiez gain, klusterrak azpimarratu du «akademiaren eta enpresaren esparruko hainbat aditu eta eragilek» ere parte hartu dutela eredua sortzeko prozesuan. Eusko Jaurlaritzaren nahiz Gipuzkoako Foru Aldundiaren babesletza ere izan dute. |
2022-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/213028/bidelagun-gehiagoren-bila-ari-da-mintzanet-euskara-ikastaroetarako.htm | Bizigiro | Bidelagun gehiagoren bila ari da Mintzanet, euskara ikastaroetarako | Sareak adierazi duenez, pandemia garaian nabarmen handitu da mintzapraktikak izan nahi dituztenen kopurua; horregatik behar dituzte hizlari gehiago. Helburu bat zehaztu dute: beste 50 bidelagunek egitea bat. | Bidelagun gehiagoren bila ari da Mintzanet, euskara ikastaroetarako. Sareak adierazi duenez, pandemia garaian nabarmen handitu da mintzapraktikak izan nahi dituztenen kopurua; horregatik behar dituzte hizlari gehiago. Helburu bat zehaztu dute: beste 50 bidelagunek egitea bat. | Hamar urteko bizialdia du orain arte Mintzanet sareak, helburu berberari estuki loturik: euskarazko mintzapraktikak jartzea martxan, lotsak galtzen eta jariotasuna erdiesten laguntzeko herritarrei. Euskara bizi dadin eta euskaraz bizi dadin jendea. Hala bada, hamar urteko bidea egina duelarik, bidelagun gehiagoren premian da egitasmoa; ez giharra galdu duelako, izurritean eskaria nabarmen handitu delako baizik. Gero eta gehiago dira mintzapraktiketan parte hartu nahi dutenak, eta, hortaz, hizkuntza menderatzen duten euskal hiztun gehiagoren bila ari da Mintzanet, horiei laguntzeko. 50 behar dituzte, ikastaroak bermatzeko.
Bakarrik bainoago bidea beste norbaitekin egitea errazagoa delakoan da Mintzanet. Hain zuzen ere, horregatik, bi alderen arteko elkarlanean oinarritu du sareak bere funtzionatzeko manera: Bidelariak eta bidelagunak. Euskara praktikatu nahi duten horiei esaten zaie bidelari; berriz, euskara maila ona izan, eta besteei laguntzeko prest diren horiek dira bidelagunak. Bigarren talde hori handitu dadin da orain Mintzaneten interesekoa.
Orain arteko ereduarekin segituko dute aurrerantzean ere. Saioak online bidezkoak dira, doakoak, astean behin egiten da hitzordua, eta ordubeteko iraupena izan ohi dute. Pantailaren alde bietan, Euskal Herriko zein diasporako pertsonak izaten dira; mingaina euskaraz astintzeko gogoz guziak. |
2022-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/213029/bentildeat-irastorza-ugaldek-irabazi-du-aurtengo-hilbeltza-beka.htm | Kultura | Beñat Irastorza Ugaldek irabazi du aurtengo (H)ilbeltza beka | Fred Vargasen 'Debout les morts' eleberria euskaratuko du | Beñat Irastorza Ugaldek irabazi du aurtengo (H)ilbeltza beka. Fred Vargasen 'Debout les morts' eleberria euskaratuko du | Goiz batez lehenago ikusi gabeko zuhaitz bat deskubritu zuen Sophia Simeonidis abeslariak bere baratzean. Pago bat zen. Kezka sortu zitzaion abeslariari, loa galarazteraino. Hura hor landatu zuenaren bila ibili zen, beraz, batetik bestera. Hiru bizilaguni eskatu zien laguntza, lurra haztaka zezaten. Egun batetik bestera, desagertu zen Simeonidis, ordea. Eta, handik egun batzuetara, erretako gorpu bat agertu zen. Harena ote? Istorio hori kontatzen du Fred Vargas idazle frantsesak Debout les morts eleberrian. Euskaraz irakurtzeko aukera izango da aurki, Beñat Irastorza Ugaldek irabazi duen (H)ilbeltza bekari esker.
Nobela beltzaren arloan, gehien itzuli diren idazleetako bat da Vargas. Euskarara ekarri gabe zeuden, ordea, haren lanak. Beraz, VI. (H)ilbeltza bekak beteko du hutsune hori, Baztango Udalari, (H)ilbeltza elkarteari eta Txalaparta argitaletxeri esker.
Antolatzaileek jakinarazi dutenez, euskarazko nobela beltza sustatzea da bekaren helburua, eta, aldi berean, baita sormen eta itzulpen lana saritzea ere. «Baztan euskal nobela beltzarekin lotuta egon da denbora luzez», adierazi dute, euskarazko nobela beltzaren erreferentziazko eskualdetzat baitute Baztan antolatzaileek.
Joseba Otondo Baztango alkateak, Koldo Biguri (H)ilbeltzako ordezkariak eta Garazi Arrula Txalapartako ordezkariak osatu dute epaimahaia. Frantsesezko obraren erritmoari «tentuz eta zentzuz» jarraitu izana erabili dute Irastorzaren itzulpena aukeratzeko irizpideen artean. Izan ere, haien hitzetan, «nabarmentzekoa da erabilitako joskera, euskaraz testu irakurgarria egin nahian. Orobat, hizkuntzaren erregistroak zaindu ditu, eta euskara aberatsa darabil; irakurketa gozagarria eta bizia eragiten du, ondorioz».
Horrenbestez, 6.000 euroko saria jasoko du irabazleak. Erdia orain emango zaio, eta gainerako 3.000 euroak, eleberria itzultzen amaitzen duenean; Txalaparta argitaletxeak argitaratuko du liburua, 2024ko urtarrilean.
Aurreko aldiak
Euskal Nobela Beltzaren Astearen harira sortu zen beka. Eta, antolatzaileek jakinarazi dutenez, urte batean sormenari ematen diote beka, eta hurrengoan, itzulpenari. Sormenari eman zioten, esaterako, lehendabiziko aldian. Miel. A. Elustondo izan zen irabazlea eta Kezko bola batek itoak birikak eleberria argitaratu zuen 2019. urte hasieran. Hurrengo deialdia itzulpenari egokitu zitzaion, eta Patricia Highsmith estatubatuarraren Lardaska nobela euskaratu eta 2020an aurkeztu zuen Josu Barambonesek. Hurrengo sormen beka Miren Gorrotxategik irabazi zuen, eta Sotoan gordeak izenburupean argitaratu zuen liburua. Aurtengo urtarrilean kaleratu da Massimo Carlottoren Agur, maitea, ikusi arte, Koldo Bigurik egindako itzulpena, eta, azkenik, iazko sormen beka Eneko Barberena idazlearen proiektuak jaso zuen; dena ondo bidean, urte amaieran kaleratuko du Txalaparta argitaletxeak. |
2022-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/213030/bildarratzek-esan-du-googlerekin-sinatutako-akordioak-ez-duela-urratzen-hezkuntza-akordioa.htm | Gizartea | Bildarratzek esan du Googlerekin sinatutako akordioak ez duela urratzen hezkuntza akordioa | EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk «kezkagarri» iritzi diote Jaurlaritzak Googlerekin lortutako hitzarmenari, eta akordioaren oinarrien aurka doala salatu dute. «Pegasus eramango duzue eskoletara», salatu du EH Bilduk. | Bildarratzek esan du Googlerekin sinatutako akordioak ez duela urratzen hezkuntza akordioa. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk «kezkagarri» iritzi diote Jaurlaritzak Googlerekin lortutako hitzarmenari, eta akordioaren oinarrien aurka doala salatu dute. «Pegasus eramango duzue eskoletara», salatu du EH Bilduk. | Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak akordioa lortu du Googlerekin ikastetxeetan Google Workspace for Education zerbitzuak erabiltzeko, eta gaia hizpide izan dute gaur Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk egindako galderei erantzunez, Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak esan du Jaurlaritzak Googlerekin sinatutako akordioak ez duela urratzen hezkuntza akordioa. Oinarrien akordioa «bermatuta» dagoela esan du, baina ohartarazi teknologia digitaletan egindako aurrerapenek errealitate ezberdin bat ekarri dutela, eta erantzuna eman behar zaiela «erronka teknologikoei, etikoei eta sozialei». Hor kokatu du akordioa. Jaurlaritzak «digitalizazio etiko eta arduratsuaren» aldeko apustua egiten duela azaldu du, eta hezkuntza sistemak teknologia digitalek eskaintzen dituzten aukerak baliatu behar dituela. Bildarratzen esanetan, Euskal Hezkuntza Sistemaren Eraldaketa Digitalerako Plana berrikuntza pedagogikoan «palanka» egiteko asmoz sortu da, eta trebetasun digitalen garapena indartuko du. «Hezkuntza sistema aro digitalera moldatzea da planaren ardatza, etapa guztietan». Zehaztu du zentroek «autonomia» dutela hezkuntza proiektuetarako egokien deritzoten plataforma digitala aukeratzeko, eta autonomia hori errespetatuko dela, betiere «erabiltzeko errazak diren tresnak eta pribatutasuna eta arau etikoak errespetatuko dituzten plataforma seguruak baldin badira». Alde horretatik, argitu du Hezkuntza Sailak ez duela inor behartuko plataforma digital espezifiko bat aukeratzera, eta Googlerekin sinatutako akordioa ikastetxeen esku utziko den «tresna bat gehiago» izango dela. Are, azaldu du Datuak Babesteko Euskal Agentziaren oniritzia duela akordioak, eta hitzarmenean berariaz dagoela jasota ez dela publizitaterik sartuko produktuetan. «Digitalizazio etiko eta arduratsuaren ikuspuntutik plataformak elkarren osagarri izatearen aldeko apustua egin behar dugu, software librea eta pribatua erabiliz». Gaineratu du ez direla tresna digital batzuk «estigmatizatu» behar, eta, eskola gizartearen isla den heinean, ikasleak prestatu behar direla «eguneroko bizitzan aurkituko dutenari aurre egiteko».
«Bidean jarritako harri bat da» EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk kritikatu egin dute Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak Googlerekin sinatutako akordioa. Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkide Isabel Gonzalezek salatu du akordioa «bidean jarritako harri bat» dela eta ez duela hezkuntza akordioan jasotakoa betetzen. Uste du hitzarmena kontraesanean dagoela hezkuntza akordioarekin, zehazki hitzarmenaren 16. puntuarekin; puntu horrek dio ikasleen eskubide digitalak eta pribatutasuna errespetatuko direla «baliabide teknologiko auditagarri, berrerabilgarri, libre eta gardenak erabiliz». Baina Googlerekin sinatutako akordioak hezkuntza hitzarmena «modu agerian» urratu dela salatu du, eskubide digitalen aurka doala iritzita. Estandar libreetan oinarritutako plataforma bat eraikitzen inbertitu beharrean, multinazional batekin akordioa egitea lehenestea gaitzetsi du, halaber. «Adarjotze hutsa da». EH Bilduko Lore Martinezen iritziz ere, Jaurlaritzak Googlerekin sinatutako hitzarmena ez da bateragarria hezkuntza itunarekin. «Auditagarritasuna eta berrerabilgarritasuna ez dira betetzen». Salatu du ezagutza eta hobekuntza enpresa multinazionalari transferituko zaizkiola «negozioa egiten jarrai dezan», eta hezkuntza komunitatearen kalterako izango dela. «Kezkagarri» eta «mingarri» iritzi dio hitzarmenari, eta irmo mintzatu da haren aurka: «Pegasus eramango duzue eskoletara, Pegasusen bertsio berria. Euskal hezkuntzako irakasle, ikasle eta familien datuen pribatutasun osoa Googleren eskuan geldituko da, gobernuaren onespenarekin». |
2022-5-7 | https://www.berria.eus/albisteak/213031/tinta-morez-idazten-da-berria.htm | Gizartea | Tinta morez idazten da BERRIA | Emakunderen berdintasun saria jaso du egunkari honek, feminismotik egindako lanagatik. Astelehenean izango da sari banaketa, Euskaldunan | Tinta morez idazten da BERRIA. Emakunderen berdintasun saria jaso du egunkari honek, feminismotik egindako lanagatik. Astelehenean izango da sari banaketa, Euskaldunan | Emakundek joan den abenduan iragarri zuen Berria zela aurtengo berdintasun sariaren irabazlea. Hain zuzen, astelehenen honetan emango dio saria, Bilboko Euskalduna antzokian, 17:00etan. Pikara Magazine aldizkaria eta Lucia Martinez Odriozola kazetaritza irakasle izandakoa—iazko abuztuan hil zen— dira beste bi sarituak. Aspalditik dator Berriak berdintasunaren alde egindako lana: Euskaldunon Egunkariak eman zituen lehen pausoak, eta pauso horien arrastoak baziren moreak jada. Horren erakusgarri da, esaterako, 1994. urtean Emakundek berak Euskaldunon Egunkariari emandako berdintasun saria, «komunikabide horren lan iraunkorragatik, emakumezko kirolarien albisteak jasotzen».
BERRIAk ere, urte luzez jarraitu die lorratz horiei, eta egin ditu pauso berriak ere: berdintasunean sakontzeko; Euskal Herriko egunkari feminista bat sortzeko. Gizartea nola, horrela moldatu du bere jarduna egunkariak ere; baina beti gizarte berdinzale bat helmuga gisa hartuta.
Egunero eta modu transbertsalean. Horrela aplikatzen du feminismoa BERRIAk. Horren adibide dira, besteak beste, hilketa matxistei buruzko Euskal Herriko datu guztiak biltzen dituen datu basea sortzea, esaterako. Arazoaren tamaina bere neurri osoan erakutsi eta memoria ariketa kolektibo bat egiteko tresna da datu basea; ez baitago Euskal Herriko osoko datu horiek biltzen dituen beste gunerik. Egunkaria 2003an sortu zen, eta orduan hasi zen hilketa matxisten datuak biltzen. Hamabost urte beranduago, datu guztiak herritarren eskura jarriko zituen webgunea sortu zuen. Berria FM podcast-a da beste adibideetako bat. 2019. urtean jaio zen, eta denetariko gaiak sustatzen ditu; hori bai, genero ikuspegitik landuta.
Hala ere, feminismoaz eta feminismotik idatzitako eduki espezifikoaz gain, beste edozein gai ere begirada berdinzale batetik lantzen du komunikabideak. Albiste, erreportaje, elkarrizketa edota azalean agertzen diren emakume kopurua gizonekin berdintzeko ahaleginez gain, estereotipoak deseraikitzeko saiakera etengabea egiten dute BERRIAko kazetariek, eta hizkuntza eredu feminista bat garatzeko lanketa etengabea egin du euskara taldeak ere. Horrez gain, ez du soilik kazetaritza testuetan erreparatzen; Begira komunikazio eta publizitate ez-sexisten kode deontologikoaren eta Bai sarerako kide ere bada.
Baina kanpora begirakoa feminista izateko, ezinbestean izan behar ditu barrenak ere halakoak. Enpresa barneko II. Berdintasun plana aurkeztu berri du, eta lan talde batek hartzen du ardura hedabidea geroz eta feministagoa izateko: kudeaketan, marketinean, diseinuan edo kanpo harremanetan, besteak beste.
Bide luzeak eraman du egunkaria errealitate feminista baterantz; BERRIAri berdintasun saria emango zitzaiola iragarri zutenean, Maite Asensio Lozano kazetariak gogoratu zuen hedabideak aspaldi duela konpromisoa berdintasunarekin, eta Euskaldunon Egunkaria-n emakume feministen talde batek bidea urratu zuela. «Haiei zor dizkiegu egun dauzkagun oinarri sendoak. Sari hau Euskaldunon Egunkaria-rena ere bada». Baina bidea ez da amaitu; etorkizuna ere tinta morez idatziko du BERRIAk. |
2022-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/213032/antxoa-108-euroan-saltzen-ari-da-euskal-lonjetan-eta-berdela-berriz141ean.htm | Ekonomia | Antxoa 1,08 euroan saltzen ari da euskal lonjetan, eta berdela, berriz,1,41ean | Berdelak asko hobeto du iazko batez besteko salneurria eta antxoaren kanpaina ekainera arte luza daiteke. Jaurlaritzak 3,6 milioi euroren laguntzak jarriko ditu sektorerako. | Antxoa 1,08 euroan saltzen ari da euskal lonjetan, eta berdela, berriz,1,41ean. Berdelak asko hobeto du iazko batez besteko salneurria eta antxoaren kanpaina ekainera arte luza daiteke. Jaurlaritzak 3,6 milioi euroren laguntzak jarriko ditu sektorerako. | Baxurako euskal arrantzaleek 4.620 tona antxoa eta 7.945 tona berdel arrantzatu dituzte maiatzera arte. Antxoa kanpaina ekain hasierara arte luza daitekeela uste du Jaurlaritzak, besteak beste garraiolarien grebarengatik bi astez geldituta egon zelako. Berdelarena, berriz, azken txanpan sartuta dago, eta ona izaten ari da. Asko hobetu du iazko prezioa: iaz, 1,14 euroan saldu zen lonjan; aurten, berriz, 1,41 euroan Euskal Herrian eta 1,44 euroan kanpoan.
Antxoaren kanpaina «ona» izaten ari dela azaldu du Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen sailburuak, baina nabarmendu du kontserba enpresek eskatzen dute tamaina handiko antxoa urruneko uretan agertzen ari dela, eta horrek erregai kostua handitu duela. Era berean, nabarmendu du kanpaina zaila izaten ari dela erregaiaren kostuarengatik eta garraiolarien grebarengatik. Gauzak horrela, Tapiak aurreratu du Jaurlaritzak sektoreari laguntzeko 3,6 milioi euroko laguntza lerro bat prestatuko duela.
Euskal arrantzaleek 4.600 antxoa tona harrapatu dituzte maiatzera arte. Horietatik 2.653 tona euskal lonjetan deskargatu dute, kiloko 1,08 euroko prezioan. Beste 2.000 tonak, berriz, kanpoan, kiloko 1,91 euroko prezioan. Hori da kontserbetarako erabiltzen dena. Iaz 8.112 tona harrapatu zituzten kanpainan; beraz, arrantza erritmoa errepikatuz gero, oraindik kanpainaren %44 legoke harrapatzeke. Iaz batez besteko prezioa kiloko 1,55 euro izan zen.
Berdelari dagokionez, euskal arrantzaleek 7.944 tona harrapatu dituzte. Horietatik 5.380 euskal lonjetan deskargatu dituzte. Kostera ona izan da, aurten kostera «kolokan» egon bada ere, batez besteko prezioa «azken urteetako handiena izan delako». Euskal herriko eta kanpoko lonjetako deskargak bateratuz gero 1,40 euro inguruan ordaindu da berdela; iaz, berriz, 1,14 euroan saldu zen (%22 gutxiago). |
2022-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/213033/eh-bilduk-laura-aznal-proposatu-du-nafarroako-lehendakarigai-izateko.htm | Politika | EH Bilduk Laura Aznal proposatu du Nafarroako lehendakarigai izateko | Indar subiranistako zuzendaritzak Joseba Asiron proposatuko du Iruñeko alkatetzarako. Bakartxo Ruiz Nafarroako Parlamentuko bozeramaileak asteartean jakinarazi zuen ez dela berriro bozetara aurkeztuko. | EH Bilduk Laura Aznal proposatu du Nafarroako lehendakarigai izateko. Indar subiranistako zuzendaritzak Joseba Asiron proposatuko du Iruñeko alkatetzarako. Bakartxo Ruiz Nafarroako Parlamentuko bozeramaileak asteartean jakinarazi zuen ez dela berriro bozetara aurkeztuko. | «Ilusioz eta kompromisoz, EH Bilduren Nafarroako zerrendaburua izateko hautagai gisa aurkezteko erronka onartzea erabaki dut, EH Bilduren oinarri sozialak hala erabakiko balu». Mezu horrekin jakinarazi du Laura Aznalek bere burua hautagai aurkeztuko duela datorren urteko hauteskundeetan EH Bilduren lehendakarigaia izateko. Aznal ekonomista da, eta Nafarroako parlamentaria 2019tik. Ezkabarteko zinegotzi ere izana da. 50 urte ditu, eta Iruñekoa da.
«Beti pentsatu dut EH bildu tresnarik hoberena eta eraginkorrena dela beste Nafarroa bat lortzeko; Nafarroa aske, justuago, feminista, sozial, inklusibo, jasangarri, eta ekologista», esan du sare sozialetan zabaldutako bideo batean. Harekiko konfiantza eskertu du, eta erantsi ilusioz ariko dela, hala berresten badute.
EH Bilduren Nafarroako Mahai Politikoak azaldu du Aznalek «solbentzia politiko eta profesional egiaztatua» duela, «azken urteotan EH Bildun erakutsi duena, Ezkabarteko zinegotzi eta parlamentari gisa, eta Volkswagenen egin duen 20 urteko ibilbidean».
Bakartxo Ruiz Nafarroako Parlamentuko EH Bilduren bozeramaileak asteartean jakinarazi zuen ez dela 2023ko hauteskundeetara aurkeztuko, eta, beraz, hiru egun geroago heldu da Aznalen jakinarazpena. «Ziklo bat amaitzeko unea da. EH Bildun lanean jarraituko dut, militatzeko modu asko daude eta [...] Pribilegioa izan da Nafarroan aldaketa prozesua bizitzea», adierazi zuen Ruizek. 2011n aurkeztu zen aurreneko aldiz EH Bilduren zerrendetan, bigarren postuan. 2015ean berriro aurkeztu zen, Adolfo Araizen atzetik, eta zerrendaburu izateko ardura hartu zuen 2019ko bozetan.
Iruñean, Asiron
EH Bilduko Iruñeko Mahai Politikoak Joseba Asiron proposatu du berriro Iruñeko alkategai izateko. Asiron alkate izan zen 2015etik 2019ra, eta egun zinegotzia da Nafarroako hiriburuko udalean. EH Bilduren barne prozesuan, Nafarroarako eta Iruñerako hautagaiak aurkezteko epea igandean itxiko da. Hautagai bakarra balego, datorren astean egingo litzateke bozketa, ostegun, ostiral eta larunbatean. Aldiz, hautagai gehiago baleude, eztabaida prozesu bat egin beharko lukete hilaren 11tik 25era bitartean, eta 26tik 28ra egingo litzateke bozketa.
EH Bilduko Nafarroako Mahai Politikoak uste du Asiron dela «IruñÂerako hautagairik egokiena» nahi duten hiria «eraikitzen jarraitzeko. Etorkizuneko Iruñea, aniztasuna errespetatzen duena eta jasangarritasunaren alde egiten duena. Iruñea ezkertiarra, feminista eta arrazakeriaren aurkakoa». |
2022-5-7 | https://www.berria.eus/albisteak/213034/bilbo-getxo-bulebarra-2024rako-egingo-du-diputazioak.htm | Gizartea | Bilbo-Getxo bulebarra 2024rako egingo du diputazioak | Bi udalerriak lotuko ditu itsasadarraren ertzetik. 6,8 kilometro luze izango da, eta hiru bide izango ditu: bat oinezkoentzat, bat bizikletentzat eta beste bat ibilgailuentzat. Trafikoa moteltzeko neurriak hartuko dira. | Bilbo-Getxo bulebarra 2024rako egingo du diputazioak. Bi udalerriak lotuko ditu itsasadarraren ertzetik. 6,8 kilometro luze izango da, eta hiru bide izango ditu: bat oinezkoentzat, bat bizikletentzat eta beste bat ibilgailuentzat. Trafikoa moteltzeko neurriak hartuko dira. | Datorren urtean hasiko da Bizkaiko Foru Aldundia Getxo eta Bilbo lotuko dituen itsasadar ertzeko bulebarra eraikitzen: apirilean ekingo dio Erandio eta Getxo arteko zatiari, eta uztailean, Erandiotik Bilborainokoari. Ia hogei milioi euroko inbertsioa egin du. Ondo bidean, 2024. urtearen bukaerarako egongo da erabiltzeko moduan. Bilbon, Erandion, Leioan eta Getxon bizi diren 600.000 herritarri emango die zerbitzua.
Unai Rementeria ahaldun nagusiaren esanetan, “iraultza” eragingo du azpiegitura berriak: “Ekarriko duen aldaketa definitzeko, ez dut topatu berba egokiagorik; erabat aldatuko ditu bizitzeko eta mugitzeko moduak”. Bilboko itsasadarraren eskuin ibarra eraldatuko duela uste du, jada Bilbon egiten den bezala, beste hiru hirietan ere “itsasadarrari begira bizitzen hasiko direlako”. Itsasadarra “Bizkaiko etorbide handia” dela esan du, neurri handi batean herrialdearen historia “harilkatu” duena.
Zirgarien bidea izandako BI-711 errepideak lotzen ditu Getxo eta Bilbo. Imanol Pradales Azpiegituretarako eta Lurralde Garapenerako foru diputatuaren berbetan, inguru hori garatzeko oztopo nagusia izan da bide hori. Lan hauekin, oinezkoentzako bidea eta bidegorria gehituko dizkiote. Horretarako izango duten erronka nagusia lekua lortzea da. “Gaur egungo plataforma ez da nahikoa hiru bideak egiteko; horregatik, uretarantz zabalduko dugu”. Irabazitako eremu hori ur gainean airean egongo da, eta, behar denetan, uretan ipiniko diren zutabe batzuen gainean. Guztira, 1,8 kilometroan erabiliko dituzte hegalak; 5,9 metroko zabalera izango dute, gehienez.
Bulebarra 6,8 kilometro ingurukoa izango da. Tarte bakoitzean duten lekuaren arabera egokitu beharko dute, baina gutxi gorabehera zabalera hau izango du: hiru metro izango ditu ur ertzean egongo den oinezkoen bideak, lau metro haren jarraian joango den bidegorriak, eta 6,8 metro bi norabideko errepideak —orain baino gutxiago, ibilgailuak motelago ibiltzera behartzeko—. Espazioak baldintzatuko du hiru bideen arteko banaketa ere: lekua duten inguruetan berdeguneak, lorategiak eta arbolak erabiliko dituzte.
Bidean hainbat aldaketa egongo dira. Esate baterako, Asuako bidegurutzea seguruago bihurtuko dute Erandion, biribilgune batekin, eta arbolekin tokia atseginagoa izatea lortu nahi dute. Aitziber Oliban alkateak eskerrak eman dizkio diputazioari, inguru horretan Erandioko Udalak eskatutako hobekuntzak kontuan hartu dituztelako proiektua diseinatzeko orduan.
Udondoko bidegurutzean ere biribilgune bat sortuko dute, Asuakoa baino apalagoa, baina han egingo duten eraldaketa askoz handiagoa izango da. Izan ere, 800 metroan errepideak itsasadarraren ertzetik joateari utziko dio. Leioako Felipe del Rio kaletik pasatuko dira ibilgailuak, Lamiakoko padurak saihesteko. Gainera, hortik, Leioa erdigunearekin lotuko da bulebarra. “Herria eta itsasadarra batu nahi ditugu”, azaldu du Pradalesek. Oinezkoen bideak eta bidegorriak, berriz, itsasadarraren ertzetik joko dute aurrera, eta, gero, errepidearekin bat egingo dute berriro. Hartara, aisialdirako gune zabal bat sortuko dute Lamiakon.
Historia handiko zubia
Udondoko bidegurutze horretan egin du azpimarra Rementeriak ere. Udondo errekaren gainean badago zubi berezi bat. Europan burdinurtuarekin eraikitako lehen zubietako bat izan zen. Jatorriz Bilbon egon zen, baina gero Leioara eraman zuten haren zati bat: han dago orduz geroztik. Ahaldun nagusiak kontatu du historia: “Bilboko Areatzan zegoen Isabel II.a zubiaren arkuetako bat dago Udondokoan. Bilboko zubia eraitsi egin behar izan zuten azken gerra karlistan. Bilborako zubi berria eraiki zuen Pascual Landa arkitektoak egin zuen Udondorako zubia ere, eta hark ipini zuen han, balioa eman nahi izan ziolako. Guk ere hori egingo dugu orain Udondon”.
Bulebarra egitearekin batera, lau hiriek bidegorrien sarea egokitu beharko dute, harekin lotzeko. Amaia Agirre Getxoko alkateak, berbarako, esan du Kale Nagusia oinezkoentzako kale bihurtu eta Zugazarte etorbidea egokitzean txirrindulariek aukera gehiago izango dutela haienean. |
2022-5-7 | https://www.berria.eus/albisteak/213035/interesatzen-zait-umorea-boterea-eta-ahaltsuak-kritikatzeko.htm | Kultura | «Interesatzen zait umorea, boterea eta ahaltsuak kritikatzeko» | Ibilbide luzeko komikigilea da Urmeneta, eta liburu bat atera berri du Amaiurko batailari buruz. Azken urteetan egin dituen lanen hariari segitzen dio: historia «bulgarizatu» eta mezu politikoa landu. | «Interesatzen zait umorea, boterea eta ahaltsuak kritikatzeko». Ibilbide luzeko komikigilea da Urmeneta, eta liburu bat atera berri du Amaiurko batailari buruz. Azken urteetan egin dituen lanen hariari segitzen dio: historia «bulgarizatu» eta mezu politikoa landu. | Marrazkilaria da Asisko Urmeneta (Iruñea, 1965; Hoztan bizi da). Lagunekin Napartheid fanzinea sortu zutenetik, aski obra egin ditu argi uzteko bere mundua komikitik harago doala. Sugarren mende, Azti Hitza eta Eusklabo alaiak komikiekin, besteak beste, historia landu du, eta mezu politiko bat plazaratu beti. Gartxot filmarekin berdin, eta antzerkiratu dituen lan batzuekin ere bai. Beti umorea arma gisa baliatuz. Amaiur! Libera state plazaratu berri du orain, Amaiurko Gaztelu elkartearen eskariz, eta bidelagun dituen Herrima eta Erroa argitaletxeak eta Gure Berriak elkarteak lagundurik.
Zergatik Amaiur?
Aurten betetzen baitira bost mende bataila hartatik, eta herri horretako Gaztelu elkarteak ekimen batzuk antolatu ditu; Amaiurren aurten, kasik asteburu guztiz bada zerbait programatua. Antolatu dituzten gauzen artean, bazen komiki baten bidez kontatzea bataila hura. Amaiur erreferente azkarra da Euskal Herrian, baina, egia erran, oso ideia lausoa dugu horretaz. Gaztelua bera, espainolek zapartarazi zuten uda hartan, duela bostehun urte, eta eskerrak duela ehun urteko intelektual eta herritar batzuek eraiki baitzuten orduko monolito hori. Horrek zer indar hartu duen ehun urte hauetan! Sinbologiaren aldetik oso gauza azkarra da, gutxi edo aski badakigu azken gaztelua izan zela independentziaren alde borrokatzen, eta hori guztia liburu batean kontatua da. Nire lana izan da dokumentazio historiko eta grafiko aunitz erabili, destilatu, eta komikiaren bidez kontatzea.
Ezaguna zara marrazkilari gisa, baina zure azken urteetako lanen hari bat da historia lantzea.
Adinak ematen dituen abantaila bakanetako bat da norbait etortzen bazait proiektu bat manatzera, badakiela zer estilo dudan, bai grafikoa eta baita testuaren edo ideiaren aldetik ere. Ene alde dut ez naizela historialaria formakuntzaz: ez dut ikertzen, bigarren eskuko materiala baliatzen dut. Argitaratuak diren liburuak irakurri eta destilazioa egiten dut nolabait, bulgarizatzeko. Kazetari batek, kamioilari batek edo garbitzaile batek ez dute denborarik, segur aski, liburu pila hori irakurtzeko. Ene lana hori da: irakurriko ez dituzten liburu horiek guztiak hartzea, eta handik giltzarri batzuk ateratzea. Eta nola ez naizen historialaria, lotura batzuk egiteko askatasun osoa dut: lotura izugarri ebidenteak egiten zaizkidanak, baina historialariak ezin egin. Komikia ere transgresiorako esparru bat baita…; nik ez dut gezurrik erraten hor, baina lan hipotesi batzuk egiten ahal ditut, eta oraingo egunera ere eramaten naute. Historialari guztiek presentismo erraten den hori egiten dute. Erraten da komedia dela tragedia gehi denbora; niri egiten zait historia dela politika gehi denbora, eta, alderantziz, oraingo politika orduko historia gehi denbora ekuazioa dela.
Usu erraten da garaileek idazten dutela historia. Zuk idazten duzuna, ordea, ez da garaileen historia.
Herri normal batean, lan hauek eginen lituzkete funtzionario zenbaitzuek, ministerio aunitzetakoek. Oso gauza normaldua litzateke eta herritarrari irudiko litzaioke zerbait naturala dela. Herri honetan ezagutzen ditugu inperioaren alde egin duten euskaldunak (Harizpe, Loiola, Elkano), baina herriaren alde egin dutenak edo ez ditugu ezagutzen, edo baztertuak edo kriminalizatuak dira… hori konstante bat da. [Joseba] Sarrionandiari lapurtu diot esaldi bat oso zuzena dena: “Galtzailearen historia eta askatasun esperantza errekuperatu behar dira. Iragana, etorkizunerako nahi denaren arabera konprenitzen da”. Liburuaren azkenengo partean printza batzuk ematen dira, errateko nola izaten ahal garen, hain zuzen ere, normalak eta libre berriz.
Hori egiten duzu liburuetan, baita hitzaldi sorta batekin ere, Eneko Bidegainekin batean.
Batzuek politika egiten dute erakundeetatik edo; nik kulturatik egiten dut politika. Mende hauek zailak dira, baina tokatu zaigu, gainera, bi urte hauetan desmobilizatze oso azkarra. Galtzen ari gara elkarrengana biltzeko ohitura, jendea erosoago dago etxeko kanapean serieak ikusteko eta gutxiago biltzeko, ez bada festarako. Bada diskurtso bat niri falta zitzaidana: konplexurik gabe, duintasunezkoa eta normaltasunera joateko bidea; normaltasuna da guk agintzea gure baratzean. Sentsazioa da orain arteko egoera bat ari dela amiltzen eta desagertzen, faktore aunitz oso berriak direla: pandemia, immigrazioa, ETAren gelditzea… Herri hau ez dago prestatua erantzun bat emateko. Ari gara beti zer gertatzen den eta horri azken momentuko erantzun bat ematen. Erantzun hori, geroz eta lausoago, geroz eta domestikoago da. Gu saiatzen gara, egoera nahasi horretan, mezu argia eta baikorra ematen. Arras etsitua ikusten dut panorama: euskalgintzan, hezkuntzan; beldurgarria da. Horren aitzinean ez egitea diagnosi honesto eta zintzoa egoeraren larritasunaz ohartzeko… Niri autokonplazentzia autonomiko horrek nazka ematen dit. Beti datu baikorrak, Disneylandian biziko bagina bezala, zer ongi bizi garen zatikatuak, menperatuak eta agindu gabe gure herrian. Ba ez! Nik uste dut diagnosia behar dela asumitu, eta diagnosia, izaten ahal den larriena da. Hori da Herri Existentzian egiten dugun lana.
Haatik, diskurtso hori ez da diruz lagundua. Artista gisa, zure ideiak defendatuz, pagatua izateko parada duzu, halere?
Aurten Espainiako zortzi ministerio ari dira jo eta su lanean, diru publikoa xahutzen, opera, marrazki bizidun eta sei mila gauza egiten Elkanoren inguruan. Hori normala da: ministerioak horretarako dira. Aurten Loiola ere omenduko da… Nik bestelako bide bat aukeratu dut; orduan, ministerioa etortzen ez den bitartean, eskerrak herri honetan, zorionez, argitaletxe asoziatiboak, elkarteak eta abar dauden. Hor aipatuko nituzke Bilbo inguruko Erroa argitaletxea, euskararen aldeko sekulako lana egiten duena, Herrima argitaletxe politikoa eta Pol.len izenekoa Katalunian, izugarri plurala eta irekia holako proiektuetarako. Autoedizioan balitz, aurre egin beharko nioke beste manera batez eta beste insomnio batekin. Hemen badakit badirela argitaletxe horiek, eta egiten da. Batetik, ez naiz ohiko komikilari bat bezain ongi pagatua, baina, bestetik, erabateko askatasuna dut: sekula inork ez du sartu izan muturra nire gidoian. Kontratu perfektua!
Napartheid fanzinean hasi zinenetik, marrazki anitz egin dituzu.
Napartheid izan zen gure lehenbiziko fanzinea edo topagunea; interesatzen zait alde kolektibo hori, zeren bestela gure lana oso bakartia baita. Lehenagotik hasia nintzen Nafarroako egunkari batzuetan argitaratzen, baina beti bestearen menpean, horrek dakarren arrisku guztiarekin: batzuetan zentsuratua izan naiz, beste batzuetan bideratzen saiatu dira… Hori ikusita hartu nuen betiko punk maxima hori erranez: “Egin ezak herorrek”.
Marrazki batzuk film bilakatu dira; besteak, antzerki.
Beste egunean irratian entzun dut, burua ongi kableatua ez dugunok badugula beharra zerbait sortzeko beti, dementziaren eta zentzutasunaren arteko bide horretan. Zerbait sortzeko beharra, beti. Industria nazionalik baldin bagenu, igual zinemagintzan emanen nuke izena oraintxe berean. Gazteek geroz eta gutxiago irakurtzen dute, normal, eta geroz eta irudi gehiago kontsumitzen dira, normal. Nik horretan ikusiko nuke nire burua. Komikiaren abantaila zein da? Merkea dela. Netflixen serie bat edo komiki bat zuri-beltzean: momentuz, gure helmenean dagoena da komiki bat ateratzea. Ordu aunitz sartu, gozatu eta sufritu. Haurduntze eta erditze bat bezala da: nik maite dut, baina filma batean ariko nintzateke super gustura. Aukera izatea gero pertsonaia horiek animatuak ikusteko eta bizirik; adibidez, Gartxot, hori sekulako pribilegioa izan zen enetako. Antzerki egokitzapen dramatizatua egin dugu Sugarren mende, Azti Hitza eta Eusklabo alaiak komikiekin. Hori ere plazer bat da. Hori ikaragarri gustatzen zait. Egiten dudan lan hori, kultura, historia eta politika, transmititzeko beste bide bat da, eta bide azkarragoa, dudarik gabe.
Umorea da zure ezaugarrietarik bat, hastapenetik. Azken urte hauetan iduri luke panoramatik desagertu dela.
Duela urte batzuk, norbaitek erran zuen, eta arrazoia ematen diot, inperio garaietan umorea sekula baino beharrezkoago dela. Enetako umorea, hain zuzen, autodefentsarako arma bat da. Ni ez naiz aditu horietarik, baina satira da oso inportantea: boterea kritikatzeko akuilu bat. Interesatzen zait umorea, boterea eta ahaltsuak kritikatzeko. Bai lanean, baina pertsonalki ere bai; terapeutikoa da. Ni Iruñean sortu, Iruñean bizi… Gure gag txiki baten arabera, Iruñean bizizale guztiak euskaldunak dira, baina oso zaila da Iruñea atzematea Pamplona-ren barnean. Egunerokoari buru emateko, niretzat, ezinbestekoa da umorea. Bidegabekeriaren normalizazioan bizi gara, eta eguneroko frustrazioei aurre egiteko balio dit. Ari da panoramatik desagertzen eta hori marka da, eta ez da marka ona.
Kolektiboaren inportantzia aipatzen duzu. Azken hau ere lan kolektiboa da?
Bai, enetako bai. Bigarren orrian agertzen dira nire esker onak, nork hartu duen parte artez edo zuzenez, liburu honetan. Batetik, historialari batzuekin ukan dut hari zuzena beti, galderak pausatu eta fite erantzuteko beti; Peio Monteano bezalako bat ezagutu izana enetako luxu bat da, nik uste historiara pasatuko dela historialari handi bezala. Alvaro Adot, Roldan Jimeno, eta abar… Gero, Euskaltzaindiko batzuk ere torturatu ditut, zeren nire lana, bizitza honetan, gune sinbolikoak sortzea ere bada: euskara da horietariko bat. Patxi Salaberria euskaltzainak bere liburuan erraten du izendegian badela bilakaera natural bat, eta XVI. mendean bat-batean sartzen da espainolena… Gune sinboliko hori, enetako, inportantea da, eta horregatik ibili naiz euskaltzain bat masakratzen: izenak, deiturak, herriak euskaraz emateko. Momentu horretan, gainera, oso argi erraten dute kronikek, eta ez bakarrik nafarrenak, espainola arrotza zela herri honetan. Naturala zen bertakoa, eta arrotza espainola, frantsesa edo albaniarra. |
2022-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/213036/motzean.htm | Motzean | Motzean. | Napartheid? Informatika aitzineko maketatze-gaupasa kolektibo haiek…
Konkista? Preskripziorik ez duen bortxazko delitua.
Iruñea? Euskal Herriko Jerusalem arroztua.
Hozta? Orotan bezala, kolonoz betetzen ari.
Zinema? Komiki aberastua, aberatsaren komikia.
Kukuxumusu? Klub batek ez dio pilotariari haren eskuairea debekatzen ahal…
H28? Internet aroan, leheneko fanzineen izpiritua!
Euskara? Sismografo zehatza gure menpekotasunaren neurtzeko.
Hezkuntza? Domestikatzea, heztearen sinonimoetako bat da.
Historia? Frantziakoa, ikastoletan. Euskal Herrikoa, non?
Sorkuntza? Aixolbea.
Independentzia? 2029an. | ||
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213037/ezagutu-dut-futbolean-ezagutzen-ahal-nuen-guztia.htm | Kirola | «Ezagutu dut futbolean ezagutzen ahal nuen guztia» | Futbol profesionala utzi berritan, Bilboko Athletic bere azken taldeko errekrutatzaile ari da, Ipar Euskal Herrian emazte jokalariak xerkatzen. Ibilbidea Athleticen bukatu izana «harrotasun» gisa aipatzen du. | «Ezagutu dut futbolean ezagutzen ahal nuen guztia». Futbol profesionala utzi berritan, Bilboko Athletic bere azken taldeko errekrutatzaile ari da, Ipar Euskal Herrian emazte jokalariak xerkatzen. Ibilbidea Athleticen bukatu izana «harrotasun» gisa aipatzen du. | 2004an hasi zen futbolean Sophie Istillart (Hendaia, 1996), eta, Bilboko Athleticen taldean ari zela, iragarri berri du goi maila utzi duela. Blanquefort (Frantzia) eta Girondins Bordeaux (Okzitania) taldeetan aritu zen aurretik. Futbolari profesional izan da orain arte, eta Athleticentzat Ipar Euskal Herriko jokalariak bilatzen dihardu orain.
Nahiz eta goi mailako kirola ez den sekula zahar bukatzen, 26 urte ez dea gazte gelditzeko?
Gauzak nola ikusten diren… Niretzat, gazte da, baina, aldi berean, ez hain goiz. Iragan ditut hemezortzi urte futbolean jokatzen, eta sentitu dut gelditzeko mementoa zela. Ez dut uste badenik adinik ibilbide bat gelditzeko. Gauzak nola ikusten diren, denak desberdinak gara. Aurten mementoa dela sentitu dut, eta, aldi berean, bigarren aldiz lotailu etendura ukan dut eta horrek anitz gogoetatzera bultzatu nau. Gauza anitzek eraman naute erabaki hori hartzera, baina sekula ez dut adinari pentsatu.
Futbolarien artean ere diferentziak badira sexuaren arabera. Nola bizi izan duzu gizonen futbola pribilegiatua izatea?
Gaur egun, ez dut gogoetatzen ere zergatik hola den. Maluruski gauzak hola diren mundu batean gaude, eta horrekin egin behar da. Gauzak hobetu behar dira, eta uste dut duela hogei urte sekula ezin nukeela erran futboletik bizi nintekeenik ere. Mutilen futbola anitzez mediatizatuagoa da, telebista eskubideak… Beraz, bortxaz, gibeletik, finantza aldetik ondorio handiagoak badira. Nesketan ez gara hain segituak, ez da hain mediatizatua; beraz, bortxaz, diru aldetik ez dira ber ondorioak. Ezin gara mutilekin lehiatu, baina zergatik lehiatu? Hola da, orain saiatu behar da gerora begiratzen, eta lan egiten, gauzak garatzeko. Gaurko gazteek guk ukan dugun baino zerbait hobea ukan dezaten.
Frantziako eta Espainiako ligetan aritu zara. Bien arteko diferentziak badira?
Argiki, Espainian futbol mentalitatea bada. Frantzian ez da hala; bada errugbia anitz segitua dena. Emazte gisa, ez da diferentziarik. Aldiz, sailkapeneko lehen postuetako talde batean izateak edo azken postuetako batean izateak diferentziak ekartzen ditu maila guztietan: izan diru aldetik, azpiegitura aldetik… Baina, orokorki, diferentzia ttipia da, salbu kultura desberdinak direla. Bat bestea bezainbeste maitatu izan dut.
Taldea aldatzeko hautuak zeren arabera egin izan dituzu?
Ikusi behar da nolako ibilbidea nahi den: mugitu nahi dugun edo ez. Nire hurbilekoak Hendaian direnez, beti saiatu naiz sobera urrun ez jokatzen. Nire sustraiei lotua naiz, eta ezinbestekoa zait hurbilekoak sobera urrun ez ukaitea. Kirolari bakoitzak bere lehentasunak baditu. Nik ez banitu hautu horiek egin, ez nukeen hainbeste prezatuko bizi izan dudan guztia.
Logikoa dirudi Bilboko Athletic zure azken taldea izatea.
Bai, ezin zen bestela izan.
Erran ohi da klub berezia dela. Zuretzat ere hala izan da?
Zinez berezia da, lotzen zara segidan. Zinez harritua izan naiz hara heltzean; iduri zuen hangoa nintzela aspalditik. Harrera beroa da, dena egiten dute ontsa senti zaitezen. Harrigarria da, sekula ez dut hain klub eskuzabala ezagutu: kirol mailan eta maila humanoan… Egia da berezia dela, zinez berezia! Han zaudenean, ez duzu joateko gogorik.
Harrotasun bat da ibilbidea han bukatu izana?
Bai, dudarik gabe. Ezin zen gauza hoberik gertatu.
Hendaiarra izanik, pentsa daiteke Donostiako Reala hurbilago dela.
Egia da Hendaian Realaren zale anitz badirela. Ez nuen uste, baina Athleticen zale anitz ere badira. Bien arteko lehia aipatu bainoago, euskal futbol talde batentzat aritzea harrotasun bat da; arrastakoa, kolore istorio bat baizik ez da.
Selekzioetan ere ari izan zara.
Joan den urtean euskal selekzioa ezagutu nuen, eta 23 urtez behekoen selekzioak egin izan ditut Frantziarekin.
Ibilbide osoa, beraz.
Bai, egun ez dut damurik batere. Ezagutu dut futbolean ezagutzen ahal nuen guztia. Beraz, harrotasunez bukatu dut.
Futbola utz daiteke jokalari gisa, baina osoki ere bai? Amateurretan aritzeko edo trebatzaile bilakatzeko ideiarik baduzu?
Oraindik ez dut hori guztiari pentsatu, pausa egiten dut. Athleticekin harremanetan naiz oraino, errekrutatzaile postu bat badut. Lotura eginen dut Iparraldearen eta Athleticen artean. Horretan ari naiz. Berriz futbolean jokatzeari ez dut batere pentsatzen, zauritua naizelako. Gerokoak gero.
Zure lanpostu berriarekin loturik, zu ere lehendik begiz jo zintuzten Athleticen aritzeko?
Bai, baziren urteak segitzen nindutela; ene ikustera jin ziren Bordelera, eta lehenago Hendaiara ere. Erraten delarik klub berezia dela, hori ere parte da: bakarrik euskal herritarrak hautatzen dituztela. Kultura eta historia bat da, eta emazteetan berdin da; euskal neska guztiak bilatzen dituzte, eta, Maulen xerkatu behar bada, xerkatzen dute. Euskal jokalariak bakarrik hartzea aski mugatua da; beraz, bila joan behar. |
2022-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/213038/transnistriak-eskatu-du-independentzia-aitor-diezaiotela-laquomodu-baketsu-bateanraquo.htm | Mundua | Transnistriak eskatu du independentzia aitor diezaiotela «modu baketsu batean» | Herrialdeko presidente Vadim Krasnoselskik nabarmendu du prozesuak «guztiz demokratikoa» izan behar duela. Indarkeria erabiltzearen kontra azaldu da: «Inork ez du gerra bat nahi». | Transnistriak eskatu du independentzia aitor diezaiotela «modu baketsu batean». Herrialdeko presidente Vadim Krasnoselskik nabarmendu du prozesuak «guztiz demokratikoa» izan behar duela. Indarkeria erabiltzearen kontra azaldu da: «Inork ez du gerra bat nahi». | Nabarmen gaiztoturik segitzen du Errusiaren eta Ukrainaren arteko gerrak, erasoaldiak apenas izan duen etenik. Hala izanik, Transnistrian ere ez da bakerik. Are, azkenaldian franko larriagotu dira erasoak Moldavia eta Ukraina artean den herrialde horretan, eta piztuak dira alertak. Berriki, baina, Transnistriako presidente Vadin Krasnoselskik eske bat egin du ozen, gatazkak ez baitu isildu aspaldian duten aldarrikapena: independentziaren aitorpena nahi dute, eta «modu baketsu batean» nahi dute hura erdietsi, zehaztu dutenez.
Negoziazio bideak zabaldu nahi dituztela azpimarratu du Krasnoselskik. Dioenez, nahiago dute borrokarik ez hasi. «Sarritan egin dute galdera: zein da aukera hobea, gerraren bidez lortutako aitortza, odola isuriz, edo nazioarteko aitortzarik gabe baina baketsu bizitzea?», adierazi du presidenteak, eta segidan erantsi: «Erantzuna garbi dago». Hala, nabarmendu du Transnistriak inoiz izanen duela aitortza hori, baina elkarrizketaren bidez ahaleginduko direla horretan, Telegramen zabaldu duen mezu batean: «Soilik demokratikoa eta ebolutiboa izan behar duen prozesu bat izan behar du, inolako ekintza militarrik gabe eta biktimarik gabe. Inork ez du gerrarik behar».
Arreta erdietsi dute
Gerrarik abiatuko ez dutela argitu du herrialdeko presidenteak. Ordea, kritikarako ere baliatu ditu berriki eginiko adierazpenak. Dioenez, azkenaldian izandako erasoaldien ondorioz, «badirudi mundua Transnistriarekin akordatu dela». Sumindurik azaldu da inguruan sentitutako joera aldaketa horrekin: «Zergatik egon dira gor azken hiru hamarkadetan? Zergatik egin zuten entzungor atez ate laguntza eske aritu ginenean?».
Apirilaren 25etik 27ra zenbait eraso gertatu ziren Transnistrian; segurtasun ministerioari, irrati estazio bati eta militarren etxe batzuen inguruari egin zieten eraso. Krasnoselskik adierazi zuen Ukrainan antolatu zituztela eraso horiek, eta lurraldea fokupean jarri du azken egunetan, Ukrainako gerraren hurrengo kapitulua Transnistrian gertatuko ote den zurrumurruak eraginez. «Probokazioei» surik ez emateko eskatu du orain.
Transnistria aitortzarik ez duen estatu bat da. Moldavia eta Ukraina artean dago, eta 1991tik, Sobietar Batasuna desegin zenetik, independentea da de facto. Gerra zibil bat irabazi ondotik aldarrikatu zuen independentzia, eta Errusiaren babesa eduki zuen. 520.000 bat pertsona bizi dira 4.100 kilometro koadroko eremuan, eta gehienak errusiazaleak dira. |
2022-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/213039/ekitaldi-instituzional-bat-egingo-dute-miguel-angel-blanco-hil-zutela-25-urte-betetzean.htm | Politika | Ekitaldi instituzional bat egingo dute Miguel Angel Blanco hil zutela 25 urte betetzean | Ekitaldiaz gainera, bost erakusketa, hitzaldiak, solasaldiak eta dokumentalen proiekzioak prestatu dituzte, besteak beste, Blanco, Sotero eta «terrorismoaren biktima guztiak» oroitzeko. | Ekitaldi instituzional bat egingo dute Miguel Angel Blanco hil zutela 25 urte betetzean. Ekitaldiaz gainera, bost erakusketa, hitzaldiak, solasaldiak eta dokumentalen proiekzioak prestatu dituzte, besteak beste, Blanco, Sotero eta «terrorismoaren biktima guztiak» oroitzeko. | Datorren uztailaren 12an 25 urte beteko dira ETAk Ermuko (Bizkaia) PPko zinegotzi Miguel Angel Blanco hil zuela. 1997ko uztailaren 10ean bahitu zuen Blanco, Ermuan. 16:00etan egindako dei baten bitartez, 48 orduko epea eman zion Jose Maria Aznarren gobernuari euskal presoak Euskal Herriratzeko, zinegotzia aske uztearen truke. Espainiako Gobernuak entzungor egin zion ETAren exijentziari. Lasarte-Oriako kanpoaldean agertu zen Blanco, bi bala zaurirekin.
«Gertakari hura ez ahazteko», Juan Carlos Abascal Ermuko alkateak «anbizio handiko baina beharrezko programa» aurkeztu du gaur goizean, Ermuko Izarra Centre eraikinean. Datozen hilabeteetan bost erakusketa egingo dituzte: El terror a portada, egunkarietako azalez osatuta; ETAren biktimekin eta ETA amaitzeko lanean aritu ziren gizarte-mugimenduen testigantzen inguruko erakusketa; Miguel Angel Blanco bahitu eta hil zuteneko egunetan herrian bizitako uneen inguruko argazki erakusketa; Udalak jasotako elkartasun adierazpenen erakusketa; eta, azkenik, Espainiako Estatuko segurtasun indarrak omentzeko erakusketa. Horrez gainera, hainbat hitzaldi, solasaldi eta dokumentalen proiekzio ere egingo dituztela aurreratu dute. Egitaraua ekitaldi instituzional batek borobilduko du, baina oraindik lanean dabiltzala kontatu du Ermuko alkateak: «Dena prest dugunean emango dugu ekitaldiaren berri, baina indartsua izango da».
Alkatearen hitzetan, «askatasunerako eta demokraziarako bidean egindako egunak» gogoratzeko balioko du urteurrenaren inguruko egitarauak, baina, gertakari horrek, «itxaropenerako aukera» ere eman zuela nabarmendu du: «Miguel Angel Blancoren hilketak eragin handia izan zuen herrian, baina egoerari aurre egin, eta beldurra gainditzeko balio izan zuen».
Urteurrenaren bitartez, Sotero Mazo ETAren Ermuko biktima ere omenduko dute, «baita terrorismoaren biktima guztiak ere». Izan ere, alkatearen hitzetan, «oroimena berreskuratzeko ariketa» izango da programa, eta belaunaldi berriengana ere iritsi nahi dute: «Ondarea, memoria eta gertatutakoa transmititzeko ardura dugu, berriro gerta ez dadin». Era berean, Florencio Dominguez Terrorismoaren Biktimen Oroimenerako Zentroko zuzendariak adierazi du gazteriaren zati handi batek ez duela «terrorismoaren historia» ezagutzen, eta azpimarratu du «indarkeriaren justifikazioa ezjakintasuna baino askoz kaltegarriagoa» dela. Programak, beraz, «terrorismoari legitimitatea kentzeko» balioko duela uste du. |
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213040/etengabeko-berrikuntza-inmakulada-ikastolan.htm | albisteak | Etengabeko berrikuntza Inmakulada Ikastolan | Tolosako Inmakulada Lanbide Ikastolaren ezaugarri izan dira beti etengabeko hobekuntza eta berrikuntza, bai kudeaketan eta bai hezkuntza metodologian, eta gaur egun ere ikastolako ardatz izaten jarraitzen dute. Horrela, eraldaketa digitalari eta osasun mentalaren erronkari aurre egiten ari da. | Etengabeko berrikuntza Inmakulada Ikastolan. Tolosako Inmakulada Lanbide Ikastolaren ezaugarri izan dira beti etengabeko hobekuntza eta berrikuntza, bai kudeaketan eta bai hezkuntza metodologian, eta gaur egun ere ikastolako ardatz izaten jarraitzen dute. Horrela, eraldaketa digitalari eta osasun mentalaren erronkari aurre egiten ari da. | Profesional prestatuak ateratzeko etorkizuna aurreikusteak duen garrantzia oso presente dute Tolosako (Gipuzkoa) Inmakulada Lanbide Ikastolan, eta Europara begira egiten dute lan handik datozen zuzentarau eta esperientzia aurrerakoiak ikastolan integratuz eta ikaslearen irteera profila etengabe eguneratuz. Arloko enpresa erreferenteak eta gizartearen eskutik datozen ideia eta eskakizunak ere kontuan hartzen dituzte ikasle profila osatzeko garaian. Jakina da hurrengo hamarkadak esparru guztietan eraldaketa digital bat ekarriko duela, eta baita gizarte arloan ere. Osasun-sistemaren tentsionamenduak eta medikuntzako joera berriak osasun digitalaren aplikazioa azeleratzen ari dira. Alde horretatik, Inmakulada Lanbide ikastolan adi daude garapen teknologikoak eta digitalizazioak ekarriko dituen hobekuntza aukerei (big data, adimen artifiziala, Gauzen Internet, telemedikuntza), eta etorkizuneko profesionalen konpetentzia digitalak bermatzeko erronkari aurre egingo diote berrikuntza horiek gelara ekarriz. Ospitale birtuala, bizi historia digitala, aste teknologikoa, edota ikasleak modu inklusiboan proiektu bidezko metodologian sartzea sustatuko duen errealitate birtualeko vet reality proiektuaren gisako egitasmoek Inmakulada Lanbide Ikastolaren apustu teknologikoa berresten dute. Ikastolan egiten ari diren eraldaketa digitaleko planak eskatuta, ekipamendu eta instalazioak egokitzeko inbertsio esanguratsua egin dute, biomodeloekin, teleasistentzia aurreratuarekin eta errealitate birtualarekin lan egiteko baliabideak ikasleen eskura jarriz, esaterako. Pertsona erdigunean Inmakulada Lanbide Ikastolaren jardueraren erdigunean pertsona dago, eta, Suhar ereduaren bidez, ikaslearen trebetasunak eta garapen pertsonala lantzen dituzte, horretarako beharrezkoak diren ikasketa esperientziak sortuz. Erronkak, hazitokia, boluntariotza eta ikasketa zerbitzuak, besteak beste, ikasketa testuinguru horren adierazgarri dira. Halaber, pertsonaren ongizatea oinarri izanik, aurten osasun mentalaren proiektua abiarazi dute, eta, duen garrantziaren jakitun, indarrez eutsiko diote etorkizunean. Nerabeen eta gazteen osasun mentalean eta suizidioaren prebentzioan eragin positiboa izango duten jarduerak eta gune lagunkoiak sortu eta sustatzea da helburua, gazteek erronken edo ezbeharren aurrean egokitzeko duten gaitasuna hobetuz. Horretarako, eta adituen laguntzarekin, une honetan 30 ikaslek osatzen duten batzorde bat sortu dute ikastolan. Hezkuntza marko eleaniztun, kooperatibo eta digital batean, ikaslearen garapen pertsonal eta profesionala sustatu nahi dituzte Inmakulada Lanbide Ikastolan. Bai eraldaketa digitalak eta bai osasun mentalaren proiektuak ikastolaren Suhar eredu propioa elikatzen dute, eta, aliantzekin dituzten beste proiektu estrategikoekin batera, ikaslearen irteera profila aberastea dute azken helburu. Kalitatezko eta gertuko hezkuntza Kalitatezko eta gertuko hezkuntza bermatu, eta berrikuntzan eta profesionaltasunean erreferente izateko lanean jarraitzen dute etengabe Inmakulada Lanbide Ikastolan. Etorri ezagutzera! Inmakulada Lanbide Ikastola Tolosako Kondeko Aldapako 5. zenbakian dago. Argibide guztiak atsegin handiz ematen dituzte 943-67 36 29 telefono zenbakira deituz gero. |
2022-5-8 | https://www.berria.eus/albisteak/213041/baliabide-gehiago-behar-dituzte.htm | Gizartea | Baliabide gehiago behar dituzte | Etxegabeei laguntzeko plataforma bat da Beste Bi; 22 eragilek osatzen dute, eta hamabost urte bete berri ditu. Premiazkotzat jo dute etxegabeei erraztasunak ematea diru sarrerak bermatzeko errenta jasotzeko, errolda lortzeko, eta etxebizitza bat eskuratzeko. Beste bi etxegabe hil dira Bilbon aste honetan. | Baliabide gehiago behar dituzte. Etxegabeei laguntzeko plataforma bat da Beste Bi; 22 eragilek osatzen dute, eta hamabost urte bete berri ditu. Premiazkotzat jo dute etxegabeei erraztasunak ematea diru sarrerak bermatzeko errenta jasotzeko, errolda lortzeko, eta etxebizitza bat eskuratzeko. Beste bi etxegabe hil dira Bilbon aste honetan. | Ez da erraza etxegabe bat kaletik ateratzea. Gutxik lortzen dute prozesua burutzea. Hala azaldu du Borja Agirrek; Zubietxe elkarteko kidea da, eta uste du baliabide gehiago jarri behar direla. Haren elkarteak eta etxerik gabeko pertsonen alde lanean diharduten beste 21 eragilek osatu zuten Beste Bi plataforma duela hamabost urte, ordura arte ikusezinak ziren etxegabeak ikusarazteko eta haiei laguntzeko. “Bazterketa sozial larria bizi dute; oso egoera berezia da, oso bitxia. Jendea ezer gabe bizi da, eta horra heltzeko pasatu dituzten krisiek arrasto sakonak uzten dituzte eurengan”, esan du Agirrek.
Egoera korapilatsuak izaten dituztela gaineratu du. “Hori gertatzen zaie bizitzako arlo guztietan: ekonomikoan zein sozialean; harremanak apurtzen dituzte, familiarekin ere urruntasuna egoten da sarri, eta gizartean parte hartzeko moduak ere hautsita egoten dira”. Beraz, “oso zaurgarriak” dira. “Nahiz eta etxe bat edo baliabide batzuk lortu, erraztasuna dute beren bizitza minutu gutxi batzuetan pikutara bidaltzeko; beren ingurua halakoa delako”. Hala, kaletik aterata ere, beharrezkotzat jo dituzte prozesuan laguntzeko baliabideak.
Egoeron aurrean, duela hamabost urte bazterkeriaren aurka borrokatzeko pertsona eta gizarte eragile batzuk elkartzen hasi ziren Beste Bi plataforman, uste zutelako posible zela bestelako Bilbo eta Bizkaia bat sortzea. Jabetu ziren etxegabeak hiltzen zirenean, edo eraso egiten zietenean ere, heriotzok edo erasook oharkabean pasatzen zirela gizartean. Eta etxegabeak eta haien egoera ikusarazteko lanean hasi ziren. Baita XXI. mendean pertsonak kalean hiltzen jarraitzea “astakeria” dela erakusteko ere. Heriotzak ez dira eten, ordea. Asteon beste etxegabe bi hil dira Bilbon; bata, Zabalgarbi hondakinen tratamendurako plantan aurkitu dute; bestea, Casilda Iturrizar parkean. Plataformak datorren eguaztenean egingo die omenaldia, 11:30ean, Bilboko Areatzako estalpeetan.
Urteurrenaren harira, gaur egungo egoeraren erradiografia egin du taldeak. Baina “datu zehatzik jasotzea ezinezkoa” dela dio Agirrek. Hori ere bada haien ikusezintasunaren seinale. Gainera, azaldu du udalerri batzuetan bi urtean behin egin ohi diren zenbaketek erakusten dituzten kopuruak ere zorrotz aztertu behar direla. Etxegabeen ohiko azken zenbaketa 2018an egin zuten, eta kale gorrian 267 lagun aurkitu zituzten Bizkaian. Hala ere, aterpetxeetan eta eskaintzen diren bestelako baliabideetan zeudenak zenbatuta, 1.362ra arte hazi zen kopurua.
2020ko maiatzaren 4tik 10era ere jo zuten etxegabeen erradiografia egitera. Dena den, konfinamendu garaia izanik, kale gorrian egoten direnetako asko “pandemiarako egokitu ziren egoitza anitzetako batera bideratu zituzten”. Etxerik ez zuten 1.468 pertsona antzeman zituzten 2020ko hartan Bizkaian.
Pandemiako ahalegina
Agirrek azaldu du pandemian “ahalegin berezia” egin dela kalean inor ez egoteko. “Ahalegin hori bereziki Bilbon egin da, eta horrek eragin du Bilboko zenbakiek gora egitea”. Gorakada horren arrazoiei buruz galdetuta, erantzun du “baliabide gehiago” jarri dituztela martxan hiriburuan. “Horrek eragin du jende gehiago etortzea”. Horrez gain, kalean zenbat jende zegoen sakonago ikertzean, pertsona gehiago aurkitu dituztela ere argitu du.
Kalean bizi den jendea asko mugitzen dela ekarri du gogora: “Sarri, errolda da haien arazo nagusia. Ez daukate non bizi, ez daukate erroldarik. Beraz, berdin zaie leku batean edo bestean bizi. Herritartasuna galtzen dute, erroldarik ez dutelako”. Egoera horren ondorioz, etxegabeak baliabideak eskaintzen dituzten leku eta herrietara mugitzen dira. Horregatik, Beste Bik, Bilboko Udalaren antzera, eskaera zuzena egin izan du sarri, “baliabideak lurralde guztian banatzeko”.
Hamabost urteotako ibilbidean martxan jarritako baliabiderik lagungarriena diru sarrerak bermatzeko errenta (DSBE) finkatu izana da, Agirreren ustez. “Oso garrantzitsua da gure inguruan bazterketa saihesteko”. Hala ere, kexatu egin da laguntza horiek “oso mugatuak” direlako. “Laguntza horiek jasotzeko hiru urteko errolda izan behar duzu. Kalean dagoen jendearentzat hori da arazo nagusia. Epe hori betetzea zaila da; atzerritarra bazara batez ere”.
Gogora ekarri du DSBE horri esker lortzen dutela herritarrek “diru sarrera propioa izatea eta etxebizitza bat edo, gutxienez, gela bat alokatzeko erraztasunak. Horrekin lortzen duzu pertsonak egonkortzea eta arazo larrienak, gutxienez, saihestea”.
Horren harira, kaletik ateratzeko baliabiderik garrantzitsuena “etxebizitza” dela azpimarratu du Beste Bi plataformako kideak. “Hori baino lehen erroldatzeko erraztasunak, noski”. Dena den, bestelako babesa ere behar dutela ekarri du gogora: “Kalean bizi den jendearen arazoa ez da bakarrik pobrezia, ez da bakarrik arazo ekonomiko bat. Beste zama batzuk ere izan ohi dituzte; esate baterako, buruko gaitzak, adikzioak edo bestelako arazoren bat. Eta horiei aurre egin behar zaie”.
Bi baliabide mota
Beraz, bi baliabide mota planteatu ditu: “Batetik, kale gorrian daudenentzako baliabide zuzenak: ohe bat aterpetxe batean edota jantokiak, besteak beste. Bestetik, pertsona horrek aurrera pauso bat eman nahi duenean dagoen egoeratik ateratzeko laguntza behar du. Prozesuaren une horretan garrantzitsuenak ez dira baliabide fisikoak, baizik eta laguntza, denbora eta pazientzia eskainiko dien norbait. Baita eurekin prozesu bat abiatzea ere”.
Eskaera horri lotuta, osasun mentaleko arazoak artatzeko baliabide gehiago aldarrikatu ditu plataformak. “Psikiatra batzuk joaten dira aterpetxeetara. Zerbitzu hori badago Bizkaian, baina oso zerbitzu txikia da”.
Beste Bi plataformako kideak azpimarratu du etxegabeek aterpetxe bat baino zerbait gehiago behar dutela bizimodua garatzeko, eta sabai batek ez duela bermatzen etxe bat izatea. “Etxe bat da seguru sentituko zaren leku bat; leku fisiko batekin eta inguruan dagoen jendearekin lotura sorrarazten dizuna. Etxe bat aterpe bat baino gehiago da”.
Lan horretan guztian, erakunde publikoei “koordinazio” gehiago eskatu die, “Eusko Jaurlaritzak, Bizkaiko Foru Aldundiak eta udalek sarri euren artean ez baitute adosten zer egin, nola egin, nora joan edota nork daukan erantzukizuna”. |
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213042/errenteria-hizkuntza-aniztasunaren-hiriburu.htm | Gizartea | Errenteria, hizkuntza aniztasunaren hiriburu | Badalab egitasmoak etxe berria izango du datorren ekainean. Orain arte bezala, Errenterian egongo da euskararen erabilera areagotzeko Hizkuntza eta Gizarte Berrikuntzarako Laborategia. | Errenteria, hizkuntza aniztasunaren hiriburu. Badalab egitasmoak etxe berria izango du datorren ekainean. Orain arte bezala, Errenterian egongo da euskararen erabilera areagotzeko Hizkuntza eta Gizarte Berrikuntzarako Laborategia. | Badalab egitasmoa martxan da dagoeneko. Hizkuntza eta Gizarte Berrikuntzarako Laborategiak ekainean irekiko ditu ateak. Hurrengo asteetan behin betiko egoitzara lekualdatuko da laborategia: Errenteriako Madalen kalera, hain zuzen ere, helduentzako liburutegi izandako eraikinera. Gaur-gaurkoz, herri horretako Torrekua eraikinean du behin-behineko egoitza. Aizpea Otaegi Errenteriako alkatea pozarren da egitasmoak herrian bertan izango duelako behin betiko etxea: “Kokapen fisikoa edukitzeak ikusgarritasuna emango dio egitasmoari. Gainera, oso testuinguru interesgarria eskainiko dio Errenteriak egitasmoari, gure udalerria plurala delako”. Izan ere, aniztasunaren erakusgarri, azken azterketaren arabera 70 hizkuntza hitz egiten dira bertan.
Aniztasuna hizketagai hartuta, iritzi berekoa da Goiatz Oiartzabal Badalaben zuzendari nagusia: “Errenteria herri handia da, urbanoa eta plurala”. Oiartzabalen esanetan, behin betiko egoitza Errenterian egotea “askok buruan duten estereotipo bat hausteko baliagarria” izango da: “Euskara barnealdeko herri txikietan hitz egiten dela, eta ez hainbeste zona urbano eta jendetsuetan”.
Badalaben zuzendariak argi dauka orain arte paperean idatzi duten guztia gauzatu behar dutela; “errealitate bihurtzeko garai horretan gaude”. Zuzendariak ilusioa hitza aipatu du behin eta berriz proiektuari buruz hitz egin duenean: “Gauzak modu desberdin batean egiteko irrika eta ilusioa eskaini nahi ditu Badalab laborategiak, euskaraz eta euskaratik ere momentu zirraragarri, polit eta esanguratsuak bizi daitezkeelako”.
“Nola garatzen da aniztasunean eragile eta erreferente izan nahi duen hiztun komunitatea gizarte digitalaren garaian?”, galdetu du Oiartzabalek. Galdera hori abiapuntu hartuta, desiratutako etorkizuna irudikatu nahi izan du Badalaben zuzendariak. Hori lortzeko, jakinarazi du proiektuak, lankidetza, jardunaldiak, tailerrak eta bestelakoak sustatuko dituztela.
Otaegi alkateak ez du ahaztu nahi gizarte eragileek Errenterian egin duten lana: “Komunitate trinkoa eta sendoa dugu herrian. Eragileak oso aktiboak dira, eta beti egoten dira prest proiektu berrietan inplikatzeko”. Badalaben zuzendariak ere ezinbestekotzat jo du eragileen lana: “Haiengandik zera nabarmenduko nuke: deserosotasunak deserosotasun, denek asmatu dutela eskuzabal izaten. Ondorioa? Proiektu sendo bat dugula esku artean”.
Aldundiak bultzatuta
Gipuzkoako Foru Aldundia eta hainbat gizarte eragile euskararen esparruan berrikuntzarako hainbat ikuspegi uztartuz joan dira 2015etik aurrera. Prozesu parte hartzaile horren ondorioa izan da Badalab proiektua, eta Sebas Zurutuza Gipuzkoako Foru Aldundiko Estrategia zuzendariak baikor baloratu du Badalaben barruan egindako lana: “Berrikuntza jorratu nahi du laborategiak, baina laborategia bera ere berrikuntza da gobernantza alorretik”.
Laborategiak “gogoetarako foro bat” izango duela ere jakinarazi du Zurutuzak. Laborategia gauza berritzailetzat du aldundiko Estrategia zuzendariak, eta, orain arte egindako urratsei begiratuz gero, argi dauka “oso arrakastatsua” izan dela.
Antzera hitz egin du Garbiñe Mendizabal Gipuzkoako Foru Aldundiko Hizkuntza Berdintasunerako zuzendariak. Etorkizunera begira egitasmoak zer erronka nagusi izango dituen zerrendatzean, esan du “euskararen erabilera areagotzeko esperimentazio berritzaileak eta ausartak ahalbidetzea eta gauzatzea” izango dela laborategiaren erronka nagusia, “horri esker euskal hiztunen hizkuntza berdintasuna lortzeko”.
Eragileen eta instituzioen arteko lankidetza ezinbestekoa dela uste du Mendizabalek. “Herri administrazioen, unibertsitateen, teknologia eta ikerketa zentroen, aholkularitzen, gizarte eragileen nahiz enpresen arteko lankidetza bultzatuko duen espazio ireki eta dinamikoa izango da Badalab”.
Gipuzkoako Foru Aldundiak azken urteotan hainbat esparrutan egin duen hausnarketaren harira jaio zen Badalab, iaz. Aldundia gogoeta prozesuan murgilduta dabil oraindik, Etorkizuna eraikiz egitasmoaren bidez. Prozesu horretatik jaiotako egitasmoetako bat da Badalab —besteak beste, baita Pasaiako Adinberri zentroa ere—.
Badalabek euskara izango du oinarri, eta hizkuntzen aniztasunaren hiriburu bihurtu nahi du Errenteria. |
2022-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/213043/sobietar-batasuneko-banderak-erakustea-debekatu-dute-berlinen.htm | Mundua | Sobietar Batasuneko banderak erakustea debekatu dute Berlinen | Igandean eta astelehenean ospatuko dute naziei irabazi izana, eta hiriburuko Poliziak esan du eragotzi egin nahi duela Ukrainako gerraren inguruko goraipamenik egitea. | Sobietar Batasuneko banderak erakustea debekatu dute Berlinen. Igandean eta astelehenean ospatuko dute naziei irabazi izana, eta hiriburuko Poliziak esan du eragotzi egin nahi duela Ukrainako gerraren inguruko goraipamenik egitea. | Maiatzaren 9an, astelehenean, Garaipenaren Eguna ospatuko dute Errusian, gogoratzeko halako egunez 1945an naziek amore eman ziotela Sobietar Batasunari. Ekialdeko Alemanian bezperan ospatu izan dute Askapenaren Eguna, nazien agintea amaitu zela gogoratzeko. Tradizio handiko datak dira Berlinen, eta zeremonia arranditsuak egiten dira hiriko hainbat oroimen lekutan. Ekitaldi horietan garai hartako ikurrak eraman ohi dituzte parte hartzaileek. Aurten, ordea, ezingo dira Sobietar Batasunarekin loturiko ikur batzuk eraman, Berlingo Poliziak debekatu egin dituelako, Ukrainako inbasioa aitzakia hartuta.
Poliziak agiri bat plazaratu du debekuaren berri emateko. Igandeko 06:00etatik asteleheneko 22:00etara, debekatuta egongo da Sobietar Batasunaren bandera erakustea hiriburuko hamabost gunetan. Horrez gain, galarazi egin dute uniforme militarrak eramatea, edo horien zatiak, eta «Errusia eta Ukraina arteko gerra goraipatzeko modukoak izan daitezkeen ikurrak erakustea».
Alfabetoko hizki batzuk ere ezingo dira «modu nabarmenean erakutsi»: V eta Z hizkiak, alegia. Izan ere, hizki horiek erabili izan dituzte Errusiako tropek Ukrainaren inbasioan parte hartzen ari diren ibilgailuak identifikatzeko. V hizkia erabiltzen da Errusian garaipena adierazteko. Z hizkia ez erabiltzeko arrazoirik ez dute argitu.
Debekuak espresuki aipatzen ditu Sobietar Batasunaren bandera eta San Jorgeren zintak. Azken horiek hiru marra beltz eta hiru hori dituzte, eta Errusiako Armadan ikur nagusia da Bigarren Mundu Gerrako garaipena oroitzeko. 2014. urtetik, berriz, Vladimir Putin Errusiako presidentearen politikei sostengua agertzeko ikur bilakatu da.
Debekatuta egongo da, era berean, «Errusiaren edo Ukrainaren erreferentziak dituzten banderak» erakustea. Azkenak eta San Jurgiren zintak, ordea, salbuetsita egongo dira gerran hildakoen oroigarrietan jartzeko lore koroetan edo sortetan baldin badaude. Sobiet Batasuneko banderekin, ordea, ez dago salbuespenik.
Poliziak gaineratu duenez, misio diplomatikoetako kideak salbuetsita egongo dira debeku orotatik. Bigarren Mundu Gerrako beteranoek euren uniformeak eta San Jurgiren zintak eraman ahalko dituzte; ez, ordea, Sobietar Batasunaren banderarik.
Neurriokin «probokazioa eta gatazka» ekar dezaketen ikurrak galarazi nahi dituztela azaldu dute.
Treptow-Koepenick, Friedrichshain-Kreuzberg, Lichtenberg, Marzahn-Hellersdorf, Mitte, Reinickendorf, Pankow eta Spandau barrutietako eremuetan ezarri dute. Naziei irabazi izana gogoratzeko ekitaldi nagusietako bat Treptower parkean soldadu sobietarrari eskainiriko monumentu gunean egiten dute, eta horri eragiten dio debekuak, besteak beste. |
2022-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/213044/duela-mende-erdi.htm | Iritzia | Duela mende erdi | Duela mende erdi. | 70eko hamarkada, Europa osoan, hamarkada nahasia bezala kalifikatua izan zen, bai maila sozialean eta baita politikoan ere. Espainiako Estatuan ere bai: Burgosko Prozesuarekin hasi zen, frankismoak 16 euskal militante desagerrarazi nahi zituenean, eta, azkenean, inoiz ikusi gabeko mobilizazio sozialak sortu zituen, bai Euskal Herri osoan, bai Espainiako Estatuan eta Europan, eta horietako sei hiltzeko saiakera bertan behera uztea lortu zuen.
Mobilizazio haietatik aurrera, bultzada handia izan zuten frankismoaren aurkako herrikoi eta langile borrokek —aurreko hamarkadaren erdialdetik iragartzen ari zirenak...—, eta oposizio-mugimendu antolatu asko sortu zirenez, indar errepresibo frankistak ere lanean hasi ziren: 1972an, El Ferrolen, Amador Rey eta Daniel Niebla langileak hil zituzten; 1973an, Granadan, Antonio Huertas Remigio, Cristobal IbanÌez Encina eta Manuel Sanchez... Luis Carrero Blancok ere hegan egin zuen ETAren eraginez... 1974an Salvador Puig Antich militantea exekutatu zuten Bartzelonan... Hondarribian (Gipuzkoa) Jose Luis Mondragoon Elorza eta Xabier Mendez Villaba militanteak hil zituzten 1975ean... Madrilen, nahiz eta jasan zituzten gerra-kontseiluen aurkako mobilizazio gogorrak izan, frankismoaren aurkako bost militante hil zituzten: Txiki Paredes Manot, Angel Otaegi, Jose Humberto Baena, Jose Luis Sanchez Bravo eta Ramon Garcia Sanz... Urte berean, InÌaki Etxabe Orobengoa hil zuten Kanpazarren (Arrasate), eta German Agirre Irasuegi taxilaria Legution (Araba). Gernikan Jesus Maria Markiegi Aiastui, eta InÌaki Garai eta Blanca Saralegi ere hil zituzten... Azaroan Franco hil zen, baina frankismoak azkar tronuratu zuen bere ondorengoa, egungo emeritua...
1976an, Fraga Iribarnek eta enparauek martxoaren 3an sarraskitu zituzten langileak Gasteizen, Pedro Maria Martinez, Francisco Aznar, Romualdo Barroso, Jose Castillo eta Bienvenido Pereda erailez eta ehunka zaurituz; Juan Gabriel Rodrigo Tarragonan eta Vicente Anton Basaurin martxoaren 6an eta 8an hil zituzten, hurrenez hurren, Gasteizko manifestazio solidarioetan. Apirilean, 29 preso politikok ihes egin zuten Segoviako espetxetik, baina haietatik lau lagunek bakarrik lortu zuten ihes egitea, gainontzekoak Nafarroako mendietan guardia zibilek harrapatu zituzten eta Oriol SoleÌ Sugranyes erail. Maiatzean ere, kontrolik gabekoek bi militante karlista hil zituzten Montejurran: Ricardo Garcia Pellejero eta Aniano Jimenez Santos...
Horiek guztiak Estatu osoan frankismoaren errepresioaren ondorioz 1976an hil ziren 28 manifestari eta militanteetako batzuk baino ez dira: Madrilek, Andaluziak, Kataluniak, Valentziak, Kanariek eta Euskal Herriak eman zuten gainerakoa.
Eta 1977 iritsi zen. XX. mendeko zazpigarren hamarkada hartako aurreko urteetan erregimen frankistaren berrantolaketa eta trantsizio-prozesu bakezale baterako negoziazioaren hasiera markatzen bazuten, frankismoak lanean jarraitzeko aukerarekin jarraitu zuen, eta 1977ak arrasto horrekin jarraitu zuen, modu basatian handitzera iritsiz, Estatu osoan 31 hilketarekin:
• Urtarrilean Madrilen Arturo Ruiz hil zuten manifestazio batean, eta egun horretan bertan hil zen Mari Luz Najera Julian ere, Arturoren heriotza salatzeko protestetan. Jose Vicente Carabany ere hil zen Valentzian, errepresioaren aurkako beste manifestazio batean. Eta Sestaon (Bizkaia) Juan Manuel Iglesias Sanchez hil zen, 15 urtekoa, amnistiaren aldeko manifestazio batean poliziatik ihes egin zuenean. Urtarrilaren 24an bost abokatu laboralista hil zituzten Madrilgo bulegoan: Enrique Valdelvira IbanÌez, Luis Javier Benavides Orgaz, Francisco Javier Sauquillo, Serafin Holgado eta Angel Rodriguez Leal.
• Otsailean Pancho Egea hil zuten Cartagenan (Murtzia), poliziaren pilotakadekin, langile manifestazio batean. • Martxoan Angel Valentin Perez hil zen Bartzelonan, ultraeskuindarrek manifestazio batean hil ondoren. Gipuzkoan Sebastian Goikoetxea eta Nicolas Mendizabal militanteak erailtzen dituzte errepide-kontrol batean. Handik egun gutxira, Jose Luis Aristizabal Lasa hil zen Donostian, errepresioaren aurkako manifestazio batean. Hilaren amaieran Isidro Susperregi Aldako ere hil zen Donostian, beste manifestazio batean. • Maiatzaren 12tik 17ra Euskal Herrian deitu zen Amnistiaren Aldeko Astea izugarria izan zen: Rafael Gomez Jauregi, Clemente del CanÌo eta Gregorio Maritxalar Aiestaran Errenterian hil zituzten; Jose Luis Cano Perez eta Luis Santamaria Mikelena IrunÌean; Manuel Fuentes Mesa Ortuellan; Francisco Javier NunÌez Fernandez Bilbon. Bost egunetan zazpi hildako frankismoaren errepresioaren ondorioz. • Ekainean, aurreko bi hilabeteetan preso politiko guztiak askatu ondoren, lehenengo hauteskunde demokratikoak egiten dira, baina 77. urteak polizia eta guardia zibilaren hilketa-arrosario batekin jarraitu zuen: Francisco Rodriguez Ledesma uztailean, El Cerro del Aguilan (Sevilla); Carlos Gustavo Frecher Solana eta Juan PenÌalver Sandoval irailean, Bartzelonan; urrian Miquel Grau, Alacanten; David Salvador Andoainen (Gipuzkoa); eta Gonzalo PequenÌo Lutxanan (Bizkaia); azaroan Fermin Maria Gomez Mata, Bilbon; abenduan Manuel Jose Garcia Caparros Malagan eta Jesus Fernandez Trujillo Tenerifen...
Eta hamarkada amaitu zen urteetan, 1978a eta 1979a, manifestarien eta militante antifrankisten beste 26 hilketarekin agertzen zaizkigu: Agustin Rueda eta Andres Fraguas, Madrilen; Francisco Rodriguez Ledesma eta Manuel Medina, Sevillan; Gustavo Adolfo MunÌoz, Bartzelonan; Elvira Parcelo Rodriguez, Vigon; Jose Luis Escribano, Sorian; German Rodriguez, IrunÌean; Joseba Barandiaran, Donostian; Efren Torres Abrisketa, Arrigorriagan; Martin Merkelanz Rodriguez, Irunen; Jose Emilio Fernandez Perez Elorrion (Bizkaia); Jokin Perez de VinÌaspre eta Xefe Sarasola Arregi, IrunÌean, David Alvarez PenÌa, Basurtun (Bizkaia); Alberto Garcia eta Jesus Mari Arrazola, Gernikan; Felipe Carro, Sestaon; Fermin Arratibel Bikuña, Ataunen (Gipuzkoa); Agurtzane Arregi, Donibane-Lohitzunen (Lapurdi); Ricardo Gomez Goikoetxea, Bilbon; Jose Maria Iturrioz Garmendia, Roberto Aranburu Uribarren eta Emilia Larrea Saez de Adacia, Arrasaten; eta Jose Migel Ordeñana, Angelun (Baiona).
Hirurogeita hamarreko hamarkadako frankismoaren krimen horiek guztiek markatu zuten egungo erregimen politikorako izan ziren asaldura sozial eta politikoak. Deriba horretarako hamarkada horren erdialdean legeztatuak izan ziren alderdi batzuk izan zuten erantzukizun politikoei buruz egin daitezkeen gogoetez harago, kontua da frankismoak, nahiz eta gizartean eta nazioartean oso kuestionatua egon, bere botereak finkatzea lortu zuela, Trantsizio prozesuaren bidez 1936ko bere matxinadaz geroztik gertatutako guztiaren aurrean zigorgabetasuna finkatzea ahalbidetuz, 1977ko urriko Azken Puntuaren Legeari esker (gaizki deitua izan zen Amnistiaren Legea).
Eta horretarako Rodolfo Martin Villak funtsezko papera jokatu zuen Trantsizioaren Borra gisa. Bere agintaldian, 1976tik 1979ra bitartean, indar errepresiboek (uniformedunak eta izen desberdinekin kamuflatuak) 89 hilketa egin zituzten Espainiako Estatu osoan. Horietatik 59 Euskal Herrian. Eta hauetatik, 1977ko maiatzeko amnistiaren aldeko astean, bost egunetan bakarrik 7 erailketa, gorago zehaztu dugun bezala.
Urte haietan gertatu ziren krimen frankisten errealitatea kokatu dugu. Hamarkada hartatik mende erdira gaude. 45 urte igaro dira maiatz odoltsu hartatik, eta gaur, 2022ko maiatza, bost egun haietan erori ziren zazpi pertsona gogoratu nahi ditugu. Justizia, letra larriz, berandu dabil, oso berandu... nahiz eta krimen sistemikoak, gizateriaren aurkakoak, frankismoarenak bezala, preskribaezinak diren Nazio Batuen Giza Eskubideen Batzordeko Espainiarako Kontalari Bereziek askotan baieztatu duten bezala.
Horregatik gaur Martin Villak Servini epaileak inputatuta jarraitzen du, krimen haietako batzuen harira. Egungo zigorgabetasun-sistema hau babesten duten komunikabide boteretsuek informazioa desitxuratzeaz arduratu diren arren zera iragarriz, Argentinako Ganberak Servini behartu duela auzipetzea baliogabetzera, esan beharra dago Ganbera hark egin duen gauza bakarra izan dela egotzitako delituei buruzko informazio gehiago eskatzea. Bere auzipetzea, oraingoz, geldituta dago; baina Martin Villak hamabi krimenengatik inputatuta eta beste bosti buruz ikertua jarraitzen du, eta orain epaileak ikerketa-eginbide gehiago ireki ditu Espainiako hainbat lurralde-fiskaltzatan, informazio eta xehetasun gehiago biltzeko.
Egia goian zehaztutako kasu guztietan bezain irmo azaleratzen denean, Justiziari, benetako Zuzenbidezko Estatu guztiz demokratiko bateko tresna bada, irmotasun handiz jokatzeko exijitu beharra diogu. Izan ere, krimen horiek oraindik salatzen eta frankismoaren biktima guztien justizia eta duintasuna eskatzen jarraitu behar izate honek, berez, demokrazia oso ahul eta kikilduaren agerpen nabarmena da.
Justiziaren eskakizun hori da Euskal Herriaren eta Espainiako Estatuko gainerako Herrien askatasun osoen alde borrokatu zutenei egin diezaiekegun omenaldirik onena. | |
2022-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/213045/bilboko-hilketekin-lotutako-sei-kasu-ikertzen-ari-direla-esan-du-erkorekak.htm | Gizartea | Bilboko hilketekin lotutako «sei kasu» ikertzen ari direla esan du Erkorekak | Josu Erkoreka Segurtasun sailburua eta Josu Bujanda Ertzaintzako burua prentsaren aurrean agertu dira Bilbon, kasuaren inguruko azalpenak emateko. Atzo atxiloturiko gizonezkoa «informazioa ematen» ari dela esan dute. | Bilboko hilketekin lotutako «sei kasu» ikertzen ari direla esan du Erkorekak. Josu Erkoreka Segurtasun sailburua eta Josu Bujanda Ertzaintzako burua prentsaren aurrean agertu dira Bilbon, kasuaren inguruko azalpenak emateko. Atzo atxiloturiko gizonezkoa «informazioa ematen» ari dela esan dute. | Bilbon hil dituzten gizonezkoen ustezko hiltzaileak bere burua entregatu zuen atzo arratsaldean Ertzaintzaren komisaria batean, Ertzaintzak BERRIA-ri baieztatu zionez. Gaur, 16:30ak aldera, Josu Erkoreka Segurtasun sailburua eta Josu Bujanda Ertzaintzako burua prentsaren aurrean agertu dira, Bilbon, kasuaren inguruko azalpenak emateko, baina ez dute datu askorik eman epaileak kasua sekretupean duela argudiatuta. Edonola ere, denera sei kasu ikertzen ari direla esan dute.
Gaztea berehala hartu zuten preso, haren kontrako atxilotzeko agindu bat zegoelako. Azaldu dutenez, ikertzen ari diren kasu guztiak Bilbon gertaturikoak dira, baina ikertzen ari dira Euskal Herriko beste lekuetan edo Espainian antzekoak egin diren. Erkorekak esan du saiatzen ari direla susmagarriak «daturen bat eman» dezan. Edonola ere, atxilotutakoa «informazioa ematen» ari dela gaineratu du. Eskatu du presiorik ez egiteko ikerketa azkartzeko, «zuhurtzia handiz» jokatzen ari direlako. «Lana koordinatua da, eta zorrotza, eta emaitzak ditu».
«Kasu bat daukagu esku artean ustezko homizidioarena, eta kasu horretan badaude froga toxikologikoak bermatuta», esan du sailburuak. Horrez gain, badituzte beste bi ustezko homizidio saiakera, eta beste hiru kasu ikertzen ari dira. Sei kasu ikertzen ari dira denera. Kasu guztiak «hari berekoak» ote diren aztertzen ari dira, Fiskaltzarekin eta Bilboko instrukzio epaitegiarekin batera.
Zenbait hedabidek zabaldu zutenez, Irungo komisarian aurkeztu zuen bere burua gizonak atzo, bere kontrako karguak ukatu zituen, eta «ikerketan laguntzeko» prest agertu zen. Ertzaintzak ez du halakorik baieztatu, ezta gezurtatu ere. Ordurako zenbait hedabidek emana zuten hilketen ustezko egilearen identitatearen berri, eta haren argazki bat ere zabaldua zuten.
Printzipioz bi hilketarekin erlazionatzen dute gizona, baina zantzuak badira gutxienez beste birekin ere lotzeko. Harekin harremanak izateko kontaktuetarako aplikazio baten bidez jartzen zen harremanetan biktimekin, ikerketak aurrera egin ahala argitu dutenez.
Nelson David M.B. gisa identifikatu du Ertzaintzak gizonezkoa. Zabaldu dutenez, 25 urte ditu, eta kolonbiarra da. Iruzurra egiteagatik aurrekariak ditu. Lehen ere atxilotuta egon da, baina larriak ez diren delituengatik. Bi urtez Bilbon bizi izan zen, baina Herrialde Katalanetan ere ibili zen, eta han Bilbokoa bezalako kasuak gertatu ote diren ikertzen ari dira.
Iaz, Espainiako agintariek kanporatzeko agindua eman zuten haren kontra.
Hainbat hedabidek zabaldu dutenez, kreditu txartelen bidezko iruzurrarengatik atxilotu zuten. Bikotekideei kontuetatik dirua ateratzen zien, ohartzen ez zirenean, euren txartelak erabilita.
Ertzaintza haren atzetik zebilen abendutik, baina atxilotzeko agindua martxoan eman dute azkenean.
Susmoa dute gizonezkoekin harremanetan jartzeko aplikazioetan harremanetan jarri zen beste bi gizonen heriotzarekin ere lotuta dagoela gizonezko hori. Izan ere, antzeko heriotzak izan ziren. Madrilen eta Valentzian (Herrialde Katalanak) ere ari dira susmagarriari buruz ikertzen, Efek zabaldu duenez, ez baitute baztertzen han beste delitu batzuk ere egin izana.
Joan den urteko irailetik urrira bitartean hilda agertutako kasuekin lotzen dute. Hasieran, familiartekoek eta Poliziak pentsatu zuten denak modu naturalean hil zirela. Ikerketak aurrera egin ahala egiaztatu zuten guztiek erabili zutela gizonezkoekin harremanak izateko Wapo aplikazioa, eta hil ondorengo egunetan dirua desagertu zen gizon horien kontu korrontetik. Eferen arabera, susmagarriak bere objektu pertsonalak eta substantzia estupefazienteak zituen motxila bat utzi zuen Bilboko Alde Zaharreko etxe batean, eta horrek erraztu du haren identitatea jakitea.
Beldurra erauzteko deia
Gertakarion harira, Bizkaiko E28 koordinakundeak LGTBI+ komunitatea jasaten ari den «indarkeria bolada» salatu du, eta azken egunotan Getxon eta Zornotzan izandako erasoak ere gogorarazi ditu. Erasoei aurre egiteko eta «beldurra alde batera uzteko», elkarretaratzera deitu du. Maiatzaren 17an egingo dute, Bilboko Arriaga antzokiaren aurrean, 20:00etan.
Bestalde, Gasteizko Ikusgune LGTBI+fobiaren Behatokiak, Homofobiaren Kontrako Kataluniako Behatokiak eta Espainiako Trans Plataformak ohar bidez esan dute kezka eta sumindura sortu dietela Bilboko hilketek. Gertatutakoa gaitzetsi dute, eta gune «seguruak» eskatu.
Auziaren arretagunea hiltzailearen estrategian jartzeko eskatu dute, eta hildakoak ez «birbiktimizatzeko». Taldeek nabarmendu dute LGTBI kolektiboko kideek beren sexualitatea adierazteko askatasuna izan behar dutela, «inolako diskriminazio edota erasorik jasateko arriskurik gabe». |
2022-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/213046/sinn-fein-doa-aurretik-hamasei-eserleku-lortuta.htm | Mundua | Sinn Fein doa aurretik, hamasei eserleku lortuta | 90 eserlekuetatik 34 banatu dituzte, eta alderdi errepublikanoak hamasei parlamentari eskuratu ditu; zazpi Aliantza Alderdiak; sei DUP Alderdi Demokratiko Unionistak; hiru UUP Ulsterko Alderdi Unionistak; bana Independenteak eta SDLP Alderdi Sozial Demokrata Laboristak. Parte hartzea %63,6koa izan da. | Sinn Fein doa aurretik, hamasei eserleku lortuta. 90 eserlekuetatik 34 banatu dituzte, eta alderdi errepublikanoak hamasei parlamentari eskuratu ditu; zazpi Aliantza Alderdiak; sei DUP Alderdi Demokratiko Unionistak; hiru UUP Ulsterko Alderdi Unionistak; bana Independenteak eta SDLP Alderdi Sozial Demokrata Laboristak. Parte hartzea %63,6koa izan da. | Ipar Irlandako Asanblearako hauteskundetako lehen emaitzak hasi dira apurka-apurka heltzen. Behin betiko emaitzak bihar arratsalderako espero badituzte ere, jada 90 eserlekuetatik 34 banatu dituzte, eta inkesten arabera bozak irabaztekoa den Sinn Fein alderdi errepublikanoak eskuratu ditu parlamentari gehien: hamasei; zazpi legebiltzarkide lortu ditu Aliantza Alderdiak; sei DUP Alderdi Demokratiko Unionistak; hiru UUP Ulsterko Alderdi Unionistak; eta bana Independenteak eta SDLP Alderdi Sozial Demokrata Laboristak. Parte hartzea %63,61ekoa izan da; 2017ko bozetan %64,8koa izan zen.
Lehenbiziko aukerako botoen artean, Sinn Feinek jaso ditu bozka gehien, alde handiarekin, gainera: %29 lortu ditu, 2017ko bozetan baino 1,1 puntu gehiago; DUPek, berriz, jaitsiera nabarmena izan du, eta %21,3 eskuratu ditu, aurrekoan baino 6,7 puntu gutxiago; aldiz, Aliantza Alderdiak gorakada esanguratsua izan du: lehenbiziko aukerako botoen %13,5 jaso ditu, orain dela bost urte baino 4,5 puntu gehiago.
Michelle O'Neill Sinn Feineko presidenteordea eta lehen ministro izateko hautagaia arratsaldean aukeratu dute Ulster Erdia barrutian, 10.845 botoekin. «Eskertuta» mintzatu zaie jarraitzaileei, eta, aurrenekoz, Irlanda iparraldeak irlaren batasuna nahi duen lehen ministro izateko aukeraz galdetuta, zuhurtziaz erantzun du: «Oso goiz da horretaz hitz egiteko. Boto guztiak zenbatuko ditugu». Halaber, nabarmendu du prest dagoela gainerako alderdiekin batera gobernua partekatzeko, «herritarren mesederako baita». Alderdiko presidente Mary Lou McDonaldek, aldiz, gogor du DUP alderdi unionistaren aurka; besteak, beste, «negoziatzeko, lan egiteko eta elkarlanean aritzeko ezintasuna» izatea leporatu dio, BBC hedabideari emandako elkarrizketa batean.
Bestalde, hauteskunde kanpainan egindako lanari balio handia eman dio O'Neillek. Hain zuzen ere, Sinn Feinek auzi sozioekonomikoetan jarri du arreta berezia, Irlandaren batasunean edota Ipar Irlandarako Protokoloan baino. Herritar askoren kezka nagusiak baitira osasun sistemaren egoera, etxebizitza lortzeko zailtasunak eta erosteko ahalmena.
Jeffrey Donaldson DUPeko liderra ere hautatu dute, Lagan bailaran, 12.626 bozkekin. Hauteskundetako emaitzak «oso estuak» espero ditu, eta, beraz, «elkarlanerako» deia egin die gainontzeko alderdi unionistei. Ildo beretik mintzatu da Paul Givan alderdi unionistako kide eta Ipar Irlandako lehen ministro ohia. Adierazi du hauteskunde kanpaina «zaila» izan dela. Horrez gain, Ipar Irlandako Protokoloaz ere hitz egin du: «Gobernuak egoki funtzionatzea nahi dut. Horregatik, Londresi behin baino gehiagotan esan diogu hesiak eraitsi behar ditugula».
Aliantza Alderdiko buru Naomi Long Belfast ekialdean aukeratu dute, 8.195 botoekin. Haren hitzetan, «lan serio eta duina» egitera joango dira Asanbleara: «Ez gaude jolasetarako», ohartarazi du.
Sinn Feinek bozak irabazten baditu ere, ikusteke dago DUP O'Neill errepublikanoa buru duen gobernuan sartuko litzatekeen. Izan ere, alderdi unionistako buruzagi Donaldsonek mehatxu egin du, esanez Asanblean gobernabidea blokeatuko duela baldin eta Sinn Feinek ordezkaritzarik handiena lortzen badu, eta Erresuma Batuko Gobernuak eta Europako Batzordeak ez badute Ipar Irlandarako Protokoloa aldatzen. Hala, jarrera horri eusten badio, herrialdea blokeo politikora itzul daiteke. Horiek horrela, giltzarri izan daiteke bozetan emaitza bikoiztea lor dezakeen Aliantza Alderdia; aste honetako inkesta batek parez pare jarri ditu Aliantza Alderdia eta DUP, %18,2an.
Hain justu, Paul Givanek iragan otsailean eman zuen dimisioa lehen ministro kargutik, DUP haren alderdiak protokoloaren inguruan dituen desadostasunengatik. Londresek eta Bruselak adostu zuten testu hori brexit-aren negoziazioetan, eta, horren bidez, Ipar Irlandak merkatu bakarrean jarraitzen du ondasunentzat, eta Europako Batasunaren aduana legeak errespetatu behar ditu bere portuetan.
2017ko bozetan, ozta-ozta irabazi zion DUPek Sinn Feini; 90 eserlekuetatik 28 eskuratu zituen alderdi unionistak; bat gutxiago errepublikanoek. Alderdi unionistentzat, oro har, emaitza txarra izan zen: lehenbiziko aldiz, gehiengoa galdu zuten parlamentuan, UUP Ulsterko Alderdi Unionistak hamar eserleku baino ez baitzituen lortu. Azken horren aurretik SDLP Alderdi Sozial Demokrata Laborista geratu zen hirugarren, hamabi legebiltzarkiderekin; gaurko bozetan ezustea eman dezakeen Aliantza Alderdia izan zen bosgarren indarra, zortzirekin; Alderdi Berdeak bi parlamentari eskuratu zituen; eta bana TUV Ahots Tradizional Unionistak, Independenteak eta People Before Profitek.
Zerrendak irekiak dira: herritar bakoitzak nahi adina alderditako nahi adina hautagai aukera ditzake, baina zenbakiekin ordenatu behar ditu, gustukoenetik hasita. Botoen lehenbiziko zenbaketan, puntuazio gorena (1) jaso duten botoak soilik hartzen dira kontuan, eta beharrezko kuota betetzen duten hautagaiak zuzenean sartzen dira parlamentura. Kuota gainditzen badute, «sobera» dituzten botoak zerrendako bigarren hautagaira igarotzen dira, eta horrela 90 eserlekuak bete arte. |
2022-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/213047/van-der-poelek-irabazi-du-giroko-lehen-etapa.htm | Kirola | Van der Poelek irabazi du Giroko lehen etapa | Aldapan gora izan da azken esprinta, eta herbeheretarra izan da azkarrena. Biniam Girmay sailkatu da bigarren, eta Pello Bilbao, hirugarren | Van der Poelek irabazi du Giroko lehen etapa. Aldapan gora izan da azken esprinta, eta herbeheretarra izan da azkarrena. Biniam Girmay sailkatu da bigarren, eta Pello Bilbao, hirugarren | Nekez izan zezakeen estreinako hoberik Mathieu van der Poelek (Alpecin) Italiako Giroan. Herbeheretarrak lehen etapa irabazi du gaur, Budapesten hasi eta Visegraden amaitu dena (Hungaria). Aldapan gora izan da azken esprinta, eta halakoetan, espezialista bikaina da Van der Poel. Berriro erakutsi du gaur. Garaipenari esker, lehen maglia arrosa jantzi du. Antzekoa egin zuen iaz, Frantziako Tourrean estreinakoz aritu zen aldian. Bigarren etapa irabazi zuen, eta maillot horia jantzi zuen.
Biniam Girmay (Intermarche-Wanty-Gobert) sailkatu da bigarren gaur, eta Pello Bilbao, hirugarren (Bahrain). Gernikarra oso adi ibili da, eta mesede egin dio Caleb Ewan (Lotto Soudal) azken metroetan erori egin izanak. Bilbao izan da onena Giroa irabazteko hautagaien artean. Haren denbora bera egin dute Wilco Keldermanek (Bora) eta Richard Carapazek (Ineos). Beste faboritoak lau segundora helmugaratu dira. Sailkapen nagusian, berriz, Bilbao hirugarren da, Van der Poelengandik sei segundora. Lau segundo ateratzen dizkie Keldermani eta Carapazi, eta zortzi beste faboritoei.
Mattia Bais eta Filippo Tagliani izan dira eguneko beste bi protagonistak. Drone Hopper-Androni taldeko bi txirrindulariek hasi eta berehala egin dute ihes, eta 180 kilometro pasatxo egon dira lasterketa buruan. Hamar minutu pasatxoren taldea izan dute, baina tropelak helmugarako hamalau kilometroren faltan harrapatu ditu.
Bihar, lehen proba izango dute Giroa irabazteko hautagaiek. 9,2 kilometroko erlojupekoa jokatuko dute Budapesteko kaleetan. Ibilbideak bi zati ditu: lehen zortzi kilometroak lauak dira, eta bihurgune bihurri bat baino gehiago dago; azkeneko kilometro pasatxoa, berriz, goraka da: %14ko pendizako aldaparen bat igo beharko dute txirrindulariek. Beraz, ondo kudeatu beharko dituzte indarrak. |
2022-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/213048/euskaltzaleen-topagunea-zazpi-herrialdeetara-hedatu-da.htm | Gizartea | Euskaltzaleen Topagunea zazpi herrialdeetara hedatu da | Zazpi bazkide berri izango ditu euskara elkarteen mugimenduak; horietatik bost, Ipar Euskal Herrikoak. Kongresua egingo du hurrengo urteko udazkenean, eta, bitartean, helburutzat jo ditu aktibazioa eta euskararen aldeko dinamikak areagotzea. | Euskaltzaleen Topagunea zazpi herrialdeetara hedatu da. Zazpi bazkide berri izango ditu euskara elkarteen mugimenduak; horietatik bost, Ipar Euskal Herrikoak. Kongresua egingo du hurrengo urteko udazkenean, eta, bitartean, helburutzat jo ditu aktibazioa eta euskararen aldeko dinamikak areagotzea. | Gaurtik aurrera, Euskaltzaleen Topagunea Euskal Herri osoan egongo da saretuta. Batzar nagusia egin du gaur arratsaldean, Hendaiako Ondarraitz estadioko aretoan (Lapurdi), eta, horren ostean, jakinarazi dute zazpi euskara elkarte berri batu zaizkiola mugimenduari. Ipar Euskal Herrikoak dira horietatik bost: Amikuzeko Zabalik, Baionako Biltxoko, Biarritzeko Mintzalasai, Izturitzeko Artetxea eta Larresoroko Ote Lore. Horiek guztiek Ipar Euskal Herriko Euskaltzaleen Topagunea osatuko dute aurrerantzean. Topagunera batu diren beste bi bazkideak Zumaiako Larraina eta Iruñeko Laba dira. Eragileak «oso pozgarritzat» jo du Euskal Herriko lurralde guztietan presentzia lortu izana.
Euskara elkarteez gain, espresuki aisialdia lantzeko asmoz eratutako Kukulaisi elkartea ere aurkeztu dute batzarrean. Horrez gain, Tokikom tokiko hedabideen sarearen aurtengo asmoen berri eman dute.
Aurten 25 urte dira tokian toki eratutako euskara elkarteak Euskaltzaleen Topagunean egituratu zirela, eta hamar eragile horrek lehen eta bigarren kongresuak egin zituela. Hain justu, 2023ko udazkenean egingo dute hirugarrena, bazkideek gaur erabaki dutenez. «Azken hamar urteetan Euskaltzaleen Topaguneak eta euskara elkarteek egindako ibilbidea aztertu, eta hurrengo urteetarako erronken inguruan gogoeta egitea», horixe izango du helburu. Halaber, kongresura arte egingo duten «hausnarketaren egutegia» ere onartu dute batzarrean.
Euskara elkarteen egoera ere izan dute hizpide batzarrean. Topaguneko ordezkariek nabarmendu dute euskara elkarteek nozitu dutela «bi urtetan pandemiak gizartean izan duen eragina». Hala nola aisialdian, kulturgintzan, mintzapraktiketan eta hizkuntza aniztasuna lantzeko egitasmoetan nozitu dutela aipatu dute. Horregatik, garrantzi berezia eman diote aurtengo urteari. Helburu nagusitzat jo dituzte «euskaltzaleen aktibazioa eta kaleetan euskararen normalizazioaren aldeko dinamikak areagotzea». Alde horretatik, bi helburuokin guztiz bat egiten du Euskaraldiak, nabarmendu dutenez. Azaroaren 18tik abenduaren 2ra egingo dute hizkuntza ohiturak aldatzea helburu duen ariketa, hirugarren aldiz. Halaber, kudeaketa planean zehaztutako bestelako egitasmoek ere xede horien bidean lagungarri izango direla uste dute Topaguneko kideek.
Zuzendaritza berritua
Topagunearen zuzendaritza batzordean ere badira berritasunak, hiru kide berri egongo baitira organo horretan: AED Arrasate Euskaldundu Dezagun elkarteko Karmele Perez, Bilboko Zenbat Gara elkarteko Isabel Isazelaia eta Gasteizko Geu elkarteko Jon Ajuria. Orotara, hamabi kidez osatuta egongo da zuzendaritza batzordea. |
2022-5-7 | https://www.berria.eus/albisteak/213049/gutxienez-22-pertsona-hil-dira-habanan-hotel-batean-gertaturiko-gas-leherketan.htm | Mundua | Gutxienez 22 pertsona hil dira Habanan, hotel batean gertaturiko gas leherketan | Eraberritzen ari ziren eraikina, hiriburuko gunerik turistikoenetako batean. Gas isuri bati egotzi diote leherketa. Hotelaren lau solairu amildu dira, eta baliteke guztiz erortzea. | Gutxienez 22 pertsona hil dira Habanan, hotel batean gertaturiko gas leherketan. Eraberritzen ari ziren eraikina, hiriburuko gunerik turistikoenetako batean. Gas isuri bati egotzi diote leherketa. Hotelaren lau solairu amildu dira, eta baliteke guztiz erortzea. | Leherketa handi batek astindu du Kubako hiriburua, han goizeko ia hamaikak zirela —Euskal Herrian 17:00ak—. Saratoga hotelean gertatu da eztanda, eta haren sei solairuetatik lau suntsitu ditu. Leherketak hainbat auto eta autobus ere deuseztatu ditu. Kubako agintariek emandako azken datu ofizialen arabera, gutxienez 22 pertsona hil dira ezbeharrean, tartean adingabeko bat, eta 60 lagunetik gora zauritu dira. Horrez gain, 13 pertsona desagertuta daude.
Hondamendia askoz handiagoa izan zitekeen: hotela hutsik zegoen, eraikina eraberritzen ari zirelako. Barruan bakarrik langile batzuk eta segurtasuneko kideak zeuden. Datorren asteartean zabaldu behar zuten.
Habanako turismo gune nagusietako batean dago eraikina, Kapitolioaren aurrean. Eztandak kalteak sortu ditu inguruko etxebizitza batean eta eskola batean.
Agintariek esan dutenez, gas isuri batek eragin du leherketa, eta litekeena dela hotelaren sukaldean pilatu izana. Ohartarazi dute balitekeela eraikin osoa hondoratzea. Adierazi dutenez, hoteleko biltegiak gas likidoz betetzeko unean gertatu da eztanda. Gas kamioia hondakinen azpian dagoela adierazi dute, eta haren gidariaren arrastorik ez dagoela.
1880. urtean altxatu zuten eraikin dotorea. Hotel gisa 1933. urtean hasi ziren erabiltzen. Izurriak turismoa galarazi zuenez, azken bi urteotan horretaz baliatu dira hotela eraberritzeko. Bost izar zituen. |
2022-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/213050/angeluko-gizon-bat-atxilotu-dute-bortxaketa-batengatik.htm | Gizartea | Angeluko gizon bat atxilotu dute bortxaketa batengatik | Urrian Angelun gertatutako bortxaketa baten harira atxilotu dute. | Angeluko gizon bat atxilotu dute bortxaketa batengatik. Urrian Angelun gertatutako bortxaketa baten harira atxilotu dute. | Frantziako Poliziak 27 urteko gizon bat atxilotu zuen iragan asteazkenean, Angelun (Lapurdi). Iragan urrian andre bat bortxatzea egozten diote. Gaur pasatu da prokuradorearen aitzinetik, eta behin-behineko atxiloaldian ezarri dute. Datorren asteartean pasatzekoa da epailearen aitzinetik; orduan erabakiko dute epaiketa izan arte espetxealdian segitu beharko duen ala kontrol judizialpean ezarriko duten.
Sud Ouest egunkariaren arabera, urrian gertatu zen erasoa, ustez gizonaren etxean, Angelun. Asteazkenean atxilotu zuten, eta atxilotuta egon da harrezkero. Oraindik ez dute erran noiz izanen den haren epaiketa. |
2022-5-6 | https://www.berria.eus/albisteak/213051/kolpe-latza-jaso-du-realak-eta-atzerapausoa-eman.htm | Kirola | Kolpe latza jaso du Realak, eta atzerapausoa eman | Talde txuri-urdinak galdu egin du Levanteren zelaian, eta aurkariei aukera eman die are eta gehiago gerturatzeko. Aspaldian ate aurrean duen ezinak eta 87. minutuan epaileak adierazitako penalti eztabaidagarri batek kondenatu du Imanol Alguacilek entrenatutako taldea | Kolpe latza jaso du Realak, eta atzerapausoa eman. Talde txuri-urdinak galdu egin du Levanteren zelaian, eta aurkariei aukera eman die are eta gehiago gerturatzeko. Aspaldian ate aurrean duen ezinak eta 87. minutuan epaileak adierazitako penalti eztabaidagarri batek kondenatu du Imanol Alguacilek entrenatutako taldea | Esku hutsik eta burumakur itzuliko da Reala etxera, galdu egin baitu gaur gauean Valentzian (Herrialde Katalanak), Levanteren aurka: 2-1. Emaitza txarra da, eta Europarako sailkatzea zailduko dio talde txuri-urdinari. Beste emaitzen zain, ia ezinezko jarri zaio Txapeldunen Ligarako sailkatzea, eta gogor borrokatu beharko da Europa liga jokatzeko. Lau puntu ateratzen dizkio Vila-reali, eta bost Athletici, baina bi talde horiek ez dute oraindik jokatu jardunaldi honetan. Beraz, gehiago gerturatu ahal zaizkio.
Azken-aurrena da Levante, eta, beraz, hark zuen premia gehien irabazteko. Hasieratik geratu da argi. Gogotsu zelairatu da, presioa oso aurrean eginez. Realari kosta egin zaio hasieran presio horri aurre egitea, eta larri ibili da lehen minutuetan. Argi zegoen talde bakoitzaren nahia: etxekoek bizi-bizi jokatu nahi zuten, eta bisitariek, patxadaz.
Helburua lortu du Realak, eta baloiaren jabe eginda, aginte makila hartu du. Lehen aldiz, aurkariaren areara gerturatzen hasi da. Isakek lehen abisua eman du hamalaugarren minutuan, baina Cardenasek kornerrera bidali du baloia. Sorlothek eman du bigarrena, 30. minutuan. Gorosabelek erdiraketa neurtua egin du, norvegiarrak buruz errematatu du, baina baloiak zutoina ukitu du, eta kanpora joan da. Hurrengo jokaldian, berriz, langara bota du baloia Isakek, area barrutik. Baina Realak ez ezik, Levantek ere izan du aukera gola sartzeko. Moralesek izan du lehena. Area barrutik jaurti du, eta Remirok urrundu egin du hankarekin lehenbizi, eta eskuarekin gero.
Joan-etorrikoa bilakatu da partida, eta hurrengo jokaldian Gorosabelek gertu izan du gola, baina indarrik gabe jaurti du, eta Soni denbora eman dio baloia Cardenasi emateko. Jarraian, Moralesek bigarren aukera garbia izan du, Merinok atzera egindako pase txar bat baliatuta, baina Remirok berriro zapuztu du Levanteko aurrelariaren ahalegina. Hutsean amaitu da lehen zatia. Sinestezina zirudien, dozena erdi aukera garbi egon baitira: Realak lau izan ditu, eta Levantek bi. Baina eskas aritu dira bi taldeetako aurrelariak.
Etenak ez du ezer eten, eta errimo bizian hasi da bigarren zatia ere. Hasi eta gutxira, zutoinera bota du berriro baloia Sorlothek, baina jokoz kanpo zegoen Realeko aurrelaria. Bost minutu geroago iritsi da partidako lehen gola. Miramonek sartu du, area ertzetik jaurtita. Remirok ukitu egin du baloia, baina alferrik. 1-0. 52. minutua zen. Etxekoek helburua bete zuten: gola sartzea. Txuri-urdinek kontrakarrean aritu beharko zuten.
Beharrak aurrera egitera eraman ditu, eta Diego Ricok gertu izan du berdinketa, baina haren jaurtiketa gutxigatik joan da kanpora. Gertuago izan du Isakek banakoa, baina langara bota du bigarrenez baloia. Zorionez, Gorosabelek jaso du aldaratzea, erdiratu egin du, eta Silvak bikain errematatu du buruz area txikian. 66. minutua zen. 25 minutu falta ziren, eta itxura zen ez zela azken gola izango.
Halaxe izan da, eta Levantek bigarren gola sartu du, Rogerrek, baina epaileak baliorik gabe utzi du, aurrelaria jokoz kanpo baitzegoen. Ia jarraian, Silva bigarren gola sartzekotan izan da, baina Levanteko atzelari batek urrundu du baloia azken unean.
87. minutuan izan da partida erabaki duen jokaldia. Baloia bere egin nahian, Diego Ricok nahigabe eman dio ukabilkada bat Rogerri, eta epaileak penaltia adierazi du. Oso zorrotza izan da erabakia. Melerok bota du penaltia, eta 1-2koa lortu du. Bost minutu eskas falta ziren, eta Zubimendik azken aukera bat izan du berdintzeko, baina alferrik. 2-1ekoarekin amaitu da neurketa. Kolpe latza da Realarentzat. |
2022-5-7 | https://www.berria.eus/albisteak/213079/sinn-feinek-aurrenekoz-irabazi-ditu-bozak-eta-alderdi-unionistak-apaldu-egin-dira.htm | Mundua | Sinn Feinek aurrenekoz irabazi ditu bozak, eta alderdi unionistak apaldu egin dira | Ganberako 90 eserlekuetatik 88 zehaztuta daude, eta alderdi errepublikanoak azken Asanblearako bozetan eskuratutako eserleku kopuru berari eutsi dio: 27 aulki. DUP alderdi unionista 24 aulki lortu ditu, lau galtzeraino; Aliantza Alderdiak, ostera, zortzitik hamazazpira bikoiztu du legebiltzarkide kopurua; UUP Ulsterko Alderdi Unionistak bederatzi lortu ditu; SDLP Alderdi Sozial Demokrata Laboristak, zazpi; eta Independenteak, lau. | Sinn Feinek aurrenekoz irabazi ditu bozak, eta alderdi unionistak apaldu egin dira. Ganberako 90 eserlekuetatik 88 zehaztuta daude, eta alderdi errepublikanoak azken Asanblearako bozetan eskuratutako eserleku kopuru berari eutsi dio: 27 aulki. DUP alderdi unionista 24 aulki lortu ditu, lau galtzeraino; Aliantza Alderdiak, ostera, zortzitik hamazazpira bikoiztu du legebiltzarkide kopurua; UUP Ulsterko Alderdi Unionistak bederatzi lortu ditu; SDLP Alderdi Sozial Demokrata Laboristak, zazpi; eta Independenteak, lau. | Ipar Irlanda duela mende bat sortu zenetik aurrenekoz, irlaren batasuna nahi duen lehen ministro bat egon daiteke, Asanblearako hauteskundeak irabazi ondotik: Michelle O'Neill, Sinn Fein alderdiko presidenteordea. Ganberako 90 eserlekuetatik 88 zehaztuta daudela, errepublikanoek 27 eskuratu dituzte, eta, gisa horretara, 2017ko bozetan lortutako legebiltzarkide kopuru berari eutsi die. Alderdi unionistentzat, oro har, emaitza txarra izan da: DUP Alderdi Demokratiko Unionistak, aldiz, jaitsiera izan du, eta 24 legebiltzarkiderekin geratu da, iaz baino lau gutxiago. Inkestek aurreikusten zuten Aliantza Alderdiaren gorakada ere gauzatu da; hamazazpi eskuratu ditu errepublikanoen eta unionisten artean hirugarren bidea izan asmo nahi duen alderdiak, aurrekoan baino bederatzi gehiago.
Gainerako alderdiei dagokienez, berriz, UUP Ulsterko Alderdi Unionistak bat galdu du, bederatzirekin geratzeraino. Errepublikanismoaren aukera moderatuagoa izan ohi den SDLP Alderdi Sozial Demokrata Laboristak kolpe handiagoa hartu du, eta zazpi eserleku eskuratu ditu, duela bost urte baino lau gutxiago. Azkenik, Independenteak alderdiak lau aulki lortu ditu.
Lehenbiziko aukerako botoen artean, Sinn Feinek jaso du boto gehien, alde handiz, gainera: %29 lortu ditu, 2017ko bozetan baino 1,1 puntu gehiago; DUPek, berriz, jaitsiera nabarmena izan du, eta %21,3 eskuratu ditu, aurrekoan baino 6,7 puntu gutxiago; aldiz, Aliantza Alderdiak gorakada esanguratsua izan du: lehenbiziko aukerako botoen %13,5 jaso ditu, orain dela bost urte baino 4,5 puntu gehiago. Parte hartzea %63,61ekoa izan da; 2017ko bozetan baino zertxobait apalagoa: %64,8koa izan zen urte hartan.
Sinn Feinek zukua atera dio hauteskunde kanpainari. Hain zuzen ere, alderdi errepublikanoak auzi sozioekonomikoetan jarri du arreta berezia, Irlandaren batasunean edota Ipar Irlandarako Protokoloan baino. Herritar askoren kezka nagusiak baitira osasun sistemaren egoera, etxebizitza lortzeko zailtasunak eta erosteko ahalmena. O'Neillek «batasunerako» deia egin du emaitzak jaso berritan; DUP Alderdi Demokratiko Unionistarekin, bigarren bozkatuena izan den alderdiarekin, osatu beharko baitu gobernua. «Lidergo inklusiboa eskainiko dut, aniztasuna bermatzen duena, iraganean baztertuak, diskriminatuak edo ezinikusiak izan direnentzat eskubideak eta berdintasuna bermatzen dituena».
Galtza bete lan gobernua osatzeko
Sinn Feinek bozak irabazi baditu ere, ikusteko dago DUP O'Neill errepublikanoa buru duen gobernuan sartuko litzatekeen. Izan ere, alderdi unionistako buruzagi Jeffrey Donaldsonek mehatxu egin du, esanez Asanblean gobernabidea blokeatuko duela baldin eta Sinn Feinek ordezkaritzarik handiena lortzen badu eta Erresuma Batuko Gobernuak eta Europako Batzordeak ez badute aldatzen Ipar Irlandarako Protokoloa. Beraz, jarrera horri eusten badio, baliteke herrialdea blokeo politikora itzultzea. Zalantzak daude, beraz, DUPek Sinn Fein buru duen gobernuan parte hartuko duen ala ez.
Hain justu, Paul Givanek iragan otsailean eman zuen dimisioa lehen ministro kargutik, DUP haren alderdiak protokoloaren inguruan dituen desadostasunengatik. Londresek eta Bruselak adostu zuten testu hori brexit-aren negoziazioetan, eta, horren bidez, Ipar Irlandak merkatu bakarrean jarraitzen du ondasunentzat, eta Europako Batasunaren aduana legeak errespetatu behar ditu bere portuetan.
Nolanahi ere, Donaldson alderdi unionisten buruak BBC hedabidean adierazi duenez, alderdiaren hurrengo urratsak zein izango diren jakiteko garrantzitsua izango da datorren astean Elizabeth II.a Erresuma Batuko erreginak egitekoa duen hitzaldian zer esango duen. «Alderdiko buruak mahai berean eseriko gara datorren astean, erabaki bat hartzeko».
Horiek horrela, giltzarri izan daiteke Aliantza Alderdia. Hain zuzen, bere burua ez unionistatzat eta ez errepublikanotzat ez daukan alderdiko buru Naomi Longen hitzetan, «lan serio eta duina» egitera joango dira Asanbleara: «Ez gaude jolasetarako», ohartarazi zuen. |
2022-5-7 | https://www.berria.eus/albisteak/213080/emakume-batek-salatu-du-sexu-eraso-bat-egin-ziotela-nafarroaren-egunean-baigorrin.htm | Gizartea | Emakume batek salatu du sexu eraso bat egin ziotela Nafarroaren Egunean, Baigorrin | Basaizea elkarteak jakinarazi du salaketa. Erasoa gaitzesteko, manifestaziora deitu dute hilaren 14rako. Baigorrin eginen dute protesta, 11:00etan. | Emakume batek salatu du sexu eraso bat egin ziotela Nafarroaren Egunean, Baigorrin. Basaizea elkarteak jakinarazi du salaketa. Erasoa gaitzesteko, manifestaziora deitu dute hilaren 14rako. Baigorrin eginen dute protesta, 11:00etan. | Apirilaren 30ean, ehunka lagunek Nafarroaren Eguna ospatu zuten Baigorrin. Festatik astebete iragan delarik, baina, jaiaren antolatzaile Basaizea elkarteak jakinarazi du emakume bati sexu eraso bat egin ziotela orduko hartan. Gaur argitara ateratako ohar batean adierazi dutenez, gizonezko batek emakumezko bati egin zion eraso, biktimak berak salatu duenez.
Plazaratutako idazkiaren bidez, elkarteak babesa azaldu dio biktimari, eta argitu du edozein motatako erasoak «onartezinak» direla. Hala izanik, Basaizeak zehaztu du beharrezkoa dela horiei «erantzun azkar bat» ematea. Hain zuzen ere, protesta egiteko, manifestaziora deitu du elkarteak datorren asterako. Maiatzaren 14an eginen dute martxa, larunbatarekin, Baigorrin. 11:00etan abiatuko dira, herriko etxeko plazatik. «Duela aste bat musikari eta ziganteen gibeletik genbiltzanok ibiakotzean haserrez eginen dugu bide bera», idatzi dute. «Haserrea oihukatzera» deitu dituzte herritarrak, «horrelakorik berriz gerta ez dadin». |
2022-5-7 | https://www.berria.eus/albisteak/213081/bascara-udalerriak-kataluniako-errepublikako-lurralde-aske-izendatu-du-bere-burua.htm | Mundua | Bascara udalerriak Kataluniako Errepublikako «lurralde aske» izendatu du bere burua | Desobedientzia Zibila taldeko zenbait ekintzailek «mugako pasabideak» ezarri dituzte udalerriaren ertzetan. Pasaporte katalanak banatzen ari zaizkie igarotzen diren herritarrei. 'Vilaweb' hedabideak eman du albistearen berri. | Bascara udalerriak Kataluniako Errepublikako «lurralde aske» izendatu du bere burua. Desobedientzia Zibila taldeko zenbait ekintzailek «mugako pasabideak» ezarri dituzte udalerriaren ertzetan. Pasaporte katalanak banatzen ari zaizkie igarotzen diren herritarrei. 'Vilaweb' hedabideak eman du albistearen berri. | Asteburua ez da nolanahikoa izaten ari Bascaran (Katalunia); udalerria ez da atzo oheratu bezala esnatu gaur. Bada alderik, eta bada erantzulerik ere: Desobedientzia Zibila izeneko taldeak ekarri du aldaketa, aldarri ozenez. Hainbat lagunek aldarrikatu dute Bascara udalerria Kataluniako Errepublikako «lurralde askea» dela, eta ez Espainiaren parte, beraz. Vilaweb-ek jakinarazi du gertatua.
Udalerriak bere buruari eginiko aitortza hori, gainera, ez da hitzetara mugatu. Besteak beste, ekintzaileek muga pasabideak paratu dituzte herriaren inguruetan. Hala, pasaporte katalanak ari zaizkie ematen bertatik iragaten diren ibilgailuei, udalerria Kataluniako Errepublikaren parte izanik, hori baita, haien esanetan, herritarrek beharko dutena. Txanpon bat ere jarri dute martxan: cat izeneko txanpona.
Ekintzaileak grinaz ari dira aldarria ozendu nahian. Afixak eskegi dituzte herrian. Monarkiaren aurkako mezuak eta Espainiako banderaren gaineko iruzkinak daude horietan adierazita. «Legeak aginduta dago bandera hori hemen. Errespetatzen dugu, baina ez da gurea».
Espainiatik kanpo
Zuriz jantzita eta aurpegierak erdi estalita, Bascarako udaletxera sartu dira ekintzaileetako bi. Balkoira atera dira udalerriaren izaera aldarrikatzera. «Jadanik ez gaude Espainiaren legeen menpe. Gaurtik, Kataluniako Errepublikaren kontrolpean dago herria», esan dute, ozen.
Halaber, zehaztu dute denak ez direla ongietorriak izanen Bascara «lurralde askean». «Kanporatu eginen ditugu Espainiako Estatuko indarrak, botereak eta autoritateak, eta debekatu eginen zaie etortzea».
Gainera, Bascarakoek ez dute nahi askapen ekintzak udalerri horretara mugatu daitezen. Are, urrats horiei segitzera deitu dituzte gainerako herriak ere. Nork bere autodeterminazio eskubidea aldarrika dezala nahi dute, «Kataluniako Errepublikaren parte izateko». |
2022-5-7 | https://www.berria.eus/albisteak/213082/bilbon-ikertzen-ari-diren-hilketengatik-atxilotutako-gizona-kartzelan-sartu-dute.htm | Gizartea | Bilbon ikertzen ari diren hilketengatik atxilotutako gizona kartzelan sartu dute | Epailearen aurrean deklaratzera eraman dute gaur goizean, Bilbora, eta hark agindu du espetxeratzeko | Bilbon ikertzen ari diren hilketengatik atxilotutako gizona kartzelan sartu dute. Epailearen aurrean deklaratzera eraman dute gaur goizean, Bilbora, eta hark agindu du espetxeratzeko | Epailearen aurrean gaur goizean deklaratu du Bilbon ikertzen ari diren hilketengatik atxilotuta zegoen gizonak, eta segidan espetxean sartzeko agindua heldu da. Ostegunean bere borondatez aurkeztu zen ertzainengana, Irungo polizia etxera (Gipuzkoa), bere bila zebiltzala jakin zuela argudiatuta. Atxilotu egin zuten poliziek, Erandiora (Bizkaia) eraman zuten gero, eta gaur hango polizia etxetik eraman dute Bilbora, epailearen aurrean deklaratzera.
Basauriko (Bizkaia) kartzelan sartu dute. Guztira sei dira Bilboko ustezko hilketekin lotuta Ertzaintza ikertzen ari den kasuak, baina ez dira guztiak hilketenak; edo ez dute hala baieztatu oraingoz, behintzat. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak eta Ertzaintzak jakinarazi dute zehazki ustezko hilketa bat, ustezko bi hilketa saiakera eta beste hiru heriotza ikertzen ari direla guztira, baita sei kasuen arteko lotura posiblea ere.
Halaber, ez dute baztertu beste leku batzuetan kasu horiekin lotutako besteren bat egotea: Kataluniako mossoak eta Espainiako poliziak ere parte hartzen ari dira ikerketan, Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroak jakinarazi duenez: hark «gertaera oso larritzat» jo ditu Bilbokoak.
Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako lehenengo lehendakariorde eta Segurtasun sailburuak eta Josu Bujanda Ertzaintzako buruak agerraldia egin zuten atzo Bilbon, azken egunotan komunikabideetan ematen ari diren informazioa argitze aldera. Biak agertu ziren prentsaren aurrera, baina Erkorekak baino ez zuen hitz egin, eta zehatz hautatu zituen erabili beharreko hitzak. Galdera ugariri, gainera, ez zien erantzun, informazioa sekretu judizialaren pean dagoela argudiatuta.
Ezeren aurretik, Segurtasun sailburuak «zuhurtzia» eskatu zuen kasuaren inguruan, komunikabideei eta gizarteari mintzo. Kazetariei galdegin zien «oso zuhurrak» izan daitezela, ohartarazpen bat emanda: «Gaizki erabilitako informazioak arriskuan jar dezake ikerketa judizialaren eta polizialaren arrakasta». LGTBI kolektiboari ere mintzatu zitzaion: «lasaitasuna» eskatu, eta adierazi zion badakitela kasuak «nola larritu» dituen: «Baina argi utzi nahiko nuke Ertzaintzak hilabeteak daramatzala lanean ikerketa konplexu honetan: ez da atzoko ikerketa bat». Hainbat komunikabideren arabera, ustezko hiltzailea gizonekin harremanak izateko Wapo aplikazioaren bidez jartzen zen kontaktuan biktimekin.
Ikertzen ari diren sei kasuei buruz ez zuten informazio askorik eman. Erkorekak berretsi zuen Bilbon gertaturikoak direla kasu guztiak, eta ikertzen ari diren hiru heriotzei buruz adierazi zuen «gaur-gaurkoz arrazoi naturalak» dituztela egiaztatuta: «Ikerketa zabalik dago, mahai gainean dauden datuak kontrastatu beharra dago, eta ikerketak esango digu benetan kasu horiek baliagarriak diren ala ez trama berdin batean kokatu ahal izateko». Halere, esan zuen heriotza horiek badituztela beste kasuekin lotu ditzaketen «elementuak». Ustezko hilketari buruz, berriz, baieztatu zuen «egiaztaturiko proba toxikologiko bat» duela.
Etxe bat miatuta Irunen
Herenegun Irungo ertzain etxean bere burua aurkeztu zuen gizonezkoari buruz ere ez dute xehetasun handirik eman. Erkorekak atzo jakinarazi zuenez, epaile baten atxilotze agindua zeukan gizonak, eta atxilotuta daukate, horregatik: «Legeak arautzen duen epean joango da epailearen aurrera». Segurtasun Sailaren arabera, «komunikabideetan publikoki» bere argazkia eta izen-abizenak ikusita eta hedabideetan «gertatutakoaren ustezko egile gisa identifikatu» zutela ohartuta entregatu zuen bere burua polizia etxean.
Segurtasun sailburuaren arabera, saiatzen ari dira gizonak «ahalik eta gehien kolabora» dezan ikerketan, «atxilotuta dagoen pertsona baten galdeketa batean beti dagokion bezala», eta hala egiten ari da: «Harekin hitz egiten ari gara, eta haren testigantza jasotzen». Erkorekak ez du baieztatu haren aurkako akusaziorik dagoenik, halere: «Nik ez dut esan halakorik». Aurrekariak dituela, ordea, bai: ez du zehaztu zer deliturengatik.
Efe berri agentziak atzo zabaldu zuenez, bestalde, atzo ustez gizonezko horrena den etxebizitza miatu zuen Ertzaintzak Irunen. Ikerketaren iturriak aipatu ditu Efek, eta esan du atxilotua ere Poliziaren miaketetan egon zela atzo: 16:05ean atera ziren eraikinetik.
Atxilotuaren aurrekari penalei buruzko xehetasun gehiago ere eman ditu berri agentziak. Eferen hitzetan, gizonezkoa Bizkaian atxilotu zuten, 2019an, iruzurra leporatuta. Hainbat komunikabidek egunotan zabaldu dutenez, hain justu, badirudi atxiloturiko gizonezkoak dirua lapurtu ziela biktimei: dirudienez, hil ondorengo egunetan dirua desagertu zen gizon horien kontu korrontetik. Erkorekak ez zuen horri buruzko ezer azaldu atzo Bilbon eginiko agerraldian. |
2022-5-7 | https://www.berria.eus/albisteak/213083/euskal-errepublikaren-eguna-ospatu-dute-azpeitian.htm | Politika | Euskal Errepublikaren Eguna ospatu dute Azpeitian | Naziogintza taldeak deituta, dozenaka lagun elkartu dira. 1931ko apirilean haren aldeko mozioa onartu zuten zinegotziak omendu dituzte ekitaldian. | Euskal Errepublikaren Eguna ospatu dute Azpeitian. Naziogintza taldeak deituta, dozenaka lagun elkartu dira. 1931ko apirilean haren aldeko mozioa onartu zuten zinegotziak omendu dituzte ekitaldian. | «Geure etxe bat sortu nahi bada/ geure zoru, geure sabai / izan gaitezen lekuko hori / hartu ta eramateko gai». Hitz horiekin borobildu du Jokin Uranga bertsolariak Euskal Errepublikaren eguneko aldarrikapena. Naziogintza taldeak deituta, dozenaka herritar batu dira Azpeitian (Gipuzkoa), 1931n Euskal Herriko zenbait udalek Euskal Errepublikaren alde onartutako mozioak gogoratzeko, eta nahi hura XXI. mendera egokitzeko.
«Aitzindari haien ohorez eta omenez, eta gure egungo nahiekiko zintzotasunez, Euskal Errepublikaren eguna antolatu dugu», azaldu du Xabier Euzkitze aurkezleak, San Agustin kulturguneko taula gainetik. Euskal Errepublika lortu arte lelopean egindako kalejiraren ostean izan da hori.
Behin antzoki barruan, Euskal Herriaren independentziaren aldeko mezuek, eta abesti eta dantzek bat egin dute bide berean. Kantujira taldeak jarri du goxotasuna, Oi ama Euskal Herri abestiarekin, eta Itsasi dantza taldeak astindu du hura ikurrin dantzarekin. Xabier Irujo Renoko Unibertsitateko Euskal Ikasketa Zentroko zuzendariak bidalitako mezuak kokatu du, berriz, eguneko aldarrikapena bere «testuinguru kronologiko eta historikoan», Frantziako iraultzatik hasi eta joan den mendera arteko bidea eginez. «Ezin dugu aurrera egin iraganera begiratu gabe, eta ezin dugu gure herri honen geroa eraiki ez bada Euskal Errepublika bat osatuz», adierazi du Maite Garmendiak, Irujoren hitzak bere eginez.
Ez Espainia, ez Frantzia
«Argi geratu da Euskal Errepublikaren aldeko aldarrikapen hau ez dela historiarik, funtsik eta zuztarrik gabea», esan du Euzkitzek mezu hura eta Naziogintza taldeko kide Josu Alberoren hitzaldia entzun ostean. Azken horrek «Euskal Errepublika euskaldunaren» aldeko hitzak egin ditu, Espainiako eta Frantziako estatuetatik at aske izateko: «Ez Espainiako monarkia bananero eta ustelari, ez Frantziako Errepublika jakobino eta zentralistari. Euskal Herriak bere errepublika propioa behar du».
Eguneko protagonistak, baina, beste batzuk izan dira. 1931ko udaberrian Euskal Errepublikaren eta Euskal Herriaren autodeterminazioaren aldeko mozioa onartu zuten Azpeitiko zinegotziak. Haietako batzuen ondorengoak izan dira haien omenez txaloak jaso dituztenak. Txaloak, aurreskua eta lore sorta bana.
Haien ardurapean geratu da ekitaldi amaiera ere. Kulturgunetik plazara aterata, ikurrina mastan gora altxatzeaz arduratu dira, gainerakoek Txoriak txori abestuz lagundu bitartean. Beste ereserki bat izan da egunari amaiera eman diona. «Bai eta indarra ere zerorren lurrari eta bendizioa Euskal Herriari», izan dira eguneko azken hitzak. |
2022-5-7 | https://www.berria.eus/albisteak/213084/ainhoa-larunberi-isuna-ezarri-diote-iazko-martxoaren-8ko-gertaerengatik.htm | Gizartea | Ainhoa Larunberi isuna ezarri diote, iazko Martxoaren 8ko gertaerengatik | Epaimahaiak ontzat jo du foruzainaren bertsioa, eta 2.400 euro ordaintzera zigortu du Larunbe, «erresistentziagatik». | Ainhoa Larunberi isuna ezarri diote, iazko Martxoaren 8ko gertaerengatik. Epaimahaiak ontzat jo du foruzainaren bertsioa, eta 2.400 euro ordaintzera zigortu du Larunbe, «erresistentziagatik». | Iazko Martxoaren 8an mugimendu feministak Nafarroako Parlamentuaren parean eginiko protesta bati loturik, 2.400 euroko zigorra ezarri diote Ainhoa Larunberi. Apirilean epaitu zuten hura, eta fiskaltzak hamabost hilabeteko espetxe zigorra eskatu zuen harentzat, autoritatearen aurkako atentatua egotzita. Azkenik, baina, epaimahaiak «erresistentziagatik» zigortu du Larunbe.
Sona handiko kasua izan da, besteak beste, une hartako bideo bat zabaldu zelako sare sozialetan. Irudietan, ikus daiteke Foruzaingoaren oldarraldi baten ondorioz hasi zirela istiluak: agente batek besotik heldu zion Larunberi, eta, pankartarekin estropezu eginda, lurrera joan ziren biak. Mugimendu feministak salatu zuen lurrera eroritako foruzainak berak ukatu egin zuela Larunbek eraso egin ziola, epaiketaren aurretik eginiko saioan. Fiskaltzak, baina, hasierako akusazioari eta zigor eskaerari eutsi zien.
Oso bestelakoa da, baina, epaimahaiaren ebazpena. Haren arabera, Larunbe «argazki batzuk egin eta pankartatik gertu kokatu zen, leku hartan mantentzeko indar eginez». Hala, manifestarien eta foruzainen arteko talkan, hark polizia jo izana ontzat jo du, agentearen bertsioari men eginez. Era berean, gehitu du zabaldutako bideoa beste une batekoa dela: «Agentea akusatua hura identifikatzeko taldetik ateratzen ari zela, trabatu egin zen, eta biak lurrera erori ziren».
Larunbek akusazio oro ukatu zuen epaiketan, eta, Nafarroako Hitzak eginiko elkarrizketan «amorrua» eta «ezintasuna» sentitzen zituela azaldu zuen. Epaiketan, dozenaka lagunen babesa jaso zuen Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiaren atarian. Nafarroako elkarte feministetako ordezkariek «mugimendu feminista osoaren aurkako» erasotzat jo zuten epaiketa: «Argia da bidali nahi duten mezua: desmobilizazioa eta beldurra. Prozesu honi segida ematea da mugimendu feministari eraso egitea. Kriminalizatu nahi gaituzte deserosoak garelako, kalean jarraitzen dugulako, hazten ari garelako eta gure diskurtsoa aurrera doalako». |
2022-5-7 | https://www.berria.eus/albisteak/213085/simon-yatesek-irabazi-du-italiako-giroko-bigarren-etapa.htm | Kirola | Simon Yatesek irabazi du Italiako Giroko bigarren etapa | Ingelesa izan da azkarrena erlojupekoan. Mathieu Van der Poel bigarren izan da, eta maglia arrosari eutsi dio. Txukun aritu dira Pello Bilbao eta Mikel Landa | Simon Yatesek irabazi du Italiako Giroko bigarren etapa. Ingelesa izan da azkarrena erlojupekoan. Mathieu Van der Poel bigarren izan da, eta maglia arrosari eutsi dio. Txukun aritu dira Pello Bilbao eta Mikel Landa | Simon Yates (Bike Exchange) hirugarren izan zen iaz Italiako Giroan. Egan Bernal (Ineos) eta Damiano Caruso (Bahrain) bakarrik izan zituen aurretik. Ez bata, ez bestea ez da ari aurten, eta itxuraz, ingelesa podiumaren lehen koskara igotzeko lehia betean ariko da. Gaur erakutsi du hautagai sendoa dela. Italiako Giroko bigarren etapa irabazi du. Azkarrena izan da Budapesteko kaleetan jokatu den 9,2 kilometroko banakako erlojupekoan. Hasi eta buka nagusitu da: onena izan da tarteko denboran, 7,7. kilometroko mugarrian, errepideak gora egin aurretik; eta onena izan da baita helmugan ere. Bosgarren etapa garaipena du Giroan, aurrenekoa erlojuaren aurka.
Helburua bete du Yatesek. Baita Mathieu van der Poelek ere (Alpecin). Herbeheretarrak maglia arrosari eutsi nahi zion kosta ahala kosta, eta lortu du. Gertu izan du garaipena, baina azkenean, hiru segundorengatik hartu dio aurre Yatesek. Sailkapen nagusian, ordea, aurretik dago Van der Poel. 11 segundo ateratzen dizkio Yatesi, eta hamasei Tom Dumoulini (Jumbo). Van der Poelen herrikideak oso lan ona egin du gaur, eta hirugarren izan da, Yatesengandik bost segundora. Hiru txirrindulari horien atzetik bi espezialista sailkatu dira: Yatesen taldekide Matteo Sobrero italiarra izan da laugarren, eta Ben Tullet ingelesa (Ineos), bosgarren.
Yates eta Dumoulin izan dira Giroa irabazteko hautagaien artean ondoen aritu direnak. Hala ere, ez dira alde oso handiak egon. Wilco Keldermanek (Bora) hamazazpi segundo galdu ditu; Joao Almeidak (UAE), hemezortzi; Vincenzo Nibalik (Astana), hemeretzi; Romain Bardetek (DSM), 24; Richard Carapazek (Ineos), 28; Hugh Carthyk (Education First), 38; eta Miguel Angel Lopezek (Astana), 42. Kolonbiarra izan da okerren aritu dena. Aldiz, txukun aritu dira Pello Bilbao zein Mikel Landa (Bahrain). Gernikarrak 26 segundo galdu ditu, eta murgiarrak 33. Bilbao, bederatzigarren da orain sailkapen nagusian, Van der Poelengandik 29 segundora. Landa, berriz, 21. postuan dago, 44ra. Haien artean sailkatu da gaur Jonathan Castroviejo (Ineos), Yatesengandik 31 segundora. Beste euskal txirrindularia, Oier Lazkano (Movistar), berriz, 38ra. Giroan ari diren lau euskal herritarrak etapako lehen 50 sailkatuen artean sailkatu dira.
Bihar azken etapa jokatuko dute Hungarian, Kaposvartik Balatonfueredera, 201 kilometrokoa. Ibilbide laua du, eta lehen etapak ez bezala, ez du aldaparik amaieran. Beraz, esprinter petoek aurreneko aukera izango dute. Astelehenean, berriz, lehen atseden eguna izango dute, Italiara mugitzeko. Ezinegona eragin ohi dute halako egunek, are gehiago aurten, asteartean mendiko lehenbiziko etapa jokatuko baitute: Etna igoko dute. |
2022-5-7 | https://www.berria.eus/albisteak/213086/euskararen-aldeko-aldarria-irunean-eskubideak-oinarri.htm | Gizartea | Euskararen aldeko aldarria Iruñean, «eskubideak» oinarri | Kontseiluak deituta, 'Herritarrak ez gutxietsi, eskubideak guztiontzat' mezua goiburu duen manifestazioa egin dute | Euskararen aldeko aldarria Iruñean, «eskubideak» oinarri. Kontseiluak deituta, 'Herritarrak ez gutxietsi, eskubideak guztiontzat' mezua goiburu duen manifestazioa egin dute | Nafarroako administrazio publikoko merezimenduen dekretuak eta PAI ingelesez irakasteko sistema indartzeko erabakiak, biek ezinegona sortu dute euskaltzaleen artean, eta bien kontrako aldarria ozenduko dute gaur Iruñean, Kontseiluak antolatutako manifestazioan. Antoniutti parketik abiatu da, 17:30ean, Herritarrak ez gutxietsi, eskubideak guztiontzat leloa goiburu hartuta.
Manifestazioa hasi aurretik Kontseiluko idazkari nagusi Paul Bilbaok kazetariei adierazi die ez dela euskararen aldeko manifestazioa, «eskubideen eta berdintasunaren» aldekoa baizik. Nabarmendu du «paradoxikoa» dela atzerriko hizkuntzei euskarari baino balio handiagoa ematea. Nafarroako Gobernuaren azken neurriak kohesio sozialaren «kontrako norabidean» doazela pentsatzen du, eta euskal hiztunek egun bizi duten eskubide urraketak «betikotze» bidean jar ditzaketela halakoek. PAI ingelesezko irakaskuntza programaren aurka ere hitz egin du, benetako eleaniztasuna lortzeko bidean ez dela egokia esan du.
Manifestazioa hasi berritan, inguruko etxe batetik Espainiako ereserkia jarri dute bolumen osoan, baina inork ez die jaramonik egin. «Euskaraz bizi nahi dugu», «eskubideak, nafar guztiontzat» eta «ez dekretu ez PAI, euskara bai» aldarriak ozendu dira. Vianako printzea plazan du egoitza UPNk, eta eskuineko alderdiari ere oihukatu diote manifestariek «Nafarroa euskalduna" nahi dutela. Gazteluko plazan amaitu da martxa. Bertan hainbat herritarrek hartu dute hitza; euskarari administrazioak ematen dion tokiaren arabera bereizita dauden hiru eremuetako ordezkariak izan dira, eta pairatzen dituzten eskubide urraketak salatu dituzte. «Kilometroak egin ahala» eskubideak «galtzen» dituztela kritikatu dute, eta «bigarren mailako herritar» sentitzen direla sarri askotan.
Oraindik tramitazio fasean dago Nafarroako administrazio publikoko merezimenduen dekretuak, baina, araudi horren arabera, euskara merezimendu izango da Nafarroako zenbait eremutan, eta hori ere ez beste zenbaitetan. Egoera hori salatzeaz gain, eztabaida bestelako parametro batzuetara eraman behar dela eskatu nahi du du Kontseiluak: eskubideenera. Gaur-gaurkoz, Nafarroako herritarrek ez dute modurik administrazioarekin euskaraz aritzeko, eta ezin hori lanpostu elebidunen kopuru urriari ere zor zaio. Hizkuntza Eskubideen Behatokiaren arabera, lanpostuen %3k baino ez dute betetzen baldintza hori, zenbait departamentutan ez da %2ra iristen, eta lau departamentutan ez dago profil elebidunik. Gainera, lanpostu horietako asko eremu euskaldunekoak dira, eta administrazioko lanpostu gehienak eremu mistoan daude.
Administrazio publikoaren bueltan hasitako eztabaida hezkuntza eremura mugitu da, hala ere, PAI ingelesezko irakaskuntza programa hezkuntza eredu bihurtzeko erabakia dela eta. Iragan astean onartu zuen neurria parlamentuak, PSNren eta Navarra Sumaren aldeko botoekin. Funtzio publikoko 350 irakasleren lanpostuak egonkortzearen argudiopean, programa horretako irakasleen lan deialdietan ingelesezko C1 maila eskakizun bihurtzea adostu zuten, ziurgabetasun juridiko betean eta presaka. Horregatik, itxurazko eskubideen izenean hizkuntza eskubideak estali nahi izatea egotzi dio Kontseiluak gobernuari, gogora ekarriz PAI programa Yolanda Barcina Nafarroako lehendakari ohiak bultzatu zuela, eta garden aitortu zuela Barcinak berak helburua «euskarazko irakaskuntzaren hedapena gelditzea» zuela. |
2022-5-7 | https://www.berria.eus/albisteak/213087/emakume-abertzale-batzak-emakume-abertzaleen-ahalduntzean-izaniko-rola-goraipatu-du-eajk.htm | Politika | Emakume Abertzale Batzak «emakume abertzaleen ahalduntzean» izaniko rola goraipatu du EAJk | Sabino Arana Fundazioak eta EAJk elkartearen mendeurrena gogoratu dute Bilboko Euskalduna jauregian. | Emakume Abertzale Batzak «emakume abertzaleen ahalduntzean» izaniko rola goraipatu du EAJk. Sabino Arana Fundazioak eta EAJk elkartearen mendeurrena gogoratu dute Bilboko Euskalduna jauregian. | EAB Emakume Abertzale Batzako kide izandakoei omenaldia egin diete Sabino Arana Fundazioak eta EAJk, Bilboko Euskalduna jauregian. «Aitzindari haiek berdintasunerako bidea argitu zuten; egungo emakumeoi dagokigu orain sugar hori bizirik iraunaraztea eta hasitako ibilbidea osatzea», adierazi du fundazioko presidente eta EAJren Euzkadi Buru Batzarreko idazkari Mireia Zaratek, elkarte haren mendeurrena ospatzeko ekitaldian.
Zaratek adierazi du EABk «funtsezko lana» egin zuela «emakume abertzaleak ahalduntzen eta esparru politikora bideratzen», baita euskara eta euskal kultura transmititzen ere. Haren hitzetan, elkartearen helburu nagusia emakumeak «eremu publiko eta pribatu guztietan ezinbestekoak» direla aldarrikatzea izan zen, eta «oinarrizko lan bat» egin zuen eremu horretan. Gaur egunera begira jarrita, berriz, EAJk «berdintasuna, feminismoa eta aniztasuna babesteko» eginiko lana goraipatu du, eta gehitu alderdiak «berdintasunaren esparruan politika ausartak» sustatzen jarraitzeko asmoa duela.
Bere hitzartzean, Eusko Legebiltzarreko presidente Bakartxo Tejeriak «herri honekiko konpromisoa» eskertu die Emakume Abertzaleen Batzako kide izan zirenei: «Etorkizun aske batekin amesten zuten eta etorkizun horren egile izan nahi zuten; eta egin zuten». Are gehiago, lan hori gerra garaian, erbestean eta diktadura baten pean gauzatu izana txalotu du. Hala, «haien ahaleginaren fruitutzat» jo du diktadura ostean emakumeek instituzioetan izan duten rola; besteak beste, aipatu du EAJkoak izan zirela 1980an Eusko Legebiltzarrean eserleku bat lortu zuten lau emakumeak.
Ekitaldian presente egon dira alderdiko eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako erakundeetako beste zenbait kide esanguratsu ere; besteak beste, Andoni Ortuzar EBBko presidentea, Itxaso Atutxa Bizkai Buru Batzarreko lehendakaria, eta Arantxa Tapia, Gotzone Sagardui, Olatz Garamendi eta Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako sailburuak. Han izan dira EABko kide izandako batzuen ondorengoak ere.
Emakume Abertzaleen Batza eratzeko lehen urratsak 1922ko apirilean egin zituzten, Ambrose Martin O'Daily irlandar abertzaleak Irlandaren independentziaren alde Bilbon eta inguruetan eginiko hitzaldi sortak bultzatuta. Hala, urte hartako maiatzaren 7an eratu zuten taldea, Cumann na mBam izeneko emakume irlandar abertzaleen erakundearen eredua jarraituz. |
2022-5-7 | https://www.berria.eus/albisteak/213088/sari-eskasa-jaso-du-athleticek.htm | Kirola | Sari eskasa jaso du Athleticek | Talde zuri-gorria Valentzia baino gehiago izan da San Mamesen, eta aukera garbiak izan ditu, baina ez da gai izan gol bat sartzeko, eta berdinketarekin konformatu behar izan du. Vila-realek jokatu zain, zazpigarren postuan dago | Sari eskasa jaso du Athleticek. Talde zuri-gorria Valentzia baino gehiago izan da San Mamesen, eta aukera garbiak izan ditu, baina ez da gai izan gol bat sartzeko, eta berdinketarekin konformatu behar izan du. Vila-realek jokatu zain, zazpigarren postuan dago | Athleticek aukera ederra utzi du pasatzen Europarako sailkatzeko lehian bete-betean sartzeko. Hutsean berdindu du gaur Valentziarekin San Mamesen, eta, beraz, puntu bakarra eskuratu du. Nahikoa da sailkapenean Vila-reali aurrea hartu, eta zazpigarren postuaren jabe egiteko. Horixe da datorren denboraldian Europako lehiaketa bat jokatzeko aukera emango duen azken postua; Konferentzia liga, hain zuzen. Baina Unai Emeryk entrenatutako taldeak ez du jokatu oraindik jardunaldi honetan. Bihar ariko da, etxean, Sevillaren aurka. 52 puntu dituzte Athleticek eta Vila-realek, baina talde zuri-gorriak gol alde hobea du. Realak, aurretik duen lehen taldeak baino gol alde hobea du ere bai, baina talde txuri-urdina lau puntura dago. Aintzat hartzeko aldea da, hiru jardunaldi bakarrik falta baitira jokatzeko.
Egoera oso bestelakoa litzateke gaur ate aurrean eraginkor aritu izan balitz. Valentzia baino gehiago izan da, hark baino meritu gehiago egin ditu irabazteko, baina beste behin, eskas aritu da erasoan. Iñaki Williamsek, adibidez, dozena erdi aukera garbi huts egin ditu. Mamardaxvili atezaina izan da Valentziako jokalaririk onena. Zortea izan du ere bai, Villalibrek luzapenean buruz egindako erremateak langa jo baitu. |
2022-5-7 | https://www.berria.eus/albisteak/213089/altuna-finalerdietara-erakustaldia-emanda.htm | Kirola | Altuna finalerdietara, erakustaldia emanda | Amezketakoak nagusitasun handiz irabazi dio Zabaletari eta buruz burukoaren finalerdietarako sailkatu da. Partida osoan agindu du, eta ia ez du behartu mindutako eskua | Altuna finalerdietara, erakustaldia emanda. Amezketakoak nagusitasun handiz irabazi dio Zabaletari eta buruz burukoaren finalerdietarako sailkatu da. Partida osoan agindu du, eta ia ez du behartu mindutako eskua | Jokin Altunak nagusitasun handiz irabazi dio Jose Javier Zabaletari (22-5) eta buruz buruko txapelketako finalerdietarako sailkatu da. Egungo txapelduna goitik behera nagusitu da final-laurdenetako ligaxkako azken jardunaldiko partidan eta ez dio aukerarik eman aurkariari. Ia tanto guztiak agindu ditu eta horri esker ez du behartu ezker eskua, minduta zuena, eta iragan asteko partida bertan behera uztera behartu zuena. Finalerdia Iruñean jokatuko du, heldu den larunbatean, ondo bidean Unai Lasoren aurka. Bizkarretakoak (Nafarroa) astearteko proban erabakiko du jokatzeko moduan dagoen.
Atanoko partidak kolore bakarra izan du, Altunaren gerrikoko gorria. Zalantzekin ekin dio, baina berak onartu du hasiera onak lasaitu egin duela. Sakea bikain baliatu du, eta are hobeto Zabaletak botera errestatzeko harturiko erabakia. Hark ere ez zuen eskua bere onenean eta ezin izan dio airea kendu. Saketik izan ez denean, sake errestoan lortu du tantoa, eta Altunak berehala ireki du tartea : 9-0. Ordurako 45 pilotakada baino ez zituzten joak.
Hasiera zama handia izan da Zabaletarentzat. Altunak ezker eskuin mugitu eta ezin izan du tanto bakar batean ere kolpea askatu. Dejada batekin moztu du Altunaren bolada, baina ez du sakea baliatu eta amezketarrak are gehiago handitu du arrakala (18-1). Partida erabakita zegoen eta Zabaletaren aurpegian ikus zitekeen etsipena. Altunaren hust bati esker sakea berreskuratu du eta bi tanto egin ditu jarraian seigarren koadrotik sakatzen. Bolada motzegia izan da baina, eta ezin izan du emaitza atondu. Hori gutxi ez eta zorabio txiki batekin amaitu du partida Zabaletak.
Iraupena. 37:41. Pilotakadak. 148. Saketik. Altuna IIII.ak sei; eta Zabaletak bi. Egindakoak. Altuna III.ak hamazazpi; eta Zabaletak bi. Huts egindakoak. Altuna III.ak hiru; eta Zabaletak bost. Markagailua. 9-0; 9-1; 18-1; 18-2; 20-2; 20-5 eta 22-5. Bestelakoak. 747 ikusle Atano III.a Donostiako pilotalekuan. Apustuak doblean irten ziren Altunaren alde. |
2022-5-7 | https://www.berria.eus/albisteak/213090/askabide-klinikara-egin-nahi-zuten-prozesioa-egin-ezinik-geratu-dira.htm | Gizartea | Askabide klinikara egin nahi zuten prozesioa egin ezinik geratu dira | Ertzainek esan diete legez kanpokoa dela; jende asko batu da Easo plazan mobilizazioaren aurka egitera | Askabide klinikara egin nahi zuten prozesioa egin ezinik geratu dira. Ertzainek esan diete legez kanpokoa dela; jende asko batu da Easo plazan mobilizazioaren aurka egitera | Askabide klinikaren atarian protesta ugari egin dituzte azkenaldian abortatzeko eskubidearen kontra, Donostian. Ezinegona sortu dute bertara doazen andre askorengan, eta protesta horien kontrako aldarriak ere ozendu dira. Legez, gainera, ja halako protestak debekatuta daude. Gaur arratsaldean ere prozesio bat egitekoak ziren, Artzain Onaren katedral inguruetatik abiatuta, baina ezin izan dute; ateratzera zihoazenean ertzainek jakinarazi diete ezin dutela irten. Jende asko elkartu da klinikaren inguruetan martxaren kontra egiteko. 18:30erako deia eginda zegoen, Easo plazan, klinikaren ondoan.
Hain zuzen ere, plaza horren inguruetan batu da jendea, prozesioa noiz iritsiko. Jende askok erantzun dio prozesioaren aurkako deialdiari. Aldarri eta mezu feministak ozendu dituzte inguruetan, eta eskuin muturrak defendatzen dituen ideien kontrakoak.
«Faxistak gure auzoko kaleetan izango ditugu», esana zuten deia egiteko. «Ezin dugu inola ere onartu». Oroitarazi zuten, gainera, legez kanpokoa dela gaur egin nahi zuten prozesioa. Deia zen prozesioari aurre egiteko feminismoaren aldeko mezuekin «apaindutako» inguru batean, eta «eraztun» bat osatzeko, era horretan abortatzeko eskubidearen aurkako protestari aurre egiteko. Bukaeran, poza azaldu dute: «Ez dira pasatu».
Apirilaren 14an sartu zen indarrean haurdunaldia eteten zuten kliniken aurrean abortuaren aurkako protestak egitea debekatzen duen legea, baina, hala ere, talde ultraeskuindarrek mobilizazioak iragartzen jarraitu dute. Otoitz egitea ez da delitu leloarekin egin nahi zuten gaur protesta. |
2022-5-7 | https://www.berria.eus/albisteak/213091/alavesek-kolpe-handia-hartu-du-celtaren-zelaian.htm | Kirola | Alavesek kolpe handia hartu du Celtaren zelaian | Arabarrek 4-0 galdu dute galiziarren aurka, eta asko zaildu zaie mailari eustea. Aurkariaren menpe egon dira hasi eta buka. Jokalari bat gutxiagorekin amaitu dute lehia | Alavesek kolpe handia hartu du Celtaren zelaian. Arabarrek 4-0 galdu dute galiziarren aurka, eta asko zaildu zaie mailari eustea. Aurkariaren menpe egon dira hasi eta buka. Jokalari bat gutxiagorekin amaitu dute lehia | Hanka bat Bigarren Mailan du Alavesek. Salbazioa oraindik posible dela diote zenbakiek, baina sinesteko arrazoi gutxi gelditu dira arabarrek Celtaren zelaian jasotako astinduaren ondoren. Irabazi beharreko lehia zuten, jokoan ezer gutxi zeukan aurkari baten kontra; bada, galdu egin dute, eta nola gainera. 4-0eko emaitza berez da gogorra, baina are mingarriago egiten du taldeak emandako irudiak. Premiarik ez balu bezala jardun du, lehen zatian batik bat, eta gainetik pasa zaio Celta. Hiru partidaren faltan, sei puntura gelditu zaizkio mailari eusteko postuak.
Neurketa hasi orduko jaso du lehen gola, alboko sake batean: Braisek eta Denisek jokaldi ederra egin dute, eta azken horren erdiraketa sareetara bidali zuen Galhardok, Laguardiari aurrea hartu ondoren. Gozatua hartu dute etxekoek, Denisen gidaritzapean. Ikusgarri aritu da erdilaria, eta lehen golean parte hartu ondotik, pase itzelak egin ditu arabarren area inguruan. Horietako bati esker sukalderaino sartu da Aspas, baina kale egin du azken pasean.
Lehen hogei minutuak sufrikario hutsa izan dira Julio Velazquezen mutilentzat. Celta azkar eta zorrotz sartu zaio bi hegaletatik, eta erasoan, Edgarren arriskurik gabeko bi saiakera izan dira agerraldirik aipagarrienak. Bere txarrean, Celtak hanka apur bat altxa du lehen zatiak aurrera egin ahala. Baloia patxadaz mugitzen hasi da, hasierako sakontasunik gabe. Zenbait minutuz, lehiari neurria hartzeko itxaropena izan du Alavesek.
Ez dio askorik iraun, 33. minutuan txikitu egin baitu Denisek. Galiziarrak alderi-alde ari ziren mugitzen baloia, barrutik espazioak sortzeko, eta eskuaira eta kartaboia atera ditu erdilariak. Pase milimetrikoa eman dio Aspasi, eta aurrelariak zutoin motzetik sartu dio baloia Pachecori. Atsedenera mirari baten beharrean iritsi dira arabarrak.
Bada, miraria ez, sarraskia izan da bigarren zatian. Alavesek lerroak aurreratu ditu, halabeharrez, eta hutsune asko utzi atzean. Celta zitala izan da. Braisek eta Aspasek aukera garbiak izan dituzte, eta hirugarrengoan, hirugarrena egin du etxeko taldeak. Errematea Cervirena izan da, baina baloiak Ximori jo ostean hartu du aterako bidea. Hegalekoak zelaia utzi behar izan du 64. minutuan, Aspasi kontraeraso batean falta egin eta gero. Hain justu, falta horretan 4-0ekoa egin du Celtaren kapitainak; baloia giza-hesira jaurti du lehenik, baina aldaratzean sareetara bidali. Zerraldo erori da Alaves, eta lanak izango ditu altxatzeko. |
2022-5-7 | https://www.berria.eus/albisteak/213092/mija-eta-dopo-yumemories-saritu-ditu-dock-of-the-bay-jaialdiak.htm | Kultura | ‘Mija’ eta ‘Dopo Yumemories’ saritu ditu Dock of the Bay jaialdiak | Musika dokumental luzerik onenaren aitortza jaso du Isabel Castroren opera prima-k. Jordan Gallardek ere bere lehen dokumentalarekin lortu du laburrik onenaren saria. | ‘Mija’ eta ‘Dopo Yumemories’ saritu ditu Dock of the Bay jaialdiak. Musika dokumental luzerik onenaren aitortza jaso du Isabel Castroren opera prima-k. Jordan Gallardek ere bere lehen dokumentalarekin lortu du laburrik onenaren saria. | Dock of the Bay Donostiako Musika Dokumentalen jaialdiak gaur iluntzean banatu ditu bere 15. edizioko sariak. Film luzeen Sail Ofizialeko epaimahaiak Isabel Castroren Mija lana saritzea erabaki du, «istorio delikatu eta zirraragarri bat» dela iritzita. Doris Muñoz musika managerraren eta Jacks Haupt artista gaztearen eskutik, «immigrazioa, deportazioaren beldurra, familia loturak eta amets amerikarraren promesa AEBetako gizarte mexikarrean» ditu hizpide filmak, besteak beste. Jorge Tur, Amanda Villavieja eta Joan Porcelek osatu dute sail horretako epaimahaia, eta bi aipamen berezi ematea ere erabaki dute: Marc Hurtadoren My Lover The Killer. Lydia Lunch eta eta Danny Garciaren Nightclubbing: The Birth of Punk Rock in NY filmei egin diete aitortza.
Film laburren Sail Ofizialeko epaimahaia, berriz, Maider Oleagak, Miren Iza Tulsa-k eta Pela Del Alamok osatu dute, eta sail horretako saria Jordan Gallarden Dopo Yumemories dokumentalari ematea erabaki dute. DIY filosofiaz eraikia dagoela nabarmendu du epaimahaiak, eta aitortza merezi duela iruditu zaio, «etxeko grabazioak musika eta adiskidetasuna ospatzen dituen film garaikide bihurtzeko duen gaitasunagatik». Epaimahai horrek aipamen berezi bat ere ematea erabaki du, eta, hala, Miguel H. Arizaren Dreams lanak ere jaso du aitortza.
Publikoak, halaber, kategoria bakoitzeko film bat saritzeko aukera du, eta, aurten, Kathryn Fergusonen "Nothing Compares. Sinéad O'Connor film luzea eta Robin Trouilleten Turning Man lan laburra hautatu dituzte ikusleek. |
2022-5-8 | https://www.berria.eus/albisteak/213126/milaka-lagun-elkartu-dira-herri-urratsen.htm | Gizartea | Milaka lagun elkartu dira Herri Urratsen | Ipar Euskal Herriko ikastolen aldeko jaia ohiko formatuan ospatu dute, bi urteren ostean. Eguraldia lagun, indartsu itzuli da. Seaskaren bosgarren kolegioa eraikitzeko baliatu nahi dute. | Milaka lagun elkartu dira Herri Urratsen. Ipar Euskal Herriko ikastolen aldeko jaia ohiko formatuan ospatu dute, bi urteren ostean. Eguraldia lagun, indartsu itzuli da. Seaskaren bosgarren kolegioa eraikitzeko baliatu nahi dute. | «Zeuen urratsa geurea da, eta itzulera, denona». Horrela dio Zetak taldeak Erramun Martikorenarekin batera Herri Urratserako sortu duen abestiak. Eta bai, itzulerena izaten ari da aurtengo urtea, eta hala izan da Herri Urratsen kasuan ere. Pandemiaren ondorioz izandako bi urteko etenaren ostean, gaur berriz ere Senpereko lakuaren (Lapurdi) bueltan elkartu dira milaka euskaltzale, Ipar Euskal Herriko ikastolak babeste aldera.
Xedea argi zehaztu zuten antolatzaileek: etekinekin Seaskaren bosgarren kolegioa eraikitzeko asmoa dute, Senperen bertan, ikaslez gainezka baitaude gainerakoetan. Egun, 38 ikastola ditu Seaskak —hamahiru ama ikastola, hogei lehen mailako, lau kolegio eta lizeo bat—; 2023-2024 ikasturterako, 39.na nahi dute.
Ikusi gehiago: Argazki bilduma
Horretarako prestatu dute Herri Urrats. Atondu dituzten zazpi guneetan ibili dira gaur han bildu diren milaka lagunak: Araba, Gipuzkoa, Lapurdi, Bizkaia, Nafarroa-Badok, Baxe Nafarroa eta Xiberoa guneetan. Araba, Lapurdi, Nafarroa-Badok eta Gipuzkoa guneak izan dira nagusiak, eta egitarau zabala izan da aukeran: Xiberoots, Trikidantz, Skakeitan, Des-kontrol, Willis Drummond, bertsolariak... Gainera, Araba Gunean eta Gipuzkoa Gunean umeentzako ekintzak izan dira, eta aintzira inguruan ez da animaziorik falta izan: bertan izan dira joaldunak, gaiteroak... Goizean, harrera ekitaldia ere egin dute; zenbait ordezkari politiko izan dira bertan.
Baina Herri Urrats ez da jai hutsa: festa eta aldarrikapena uztartu dituzte aurten ere. Seaskak denbora darama Brebeta eta Baxoa euskaraz pasatzeko eskubidea aldarrikatzen, eta aldarri hori lau haizeetara zabaltzeko ere probestu dute eguna. Festaren aurkezpenean bertan ere hala nabarmendu zuen Peio Jorajuria Seaskaren lehendakariak: «[Herri Urratsen] izanen dira milaka pertsona euskararen alde, ez bakarrik euskara ospatzeko, baita erakusteko ere euskarari zein toki ematen diogun gure bizitzan eta zer aldarrikatzen dugun hori egingarri bilakatzeko». |
2022-5-8 | https://www.berria.eus/albisteak/213127/eibar-bigarren-mailara-jaitsi-da-eta-realak-bigarren-postua-ziurtatu-du.htm | Kirola | Eibar Bigarren Mailara jaitsi da, eta Realak bigarren postua ziurtatu du | Armaginek 3-1 galdu dute Atletico Madrilen aurka. Txuri-urdinek gutxienez puntu bat eskuratu behar zuten, eta 1-1 amaitu dute Granadillaren aurka. Horri esker, kanporaketa bat gutxiago jokatu beharko dute Txapeldunen Ligan. | Eibar Bigarren Mailara jaitsi da, eta Realak bigarren postua ziurtatu du. Armaginek 3-1 galdu dute Atletico Madrilen aurka. Txuri-urdinek gutxienez puntu bat eskuratu behar zuten, eta 1-1 amaitu dute Granadillaren aurka. Horri esker, kanporaketa bat gutxiago jokatu beharko dute Txapeldunen Ligan. | Joan den astean bezala, Lehen Mailako euskal taldeek albiste gazi-gozoak eman dituzte asteburu honetan ere: matematikoki Bigarren Mailara jaitsi da Eibar, eta bigarren postua ziurtatu du, berriz, Realak. Horri esker, kanporaketa bat gutxiago jokatu beharko dute txuri-urdinek datorren urtean estreinakoz jokatuko duten Txapeldunen Ligan.
Gaurko jardunaldiaren aurretik ere patua ia zehaztua zuten bi taldeek, baina matematikak berrestea falta zitzaien. Eibar joan den astean geratu zen ia aukerarik gabe, Vila-Realekin etxean berdinduta (1-1), eta gaur geratu da aukerarik gabe Atletico Madrilen zelaian galduta (3-1). Realak bi partidatan puntu bakar bat lortzea nahikoa zuen bigarren postua ziurtatzeko, eta gaur lortu du, Granadillaren aurka (1-1).
Atletico 3-1 Eibar
Eibarrek aukera gutxi izan ditu gaur. Atleticok 28. minutuan sartu du lehen gola, eta bigarren zatian utzi du neurketa erabakita, beste bi goli esker. Kundananjik sartu du ohorearen gola Eibarrentzat. Dena den, gaur irabazita ere, salbatzeko aukerarik gabe helduko ziren armaginak azken jardunaldira, Valentziak berdindu egin baitu, eta Vila-Realek irabazi.
Emakumezkoen Eibar 2020. urtean igo zen Lehen Mailara lehen aldiz. Iaz lortu zuten mailari eustea, baina aurten ez. Ana Junyent entrenatzaile berriarekin ekin zioten denboraldiari armaginek, baina 24. jardunaldian entrenatzailea aldatzea erabaki zuen zuzendaritzak. Jordi Ferron teknikariak ere ezin izan du, ordea, joera irauli.
Granadilla 1-1 Reala
Futbolaren beste aurpegia Realarena da. Denboraldi zoragarria egin dute Natalia Arroyoren neskek, eta gaur errematatu dute, Granadillaren aurka beharrezkoa zuten puntua lortuta.
Neurketa ez da ondo hasi, Granadillak lehen minutuan sartu baitu gola. Atsedenaldiaren aurretik lortu du Realak partida berdintzea: jokaldi bikaina egin du Amaiurrek, eta Mirarik baloiari bultza besterik ez dio egin behar izan. Bigarren zatian txuri-urdinenak izan dira gol aukerarik onenak, baina berdinketa balio izan die. Datorren astean Alavesen aurka jokatuko dute, Zubietan; egun egokia lorpenak ospatu eta denboraldia agurtzeko. |
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213128/hapoel-holonen-jarraitzaileek-eraso-sionistak-egin-dituzte-bilboko-alde-zaharrean.htm | Gizartea | Hapoel Holonen jarraitzaileek eraso sionistak egin dituzte Bilboko Alde Zaharrean | Ertzaintzak bi gazte atxilotu zituen, bat bera ere ez israeldarra. Juan Mari Aburto Bilboko alkateak esan duenez, istiluak «bakan batzuek» sortu dituzte, eta ez lukete «hiri ekitaldi handi bat ilundu behar». | Hapoel Holonen jarraitzaileek eraso sionistak egin dituzte Bilboko Alde Zaharrean. Ertzaintzak bi gazte atxilotu zituen, bat bera ere ez israeldarra. Juan Mari Aburto Bilboko alkateak esan duenez, istiluak «bakan batzuek» sortu dituzte, eta ez lukete «hiri ekitaldi handi bat ilundu behar». | Bilboko hainbat eragilek salatu dutenez, Hapoel Holon saskibaloi taldearen jarraitzaile sionistek Bilboko Alde Zaharreko hainbat tabernari eraso zieten atzo eguerdian, hirurak aldera, eta gutxienez bi bizilagun zauritu zituzten. Taberna batean zegoen Palestinako bandera bat lapurtu eta erre zuten, baita terrazetan kalteak eragin ere, besteak beste. Salatu dutenez, «hori guztia Bilboko Udalaren babespean»; Ertzaintzaren geldotasuna gaitzetsi dute.
Gaur, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailak adierazi du bi gazte atxilotu zituztela istiluekin lotuta. Atxiloturikoak ez ziren israeldarrak. Lehenengoa Villarias kalean hartu zuten preso, 18:15ean, «desordena publikoak» leporatuta. Bigarrena Areatza inguruan atxilotu zuten, «desobedientzia» egotzita.
Juan Mari Aburto Bilboko alkateak esan duenez, istiluak «bakan batzuek» sortu dituzte, eta ez lukete «hiri ekitaldi handi bat ilundu behar». Txapelketa Bilbon egin izanak hiria berriz ekitaldi handien zirkuitura eraman duela gaineratu du. Nabarmendu duenez, saskibaloiko Txapeldunen Ligako lauko finalak «gure hotelak bete ditu».
Bestalde, «eraso ultra sionistei aurre egiteko», elkarretaratzea egin zuten atzo arratsaldean San Anton zubian, Bilbo Zaharreko Auzokideek deituta. Deialdiarekin bat egin zuten Bilboko Sortuk, Bilboko Kontseilu Sozialistak eta AZET Etxebizitza Sindikatuak, besteak beste.
Asteburu honetan saskibaloiko Txapeldunen Ligako lauko finala jokatu da Bilbon. Lehian izan diren taldeetako bat izan da Israelgo Hapoel Holon, eta haren 2.000 zale inguru bildu dira Bizkaiko hiriburuan. Beste hiru taldeak ziren Kataluniako Manresa, Kanaria Uharteetako Tenerife eta Alemaniako Ludwigsburg.
Hapoelek galdu egin zuen ostiralean Teneriferen aurka jokatu zuen finalaurrekoa, eta atzo arratsaldean Ludwigsburgen aurka jokatu zuen hirugarren postua erabakitzeko lehia. Galdu egin zuen hori ere (88-68). Neurketa horren ostean, Ertzaintzak babestuta jaitsi ziren Hapoel Holonen jarraitzaileak Miribillatik. |
2022-5-8 | https://www.berria.eus/albisteak/213129/cavendishek-irabazi-du-italiako-giroko-hirugarren-etapa.htm | Kirola | Cavendishek irabazi du Italiako Giroko hirugarren etapa | Britainiarra izan da azkarrena sprintean erabaki den lehen etapa honetan, Arnaud Demareren eta Fernando Gaviriaren aurretik. Cavendishek Giroan irabazi duen hamaseigarren etapa da. | Cavendishek irabazi du Italiako Giroko hirugarren etapa. Britainiarra izan da azkarrena sprintean erabaki den lehen etapa honetan, Arnaud Demareren eta Fernando Gaviriaren aurretik. Cavendishek Giroan irabazi duen hamaseigarren etapa da. | Mark Cavendish (Quick Step) ez da irabazteaz aspertzen: britainiarrak bere ibilbideko 160. garaipena poltsikoratu du gaur, Balatonfureden (Hungaria); itzuli handietan lortu duen 53.a da, eta Giroan lortu duen hamaseigarrena. 2013. urtetik ez zuen irabazi Italiako lasterketan.
Dotore irabazi du, gainera: Italiako Giroko hirugarren etapa izan da esprintean erabaki den lehenengoa, eta lehen lerroan sartu dira Cavendish bera, Arnaud Demare (FDJ), Fernando Gaviria (UAD) eta Biniam Ghirmay (IWG). Guirmay beste hiruren atzean itxita geratu da. Cavendish izan da aurrea hartzen lehenengoa, eta maisuki eutsi dio postuari amaierara arte.
Gainontzean ezer gutxi gertatu da etapan, eta Mathieu van der Poelek (Alpecin) arazorik gabe eutsi dio liderraren maillotari. Bihar atseden eguna izango dute txirrindulariek. |
2022-5-8 | https://www.berria.eus/albisteak/213130/bera-berak-liga-irabazi-du-zortzigarrenez.htm | Kirola | Bera Berak liga irabazi du, zortzigarrenez | Donostiarrek Gijon hartu behar zuten mendean matematikoki liga irabazteko, eta bigarren zatian neurketa haustea lortu dute. Liga amaitzeko hiru jardunaldiren faltan altxa dute garaikurra. | Bera Berak liga irabazi du, zortzigarrenez. Donostiarrek Gijon hartu behar zuten mendean matematikoki liga irabazteko, eta bigarren zatian neurketa haustea lortu dute. Liga amaitzeko hiru jardunaldiren faltan altxa dute garaikurra. | Berriz ere txapeldun. Super Amara Bera Berak zortzigarren aldiz irabazi du gaur emakumezkoen eskubaloi liga; hirugarrena jarraian. Matematikak errazak ziren: donostiarrek irabazi egin behar zuten gaur liga matematikoki erabakita uzteko, eta etxeko lanak egin dituzte Imanol Alvarezen neskek. Neurketa ona egin, eta mendean hartu dute sailkapenaren goialdean dabilen Gijon (22-35).
Bera Berak hiru jardunaldiren faltan utzi du liga erabakita, urte osoan neurketa bat galduta eta bat berdinduta. Gainontzeko guztiak irabazi dituzte donostiarrek. Joan den astean Erreginaren Kopan jaso zuten kolpea gaindituta, gaur ere Donostiako dozenaka zaletu izan dira Gijonen (Espainia), taldea animatzen, eta, ondoren, titulua ospatzen.
Lehen zatian borrokatua izan da neurketa, baina bigarrenean bere jokoa egin ahal izan du Bera Berak. Defentsa gogortu du Alvarezen taldeak, eta, horri esker, kontraerasoan neurketa hautsi dute.
Ikusi gehiago: Izan ziren, eta orain badira |
2022-5-8 | https://www.berria.eus/albisteak/213131/erik-jakak-finalaurrekoetarako-sailkatzea-lortu-du.htm | Kirola | Erik Jakak finalaurrekoetarako sailkatzea lortu du | 15-18 atzetik izan da, eta markagailua irauli du. Datorren astean Ezkurdiaren aurka jokatuko du, Eibarren. | Erik Jakak finalaurrekoetarako sailkatzea lortu du. 15-18 atzetik izan da, eta markagailua irauli du. Datorren astean Ezkurdiaren aurka jokatuko du, Eibarren. | Iñaki Artolak eta Erik Jakak kanporaketa kutsuko partida bat jokatu dute gaur Bilbon. Finalerdietarako txartela zegoen jokoan, eta Jakarentzat izan da saria (22-21). Ezkurdia izango du hurrengo aurkari, gaur zortzi, Eibarren (Gipuzkoa).
2020. urteko txapeldunak markagailua irauli behar izan du: 15-18 atzetik zen, eta fisikoki Artola hobeto zegoela zirudien arren, bere akatsek kondenatu dute alegiarra. 21-19 aurreratu da Jaka, eta Artolak neurketa berdintzea lortu duen arren, Jakarentzat izan da azken tantoa. Neurketa gogorra jokatu dute bi pilotariek.
Koadroaren beste aldean, atzo lortu zuen finalaurrekoetarako sailkatzea egungo txapeldunak, Jokin Altunak, Zabaletari egurra emanda (22-5). Altunak, ondo bidean, Unai Laso izango du aurkari, hark etzi erabakiko baitu jokatuko duen ala ez. |
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213132/gudariak-gogoratu-dituzte-bizkargi-egunean.htm | Politika | Gudariak gogoratu dituzte Bizkargi Egunean | Hainbat ekitaldi egin zituzten atzo Bizkaiko Bizkargi mendian, eta 1937ko maiatzean han hildako gabiriarrak izan dira aurtengo protagonistak. | Gudariak gogoratu dituzte Bizkargi Egunean. Hainbat ekitaldi egin zituzten atzo Bizkaiko Bizkargi mendian, eta 1937ko maiatzean han hildako gabiriarrak izan dira aurtengo protagonistak. | Jendetza elkartu zen atzo Muxika, Larrabetzu eta Zornotzaren arteko Bizkargi mendian (Bizkaia), gudariak gogoratzeko. Goizetik hainbat ekitaldi egin zituzten, han 1937ko maiatzean egin zuten batailan borrokatukoen eta hildakoen omenez.
Bizikleta martxa egin zuten goizean, eta oinez atera ziren hainbat zutabe, mendiaren magalean dauden herrietatik.
Goian, bertsotan aritu ziren Xabier Amuriza eta Onintza Enbeita.
EAJko buru Andoni Ortuzarrek ikurrina altxatzeko ekitaldia egin zuen, Gora eta gora abestia kantatzen zuten bitartean.
Ernaik memoria antifaxista berresteko deia egin zuen, eta «lehen eta orain» askatasunaren aldeko borroka aldarrikatu zuen EH Bilduko Kike Fernandez de Pinedok.
Horrez gain, atzoko egunaren protagonistak gogora ekarri zituen. Izan ere, Bizkargiko batailan 1937ko maiatzean hil zituzten Gabiriako (Gipuzkoa) sei gudari gazteri eskaini zioten atzoko memoria ariketa. Iñigo Santxok eta Gaizka Arangurenek ekarri zituzten haiek gogora.
Luis Altzueta (22 urte), haren anaia Simon (25), Joxe Apaolaza (23), Jose Mari Gabiria (22), Ramon Igartzabale (25), eta Jesus Izagirre (27) EAJren Amaiur batailoian aritu ziren 1936ko irailetik, eta Kandido Sasetaren agindupean borrokatu ziren altxatutakoen aurka. Nafarroako gazteluaren defentsan aritu ziren borrokalarien omenez hartu zuten izen hori.
1936ko irailean atera ziren Gabiriatik gudara, udaleko defentsa batzordeak deituta. Mundakan egin zuten kuartela, eta, hainbat lekutan borrokatu eta gero, maiatzaren 9an Bizkargira joan ziren. Han hil ziren atzo omendutakoak, baina batailoiak borrokan jarraitu zuen 1937ko abuztuan Eusko Gudarostea Santoñan (Espainia) errenditu arte.
Orain dela gutxi arte, ezezaguna zen sei gabiriar horien patua herrian, baina hainbat herritarrek eginiko ikerketari esker berreskuratu da haien oroimena. |
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213133/gizonezko-bat-atxilotu-dute-donostian-sexu-eraso-bat-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Gizonezko bat atxilotu dute Donostian sexu eraso bat egitea egotzita | Igandeko goizaldean gertatu zen erasoa, Gros auzoan, biktima etxera itzultzen ari zela. | Gizonezko bat atxilotu dute Donostian sexu eraso bat egitea egotzita. Igandeko goizaldean gertatu zen erasoa, Gros auzoan, biktima etxera itzultzen ari zela. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak zabaldu duenez, 20 urteko gizonezko bat atxilotu zuten atzo goizaldean Donostian emakumezko batek salaturiko sexu eraso batekin lotuta.
SOS Deiak telefonoan jaso zuten gertaeraren berria. Emakume bati sexu eraso bat egin zioten etxerako bidean zegoela. Biktimak erasotzailearen deskripzioa eman zien ertzainei, eta zenbait patruila haren bila aritu ziren. Azkenean, deskripzioarekin bat zetorren gizonezko bat atxilotu zuten. Susmagarria identifikatu zuten, eta atxilotuta eraman zuten, guardiako epaitegian aurkezteko. |
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213134/sinn-feinen-pazientzia.htm | Mundua | Sinn Feinen pazientzia | Sinn Feinen pazientzia. | Bi lorpen bikain eskuratu ditu Sinn Feinek bere ibilbide luzean. Lehena, 1998an, Ostiral Santuko Ituna, zeinaren bidez borroka armatua praktikatzen zuten bi aldeek –IRAk eta loialistek– eta horiekin bat egiten zuten alderdi politikoek bide politikoen bitartez bakarrik saiatuko ziren helburuak lortzen. Lehenen helburua, Irlanda osoa estatu bakar batean biltzea, eta bigarrenena, Ipar Irlandak Erresuma Batuaren barruan segitzea. Akordio hori mendebaldeko diplomazia nagusiaren babesarekin egin zen: Washington, Londres eta Dublin, eta Dublinekin batera, Europako Batasuna osoa. Akordioak ez zuen konpondu –ezinezkoa lehen, eta ezinezkoa izaten segitzen du orain– bi komunitateen artean dagoen leizea. Horren lekuko, Belfasteko gune batzuetan zutik daude oraindik auzoak bereizten dituzten harrizko paretak, eta harresi mentalak. Akordio hartan errepublikanoen lorpen nagusia izan zen Ipar Irlandan, gehiengoak hala nahi badu, eskubidea onartua daukatela erreferenduma egiteko, Irlanda bakar batera bildu edo ez erabakitzeko.
Joan den osteguneko hauteskundeetan lortu zuen Sinn Feinenek bere historiako bigarren garaipena, irabazle izan baitzen aurreneko aldiz DUP alderdi unionista nagusiak baino bi eserleku gehiago lortuta (27-25). Bide luzea eta pazientzia handikoa egin du Sinn Feinek Stormonteko akordioa sinatu zenetik igaro diren 24 urteotan eta, horren ondorioz, bikoiztu egin ditu hauteskundeetako emaitzak denbora horretan. Alderdiko arduradunek era eraginkorrean jakin dute haiengandik urrun zeuden herritarrei, belaunaldi gazteei bereziki, ikustarazten etorkizuneko aukera direla, unionistek ez bezala, gehiago hitz egiten dutela etorkizunaz iraganaz baino, eta hobeto daudela Europako Batasunaren barruan egongo den Irlanda batuan, kanpo egongo den Erresuma Batu elkorrean baino. Brexit-aren aurkako botoak irabazi egin zuen Ipar Irlandan 2016ko erreferendumean.
Aldeko haizea dauka Sinn Feinek baita Irlandako Errepublikan ere, inkesten arabera irabazlea izango baita Dublineko legebiltzarrerako –Oireachtas– hauteskundeetan. Inoizko egoerarik onenean daude errepublikanoak haien helburua lortzeko, 1905ean alderdia sortu zutenetik.
Pazientzia beharko dute ilegorriek. | |
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213135/polaina-podcasteko-aktoreek-zertako-websaila-sortu-dute.htm | Bizigiro | ‘Polaina’ podcasteko aktoreek ‘Zertako!’ websaila sortu dute | Maialen Sorzabalbere, Amaia Rojo eta Mikel Irazusta dira aktore nagusiak. Nerea Arriolak, Arrate Hernandezek eta Iñigo Serrullak ere parte hartzen dute. Zuzendaria Ekain Arrieta da. | ‘Polaina’ podcasteko aktoreek ‘Zertako!’ websaila sortu dute. Maialen Sorzabalbere, Amaia Rojo eta Mikel Irazusta dira aktore nagusiak. Nerea Arriolak, Arrate Hernandezek eta Iñigo Serrullak ere parte hartzen dute. Zuzendaria Ekain Arrieta da. | Bat-bateko umorearen bidetik ekin zioten iazko martxoan Polaina podcastari Maialen Sorzabalbere, Amaia Rojo eta Mikel Irazusta aktore eta sortzaileek. Umore absurdoari helduta zenbaitetan, eta umore beltzagoa eginez beste batzuetan, lehen bi denboraldiak osatu zituzten. Orain, berriz, hirugarren denboraldiarekin batera, fikziozko websail bat sortu dute: Zertako!. Gaur estreinatu dute aurreneko atala.
Tabakalerako 2deo ikus-entzunezko laborategiarekin egindako elkarlana da websaila, Sorzabalberek azaldu duenez. «Astero hiru atal zabalduko ditugu, eta atal bakoitza 3-5 minutu artekoa da». Baina atal horietan ez dira soilik azalduko Sorzabalbere, Rojo eta Irazusta. Garrantzizko rolak jokatuko dituzte Nerea Arriolak —Belarri bero, bai esan? izan da parte hartu duen azken websailetako bat—, Arrate Hernandezek eta Iñigo Serrullak. Ekain Arrieta ari da zuzendari lanetan. Eta kamerari lanetan laguntzen diete Ander Edok eta Saioa Peronak.
Sorzabalberek azaldu duenez, AEBetako The Office telesaila hartu dute erreferente gisa, eta, modu horretan, Polaina podcastaren atzean gertatzen direnak kontatu dituzte, «umore absurdoarekin».
Polaina podcastaren atal berriak igandetan zabalduko dituzte. Eta podcast horren sare sozialetako profiletan (Youtuben, Twitterren eta Instagramen) Zertako! websailaren atalak estreinatzen joango dira.
«Bulegoko tirabirak» Orain dela gutxi arte ikusi diren euskarazko beste websail batzuen aldean, desberdina da Zertako! Umore bereziz kontatzen ditu «bulegoko tirabirak». Sorzabalberek iragarri duenez, Polaina podcastaren beste aldean ezkutatzen den errealitatea da websailaren eszenatokia. Podcasteko esatariek ez ezik, beste zenbait langilek ere egiten dute lan bulegoan: Arantxa komunikazio arduradunak (Arrate Hernandez) eta Mattin gidoilariak —«nahiz eta podcastean dena inprobisatu egiten den»—. Izaro pertsonaiari dagokionez —Nerea Arriolak interpretatzen du— bertako nagusia sentitzen da, nahiz hala ez izan. Kontua da haren lehengusu batek jartzen duela dirua egitasmoa aurrera ateratzeko.
Bitxia da, baina berriki estreinatu dute laneko tirabirak ardatz dituen beste umorezko websail bat: Bekaduna. UEUren 50. urteurrena ospatzeko sortu dute fikziozko websail hori, eta UEUko langileak aktore ari dira bertan. Bekadun faltsuaren rola, bestalde, Polaina podcasteko esatarietako batek jokatzen du: Mikel Irazustak. Bekaduna-ren lehen atala maiatzaren 3an estreinatu zuten —UEUren Youtubeko kanalean ikus daiteke—, eta hurrengo atalak bi astean behin zabalduko dituzte.
Irazusta, Rojo eta Sorzabalbere, bestalde, oholtza gaineko emanaldiak ere egiten aritzen dira, Barrexerka taldearekin. |
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213136/putin-laquomundu-gerra-baten-izugarrikeriak-ez-du-berriz-gertatu-beharraquo.htm | Mundua | Putin: «Mundu gerra baten izugarrikeriak ez du berriz gertatu behar» | Garaipenaren Eguna ospatzen ari dira Errusian. Ukrainako inbasioari buruz mintzatu da Putin. Mendebaldeari leporatu dio «entzungor» egitea «segurtasun sistema berri bat» sortzeko egindako deiei. Zelenskik, berriz, ez du zalantzarik: «Irabazi egingo dugu». | Putin: «Mundu gerra baten izugarrikeriak ez du berriz gertatu behar». Garaipenaren Eguna ospatzen ari dira Errusian. Ukrainako inbasioari buruz mintzatu da Putin. Mendebaldeari leporatu dio «entzungor» egitea «segurtasun sistema berri bat» sortzeko egindako deiei. Zelenskik, berriz, ez du zalantzarik: «Irabazi egingo dugu». | Egutegian gorriz nabarmendutako eguna da gaur Errusian: sobietarren garaipena ospatzen ari dira, nazien aurkako guduan garaipena lortu zuten egunaren 77. urteurrena. Garaipenaren Eguna izendatua dute, eta Mosku hiriburuan eginiko desfile militar erraldoi batekin hasi dute ospakizuna. Plaza Gorrian izan da Errusiako presidente Vladimir Putin, eta Ukrainako inbasioari buruzko adierazpen ugari egin ditu. «Mundu gerra baten izugarrikeriak ez du berriz gertatu behar». Hitz horiek azpimarratuz hasi du bere hitzaldi tradizionala, eta nabarmendu du bere soldaduak «Donbass babesteko» ari direla Donbassen bertan borrokatzen.
Errusiak herrialde horrekin izan duen jarrera justifikatu du jarraian: AEBak eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kide diren herrialdeak «Errusiaren aldameneko lurraldeak esploratzen» hasi zirela esan du. «Mendebaldearen mehatxua mugaz bestalde genuen». Halaber, salatu du Errusiak Mendebaldeari iazko abenduan «segurtasun sistema berri bat» sortzeko egindako deiei «entzungor» egin ziela, «Donbass eta Krimea lurraldeen inbasioak prestatzen ari zirelako». Washingtoni ere mintzatu zaio hitzartzean: arma modernoen eta azpiegitura militarren bidez Ukrainako naziak babestu dituela leporatu dio Errusiako agintariak Washingtoni. Halaber, nabarmendu du AEBak beren balioak inposatzen saiatu zirela SESB erori ondoren, baina beraiena «beste herrialde bat» dela, «beste izaera bat» eta «bestelako balioak» dituena.
Hala, «operazio militar bat» egitea «erabaki zuzen bakarra» izan zela adierazi du: «Erabaki behartu bat izan zen, aproposa. Herrialde subirano, indartsu eta independente batentzat erabaki posible eta zuzen bakarra». Ondoren, mezu hau bidali die armadako soldaduei eta Donbassko errusiazaleei: «Aberriaren alde borrokan ari zarete, haren etorkizunaren alde, inork ahaztu ez ditzan Bigarren Mundu Gerrako lezioak eta munduan ez dadin lekurik egon borreroentzat, errepresiogileentzat eta nazientzat».
Amaitu baino lehen, isiltasuna eskatu du gatazka armatuan hil diren soldadu errusiar guztien eta haien familien omenez. Halaber, iragarri du laguntza gehiago emango dituztela Ukrainako inbasioan hil diren eta zauritu diren militar errusiarren familientzat.
Putini erantzunez Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik bideo mezu batean nabarmendu duenez, «Ukrainak laster garaipenaren bi egun ospatuko ditu, eta beste herrialde batzuek, berriz, bat bera ere ez». Haren hitzetan, Ukrainako armada «garaipen berri baterakoz borrokatzen ari da». Geroari begira «itxaropentsu» agertu da Zelenski: «Bidea zaila da oraindik, baina ez dugu zalantzarik gerra irabaziko dugula». NATOko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek, berriz, gaurko eguna baliatu du Errusiako agintariei eskatzeko Ukrainako gerra amai dezatela.
Odesa, jopuntuan
Errusiak Donbass eskualdea «askatzeko» lanean jarraitzen duen bitartean, Ukrainako agintariek gaur goizaldean salatu dute Errusiako soldaduek «hainbat misil» jaurti dituztela Odesa hiriaren (hegoaldea) aurka. Kieven arabera, erasoak Krimeatik egin dituzte, Reuters berri agentziak jaso duenez. Kremlinek Ukrainari Itsaso Beltzerako sarbidea blokeatzea du helburu, eta, horretarako, besteak beste, Odesa eta Mikolaiv oblastak ezinbestean okupatu behar ditu.
Mariupol hiriko (Donetsk oblasta) Azovstal altzairutegian, berriz, Errusiako soldaduek berriz ere erasora jo dutela jakinarazi du hiriko alkatearen aholkulari Petro Andriuxtxenkok, NBE Nazio Batuen Erakundearen konboi bat erretiratu eta berehala. Kieven esanetan, altzairutegian harrapatuta zeuden haur, emakume eta adineko guztiak ebakuatu dituzte. Zelenskik, berriz, aitortu du «ia ezinezkoa» dela industriagunean bertan gotortuta dauden Ukrainako soldaduak eta Azov batailoi paramilitarrak erreskatatzea —eskuin muturreko talde armatu bat da—. Bide beretik, Errusiari egotzi dio ebakuaziorako ahaleginak blokeatzea. Mariupolen geratzen diren erresistentzia gune bakarretakoa da Azovstal altzairutegia. |
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213137/jesus-mari-altable-presoa-aske-geratu-da.htm | Politika | Jesus Mari Altable presoa aske geratu da | 27 urteko zigorra beteta irten da Iruñeko espetxetik. | Jesus Mari Altable presoa aske geratu da. 27 urteko zigorra beteta irten da Iruñeko espetxetik. | Etxerat euskal presoen senide eta lagunen elkarteak jakinarazi duenez, Jesus Mari Altable Iruñeko presoa aske geratu da. Iruñeko espetxetik irten da, 27 urteko zigorra bete eta gero.
Altablek zigorraren azken hilabeteak egin ditu Euskal Herrian. Iazko abuztuan, Espainiako Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiak erabaki zuen hura Euskal Herriratzea eta Iruñeko kartzelara ekartzea, Soriatik (Espainia).
Lehenago, Castellon (Herrialde Katalanak) egon zen. Han zegoela, 2019eko abuztuan, Etxerat-ek salatu zuen Altableri eta beste lau presori bisitak ukatu zizkietela.
Bestalde, larunbatean aske geratu zen Josu Urbieta Azpeitiko presoa (Gipuzkoa). Mont-de-Marsango presondegitik (Okzitania) irten zen, hamabi urtez preso egon eta gero. |
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213138/emakunderen-berdintasun-saria-jaso-du-berriak.htm | Gizartea | Emakunderen berdintasun saria jaso du BERRIAk | BERRIAko kazetari Maite Asensio Lozanok jaso du garaikurra egunkariaren izenean. «Genero ikuspegia aintzat hartzea kazetaritza hobea egitea da», aldarrikatu du. 'Pikara Magazine' eta Lucia Martinez Odriozola kazetaritza irakasle izandakoak ere saritu dituzte. | Emakunderen berdintasun saria jaso du BERRIAk. BERRIAko kazetari Maite Asensio Lozanok jaso du garaikurra egunkariaren izenean. «Genero ikuspegia aintzat hartzea kazetaritza hobea egitea da», aldarrikatu du. 'Pikara Magazine' eta Lucia Martinez Odriozola kazetaritza irakasle izandakoak ere saritu dituzte. | Emakunde Emakumearen Euskal Erakundeak joan den abenduan iragarri zuen BERRIAri emango ziola 2021eko berdintasun saria. Aitortza horren bitartez, BERRIAk «emakumeen eta gizonen berdintasunarekin konprometituta» egiten duen kazetaritza goraipatu nahi du erakundeak. Iragarpena ailegatzearekin batera lehertu zen poza, baina gaur jaso du garaikurra egunkariak. 17:00etatik, sari banaketa egin dute Bilboko Euskalduna antzokian.
Ikusi gehiago: Sari banaketaren bideo osoa, hemen klik eginez
Halaber, BERRIAri ez ezik, Pikara Magazine aldizkaria eta Lucia Martinez Odriozola kazetaritza irakasle izandakoa ere saritu ditu Emakundek —joan den abuztuan hil zen Martinez—. Eguneroko kazetaritza jardunean ikuspegi feminista eta genero ikuspegia sustatzen dutelako jasoko dute saria hiru hautatuek.
BERRIAko kazetari Maite Asensio Lozano kazetariak ordezkatu du egunkaria Euskaldunan. Esker oneko mezuak izan ditu lehenik, eta nabarmendu du euskarazko kazetaritzari prestigioa emateko ere balio duela sariaren bidez eginiko aitortzak.
Asensio Lozanok azaldu duenez, BERRIAk aspaldi egin zuen bere edukietan eta funtzionamenduan genero ikuspegia txertatzeko apustua. Erantsi du, gainera, «bide beretik» jo dutela euskaraz diharduten beste hedabide askok. «Elkarlanaren bidez, aurrerapauso asko egin ditugu».
Feminismoa euskaraz jorratzea, eta euskaraz izatea feminista. BERRIAko kazetariak hizkuntzaren eta genero ikuspegiaren uztartze horretan egin du azpimarra hizketaldian, besteak beste. «Lortu dugu feminismoa euskaraz jorratzea, hainbat eztabaida eta hausnarketa mahai gainean jartzea, eta gure inguruko iruditeria sozial eta politiko batzuk eraldatzea; eta hori da komunikabideon helburu nagusia», azaldu du.
Babesa eta elkar zaintzea
BERRIAren izenean, mugimendu feministari esker mezua helarazi die Asensio Lozanok. «Zuek zarete gure inspirazio eta gogoeta iturri, gure iparrorratz eta bidelagun, gure babesleku eta kritikari. Segi dezagun elkar elikatzen».
Hala eta guztiz ere, sariketa jaso izanaren pozak ezin du guztia estali. Ilunak ere azaleratu beharra dagoela sinetsirik, Nora Arbelbideri eskaini dio BERRIAk gaurko aitortza. «Frantziako gizonezko kazetari batek egindako sexu erasoa salatu zuen Norak, eta kontrasalaketa jaso du bueltan, beste hainbat emakumerekin batera. Nora, guk sinesten dizugu».
Ikusi gehiago: Poivre d'Arvorek salaketa jarri du 16 emakumeren kontra
Izaskun Landaida Emakunderen zuzendariak nabarmendu zuen formakuntzatik bertatik genero ikuspegia txertatu eta praktikara eraman duen kazetaritza saritu nahi izan dutela aurten. «Berdintasunean oinarritutako balioak praktikara daramatzan kazetaritza bidezkoa ez ezik, erantzun beharreko gizarte eskaera bat ere bada», azaldu zuen saridunen berri eman zutenean. Hala nabarmendu du gaur ere: «Komunikabideak erabakigarriak dira gure mundu ikuskeran duten eraginagatik».
BERRIAk berdintasunarekin eta feminismoarekin duen konpromisoa nabarmendu zuen epaimahaiak, bai eta «kalitatezko informazioaren» bidez genero ikuspegia eguneroko praktikan txertatzen egiten duen lana ere. Euskal hedabideak indarkeria matxisten tratamenduari egiten dion ekarpena ere azpimarratu zuen, besteak beste, gogora ekarrita BERRIAk estilo liburua atondu eta berdintasun plan ugari diseinatu dituela.
Beste sarituak
Pikara Magazine aldizkariaren izenean, Andrea Momoitio kazetariak hartu du garaikurra Euskalduna antzokian. Sariak eragindako ilusioa disimulatu ezinik azaldu da oholtzara. Azaldu duenez, halakorik jasoko zutela imajinatzea «pentsaezina» zen orain hamabi urte, aldizkaria martxan jarri zutelarik. Datorrenari so, nabarmendu du lanean segituko dutela «mugimendu feministaren bozgorailu izatea xede izanik».
Bestalde, Lucia Martinez Odriozola zenaren izenean, haren seme Ramon Hernandez Martinez izan da sari banaketan. «Oso pozik gaude. Amak urte asko eman zituen lanean, bokazioz beterik. Ama, izan zinelako gara gu, eta zure ondarea ezabaezina da», adierazi du. |
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213139/nafarroako-hamar-kultur-sortzailek-tortura-kasuak-ikertzeko-eskatu-dute.htm | Politika | Nafarroako hamar kultur sortzailek tortura kasuak ikertzeko eskatu dute | Artearen munduko zenbait pertsona ezagunek manifestu bat kaleratu dute, Nafarroan tortura jasan dutenen kasuak ikertzeko eskatuz. Antzeko eskaria egin zuten hainbat kulturgilek 1983an. | Nafarroako hamar kultur sortzailek tortura kasuak ikertzeko eskatu dute. Artearen munduko zenbait pertsona ezagunek manifestu bat kaleratu dute, Nafarroan tortura jasan dutenen kasuak ikertzeko eskatuz. Antzeko eskaria egin zuten hainbat kulturgilek 1983an. | Nafar herritarrek jasan dituzten tortura kasuak ikertzeko «ikerketa ofizial, zientifiko eta independente bat» martxan jartzea: hori eskatu dute hamar kulturgile nafarrek, gaur kaleratu duten manifestu baten bidez. Horrez gain, ekainaren 25ean —Torturaren Biktimak Babesteko Nazioarteko Egunaren bezperan— herrialdeko torturatuentzat «aitortza, erreparazioa eta berriz ez gertatzeko bermea» aldarrikatzeko Nafarroako Torturatuen Sareak antolatutako manifestaziora deitu dute.
Oraingoz, Saioa Alkaiza, Abel Azkona, Montxo Armendariz, Santos Bregania, Aingeru Epaltza, Irati Jimenez, Nerea Loron—La Furia—, Aitor Merino, Dora Salazar eta Laura Villanueva Arteagak sinatu dute manifestua, baina kulturaren munduko beste zenbait jende ere deitu dute, ekimenera batu daitezen.
Ez da gisa honetako eskaera bat egiten den lehen aldia. Duela 40 urte baino gehiago, 1983ko otsailaren 17an, hain zuzen, Jose Luis Lopez Aranguren filosofoak eta Carlos Castilla del Pino psikiatrak Propuesta estabilizadora contra la tortura (Torturaren aurkako proposamen egonkortzailea) izeneko idatzia argitaratu zuten. Gonzalo Martinez-Fresneda, Jose Maria Mohedano, Marc Palmes, Jose Ramon Recalde, Rafael Sanchez Ferlosio eta Fernando Savater intelektualek ere sinatu zuten idazkia, eta Felipe Gonzalezen gobernuari zuzendu zitzaizkion, 70 egunen buruan tortura bukarazi zezala eskatzeko. Epe hori igarotakoan, beste idazki bat kaleratu zuten: «Gobernuak torturaren gaian duen politika kritikoki berriro aztertzeko geure buruari ezarri genion 70 eguneko epea bete den honetan, gure inpresioa ez dago inondik ere asebetea», adierazi zuten bertan.
Iraganetik etorkizunera
Hamarkada batzuk atzera egindako saiakera horren porrota azaldu dute gaur kaleratu duten idatzian: «Bi idazki hauek argitaratu zirenetik ia lau hamarkada joan diren honetan, tristea da egiaztatzea tortura ez zela desagertu; bi urte eta erdi geroago, 1985eko azaroan, Mikel Zabalza nafarra Intxaurrondoko kuartelean torturatuta hil zen, eta 35 urte geroago, 2018ko otsailean, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Espainiako gobernua kondenatu zuen Igor Portu eta Mattin Sarasola nafarrei atxiloketan emandako tratuagatik». Hala ere, lehen ekinaldi hura eredutzat hartuta, tortura pairatu dutenentzako erreparazioa ardatz hartu dute idatzia sinatu duten artistek. «Duela 40 urte ahotsa altxatu zuten intelektualak bezala, eta txalotu eta lagundu egin nahi ditugu nafar torturatuak beren aitortza eta erreparazio erreklamazioan», azaldu dute.
Gogorarazi dute Nafarroako Torturatuen Sareak egindako ikerketa baten arabera 1960. eta 2014. urteen artean mila pertsona inguru torturatu zituztela, eta horren aurrean ahotsa altxatzeko deia egin dute: «Ondorengo belaunaldiek ez dezaten galdetu behar izan nolatan ez genuen lotsagabekeria honen aurrean ahotsa altxatu, zer dela-eta ez genuen sufrimendu latz honekin enpatizatu, eta, azken batean, zergatik uko egin genion giza aukera eta ortzi-mugarik ederrenari». |
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213140/jada-31-dira-habanako-saratoga-hoteleko-leherketan-hildakoak.htm | Mundua | Jada 31 dira Habanako Saratoga hoteleko leherketan hildakoak | Ostiraletik ez dute inor bizirik atera eraikinaren hondakinetatik. 24 pertsona erietxean daude oraindik ere. | Jada 31 dira Habanako Saratoga hoteleko leherketan hildakoak. Ostiraletik ez dute inor bizirik atera eraikinaren hondakinetatik. 24 pertsona erietxean daude oraindik ere. | Joan zen ostiralean leherketa handi batek astindu du Kubako hiriburua. Saratoga bost izarreko hotelaren sei solairuetatik lau suntsitu zituen eztandak, eta erreskate taldeek asteburu osoa eman dute hondakinen artean harrapaturikoak ateratzen. Hildakoak dagoeneko 31 direla esan dute Kubako agintariek. 80 lagunetik gora zauritu ziren ezbeharrean, eta horietako 24 oraindik daude erietxean.
Gaur eman dute 30 urteko Frank Fraginalsen heriotzaren berri. Hildakoetako hamazazpi gizonezkoak dira, eta hamalau emakumeak. Gutxienez lau adin txikiko hil dira.
Zaurituriko 30i sendagiria eman diete; beste lau hil edo bizi daude, eta beste bost larri.
Bost haur daude erietxean: horietako hiru hil edo bizi daude, eta beste bat larri.
Hondamendia askoz handiagoa izan zitekeen: hotela hutsik zegoen, eraikina eraberritzen ari zirelako. Langile batzuk eta segurtasuneko kideak zeuden barruan. Bihar zabaldu asmo zuten.
Habanako turismo gune nagusietako batean dago eraikina, Kapitolioaren aurrean. Eztandak kalteak eragin zituen inguruko etxebizitza batean eta eskola batean.
Agintariek ostiralean esan zutenez, gas isuri batek eragin du leherketa, hoteleko biltegiak gas likidoz betetzeko unean. Gas kamioia ere hondakinen azpian geratu zen.
1880. urtean altxatu zuten eraikin dotorea. Hotel gisa 1933. urtean hasi ziren erabiltzen. Izurriak turismoa galarazi zuenez, azken bi urteotan horretaz baliatu dira hotela eraberritzeko. |
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213141/subiratsek-laquodatozen-asteetanraquo-onartu-nahi-du-espainiako-unibertsitate-lege-berria-ministroen-kontseiluan.htm | Gizartea | Subiratsek «datozen asteetan» onartu nahi du Espainiako unibertsitate lege berria Ministroen Kontseiluan | LOSU Espainiako Unibertsitate Sistemaren Lege Organikoaren zirriborroa aurkeztu du Unibertsitate ministroak. Ikasketa laburragoak egiteko eta etenaldi akademikorako aukera jasotzen du, eta profesionalen egonkortasuna du xede. | Subiratsek «datozen asteetan» onartu nahi du Espainiako unibertsitate lege berria Ministroen Kontseiluan. LOSU Espainiako Unibertsitate Sistemaren Lege Organikoaren zirriborroa aurkeztu du Unibertsitate ministroak. Ikasketa laburragoak egiteko eta etenaldi akademikorako aukera jasotzen du, eta profesionalen egonkortasuna du xede. | Baliteke Hego Euskal Herriko hezkuntzan aldaketak egotea berriz ere, unibertsitatean oraingoan: Joan Subirats Espainiako Gobernuko Unibertsitate ministroak gaur goizean aurkeztu du LOSU Unibertsitate Sistemaren Lege Organikoaren zirriborroa, Jose Manuel Pingarro unibertsitateetako idazkari nagusiarekin batera. Legealdi honetan onartzea dute xede, eta, horretarako, «datozen asteetan» eraman nahi dute Espainiako Ministroen Kontseilura.
Manuel Castellsen lekua hartuta, Subiratsek esku artean duen proiektu nagusia da LOSU. Besteak beste, unibertsitateetako langileen egonkortasuna lortzera bideratuta dago. Unibertsitate Ministerioko bi ordezkarien esanetan, lege berriarekin lan prekaritaterik ez egotea nahi dute, sistema egonkortzea eta langile gazteagoak edukitzea. Horretarako, neurri batzuk jasota daude testuan: aldi baterako kontratuak gehienez %40 izatea baimentzen du egungo legeak, eta %20ra jaistea jaso dute, esaterako. Gainera, Pingarronek azaldu duenez, legeak karrera akademiko egonkorragoa eta laburragoa diseinatu du. Hauxe helburua: unibertsitate irakaslea izango den pertsona oro hamar urteren buruan egonkortzea.
Bestelako zenbait neurri ere badaude lege berrian. Besteak beste, finantzaketaz mintzo da: BPG barne produktu gordinaren %1 izatea nahi dute. Gainera, lehenengo aldiz, etenaldi akademikorako eskubidea ere jasoko du, eta, horrenbestez, arrazoi horrengatik eskoletara joaten ez diren edo azterketa batera aurkezten ez diren ikasleek ez dute ondoriorik izango.
Ikasketetan ere, berritasunak: ikasketa motzago batzuk izango dituzte ikasleek aukeran, etengabeko formakuntza sustatze aldera. «Bizitza osoko formakuntza modu desberdinetan egin ahal izango da, baita mikrokredentzialen, mikrograduen eta bestelako programa laburren bidez ere», dio testuak. Ministroaren hitzetan, titulu horiek propioak izango dira, ez ofizialak, eta lau kreditutik 40raino izango dituzte. Horietako batzuetan, ikasleak aurrez ez du beste titulurik eduki beharrik izango.
Errektorea aldatzeko modua ere aldatuko dute. Hautagaiek funtzionario doktoreak izan beharko dute, eta unibertsitate bakoitzaren esku egongo da gainerako baldintzak ezartzea. Gainera, errektorearen agintaldia sei urtekoa izango da, eta ezingo da luzatu.
Etorkizunera begira jarrita
Eta hori guztia zertarako? Subiratsek argi du: «[LOSU] Unibertsitateak gizartearekin lotuago egotea nahi duen lege bat da, sistema nazioartekotzea nahi duena». «Premiazko» deritzo hura onartzea: «Premiazkoa den lege bat da; arau esparru berria behar dugu unibertsitatearen erronkei aurre egiteko, garai aldaketa honi aurre egiteko tresnak eskaintzen dituena». |
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213142/korrikak-bistaratutako-laquoherri-gogoaraquo-euskaraldira-eramatera-dei-egin-dute.htm | Gizartea | Korrikak bistaratutako «herri gogoa» Euskaraldira eramatera dei egin dute | Euskararen aldeko bi egitasmo sozialen arteko lotura irudikatu dute antolatzaileek Donostian. Hizkuntza ohituretan aldaketak zehaztu, eta horiek egonkortzean jarriko du arreta Euskaraldiak, baita hiztunen ahalduntzean ere. | Korrikak bistaratutako «herri gogoa» Euskaraldira eramatera dei egin dute. Euskararen aldeko bi egitasmo sozialen arteko lotura irudikatu dute antolatzaileek Donostian. Hizkuntza ohituretan aldaketak zehaztu, eta horiek egonkortzean jarriko du arreta Euskaraldiak, baita hiztunen ahalduntzean ere. | Korrikaren antolatzaileek lekukoa pasatu diete Euskaraldikoei. Horixe irudikatu dute gaur goizean Donostiako Koldo Mitxelena kulturgunean egindako agerraldi bateratuan, eta, halaber, batean erakutsitako indarra bestean isla dadila eskatu dute. Azaroaren 18tik abenduaren 2ra egingo dute ariketa sozialaren hirugarren aldia, Hitzez ekiteko garaia lelopean.
Goiatz Urkijo Euskaraldiko koordinatzaileak gogora ekarri duenez, azken bi urteetan pandemiak «gogor» jo du gizartea, eta horrek eragina izan du mugimendu euskaltzalean ere: «Harreman sozialak zailagoak izan dira, eta horrek hizkuntza praktiketan eragina izan du; bai herritarren hizkuntza praktiketan eta baita erakundeetan ere».
Horregatik, Urkijok nabarmendu du urte hasieran AEK-k eta Euskaltzaleen Topaguneak esan zutela aurtengo urtea «kaleak hartzekoa eta herritarrak aktibatzekoa» izango dela. Hala berretsi du, haren arabera, Korrikak ere: «Erakutsi du euskararen aldeko herri gogoak sendo jarraitzen duela, eta datozen ekimenen bidez jarraitu nahi dugu herri gogoa sendotzen eta urrats zehatzak eragiten». Horien artean aipatu ditu euskararen erabilera, ezagutzaren unibertsalizazioa eta «euskararentzako gune erosoak zabaltzeko urratsak» ematen jarraitzea.
«Herri gogoari» aipamena egin dio Alizia Iribarren AEK-ko koordinatzaile nagusiak ere, eta «oso garrantzitsutzat» jo du erakutsitako «energia soziala» Euskaraldira eramatea, lau arrazoirengatik: «bi ekimenak erabakigarriak direlako euskararen dinamika soziala hauspotzeko»; «indibidualismoaren garai honetan, kolektiboaren eta taldearen indarra islatzeko»; «herriak euskaraz bizi nahi duela adierazteko»; eta «hizkuntzaren biziberritzean urrats sendoak egin daitezen aldarrikatzeko».
Martxan, tokian-tokian
Herriz herri eta auzoz auzo hasiak dira dagoeneko udazkeneko ariketa soziala antolatzen. Tokian tokiko Euskaraldia batzordeetan egituratuko dute lan hori. Euskalgintza soziala aktibatzearen garrantziaz mintzatu da, hain justu, Maddi Juanikorena Donostiako Euskaraldia batzordeko koordinatzailea. Izan ere, pandemiaren eraginez bizitza soziala mugatu behar izateak «isla» izan du batzordeetan eta euskalgintzan, oro har, haren esanetan: «Normaltasunez lan egiteko oztopoak eduki ditugu». Hala ere, egoera aldatzen ari da, nabarmendu duenez: «Nabari dugu badela gogo eta indar berezi bat, bultzada kolektibo bat; Korrikan ikusi dugu, eta azken herri ekimenetan ere nabari dugu»:
Bestalde, Juanikorenak adierazi du batzordeek «ahalegin berezia» egingo dutela aurten, «hizkuntza ohituretan aldaketak eman eta horiek egonkortzeko». Halaber, ahobizien eta belarripresten «ahalduntzea» ere lehentasunezko ildoa izango dela gaineratu du, eta horretarako «tresnak» eskainiko dituztela. Batzordeetan parte hartzera dei egin die Juanikorenak herritarrei, baita «kaleak hartzera» ere.
Euskaraldiaren aurretik egitasmo soziala berotzeko egingo dituzten zenbait hitzorduren berri ere eman du Urkijok. Maiatzaren 18an, esaterako, entitateek izena emateko epea irekiko dute, eta, ekainean, Euskaraldiaren abestia aurkeztuko dute. Norbanakoei, berriz, irailaren 29tik aurrera zabalduko diete izena emateko epea. |
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213143/beti-bezala-kartelak-irabazi-du-sanferminetarako-kartel-lehiaketa.htm | Bizigiro | ‘Beti bezala' kartelak irabazi du sanferminetarako kartel lehiaketa | Olaia Merinoren lanak 1.603 boz jaso ditu. Irudian, Iruñeko jendea islatu nahi izan du. | ‘Beti bezala' kartelak irabazi du sanferminetarako kartel lehiaketa. Olaia Merinoren lanak 1.603 boz jaso ditu. Irudian, Iruñeko jendea islatu nahi izan du. | Aurtengo sanferminek badute kartela. Gaur jakinarazi du udalak lehiaketako irabazlearen izena: Beti bezala. Sanferminetako ohiko kolorez jantzita ageri da jendea; dantzan eta batzuk besteen gainean pilatuta.
Ez du kilikietan, santuan edota zezenetan arreta jarri nahi izan. 30. hamarkadako karteletan oinarritu da sortzailea. «Orain arte egindako kartel guztiak aztertu nituen, eta ikusi nuen azken urteetako karteletan ez zela jendea ateratzen», esan du Olaia Merino Erbitik.
Merinoren lanak 1.603 boz jaso ditu; bozketan parte hartu dutenen artean %19,6k egin dute haren alde. Hamar eguneko epea izan dute Iruñean erroldatuak daudenek bozketan parte hartzeko. Iruñeko udalaren arabera egunero boz gehien jaso diren urtea izan da.
Pasa den asteazkenean eten zuten sanferminetako kartela hautatzeko bozketa, Udaltzaingoak iruzur zantzuak atzeman ostean. Guztira, iruzurrezko 606 boz kendu dituzte. Iruñeko udalak adierazi du ez dutela esango zein kartelaren alde ziren bozkak. |
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213144/mikel-kazalisek-kontzertuak-utziko-ditu-denbora-batez.htm | Kultura | Mikel Kazalisek kontzertuak utziko ditu «denbora batez» | Musikariak berak adierazi duenez, ez da gai «kontzertu batean %100 emateko», 2019. urtean pasatu zuen minbiziak utzitako ondorioengatik. «Denbora batez desagertu» egingo dela esan du. | Mikel Kazalisek kontzertuak utziko ditu «denbora batez». Musikariak berak adierazi duenez, ez da gai «kontzertu batean %100 emateko», 2019. urtean pasatu zuen minbiziak utzitako ondorioengatik. «Denbora batez desagertu» egingo dela esan du. | «Kontua da orain ez naizela gai kontzertu batean %100 emateko (ezta nire bizitzako beste alor batzuetan ere), eta badakizue hori izan dela beti egin izan dudana, dena eman. Beraz, desagertu egingo naiz denbora batez (seguru asko hilabeteak), eta esan nahi nizuen ez zuzentzeko nigana, aldenduta egongo bainaiz. Espero dut laster zuek berriro ikustea, indarberrituta, eta lehen baino indar handiagoarekin. Soilik gero arte bat da». Mezu hori plazaratu du gaur goizean Mikel Kazalis musikariak, Mikel Anestesia-k.
Zarauztarrak «minbizi oso larri bat» pasatu zuen 2019. urtean, eta «ondorio latzak» utzi zizkion gaitzak. Besteak beste, tratamenduetan eman zizkioten botikek utzitako «kalte kimikoak» aipatu ditu Kazalisek; gaur egun oraindik pairatzen ditu «haiek utzitako ondorio gogor batzuk». Esan du agian egunen batean sakonago hitz egingo duela gai horri buruz.
Minbizia pasatuta, Anestesiak 2020ko urrian zuen oholtzetara itzultzeko asmoa, Fenix Tour izeneko bira batekin. Orduan Kazalisek BERRIAri aitortu zionez, «infernua» bizi izan zuen gaitzaren ondorioz, eta «bizirik sentitzea zer den» aldarrikatu nahi zuen zuzenekoetan. «Ondo» zegoela esan zuen, baina gaixotasunaren «aztarna batzuk» bazituen oraindik.
Bukatu gabeko kapitulua
Aitortu zuen kapitulu hori itxi gabe zuela: «Eta ez dakit inoiz ixten den ere. Kontrolatu egin behar da; gorputzak egin du behin, eta berriro egiteko gaitasuna baduela badakigu. Orain, hiru hilabetean behin azterketa medikoak egin behar ditut, eta bitartean ahalik eta ondoen zaindu. Baina bai, egia esan, 2019a oso gogorra izan zen niretzat». Ondorio horiek eragotzi diote zuzenekoekin jarraitzea ere.
Azkenean, Anestesia ez zen itzuli 2020an; Kazalis iazko uztailean igo zen berriz ere oholtzara, Irisarrin (Behe Nafarroa), EHZ festibalean. Ondoren beste kontzertu batzuk atzeratu behar izan zituen taldeak, eta Fenix Tourren data berriak iragarri zituzten. Kontzertu bakarra eman ahal izan dute, ordea: otsailaren 26an, Atarrabiako (Nafarroa) Totem aretoan. Gasteizen eta Ondarroan (Bizkaia) eman behar zituen kontzertuak atzeratu ostean atera zuen komunikatu bat taldeak, esanez denboraldi batez kontzertuak utziko zituela. Gaur argitu ditu arrazoiak Kazalisek. |
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213145/ukrainak-inbasio-bat-sufritu-du-eta-inbasio-bati-armekin-egin-behar-zaio-aurre.htm | Politika | «Ukrainak inbasio bat sufritu du, eta inbasio bati armekin egin behar zaio aurre» | Aldundian ari da lanean 2015etik, baina Jose Ignacio Asensiok ez dauka ahazteko 2011tik 2016ra Tolosako Udalean egin zuen lana. «Gipuzkoarren aniztasuna» bermatu nahi dutela esan du. | «Ukrainak inbasio bat sufritu du, eta inbasio bati armekin egin behar zaio aurre». Aldundian ari da lanean 2015etik, baina Jose Ignacio Asensiok ez dauka ahazteko 2011tik 2016ra Tolosako Udalean egin zuen lana. «Gipuzkoarren aniztasuna» bermatu nahi dutela esan du. | «Erabat tolosar» sentitzen du bere burua Jose Ignacio Asensiok (Tolosa, Gipuzkoa, 1966), Gipuzkoako Ingurumen diputatu eta PSE-EEren Gipuzkoako idazkari nagusiak. Ekonomia ikasketak eginda, hainbat enpresa pribatutan aritu zen lanean urte luzez, Patxi Lopezek 2009an Euskotreneko zuzendari izateko deitu zion arte —2009tik 2013ra—. 2011tik 2016ra Tolosako Udalean zinegotzi izan zen, eta aldundian ari da lanean 2015etik. Irmo esan du arazo bat konpondu dutela Zubietako errauste planta eraikita.
Jose Ignacio Asensio Gipuzkoako Foru Aldundiko Ingurumen eta Obra Hidraulikoen diputatu eta Gipuzkoako PSE-EEko idazkari nagusia. Hasteko, egokia al da deskribapen hori?
Bai… Ni aspaldi hasi nintzen politikan, alderdi sozialistan: duela 30 urte gutxienez. Familiatik jaso dut kultura hori. Errepublika eta gerra garaian arazo larriak izan zituen aitonak; gure aita, berriz, klandestinitatean ibili zen, eta alderdi sozialistako zinegotzia izan zen gero. Etxean betidanik ikusi izan dut konpromiso politiko hori. Unibertsitate garaian eman nituen lehen pausoak, PSE-EEko alderdikidea nintzela, 1980ko hamarkadaren hasieran, Gesto por la Paz taldean [Bakearen Aldeko Koordinakundea].
Tolosarra, 1966an jaioa, Bazterra bigarren abizena duena, bi umeren aita… Zer gehiago da garrantzitsua edo ezinbestekoa zure azalpenean?
1969an, frankismo garaian, Tolosako Laskorain ikastolan sartu ninduten gurasoek, 3 urterekin; datu hori ere garrantzitsua da, batzuek batzuetan zalantzan jartzen dutelako sozialisten konpromisoa. Bost anai-arreba gara gu: lau anaia, eta gazteena arreba. Ikastolara joan ginen denok. Erabat tolosarra naiz, Tolosan bizi naiz, eta ez daukat bestelako asmorik.
Nolako haurtzaroa izan zenuen?
Oroitzapen politak dauzkat. Kirol asko egiten nuen garai hartan; 12-15 urterekin atletismoa egiten nuen Berazubin, eta oso polita zen egunerokoa. Garai hartako lagun asko mantendu ditut, gehienak.
Etxean jaso al zenuen euskara?
Ama euskalduna da, Irurako baserri batean jaioa eta bizi izandakoa; Gipuzkoakoa da amaren aldeko familia guztia. Umetan askotan joaten ginen Irurara. Nire aita, berriz, Asensio-Artola zen; aitona, bizkaitarra, Arrigorriagan jaioa, eta amona, Etxarri Aranatzetik [Nafarroa] etorria, baina Tolosara ezkondu ziren, eta Tolosan jaio zen nire aita. Ama euskalduna izanda ere, aita 1935ean jaio zen, gerra garaian, eta gure aitonak urteak pasatu zituen kartzelan; euskalduna izanda ere, prebentzioz-edo, amonak seme-alabei ez zien irakatsi euskara.
Politikari, zergatik? Eta politikan nola aukeratzen dira koloreak?
Ni ez naiz izan politikaria betidanik; ez naiz sartu politikan galtzamotzekin, eta ez naiz ari hori kritikatzen. Garai zailak bizi izan ditugu, eta meritu handia izan dute aurrerapausoak eman izan dituztenek. Ni betidanik identifikatuta egon izan naiz politikoki, bai ikastolan, bai unibertsitatean, bai herrian… Familia sozialista zen, eta ni neu ere bai, konbentzimenduz.
Ekonomia ikasketak egin zenituen, eta pare bat master. Norbega, Jaso, Astesa, Eguzki… hainbat enpresa igaro zenituen gero. Zer izan nahi zenuen handitan?
Oraindik ez dut erabaki… Konpromisoa hor egoten da beti, eta aukerak sortu egiten dira, nahiz eta beti ez dudan baiezkoa eman izan. Nik hasieran ez nuen izan nahi politikari profesionala, kudeatzaile publikoa edo PSE-EEko idazkari nagusia. Aukera horiek sortu egin zaizkit bidean; horregatik diot hartutako konpromisoa dela garrantzitsuena. Ni erabat markatu nau terrorismoak, gertutik ikusi dudalako nire ondoko lagunek eta alderdikideek nola sufritu duten.
2013tik 2015era Sapa Placencia enpresan aritu zinen lanean, armagintza sektorean, negozioaren garapenaren arduradun gisa. Gerran daude Errusia eta Ukraina, eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoan barne produktu gordinaren %18 inguru da armagintza sektorekoa. Zer iritzi duzu?
Ukrainak inbasio bat sufritu du, eta inbasio bati armekin egin behar zaio aurre. Bestela, zer bidaliko diogu Ukrainari? Armak behar ditu. Espainia, AEBak, Alemania… herrialde asko ari dira armak bidaltzen Ukrainaren defentsarako. Ikusi dugu Errusiako armadak, [Vladimir] Putinen aginduz, zer egin duen. Egoera honetan, herritarrak defendatzeko, zoritxarrez, ezinbestekoa da armak erabiltzea. Ni ados nago Ukrainari laguntzeko armak bidaltzearekin. Armak ez dira egiten beste herrialde batzuk inbaditzeko bakarrik, baita defentsarako ere.
Pauso bat atzera emanda, 2011n sartu zinen udal politikagintzan, Tolosako PSE-EEren zinegotzi kargua hartuta. Desberdina da udaleko lana eta aldundikoa?
Udal zinegotzi izatea da politikan dagoen eskolarik garrantzitsuena, baina, aldundiko lanarekin alderatuta, ez da hain desberdina. Oso garrantzitsua da herritarrekiko gertutasun hori, nahiz eta une jakin batzuetan eskumenak norberarenak ez izan. Politikarien unibertsitatea da udaleko lana; gure kasuan, udal zinegotzi izandakoak dira sailburu gehienak.
Aldundia-ingurumena-hondakinak hirukoari helduta, 2017ko maiatzaren 10ean hasi zenituzten Zubietako errauste planta eraikitzeko lanak. Urtebete lehenago BERRIAri adierazi zenion ez zenuela ikusten hainbesteko kezkarik kalean. Iritzi berekoa zara bost urte geroago?
Arazo bat konpondu dugu. Agerian gelditu da batzuek ikusten zituzten arazoak ez zirela egia. Guk gardentasunez egin dugu bidea, nahiz eta oposizio gogorra izan genuen ezker abertzalearen inguruko talde batzuen aldetik: GuraSOS, Erraustegiaren Aurkako Mugimendua… Oposizio politiko hutsa zen; nik egunerokoan ez nuen ikusten kezka hori. Lehenengo legealdian, astero joaten nintzen Gipuzkoako Batzar Nagusietara azalpenak ematera. Duela urte eta erdi amaitu ziren erraustegiaren lanak, eta ordutik ia ez didate deitu ere egin. Kudeaketa aitzindaria da hondakinena.
EH Bilduk bere garaian bertan behera utzi zuen hondakinen inguruko plangintza, baina ez zuen aurkeztu beste aukerarik; hori da egin zuen hutsik handiena. Guk azpiegitura bat egin genuen, eta, horri esker, gaur egun etxeko hondakinentzat ez dugu erabiltzen zabortegirik, ekonomia zirkularra bultzatzen ari gara, deskarbonizazioaren bidean sartu gara… Duela zazpi urte kanpora bidaltzen genituen hondakinak, eta gaur egun geure kabuz egiten dugu kudeaketa guztia; lanpostu ugari sortu ditugu, dirua etxean gelditzen da, eta benetako industria sortu dugu.
Errausketaren Aurkako Mugimenduak salatu berri du Donostian errefusaren edukiontzietara botatzen diren hondakinen %97,7 «birziklagarriak» direla, baina erraustegira eramaten direla, erabaki politiko batengatik. Zer duzu esateko?
Egia da zenbait tokitan datuak hobetu daitezkeela, ez direlako homogeneoak, baina, banan-banan hartuta, toki guztietan hobetu dira birziklatze datuak. Donostian, kostaldean eta herri handietan etengabe aldatzen dira herritarrak, eta ez da erraza lanketa egitea. Helburua, hala ere, ez da hondakinak sailkatzea, horrek ez baitu ezertarako balio ondoren tratamendu hori egiteko azpiegiturarik ez badago. Lehen, Nafarroara, Frantziara, Bizkaira eta Kantabriara bidaltzen zituzten Gipuzkoako hondakinak, behin-behineko irtenbide moduan, baina horrek ez dauka zentzurik.
Urtebete falta da 2023ko udal eta foru hauteskundeetarako. Makineria guztia martxan daukazue jada?
Udazkenean hasiko gara hautagaiak aukeratzen. Hamalau hilabete falta dira hauteskundeetarako, eta erabaki asko hartu beharko ditugu oraindik. Putinen inbasioa ere hor dago, eta ikusi beharko dugu nola eragiten duen ekonomian eta eguneroko bizitzan.
Zu izango zara ahaldun nagusi izateko PSE-EEren hautagaia?
Ez dakit, baina gezurrik ez dizut esango: prest nago. Lehen aipatu dudan bezala, nik beti izan dut konpromisoa; batzuetan etxe barruan egin behar izaten da lan, eta lehen lerrora atera behar izaten da beste batzuetan. Gipuzkoan zortzi alkate dauzkagu, eta guztiei eutsi nahi diegu; eta, noski, aldundian ere bagaude.
EAJk 20 eserleku lortu zituen 2019an; EH Bilduk, 17; PSE-EEk, 9; Elkarrekin Podemosek, 4, eta PPk, 1. EAJren lehentasunezko bazkide izaten jarraitzea da PSE-EEren helburua?
PSE-EEren helburua da gipuzkoarren aniztasuna bermatzea. Ezberdinen arteko akordioak eta adostasunak behar ditugu, ezinbestekoa da hori, ikuspegi ezkertiar batetik aniztasuna lehenetsita. Adi ibili behar dugu eskuin muturreko alderdiekin, eta alderdi sozialista da horiei aurre egiteko alderdi bakarra.
Eibarren eta Irunen akordioak izan dira PSE-EEren eta EH Bilduren artean, eta Eneko Anduezak PSE-EEren idazkari nagusi kargua hartzearekin batera adierazi zuen ez ziola uko egingo EH Bildurekin akordio jakin batzuk egiteari. Zer iritzi duzu?
Erabat ados nago Eneko Anduezarekin. Gipuzkoan ia inork ez dauka gehiengo osorik, eta akordioak behar ditugu. Lehen indarra garen tokietan, gure ardura nagusia da gure programa aurrera ateratzea. Bakarrik ezin badugu, ados jarri beharra daukagu. EAJk Irunen eta Eibarren aukeratu zuen oposizioan egotea, eta zilegi da hori; horregatik, gure programa aurrera ateratzeko, beste alderdi batzuekin lortu dugu akordioa. Benetako arazoak konpontzea da gure egitekoa.
Apirilaren 10ean Korrikaren lekukoa eraman zenuen Donostian. Zure egunerokoan eta PSE-EEren barruan, zer harreman duzu euskararekin?
Gero eta handiagoa. Duela urte batzuk alderdi sozialistan desberdina zen egoera, baina gaur egun aldundian 25 bat kide izango gara, eta horietatik hogei euskaldunak gara. Aldundian euskaldunak gara PSE-EEko %80.
PSE-EEren barruan euskaraz egiten dituzue bilerak?
Denetik izaten da. Euskaraz ez dakien norbait badago, gaztelaniara pasatzen gara, noski, edo bi hizkuntzak erabiltzen ditugu. Baina denok euskaldunak garenean, euskaraz egiten ditugu bilerak. |
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213146/estatistikak-faltsutu-izana-egotzi-diote-he-gurasoek-iruneko-udalari.htm | Gizartea | Estatistikak «faltsutu» izana egotzi diote HE Gurasoek Iruñeko Udalari | Zerbitzua euskaraz jaso nahi dutenen zenbatekoa udalak adierazitakoa baino handiagoa dela nabarmendu du plataformak. Hala ere, auzia «eskubideen eremura» eramateko eskatu du, eta instituzioei eskatu die euskara ikasi ahal izatea bermatzeko. | Estatistikak «faltsutu» izana egotzi diote HE Gurasoek Iruñeko Udalari. Zerbitzua euskaraz jaso nahi dutenen zenbatekoa udalak adierazitakoa baino handiagoa dela nabarmendu du plataformak. Hala ere, auzia «eskubideen eremura» eramateko eskatu du, eta instituzioei eskatu die euskara ikasi ahal izatea bermatzeko. | Hurrengo ikasturteko Iruñeko haur eskola publikoetako aurrematrikulazio datuak aztertu ditu HE Haur Eskoletako Haur Eskoletako Gurasoak taldeak, eta ondorioztatu du Iruñeko Udalak adierazten duena baino nabarmen handiagoa dela zerbitzu hori euskaraz jasotzearen alde daudenen kopurua. Horregatik, datuak bihurritu izana egotzi dio udalari: «Euskarazko eskaria %20 mugatu du, estatistika faltsuak eta bere nahiaren araberako propaganda eginez. Euskarazko eskaintza dagoen tokietan, euskararen eskaria, batez beste, %35,2koa da».
Plataformak, hala ere, gogorarazi du gutxiengoa direla zerbitzua euskaraz ematen duten haur eskolak. Zehaztu duenez, Iruñeko Udalaren eta Nafarroako Gobernuaren eskumeneko hamazazpi haur eskola daude hiriburuan, eta hamarrek «gaztelaniazko murgiltzea» dute. Euskarazko murgiltzea aplikatzen duen haur eskola bakarra dago, eta beste seitan eredu mistoa dute. Gaineratu du horietako batzuetan ingelesezko jarduerak ere egiten dituztela. Egoerarik larriena hiriaren hego-mendebaldeko auzoetan dute, plataformaren arabera, zeinetan %0koa baita euskarazko eskaintza.
Eskariaren eta eskaintzaren arteko harremanaren arabera aztertu ditu plataformak hiriko auzoetako haur eskolak. Hala ere, nabarmendu du euskara ezin dela neurtu «eskaria-eskaintza parametroaren» arabera, eta, aitzitik, ume guztiek dutela euskaraz ikasteko eskubidea. Alde horretatik, instituzioak interpelatu ditu taldeak: «Nafarroako Gobernuaren eta Iruñeko Udalaren euskarazko eskaintza murritz, geografikoki desorekatu eta ia murgiltze eredurik gabekoarekin bukatu beharra dago. Euskararen bazterkeriarekin bukatu eta eskubideen eremura pasatzeko garaia da. Euskarazko 0-3a gertu eta murgiltze ereduan behar dugu». |
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213147/estrasburgok-atzera-bota-du-atristainen-auzian-espainiak-jarritako-helegitea.htm | Politika | Estrasburgok atzera bota du Atristainen auzian Espainiak jarritako helegitea | Giza Eskubideen Europako Auzitegiak urtarrilean ebatzi zuen Espainiak «prozesu justu eta ekitatezkoa» izatea eragotzi ziola euskal presoari | Estrasburgok atzera bota du Atristainen auzian Espainiak jarritako helegitea. Giza Eskubideen Europako Auzitegiak urtarrilean ebatzi zuen Espainiak «prozesu justu eta ekitatezkoa» izatea eragotzi ziola euskal presoari | Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ez du onartu Espianiako Gobernuak Xabier Atristain preso ohiaren auzian jarritako helegitea, eta, beraz, Estrasburgoko auzitegiaren erabakia irmoa da. Espainiak Atristainen eskubideak urratu zituela eta prozesu «justu eta ekitatezko bat» izatea eragotzi ziotela ebatzi zuen urtarrilean Estrasburgoko auzitegiak. Hala, presoa otsailaren 17an irten zen Martuteneko espetxetik (Gipuzkoa).
Erabaki horren ondoren, Atristain aske geratu zen otsailaren 17an, Estrasburgoko auzitegiaren erabakia betearazteko. Zehazki, Espainiako Auzitegi Nazionaleko hirugarren zigor salak ebatzi zuen Atristainen zigorra eten egin behar zela Espainiako Auzitegi Gorenak Estrasburgoko sententzia nola aplikatu erabakitzen duen bitartean. Hala ere, Espainiako Justizia ministro Pilar Llopek apirilaren 12an jakinarazi zuen Estatuaren Abokatutzak helegitea jarriko zuela Estrasburgoko auzitegiaren erabakiaren aurka. Helegitea aztergai izan dute bost magistratuk, eta Giza Eskubideen Europako Auzitegiak jakinarazi du helegitea baztertzea erabaki dutela.
Beste preso batzuen kasuetan ere Atristainen epaia oinarri hartzeko eskatu du Etxerat elkarteak: «Ehunka euskal preso daude, gure senideak direnak, inkomunikazio eta torturapean autoinkulpatuak, konfiantzazko abokaturik ez zituztela izan atxiloaldian».
Torturak
Inkomunikazio aldiaren ondoren torturak salatu zituen Atristainek. Besteak beste, azaldu zuen poltsa «askotan» egin ziotela, konortea galdu arte, bi aldiz botaka egin zuela, goma aparrarekin biltzen zutela, eta horren guztiaren ondorioz takikardiak izateagatik botika bat eman ziotela. Tortura psikologikoak ere salatu zituen: bigarren deklarazioan esan zuen, adibidez, neska laguna atxilotzeko mehatxua egin ziotela. ETAko kide izatea leporatuta zegoen preso.
Estrasburgoko auzitegiaren arabera, hain zuzen, Espainiak Giza Eskubideen Europako Akordioaren 6.1 eta 3c artikuluak hautsi zituen: lehena, epaiketa justu bat eta ekitatezkoa izatea bermatzen dituena; bigarrena, defentsa eskubideari eta abokatua libreki aukeratzeari dagokiona.
Ikusi gehiago: Jesus Mari Altable presoa aske geratu da
Urtarrilean argitaratutako epaiak dioenez, abokatua aukeratzeko debekuak «gero egin zen prozesu penalaren ekitatea hautsi zuen; izan ere, akusatuaren lehen deklarazioa proba gisa onartu zen». Estrasburgoko auzitegiaren esku hartzea ere arrazoitu dute epaileek, esanez haren lana dela halako epaiketak bidezkoak direla zaintzea.
Atristain 2010eko irailaren 29an atxilotu zuten, eta Espainiako Auzitegi Nazionalak berehala agindu zuen hura inkomunikatzeko, lehergaiak aurkitzeko ikerketa oztopatu zezakeela argudiatuta. Ordea, sententziak azaltzen du epaileak argudio «generikoak» erabili zituela euskal presoari abokatua aukeratzea galarazteko, eta «automatikoki» ezarri ziotela inkomunikazioa. |
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213148/berria-zabalik-kanpaina-martxan-jarri-dute-errenterian.htm | Gizartea | ‘BERRIA zabalik’ kanpaina martxan jarri dute Errenterian | Herriko merkataritza sustatzeko helburua du egitasmoak. Herritarrek ekainaren 6tik aurrera izango dute kanpainan parte hartzeko aukera. | ‘BERRIA zabalik’ kanpaina martxan jarri dute Errenterian. Herriko merkataritza sustatzeko helburua du egitasmoak. Herritarrek ekainaren 6tik aurrera izango dute kanpainan parte hartzeko aukera. | Errenteriako (Gipuzkoa) tokiko merkatarien ekonomia biziberritzeko asmoz, BERRIA zabalik izeneko kanpaina abiatu BERRIAk herrian. Gaur zabalduko da merkatariek kanpainan izena emateko epea. Errenteriako Udalarekin eta Errenkoalde merkatari eta ostalari elkartearekin batera antolatu du egitasmoa, baita Kutxabanken babesarekin ere.
Egitasmoaren hamalaugarren aldia izango da hau, eta aurkezpena egin zuten atzo eguerdian Errenterian. Bertan izan ziren, besteak beste, Aizpea Otaegi herriko alkatea, Maika Martin Errenkoaldeko lehendakaria, Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendaria, eta Ainhoa Ibarburu Kutxabankeko Errenteriako bulegoko zuzendaria.
Kanpainarekin tokiko merkataritza eta ostalaritza sustatzea dute helburu, eta, horrekin batera, herriko merkatari txikien jarduna «ikusgai» egin nahi dute antolatzaileek. Izan ere, koronabirusaren eraginez, zenbait merkatari txikik itxi egin behar izan dute, eta itzulera «ez da batere samurra izaten ari», egitasmoaren sustatzaileek ohar batean adierazi dutenez. Egoera horretan, beraz, elkar zaintzea eta elkar hauspotzea «garrantzitsua» dela uste dute antolatzaileek. Horretarako, kanpainan parte hartuko duten saltokiak gomendatuko dizkie BERRIAk bere irakurleei eta BERRIAlagunei. Horrez gain, kanpainan parte hartzen dutenek BERRIAlagunek dituzten abantaila guztiak izango dituzte.
BERRIA zabalik kanpaina bi fasetan banatuko da: lehenengoan merkatarien txanda izango da, eta, bigarrenean, herritarrena. Gaurtik maiatzaren 20ra bitartean, egitasmoan parte hartu nahi duten merkatariek izena eman beharko dute sareko formulario batean, doan. Horrekin, BERRIAk 1.000 euro banatuko ditu egitasmoan izena eman duten saltokien artean, egunkarian publizitatean erabiltzeko.
Ekainaren 6tik 14ra
Herritarren txanda, ordea, ekainaren 6an hasiko da, eta hilaren 14ra bitartean egongo da martxan. Denbora horretan, herritarrek egitasmoan izena eman duten dendetan kontsumitzen badute, 1.000 euroko bonu baten zozketan parte hartzeko aukera izango dute, Kutxabankek babestuta. |
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213149/dupen-blokeoa.htm | Mundua | DUPen blokeoa | DUPen blokeoa. | Kanpaina aspergarri baten ostean, Ipar Irlandak emaitza historikoak izan ditu. Batetik, alderdi irlandar nazionalista batek irabazi dituelako bozak, ordezkaritzarik handiena lortu duelako eta lehen ministroa izendatzeko eskubidea duelako; eta, bestetik, errealitate politikoa hiru alderditan zatitu delako, orain arteko biko logika atzean utzita: Sinn Fein, DUP Alderdi Demokratiko Unionista eta Aliantza Alderdia.
Emaitza horiek mugarri dira kontuan harturik Ipar Irlanda sortu zutela eta bere mugak finkatu zituztela unionismoa gehiengoa izateko; edo, behintzat, unionistek beti gobernatzeko. Horregatik, Sinn Feinen garaipena are esanguratsuagoa da 2017an baino boto gehiago lortu dituelako, eta iragan ostegunekoa delako alderdi irlandar nazionalista batek Ostiral Santuko Akordioa sinatu zutenetik (1998) izan duen babesik handiena.
DUPen kasuan, badirudi boto emaileetako batzuk TUV Ahots Tradizional Unionistara joan direla, eta beste batzuk, Aliantza Alderdira. Horrek agerian utzi du unionismoa zatituta dagoela, batez ere brexit-aren ostean sorturiko testuinguruaren aurrean izan beharreko erantzunagatik eta beste hainbat gairengatik; besteak beste, abortua eta sexu bereko pertsonen eskubideak, esaterako. Baina ez hori bakarrik: azken urteotan izandako barne eztabaidek eta buruzagitzaren inguruko krisiek ere izan dute eragina horretan.
Unionistentzat, albiste ona da oraindik gehiago direla —ez gehiengoa—, bai botoetan, bai diputatu kopuruan, baita Irlandaren batasunari buruzko inkestetan ere. Eta, Sinn Feinek eskuratu duen arren babesik handiena, uhartea elkartzearen afera ez dagoela mahaigainean; ez, behintzat, epe ertainera begira.
Eztabaidaren erdigunean dagoen auzia gobernabidea da, eta Ipar Irlandaren etorkizun politikoa ez da ziurra, berriz ere. Asanbleako 90 diputatuetatik 63k nahi dute gobernua berriz martxan egotea, eta 54k, Ipar Irlandarako Protokoloak bere horretan jarraitzea; hau da, gehiengo bat dago aurrera jarraitzeko, erakundeek funtzionatzeko. Jeffrey Donaldson DUPen buruzagiak, ordea, gaur berretsi du ez dutela lehen ministrorderik izendatuko ostiraleko parlamentuko saioan, protokoloaren inguruan dituzten kexak konpondu arte.
Donaldson lerratu egin da unionismoaren muturreko jarrerekin afera horretan, batez ere TUVeko buruzagi Jim Allisterrekin —indar horren diputatu bakarra da parlamentuan—, eta, finean, horrek eragin du Allister inguruan izango duela beti auzi horretaz aritzean, onerako eta txarrerako.
DUPek erabaki zail bat hartu beharko du laster: zer egin datozen hilabeteetan. Ipar Irlandako herritarrek gobernu baten beharra aldarrikatu dute, baita ordezkaritza lortu duten gainontzeko alderdiek ere —TUVek izan ezik—, baina badirudi Donaldsonek blokeo politikoari eusteko asmoa duela.
Izan ere, alderdiari ez zaio komeni luze gabe berriz bozetara joatea, babes gehiago galduko duelako —TUVen mesederako, adibidez—; eta, ziurrenik, ezta gobernuan sartzea ere. Badirudi hori izango dela estrategia: gobernabidea oztopatzea, protokoloan aldaketak lortzen saiatzea eta, horiek gogo betekoak badira, hauteskundeak behartzea galduriko botoak berreskuratzeko. Edo, beste modu batera esanda, gobernurik ez egotea Ipar Irlandan. | |
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213150/gipuzkoako-enpresen-77-kexu-dira-kontratatzeko-arazoak-dituztela.htm | Ekonomia | Gipuzkoako enpresen %77 kexu dira kontratatzeko arazoak dituztela | Jarrera eta formakuntza falta dira gehien aipatzen dituzten arazoak. Adegik ohartarazi du hogei urteetan 80.000 langile faltako direla | Gipuzkoako enpresen %77 kexu dira kontratatzeko arazoak dituztela. Jarrera eta formakuntza falta dira gehien aipatzen dituzten arazoak. Adegik ohartarazi du hogei urteetan 80.000 langile faltako direla | Gipuzkoan 30.791 lagun daude langabe gisa erregistratuta Lanbideren bulegoetan, eta biztanleria aktiboari buruzko inkestek diote langileen %7 daudela lanik gabe. Baina, hala ere, lurraldeko enpresen %77 kexu dira ez dituztela behar dituzten langileak aurkitzen. Oharra ez da guztiz berria, baina berriro azaleratu du Adegik, bere bazkideen artean egindako inkesta baten bitartez. Bi dira arazo nagusiak: enpresen %56k diote langileen beraien «jarrera, prestutasuna eta interesa» oztopo dela kontrataziorako; beste hainbatek nabarmendu dute hautagaiek ez dutela «formakuntza edo espezializazio» egokia. Gipuzkoako patronalaren inkestak agerian utzi du kontratatzeko arazoak handiagoak direla zerbitzuetan (%90 kexu dira), eraikuntzan eta industrian baino (%67-68). Soldatak ez dira agertzen oztopoen zerrendan, baina bai, ordea, langileen esperientzia falta (%38) eta «lanorduekiko interes falta» (%20).
Beste arazo bat demografikoa da. Azken urteetan gehiago dira erretiroa hartzen dutenak lan merkatura sartzen direnak baino, eta tarte hori handitu egingo da hurrengo urteetan, biztanleriaren piramideko marra luzeenetakoek erretiroa hartu ahala. Horrela, Adegik nabarmendu du aurten 10.000 lagunek beteko dituztela 62 urte, baina 7.000k besterik ez 24 urte.
Tarte hori handituko denez, «hurrengo hogei urteotan 80.000 pertsonako defizita sortuko da Gipuzkoako lan merkatuan». Kalkulu horrek ez du kontuan hartzen hutsune hori betetzeko faktore garrantzitsu bat: immigrazioa.
Lan merkatuan ez ezik, demografia Gizarte Segurantzaren kontuetan ere ondorio handiak izaten ari dela azpimarratu du Adegik: 2021. urtean beste 6.861 erretiratuk jaso zuten pentsioa, eta 5.349 lagunek utzi zioten pentsioa jasotzeari, gehientsuenak hil egin zirelako. Horren ondorioz, erretiro pentsioetan egiten den gastua bikoiztu egin da 2008ko urtarriletik 2022ko urtarrilera: 97 milioi euro ziren lehen, eta 192,8 milioi orain.
Goi ikasketekin, hobeto
Enpresek behar dituzten langileen inguruan zenbaki bat nabarmentzen da: lau enpresatik hiruk goi ikasketak dituzten langileak kontratatuko dituzte, unibertsitate titulua dutenak (%44) eta lanbide heziketako goi ikasketak dituztenak (%33). Oinarrizko lanbide heziketa dutenentzat izango dira lanpostuen %19, eta soilik %7 batxilergoa edo hori baino gutxiago dutenentzat.
Unibertsitateko titulu preziatuenak dira industria ingeniaritza (%28), beste ingeniaritzak (%26) eta informatika (%14). Enpresen kudeaketa, ekonomia eta zuzenbidea ikasi dutenentzat izango dira lanpostuen %16. Adegik nabarmendu du gora egin duela eskaintzak filologia eta turismoa ikasi dutenentzat.
Goi lanbide-heziketan, lau dira gehien eskatzen diren ikasketak: fabrikazio mekanikoa, elektrizitatea eta elektronika, enpresen kudeaketa eta informatika. Ostalaritza eta turismoa ikasi dutenentzat ere aukerak handitu dira. |
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213151/herri-urrats-besta-eta-protesta-ikaragarria.htm | Bizigiro | Herri Urrats: besta eta protesta «ikaragarria» | Antolatzaileek «ikaragarritzat» daukate 39. Herri Urrats. Balorazio ezin hobea egin dute: bai jende uholdearen aldetik, bai giro «onagatik», bai ere sentitu duten «sostengu» politikoaren aldetik. | Herri Urrats: besta eta protesta «ikaragarria». Antolatzaileek «ikaragarritzat» daukate 39. Herri Urrats. Balorazio ezin hobea egin dute: bai jende uholdearen aldetik, bai giro «onagatik», bai ere sentitu duten «sostengu» politikoaren aldetik. | «Oso mobilizazio nazional potentea izan da. Haluzinagarria izan da, ez daukagu hitzik !Itzuli gara 1990eko hamarkadan ospatzen zen Herri Urrats masibo horretara!», laburbildu du, pozez gainezka, Koldo Rodriguez Herri Urratsen koordinatzaileak.
Seaskak egin zion dei nazionalari erantzun dio herriak: bazter orotako jendea bildu baita atzo Senpereko (Lapurdi) aintziran, gune oro mukuru bete utziz: «horrek pozten gaitu» azpimarratu du Rodriguezek. Bereziki kontuan hartuz, COVID-19aren aitzineko hondar edizioetan Nafarroa Garaia, Gipuzkoa, Araba eta Bizkaiko jende kopurua «mugatua» zela. «Hegoaldetik ere sekulako erantzuna izan dela». Horiek hola, koordinatzaileak eskertu du deiari erantzun dion «mobilizazio erraldoiari».
«Hamarnaka mila» pertsonak inguratu dute aintzira. Eguerdiko 12:30 inguru antolakuntzako aparkaleku guziak beteak ziren, gune batzuetan edari eta janaririk gabe gelditu dira, nahiz eta «sekula baino gehiago» ekarri, autobusen kopurua «ikaragarria» izan da, sarrera nagusia «kolapsatua» egon da... Datu adierazgarri hauekin baloratu du Rodriguezek aurtengo arrakasta.
Ikusi gehiago: Argazki bilduma
Bi urteko etenak ikara zerbait eragin zien antolatzaileei, Rodriguezek ez du arrangura kukutu: «Jai batzuetan gertatu dira sekulako borrokak; horregatik, seguritatea bikoiztu dugu. Baina alderantziz izan da: jendea etorri baita ondo pasatzera. Sarrera nagusian ikustea nola ateratzen zen jendea irribarrez, pozik eta alai, dena esan nahi zuen. Irribarrearen festa izan da. 19:00etan jendea oraindik dantzan ari zen, dena ematen, guneak ezin itxiz ibili gara, haluzinagarria, benetan!».
Koordinatzaileak bereziki azpimarratu du Nafarroa gunea, zeina Badokek babestu baitu: «Oso baikorra eta polita izan da BERRIArekin ukan dugun hitzarmena. Nire ustez, datozen edizioetarako gainerako guneetara biderkatu ahalko dugu. Gosaldu edo bazkaldu bitartean BERRIA irakurtzeko aukera ematea, erraterako, nahiko genuke gune gehiagotara zabaltzea. Badok bada tresna bat ikastoletan erabiltzen dena, eta jende oso gutxik daki BERRIArena dela. Azkenean zuhaitz bereko bi adar gara».
Bertan jo zuten, bertzeak bertze, Laparrak Seaskako lizeoko taldeak, Aho Zakil Konekxion eta Agustin Alkhat taldeek. Gainera, lau kontzertu berezi egon zitezen nahi izan dute antolatzaileek; lehenik, agur bat: Skakeitan taldeak bere agur bira Herri Urratsetik abiatu baitu. Bigarrenik, aurtengo lemari leial, itzulera bat ekarri dute: Des-Kontrolen mende laurdenaren ospatzeko mundu bira, Herri Urratsetik partitu baita, hiru urtez taula gainerat igan gabe egon eta gero. Hirugarrenik, Iparraldeko talde «potente» bat nahi zutenez, Willis Drummond ekarrarazi dute. Azkenik, «inoiz egon ez den zerbait» lortzeko, Duplari eman diote Ipar Euskal Herrian lehentze jotzeko parada: «emozionatu dira guztiak, apoteosikoa izan da», gehitu du Rodriguezek.
Arrakasta gaitza bildu dute Xiberootsek, Pontx pailazoak, eta, Astobabak eta Trikidantzek, ere: «Ez genuen uste hainbeste jende egonen zenik erromerietan», onartu du antolatzaileak. Dantzagunea ere jendez betea egon zen egun osoan; Kimua dantza taldeak ikusgarria eman zuen, lehen aldikoz Ipar Euskal Herrian, generoari buruzkoa.
Haatik, hobetzeko bi puntu aipatu ditu Rodriguezek: batetik, haurren txokoa, txiki gelditu baitzitzaien: «Datorren urtean birformulazio bat pentsatu beharko dugu». Bestetik, bezperatik edo bi gau aitzin jindako jendearen kudeaketari dagokionez. Izan ere, bezperan, jada, aintzira Herri Urrats egunekoa «bezalakoa» izateak harritu du koordinatzailea: furgonetan lo egin baitu jende parrastak, edo kanpatu. Horrek, preseski, antolaketan hobekuntzak egiterat eskatu du: «Sorpresaz harrapatu gintuen, eskertzen dugu etortzea, baina beharko dugu antolaketa hobetu, arazoak sortu baitizkigu».
Une hunkigarria boz dardartiaz laburtu du antolatzaileak: Leire Iribarne zenaren omanaldia: Diabolo Kiwi bere taldeak 14:30ean jo behar zuenez, tenore horretan, testu «polita» leitu dute megafoniatik, segidan, taldeak egin zuen Herri Urratsen kantua entzunarazi dute.
Besta bai, borroka ere bai
Zuberoa, Nafarroa Beherea eta Lapurdin murgiltze ereduan ikasten duten ikasleek ezin dituzte pasatu azterketak beraien hizkuntzan, gaiak ikasteko erabili hizkuntzan, berezko hizkuntzan. Karia horretara, Herri Urrats besta bat dela ez du dudan ezarri Rodriguezek, eta hala izanen dela ere erantsi du; haatik, aurtengoak bereziki, gehikuntza bat bazuela azpimarratu du: «Mobilizazio egun nazional bat izan da: azterketak euskaraz egitearen alde, eta euskaraz ikasteko eskubidearen alde. Ikusi dugu jendeak erantzun duela».
Afera da frantses legeak aspalditik diola azterketak frantsesez egin behar direla, salbu «lurraldeetako» hizkuntzen irakaskuntzak bestela behartzen baldin badu. Kasurako, frantsesek deitzen dioten «lurraldeetako» hizkuntzatzat daukate euskara: «Horregatik Brebeta osorik euskaraz egiten genuen, legeak hala baitzioen», oroitarazi du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak, azpimarratuz «gibelatzeak» bertzerik ez direla gertatu azterketak euskaraz pasatzeari dagokionez, eskubide horri uko egiten baitio orain frantses Hezkunde Nazionalak.
Bertzalde, Molac lege famatuaren karietara, zirkular bat argitaratu zuen abenduan Hezkunde Nazionalak, murgiltze ereduaren egoera «zuzentzeko», zeinak baitio Baxoko azterketa batzuk euskaraz egiten ahalko direla. Alta, urtarrilean erran dute ez dutela aplikatuko: «Behartu genituen idaztea, momentu politiko egokia baitzen, instituzio guziak gure alde agertu dira konponbide bat atzeman behar zela, jendea karrikara atera zen... Baina orain uste dute pasatu dela une hori eta ez dute aplikatuko», erran du hozki Jorajuriak.
«Gibelatze» horiei ihardukitzeko desobedientziarako deia egin du Jorajuriak, brebeta eta baxoa azterketei dagokienez (lehena, hamabortz urterekin pasatzen dute, kolegioaren helmugan, bigarrena, berriz, hamazortzirekin, lizeo garaiko hondar urtean). Batetik, Brebeta pasatu beharko duten hirugarren mailako ikasleen gurasoei; bultza ditzaten seme-alabak zientzietako azterketa euskaraz egitera, «nahiz ez dieten zuzenduko eta nota txarrak emanen dizkieten».
Bertzetik, irakasleei ere, desobedientziarako urratsa egin dezaten dei egin die Jorajuriak Seaskaren izenean. Iaz abiatutako xendratik abiatzea nahiko luke: hainbat irakaslek uko egin baitzioten azterketak zuzentzeari, euskaraz ez zireno. Ondorioz, bi irakaslek zigor ekonomikoak pairatu dituzte. Jorajuria dago frantses Hezkunde Nazionala ez ote den «urrunago joanen», zigor solas. Desobedientziarako akuilua garbi du lehendakariak: «Irakasleek eta ikasleek egiten duten lanaren errespetuz: erakatsi gai bat eta ondotik ez behar bezala zuzendua izatea? Ez».
Hirugarrenik, instituzioei ere desobedientziarako deia zabaldu dio Seaskak: «Sostenga ditzaten eginen ditugun ekintzak ondoko aste eta hilabeteetan». Instituzioen babes zabala agertu da atzoko agerraldian ere: «Brebetaren gaian bereziki, baina baita baxoarenean ere, sentitu dugu instituzioen sostengua», aitzinerat ezarri du lehendakariak. Konparazione, Antton Kurutxarri Euskararen Erakunde Publikoaren izenean mintzatu zen, salatzeko onartezina dela Brebetarekin gertatzen dena.
Desobedientzia egitea ez da Seaskak eginen duen ekintza bakarra. Baxoa azterketako ahozko nagusiaren parte bat legez euskaraz egin dezakete Seaskako ikasle guziek.Hala dio EEP eta frantses Hezkunde Nazionalaren arteko hitzarmenak. Aurten, lehentze izanen da erreforma aplikatuko dela, baina Errektoretzak ez du nahi ikasle guziei zabaldu nahi eskubide hori: ez die euskara berezitasun gisa hartu dutenei baizik aplikatu nahi, hots, ehunetik hamarri. Jorajuriak iragarri du Seaskak auzitegi administratibora joko duela eskubide horren kausitzeko: «Hitzarmenean idatzia bada ere, eta Hezkunde Nazionala engaiatu den hori egiterat, ez die nahi dener aplikatu. Beraz estatua auzitegi administratiborat eramanen dugu ondoko aste eta hilabeteetan».
Hitzartzetik landa, Brebeta euskaraz kamiseta beztitu dute instituzioetako ordezkariek, argazkia ateratzeko: Antton Kurutxarrik eta Peio Jorajuriak, bai ere, Frederic Espagnacek Akitaniaren izenean, Jean-Jacques Lasserrek Departamenduaren ordezkari gisa eta Jean Rene Etxegarai Euskal Hiri Elkargoaren izenean.
Borrokak fruituak ere badakartza: aurtengo Herri Urratsi esker, Seaskaren bortzgarren kolegioa eraikitzen ahalko baita, Senperen berean. Departamenduak berretsi zuen atzo bat egiten duela proiektuarekin eta lagunduko duela horretan.
Jorajuriak eta Rodriguezek eskerrak eman nahi izan dizkiete atzoko egunaren antolaketan parte hartu duten guziei, bai ere musika taldeei, erakutsi duten «prestasunagatik eta emandako baldintzengatik; haiek guziak gabe ez balitzateke posible», erran du lehendakariak. |
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213152/generalitateari-hamabost-egun-eman-dizkiote-ikastetxe-guztietan-irakastorduen-25-gazteleraz-izateko.htm | Mundua | Generalitateari hamabost egun eman dizkiote ikastetxe guztietan irakastorduen %25 gazteleraz izateko | Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak atzera bota du Kataluniako gobernuak eta parlamentuak sententzia errespetatzeko egindako proposamena. Josep Gonzalez-Cambray Kataluniako Hezkuntza kontseilariak adierazi du Generalitateak helegitea aurkeztuko duela ebazpenaren aurka. | Generalitateari hamabost egun eman dizkiote ikastetxe guztietan irakastorduen %25 gazteleraz izateko. Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak atzera bota du Kataluniako gobernuak eta parlamentuak sententzia errespetatzeko egindako proposamena. Josep Gonzalez-Cambray Kataluniako Hezkuntza kontseilariak adierazi du Generalitateak helegitea aurkeztuko duela ebazpenaren aurka. | Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak hamabost eguneko epea eman dio Generalitateari gutxienez eskolen %25 gazteleraz ematera behartzen duen ebazpena «berehala» ezartzeko ikastetxe guztietan. Epaileek Kataluniako Hezkuntza kontseilari Josep Gonzalez-Cambrayri eskatu diote bi asteko epean «argibideak emateko eta egiaztapen bermeak ezartzeko» ikasle guztiek «modu eraginkor eta berehalakoan» jaso ditzaten gazteleraz ikastorduen %25. Horrek esan nahi du, gaztelerazko ikasgaia hizkuntza horretan ematez gain, beste oinarrizko ikasgairen bat ere gazteleraz jasoko dutela ikasleek.
Epaileen erabakiaren harira, Cambray izan da lehena adierazpenak egiten. Kataluniako hezkuntza kontseilariak adierazi du Generalitateak helegite bat aurkeztuko duela Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiaren ebazpenaren aurka. Horrez gain, «lasaitasuna» eskatu die hezkuntzako eragileei, eta baieztatu du ikastetxeetako zuzendariek ez dutela ezer aldatu behar, eta orain arte egin dutena egiten jarraitu behar dutela. Kataluniako egungo murgiltze eredua defendatu du kontseilariak, eta gehitu du datozen urteetan katalana orain baino gehiago erabiliko dela eskoletan.
Cambrayri auzitegiaren epaia «pedagogikoki eta judiridikoki zentzugabea» iruditzen zaio. «Auzitegi batek ezin du esan nola betearazi sententzia bat», gehitu du. Epaileen boto partikularrez ere hitz egin du. Hain justu, kontseilariak gogorarazi du epaimahaiko bi kidek epaiaren bestelako iritzia dutela, eta, beraz, gehitu du epaiak ez duela «arrazoi juridikorik». Cambrayk zalantzan jarri du Eskola Elebidunaren Aldeko Batzarraren zilegitasuna. Alabaina, guraso elkarte hori izan da epaiaren egikaritzea bultzatu duena.
Erabaki horrekin, auzitegiak atzera bota du Kataluniako Gobernuak eta Kataluniako Parlamentuak sententzia betetzeko egin zuten proposamena; horren arabera, Generalitateak ez zuen beharrezkoa ikusten gaztelaniaz ikasteko gutxieneko portzentaje bat ezartzea, epaileek egin modura. Izan ere, Kataluniako Gobernuak uste du edozein hizkuntzatarako portzentaje bat ezartzea, irizpide pedagogikoen aurkakoa dela.
Proposamen hori irmoki kritikatu du epaiak, adieraziz Generalitateak aurkeztutako egitasmoak «ez duela emaitza zehatzik» ikastetxeetan. Horrez gain, auzitegiak kritikatu du egitasmo horrek ez duela bermatzen katalanaren eta gazteleraren erabilera ikastetxeetan «modu eraginkor eta berehalakoan».
Ekinbidea ERC Esquerra Republicanak, PSC Kataluniako Sozialisten Alderdiak eta En Comu Podemek sustatu zuten —JxC Junts per Catalunya horretatik atera zen—, eta zenbait pauso jasotzen zituen: Politika Linguistikoaren legea aldatzea, dekretu linguistiko bat prestatzea eta errealitate soziolinguistikoari buruzko inkesta bat egitea.
Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak 2020an murgiltze ereduaren kontra hartu zuen erabakiari aurre egitea zuen helburu akordio horrek. Auzitegiak ebatzi zuen derrigorrezkoa zela Kataluniako ikastetxe guztietan gutxienez klase orduen %25 gazteleraz izatea; Kataluniako Gobernuak helegitea aurkeztu zion epaiari, baina Espainiako Auzitegi Gorenak baztertu egin zuen, iazko azaroan, eta, horrenbestez, Kataluniako Auzitegi Nagusiaren sententzia irmo bihurtu zen. Praktikan, erabakiak hango murgiltze eredua amaitu du. |
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213153/oier-sanjurjok-ez-du-osasunan-segituko.htm | Kirola | Oier Sanjurjok ez du Osasunan segituko | Kontratua ez berritzea erabaki du klubak. Talde gorritxoarekin partida gehien jokatu dituztenen artean seigarrena da lizarratarra. Zaleek maiatzaren 19an izanen dute kapitainari agur esateko aukera; omenaldia eginen dute Sadarren. | Oier Sanjurjok ez du Osasunan segituko. Kontratua ez berritzea erabaki du klubak. Talde gorritxoarekin partida gehien jokatu dituztenen artean seigarrena da lizarratarra. Zaleek maiatzaren 19an izanen dute kapitainari agur esateko aukera; omenaldia eginen dute Sadarren. | Agur kapitainari: Osasunan jokatzeari utziko dio Oier Sanjurjok. Izan ere, denboraldia bukatzearekin batera iraungiko da Lizarrako jokalariaren eta Osasunaren arteko harremana; hala jakinarazi du gaur klubak, arratsaldean argitaratutako ohar batean. Oraingoz, ez klubak ez jokalariak ez dute zehaztapen gehiago eman kontratuaren etenaren gainean. Hura ez dela luzatuko adierazi du klubak, ez besterik. «Harrobiko jokalariak futbolari gorritxoa izateari utziko dio», idatzi dute oharrean; «Lotura ez da luzatuko».
Joanaren arrazoietan sakondu ez, baina agur mezua zabaldu du kapitainak sareetan –agentziaren bidez–, «familia gorritxoari» eskainia. Honela dio, besteak beste: «Agur esateko ordua iritsi da. Hunkitu naiz, ahalegindu naiz, sentitu dut eta negar ere egin dut. Zuen guztien maitasuna hurbiletik jaso dut, eta horrek poztu eta bete egiten nau, benetan. Betirako eskertua, zuen kapitain Oier».
2007ko abenduaren 12an egin zuen debuta lehenbiziko taldearekin Oierrek. Ordutik, hamalau denboraldi guztira. 353 partida egin ditu taldearekin Osasunaren elastikoa soinean. Bada zer. Zehazki, talde gorritxoarekin partida gehien jokatu dituztenen artean seigarrena da 36 urteko lizarratarra.
BERRIAk joan den urtarrilean elkarrizketatu zuen Oier azkenekoz. Orduko hartan dagoeneko, etorkizunari buruz egin zion galde Eñaut Agirrebengoa kazetariak. Taldean lekurik izanen zuen galdetuta, jokalariak aitortu zuen «protagonismoa galdu» zuela, eta taldearekin segitzea guztiz garbi ez zegoela iradoki zuen hitz erdizka: «Nik jarraitu nahi dut, noski, baina faktore asko hartu behar dira kontuan. Elkarrizketa seriorik ez da izan oraindik»
Ikusi gehiago: «Arima eta fedea falta zitzaizkigun, baina buelta eman diogu egoerari»
Osasunak datorren maiatzaren 19an omenduko du Oier, Sadarren. Ekitaldia eginen diote, «merezitako agurra izan dezan», klubaren esanetan. Hain zuzen, Osasunaren izenean, Luis Sabalza entrenatzaileak jokalariaren izaera eredugarria azpimarratu du. «Zenbakiak alde batera utzita, Oier kapitain eredugarria dela nabarmendu nahi nuke, beti Osasunaren balioak bikain irudikatu dituena. Eta hau bai zelai barruan, beti azken izerdi tantaraino uztera eraman duten atzapar eta ahalegin horrekin, bai kanpoan». Eskerrak eman dizkio, eta klubean arrastoa utziko duela azaldu. «Oier Osasuna izan da, da eta izango da».
Bai eta zelaitik kanpo ere
Futbolean erdietsitako lorpenen eta emandako pausoez harago, lizarratarrak franko ahalegin egin du estadioetatik kanpoko zenbait esparrutan ere. Aipatzekoa da, esaterako, euskararen aldeko egitasmoei azaldutako babesa. Izatez, lizarratarra izan da azken urteotan Osasuna euskaldunaren ikur. Hark ordezkatu du talde gorritxoa, besteak beste, Korrikan eta Euskaraldian, baita norbanako gisan parte hartu ere. Hain zuzen ere, euskararen aldeko Euskara aurrera ekinbidea babestu du berriki.
Ikusi gehiago: Oier Sanjurjo, Korrikari buruz: Argazki itzel bat |
2022-5-9 | https://www.berria.eus/albisteak/213154/elkar-euskal-kulturaren-mende-erdiko-katea.htm | Kultura | Elkar, euskal kulturaren mende erdiko katea | Elkarrek Adunako egoitza berria aurkeztu du, taldearen 50. urteurrenean. Arduradunek bi oinarriren gainean azaldu dute taldeak orain arte egindako bidea, eta horien bitartez marraztu dituzte etorkizunerako asmoak ere: eragileen arteko lankidetza eta egokitzeko ahalmena. Elhuyarri eta UEUri emango diete Elkar saria aurten. | Elkar, euskal kulturaren mende erdiko katea. Elkarrek Adunako egoitza berria aurkeztu du, taldearen 50. urteurrenean. Arduradunek bi oinarriren gainean azaldu dute taldeak orain arte egindako bidea, eta horien bitartez marraztu dituzte etorkizunerako asmoak ere: eragileen arteko lankidetza eta egokitzeko ahalmena. Elhuyarri eta UEUri emango diete Elkar saria aurten. | Elkar argitaletxea 1972an sortu zuten hogei gaztek, Baionan, euskarazko kultur lanak kaleratzeko asmoz. Egun, euskal kulturgintzako eragile nagusietako bat da, bere egitura bereziari esker: oinarria ez da aldatu, baina hamaika adar egin ditu. Izan ere, jatorriaren mapa bera nahasia da: Elkarri nazio hedadura eman, eta Baionan Zabal liburu denda eta banaketa enpresa martxan jarri zituzten garai bertsuan, Joseba Jakak eta anaiek Zabaltzen banaketa enpresa eta Bilintx liburu denda ireki zituzten Donostian. Horien guztien lokarria da Elkar; 50 urte beteko ditu aurten.
Joxemari Sors Elkar fundazioko lehendakariak, Mikel Esnal Elkar taldeko zuzendari kudeatzaileak eta Olatz Osa Elkar argitaletxeko zuzendariak hitz egin dute taldearen egoeraz eta etorkizuneko asmoez, gaur goizean, Adunan (Gipuzkoa) duten egoitza berrian; Donostian egon dira orain arte.
Hasierako urteetako egitasmo sare horrek erakusten duenez, Elkar enpresa berezia da, ezohikoa, Sorsek esan duenez. Garai hartan, arruntena zen enpresa bakoitza eginkizun bakarrean espezializatzea: argitaletxea, banatzailea edo denda izatea, baina ez dena batera. «Elkar taldearen kasuan, beharrak egin zuen bertute: balio kate osoa antolatu zen». Izan ere, guztiaren beharra zegoen: «Argitalpenak falta ziren, argitaletxeak falta ziren, baina baita ikusgarritasuna ere. Liburu dendak sortu genituen horretarako. Ez genuen nahi ekoizpena guretzat bakarrik izatea, Euskal Herri osora zabaldu nahi genuen».
Hazteko bidean, Elkar argitaletxeak beste batzuen funtsak jaso ditu (Herri Gogoa, Artezi, Oihuka, Xoxoa, IZ), beste etxe batzuk taldean sartu dira (Ttarttalo, Sua, Txertoa) eta Ikaselkar sortu dute Ikastolen Elkartearekin. Banaketaren alorra ere indartu du taldeak, Euskal Herrian ez ezik, Espainian, Galizian eta Herrialde Katalanetan ere aritzen delako. Eta hemezortzi liburu denda ditu, Internetekoaz gain.
Gizartearen beharrei adi
Sorsen hitzetan, berrinbertitze politika garrantzitsua izan da, taldea osatzen duten enpresek lortzen dituzten etenik guztiak enpresetan inbertitzea erabaki baitzuten hasieratik, eta independentzia ere bai. «Euskal kulturaren autonomia gure balioetako bat izan da hasieratik. Alderdi eta instituzioekin kolaboratu izan dugu, baina gure erabakiak guk hartu ditugu beti. Eta hori larrutik ordaindu dugu batzuetan. Mehatxuak eta atxiloketak izan ditugu, baita hiru bonba ere».
Elkarrek bere ibilbidean gizarteari entzuten jakin duela uste du Sorsek, eta hori bera nabarmendu du Osak ere: «Aldatu dira egiteko moduak, aldatu da negozioa, baina bada konstante bat argitaletxearen egitekoan: unean uneko gizartearen beharrak, premiak, grinak, auziak eta erronkak zein diren behatu, eta horiei erantzuteko lagungarriak diren kultur edukiak eskaintzeko egindako ahalegina».
Argitaletxearen jarduna kultur proiektu gisa definitu du Osak. Batetik, haren jarduna ekoizte hutsa baino «harago» doalako; eta bestetik, azken helburua ez delako urtean liburu eta disko kopuru bat ateratzea, baizik eta behar horiei erantzutea. «Kultura ez da entretenimendu hutsa; norbanako eta komunitate kritikoagoak, askeagoak, prestatuagoak eta hobeak lortzeko giltza da».
Urte hauetako guztietako kultur ekoizpenean, euskara eta herri nortasuna izan dira Elkarren ardatz nagusiak, eta horien gainean sortu dituzte literatura, pentsamendu, geografia, curriculum, irakaskuntza eta musika lanak. Urtean 3.200.000 euroren inbertsioa egiten du bere ekoizpenean; Ikaselkarrek, 3.500.000 eurorena.
Lan horretan, lankidetza ezinbestekoa da, Sorsek, Osak eta Esnalek behin eta berriz esan dutenez. «Indar biderkatzailea» da, haien hitzetan. Bidelagun dituzte, besteak beste, Ikastolen Elkartea, BERRIA, UZEI, Elhuyar, Katxiporreta eta Jakin.
Argitaletxearen etorkizuneko erronka nagusia aldi bakoitzean baliagarriak izango diren edukiak ematen jarraitzea da, eta, horretarako, sektoreak ere baditu zeregin batzuk, Osaren esanetan: sortzaileen profesionalizazioa eta egonkortasuna; hizkuntza gutxituen jarduna ahalbidetzea; formatu berrietara egokitzen asmatzea; eta gizartean kultura ahalduntzea, «zentrala» izan dadin.
Izan ere, aldaketa handiak izan dira sektorean: «Egonkortuta zegoena erabat aldatu da», azaldu du Esnalek. Egoerara moldatzeko, Elkarrek banaketaren alde egin du nabarmen. «Beste hainbat sektoretan gertatzen ari den bezala, liburuaren banaketaren sektorea enpresen atomizaziotik kontzentraziora aldatzen ari da, eta Elkar taldea prozesu horren traktoreetako bat da egun», haren hitzetan.
Orain, lehiakorrago
Adunan duten azpiegitura berria horretarako baliatuko dute, gaitasun operatiboa sendotzeko. «Gaur egun, sarean eta saretik kanpo, prestasuna eta azkartasuna dira gakoa: lehiakorra izatea». Horretarako modua izango dute orain, eta Euskal Herrira ekarriko dituzte Espainian eta Herrialde Katalanetan zituzten lan zentroetako operazioak.
Adunako gunea Unipapel zegoen lekuan egin da; horrek izan du bere garrantzia, Esnalek azaldu duenez, enpresa horrek ere paperarekin lan egiten zuenez, lekuak betetzen zituelako gisa horretako enpresentzako araudi berezia. Hamabi milioi euroren inbertsioa egin dute han, 215 lagunek lan egiten dute (Elkar taldean, denera, 428k), bi milioi liburu daude biltegiratuta, eta urtean hamar bat milioi ale zerbitzatuko dituzte handik. Langile gehien-gehienak Euskal Herrian daude, fakturazioaren zatirik handiena atzerrian lortzen badute ere.
Egoitza berria eta urteurrenaren ospakizuna batuta, bisitak antolatuko dituzte eragile politiko, sozial eta kulturalekin, eta ateak irekitzeko egun bat egingo dute, Adunako herritarrek herrira iritsi den enpresa berria ezagut dezaten.
Gainera, UEU Udako Euskal Unibertsitatearekin elkarlanean, euskal curriculumari buruzko jardunaldi bat antolatu dute ekainaren 29rako, Donostian, San Telmo museoan. Hamabost urte dira hezkuntza eragileek curriculuma diseinatu zutela, eta hark egindako bidea eta gaur egungo egoera aztertu nahi dituzte.
Saria, adinkideei
Elkar taldearen adinkideak diren bi eragilek jasoko dute Elkar saria aurten, beren 50. urteurrenean: Elhuyarrek eta UEUk. «Ekarpen ukaezina egin diote euskarari eta Euskal Herriari. Elhuyarrek euskara eta zientzia lotu ditu, eta UEUk etengabeko aldarria egin du euskarak bere unibertsitatea izan dezan», adierazi dute antolatzaileek. Maiatzaren 26an jasoko dute saria, Adunan. |
2022-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/213178/gutxienez-44-preso-hil-dituzte-espetxe-bateko-matxinadan.htm | Mundua | Gutxienez 44 preso hil dituzte espetxe bateko matxinadan | Azken bi urteotan laurehun gatibu baino gehiago hil dituzte herrialde hartan. 108 preso ihes eginda daude. | Gutxienez 44 preso hil dituzte espetxe bateko matxinadan. Azken bi urteotan laurehun gatibu baino gehiago hil dituzte herrialde hartan. 108 preso ihes eginda daude. | Matxinada piztu zen atzo Ekuadorko Santo Domingo de los Tsachilas espetxean, eta, agintariek esan dutenez, gutxienez 44 preso hil dituzte. Quito hiriburutik 150 kilometrora dago espetxea.
Bi talderen arteko lehia dago matxinadaren atzean, herrialdeko Barne ministro Patricio Carrillok azaldu duenez: Los Lobos (Otsoak) eta R7.
Agintariek zabaldu dutenez, labana eta aiztoekin egin dute sarraskia. Baina onartu dute segurtasun handieneko pabiloian lau fusil, hiru pistola, errebolber bat eta granadak aurkitu dituztela.
Gutxienez 220 presok egin dute ihes matxinadan. Horietako 112 atxilotu dituzte, baina beste 108k ihes eginda jarraitzen dute.
«Ez dugu amore emango mafiei. Konpromiso irmoa dugu kartzelen kontrola berreskuratzeko», adierazi du Guillermo Lasso presidenteak Israeldik, han baitago bisita ofizialean.
Matxinadan parte hartu zuten taldeak lehian dabiltza Ekuadorko kostaldean narkotrafikoaren kontrola eskuratu nahian, eta besteak beste kokaina Europa eta AEBetara esportzatzeko negozioa.
2021. urtean 36.000 preso zeuden herrialdean, eta horietako %40 epaitu gabe zeuden.
Halako matxinadak eta sarraskiak ohikoak dira espetxeetan. 2020. urtean 46 preso hil zituzten, baina hurrengo urtean, beste 316. Aurten dagoeneko 64 hil dituzte. Beraz, denera, 400 gatibu baino gehiago hil dituzte. |
2022-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/213179/bongbong-marcos-izango-da-filipinetako-presidentea.htm | Mundua | Bongbong Marcos izango da Filipinetako presidentea | Ferdinand Marcos diktadore izandakoaren semeak aise irabazi ditu hauteskundeak, Leni Robredo bigarrenaren botoak halako bi lortuta. Manny Pacquiao boxeolari ohia izan da hirugarren hautagaia botoetan. Presidenteorde, berriz, Sara Duterte-Carpio izango da, Rodrigo Duterte egungo presidentearen alaba. | Bongbong Marcos izango da Filipinetako presidentea. Ferdinand Marcos diktadore izandakoaren semeak aise irabazi ditu hauteskundeak, Leni Robredo bigarrenaren botoak halako bi lortuta. Manny Pacquiao boxeolari ohia izan da hirugarren hautagaia botoetan. Presidenteorde, berriz, Sara Duterte-Carpio izango da, Rodrigo Duterte egungo presidentearen alaba. | Berriz ere marcostar batek aginduko du Filipinetan. Hala erabaki zuten hango herritarrek atzoko hauteskundeetan: Ferdinand Marcos Bongbong hautagaia izan da boz gehien bildutago hautagaia, hogei urtez Filipinetako diktadore izaniko Ferdinand Marcosen semea. Botoen %96 zenbatuta, 30,5 milioi boto baino gehiago eskuratu ditu, Leni Robredo bigarrenak halako bi baino gehiago —14,5 milioi boto jaso ditu hark—.
Robredo zen emakumezko hautagai bakarra, eta 2016an hark irabazi zituen presidenteorde izateko hauteskundeak, Marcosek baino boto gehiago bilduta. Orain, ordea, bestelakoak izan dira emaitzak, eta pazientzia eskatu die jarraitzaileei: «Badakit ez dela erraza emaitza hauek onartzea». Horretaz gain, bozketetan izandako irregulartasunak salatu ditu, eta protestak izan dira herrialdean.
Manny Pacquiao izan da hirugarren hautagaia botoetan, historiako boxeolaririk onenetakoa izandakoa. Zortzi kategoriatan munduko hamabi garaikur eskuratu dituen boxeolari bakarra da filipinarra, baina, dirudienez, trebeagoa zen ringean, politikan baino: 3,2 milioi boto lortu ditu, eta Marcosengandik urrun geratu da. Iazko irailean iragarri zuen boxeoa utziko zuela, 42 urterekin, presidentetzarako hauteskundeetara aurkezteko.
Marcostarren itzulera
Emaitza horiei esker, 1986an diktadura amaitu zenetik lehen aldiz izango du gehiengo osoa presidente batek. Marcostarrek, beraz, indartsu berreskuratuko dute aginte makila. Atzo egindako adierazpenetan, 64 urteko Bongbong Marcosek laguntzen jarraitzeko eskatu zien herritarrei: «Niregan konfiantza izaten jarraituko duzuela espero dut; asko dugu egiteko gure etorkizunaren alde».
Marcosek hauteskundeak irabazi izana ez da kasualitatea. 1986ko iraultza baketsuaren ostean, Marcos sendia Hawaiira (AEBak) erbesteratu zen, baina 1990eko hamarkadan itzuli zen Filipinetara, diktadore ohia hil zenean. Ordutik, pixkanaka, lehen zuten boterea berreskuratzen hasi ziren euren jatorrizko eskualdean, Ilocos Iparraldean.
Hala, desinformazio kanpaina bati esker iritsi da boterera Marcos: aitaren legatua berridatzi du, eta gorazarre egin dio hari, programa politiko jakinik aurkeztu gabe. Marcos diktadoreari kontu publikoetatik 9.500 milioi euro espoliatzea egozten diote, eta bere agintepean 3.257 lagun exekutatu zituzten, milaka torturatzeaz gain. Bongbong Marcosekin, printzipioz, Txinarekin dituzten harremanak hobetzen jarraituko dute Filipinek, Rodrigo Duterterekin egiten ari diren moduan. Ekainaren 30ean egingo dute presidente aldaketa, datozen sei urteetarako.
Duterte-Carpio, presidenteorde
Duterte ez da presidente izango aurrerantzean, baina ez da urruti ibiliko: alabak irabazi ditu presidenteordetzarako hauteskundeak, Sara Duterte-Carpiok. Marcosekin batera aurkeztu da hauteskundeetara, eta, presidente izango denaren moduan, emaitza bikainak eskuratu ditu (31 milioi boto baino gehiago). Botoetan, hurrengo hautagaiek 8,7 eta 7,8 milioi boz jaso dituzte, Duterte-Carpiorengandik urruti. |
2022-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/213180/grebarik-ez-da-izango-arabako-kirol-jardueretan.htm | Ekonomia | Grebarik ez da izango Arabako kirol jardueretan | Lanuztearen atarian, lan hitzarmena adostu dute sindikatuek eta enpresek. | Grebarik ez da izango Arabako kirol jardueretan. Lanuztearen atarian, lan hitzarmena adostu dute sindikatuek eta enpresek. | Bi urteko negoziazioek lortu ez dutena lortu du greba deialdi batek. Gaur hastekoa zuten bost eguneko lanuztea Arabako kirol jardueren sektorean, baina atzo proposamen berri batekin agertu zen patronala negoziazio mahaira, eta langileek ontzat hartu zuten, gauean egindako batzar batean. Bost urteko epean erosteko ahalmena ez galtzea eta lanaldia murriztea lortu dute langileek, beste zenbait hobekuntzekin batera.
ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek deitu zuten protestara, 2020-2023ko eperako lan hitzarmenaren negoziazioan aurrera egiteko. «Negoziazio gogorra izan da, patronalaren etengabeko blokeoa dela eta; izan ere, ez ditu langileen beharrak entzun nahi izan, eta greba deialdiaren aurrean soilik erantzun du», ziurtatu du ELAk. Hitzartutakoa «oso positiboki» baloratu du, uste baitu langileen eskaera nagusiak jasotzen dituela eta prekaritateari aurre egiten diola.
LABek ere «aurrerapen garrantzitsuak» ikusi ditu lan baldintzetan, eta zorionak eman dizkie langileei, lortutako edukiez harago, «negoziazioa behar bezala gauzatzeko izan duten antolatzeko eta borrokatzeko gaitasunarengatik». Langileen ordezkariek azken asteetan egindako «lan eskergaren» ondorioz, greba arrakastatsua espero zuen LABek.
Adostutako hobekuntzak
Hitzarmenaren puntu nagusietako bat da langileen soldatek ez dutela erosteko ahalmena galduko. Portzentaje desberdinetan igoko dira langileen mailaren arabera, baina 2023ko urrirako konpentsatuko diete denei KPIan izandako galera. Gutxieneko soldatak 1.200 euro gaindituko ditu, eta urteak saritzen dituen antzinatasun sari bat izango dute langileek: %3 hirurteko bakoitzean, %15eko mugarekin.
Urteko lanaldia ere gutxituko zaie kirol jardueretako langileei: 55 ordu IV. taldekoei, eta lau, berriz, I. II. eta III. taldekoei. Gainera, lan zentroen arteko joan-etorriak mugatuko dira, subrogazio eskubideari berme gehiago emango dizkiete, eta barne promozioak arautuko dituzte.
Gatazka akordio batekin amaitzearen ardura Gasteizko Udalarena ere badela aitortu du LABek. Izan ere, hura da kirol jarduerak eskaintzen dituzten enpresa gehienen bezero nagusia, eta bitartekari lanak egin ditu greba saihesteko. Joan den ostiralean bildu zen enpresekin, eta atzo enpresak proposamen berriekin joan zitzaizkien langileen ordezkariei. ELAk, berriz, nabarmendu du udalek zerbitzuak merkeago eskaintzen dituzten enpresak saritzen dituztela adjudikazioetan, eta horrek eragiten dituela lan baldintzetan. |
2022-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/213181/donostiako-arte-ederrak-eraikinean-hilton-hotel-bat-irekiko-dute.htm | Gizartea | Donostiako Arte Ederrak eraikinean Hilton hotel bat irekiko dute | Eraikinaren jabe SADEk akordioa erdietsi du Hiltonekin, eta 2024. urtean zabaltzea espero dute. 82 gela izango ditu, beste zenbait zerbitzuz gain. | Donostiako Arte Ederrak eraikinean Hilton hotel bat irekiko dute. Eraikinaren jabe SADEk akordioa erdietsi du Hiltonekin, eta 2024. urtean zabaltzea espero dute. 82 gela izango ditu, beste zenbait zerbitzuz gain. | Argitu da Donostiako Arte Ederrak eraikinaren etorkizuna: hotel bat izango da, Hilton katearen Curio zigilukoa —katearen hotel berezienak dira kategoria horretakoak—. Hala jakinarazi du gaur SADE enpresak, eraikinaren jabeak. Hotelak 82 gela izango ditu, eta taberna, jatetxea, eta beste zenbait zerbitzu. 2024. urtean irekitzea aurreikusi dute.
SADEren arabera, eurak egingo dira hotelaren kudeaketaren kargu, «markaren helburuari eusteko»: «Gozamenerako esperientziak eskaintzea, Donostiako kultur eszenarekin duen loturatik abiatuz».
Esteban Basterretxea SADEko zuzendari nagusia «pozik» agertu da akordioarekin, «hiriko eraikinik esanguratsuenetako bat den honetan jarduera bat izango delako berriz»: «Curio Collection by Hilton esponentzialki hedatu da aurten Europa osoan, eta irekierak izan ditu Lisboan, Madrilen, Santorinin, Krakovian, Londresen eta Reykjaviken», goraipatu du.
Eztabaida luzea
Donostiako Arte Ederrak eraikina Lehen Mundu Gerra baino lehenagoko Euskal Herriko zinema areto bakarrenetakoa da, eta 2014an mendea bete zuen. Hala eta guztiz ere, ia 40 urte daramatza hutsik. 2000. urtean hasi ziren hura ez eraisteko eskatu zuten ahotsak, eta 2013. urtean, mendeurrena tarteko, berriz ere indarra hartu zuen eskaera horrek. Ancora elkarteak, besteak beste, hainbat protesta eta sinadura bilketa antolatu zituen.
SADEk ordurako bazuen han hotel bat jartzeko asmoa. Eraikina bota eta antzeko beste bat eraikitzea zen enpresaren asmoa. Eusko Jaurlaritzak, ordea, kultur ondasun izendatu zuen eraikina 2014ko maiatzean, eta horrek eraikinaren babesa handitzera behartu zuen Donostiako Udala. Horri esker, eraikina eraistea debekatu zioten SADEri.
Azken urteetan, udal gobernuak eraikina interes turistikoetarako erabiltzearen alde egin du. EH Bildu eta Elkarrekin Podemos horren kontra agertu izan dira behin baino gehiagotan, eta eraikinaren jabeak babestea egotzi izan diote udalari, eta ez Donostiaren interesak. 2021eko urrian, hainbat mobilizazioren ostean, epaitegi batek bertan behera utzi zuen SADEren azken-aurreko proiektua: eraikinaren fatxada mantenduta, etxebizitza turistikoak eraiki nahi zituen barruan.
2011. urtean, gazte talde bat eraikina okupatzen saiatu zen; haien helburua zen eraikinak berriro jarduera kulturala eta soziala izatea. |
2022-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/213182/espainiako-gobernuak-cniko-zuzendaria-kargugabetu-du.htm | Politika | Espainiako Gobernuak CNIko zuzendaria kargugabetu du | Pegasus softwarearekin egindako espioitza kasuen harira hartu dute erabakia. Esperanza Casteleirok hartuko du kargua. | Espainiako Gobernuak CNIko zuzendaria kargugabetu du. Pegasus softwarearekin egindako espioitza kasuen harira hartu dute erabakia. Esperanza Casteleirok hartuko du kargua. | Pegasus softwarearekin egindako espioitza kasuek eztabaida politikoaren erdigunean kokatu dute CNI Espainiako zerbitzu sekretuetako zuzendari Paz Esteban. Egoerari aurre egiteko, Espainiako Gobernuak hura kargugabetzea erabaki du. Margarita Robles Defentsa ministroak eman du erabakiaren berri, Ministro Kontseiluaren osteko prentsaurrekoan. Esperanza Casteleirok ordezkatuko du. Casteleiro Defentsa estatu idazkaria da egun, Roblesen agindupean, eta CNIko kide izan da urte luzez.
«Gobernuak CNIren zuzendaritza aldatzea erabaki du», azaldu du Roblesek. Halere, zerbitzu sekretuen eta orain arte haien zuzendari zen Estebanen alde hitz egin du Defentsa ministroak, eta ez du eman hura kargugabetu izanaren inguruko argudiorik: «Eskerrak eman behar dizkiot». Kargugabetze hitza erabiltzea ere saihestu du Roblesek, «aldaketa bat» dela esanez. Era berean, Estebanen «ardura» eta ibilbide profesionala nabarmendu ditu, mehatxuak «gero eta handiagoak» diren unean, eta CNI indartzen jarraitzeko asmoa adierazi du: «Gobernuaren helburuetako bat da CNI modernizatzea».
ERCko bozeramaile Gabriel Rufianek, berriz, adierazi du «logikoa» dela Esteban kargugabetzea, eta gehitu Roblesen egoera ere «sostengaezina» dela. Halere, ez du uste Sanchezek Robles kargugabetuko duenik. «Zaila da Robles erortzen uztea, PSOEren parte den eskuin moderatuaren ordezkaria baita», azaldu du. CUPeko Mireia Vehik ere Roblesen dimisioa eskatu du, argudiatuta hura dela «CNIren arduradun politikoa». Mas Paiseko buru Iñigo Errejonek, berriz, «amaierara arte» iristeko eskatu dio Espainiako Gobernuari, espioitzen atzean nor dagoen eta haiek zergatik egin diren argitu dezan.
Oso bestelako erreakzioa izan dute eskuineko alderdiek. PPko buru Alberto Nuñez Feijook Sanchezi egotzi dio «estatua ahuldu» izana, eta CNIko zuzendariaren «burua» independentistei eskaini izana gaitzetsi. Voxeko presidente Santiago Abascalek, berriz, Esteban «kriminalizatzeaz» akusatu du gobernua: «Sanchezek babesten gaituztenak kriminalizatzea eta erasotzen digutenekin bat egitea erabaki du».
'Pegasus afera'
Citizen Lab ikerketa zentroak Kataluniako eta Euskal Herriko 65 laguneko zerrenda bat argitaratu bezain laster, begiradak Espainiako zerbitzu sekretuetara zuzendu ziren. Are gehiago, Espainiako presidente Pedro Sanchez eta gobernuko beste zenbait kide ere espiatuak izan zirela jakin ostean.
Aurreko astean, sekretu ofizialen batzordearen bilkuran parte hartu zuen Estebanek. Zenbait iturriren arabera, bertan ziren diputatuei adierazi zien CNIk, Auzitegi Gorenaren baimenarekin, hemezortzi lagun espiatu zituela, Kataluniako independentisten aurkako ikerketekin lotuta. Horien artean dago Kataluniako presidente Pere Aragones; presidenteordea zen zelatatu zuten garaian. Ez zuen, ordea, gainerako kasuen inguruko informaziorik eman. Hala, alderdi independentistek haren dimisioa eskatu dute azken astean, Margarita Robles Defentsa ministroarenarekin batera.
Espainiako Gobernuko kideen aurkako zelatek ere eragina izan dute erabakian. Izan ere, Roblesek CNIren eta segurtasun indarren defentsa egin arren, Presidentetzako ministro Felix Bolañosek erakunde hartan jarri du Sanchez espiatzea eragotzi ez izanaren zama.
Izan ere, CNIk ez zuen gobernuko kideen aurkako espioitzen berri izan Citizen Lab ikerketa zentroak Kataluniako eta Euskal Herriko independentisten izen zerrenda argitaratu arte. Erakundeak horren berri izan ostean aztertu zuen Sanchezek sakelako telefonoa; zelatak egin eta urtebetera. Gobernuko gainerako kideen telefonoak ere aztertu ditu orain erakundeak, eta azken egunetan jakin da Roblesen eta Fernando Grande-Marlaska Barne ministroaren sakelakoak ere espiatu zituztela. Gainerakoen berri gaur eman du gobernuak, eta Nekazaritza ministro Luis Planas zelatatzen saiatu zirela gehitu.
Esteban 2020ko urtarrilaren 31n izendatu zuten CNIko zuzendari. Ordurako, karguan zen, behin-behinean, Felix Sanz Roldanek hura utzi ostean, 2019ko uztailean. Estebanek ia 40 urte egin ditu Espainiako zerbitzu sekretuetan, 1983tik —CESID zen orduan—; azkenak, zuzendaritza postuetan.
Casteleiro ere zerbitzu sekretuetan goi karguak izana da; besteak beste, idazkari nagusia izan da. Azken urteetan, Defentsa Ministerioan aritu da; lehenik, Roblesen kabineteko buru, eta, gero, estatu idazkari. |
2022-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/213183/pablo-gonzalezen-egoeraz-ohartarazi-dute-nafarroako-parlamentuan.htm | Gizartea | Pablo Gonzalezen egoeraz ohartarazi dute Nafarroako Parlamentuan | Nafarroako Parlamentuko Elkarbizitza eta Nazioarteko Elkartasun Batzordean egon dira Gonzalo Boye abokatua eta Oihana Goiriena Pablo Gonzalezen bikotekidea. | Pablo Gonzalezen egoeraz ohartarazi dute Nafarroako Parlamentuan. Nafarroako Parlamentuko Elkarbizitza eta Nazioarteko Elkartasun Batzordean egon dira Gonzalo Boye abokatua eta Oihana Goiriena Pablo Gonzalezen bikotekidea. | Bi aste barru beteko dira hiru hilabete Pablo Gonzalez kazetari bizkaitarra Polonian atxilotu zutenetik, eta, gaur, Nafarroako Parlamentuko Elkarbizitza eta Nazioarteko Elkartasun Batzordean egon dira Gonzalo Boye abokatua eta Oihana Goiriena Pablo Gonzalezen bikotekidea. Haren egoera juridikoaren berri eman du Boyek, eta Gonzalezen egoeraz daukaten informazio apurraz ohartarazi zuen Goirienak. PSNk, EH Bilduk, Ahal Dugu-k, Geroa Baik eta Ezkerrak elkartasuna adierazi diote familiari, baina jarrera diferenteak erakutsi dituzte Espainiako Estatuak izandako jarreraren inguruan.
«Ez dakigu luzatuko den behin-behineko espetxealdia; ez dakigu zein den akusazioaren edukia, zer arrazoi legal dagoen Pablok izendatutako abokatu bat bisitan joan ezinik egoteko, senideak harekin harremanetan jarri ezinik egoteko», azaldu du Boyek: «Pablok ez du sortu bigarren nortasun bat; beti izan ditu bi identitate, eta ez dugu ulertzen nolatan izan dezakeen Poloniak nahasmenik dokumentazioarekin frogatu daitekeenarekin». Gaineratu duenez, Espainiako kontsula kenduta, «ez du ematen Espainiako autoritateak kezkatuta daudenik Pabloren egoeraz, eta ez dute askorik egin haren oinarrizko eskubideak berrezartzeko». Era berean, Boyek esan du hiru hilabeteko inkomunikazio aldia «basakeria bat» dela, «Pabloren borondatea aldatzeko erabil daitekeelako».
Goirienak, berriz, azaldu du «oso gutxi» dakitela Gonzalezen inguruan: «Ondo dagoela osasunez, ondo dagoela indarrez, baina ez dakigu askoz gehiago. Oso gogorra da».
Taldeen elkartasuna
Inmaculada Jurio PSNko parlamentariak hartu du hitza ondoren. Azaldu du «guztiak» datozela bat Gonzalezekiko kezkarekin, eta ulertzen duela «atxikimenduak bilatzea» Gonzalezen egoerari lotuta: «Alderdi Sozialista bezala, zuek ez baduzue informaziorik, ezer gutxi gehiago egin dezakegu guk. Adieraz dezakegu Espainiako Estatuak, bide diplomatikoen bidez, egin beharreko jardunbideak egin dituela; hala egin da kontsularen bidez eta harreman diplomatikoen bidez». Juriok erantsi du taldeek ez dutela «ezertan laguntzen alegatu politiko hutsak eginez eta ezagutzarik gabe kritikatuz beste herrialde batzuetan egindakoak».
Laura Aznalek ere (EH Bildu) elkartasuna adierazi dio Goirienari, eta salatu du Poloniak ez duela frogarik aurkeztu atxiloketa justifikatzeko: «Badirudi soilik Pabloren jatorriari lotuta dagoela». Aznalen iritziz, «Espainiako autoritateek ez dute salaketa politiko irmorik egin» Gonzalezen egoeraren inguruan, eta gogorarazi du munduan gaur egun 360 kazetari baino gehiago daudela preso: «Prentsa askatasunaz ari gara; zer-nolako herritartasuna eraiki nahi dugu prentsa askatasunik gabe? Zergatik Espainiako hedabide nagusiek ez diote lekurik eman albisteari? Espainia ezin da eredugarria izan; hemen Egunkaria itxi da, ondoren epai batek esan bazuen ere ez zela itxi behar».
Ahal Dugu-ko Ainhoa Aznarezek, berriz, azaldu du Espainia 32. postuan dagoela prentsa askatasunaren sailkapenean, iaz baino hiru postu atzerago, eta Poloniak urratu egin dituela Europako giza eskubideen gutuneko hemezortzi artikulu; osotasun fisikorako eskubidea, giza duintasunerakoa, bere komunikazioak errespetatzekoa eta adierazpen askatasuna. Europako Batasunean «aurrekaria» sortzen duela ohartarazi du Aznarezek.
Marisa de Simonek (Ezkerra) salatu du Polonia nazioarteko legeria «guztiaren gainetik igarotzen» ari dela: «Haren posizioa edozein dela ere, pertsona baten atxiloketa eta inkomunikazioa erabat legez kanpo dago. Nola azaldu daiteke haren familia eta abokatuak ezin komunikatzea, gainera frogarik egon gabe?».
Jabi Arakamak ere (Geroa Bai) ohartarazi du ez direla betetzen ari atxilotuaren giza eskubideak. Prentsa askatasuna eta, harekin, adierazpen askatasuna babestu beharraz jardun du: «Axola behar digu Europako Batasuneko herrialde baten aldetik jasaten ari den tratu ez-duinak. Forma onartezinez harago, ez dakit abisu bat den; baina badakit onartezina dela Pabloren eta ingurukoen deshumanizazioa». |
2022-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/213184/unai-lasok-jokatu-egingo-du-larunbatean-jokin-altunaren-aurka.htm | Kirola | Unai Lasok jokatu egingo du larunbatean Jokin Altunaren aurka | Baikoko aurrelariari sendatu egin zaio eskuin sorbaldan zuen lesioa, eta buruz buruko finalerdia jokatuko du larunbatean, Bilbon. | Unai Lasok jokatu egingo du larunbatean Jokin Altunaren aurka. Baikoko aurrelariari sendatu egin zaio eskuin sorbaldan zuen lesioa, eta buruz buruko finalerdia jokatuko du larunbatean, Bilbon. | Unai Lasok jokatu egingo du Jokin Altunaren aurkako Buruz Buruko Txapelketako lehen finalerdia, larunbatean, Bilbon, Bizkaia pilotalekuan (17:15, ETB1). Lasori sendatu egin zaio eskuin sorbaldan zuen lesioa. Horregatik egin zion uko final-laurdenetako ligaxkako azken partida jokatzeari: Beñat Rezustaren aurka zen aritzekoa, joan den ostiralean, Baños de Rio Tobian (Espainia). Ezer gutxi zegoen jokoan neurketa horretan, Lasok ziurtatuta baitzuen B multzoko lehen postua, eta Rezustak jada ez baitzuen aukerarik finalerdietarako sailkatzeko.
Baikoko aurrelariak proba egin du gaur goizean, Miribillan, pilota aukeraketaren aurretik, eta proba balekoa izan da.
Rezustaren aurka jokatzeari uko egin aurretik, Lasok hiru partida jokatu zituen txapelketan, eta hirurak irabazi zituen: final-zortzirenetan, 22-13 Jon Ander Peñaren aurka; final-laurdenetako ligaxkako aurreneko partidan, 22-10 Iñaki Artolaren kontra; eta bigarrengoan, 22-5 Erik Jakaren aurka.
Lasok bezala, Altuna III.ak ere partida bat utzi du jokatu gabe; ligaxkako bigarrena, Joseba Ezkurdiaren aurkakoa, mina baitzuen ezker eskuan; aurretik, 22-19 irabazi zion Dario Gomezi, eta lehiara itzulitakoan, 22-5 Jose Javier Zabaletari. Garaipen horri esker sailkatu zen finalerdietarako. |
2022-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/213185/erika-vazquezek-erretiroa-hartzea-erabaki-du.htm | Kirola | Erika Vazquezek erretiroa hartzea erabaki du | Hamazazpi denboraldi egin ditu talde zuri-gorrian, eta zenbaki ikusgarriak bildu ditu: 422 partida jokatu ditu, 263 gol sartu, eta hiru liga irabazi. Gol sena izan da haren ezaugarri nagusia. | Erika Vazquezek erretiroa hartzea erabaki du. Hamazazpi denboraldi egin ditu talde zuri-gorrian, eta zenbaki ikusgarriak bildu ditu: 422 partida jokatu ditu, 263 gol sartu, eta hiru liga irabazi. Gol sena izan da haren ezaugarri nagusia. | Erika Vazquezek (Iruñea, 1983) erretiroa hartuko du aurtengo denboraldia amaitzean. Igandean esango dio agur futbol profesionalari, Athleticek Lezaman Sevillaren aurka jokatu behar duen neurketan. Nafarrak hamazazpi denboraldi eman ditu Lezaman, eta talde zuri-gorriarekin neurketa gehien jokatu dituen jokalaria da. Azken norgehiagokaren faltan 422 daramatza. Denboraldi honetan, otsailaren 9an, ordura arte Eli Ibarrak zuen marka gainditu zuen. 413 neurketa zituen hark jokatuta talde zuri-gorriarekin. Emakumezkoen taldearen goleatzaile nagusia ere bada, 263 golekin. Telmo Zarra baino ez du aurretik talde zuri-gorriaren historian.
Lagunak taldearekin egin zuen debuta Lehen Mailan, 2002-0203 denboraldian. Bi denboraldi geroago iritsi zen Athleticera. Talde zuri-gorria liga txapeldun izan berria zen, eta Iñigo Juaristi entrenatzaileak haren aldeko apustua egin zuen. Txapeldunen Ligako partida batean egin zuen debuta, Newtownabbey Strikers talde irlandarraren aurka. Norgehiagoka horretan jada gola egin zuen Liga irabazi zuen lehen urtean, (2004-2005) baita 2006-2007 denboraldian ere. 2015-2017 denboraldian, bere hirugarren liga titulua eskuratu zuen.
2010-2011 sasoian eten bat egin zuen, eta Bartzelonarako bidea hartu zuen denboraldi batez Espanyolen elastikoa defendatzeko. Urtebete geroago itzuli zen, eta harrezkero erreferentea izan da zuri-gorrien aldagelan. Azken denboraldietan hainbeste jokatu ez duen arren, futbolerako talentu berezia duten jokalari horietakoa izan da, gutxik duten gol senarekin, Elitean hogei denboraldi eman ostean esango du agur. Harekin batera agurtuko da taldeko beste erreferenteetako bat: Vanesa Gimbert. |
2022-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/213186/greba-antolatu-dute-berriro-gipuzkoako-zahar-etxeetan-hilaren-19rako.htm | Gizartea | Greba antolatu dute berriro Gipuzkoako zahar etxeetan, hilaren 19rako | ELA eta LAB sindikatuek, biek deitu dute grebara; negoziazio mahaiaren bilera izan zen atzo, baina ez zuten aurrerabiderik ikusi | Greba antolatu dute berriro Gipuzkoako zahar etxeetan, hilaren 19rako. ELA eta LAB sindikatuek, biek deitu dute grebara; negoziazio mahaiaren bilera izan zen atzo, baina ez zuten aurrerabiderik ikusi | ELA eta LAB sindikatuek bakoitzak bere aldetik egin dute grebarako deia. Justu hilaren 19a hautatu dute greba egiteko, eta badu esanahi berezia egun horrek; izan ere, hilaren 20an elkartuko da berriro negoziazio mahaia. ELA sindikatuaren aburuz, «esku hutsik» joan zen patronala atzo egin zuten bilkurara, eta horregatik egin dute orain grebarako deia. «Izan ere, patronalaren borondate falta begien bistan geratu da, lotsagarria da», salatu dute ELAko ordezkariek, gaur goizean egin duten agerraldi batean. Areago, esan dute hurrengo negoziazio mahaian patronalak jarrera berean jarraitzen badu mahaia uzteko asmoa dutela. LAB sindikatuak ohar baten bidez egin du grebarako deia; eskatu die patronalei negoziazio mahaia ez «blokeatzeko» eta aurrera egiteko oinarriak ipintzeko: «Edukiez hitz egiten hasteko momentua den honetan, borondateetatik harago, proposamen zehatzak mahai gainean jarri beharko dira».
Sindikatu biek gogora ekarri dute bost urte direla gatazka hau hasi zela. Greba eta mobilizazioetan lau urte daramatzate, eta ELA sindikatuak deituta 258 greba egun egin dira denera. Horietako hainbatetan bat egin dute LAB sindikatuko ordezkariek. Erakunde biek hizpide izan dute gatazka honetan Gipuzkoako Diputazioak duen «erantzukizuna» ere. «Aldundiari dagokio patronalei proposamenak aurkeztu ditzatela eskatzea, zabaldu den abagunea aprobetxatzeko», nabarmendu dute gaur ELAko ordezkariek. Izan ere, atzoko bilera mugarri bat izan zen gatazka honetan; izurria tarteko, «blokeatuta» egin ditu negoziazio mahaiak bi urte.
LABen ere argi dute auzia ezin dela bideratu diputazioaren esku hartzerik gabe, argi baitute gatazka hau ez dela «lan gatazka soil», bestelako neurri bat duela. Gatazkaren zuztarrean «zerbitzu publikoen pribatizazioa, lan prekaritatea eta sektore feminizatuek duten errekonozimendu sozial eta ekonomikorik eza» daudela argi dute, eta gizarte osoa ardaztu behar duten eskubide oinarrizko batzuk berretsi behar direla zahar etxeen funtzionamenduan, esaterako, «zaintza zerbitzuak jasotzekoa» edota «zaintza lanak baldintzarik duinenetan egitekoa».
Arta hobea emateko
LAB sindikatuak nabarmendu du greba honen xedea dela lan itun egoki bat hitzartzea, eta ratioak ere «hobetzea». Langileen aspaldiko kezka da ez dutela modurik egoitzetan bizi diren adinekoei behar adina denbora eta arta eskaintzeko. ELA sindikatuko ordezkariek nabarmendu dute izurriarekin, gainera, okertu egin dela egoera, eta lantaldeen urria oraindik ere arazo nabarmenagoa dela orain. «Oso urte gogorrak izan dira, eta oraindik ere egoera larria da», salatu du gaur goizean ELA sindikatuko ordezkari Janire Diazek. «Ez dira ordezkatzen langileak, eta egoitza askotan murrizketak ezartzen ere ari dira, argudiatzen ari baitira pandemiarekin diru asko gastatu dutela; hori gertatzen ari da».
Pandemiaren ostean egoiliarren «erreparazio emozional» bat ezinbestekoa den arren, egoera honetan behar horiei ezin zaiela erantzun adierazi du Diazek. «Egoiliarrak abandonatuta daude oraindik ere, eta ez dugu ikusten aldundia pandemiaren ostean horri erantzuteko ezer egiten ari denik», salatu du. Besteak beste, aski langile gutxirekin ari diren egoitzen berri eman du: «Aurkitu ditut egoitzak 19-20 egoiliarrentzat bi zaintzaile dituztenak, eta gero eta gehiago daude horrelakoak». |
2022-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/213187/andy-warholek-marilyn-monroeri-eginiko-erretratua-185-milioi-euroan-saldu-dute.htm | Kultura | Andy Warholek Marilyn Monroeri eginiko erretratua 185 milioi euroan saldu dute | Hori dela eta, XX. mendeko artelanik garestiena bilakatu da. Larry Gagosian bildumazaleak ordaindu du gehien New Yorken egin duten enkantean. | Andy Warholek Marilyn Monroeri eginiko erretratua 185 milioi euroan saldu dute. Hori dela eta, XX. mendeko artelanik garestiena bilakatu da. Larry Gagosian bildumazaleak ordaindu du gehien New Yorken egin duten enkantean. | Andy Warhol margolariak 1964. urtean Marilyn Monroeri egindako erretratua XX. mendeko artelanik garestiena bilakatu da. Atzo gertatu zen, New Yorken (AEBak): Christie’s enkante etxeak 185 milioi dolarren truke saldu zion Larry Gagosian bildumazaleari, enkantea hasi eta hiru minutu eskasera. Dena den, aitortu dute gehixeago ordaintzea espero zutela, edo, behintzat, 200 milioi dolarrera heltzea (195 milioi dolarrean saldu da).
Shot Sage Blue Marilyn obra, ordea, ez da inoiz enkantean saldu den artelanik garestiena: Leonardo da Vinciren Salvator Mundi da; Mohamed Ben Salmane Saudi Arabiako printzeak erosi zuen, 2017. urtean, 425 milioi euroren truke. Warholena bada, ordea, XX. mendeko garestiena. 2015az geroztik, Pablo Picassoren Aljerko emakumeak zen; 169 milioi euroren truke saldu zuten hura.
Christie's-en arabera, Warholen artelana «Mona Lisa modernoa» da: «Denboratik eta lekutik harago doan obra bat da, artista baino handiagoa den ikono bat. Memoria kolektiboaren parte da», azaldu du enkante etxeak.
Gaur arte, obra Thomas eta Doris Ammannen bildumako parte zen. Thomas 1993an hil zen, eta haren arreba Doris, iaz. Hori dela eta, irabazi guztiak Suitzako Thomas eta Doris Ammann fundazioarentzat izango dira. Haren helburua da gizartean bazterturiko haurren osasuna, ongizatea eta hezkuntza hobetzea. |
2022-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/213188/cebeken-ustez-ezinezkoa-da-inflazioa-soldatetara-eramatea.htm | Ekonomia | Cebeken ustez «ezinezkoa» da inflazioa soldatetara eramatea | Bizkaiko enpresen %92k ezinbestekoa ikusten dute errenta paktua hitzartzea. BPGaren iragarpena %4,5era apaldu arren, patronalak nabarmendu du Bizkaia lurralde erakargarria dela enpresentzat, eta Zedarriak-en iritzietatik urrundu da. | Cebeken ustez «ezinezkoa» da inflazioa soldatetara eramatea. Bizkaiko enpresen %92k ezinbestekoa ikusten dute errenta paktua hitzartzea. BPGaren iragarpena %4,5era apaldu arren, patronalak nabarmendu du Bizkaia lurralde erakargarria dela enpresentzat, eta Zedarriak-en iritzietatik urrundu da. | «Akordioak behar ditugu, eta akordioak nahi ditugu. Gure proposamena akordioak lortzeko izango da». Carolina Perez Toledo Cebek Bizkaiko patronalak nabarmendu du enpresak prest daudela negoziazio kolektiboan «ahalegina» egiteko, baina langileek eta haien ordezkariek ere egin beharko lituzketela. Patronalak nabarmendu du gaur egun 13.000 enpresatako lan hitzarmena negoziatzen ari direla, eta 125.000 langileri eragiten dietela. Akordioak lortu bai, baina nola? Cebekeko inkestaren arabera, lurraldeko enpresen %92k begi onez ikusiko lukete errenta paktu delakoa.
Bizkaiko enpresek, izan ere, «ezinezkoa» ikusten dute inflazioaren eragin guztia soldatetara eramatea. «Igoera horrek etengabeko inflazio bat sortuko luke. Ahalegin bat egin behar dugu guztiok, eta arduraz jokatu». ELA eta LAB sindikatuek esana dute ez dutela onartuko langilerien erosahalmena murriztuko lukeen akordiorik; Cebekek, baina, ez du ate hori itxi nahi: «Lan esparru normalizatu bat behar dugu ziurgabetasun egoera honetarako». Era berean, nabarmendu du Bizkaiko enpresen %80k soldatak igo dituztela 2022an.
Ziurgabetasuna da Cebekek bere urte hasierako balantzean gehien errepikatu duen hitza. Asteazkenean batzar orokorra du, eta haren atarian plazaratu du. Hainbestekoa da ziurgabetasuna, ez baitira ausartu enpleguaren inguruko aurreikuspen bat egiten. Hori bai, aurtengo BPG datuak apaldu egin dituzte. Orain, %4,5ekoa izango dela uste dute, nahiz eta urte hasieran %5,2koa izango zela uste zuten. Arrazoiak jakinak dira: energiaren kostua, lehengaien garestitzea, Ukrainako gerra eta garraiolarien grebaren ondorena. Horiek horrela, enpresen %66k beren produktuak garestitu behar izan dituzte, baina %78,8k ez dute garestitze osoa produktuetara eramango.Hiru enpresatik bik beren errentagarritasuna kaltetua ikusi dute hiru hilabete hauetan.
Egoera zaila dela esan du Cebekek, baina, hala ere, ez du auzitan jarri Bizkaia lurralde erakargarria denik enpresentzat. Hala, Zedarriak lobbyaren jarrera eta iritzietatik urrundu da. Are gehiago, espresuki haren inguruan galdetuta, Perez de Toledok gehitu du beraiek Cebek direla, eta ikuspuntu propioa dutela. Are gehiago, nabarmendu du erakunde publikoen gertutasuna sumatzen dutela enpresek, eta bi direla haien eskaera handiak: batetik, «antolaketa malgutasuna» lantaldeen barruan, eta, bestetik, likidezia bermatua izatea, ICOren edo Elkargiren maileguen bitartez. Alde horretatik, enpresek %35ek zerga ordainketen atzerapen gehiago nahiko lituzkete, %26k mailegu eta berme gehiago, eta %20k kontratazio publiko ugariagoa. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.