date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/213400/bigarrena-ere-volleringek-irabazi-du.htm | Kirola | Bigarrena ere Volleringek irabazi du | Herbehereetako txirrindulariak garaipena eskuratu du Mallabian, Itzuliko bigarren etapan, eta sendotu egin du lehen postua sailkapen nagusian. Bihar, hirugarren eta azken etapa. | Bigarrena ere Volleringek irabazi du. Herbehereetako txirrindulariak garaipena eskuratu du Mallabian, Itzuliko bigarren etapan, eta sendotu egin du lehen postua sailkapen nagusian. Bihar, hirugarren eta azken etapa. | Atzo indartsuena zela batere lotsarik gabe onartu zuen Demi Volleringek (SDW), eta ez zebilen gaizki edo harrokeriaz egoera puzten. Gaur ere irabazi egin baitu. Emakumezkoen Euskal Herriko Itzuliko bigarren etapa ere bereganatu egin du Herbehereetako txirrindulariak. Mallabian hasi eta bertan bukatu, 117 kilometro oinetan, eta azkeneko aldapan indartsuena bera dela erakutsi du. Sailkapen nagusian, sendotu egin du lehen postua: 22 segundora utzi du Pauliena Rooijakkers (Canyion) eta 42ra Kristen Faulkner (BEX). BIhar amaituko da lasterkera, Donostia-Donostia etaparekin.
Ikusi gehiago: Julian Erasok barkamena eskatu du bere adierazpenengatik
Ibilbide gogorrari hortzak erakutsi dizkio Volleringek. Nongoa den garbi azalduz. Izan ere, defentsarik onena erasoa izaten da Herbehereetako ziklistentzat, eta horixe egin du liderrak. Karabietan gora astindu du mehe zetorren tropela, eta entresaka egin du onenen artean. Behin baino gehiagotan saiatu da ihesean, baina ez diote utzi bakarrik joaten. Jakin egin behar berak ere ahal duen guztia egin duen bakarrik joateko, edo indarrak neurtzen joan den. Erakusten ari baita beste guztiak baino kosta pare bat gorago dagoela.
Kontuak kontu, bost ziklistaren artean jokatu dute etapa: Vollering bera, Rooijakkers, Marta Cavalli (FDJ), Baril (VTS, Euskal Herrian bizi den Kanadakoa) eta Juliette Labous (DSM). Atzeko taldea 17 segundora sartu da. Hor izan ez dena Ane Santesteban. Ez baita atera etapan, osasun arazoekin. Atzo ez zuen ondo amaitu Bastidan, eta ez irtetea erabaki du. «Osasuna da lehendabizikoa, eta sendatzeko garaia da orain», jarri du sare sozialetan Errenteriakoak.
Volleringek ere hitz egin du, helmuga pasatu eta gero. «Egun zoragarria izan da, eta atzo baino hobea. Indartsu sentitu naiz etapa guztian, eta asko saiatu naiz ihesean. Konfiantzaz nabil. Amaiera asko gustatu zait». Ez da ezkutatu Itzulia irabazteko hautagai nagusia dela galdetu zaionean: «Dena daukat alde irabazteko, eta espero dut horrela izatea». |
2022-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/213401/gizonezko-bat-atxilotu-dute-ortuellan-sexu-eraso-bat-egitea-leporatuta.htm | Gizartea | Gizonezko bat atxilotu dute Ortuellan, sexu eraso bat egitea leporatuta | Herriko jaiak ospatzen ari dira egunotan Ortuellan, eta festagunean izan da erasoa. Bertan atzeman dute erasotzailea. | Gizonezko bat atxilotu dute Ortuellan, sexu eraso bat egitea leporatuta. Herriko jaiak ospatzen ari dira egunotan Ortuellan, eta festagunean izan da erasoa. Bertan atzeman dute erasotzailea. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakitera eman duenez, gaur goizaldean gizonezko bat atxilotu dute Ortuellan (Bizkaia), emakume bati sexu erasoa egitea leporatuta. Herriko jaiak ospatzen ari dira egunotan Ortuellan, eta festagunean izan da erasoa.
112 SOS Deiak zerbitzuak 02:00ak aldera jaso du abisu bat, emakume batek festagunean sexu erasoa jasan duela salatuz. Bertara joan da Ertzaintza, eta erasotzailea bilatzeari ekin dio, Udaltzaingoarekin batera. Festagunean topatu dute gizonezkoa: identifikatu eta atxilotu egin dute, sexu erasoa egotzita. Ertzaintzaren komisaldegian dago gizonezkoa, eta datozen orduetan epailearen aurrera eramango dute.
Ortuellako Udalak erasoa salatu du ohar batean, eta elkarretaratze batera deitu du gaurko, 18:00etan, Otxartaga plazan. |
2022-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/213402/lan-hitzarmenaren-aldeko-greba-eguna-izan-dute-nafarroako-egoitzetako-langileek.htm | Gizartea | Lan hitzarmenaren aldeko greba eguna izan dute Nafarroako egoitzetako langileek | Gasteizen, berriz, elkarretaratzea egin dute Babestu elkarteak deituta: zaintza eredua aldatzeko exijitu dute eta egoitzen pribatizazioa salatu. | Lan hitzarmenaren aldeko greba eguna izan dute Nafarroako egoitzetako langileek. Gasteizen, berriz, elkarretaratzea egin dute Babestu elkarteak deituta: zaintza eredua aldatzeko exijitu dute eta egoitzen pribatizazioa salatu. | Nafarroako zahar egoitzetako langileek greba eguna izan dute gaur. Lan hitzarmena aldarrikatzeko abiatutako protesten barruan egin dute lanuztea. ELAk, CCOOk, LABek eta UGTk deitu dute grebara. Egoitzetako langileek manifestazioa egin dute eguerdian Iruñean, eta salatu dute lan hitzarmena lortzeko negoziazioak geldirik daudela; patronalari eta Nafarroako Gobernuari egotzi diete borondate eskasa izatea akordioa lortzeko. Ostegunean berriro bilduko dira aldeak, eta gaur sindikatuetako ordezkariek ohartarazi dute egoitzetako 6.000 langileentzat onuragarria den akordiorik lortu ezean, greba deialdi gehiago deituko dituztela. Hitzarmenaren bitartez langileek eskatzen dute kudeaketa publikoa ezartzea, langileen ratioak egokitzea, kontziliazioa hobetzea, egonkortasuna bermatzea, soldatak igotzea, eta langileen osasuna bermatzea. Gaurko mobilizazioan «hitzetatik ekintzetara» igarotzeko eskatu diete patronalari eta Nafarroako Gobernuari. Egoitzen pribatizazioa aurka Bestalde, Babestu Arabako zahar etxeetako senideen elkarteak deituta, dozenaka lagunek elkarretaratzea egin dute eguerdian Gasteizen, Arabako Aldundiaren parean. Hain justu, salatu dute Diputazioak zahar etxeen pribatizazioa sustatzen duela eta horrek isla duela zaintza ereduan ere. «EAJk eta PSE-EEk zaintza ereduaren inguruan duten apustua oso argia da: pribatizazioa bilatzen dute». Salatu dute aldundia zahar etxeetako plaza publikoak murrizten ari dela, eta egoitzen kudeaketa enpresa pribatuen esku uzten ari dela. Zaintza eredua aldatzea lehentasuna dela aldarrikatu dute, gainera. «Zaintzak publikoa eta kalitatezkoa izan behar du. Erresidentzia pribatuen eta itunpekoen kontrola bermatu behar da». Ohartarazi dute, halaber, familien parte hartzea eskubide bat dela, baina egoitza pribatu gehienetan eta publiko batzuetan ez dela bermatzen. |
2022-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/213403/burujabetza-ekintza-masiboa-egingo-dute-ekainaren-4an-irungo-ficoban.htm | Politika | «Burujabetza ekintza masiboa» egingo dute ekainaren 4an, Irungo Ficoban | Euskal errepublikaren aldeko Ehun mugimenduak herritarrei dei egin die ekitaldira mozorrotuta joateko. Adierazi dute euskal errepublikara eraman dezakeen «burujabetza iraultzari» hasiera eman nahi diotela. | «Burujabetza ekintza masiboa» egingo dute ekainaren 4an, Irungo Ficoban. Euskal errepublikaren aldeko Ehun mugimenduak herritarrei dei egin die ekitaldira mozorrotuta joateko. Adierazi dute euskal errepublikara eraman dezakeen «burujabetza iraultzari» hasiera eman nahi diotela. | Euskal errepublikaren aldeko Ehun mugimenduak egun osoko ekintza sorta prestatu du gaur Donostian, Burujabetza iraultzaz euskal errepublika lelopean. Goizean, David Fernandez ANCko lehendakariordea eta Unai Apaolaza Ehuneko kidearen arteko solasaldia egon da San Jeronimo kaleko kriptan, katalanez eta euskaraz. Eguerdian, berriz, ekitaldia egin dute Trinitate plazan, azken hilabeteetan burujabetza «praktikara eramateko» kanpainarekin bat egin duten hainbat lagunekin batera. Han iragarri dute ekainaren 4an «burujabetza ekintza masiboa» egingo dutela Irungo (Gipuzkoa) Ficoban. Ekintza horretan parte hartzeko deia egin diete euskal errepublikaren alde dauden herritar guztiei, eta mozorrotuta joateko eskatu diete. Gaurko ekitaldian, oroitu egin dituzte mugimenduaren inguruan biltzen den jendearen eguneroko arazoak zeintzuk diren: «Etxebizitzaren prezioak ezin ordainduta, auzotik edo herritik kanpora bizitzera joan behar izan garen herritarrak; inposatutako mugak direla eta, Bidasoa ibaia ezkutuan gurutzatu behar dugunak; lagunekin parrandan ibili eta gero, goizeko lauretan bidea pauso azkarrez eta beldurtuta egiten dugun emakumeak; euskaraz bizi nahi eta etengabe trabak besterik jasotzen ez ditugun herritarrak... Horiek guztiak eta askoz gehiago gara», laburbildu dute. Mugimenduko kideek adierazi dute arazo horiek guztiak konpontzeko «estatu propio batek ematen dituen baliabideak» beharrezkoak direla, eta «Frantziatik eta Espainiatik atera» eta euskal errepublika eraiki behar dela. Nolanahi ere, euren aldarrikapenak euskal errepublika eratzetik harago doazela gaineratu dute: «Euskal errepublikara doan bide bat ireki nahi dugu. Bide erreal bat ireki nahi dugu, bide sinesgarri bat». Hori hala, ekainaren 4an Ficobara joateko deia egin dute, «euskal errepublikara eraman gaitzakeen burujabetza iraultzari» hasiera emateko. |
2022-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/213404/orbaibar-eta-goierri-artean-431-elektrizitate-dorre-eraikitzeko-proiektuaren-aurkako-ituna-sinatu-dute-192-elkartek.htm | Gizartea | Orbaibar eta Goierri artean 431 elektrizitate dorre eraikitzeko proiektuaren aurkako ituna sinatu dute 192 elkartek | Autopista Elektrikorik Ez plataformak Etxarri Aranatzen (Nafarroa) eginiko batzarrean izenpetu dute Lurkide hitzarmena | Orbaibar eta Goierri artean 431 elektrizitate dorre eraikitzeko proiektuaren aurkako ituna sinatu dute 192 elkartek. Autopista Elektrikorik Ez plataformak Etxarri Aranatzen (Nafarroa) eginiko batzarrean izenpetu dute Lurkide hitzarmena | 80 metroko 431 elektrizitate dorre, paraleloan jarrita, Barasoain (Nafarroa) eta Gabiria (Gipuzkoa) herrien arteko 72 kilometroetan zehar. REE Espainiako Elektrizitate Sareak eta Forestaliak nork bere aldetik eraiki nahi dituzten goi tentsioko linea proiektuak Orbaibar eta Goierri bailaren arteko eremu horretan elkartuko dira, eta ekialdetik mendebaldera zeharkatuko dute Nafarroa, Gipuzkoaraino. Horren aurka, Lurkide izeneko hitzarmena sinatu dute inguruko herrietako 192 elkartek, eta manifestaziora deitu dute, gainera: maiatzaren 29an, elektrizitate dorreak eraiki nahi dituzten tokietara joanen dira, Barasoain eta Gabiria artean, protesta egitera.
Autopista Elektrikorik Ez plataformak azaldu duenez, bi proiektu elkartuko dira Nafarroa eta Gipuzkoa arteko lurretan: REErena, 92 kilometrokoa, eta Forestaliakoa, 244koa. Bien artean, 800 bat elektrizitate dorre eraikiko dituzte, eta horien erdiak baino gehiago, Barasoain eta Gabiria arteko eremuari dagozkie.
Lurkide hitzarmenaren sinatzaileek «asumitu ezinezko burugabekeriatzat» jo dute goi tentsioko lineak eraikitzeko proiektuak ugaritzea: «Hamar urteko borrokari esker, bi aldiz geldiarazi ahal izan dugu Itxaso-Castejon linea, baina orain, Forestalia enpresaren Kyoko eta UME izeneko proiektuak batu zaizkio horri». Elkarteen arabera, proiektu horiek ez diote erantzuten elektrizitate hornidurari lotutako beharrei; aitzitik, «funts putreen interes espekulatiboen mesedetan» diseinatutako egitasmoak direla nabarmendu dute: «Ez dute justifikaziorik».
Sinatzaileen arabera, goi tentsioko proiektuok «mehatxu larriak» dira ingurumenarentzat, paisaiarentzat, inguruan bizi diren animalia espezieentzat, baina, horrez gain, ziur dira kalte eginen diela «herrien eta eskualdeen ondareari eta etorkizuneko garapenari».
Azkenik, lan horietan esku hartzeko deia egin diete Nafarroako Gobernuari eta Eusko Jaurlaritzari: «Proiektuen tramitazioa eta onespena Espainiako Erresumari dagokio, baina hori ezin da aitzakia izan herriak abandonatzeko, bertoko erakundeek ere mekanismoak baitituzte herritarren borondatea errespetatzeko bide demokratikoak zabaltzeko». |
2022-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/213405/g7koek-ez-dituzte-aitortuko-errusiaren-inbasioaren-ondorio-diren-mugak.htm | Mundua | G7koek ez dituzte aitortuko Errusiaren inbasioaren ondorio diren mugak | Munduko herrialde industrializatuenek adostu dute «behar beste denboraz» ematea laguntza militarra Ukrainari. Putinen arabera, ez dago Finlandiaren segurtasuna kolokan jar dezakeen «mehatxurik» | G7koek ez dituzte aitortuko Errusiaren inbasioaren ondorio diren mugak. Munduko herrialde industrializatuenek adostu dute «behar beste denboraz» ematea laguntza militarra Ukrainari. Putinen arabera, ez dago Finlandiaren segurtasuna kolokan jar dezakeen «mehatxurik» | G7koek mezu bat helarazi diote Errusiari. Munduko herrialde industrializatuenen taldeak ohar bat onartu du azpimarratuz inoiz ez dituela aitortuko Errusiak «eraso militarraren bidez» aldatu nahi dituen mugak. Hiru eguneko goi bilera egin dute Weissenhausen, Alemania iparraldean, eta ondoren Kanadak, Frantziak, Italiak, Japoniak, Erresuma Batuak, AEBek eta Alemaniak adierazi dute jarraituko dutela, gainera, bai Kremlini zigor ekonomiko gehiago ezartzen, baita «behar beste denboraz» Ukrainari laguntza militarra ematen ere.
Oharrean ez diote aipamenik egin, baina azken egunotan Errusiaren eta Mendebaldearen arteko harremanak are gehiago gaiztotu ditu Suediak eta Finlandiak NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzeko erakutsitako erabakitasunak. Okerrik ezean, datozen asteetan erregistratuko dituzte eskaerak, eta aliantza militarrak beso zabalik hartuko ditu Eskandinaviako bi herrialdeak, nahiz eta Turkiak iradoki duen horien sarrerari betoa jartzeko prest dagoela. Ekainaren 29an eta 30ean egingo du NATOk hurrengo goi bilera, Madrilen (Espainia).
Hain zuzen, Sauli Niinisto Finlandiako presidenteak Vladimir Putin Errusiakoarekin telefonoz hitz egin du gaur, eta, Helsinkik ohar batean adierazi duenez, jakinarazi dio Mendebaldeko aliantza militarreko kide izateko eskatuko dutela, Errusiaren azken mugimenduek eta Ukrainaren inbasioak «Finlandiaren segurtasun ingurunea nahastu dutelako». Kremlinek bileraz kaleratutako oharraren arabera, Putinek erantzun dio erabakia «okerra» dela, «ez baitago Finlandiaren segurtasun kolokan jar dezakeen mehatxurik». Finlandiako lehen ministro Sanna Marin buru duen SDP Alderdi Sozialdemokratak iragarri du, gaur, NATOn sartzeko ideia babesten duela.
Horren guztiaren harira, Errusiako Atzerri ministrorde Aleksandr Gruxkok ohartarazi du, gaur, litekeena dela Suedian eta Finlandian armak nuklearrak hedatzea NATOk, baldin eta bi herrialdeak aliantzako kide bihurtzen badira. «Hori gertatuko balitz, prebentzio neurriak hartu beharko genituzke», jaso du RIA Errusiako albiste agentziak. Errusiak eta Finlandiak 1.300 kilometroko muga dute.
Kharkivetik alde egiten
Gerra frontean, Igor Terekhov Kharkiveko alkateak esan dio BBC hedabideari Errusiako tropak hiriaren aldirietatik alde egiten ari direla. Ukrainako bigarren hiririk handienak kokagune estrategikoa du, Errusiako mugatik 40 bat kilometrora dagoelako, eta ekialdeko frontetik, Donbasskotik, gertu.
Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak, bestalde, Mariupol sitiatutako hiriko Azovstal altzairutegian eusten dioten «defendatzaileez» mintzatu zen, Ukrainako hainbat hedabiderekin izandako solasaldi birtual batean. Batik bat, Azov batailoi paramilitarreko kideak daude han —eskuin muturreko talde armatu bat—. «Gure esku dagoen guztia egiten ari gara haiek ebakuatzeko, baina negoziazioak zailak izaten ari dira». |
2022-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/213406/de-gendt-azeri-zaharraren-bigarrena.htm | Kirola | De Gendt, azeri zaharraren bigarrena | Flandriakoak irabazi du zortzigarren etapa. Giroan aurreneko garaipena lortu zuenetik hamar urtera. Hiru iheskideri hartu die aurre Napoliko esprintean | De Gendt, azeri zaharraren bigarrena. Flandriakoak irabazi du zortzigarren etapa. Giroan aurreneko garaipena lortu zuenetik hamar urtera. Hiru iheskideri hartu die aurre Napoliko esprintean | Italiako Giroak ez du distira handiko garaipenik behar urte luzeetan irabazitako ospea handitzeko. Baina gaurkoak badu berezitik. Irabazlearengatik. Thomas Gendt (Lotto) Flandriako txirrindulari beteranoak (35 urte) altxatu ditu besoak Napolin, zortzigarren etapan. Hiri Itzuli handietan dauzka garaipenak, eta Giroan bigarrena du atzokoa, Stelvio gain mitikoan 2012an lortu zuenari batu diolako oraingoa.
Klasiko mitikoen lurraldekoa da, baina han ingurukoak ez zaizkio gustatzen. Beste batzuk bai. Gaurkoak bazuen lasterketa molde horien kutsua, eta bikain moldatu da garailea Napoli-Napoli etapan (153 kilometro). 24 laguneko ihesaldia izan da giltzarria, lanean hasi orduko osatu dena, eta izen handiko beste ziklista batzuk ere baziren: Mathieu Van der Pool (Alpecine) eta Guillaume Martin (Cofidis), besteak beste.
Lana beltz egin du De Gendtek egun guztian zehar, eta ez zuen ematen hura izango zenik besoak altxatuko zituena. Baina ezustean —bakoitzak jar diezaiola neurria horri—, bera garaile. Aise bota ditu esprintean ihesaldi nagusitik geratutako laukotetik Davide Gabburo (Bardiani), Jorge Arcas (Movistar) eta Harm Vanhoucke taldekidea (Lotto).
Sailkapen nagusian, Juanpe Lopezek (Trek) segitzen du buruan. Jauzia Martinek eman du, laugarren jarri delako 1.06ra. Bihar mendia dute zai. Blockhaus gainean bukatuko da (1. maila) 191 kilometroko etapa. Beste lau aldapa ere izango dituzte. |
2022-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/213407/uemak-udalerri-euskaldunen-garrantzia-nabarmendu-dute-seguran.htm | Gizartea | Uemak udalerri euskaldunen garrantzia nabarmendu dute Seguran | Uemak antolatuta, Udalerri Euskaldunen Eguna egin dute, Seguran. Uemako lehendakari Iraitz Lazkanok udalerri euskaldun guztiak Uemaren parte izatera animatu ditu. | Uemak udalerri euskaldunen garrantzia nabarmendu dute Seguran. Uemak antolatuta, Udalerri Euskaldunen Eguna egin dute, Seguran. Uemako lehendakari Iraitz Lazkanok udalerri euskaldun guztiak Uemaren parte izatera animatu ditu. | Euskara airean sumatzen zen gaur goizean Seguran (Gipuzkoa), eta ahoz aho zerabilten bertaratutakoek, euskara ari zuen. Segurarrek dioten gisa: Euskara aiden! Horixe izan da gaur, Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak antolatuta, Seguran bertan egin duten Udalerri Euskaldunen Egunaren leloa ere. Dozenaka lagun elkartu ziren euskara aireratzeko eta udalerri euskaldunen egitekoari aitortza egiteko.
Egunari Uemaren batzar nagusiarekin ekin diote. Bertan izan dute hitzordua Uemako 94 herrietako udal ordezkariek. Tantaka-tantaka iristen joan dira 10:00etarako Baratze pilotalekura. Eta kartelak gora eta behera, bozkatu dituzte Uemaren jardueraren inguruko ohiko kontuak. Gainera, 2021ean egindako ikus-entzunezkoen kontsumoari buruzko ikerketaren emaitzak jakiteko aukera ere izan dute.
Bitartean, kultur etxean, hikaz eta hika aritu dira hitanoari buruzko jardunaldietan. Seguran, Usurbilen eta Oiartzunen (Gipuzkoa) hitanoaren erabilera sustatzeko martxan jarritako ekinbideak azaldu dituzte, eta EHU Euskal Herriko Unibertsitateko irakasle eta ikertzaile Garbiñe Bereziartuaren ahotik, Euskararen normalizazioa eta hitanoa hitzaldia izan dute entzungai. Kokatzeko, datuak eman ditu, Azpeitian (Gipuzkoa) egindako neurketei erreferentzia eginez. Genero arrakala nabaria da; alegia, emakumeek gutxiago egiten dute, batez ere, adinean behera egin ahala: «Beti gizonak nagusi, bai egiten, bai jasotzen eta aditzen ere bai».
Eta zerk eragiten du batzuek hitanoa erabiltzea eta besteek ez? Gazteen kasua aztertu dute. Batez ere, hizkuntzarik «erosoena» euskara izateak, gurasoek eta senideek hika egiteak, baita ikaskideek eta ikastetxeko langileek toka edo noka erabiltzeak ere: «Goitik beherako transmisioak adinako pisua eduki dezake parez parekoak».
Erabilera –edo haren falta— ez ezik, hitanoaren dilemak ere hizpide izan ditu Bereziartuak. Batetik, bitartasuna: «genero banaketa bitarra egiten du. Gaur egun, banaketa bitar hori motz geratzen bezala ari dela ematen du. Horrekin zer egingo dugu? Nik ez daukat erantzunik». Jokaera bateraturik edo diskurtsorik ez dela eraiki uste du, «esperimentazio fase batean» daudela. Bestetik, komunikabideen egitekoaz ere mintzatu da. Hitanoak izan beharreko presentziak sortzen dituen zalantzak aitatu ditu. Idatzizkoetan, esaterako: «Esaten da prosa idatzi behar denean ez dakigula hartzailea zein izango den; orduan, hika ezin dugu. Elkarrizketetan berez bai, baina kazetariak kazetari lanetan ari denean ezin du islatu elkarrizketatzen ari den pertsonarekin zein harreman mota daukan». Orduan, hitanoak komunikabideetan ba al dauka tokirik? «Ez dakit erantzuten, landu beharko da, eta ikusi, baina hitanoa indartu nahi bada, oso garrantzitsua da ikusgarritasuna ematea, eta edozer gauzari ikusgarritasuna emateko, komunikabideak tresna ezin hobeak dira».
Herri euskaldunen balioa
Eguerdirako, Segurako plaza atondua dute ekitaldi nagusirako. Bertan elkartu dira euskalgintzako eragileak nahiz ordezkari politikoak. Besteren artean, Iraitz Lazkano Uemaren lehendakariak hartu du hitza. Esan duenez, Euskal Herriko 188 udalerri dira euskaldunak; alegia, herritarren %70 baino gehiago euskalduna dutenak. Horien garrantzia mahai gaineratu du: «Egundoko ekarpena egiten diete euskararen normalizazioari. Areago: herri honen arnasguneak direla esan ohi dugu, eta ez dira hitz hutsak».
Uemak guztiengana iritsi nahi du, sarea zabaldu: «Elkarrekin, egin dugun lanaren eta bidean bildu dugun esperientziaren harrotasunez, baina baita apaltasunez ere, eskua luzatzen diegu, eta eskaera zehatza egin Uemara batu daitezen». Horretarako beharra nabari dute: «Gaur euskara ari du. Euskara ari dek. Euskara ari den. Goazen indarrak batzera eta Uema askoz gehiago sendotzera, bihar ere, euskarak aiden segi dezan udalerri euskaldunetan».
Goizeko ekitaldien ostean, egitarauak ez du etenik eduki. Besteak beste, bazkaria, puzgarriak eta Bada giro! taldearen erromeria izan dituzte aukeran. |
2022-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/213408/unai-andak-irabazi-du-arabako-azken-final-laurdena.htm | Kultura | Unai Andak irabazi du Arabako azken final laurdena | Aramaion jokatu da Arabako Bertsolari Txapelketako hirugarren eta azken final laurdena, eta erabakita gelditu dira finalerdiak. Hendaian jokatu da, bestalde, II. Señora sariketa eta Aner Euzkitze eta Amaia Iturriotz izan dira lehen bi finalistak. | Unai Andak irabazi du Arabako azken final laurdena. Aramaion jokatu da Arabako Bertsolari Txapelketako hirugarren eta azken final laurdena, eta erabakita gelditu dira finalerdiak. Hendaian jokatu da, bestalde, II. Señora sariketa eta Aner Euzkitze eta Amaia Iturriotz izan dira lehen bi finalistak. | Arabako Bertsolari Txapelketako hirugarren eta azken final laurdena izan da gaur arratsaldean Aramaioko kultur etxean, eta, kantuan aritu diren sei bertsolarien artetik, Unai Andak lortu ditu puntu gehien: 241,5. Hala geratu da gainontzekoen sailkapena: Andere Arriolabengoa (234), Oihane Perea (232,5), Felipe Zelaieta (227), Manuel Bendala (213) eta Asier Rubio (203,5). Gai jartzaile lanetan, ostera, Aintzane Irazustak jardun du.
Aurretik jokatutako beste bi final laurdenetan, Asier Otamendi eta Manex Agirre nagusitu ziren, eta, gaurkoarekin bigarren fasea itxita, argituta geratu da jada finalerdietarako zeintzuk sailkatu diren. Hurrengo saioa, Araiako Andra Mari aretoan izango da, 17:30ean hasita.
Señora txapelketa Hendaian
Ordu bertsuan jokatu da, bestalde, II. Señora sariketa. Hendaiako (Lapurdi) Enbata gaztetxean egin dute lehen kanporaketa, eta Aner Euzkitze eta Amaia Iturriotzek eskuratu dute finalerako pasea. Emakume eta identitate ez hegemonikoen ikusgaitasuna helburu duen txapelketa da, eta Laudion (Araba) egingo dute bigarren kanporaketa datorren larunbatean, Aiaraldeko Faktorian. Finala, berriz, ekainaren 4an izango da, Leitzan (Nafarroa). |
2022-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/213409/laso-buruz-buruko-finalera.htm | Kirola | Laso buruz buruko finalera | 22-17 hartu du mendean Jokin Altuna, 15-10 eta 17-13 atzetik egon ostean. Egungo txapeldunak bizpahiru opari egin, eta partida iraultzeko aprobetxatu du Bizkarreta-Gerendiaingoak. Azken bederatzi tantoak segidan egin ditu. | Laso buruz buruko finalera. 22-17 hartu du mendean Jokin Altuna, 15-10 eta 17-13 atzetik egon ostean. Egungo txapeldunak bizpahiru opari egin, eta partida iraultzeko aprobetxatu du Bizkarreta-Gerendiaingoak. Azken bederatzi tantoak segidan egin ditu. | Iazko lau eta erdiko Sanfermin Txapelketako finala galdu eta gero Unai Lasok ondorengoa esan zion Jokin Altunari: «Egunen batean lortuko dut zu irabaztea» . Binakako Txapelketan lortu zuen Imazekin batera, baina ez zegoen ezer jokoan. Gaur, ordea, irabazi eta buruz buruko finalean da: 22-17. Inork gutxik espero ez zuenean lortu du, gainera, behetik gora eginda. Izan ere, 15-10 eta 17-13 egon da atzetik. Une askotan, urduritasunaren poderioz, presaka jokatu du, eta partidatik kanpo egon da. Altuna III.ak, ordea, normalean egiten ez duena egin du: kontrarioa mendean zuenean bizirik utzi, hiruzpalau opori eginda. Ederki ordaindu du. Buruz burukoak beste txapeldun bat izango du aurten.
Amaieran pozik kabitu ezinda zegoen Laso «Azkenean lortu dut Jokini irabaztea. Psikologiak zerikusi handia du. Galtzen joan arren, indartsu sentitu naiz, eta irabazi egin nezakeela sinetsi dut», esan du ETBri egindako adierazpenetan. Erik Jaka edo Joseba Ezkurdia izango da beste finalista. Bihar jokatuko dute elkarren aurka. «Egia esan, berdin zait bietako nor. Biak aurkari gogorrak izango dira». Porrotari ez dio aitzakiarik jarri Altuna III.ak. «Unai zoriontzea besterik ez dago. Zailtasun asko izan ditut, pilotaren bila joan naizenean askotan iritsi naiz berandu. Erritmo falta antzeman dut, eta lehen tantoetan bete egin naiz. Baina ez da aitzakia. Normalean egiten ez ditudan opariak egin ditut». Atseden gogoz dago. «Familiarekin eta lagunekin egon, eta balioa eman nahi diot lortu dudanari».
Laso 1-5 jarri da aurretik. Bost tanto horietatik bi egin ditu sakez. Bizi eta ausart ekin dio norgehiagokari. Altuna III.ari zalantzekin ikusi zaio, batez ere ezkerrarekin. Oso gutxitan jo du pilota esku horrekin. Ez zitzaion bete betean ikusi. Baina Amezketakoak lortu ditu hurrengo sei tantoak segidan, eta 7-5 aurreratu da. Sakearekin asmatu egin du egungo txapeldunak, eta tantoa egiten ez bazuen bere aldera eramaten zuen tantoa, pilotari ohikoa duen zehaztasunarekin eta abiadurarekin joz. Lasok, haatik, ez zuen asmatzen Altuna III.ari nola min egin. Lehen tantoetako ausardia eta argitasuna galtzen joan da Bizkarreta Gerendiaingoa. Presaka egin nahi zituen tantoak, baina kontrakoa komeni zitzaion: lantzea. Baina Altuna III.ak txapa behera jotako bi pilotakadari esker, tanto batera gerturatu da Laso: 8-7.
Min egiteko Bizkarreta Gerendiaingoak ezkerrera jokatu behar zion Altuna III.ari, eta frontisetik urrun eduki, tantoa luzatuz. Hala egiten zuenean, lortzen zuen tantoa menderatzea. Baina nahi baino gutxiago egin du partidaren lehen zati horretan. Jokoa aurrean nahasten zenean, ordea, Altuna III.a nagusi zen, angelu onak zabaltzea lortu baitu. Lan erdietara 12-10 iritsi da aurretik Aspekoa. Polita izan da haren hamabigarren tantoa. Dejadaz egin du.
Atsedenalditik bueltan hiru tanto egin ditu erreskadan Altuna III.ak, eta ordu arteko alde handiena lortu du beretzat: 15-10. Presaka eta urduri ari zen Laso. Baina bi tanto segidan lortu ditu. Eta hirugarrena gertu izan du. Baina aukerako pilota bat txapara bidali du. Halakoak ez ditu barkatzen Baikoko pilotariak, baina tentsioaren ondorio zen. Altuna III.a pratiko ari zen, komeni zitzaion moduan jokatzen, ezkerra ez behartuz eta ahal zuen bezain azkar tantoa erabakiz. 16-13koa Lasori pilota burutik gora pasatuz lortu du.
Baina 17-13koarekin pilota argi bat hutsi egin du Amezketakoak. Azken aukeretako bat zuen partidari buelta emateko Lasok. Jon botilleroak Mariezkurrenak argi esaten zion jotzeko pilotari. 17-15ekoa hala erdietsi du Eta hurrengo tantoa ere Altuna III.ak galdu du: 17-16. Abagune argia izanda, gainera. Txapa behera ihes egin dio pilotak. Neurketa airean zegoen. Are gehiago hurrengo tantoa Lasok egin ostean. Ederra izan da, ia lurrean bipareta ikusgarria egin baitu. Azken txanpan erabakigarria izan da Lasok hobeto sakatu duela.
Bost tanto segidan eginda, 15-10ekoarekin edo 17-13koarekin ia ezinezkoa zirudiena lortu du Baikokoak, bigarren atsedenaldi luzera aurretik ailegatzea: 17-18. Olatua aprobetxatu du Lasok. 17-19koa ederra izan da, zabalera eta pilota txaparen arrasotan utziz. Behetik gora zetorren Laso. Hain justu Altuna III.aren aurkako partidan gertatu izan zaion kontrakoa. Eten egin du partida hor Altuna III.ak Baina alferrik. Hogehigarrena sakez egin du Lasok. Eskura zuen partida, zazpi tanto segidan egin eta gero. Ezker gantxoz izan da 21., ausart jokatuz. Eta segidan lortu du azken tantoa. |
2022-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/213410/milaka-lagunek-abortatzeko-eskubidea-babestu-dute-aebetan.htm | Mundua | Milaka lagunek abortatzeko eskubidea babestu dute AEBetan | Abortatzeko babes konstituzionala bertan behera uzteko mehatxua gaitzetsi dute AEBetako hiri nagusietan. | Milaka lagunek abortatzeko eskubidea babestu dute AEBetan. Abortatzeko babes konstituzionala bertan behera uzteko mehatxua gaitzetsi dute AEBetako hiri nagusietan. | New Yorken, Los Angelesen, Washingtonen eta Amerikako Estatu Batuetako beste hainbat hiritan kaleak bete dituzte gaur ehunka mila herritarrek, eta garbi esan diete abortatzeko babes federala ezabatzeko asmoa duten Auzitegi Goreneko epaileei emakumeei beraiei dagokiela erabakitzea euren gorputzaren inguruan. Nire gorputza, nire erabakia lelopean batu dira martxa ezberdinetan. New Yorken, esate baterako, danborren erritmora, protesta Brooklyngo barrutiko Camden plazatik abiatu da eta Brooklyngo zubi enblematikoa zeharkatu du Foley Square plazan amaitzeko. Parte hartzaileen artean, agintariak eta politikari ezagunak joan dira. Chuck Schumer Senatuko gehiengo demokratak buruak, Jumaane Williams New Yorkeko herriaren defendatzaileak eta Letitia James fiskal nagusiak parte hartu dute, besteak beste.
Los Angelesn ere, milaka eta milaka lagun batu dira —gehienak emakumeak— abortatzeko eskubidearen defentsan. Women's March Foundation elkarteak antolatutako protestan, atzera pausorik ez emateko aldarria erakutsi dute kalean. Emakumeek kontzentrazioa egin dute hiriko udaletxearen aurrean. Washingtonen ere protesta egin dute milaka lagunek, eta gogoratu dute duela bi aste ezagutu zen Auzitegi Gorenaren ebazpen zirriborroak LGTBI kolektiboaren hainbat eskubide ere zalantzan jartzen dituela. Zenbaiten kalkuluen arabera, ebazpen horrekin emakumeen abortatzeko eskubidea zalantzan legoke 26 estatutan. |
2022-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/213441/moby-dick-queer.htm | Iritzia | Moby Dick queer | Moby Dick queer. | Liburu infinitutzat daukat Moby Dick. Jatorrizko edizioan dituen 635 orrialdeengatik ez ezik irakurtzen dudan aldiro orrialdeotan agertzen zaizkidan ezustekoengatik ere. Halaxe gertatu zait liburuan izua nola agertzen den lehengoetan baino adiago begiratzearren nobelako kanibal zentralaren bila jo dudalarik. Esan litekeelako liburuan kanibalismoarekiko terrorea dagoela.
Bada, azken irakurraldian eta horren ondoren ikertu ditudan beste datu batzuk gerorako utzita, Herman Melvillek ondo ezagutu zuen liburu jakin bat aipatu gura nuke. In the Heart of the Sea / The tragedy of the Whaleship 'Essex' du titulua, eta Nathaniel Philbrick egilea. Liburuak 2000an AEBetako National Book saria eskuratu zuen, ez-fikzioaren arloan hain zuzen. Hartan oinarriturik 2015ean estreinatu zen filma ez daukat ikusita.
Itsasoaren bihotzean liburu horretan kontatzen dena, tituluaren bigarren partean iragartzen zaiguna da. Moby Dick liburuan Pequod baleontziaren zori berbera izan zuen Essex izenekoak; baleak zartakoa jo eta horra hondora ontzia, eta ontzikoak bateletara, eta bateletan azkenik ez janik ez urik, eta begiak lau eginda ere inondik lehorrik edo ontzirik ezin antzemanik, bizirik segitzen zuten banakek erabaki latza egin dute, zera, aldian behin euretariko bati heriotza eman eta haren gorputza jan. Zotz ala motz eginez erabaki beharko nori heriotza eman. Proposamena egin zuenari egokitu zitzaion lehena izatea. Isaac Cole, larru beltzekoa bera. Ez omen zen trikimailurik egon.
Kanibalismo zibilizatu horri esker zenbait gizon bizirik itzuli ziren Ingalaterra Berriko Nantucket irlara, ontziaren jatorrira alegia.
Gertaerok 1819an izan ziren, eta 1821ean argitaratu horien kontakizuna den liburua: Narrative of the Most Extraordinary and Distressing Shipwreck of the Whale-Ship Essex, of Nantucket: Which Was Attacked and Finally Destroyed by a Large Spemaceti-Whale in the Pacific Ocean, Owen Chase ontziko lehenak argitaratua. Herman Melvilleren liburu infinitua berriz 1851koa da. Idazleak tartetxoa ukan zuen kanibalismoarena jorratzeko, kanibalismo eszenarik sartu gabe. Pequod ontziko batzuk kanibalak direla dio behin eta berriro, eta kito.
Liburuko kanibal zentrala Zeelanda Berriko Queequeg maoria da, bada gero kasualitatea. Queer harremana bihurtuko baita Queequeg eta «Call me Ishmael», «Esadazue Ismael», esanez kontatzen hasten denaren artekoa.
Ene, nola ez nintzen aurreko irakurraldietan horretaz ohartu. Kanibalismoaren gaia ez zen beste ezertarako sorgorturik nengoelako hain segur. Beraz, geratzen zaidan tartetxoan queer horren nondik norakoa azalduko dut.
Ismaeli, portuko ostatuan egin beharko duen lehen gauaren atarian, izua sortu zaio. Ez dio ba ostatuko ugazabak logelak beterik direla guztiak eta ohe erdi bakarra duela hutsik, konpartitzeko prest baldin badago, hori bai, beste erdian lo egiten duena kanibala omen da.
Atsedenaren premiaren premiaz izua gainditurik, halako batean Ismael bere erdira doa, beste erdia artean hutsik delarik. Ez luzerako ostera. Halako batean horra Queequeg ilunetan gelara sarturik. Izu laborria? Ez hainbesterakoa. Jakingura, horixe da batik bat nagusitu zaiona. Manta artetik kirik egiten dio Queequeg miragarriari.
Ustezko kanibalaren gorpuzkera, haren maori larrua, halako moduan tatuatua non gaur egungo tatuatzaileak ez zaizkio ezta txorkatiletara ere iristen harenari, zorrotik aterata dituen errezo antzekoak egiten dizkion irudia, den-dena zaio ezusteko eta kitzikagarri marinel gazteari. «Ez eta anaia batekin ere, ez nuke nahi inorekin ohea erdibanatu», dio. Hala ere konturatzerako ohe barruan dira biak. Zeina bere erdian. Biharamunean ordea erdi biak bat egin direla ohartuko da. Lo dirauen Queequegen besoetako batek soina babesten dio.
Hori, bien arteko harreman txeratsu eta maitekorraren hasiera baino ez da eta, gay kutsuko pasarteekin ez luzatzearren, aipa dezadan Ismael eta Queequeg elkarrekin ezkontzen direneko pasartea. Amaitzeko, gizonezko bien arteko harremanaren ikurra liburuaren azken aldera dator. Pequod ontzia hondoraturik eta babes gabe uretan ezinean Ismael, itotzear, hara hor Queequeg gorpu datzan katabuta. Horrexeri besarkaturik salbatuko du bizia gazteak.
Balearen ehizarako itsasaldi luzeetan Essex egiazkoaren antzeko guztietan marinel proletarioek izaten zituzten bizi baldintza latzei eta gizonen arteko sentimendu eta bizipenei begiratzeko beste leiho bat zabaldu dit azken irakurkera honek. Leiho horretatik balea-ontzietan ez ezik lehenagoko zein geroagoetan ere izan direnei begiratzen ahal zaie.
Brokeback Mountain lehenengoz ikustearen parekoa izan da Moby Dick queer honena. Filmak western historiko askori beste modu batez begiratzeko era eman zidan, zera, protagonista gizon-bikoteak dituztenei hain zuzen. Bada, antzeko zerbait eman dit oraingoan Herman Melvilleren liburu infinituak.
Horren harira gizonaren biografia behar bezalakoren bat irakurtzeko gogoa egin zait. Berdin dio laburra ala infinitua izan. Izan bedi liburuaren azken irakurraldia bezain argigarria, horrekin nahikoa. | |
2022-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/213442/hamar-pertsona-hil-dituzte-aebetan-eraso-arrazista-batean.htm | Mundua | Hamar pertsona hil dituzte AEBetan, eraso arrazista batean | Erasotzailea New Yorkeko Buffalo hiriko auzo beltza batera joan da, eta supermerkatu batean sartu da tiroka. Supremazista zuri bat dela esan dute agintariek. | Hamar pertsona hil dituzte AEBetan, eraso arrazista batean. Erasotzailea New Yorkeko Buffalo hiriko auzo beltza batera joan da, eta supermerkatu batean sartu da tiroka. Supremazista zuri bat dela esan dute agintariek. | Eraso arrazisten moldea du gauean AEBetako New York estatuko Buffalo hirian gertaturikoak: 18 urteko gazte bat, jantzi militarrak soinean, armaturik sartu da jendez beteriko supermerkatu batean, eta tiroka hasi da. Erasoa zuzenean transmititu du, soinean zeraman kamera bati esker. Hamar pertsona hil ditu denera, gehienak beltzak.
Agintariak eraso arrazista gisa ari dira ikertzen gertaturikoa. Izan ere, erasotzaileak hainbat orduz gidatu zuen, hiri horretako auzo beltz batera joateko. Horrez gain, supremazista zuria zela azaldu dute.
Poliziak zabaldu duenez, «gorroto krimen» eta «arrazakeriak eragindako indarkeria ekintza» gisa ari dira ikertzen erasoa. Tiro egiten zuen bitartean, erasotzaileak irain arrazistak oihukatu zituela esan dute lekukoek. Beste bi pertsona zauriturik daude, baina haien biziak ez daude arriskuan.
Lekukoen arabera, 70 tiro baino gehiago egin zituen erasotzaileak. Denda beteta zegoen.
Sarraskia egin ondoren Poliziak inguratu zutenean, armak lurrean utzi zituen.
Joe Biden presidenteak agiri bat plazaratu du, eta ez du zalantzarik izan erasoa «arrazakeriak eragindako gorroto krimen» gisa kalifikatzeko. «Ahal dugun guztia egin behar dugu gorrotoak bultzaturiko etxeko terrorismoa gelditzeko». |
2022-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/213443/finlandiak-naton-sartzeko-eskatuko-duela-ofizialki-baieztatu-dute-presidenteak-eta-lehen-ministroak.htm | Mundua | Finlandiak NATOn sartzeko eskatuko duela ofizialki baieztatu dute presidenteak eta lehen ministroak | Legebiltzarrak datozen egunetan eztabaidatuko du gaia, eta baietz esatea espero duela adierazi du Sanna Marin lehen ministroak. Suedian agintean den alderdi sozialdemokratak ere sostengua eman dio herrialdea NATOn sartzeari. | Finlandiak NATOn sartzeko eskatuko duela ofizialki baieztatu dute presidenteak eta lehen ministroak. Legebiltzarrak datozen egunetan eztabaidatuko du gaia, eta baietz esatea espero duela adierazi du Sanna Marin lehen ministroak. Suedian agintean den alderdi sozialdemokratak ere sostengua eman dio herrialdea NATOn sartzeari. | Beste urrats bat egin dute gaur Finlandian, NATO aliantza militarrean sartzeko prozesuan. Presidenteak eta Gobernuak baieztatu dute herrialdeak formalki eskatuko duela erakundean sartzeko, eta legebiltzarrak «datozen egunetan» eztabaidatuko duela gaia.
Sauli Niinisto presidentea eta Sanna Marin lehen ministroa elkarrekin agertu dira igande eguerdian prentsaren aurrean, erabakiaren berri emateko.
«Finlandian oraindik parlamentuko prozesua daukagu aurrean, baina espero dut parlamentuak baieztatu egingo duela erabaki historiko hau, sendotasunez eta arduraz», adierazi du Marinek.
Parlamentuak erabakia gehiengo sendo batez hartzea espero duela gaineratu du. Aliantzako kide diren herrialdeekin eta erakunde militarraren zuzendaritzarekin harreman estuetan ari direla esan dute bi agintariek.
Zortzi hamarkadaz lerrokatu gabeko herrialdeen multzoan egon ostean, Finlandia NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzearen alde agertu ziren bi agintariak maiatzaren 12an. «Berandu baino lehen, Finlandiak NATOn sartzeko eskatu behar du», esan zuten biek batera atera zuten oharrean.
Errusiak Ukraina inbaditu izanak kezka eragin du inguruko beste herrialde batzuetan, eta Vladimir Putin Errusiako presidentearen zenbait adierazpenek areagotu egin dute kezka hori. «Errusiaren mehatxua sentitzen dugu, eta ez dut uste mehatxu hori erabat desagertu denik. Finlandiak ez du inoiz egin bere defentsa murrizteko urratsa; segurtasuna oso serio hartu dugu beti. Buru-belarri ari gara geure burua defendatzen. Baina, jakina, gure aliatuekin batera egin nahiko genuke», esan zuten orduan. Errusiak eta Finlandiak 1.340 kilometroko muga dute.
Suediako sozialdemokratek ere bai
Suedian agintean den alderdi sozialdemokratak ere sostengua eman dio herrialdea NATOn sartzeari, hamarkada luzeko neutraltasuna baztertuta. Magdalena Andersson lehen ministroak adierazi du egun gutxiren buruan aurkeztuko dutela eskaera ofiziala.
Bi gobernuon mugimendua ikusita, herrialdeok aliantzan azkar sartuko direla esan du Alemaniako Atzerri ministro Annalena Baerbockek gaur Berlinen. Gaineratu duenez, ez da «epe gris» bat egongo, haien segurtasuna arriskuan ez jartzeko. «Ezin da egon fase bat zeinean ez dagoen argi zein den herrialdeon estatutua, eta horregatik dena prestatu dugu erabakia oso azkar berresteko».
Azken orduetan, ordea, Turkia agertu da oztopo nagusi gisa Finlandia eta Suedia NATOn sartzeko prozesuan. Turkiako presidente Recep Tayyip Erdoganek ostiralean adierazi zuen ez dela herrialdeok NATOko kide izatearen aldekoa, politikari erbesteratu ugari hartzen dituztelako; besteak beste, Turkiak jazartzen dien PKK Kurdistango Langileen Alderdiko eta DHKP-C Herria Askatzeko Alderdi-Fronte Iraultzaileko kideak. Turkia 1952tik dago aliantza militarrean, eta horrek esan nahi du Ankarak betoa jarri ahal diela erakundean sartzeko eskaerei. |
2022-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/213444/atristain-bidea-antzeko-beste-kasuetara-zabaltzeko-lan-egiten-ari-dela-esan-du-etxerat-ek.htm | Politika | «Atristain bidea» antzeko beste kasuetara zabaltzeko lan egiten ari dela esan du Etxerat-ek | Presoen senideen elkarteak batzar nazionala egin du Durangon. | «Atristain bidea» antzeko beste kasuetara zabaltzeko lan egiten ari dela esan du Etxerat-ek. Presoen senideen elkarteak batzar nazionala egin du Durangon. | Atristain auziak zabalduriko bideari erreparatzen ari dira Etxerat-eko abokatuak, «neurri bera antzeko egoeran dauden preso guztiei» ezartzeko esperantzan. Hala esan du euskal presoen senideen elkarteko eledun Patricia Velezek, gaur Etxerat-ek Durangon (Bizkaia) eginiko batzar nazionalean.
Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi zuen urtarrilean Espainiak Xabier Atristainen eskubideak urratu zituela eta prozesu «justu eta ekitatezko bat» izatea eragotzi ziotela, eta presoa otsailaren 17an irten zen Donostiako Martuteneko espetxetik. Aste hasieran, auzitegiak baztertu egin zuen Espainiako Gobernuak jarritako helegitea, eta, beraz, Estrasburgoko auzitegiaren erabakia irmoa da.
Etxerat-ek goraipatu egin du erabakia gaurko batzarrean. «Espero dugu orain neurri hau ezartzea antzeko egoeran dauden preso guztiei», esan du Velezek. «Bide berri bat» zabaldu dela gaineratu du, eta horretan presoei «erreparazioa» ematea espero dutela gaineratu.
Edonola ere, batzarrean deitoratu dute Frantziak eta Espainiak jarraitzen dutela «salbuespeneko» espetxe politika egiten, eta berriro ere eskatu dute lege arruntak ezartzeko euren senideei.
Gogoratu dute oraindik «186 euskal preso politiko» daudela espetxeetan, horietako hemeretzik gaitz larriak dituztela, eta ia hogeik 65 urte baino gehiago dituztela. Salatu dute presoetako 85 oraindik urrutiko espetxeetan dituztela, eta gehienei ez dizkietela dagozkien espetxe onurak ematen, ateratzeko baimenak eta gradu aldaketak kasurako.
Batzarra «egin behar hutsa kezkagarria» dela adierazi dute. «Salbuespeneko politika mantentzeak alarma argia piztu beharko luke». |
2022-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/213445/volleringek-irabazi-du-itzulia-hiru-etapetan-nagusituta.htm | Kirola | Volleringek irabazi du Itzulia, hiru etapetan nagusituta | Pauliena Rooijakkers herbeheretarra izan da bigarren postuan sailkapen orokorrean, eta Kristen Faulkner estatubatuarra, hirugarren. | Volleringek irabazi du Itzulia, hiru etapetan nagusituta. Pauliena Rooijakkers herbeheretarra izan da bigarren postuan sailkapen orokorrean, eta Kristen Faulkner estatubatuarra, hirugarren. | «Espero dut indartsuena ni izatea», esan zion BERRIAri Demi Vollering SD Worxeko txirrindulariak ostiralean. Euskal Herriko Itzuliko lehenengo etapa irabazi berritan. Eta hala izan da. Erabat nagusitu da txirrindulari herbeheretarra, etapa guztiak irabazita.
Lehenengo bi etapetan, talde lanen estrategia erabili du Volleringek, txirrindulari gutxiko ihesaldietan. Gaurkoan, ordea, bere kabuz eta bakarrik heldu da Donostiako Bulebarrera. Helmugarako zortzi kilometro behar zirela ihes egin du, Murgil tontorrerako aldapa igotzen. Zortzi laguneko talde bat gidatzen ari zen orduan, baina, aldapa handiaz baliatuta, denak atzean utzi ditu, eta ordutik inork ezin izan dio jarraitu.
Irabazlearengandik 15 segundora sartu dira jarraitzaileak, hamar txirrindulariko taldean. Lasterketaren podium orokorrera, Volleringekin batera, Pauliena Rooijakkers (Canyon) herbeheretarra igo da bigarren postuan (47 segundora), eta Kristen Faulkner estatubatuarra (BikeExchange) hirugarren postuan (60 segundora).
Mugimendu handia egon da lasterketan, Volleringek ihesaldia egin arte. Morgane Coston bretoiak ihesean aritu da hamar kilometroz, Murgileko igoeraraino, Shirin van Anrooij (Trek) eta Jeanne Korevaar (Liv) herbeheretarrekin batera. |
2022-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/213446/ezkurdia-izango-da-lasoren-aurkaria-29ko-finalean.htm | Kirola | Ezkurdia izango da Lasoren aurkaria 29ko finalean | Lehiarik gabeko partida batean nagusitu zaio Ezkurdia Erik Jakari, Eibarko Astelena pilotalekuan jokaturiko partidan. | Ezkurdia izango da Lasoren aurkaria 29ko finalean. Lehiarik gabeko partida batean nagusitu zaio Ezkurdia Erik Jakari, Eibarko Astelena pilotalekuan jokaturiko partidan. | Joseba Ezkurdiak ez dio aukerarik utzi Erik Jakari, eta Buruz Buruko finalera pasatu da. Maiatzaren 29an, beraz, atzo sailkatu zen Unai Lasoren aurka jokatuko du.
Gaurko partida 22-2 geratu da; beraz, lehia gutxikoa izan da, Ezkurdiaren alde. Jakak bereganatu du tantoa lehenengo, baina, hortik aurrera, Ezkurdiak ez du aurkaririk eduki; 14 tanto egin ditu segidan, Jakak partidako bigarrena egin arte. Hortik aurrera, erantzunik gabe jokatu du Ezkurdiak Eibarko Astelena pilotalekuan. Partida azkar joan da, eta kontatzeko gutxi utzi du, Ezkurdiaren erabateko nagusitasunarengatik.
Final nafarren artean jokatuko da, beraz, aurten. Horrez gain, inoiz jokatu gabekoa, lehen buruz burukoa delako Ezkurdiarentzat zein Lasorentzat.
Ezkurdiak 31 urte ditu, eta dagoeneko irabazi ditu lau txapelketa handi: Lau eta erdikoa 2018an eta 2019an, eta bikotekakoak, 2018an eta 2020an.
Emozio handiagoa egon zen atzo Unai Lasok Jokin Altunaren aurka jokatu zuen beste finalerdian. Laso 22-17 nagusitu zen, behetik gora eginda, eta finalera pasatzeaz gain, aspaldiko ametsa bete zuen: «Azkenean lortu dut Jokini irabaztea». |
2022-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/213447/hindleyk-irabazi-du-blockhausen.htm | Kirola | Hindleyk irabazi du Blockhausen | Mikel Landa heldu da helmugara buruko taldean, eta Pello Bilbaok erorketa pairatu du lasterketaren hasieran. | Hindleyk irabazi du Blockhausen. Mikel Landa heldu da helmugara buruko taldean, eta Pello Bilbaok erorketa pairatu du lasterketaren hasieran. | Italiako Giroa irabazteko faboritoen artean jarri da Jai Hindley (Bora Hansgrohe) australiarra. Esprintean irabazi du Blockhaus mendatean amaituriko etapa.
Hindleyk 26 urte ditu, eta bigarren postua lortu zuen 2020ko Giroan. Emozio handia egon da esprintean. Atzetik heldu da Hindley sei txirrindularik osaturiko lasterketa burura. Horietako bat zen Mikel Landa. Australiarrak denak atzean utzi ditu.
Vincenzo Nibalik 34 segundo geroago heldu da; Pello Bilbao, minutu bat baino gehiago, erori egin delako. Sailkapen orokorrean lehena da Juanpe Lopez, baina ezinean aritu da, eta 1.46 minutu galdu ditu. Edonola ere, eutsi dio elastiko arrosari.
Landa zazpigarren dago sailkapen orokorrean, 29 segundora, eta Bilbao hamargarrena da.
Bilbao erori denekoa
Lasterketaren hasieran erori da Bilbao, baina lortu du aurrera jarraitzea.
Lehenengo kilometroetatik ihesaldi bat egin dute, Felix Gall buru (Ag2r Citrôen), multzo nagusiari bost minuturen aldea ateratzeraino.
Baina Ineos taldeak makina azkartu du, iheslariak harrapatzeko, Castroviejo tiraka. Eta berehala lortu dute tartea txikitzea.
Blockhausera igotzeari ekin diotenean heldu da egiaren ordua. Igoerak 13,6 kilometro ditu, eta %8,4ko aldapa. Richard Carapazek erasoa jo du helmugarako 4,5 kilometro falta zirela, eta harekin joan dira Bardet eta Landa. Azkenean, esan bezala, Hindleyk aurrea hartu die metro gutxi falta zirela. |
2022-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/213448/reala-europako-ligan-arituko-da-eta-alavesek-lehen-maila-galdu-du.htm | Kirola | Reala Europako Ligan arituko da, eta Alavesek lehen maila galdu du | Babazorroek 3-1 galdu dute Levanteren aurka. Athleticek 2-0 irabazi dio Osasunari San Mamesen jokaturiko derbian. | Reala Europako Ligan arituko da, eta Alavesek lehen maila galdu du. Babazorroek 3-1 galdu dute Levanteren aurka. Athleticek 2-0 irabazi dio Osasunari San Mamesen jokaturiko derbian. | Seigarren postua ziurtatu du gaur Realak Vila-realen zelaian 1-2 irabazi ostean, eta horrekin ziurtatu egin du Europako Ligan aritzeko postua, hirugarren urtez jarraian.
Vila-realek sartu du lehenengo gola, eta abantaila horri buelta hartu behar izan dio Realak. Partida sendoa jokatu dute bi taldeek.
Korner bat ateratzen sartu dute gola Unai Emeryren mutilek, ondo ikasitako jokaldi batean. Kolpe horrekin iritsi dira atsedenaldira.
Zelaira Gorosabel atera da, Zalduaren lekuan. Irabazteko asmoz irten da Reala. Presio handia egin dio Vila-reali, eta Gorosabelek emaniko baloi batez baliatu da Isak berdinketaren gola sartzeko.
Izerdi hotza sentitu dute jarraitzaileek epaileak Realaren kontrako penaltia ebatzi duenean. Edonola ere, bost minutuz jokoa etenda egon da, VAR sistema kontsultatzeko, eta, azkenean, Realak zigorrik ez zuela merezi erabaki dute.
Orduan, kemen handiagoz aritu dira txuri-urdinak, eta 73. minutuan, Zubimendik sartu du azkeneko gola. Epaileak bederatzi minutuz luzatu du partida, baina Realak eutsi dio emaitzari.
Beraz, hiru puntu horiekin, Realak seigarren postua ziurtatua du, eta baliteke datorren asteko partidan bosgarrena ere eskuratzea.
Alavesen jaitsiera
Realaren jarraitzaileen pozaren kontrastea zegoen Alavesen zaleen artean, Levanteren zelaian. Realak irabazteak lagunduko zion lehen mailan jarraitzen, baina, horretarako, talde babazorroak ere irabazi behar zuen. Azkenean 3-1 galdu dute.
Ilusioa piztu du taldean lehenengo zatian, Joseluk sarturiko golari esker. Irabazten iritsi dira babazorroak atsedenaldira. Baina bigarren zatiaren hasieran, Duarte berdindu du, eta hortik aurrera ez dute buru altxatu.
Izan ere, etxekoak nagusitu dira ondoren, eta kontraerasoak erabili dituzte Alavesen atera hurbiltzeko. Rogerrek eta Moralesek sartu dituzte Levanteren golak.
Ez da ospakizunik egon, Ciutat de Valencia estadioan, ordea. Izan ere, Alavesek zein Levantek, biek ala biek galdu duten maila, eta bigarrenean jokatuko dute datorren sasoian.
Emaitzak aurrez egindako lanaren ondorio izan ohi dira, eta beti esaten da sailkapenak ez duela gezurrik esaten. Azkena da Alaves. Lehen Mailako talderik eskasena, beraz, eta, jaitsiera bera mingarria bada, samin handiagoa eragiten du inor harritu ez izana emaitza txar horrek. Zelaira begiratzen da horrelakoetan erantzuleen bila, eta ez da hautu txarra. Baina egoera honen oinarrian gauza gehiago daude. Zuzendaritzak eta haren erabakiak, esaterako. Hiru entrenatzaile izan ditu sasoi honetan, eta joera ez da oraingoa bakarrik. Entrenatzaileak kiskaltzeko makina da kluba, Josean Kerejeta buru duen enpresak Alaves hartu zuenetik. Denboraldi honetako dantzari begira, Javi Callejakek ekin zion aulkian, baina bota egin zuen zuzendaritzak, eta Jose Luis Mendilibar jarri haren ordez. Hobetu beharrean okertu egin ziren gauzak, eta Zaldibarkoa ere kalera. Haren ordez, Julio Velazquez ipini zuten, ura lepotik gora zeukanean taldean.
Egonkortasunik eza eragiten du horrek. Baita jokalarien aldaketek ere. Denboraldiz denboraldi taldea asko aldatzea ez da biderik onena sendotasuna lortzeko. Eta eman izan du, gainera, aurrekontuaren zati txikia erabili duela zuzendaritzak lan horretarako. Mirariz mirari ibili da Lehen Mailan egon den sei denboraldi hauetan, baina, azkenean, soka eten egin da. Zartatu. Inor ez da harritu. Gertatu egin behar zuen, bide estu horietatik ibilita.
Derbia San Mamesen
Realak eta Alavesek ez bezala, Athleticek eta Osasunak ez zuten gauza handirik jokoan gaur San Mamesen jokatu duten derbian. 2-0 irabazi diete lehoiek gorritxoei.
Berenguerrek eta Villalibrek sartu dituzte golak.
Ez da golik egon 33. minutura arte. Orduan Muniainen jaurtitako kornerraz baliatu da Berenguerrek, gola sartzeko. Nicok mina hartu zuen jokaldi batean.
Osasuna ez da kikildu, ordea, eta etengabe jo du erasora, baina ezin izan du zulatu zuri-gorrien atea. |
2022-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/213449/gizon-bat-larri-zauritu-dute-baionan-borroka-batean.htm | Gizartea | Gizon bat larri zauritu dute Baionan, borroka batean | Denera hiru pertsona zauritu dituzte, labanekin eta botilekin eginiko borroka batean. | Gizon bat larri zauritu dute Baionan, borroka batean. Denera hiru pertsona zauritu dituzte, labanekin eta botilekin eginiko borroka batean. | 17 eta 27 urte arteko hiru gizon zauritu zituzten atzo Baionako geltokitik gertu, borroka batean. Santa Ursula kalean gertatu zen borroka, 13:00 aldera. Poliziak esan duenez, labanak eta botilak erabili dituzte liskarrean.
Ez dakite zergatik hasi zen borroka, eta Polizia ari da ikertzen beste batzuek ere partu hartu ote zuten.
Azkenean, larri zauritu zuten 27 urteko gizonezko bat, eta Baionako erietxera eraman zuten. 17 urteko gazte bat ere zauritu zuten, baina arin, eta Belharra klinikara eraman zuten suhiltzaileek. Zauri handiagoak zituen 25 urteko beste batek. |
2022-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/213450/izagirre-gudariaren-hezurrak-jaioterrira-itzuli-dituzte.htm | Gizartea | Izagirre gudariaren hezurrak jaioterrira itzuli dituzte | Musika eta dantza ekitaldi batekin hartu dituzte gorpuzkiak senideek eta haren bilaketan aritutakoek, 85 urteren buruan. Tomas Rubin gudariaren gorpuzkiak gaur jarriko dituzte haren sendiaren esku. | Izagirre gudariaren hezurrak jaioterrira itzuli dituzte. Musika eta dantza ekitaldi batekin hartu dituzte gorpuzkiak senideek eta haren bilaketan aritutakoek, 85 urteren buruan. Tomas Rubin gudariaren gorpuzkiak gaur jarriko dituzte haren sendiaren esku. | Bizkargi mendian hil zuten Jesus Izagirre gudaria, 1937an, 27 urte baino ez zituela. 85 urte luzez Bilboko hilerrian egon ondoren, haren hezurrak jaioterrira itzuli zituzten atzo, Gabiriara (Gipuzkoa), eta ekitaldi xume batekin egin zioten ongietorria.
Izan ere, herri horretan jaio zen, 1910. urtean. EAJren Amaiur batailoiko sarjentua zen, eta Kandido Sasetaren agindupean borrokatu zen matxino faxisten aurka. Muxika, Larrabetzu eta Zornotzaren arteko mendian (Bizkaia) hil zuten, duela 85 urteko maiatzaren 14an, beste bost herrikiderekin batera: Luis Altzueta (22 urte) eta Simon Altzueta anaia (25), Joxe Apaolaza (23), Jose Mari Gabiria (22), Ramon Igartzabal (25) eta Jesus Izagirre (27).
Dantzarekin eta musikarekin hartu zituzten gorpuzkiak, eguerdian. Ekitaldian egon zen Arantzazu Baztarrika, Izagirreren senidea. «85 urte geroago, baina tokatzen zitzaion lekura bueltatu da», esan dio berriki BERRIAri.
Gabiriaren gorpuzkiak topatzea eta herrira itzultzea ez da lan erraza izan. Orain dela gutxi arte, inor gutxik zekien non zeuden.
Iñigo Santxo abokatua hasi zen Jose Apaolaza bere bikotekidearen osabaren bila, eta ikerketa eginez lortu zuen horiek aurkitzea. Atzoko ekitaldian egon zen Santxo.
Santxok jakin zuen gudarietako baten gorpuzkiak Derioko hilerrian lurperatu zituztela, eta handik hamabost urtera haren gorpua hezurtegi komunera bota zutela, familiari ezer esan gabe.
Hari horri tiraka lortu dute, azkenean, gabiriarren hezurrak topatzea eta identifikatzea.
Maiatzaren 9an omenaldia egin zieten Bizkargi egunean.
Tomas Rubinenak, gaur
Tomas Rubin Marin gudariaren gorpuzkiak gaur utziko dituzte haren senideen esku. EAE-ANV Eusko Abertzale Ekintzarekin borrokatu zen, eta 31 urterekin hil zen, Legutioko (Bizkaia) gudan jasaniko zaurien eraginez. Amorebietako (Bizkaia) ospitale militarrean hil zen, 1936ko abenduaren 3an. Haren gorpua Bilboko Begoñako hilerrira eraman zuten, baina haren senideek ez dute urte luzez jakin zehazki non zegoen lurperatuta.
Aurtengo urtarrilaren amaieran, berriz, haren gorpuzkiak atera zituzten lur azpitik.
1936ko gerran eta ondorengo urteetan hildako 60 lagunen gorpuzkiak berreskuratzeko lanean jarraitzen dute Begoñako hilerrian. |
2022-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/213451/miren-jone-azurza-kazetaria-hil-da-92-urterekin.htm | Bizigiro | Miren Jone Azurza kazetaria hil da, 92 urterekin | 'Zeruko Argia' zuzendu zuen 1969 eta 1975 bitartean. Gero, 'Deia' egunkarian aritu zen lanean. 2011n Ohorezko Rikardo Arregi Saria jaso zuen, eta 2018an ohorezko euskaltzain izendatu zuen Euskaltzaindiak. | Miren Jone Azurza kazetaria hil da, 92 urterekin. 'Zeruko Argia' zuzendu zuen 1969 eta 1975 bitartean. Gero, 'Deia' egunkarian aritu zen lanean. 2011n Ohorezko Rikardo Arregi Saria jaso zuen, eta 2018an ohorezko euskaltzain izendatu zuen Euskaltzaindiak. | Kazetaritza modernoaren aitzindarietako bat joan da: Miren Jone Azurza Aristigieta (Donostia, 1929) zendu da, kazetari gisa eginiko ibilbide profesionalagatik eta jardunagatik ezaguna. Gaur hil da, 92 urterekin. Asteazken honetan 93 urte bete behar zituen. Elixabete Garmendiak Bidegileak bilduman argitaratu zuen Azurzaren biografia.
Vida Nueva deituriko aldizkari katolikoan argitaratu zituen bere lehen idatziak. 1950eko hamarkadaren amaiera aldean, berripaper horretan kolaboratzeko proposamena egin zioten, eta bertan argitaratutako lehen artikulu horien ondoren hasi zen kazetaritza ikasten. Madrilgo Kazetaritza Eskola Ofizialeko lizentzia eskuratu zuen, eta Bilboko La Gaceta del Norte egunkarian trebatu zen.
1965ean Donostiara itzuli zen, eta 1967an Zeruko Argia hedabidean hasi zen lanean. Urtebete erredaktore gisa lan egin ondoren, 1967an zuzendari izendatu zuten. Garai horretan, iritzi artikuluak argitaratzen zituzten bereziki kazeta erlijiosoan, baina Azurza aldaketa batzuen beharraz jabetu zen. Kazeta profesionalizatu eta modernizatu egin behar zela uste zuen, eta, horretarako, kazetaritzaren genero askotarikoak landu behar zirela adierazi zuen. Aurrerapauso ugari eman zituen norabide horretan: euskaldun guztiek irakurtzeko moduko aldizkari bat egin zuten, eta kazetaritzaren hizkera garatzeko zuzentzaileen beharra ere azpimarratu zuen. 1975era arte zuzendu zuen kazeta.
1975etik 1980ra, Historia ikasi zuen Deustuko Unibertsitatean. Tartean, Deia egunkarian ere aritu zen lanean: 1977an sortu zen, eta, kultur gaiak eta udal gaiak jorratzeaz gain, iritzi zutabe bat ere idazten zuen egunero Juan Olalde izenez. Egunkari horretan zebilela erretiratu zen. Hala ere, beste hainbat hedabidetan ere egin zituen kolaborazioak urte horietan: Garaia eta Muga kazetetan, kasurako. 1990etik 1996ra, gainera, Jose Maria Setien gotzainaren prentsa bulegoan jardun zuen boluntario.
Ibilbide profesional horretan egindako lan guztiagatik, hainbat sari eta aitortza jaso ditu Miren Jone Azurza kazetariak. 2011. urtean, adibidez, Ohorezko Rikardo Arregi Saria jaso zuen, Inazio Agirrerekin batera. 2018. urtean, Euskaltzaindiak ohorezko euskaltzain izendatu zuen. |
2022-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/213452/eraso-homofobo-bat-salatu-dute-uribarri-ganboa-urtegian.htm | Gizartea | Eraso homofobo bat salatu dute Uribarri Ganboa urtegian | Arroiabeko hondartza nudista inguruan, harri batez eraso egin diete bi homosexuali, «marikoi zikina» oihuen ondotik. Harriak bietako bati eman dio. Erasoa jasan dutenek salaketa jarri dute. | Eraso homofobo bat salatu dute Uribarri Ganboa urtegian. Arroiabeko hondartza nudista inguruan, harri batez eraso egin diete bi homosexuali, «marikoi zikina» oihuen ondotik. Harriak bietako bati eman dio. Erasoa jasan dutenek salaketa jarri dute. | Gasteizko Uribarri Ganboa urtegian gertatu da, Arroiabeko (Araba) hondartza nudistaren inguruan. Salatzaileak sare sozialen bidez zabaldu ditu erasoaren nondik norakoak. Haren hitzetan, harri bat bota diete berari eta bere bikotekideari, «marikoi zikina» oihuen ondotik, eta harriak bikotekideari eman dio.
Ikusi gehiago: Lau urtean hirukoiztu egin dira Ikusgunen salatu diren gertakari LGTBIfobikoak
Salatzaileak nabarmendu du bere bikotekideak ez duela zauri larririk, «fisikoki ondo» dagoela, baina hala eta guztiz ere horrelako erasoak salatu egin behar direla.
Erasoaren ondoren, bikotekideak Ertzaintzari deitu zion. Lekuan bertan egin zuten argiketa, eta salaketa jarri zuten. |
2022-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/213453/lehen-greba-hotsak-iritsi-dira-bizkaiko-metalgintzara.htm | Ekonomia | Lehen greba hotsak iritsi dira Bizkaiko metalgintzara | ELAk, LABek, CCOOk eta UGTk plataforma bateratu bat osatu dute lan hitzarmena negoziatzeko, eta patronalari jakinarazi diote ez dutela nahi negoziazioak gehiegi luza daitezen. | Lehen greba hotsak iritsi dira Bizkaiko metalgintzara. ELAk, LABek, CCOOk eta UGTk plataforma bateratu bat osatu dute lan hitzarmena negoziatzeko, eta patronalari jakinarazi diote ez dutela nahi negoziazioak gehiegi luza daitezen. | «Aurreko lan hitzarmenaren negoziazioa zortzi urtez luzatu zen; oraingoan ez dugu halakorik onartuko. Hura mobilizazio eta grebei esker lortu genuen, eta espero dugu oraingoan behar ez izatea. Baina, behar badira, egingo ditugu». Jose Maria Rojo UGT sindikatuko Bizkaiko industria arduradunak eginiko ohartarazpena da, Lan Harremanen Kontseiluak Bilbon duen bulegoen aurrean. Bertan, FVEM Bizkaiko metalgintzako patronalak eta sindikatuek zazpigarrenez bilera egin dute iazko abenduaren 31n amaitu zen hitzarmena berritzeko. Sindikatuak, oraingoan, bat eginda eseri dira, plataforma bateratua osatu baitute, duela bi urte egin bezala. Hau da bakoitzaren ordezkaritza: ELA, %40; CCOO, %25; LAB, %21,5, eta UGT, %13.
Bat eginda patronalaren «aitzakiak» bukatu nahi dituztela azaldu du Iratxe Azkue LABeko ordezkariak: «Behin eta berriz aitzakiak jartzen ditu: ez gaudela bat eginda, datu faltsuak erakusten ditu... Bere txostenean publiko eginiko datuak ere auzitan jartzen ditu. FVEMeko enpresen %80k irabaziak espero dituzte aurten. Sektorea mobilizatzeko prest gaude». Bizkaiko metalgintzako sektorearena Euskal Herriko lurralde mailako lan hitzarmen handiena da. 52.000 langileri eragiten die, eta haren eraginaren menpe daude enpresa handi askotako enpresa itunak. Besteak beste, Sidenorrek, Gestampek, Artechek eta Olarrak hura hartzen dute haien lan harremanak arautzeko oinarritzat.
Talka puntu handienetako bat soldata da, «baina ez bakarra», zehaztu du Mikel Etxeberria ELAko ordezkariak. FVEMek %2ko soldata igoera finkoa eskaini du hurrengo hiru urteetarako; sindikatuek, berriz, KPIaren araberako igoerak edo hortik gorakoak. «Inflazioa oso altu dago, eta ituna berritzen ez den hilabete bakoitzeko Bizkaiko metalgintzako langileak txiroagoak dira. Enpresek haien aberastasuna modu justuago batean banatzeko obligazioa dute».
Sindikatuek susmoa dute patronala nahita ari dela negoziazioa luzatzen. «Pandemiako bi urteetan ez da egon lanera joateko arazorik, eta langileak joan dira», nabarmendu du Luis Mouliaa CCOOko kideak, «eta orain patronalak esaten die pobreagoak izan behar dutela. Ez dugu egoera hori normaltzeko gogorik». Sindikatuek gaur eraman dute eskaintza, eta erantzunaren zain daude. Haien arabera emango dituzte hurrengo pausoak. Greba hotsa ez dabil urrun. Duela bi urte, hamalau greba egunera deitu zuten, eta oraingoan jarrerek urrunago dirudite.
Asteazkenean, greba Arabakoan
Bizkaian greba hotsak dira, eta Araban deialdi ofiziala dago. ELA, CCOO, LAB, USO, CGT eta ESK sindikatuek grebara deitua dute etzirako eta hilaren 24rako eta 26rako. Sindikatuek aho batez salatu zuten Arabako metalaren negoziazioak 4 urte daramatzala blokeatuta, inolako aurrerapenik gabe, SEA patronalak ez baitu negoziatzeko borondaterik. |
2022-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/213454/realeko-zaleak-jipoitu-zituen-atzo-espainiako-poliziak-vila-realen.htm | Kirola | Realeko zaleak jipoitu zituen atzo Espainiako Poliziak Vila-realen | Hiru lagun atxilotu zituzten, eta hainbat zauritu. Bultzada taldeko zaleak dira. | Realeko zaleak jipoitu zituen atzo Espainiako Poliziak Vila-realen. Hiru lagun atxilotu zituzten, eta hainbat zauritu. Bultzada taldeko zaleak dira. | Realeko hainbat zale egurtu egin zituen atzo Espainiako Poliziak Vila-realen, eta hainbat zauritu zituzten. Ospitalera eraman behar izan zituzten batzuk. Poliziak hiru lagun atxilotu zituen. Bultzada taldeko zaleak eta senide batzuk (haurrak barne) Realaren partida ikustera joan ziren, eta, taberna baten kanpoaldean zeudela, Polizia azaldu zen. Noticias de Gipuzkoa egunkariak eman du albistearen berri, bertan zeuden zale batzuek emandako informazioarekin. Horiek esandakoaren arabera, gertakariak partida hasi baino ordu batzuk lehenago izan ziren. Lasai zeuden zerbait hartzen, eta Polizia azaldu zen. Gero eta gehiago gerturatzen zitzaizkiela kontatu dute, eta «mehatxatuta» sentitu zirela. Hori ikusirik, bidaiaren antolatzaileak identifikatu egin ziren Poliziaren aurrean, jarrera onarekin.
Poliziaren erantzunak «harritu» egin zituen Realeko zaleak: «Joan zaitezte popatik hartzera». Horregatik, zale batek azalpenak eskatu zizkion Poliziari, eta segituan oldartu zitzaizkien hango zaleei, haurrak barne. Geroago, kale estu batean, berriz jo zuen Poliziak zaleen aurka. «Inguratuta» geunden, esan dute zaleek. Tentsio handiko uneak bizi izan ziren, eta, besteak beste, hau ere esan zieten poliziek: «Euskaldun putak, orain ez duzue hainbeste potrorik». Bideo batzuetan ikusten da nola jipoitzen dituzten lurrean dauden hainbat zale; haurrak ihes egiten ere ikusten dira. |
2022-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/213455/inkomunikazioan-oinarritutako-zigor-guztiak-baliogabetzeko-eskatu-du-sarek.htm | Politika | Inkomunikazioan oinarritutako zigor guztiak baliogabetzeko eskatu du Sarek | Gainontzeko presoei ere Atristain doktrina aplikatzea galdegin du euskal presoen eskubideen aldeko mugimenduak: «Asko dira Xabier Atristainen egoera berean Auzitegi Nazionalak epaitu eta zigortu dituen euskal presoak». | Inkomunikazioan oinarritutako zigor guztiak baliogabetzeko eskatu du Sarek. Gainontzeko presoei ere Atristain doktrina aplikatzea galdegin du euskal presoen eskubideen aldeko mugimenduak: «Asko dira Xabier Atristainen egoera berean Auzitegi Nazionalak epaitu eta zigortu dituen euskal presoak». | Sortuk eta Xabier Atristainen abokatuak eskatu zuten joan den astean, atzo Etxerat-ek, eta gaur gauza bera galdegin dute Bego Atxa eta Joseba Azkarraga Sareko bozeramaileek: Atristaini bezala, inkomunikazioan oinarrituta zigortutako gainerako euskal presoei ere kondenak baliogabe diezazkietela. Sareko eledunek agerraldia egin dute gaur goizean Gasteizen, eta gogoratu dute «asko» direla Espainiako Auzitegi Nazionalak Atristainen «egoera berean» zigortu dituen euskal presoak.
Giza Eskubideen Europako Auzitegiak urtarrilaren 18an emandako sententziak izan du jada eragina bertze euskal preso batzuengan, Sarek oroitu duenez. Euskal presoen eskubideen aldeko mugimenduak adierazi du, hain zuzen, bere bidea «zuzendu» duela Espainiako Auzitegi Nazionalak Gorka Palaciosen eta Juan Carlos Iglesiasen epaiekin —Atristainen doktrina aplikatuta absolbitu dituzte—. Sareren ustez, gauza bera gertatu behar litzaieke «egoera beraren baitan» zigortuak izan diren preso guziei: «Epai horrek ondorio bat eta bakarra behar luke, justizia demokratikoak onar dezaken ondorio bakarra: defentsarako eskubiderik gabe, ezin da zigorrik egon».
Eskatu dute Espainiako auzitegiak izan daitezela hori moldatuko dutenak: «Auzitegi Nazionalak edota Auzitegi Gorenak irtenbide juridiko egokia eman behar diete kasu horiei guztiei, egoera hau jasan duten pertsonak ez daitezen Giza Eskubideen Europako Auzitegira jotzera behartuta egon». Estrasburgora jo behar izateak euren eskubideak «urratzen jarraitzea» eta espetxealdia luzatzea lekarke, Sareren hitzetan: «Espainiar Estatua zigortua izan da, eta, ondorioz, jasotako zigorra aintzat hartu, eta, Giza Eskubideen Europako Hitzarmena oinarri hartuta, sortutako eskubide urraketa erreparatzea dagokio».
«Hamarkada luzeak»
Sarek nabarmendu du «hamarkada luzeak» direla arlo politikotik zein judizialetik euskal presoek jasaten dituzten eskubide urraketak «behin eta berriro» salatu dituztela, eta mugimenduak uste du Estrasburgoren epaiaren berrespenak horri «erantzuten» diola. Azpimarratu du atxilotuak diren pertsonek abokatuen laguntza jasotzeko eskubidea dutela: «Eskubide hau atxilotzearen unetik beretik eta epailearen aurrera joan artean errespetatu behar da». |
2022-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/213456/lau-urtean-hirukoiztu-egin-dira-ikusgunen-salatu-diren-gertakari-lgtbifobikoak.htm | Gizartea | Lau urtean hirukoiztu egin dira Ikusgunen salatu diren gertakari LGTBIfobikoak | Eraso transfoboen eta gorroto diskurtsoen gorakadaz ohartarazi du behatokiak LGTBIfobiaren Aurkako Nazioarteko Egunaren bezperan | Lau urtean hirukoiztu egin dira Ikusgunen salatu diren gertakari LGTBIfobikoak. Eraso transfoboen eta gorroto diskurtsoen gorakadaz ohartarazi du behatokiak LGTBIfobiaren Aurkako Nazioarteko Egunaren bezperan | LGTBI kolektiboaren aurkako erasoen gorakadaz ohartarazi du Ikusgune Gasteizko LGTBI+fobiaren aurkako behatokiak LGTBIfobiaren aurkako Nazioarteko Egunaren bezperan. Gaur aurkeztu duten Gasteizen sexu orientazioaren eta genero identitataren aurka izandako gertakaei buruzko V. txostenean, hain zuzen, azaldu dute transfobiak, batez ere, gora egin duela azken urteetan.
Ikusi gehiago: Eraso homofobo bat salatu dute Uribarri Ganboa urtegian
Esan dute «intzidentziak hirukoiztu» egin direla 2017. urtean informazioa biltzen hasi zirenetik, eta datu kezkagarriak eman dituzte: 2018. urtean, Ikusgunek bildu zituen gertakarien %23,08 ziren kasu transfoboak, eta 2019an, %5. 2020. urtean, berriz, eraso horiek gora egin zuten (%40), eta 2021. urtean, salatu dutenez, goia jo dute zenbakiek: salatutako kasuen %48, 15 izan dira mota horretako erasoak. Behatokiak argi dauka gorakada horren arrazoia: «Ikusten dugu trans pertsonenganako indarkeriak gora egiten jarraitzen duela, hein handi batean Diputatuen Kongresuan trans legea izapidetzearen esparruan sortutako gorroto giroagatik».
Zehaztu dute testuinguru politikoak «trans pertsonenganako areriotasun giroa» eragin duela, «gay, bisexual edo lesbianen kolektiboak baino indarkeria gehiago» jasan duelako. Hala ere, adierazi dute kolektibo horien kontrako indarkeriari buruzko datu zehatzik ez izateak ez duela esan nahi horien kontrako indarkeriarik ez dagoenik.
Gorroto diskurtsoa
Gorroto diskurtsoaren gorakadagatik ere larrituta agertu da behatokia: «Hain da larria, ezen, behatzen ari ginen bitartean, eraso fisikoak egiten baitzituzten. Esan dezakegu, indarkerien mailetan oinarrituta, LGTBIfobia hitzetatik ekintzetara pasatzen ari dela». Esan dutenez, LGTBI pertsonekiko gorrotoa legitimatu ondoren, pertsona horiei gaitzespena adierazteaz gain, «ezabatzea» ere lortu nahi da.
Txostenak espazio publikoan gertatzen diren erasoak nabarmendu ditu. Bertan azaltzen denez, espazio horietan gertatzen dira «gorabehera» gehien, eta askoz ere eraso gutxiago dira lan esparruan, eskola esparruan edo etxean bertan gertatzen direnak. Era berean, txostenak dio udan eta udaberrian gertatzen direla eraso gehienak, espazio publikoa gehien erabiltzen den garaiak direlako.
Arabako egoera
Arabako eremuei dagokienez Gasteiz da gertakari gehien salatu diren udalerria. Aiaraldeko kopuruak berdintsuak dira oraindik, eta Gorbeialdeko intzidentzien hazkundeagatik «kezkatuta» agertu da behatokia. Bertan, «pintaketak eta gayen aurkako jazarpena» egon dela salatu dute.
Hala ere, nabarmendu dute LGTBIfobiaren aurkako borrokan ere pauso garrantzitsuak ematen ari direla, batez ere Arabako hiriburuan: «Gasteiz da estatuko hirien artean gorrotodelituen zerrendako burua, eta, LGTBI+fobiari dagokionez, indarkeria horri aurre egiteko tresna gehien dituzten hirietako bat ere bada. LGTBI+ edo Ikusgune mugimendua ez ezik, trans mugimendu feminista inklusiboa eta herritarren konpromiso soziala ere badaude. Horrela, Gasteiz erreferente bihurtzen ari da LGTBI+fobiaren aurkako borrokan».
«LGTBI+fobiaren show-a»
Komunikabideek gaiari ematen dioten tratamendua ere gaitzetsi du behatokiak. Salatu du lehen ez zeukala interesik gaiak, eta orain «LGTBI+ kolektiboaren aurkako erasoei buruzko ikuskizun bat» dela. Batez ere, gisa horretako tratamenduak kolektiboaren barruan beldurra hedatzea dakarrela adierazi du behatokiak: «Beldurraren hedapen horretan sakontzen duten informazioak, harremanak izateko, sexu harremanak izateko eta abarretarako ditugun moduak estigmatizatu nahi dituztenak, LGTBI pertsonen ahalduntzea oztopatzen duten informazioak dira, beren askatasunak gauzatzeko beldurra eta morboa elikatzea bilatzen dutenak».
Antzekoak izan dira EHGAM Euskal Herriko Sexu Askapen Mugimenduak egin dituen adierazpenak ere: «Komunikabide batzuek morboa sortzeko duten neurrigabeko behar horrek geure bizitzak, geure harremanak, geure gozamena eta geure askatasuna jopuntuan jarri ditu». Bilbon azken asteetako gertakarien harira, esan dute oraindik ez dagoela argi hilketak «eraso homofoboak diren ala ez»; baina, hori bai, garbi azaldu dute «estruktura homofobo baten baitako erasoak» izan direla, eta egitura horrek berak «ahalbidetu» dituela. Hala nola, nabarmendu dute kolektiboko kide batzuek behartuta ikusten dutela beraien burua sexu praktika batzuk «ezkutuan» egiteko. LGTBfobiaren Aurkako Nazioarteko Egunaren harira atera duten ohar baten bidez zabaldu dute mezua, eta gehitu dute LGTBI pertsonek bide bakarra daukatela: «saretzea, artikulatzea, zaintzea, antolatzea; borrokatzearen bidea».
Gehitu Euskal Herriko lesbiana, gay, bisexual, trans eta intersexualen elkarteak ere azken urtean ugaritu diren «gorroto gertakari eta delitu kopurua» salatu du, eta Samuel Ruiz gazte homosexualaren hilketa ere gogora ekarri dute. «Halako gertakariak ekiditeko erasotzaileak zein gizartea berresteko prebentzio politika eraginkorrak sortu behar dira», adierazi dute. Bide horretatik, galdegin dute erasotzaileekin «modu pertsonalizatuan» lan egiteko planak sortzea, baita «gizarte osoa» hezteko bide orri bat marraztea ere. Era berean, gizarteari eskertu diote azken erasoak direla-eta babesa eskaintzea, baina gizarteari zein instituzioei eskatu die mobilizatzen jarraitzeko. |
2022-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/213457/hileko-mingarriaren-ondoriozko-gaixo-baimena-jasoko-du-espainiako-abortuaren-legeak.htm | Gizartea | Hileko mingarriaren ondoriozko gaixo baimena jasoko du Espainiako abortuaren legeak | Irene Montero Berdintasun ministroak azaldu du, hala ere, Ogasun Ministerioak ez duela baimendu tanpoi eta konpresei BEZa murriztea. | Hileko mingarriaren ondoriozko gaixo baimena jasoko du Espainiako abortuaren legeak. Irene Montero Berdintasun ministroak azaldu du, hala ere, Ogasun Ministerioak ez duela baimendu tanpoi eta konpresei BEZa murriztea. | Espainiako Ministroen kontseiluak bihar eztabaidatuko du abortuaren lege berriaren zirriborroa, eta Irene Montero Berdintasun ministroak SER irrati katean zehaztu duenez, bi neurri aipagarri jasoko ditu, besteak beste: hileko mingarria duten emakumeek hiru eguneko gaixoaldirako eskubidea, eta erditze aurreko baimen ordaindua, haurdunaldiko 39. astetik aurrera.
Monterok azaldu duenez, hileko mingarriagatik hartutako baja sailkatu egingo dute «aldi baterako ezintasun berezi baten gisara», eta, hori eskatzeko, ez da gutxieneko kotizazio aldirik beharko: Espainiako Estatuak hartuko du bere gain lehenengo egunetik, eta «ez du epemugarik izango».
Ministroak iragarri du, hala ere, hileroko higienerako produktuei ez dietela BEZa murriztuko, neurri hori Espainiako Gobernua osatzen duten alderdien arteko koalizio akordioan jasota dagoen arren. «Ogasun Ministerioak ez du neurri hori legean jaso nahi izan, baina berriro negoziatuko dugu, Estatuko Aurrekontu Orokorretan», esan du Monterok. Tanpoiei eta konpresei BEZa murriztearen kostua 30 milioi euro inguru dela gaineratu du.
Eusko Jaurlaritzarentzat, «garrantzitsua»
Eusko Jaurlaritzaren ustez, «garrantzitsua» da biztanleriaren erdiari eragiten dioten arazoei heltzea, «hala nola hileko mingarriei». Hori esan du Jaurlaritzako bozeramaile eta Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburu Bingen Zupiriak, Radio Euskadin. Azaldu duenez, abortuaren legearen gaineko iritzi zehatzagoa emanen du Eusko Jaurlaritzak, Ministroen Kontseiluak behin betiko proiektua onartzen duenean: «Ez dugu ezagutzen testu zehatza, hedabideetan entzundakoa besterik ez». Hala ere, garrantzitsutzat jo du «politikak begirada jartzea herritarren erdiei eragiten dieten auzietan.
«Hamarkada eta mende luzeetan —gehitu du—, gizonezkoen ikuspegitik zehaztu dira politikak eta erabakiak, eta, askotan, ahaztu egiten dugu gizartearen erdia emakumeek osatzen dutela. Gure gizartean gizonen eta emakumeen arteko berdintasuna normalizatzeko eta aurrera egiteko, uste dut beharrezkoa dela auzi hauek mahai gainean jartzea, eztabaidatzea eta erabakiak hartzea». EH Bildu: «Neurri aurrerakoiak eta ausartak dira»
Mertxe Aizpuruak, EH Bilduk Espainiako Kongresuan duen bozeramaileak, begi onez hartu ditu legeak jasoko dituen berritasunak: «Ongi etorria da abortuaren legea, neurri aurrerakoiak eta ausartak dakartzalako. Emakume askori eragiten die hileko mingarriak, eta ulertezina da hori zalantzan jartzea», esan du ETB1eko Egun on, Euskadi saioan.
Hala ere, legearen hutsunetzat jo du konpresei, tanpoiei eta gainerako higiene produktuei BEZa murrizteko neurririk ez jasotzea: «Airean dago oraindik emakumeen higiene produktuei BEZa kentzea, Ogasun Ministerioaren eragozpenengatik». |
2022-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/213458/steilasek-eta-elak-nafarroako-irakasleak-egonkortzeko-eskatu-diote-hezkuntza-departamentuari.htm | Gizartea | Steilasek eta ELAk Nafarroako irakasleak egonkortzeko eskatu diote Hezkuntza Departamentuari | Bi sindikatuek elkarretaratzea egin dute, iritzita ez direla nahikoa lanpostu eskainiko egonkortzeko. LABek salatu du lanpostuen %46 PAIra bideratuko dituztela. | Steilasek eta ELAk Nafarroako irakasleak egonkortzeko eskatu diote Hezkuntza Departamentuari. Bi sindikatuek elkarretaratzea egin dute, iritzita ez direla nahikoa lanpostu eskainiko egonkortzeko. LABek salatu du lanpostuen %46 PAIra bideratuko dituztela. | Administrazio publikoak lan eskaintza publikoetara aterako dituzten lanpostuen berri ematen ari dira azken egunetan. Steilas eta ELA ez daude ados Nafarroako Gobernuak hezkuntzan finkatu asmo dituen lanpostu kopuruarekin, eta gaur goizean elkarretaratzea egin dute Hezkuntza Departamentuaren aurrean, «kontsolidazioa bermatuko duen LEP bat eskatzeko». Iragarri dutenez, finkatzea sustatzeko mobilizazioak eta ekinbideak antolatzen jarraituko dute.
Izan ere, sindikatuen irudiko, egun mahai gainean dagoen proposamena ez da aski: «[Hezkuntza Departamentuak] 766 lanpostu baino ez ditu atera nahi egonkortze prozesuetara». Bestelako proposamena dute sindikatuek: gutxienez 4.000 lanpostu esleitzea eta Espainiako Gobernuak «inposatutako neurriak gainditzea». Egungo proposamenak behin-behinekotasuna «kronifikatzea» lekarke, haien aburuz. «Ez da Europak agindutako jarraibiderik beteko, eta irakasleek pairatzen duten % 50 inguruko behin-behinekotasun mailak kronifikatzen jarraituko du».
Hori ikusirik, joera aldaketa galdegin diote departamentuari. Hainbat eskaera egin dizkiote: esparru arautzaile propioa eta hezkuntza eskuduntzak defendatzea; ez onartzea «Madrilen aldetik inposatutako kontsolidazioa bermatzen ez duen errege dekretua»; eta hezkuntza publikoko behin-behineko 6.000 irakasle finkatzea bermatzeko «prozesu propioak» negozia ditzala sindikatuekin, meritu lehiaketa lehenetsiz.
Gehienak PAIrako
LABek mobilizazioan parte hartu ez baina salaketa egin du. Ez dute begi onez ikusten finkatuko dituzten lanpostuen %46 PAI ingelesa ikasteko programara bideratzea: «Kanpoan uzten ditu irakasle asko, gure hizkuntza propioak jakin eta erabili, urteetako esperientzia eduki eta hautaprobak gainditu arren, atzerriko hizkuntza batean ez daukatelako C1 titulua». Hezkuntza Departamentuak lanpostuen inguruan izandako «sekretismoa» eta «inposaketa» ere deitoratu ditu sindikatuak.
EH Bilduk eta Geroa Baik, berriz, Nafarroako Gobernuak egin duen lan eskaintza publiko osoari egin diote kritika. Geroa Baiko Uxue Barkosen esanetan, Nafarroara «mimetikoki» ekarri dute Espainiako Gobernuaren proposamena. Bide beretik, koalizio abertzaleko Adolfo Araizek nabarmendu du Madrili kopiatu diotela, eta irizten dio «autogobernu ariketa handiagoa» egin beharko zuketela. |
2022-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/213459/suedia-naton-sartzeko-eskaera-egitea-berretsi-du-parlamentuak.htm | Mundua | Suedia NATOn sartzeko eskaera egitea berretsi du parlamentuak | Magdalena Andersson lehen ministroak nabarmendu du gehiengo parlamentario argia dagoela aliantzara atxikitzearen alde. Putinek ohartarazi duenez, erakundearen azpiegitura militarra Suediara edo Finlandiara hedatzeak Errusiaren erantzuna izango du». Suediako zenbait diplomazialari Ankarara joan dira, Turkiak aliantzan sartzeko ezarritako oztopoak gainditzeko. | Suedia NATOn sartzeko eskaera egitea berretsi du parlamentuak. Magdalena Andersson lehen ministroak nabarmendu du gehiengo parlamentario argia dagoela aliantzara atxikitzearen alde. Putinek ohartarazi duenez, erakundearen azpiegitura militarra Suediara edo Finlandiara hedatzeak Errusiaren erantzuna izango du». Suediako zenbait diplomazialari Ankarara joan dira, Turkiak aliantzan sartzeko ezarritako oztopoak gainditzeko. | Suediak azken urratsa egin berri du NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzeko prozesuan. Suediako lehen ministro Magdalena Andersson sozialdemokratak eta oposizioko buru Ulf Kristersson kontserbadoreak iragarri dutenez, Suediak aliantza militarrean sartzea eskatuko du, 200 urte luzeko neutraltasuna baztertuta. «Gehiengo parlamentario argia dago aliantzan sartzearen alde. Suediako segurtasunerako aukerarik onena da. Aro bat amaitzen ari gara, eta berri bati hasiera eman diogu», ziurtatu du Anderssonek prentsaurrekoan. Kristersson, berriz, Errusiaz aritu da: «Errusiari ez zaio gustatuko Suedia eta Finlandia NATOn sartzea. Hilabete zailetarako prest egon behar dugu». Suediako lehen ministroak berretsi duenez, erakundeko zenbait kidek —AEBek, Erresuma Batuak, Frantziak eta Alemaniak — baieztatu dute Suedia segurtasunean «babestuko» dutela atxikimendu prozesuak irauten duen bitartean. Hala eta guztiz ere, Anderssonek oroitu du erakundeak eskaera onartzen badu Suediak ez duela herrialdean NATOren base militar iraunkorrik nahi, ezta arma nuklearrik ere.
Eskandinaviako herrialdeko bi alderdi politiko nagusien buruzagien iragarpena parlamentuan NATOn sartzeaz eztabaidatu eta ordu batzuetara heldu da. Bertan, gehiengoaren babesa izan du lehen ministroaren gobernuak hartutako erabakiak. Zehazki, Ezkerra eta Alderdi Berdea izan dira erakundera atxikitzearen aurkako jarrerari eutsi dioten bi alderdi bakarrak; 349 eserlekuetatik 43 dituzte. Anderssonek nabarmendu du Suedia erakundeko kide ez den Itsaso Baltikoko herrialde bakarra bihurtuko balitz, «oso egoera ahulean» egongo litzatekeela eta Errusiak Eskandinaviako herrialdeari presio handiagoa egingo liokeela. Beraz, haren hitzetan, «herrialdea defendatzeko modurik onena NATOra atxikitzea da». Anderssonek esan du oraindik ez dutela argi formalki zein egunetan galdegingo duten erakundean sartzeko; «Suediak Finlandiarekin batera eskaera bidaltzeko asmoa baitu», argudiatu duenez.
Hain zuzen ere, Finlandiako Parlamentuan oraindik gaiaz eztabaidatzen ari dira, alderdi politiko guztiek —ekologistak eta komunista ohiak barne— azken asteotan Finlandiako presidente Sauli Niinistonek eta Sanna Marin lehen ministroak aurkeztutako eskaera berretsiko dutela iragarri badute ere. Halere, prozesuak bi egun iraungo duela aurreikusi dute legebiltzarkideek; izan ere, Pekka Haavisto Liga Berdeko ordezkariak iragarri duenez, ehun diputatuk baino gehiagok azaldu dute eztabaidan parte hartzeko asmoa.
Horren harira, Errusiako presidente Vladimir Putinek esan du Kremlinek ez duela «inolako arazorik» Finlandiak eta Suediak NATOn sartzeko duten asmoarekin, Moskurentzat «ez delako mehatxua». Hala ere, Putinek ohartarazpen hau egin die bi herrialdeei: «Erakundearen azpiegitura militarra Suediara edo Finlandiara hedatzeak Errusiaren erantzuna izango du». Hori bai: ziurtatu duenez, Suedia aliantza militarrera batzen bada ere, herrialdeak politika «independente» bati eusteko gaitasuna izango luke, «berdintasuna, demokrazia, giza eskubideak eta armagabetze nuklearra ardatz izango dituena».
Presidentearen adierazpenaren aurretik, Errusiako Atzerri ministrordeak esan du Finlandiak eta Suediak erabaki «larri bat» hartu dutela, «ondorio luzeak» eragin ditzakeena. Erantsi duenez, bi estatuak erakundeari atxikitzen bazaizkio, Errusiarekiko «tentsio militarra handitu eta zalantza gehiago sortuko dira». Alde horretatik, Kremlinek iragan astean nabarmendu zuen Moskuk erantzun «tekniko eta militarra» emateko atakan ikusiko duela bere burua; besteak beste, adierazi izan zuen Kaliningradera arma nuklearrak eramatea izan daitekeela mehatxu horri erantzuteko modu bat. Errusiak Polonia eta Lituania artean duen lurraldea da Kaliningrad.
Turkia, oztopo
Azken egunotan, ordea, Turkia agertu da oztopo nagusi gisa Finlandia eta Suedia NATOn sartzeko prozesuan. Turkiako presidente Recep Tayyip Erdoganek ostiralean adierazi zuen ez dela herrialdeok NATOko kide izatearen aldekoa, politikari erbesteratu ugari hartzen dituztelako; besteak beste, Turkiak jazarriak diren PKK Kurdistango Langileen Alderdiko eta DHKP-C Herria Askatzeko Alderdi-Fronte Iraultzaileko kideak. Turkia 1952tik dago aliantza militarrean, eta horrek esan nahi du Ankarak betoa jarri ahal diela erakundean sartzeko eskaerei.
Horiek horrela, Stockholmgo zenbait diplomazialari Ankarara joan dira Turkiak ezarritako oztopo horiek gainditzeko eta ados jartzeko, Peter Hultqvist Suediako Defentsa ministroak gaur jakinarazi duenez.
Eragozpenak eragozpen, NATOko kide diren estatuek eta AEBek uste dute Turkiak ez diela Finlandiari eta Suediari aliantza militarrera sartzen eragotziko. Erakundea hedatzeari buruzko edozein erabakik aliantzako 30 kideen onespena behar du. «Turkiak azaldu dituen kezkei erantzuteko gai izango garela espero dut», esan zuen atzo Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusiak.
Kharkiv, berreskuratzen
Gerra frontean, Kharkiven (ekialdea), Ukrainako hiririk handienetan bigarrenean, Ukrainako soldaduek eremu gehiago hartu dituzte, eta Errusiako mugetara heltzea lortu dute, Oleh Sinegubov eskualdeko gobernadoreak Telegrameko kontuan ziurtatu duenez. Bestalde, Errusiak jakinarazi du Ukrainako hiru hegazkin eraitsi dituela. Donbassen, berriz, erasoak gehiago gogortu ditu. |
2022-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/213460/ikus-entzunezkoen-legeari-45-zuzenketa-txertatzea-adostu-dute-eajk-eta-espainiako-gobernuak.htm | Politika | Ikus-entzunezkoen Legeari 45 zuzenketa txertatzea adostu dute EAJk eta Espainiako Gobernuak | Agirretxeak jakinarazi du estatuak EITBn «eskua sartzea» eragotzi dutela. | Ikus-entzunezkoen Legeari 45 zuzenketa txertatzea adostu dute EAJk eta Espainiako Gobernuak. Agirretxeak jakinarazi du estatuak EITBn «eskua sartzea» eragotzi dutela. | EAJk eta Espainiako Gobernuak akordio bat erdietsi dute Ikus-entzunezkoen Lege proiektuari zenbait zuzenketa txertatzeko. Jeltzaleek jakinarazi dute alderdiaren hiru helburu nagusiekin bat egiten duela adostutakoak: «autogobernua babestea», «EITBren autonomia mantentzea» eta «ikus-entzunezko marko berrian euskararen presentzia areagotzea». Zehazki, 45 zuzenketa adostu dituzte, eta, jeltzaleen arabera, litekeena da beste zenbait ere onartzea datozen egunetan.
EAJren Espainiako Kongresuko bozeramaile Aitor Estebanek eman du albistearen berri, Sabin Etxean egindako prentsaurrekoan. Adierazi duenez, legea «ideala» ez den arren, «kostata» lortutako akordioak euren nahiak «ase» ditu: «Arrisku handienei buelta ematea lortu dugu». Izan ere, EAJk gobernuaren proposamenari osoko zuzenketa aurkeztu zion lehenik, baina hura atzera botatzea erabaki zuten, Moncloak «hizketan hasiko zela» adierazi ostean. Hala, hasierako lege proiektu «zentralista» moldatzea lortu dutela defendatu du Estebanek, eta EITBren gobernantza mantentzeko urratsak nabarmendu ditu: «Hura kontrolatu nahi zuten Madrildik».
Joseba Agirretxea diputatuak eman ditu akordioaren xehetasunak. Jakinarazi du jeltzaleek aurkeztutako 58 zuzenketa partzialetatik 45 txertatzea adostu dutela gobernuarekin, eta beste hamarren inguruan elkarrizketak irekita dauzkatela. EITBren agintaritzari dagokionez, adierazi du bertan «eskua sartzea» eragotzi dutela: «Gobernantza gaitasuna mantentzea lortu dugu, beste telebista autonomiko batzuek izan ditzaketen mandatuen pean egon gabe». Izan ere, Agirretxeak adierazi du Gernikako Estatutuak jasotzen duela «telebista propio bat izateko gaitasuna», eta ez dagoela estatuko lege baten beharrik horretarako. Hala, azaldu du Eusko Jaurlaritzak euskal ikus-entzunezkoen esparruan dituen eskumenen inguruko aipamen bat txertatuko duela legeak.
EITBren emisio digitalen kontrolari eustea ere adostu dute bi aldeek. Agirretxeak defendatu du kontrakoak etorkizuneko emisio oro estatalizatzea eragingo lukeela, litekeena delakoan urte gutxian emisioak modu horretan egitea. Bestetik, azaldu du EITBren Nafarroako emisioek «agintaritza autonomikoa izaten jarraitzea» adostu dutela. Hura zen, EAJren esanetan, gobernuaren lege proiektuak zuen arazoetako bat. «Ikus-entzunezkoen Lege proiektutik EITBren gobernantzaren gaineko esku sartze oro ezabatzea lortu dugu», gehitu du Agirretxeak. Hala, «euskal ikus-entzunezkoen agintaritza» bermatuko dela adierazi du.
Euskararen presentziari dagokionez, diputatuak azaldu du ez dela jeltzaleek nahiko luketen presentzia bermatuko, baina jatorrizko proiektuak ezarritako bermeak handituko direla. Agirretxeak adierazi du estatuko hornitzaile publikoek, hau da, TVEk, bere emisioen %51ren %15 estatuko hizkuntza ofizialetan emititu beharko duela. Urrats bat gehiago egin dutela adierazi du hark, ordea. Izan ere, %15 hori erkidegoetako biztanle kopuruaren arabera moldatu beharko da, eta euskarak, gainerako hizkuntza koofizialek bezala, bermatua izango du emisioen %10. «Hornitzaileen esku utzita, euskarak ez zuen presente egoteko bermerik», azaldu du. Era berean, azpititulatutako eta bikoiztutako edukiei ere egin die erreferentzia, eta haiek ugaritzeko neurriak hartuko direla esan du, batez ere TVEk haurrentzat dituen edukiei dagokienez.
Hornitzaile pribatuei dagokienez, aurrerapausoak eman direla uste du Agirretxeak, eta irabazien %6 Europan egindako obretara bideratu beharko dutela adierazi du. Tartean, euskarak ere presentzia izango duela azaldu du jeltzaleak. Halere, legediak ez die eragingo egoitza estatutik kanpo duten enpresei. Kasu horietarako, EAJk gobernuarekin adostu du enpresa horrek eta hornitzaileek ardura konpromiso bat zehaztu beharko dutela, legediak hala behartzen ez badu ere, hizkuntza koofizialen presentzia bermatzeko. |
2022-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/213461/donostiako-mausoleo-frankistan-antifaxisten-gorpuak-daudela-ondorioztatu-du-aranzadik.htm | Gizartea | Donostiako mausoleo frankistan antifaxisten gorpuak daudela ondorioztatu du Aranzadik | Zientzia erakundearen arabera, «gutxienez» hamazazpi miliziano daude han hobiraturik. 'Jainkoaren eta Espainiarengatik' eroritakoen aldeko plaka dago panteoian, eta Espainiako militarrak eta guardia zibilak ekitaldiak egin izan dituzte han. | Donostiako mausoleo frankistan antifaxisten gorpuak daudela ondorioztatu du Aranzadik. Zientzia erakundearen arabera, «gutxienez» hamazazpi miliziano daude han hobiraturik. 'Jainkoaren eta Espainiarengatik' eroritakoen aldeko plaka dago panteoian, eta Espainiako militarrak eta guardia zibilak ekitaldiak egin izan dituzte han. | Iñaki Egaña historialariak Los crímenes de Franco en Euskal Herria. 1936-1940 (2009) liburuan eman zuen lehenengo zantzua: Donostiako Polloe hilerrian Jainkoaren eta Espainiarengatik eroritakoen alde eraikitako mausoleo baten barruan, frankisten gorpuzkiez gain, miliziano antifaxistak lurperaturik egotea litekeena zela idatzi zuen. Susmoa egiaztatu du orain Aranzadi zientzia elkarteak. Gaur aurkezturiko txosten batean jaso dutenez, gutxienez frankisten 17 biktima daude han, haien sendiek jakin gabe.
Donostiako Udalean gar goizean eginiko agerraldian aurkeztu dute txostena. Javier Buces ikertzailea egon da agerraldian. BERRIAri esan dionez, Udalak berak egin zion eskaera, EH Bilduk proposatuta. Ikertu behar zuen mausoleoak betetzen ote duen Oroimen Historikoaren Legea. Arau horrek debekatu egiten du frankismoa goresten dituzten monumentuak, besteak beste. Horrek bultzatu ditu, esaterako, Madrilgo Erorien Haranean frankistek euren kontakizun historikoa osatzeko bahituriko gorpuzkiak monumentu faxistetatik ateratzeko eta biktimen aztarnak haien senideen eskuetan jartzeko ekinbideak. Donostiako Udalak jakin nahi zuen Polloekoak legea urratzen ote duen, eta Aranzadiri txosten zientifikoa egiteko eskatu zion azaroan, Bucesek kontatu duenez.
Ikertzaile lana hasi zuten orduan historialariek. Donostiako artxibora joan ziren, eta han ikusi zuten mausoleoa gerra amaitu bezain pronto eraiki zutela. Baina, horrez gain, 1960ko hamarkadako agiri bat topatu zuten: «Horretan, Gipuzkoako gobernadore zibilak udalari galdetzen dio zenbat matxino zeuden han lurperaturik, haien gorpuzkiak Madrilgo Erorien Haranera eramateko».
Bucesen taldeak aurkitu duenez, hilerriko langile bakoitzari bere txostena egiteko eskatu zioten. Hobian lurperaturiko 121 pertsonaren izen zerrenda osatu zuten langileek.
Zerrenda hori hartuta, historialariek izenak banan-bana aztertu dituzte, eta ikusi dute horietako gutxienez 17 miliziano anarkista, komunista eta sozialistak zirela, Donostia tropa faxistetatik defendatzera joandakoak. Alfabetikoki eman dituzte haien izenak: Pedro Arriola San Pedro, Severiano Asarta Imaz, Narciso de Santos Herrero, Lorenzo Etxarri Isasa, Marcos Galluralde Elejalde, Camilo Ibañez Azkoaga, Manuel Inoriza Sagarminaga, Francisco Irazabal Saez, Alvaro Izurza, Jose Lage Iza, Luis Larrea Lopez de Ipiña, Ambrosio Narbaiza Sarasketa, Pedro Olmedo Paumero, Clemento Queipo, Eusebio Serrano Alvarez, Benito Uranga Balanzategi, eta Eloy Zufiaurre Garcia.
Kanposantuaren ekialdean dago hobia, harrizko gurutze handi baten azpian. Horretan plaka bat dago testu honeekin: Espainiaren eta Jainkoaren idealak defendatzeagatik hil zituztenen oroigarri. Lurperaturikoen izen-abizenak agertzen dira. Gehienak poliziak militarrak edo guardia zibilak ziren. Gainerakoen nortasunaren zantzurik ez da ageri, ordea.
Zer dela-eta lurperatu zituzten mausoleo frankistan? Erorien Haranean bezala antifaxisten gorpuzkiak erabili nahi izan zituzten gainditu beharreko anai-arreben arteko gerraren kontakizuna eraikitzeko?
Bucesen aburuz, ez. Azalpena askoz sinpleagoa eta arruntagoa litzateke: «1940an Polloeko langileek hainbat hobitatik atera zituzten gorpuak, eta mausoleoan sartu zituzten. Leku faltarengatik, neure ustez. Haiek ez zekiten zein zen hildako bakoitzaren filiazio politikoa».
Beraz, 17 baieztatuta daude. Beste 14, ordea, zalantzan daude, «informazio kontraesankorra» dagoelako, hau da, ez dagoelako argi norekin borrokatu ziren gerran. Historialariak gogoratu duenez, milizia antifaxistetan harrapaturiko asko, gero frankisten tropekin aritzera behartu zituzten. «Hilez gero, haiei ere Espainia eta jainkoarengatik hila jartzen zieten». Honako hauek dira: Pedro Aramendia Laca, Manuel Arconilla Vega, Manuel Baez Machuca, Etura abizeneko bat (ez dago informazio gehiago), Juan Herren Aller, Santos Lopez Pinto, Rogelio Miranda, Juan Ortiz de Zarate Urbina, Rodrigo Perez Santamaria, Pedro Samper, Fernando San Saturnino Torre; Cesareo San Sebastian Zubiarrain, Julian Sanchez Sola eta Luis Tapia.
Omenaldi frankistak
Polloeko panteoiak eman du zeresana azken urteotan. 2017an Donostiako zenbait bizilagunek salatu zuten azaroaren 2an Espainiako Armadako eta Guardia Zibileko hainbat kidek ekitaldia egin zutela mausoleo frankistaren aurrean, eta loreak utzi zituztela han. Horren inguruan galdera egin zion Espainiako Gobernuari Jon Inarritu EH Bilduko senatariak. «Huts bat izan zen? Zergatik egin zuten hori?», galdetu zuen. Madrilgo Gobernuak baieztatu zuen «aberriarengatik eroritakoen eguna» ospatu zutela 23 militarrek eta 5 guardia zibilek Polloeko hilerrian, baina ez zuen argitu zergatik aukeratu ote zuten frankisten aldeko oroigarria horretarako.
«Udalari esan diogu plaka ez datorrela bat Oroimen Historikoaren Legearekin», adierazi du Bucesek. «Baina guk txosten teknikoa egin dugu, eta Udalak hartu beharko du neurria».
Eneko Goia EAJko alkateak gaurko agerraldian esan duenez, Donostiako Udala da panteoiaren jabea, eta berehala kenduko dutela frankisten omenezko plaka. Horrez gain, gero alderdiekin hitz egingo duela panteoiarekin zer egin erabakitzeko.
Ikertzaileek jarraituko dute zalantzan dauden kasuak argitzen saiatzen. Biktimen izenak zabaltzea nahi dute, senideren bat agertuko ote den esperoan, gorpuzkiak jasotzeko, edo euren senideen inguruko informazioa emateko. «Irekiko da aukera gorpuzkiak ateratzeko». |
2022-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/213462/osakidetzaren-jarrera-laquoimmobilistaraquo-salatu-dute-sindikatuek.htm | Gizartea | Osakidetzaren jarrera «immobilista» salatu dute sindikatuek | SATSE, ELA, LAB, CCOO, UGT eta ESK sindikatuek deituta, greba egin dute Osakidetzako langileek Arreta Espezializatuan eta Osasun Mentaleko Sare osoan. Sindikatuen arabera, Osakidetzak ez du aldarrikapenei erantzuteko borondaterik, eta negoziatzeari uko egiten dio. | Osakidetzaren jarrera «immobilista» salatu dute sindikatuek. SATSE, ELA, LAB, CCOO, UGT eta ESK sindikatuek deituta, greba egin dute Osakidetzako langileek Arreta Espezializatuan eta Osasun Mentaleko Sare osoan. Sindikatuen arabera, Osakidetzak ez du aldarrikapenei erantzuteko borondaterik, eta negoziatzeari uko egiten dio. | Greba eguna dute gaur Osakidetzako langileek, Arreta Espezializatuan eta Osasun Mentaleko Sare osoan. Besteak beste, Osakidetzaren jarrera «immobilista» salatu dute, eta lan baldintza «duinak» eskatu: «Nazkatuta gaude. Lana segurtasunez eta kalitatez egin nahi dugu; estresik eta gainkarga konstanterik gabe». SATSE, ELA, LAB, CCOO, UGT eta ESK sindikatuek deitu dute lanuztera, eta manifestazioak egin dituzte Gasteizko Santiago Ospitalean, Bilboko Basurtuko Ospitalean eta Donostiako Ospitalean, 11:00etan.
Osakidetzaren «erabateko immobilismoa» salatzeko aurten egin duten laugarren greba eguna da. Sindikatuen arabera, Osakidetzak jarrera «prepotentea» mantentzen du; ez duelako aldarrikapenei erantzuteko borondaterik, eta negoziatzeari uko egiten diolako: «Mahai sektorialak ez dira mahai negoziatzaileak, mahai informatiboak dira». Horregatik, Osakidetzari eta Osasun Sailari eskatu diete inposizioaren eta propagandaren bidea uzteko, eta elkarrizketa eta negoziazioa berreskuratzeko, egiturazko eta sakoneko konponbideak abian jartzeko. Manifestazioan, langileek Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuaren dimisioa eskatu dute.
Osasun sistema publikoan egunero jasaten duten egoerarekin «haserre eta gogaituta» daudela adierazteko atera dira kalera langileak. Horrekin batera, jasaten duten «prekaritatea» salatu dute, eta «berehalako» konponbideak eskatu. Besteak beste, osasun langile gehiago kontratatzeko, erretiro aurreraturako plan zehatz bat ontzeko, lan kargak murrizteko eta behin-behinekotasun tasa «altua» amaitzeko exijitu dute. Izan ere, tasa hori %58an dago gaur egun, eta sindikatuek %8ra jaisteko eskatzen dute. Gainera, eskatu dute barne produktu gordinaren %7a gutxienez osasungintzara bideratzea, Europako Batasunean egiten den moduan.
Horrez gain, Osakidetzak ezarri dituen gutxieneko zerbitzuak gehiegizkoak direla salatu dute sindikatuek, eta nabarmendu dute zerbitzu «asko» gutxieneko zerbitzuekin bakarrik funtzionatzen ari direla, eta, ondorioz, «milaka langile» grebarako eskubiderik gabe utzi dituztela. |
2022-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/213463/aebek-laquoatzerriko-talde-terroristenraquo-zerrendatik-ezabatuko-dute-eta.htm | Politika | AEBek «atzerriko talde terroristen» zerrendatik ezabatuko dute ETA | Etxe Zuriak guztira bost talde aterako ditu aurki zerrendatik, Japoniako Aum Shinrikyo eta bi talde islamista tartean. Orain arte soilik hamabost talde ezabatu dira multzo horretatik. | AEBek «atzerriko talde terroristen» zerrendatik ezabatuko dute ETA. Etxe Zuriak guztira bost talde aterako ditu aurki zerrendatik, Japoniako Aum Shinrikyo eta bi talde islamista tartean. Orain arte soilik hamabost talde ezabatu dira multzo horretatik. | Etxe Zuriaren zerrenda beltzetik aterako da ETA. Ameriketako Estatu Batuetako Estatu Departamentuak iragarri duenez, gobernuak laster aterako du ETA «atzerriko talde terroristen zerrendatik», jadanik zendua dela argudiatuta. Gainera, ETA ez da izanen multzoa utziko duen bakarra; guztira bost talde aterako dituzte, eta hutsunea utzi. Urrats bera eginen dute Japoniako Aum Shinrikyo taldeak, Kahane Kachek, eta Israelen, Palestinan eta Egipton aritutako beste bi talde islamistak ere; Mujahedin Shura Batzordea eta Gama’a al-Islamiyya.
Etxe Zuriak bost urtean behin eguneratzen du zerrenda, legez, eta, azken moldaketari dagokionez, espero da datorren astean ezabatzea aipatu bost talde horiek, Erregistro Federala argitaratzearekin batera. Orain arte, soilik hamabost talde ezabatu dituzte.
Talde batek «atzerriko talde terroristen» AEBen zerrendan bildua egon behar duen edo ez zehazteko, gobernuak irizpide jakin batzuei egiten die so. Zehazki, aztertzen dute taldea aktibo den oraindik ere, ea azken bost urteetan ekintza terroristarik gauzatu duten eta ea taldearen izena zerrenda horretan jasoa izateak kalte edo mesede egiten dion AEBen segurtasunari. Besteak beste ETAren kasuan, Etxe Zuriak iritzi dio, irizpide horiei erreparatuta, zerrendatik kanpo behar duela taldeak. ETAk 2011ko urriaren 20an iragarri zuen jarduera armatua behin betiko amaitu zuela. Bestalde, 2018an bere burua desegin zuen.
Dena dela, AEBetako Estatu Departamentuak nabarmendu du talde horiek zerrendatik ateratzeak ez duela «inolako aldaketarik» ekarriko iraganeko auziei loturiko politiketan. Hau da, nabarmendu dute bost talde horien ekintzen kontra ezarritako zigorrek berdin segituko dutela, ez dela izanen leuntzerik.
BERRIAk kontsultaturiko iturri juridikoen arabera, AEBek harturiko neurriak eragina izan behar luke berez ehunka euskal herritarrengan. Izan ere, ETAko kide izatea egotzita auzipetu eta zigortutakoek eragotzia zuten orain arte AEBetara bidaiatzea. Ez dago argi hemendik aurrera debeku hori izanen duten ala ez. |
2022-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/213464/kriptodiruak-birtualak-ez-diren-galerak.htm | Ekonomia | Kriptodiruak: birtualak ez diren galerak | Bitcoinen eta beste diru digitalen balioa amildu egin da, eta 'luna' izenekoa, berriz, desagertu. Inbertitzaileak arrisku handiko aktiboetatik alde egiten ari dira. El Salvador arriskuan jarri du erorialdiak, bitcoinen aldeko apustua egin baitu. | Kriptodiruak: birtualak ez diren galerak. Bitcoinen eta beste diru digitalen balioa amildu egin da, eta 'luna' izenekoa, berriz, desagertu. Inbertitzaileak arrisku handiko aktiboetatik alde egiten ari dira. El Salvador arriskuan jarri du erorialdiak, bitcoinen aldeko apustua egin baitu. | Erorikoak erorikoak dira, birtualak zein fisikoak izan, eta min ematen dute. Bitcoinen eta beste diru digital edo birtualetan inbertitu dutenek patriketan hartu dute mina, ikusten ari baitira haien balioa erdira jaitsi dela eta baten bat guztiz desagertu dela. Ez da gauza berria kriptodiruak amiltzea; aktibo gorabeheratsuak dira, eta duela urtebete ere %30 jaitsi ziren, Txinak mugak jarri zizkienean.
Erorialdi horretatik indartsuago atera ziren, eta gerta liteke gauza bera orain ere, baina criptocrash-ari buruzko hotsak oso ozen entzuten dira orain. Gainera, oraingoan badira bi berritasun: inbertitzaile instituzional gehiago harrapatu ditu, eta herrialde oso bat, El Salvador.
Zer gertatzen ari da?
Kriptodiruek goia jo zuten azaroan, ia hiru bilioi euroren balioarekin. Atzo, 1,15 bilioi euro ziren. Kriptodiruen artean ezagunena, bitcoin, 58.000 dolarretik gora kotizatzen zen azaroan, eta 28.000 dolarrean atzo. Are okerrago doakie beste askori, tartean luna: maiatzaren 6an, 82 dolar balio zuen, eta atzo, 0,0002124. Hau da, ez duela ezer balio. Gauza bera gertatu zaio lunari lotutako terraUSDri: stablecoin edo diru birtual egonkor bat da, eta, teorian, dolarraren balioari lotuta dago, algoritmo baten bidez, baina bat-batean hautsi da lotura hori.
Beste stablecoin askoz handiago batek ere, tether-ek, dolarrarekiko parekotasuna galdu zuen joan den astean, baina terra baino hobeto eusten ari zaio, haren balioa dolarrekin eta AEBetako zorrarekin babesten duelako. Tetherri begira daude orain analistak. Haren porrota kriptodiruen Lehman Brothers unea izan daitekeela ohartarazi dute batzuek.
Zergatik ari dira jaisten?
Hasieran, kriptodiruen jarraitzaileek eta herritar arruntek inbertitzen zuten aktibo digitaletan; estatuei eta multinazional handiei lotu gabeko finantza mundu berri batek erakarrita lehenak, eta diru asko irabazteko aukerak bigarrenak. Baina errentagarritasun horrek bankuen, funtsen eta beste inbertitzaile instituzionalen interesa erakarri zuen, eta dagoeneko haien esku dago diru birtualen erdia. Interes tasa oso apalen garaian, aktibo klasiko eta ziurragoetan lortzerik ez zuten irabazia bilatu dute inbertitzaile instituzionalek. Hau da, neurri handi batean, betiko finantza munduaren espekulaziorako beste tresna bat bilakatu direla kriptodiruak.
Baina pandemiaren osteko suspertzeak ekarritako hornidura arazoek, energia garestiak eta Ukrainako gerrak inflazioa esnatu dutenean, interes tasa ofizialak handitzen hasi dira —edo handitzeko atarian daude, eurogunean bezalaxe—, eta horrek eraman ditu inbertitzaileak aktibo espekulatiboetatik urrundu eta apustu seguruetara itzultzera. Bitcoinak eta antzekoak saltzeko irrikak haien prezioa jaitsi du, erosle interesatu gutxiago daudelako.
Zenbat jaits daitezke?
Hori ez dago jakiterik. Diru digitalek ez dute berez ezer balio, ez dago haien balioa bermatuko duen ezer —ez banku zentral baten dibisarik edo urre erreserbarik, ez enpresa baten ondasunik edo produkturik—, eta soilik balio dute haien truke norbait ordaintzeko prest dagoena. Urrearen pare jartzen dute haren aldekoek, inflazioaren aurkako gordailu bat garai txarretarako, baina aurkako batzuek Ponzi piramideekin konparatzen dituzte: etekina emateko aukera bakarra da erosle gehiago agertzea.
Diru digitalen izaera hori erakusten du bitcoinen kotizazioak: 2010an sortu zenetik 2017 arte mila eurotik behera balio izan zuen, eta konfinamenduen atarian 4.500 euro balio zituen. Haren balioa neurrigabe igo zuen pandemiak eragindako krisiari aurre egiteko diru merkearen aroa luzatzeak, eta energiaren garestitzeak eta hornidura arazoek ere bultzada handia eman zioten.
Larria al da?
Azken hilabeteetan kriptodiruetan inbertitu eta milaka euro galdu dituztenentzat, bai. Besteentzat, ikusteko dago. Diru digitalen aldekoek nabarmendu dute ohikoak direla gorabeherak, eta inbertitzaile asko ari direla orain saltzen azken urtean izandako irabazi handiak patrikaratzeko, eta luze gabe berriro gora egingo duela. Eszeptikoak, berriz, kriptodiruen Lehman Brothers unea-z hizketan ari dira. Denborak esango du nor dabilen zuzen.
Handia al da merkatua?
Bai, baina neurri bateraino. Oraintxe, kriptodiruek duten 1,45 bilioi euroren balioa Espainiako barne produktu gordinaren neurrikoa da, eta Euskal Herrikoa halako hamabost; baina txiki geratzen da finantza merkatuetan mugitzen denarekin alderatuz gero. AEBetako enpresetako akzioek, esaterako, ia 47 bilioi euro balio dute.
Zer gertatzen da El Salvadorren?
Kriptodiruen eta zehazki bictoinen aldeko apustua egin du El Salvadorko Gobernuak. Kriptozalea da Nayib Bukele presidentea, eta 2021eko irailean erabaki zuen bitcoin legezko dirua izango zela bere herrialdean. Urrian, erreserban zituen 25 milioi dolar gastatu zituen Bitcoin erosteko. Aurreko astean beste 500 bitcoin erosi zituen, bakoitza 30.744 dolarrean, eta jada 2.301 ditu. 70 milioi dolar inguru balio dute, Bukeleren gobernuak ordaindutako ehun milioiak baino gutxiago.
Baina hortik harago doa Bukeleren apustua. Nazioarteko erakundeen finantzaketaren menpe ez egoteko, 1.000 milioi dolar jaso nahi ditu, eta berme gisa bitcoinak jarri ditu. Arazoa da eskaintzak ez duela oraingoz inoren interesa erakarri, eta horrek zalantzak sortu ditu El Salvadorrek bere zorra pagatzeko gaitasunari buruz. Urtarrilean 800 milioi dolarreko bonu bat ordaindu behar du, eta merkatuek uste dute ez duela lortuko. El Salvadorren zor publikoa deskontu handiarekin salerosten da, eta kalifikazio agentziek haien kalitatea zabor bonura hurbiltzen ari dira.
NDFk behin eta berriro eskatu dio Bukeleri kriptodiruak alde batera uzteko, finantza egonkortasunarentzat txarra delako, eta prest azaldu da dirua mailegatzeko. Eta ez dirudi herritarrek asko erabiltzen dutenik. Kriptodiruekin salerosketak egiteko deskargatu behar den Interneteko aplikazioa %20k soilik erabiltzen dute.
Atzera egin du Bukelek?
Ez. Kanpo zorra ordaintzeko arazorik ez duela izango ziurtatu du El Salvadorko presidenteak. Are gehiago, joan den astean bertan Bitcoin City izeneko proiektua aurkeztu zuen. Conchagua aintziraren ondoan eraiki nahi duen hiri bat da, eta han kokatu nahi ditu kriptodiruekin eta blockchain teknologiarekin lotutako industria. Noizbait egiten bada, Bitcoin City paradisu fiskal bat izango da: errenta zergarik ez da izango, ez jabetzaren eta ez lanaren gaineko zergarik, soilik BEZa. |
2022-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/213465/frantziako-lehen-ministroa-emakumea-izanen-da-30-urtean-lehen-aldiz-elisabeth-borne.htm | Mundua | Frantziako Lehen ministroa emakumea izanen da 30 urtean lehen aldiz: Elisabeth Borne | Jean Castexek utzitako hutsunea beteko du orain arte Lan ministro izandako Bornek. Marine Le Pen sumindua azaldu da. Dioenez, Macronen «mespretxu gogoa» agerian gelditu da izendapenarekin. | Frantziako Lehen ministroa emakumea izanen da 30 urtean lehen aldiz: Elisabeth Borne. Jean Castexek utzitako hutsunea beteko du orain arte Lan ministro izandako Bornek. Marine Le Pen sumindua azaldu da. Dioenez, Macronen «mespretxu gogoa» agerian gelditu da izendapenarekin. | Baieztatu dira susmoak: Elisabeth Borne izanen da aurrerantzean Frantziako Lehen ministroa. Orain arte karguan izandako Jean Castexek arratsaldean aurkeztu du dimisioa ofizialki, eta jadanik argitu da lekukoa noren eskuetan den. Hala, 30 urtean aurrenekoz, emakume bat da Frantziako Lehen ministroa. «Sineste sendoko emakumea» da Borne, orain arte Lan ministro izandakoa, Frantziako presidente Emmanuel Macronen esanetan.
Notiziak hautsak harrotu ditu argitara atera bezain laster. Oposizioa ez da ados izendapenarekin, eta aho bilorik gabe egin dituzte adierazpenak haren kontra. Marine Le Penek azaldu duenez, Borne Lehen ministro izendatu izanak agerian uzten du Macronek ez duela «batzeko borondaterik». Salatu du kontrakoa dela presidentearen asmoa: «Mespretxuan oinarritutako politika gogoa du Macronek», adierazi du ultraeskuindarrak Twitterren.
Jean Luc Melenchonek ere gogor egin du Macronen erabakiaren kontra. «Gehiegikeria sozialean oinarritutako denboraldi bat», idatzi du sareetan. Are, Melenchonen iritziz, Bornek «azken hogei urteetan funtzionatu ez duen guztia» ordezkatzen du; «galbidearekin» lotu du Lehen ministro berria, alegia. |
2022-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/213466/irizar-e-mobilityko-greba-bertan-behera-utzi-dute-ituna-adostu-ondoren.htm | Ekonomia | Irizar E-mobilityko greba bertan behera utzi dute, ituna adostu ondoren | Langile batzordeak egindako bost eskaerak sartuko dituzte hitzarmenean, eta soldata igoera izango dute. 22 egun egin dituzte greban. | Irizar E-mobilityko greba bertan behera utzi dute, ituna adostu ondoren. Langile batzordeak egindako bost eskaerak sartuko dituzte hitzarmenean, eta soldata igoera izango dute. 22 egun egin dituzte greban. | 22 egun greban egon ondoren, Irizar E-mobilityko langile batzordeak eta zuzendaritzak enpresako lan itun berria sinatu dute gaur; ondorioz, langileek greba mugagabea bertan behera utziko dute, eta lanera itzuliko dira bihar.
Batzordeak —zortzi ordezkari ditu LABek eta bakarra du ELAk— ohar batean azaldu duenez, akordioak «nabarmen hobetzen» ditu lan baldintzak. Langileek bost eskaera egin zituzten, eta horiek denak betetzen ez baziren ez zutela greba amaituko ohartarazi zuten. Eskaera horiekin lotuta honako hau adostu dute, ELAk ohar batean zabaldu duenez: gaueko plusetan hobekuntzak, irteera eta dietetan hobekuntzak, eguneko eta urteko lanorduetan murrizketak, eta kategorietan hobekuntzak. Horrez gain, KPIaz gaindiko soldata igoerak adostu dituzte itunak iraungo duen urteetarako (2022-2023-2024).
Duela bost urte sortu zuten E-mobility eta Irizar kooperatiba taldekoa da. Adunako lantegian (Gipuzkoa), baina, langile gehien-gehienak soldatapekoak dira, eta gazteak: 300 inguru dira guztira. Grebarekin bat egin dutenek (180 inguruk) lan baldintzak duintzea eskatu dute —hemen lan gatazkari buruz BERRIAk argitaratutako erreportajea—.
Irizar E-mobilityn autobus elektrikoak egiten dituzte. Greba hasi aurretik, egunero autobus bat ekoizten zuten; datorren urterako egunean bi egitea aurreikusten dute. |
2022-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/213467/protokoloa-ez-betetzeko-prest-dago-johnson-dupen-blokeoa-dela-eta.htm | Mundua | Protokoloa ez betetzeko prest dago Johnson, DUPen blokeoa dela eta | Erresuma Batuak lege bat onartu nahi du, itunean aldaketak egiteko. Ipar Irlandako unionistek begi onez hartu dute Londresen erabakia. Sinn Feinen iritziz, DUP «baretzea» du asmo mugimenduak | Protokoloa ez betetzeko prest dago Johnson, DUPen blokeoa dela eta. Erresuma Batuak lege bat onartu nahi du, itunean aldaketak egiteko. Ipar Irlandako unionistek begi onez hartu dute Londresen erabakia. Sinn Feinen iritziz, DUP «baretzea» du asmo mugimenduak | Boris Johnsonek keinu bat egin dio DUPi. Alderdi Demokratiko Unionistak iragarri zuen, joan den ostiralean, Ipar Irlandako Gobernua eta Asanblea blokeatuko dituela, Erresuma Batuak ez badu «ekintza erabakigarririk» egiten brexit-aren ondorio den Ipar Irlandarako protokoloaren auzian. Egun batzuk geroago heldu da Downing Streeteko 10. zenbakiaren erreakzioa. Erresuma Batuko lehen ministroak gaur adierazi du ez dutela ituna indargabetu nahi, aldaketa batzuk negoziatu nahi dituztela EB Europako Batasunarekin; baina iragarri du, aldi berean, Bruselarekin adostasun bat ez lortzekotan, aldaketa horiek egiteko «lege irtenbide bat» onartu asmo dutela Erresuma Batuko Parlamentuan.
Hain zuzen, Belfasten egin ditu adierazpen horiek Johnsonek, maiatzaren 5eko bozen ondoren Asanblean ordezkaritza lortu duten alderdietako buruekin batzartu ondoren. Jeffrey Donaldson DUPen buruzagiak bileraren ondoren hedabideei adierazi dienez, «eginkizun bat» du indar unionista nagusiak: «Beste akordio batzuek protokoloa ordezkatzea, modu horretan gure tokia berrezartzeko Erresuma Batuko barne merkatuan». DUPek iradoki izan du protokoloa indargabetu nahi duela, baina gaur, bileraren aurretik, BBC Ulster irratian elkarrizketatu dute Donaldson, eta azpimarratu du itun bat edo bestea gorabehera «azken emaitza» dela garrantzitsua. «Zaharkituta» geratu dela Unionistek ez dute gustuko protokoloa, argudiatuta «muga bat» sortu duela Ipar Irlandaren eta Britainia Handiaren artean, eta horrek ekar dezakeela «kolokan» geratzea lurraldeak Erresuma Batuan duen tokia. Johnsonek Belfast Telegraph egunkarian gaur argitaratutako gutun batean nabarmendu duenez, «zaharkituta» geratu da akordioa —duela hemezortzi hilabete sartu zen indarrean—, «pandemia global bat eta Europan gerra bat gertatu aurretik» diseinatua izan zelako. Downing Streeteko 10. zenbakiko maizterrak gutunean zehaztu du «benetako elkarrizketak» eduki nahi dituela EBrekin, nahiz eta Bruselak ohartarazi izan dion, Johnsonek azpimarratu bezala, «ezinezkoa» dela itunaren testuan aldaketak egitea.
Londresek eta Bruselak dibortzioa gauzatu aurretik adostu zuten testuak bi helburu ditu, finean: batetik, Irlandako uhartean muga gogorrik atzera ez egotea; eta, bestetik, EBren merkatu bakarra babestea. Baina, The Times egunkariak herenegun jakinarazi zuenez, Erresuma Batuko Gobernua pentsatzen ari da gaur lege proposamen bat iragartzea, zeinak aukera emango liokeen protokoloko alderdietako batzuk ez betetzeko.
Sinn Feinek irabazi zituen hauteskundeak maiatzaren 5ean, eta gaur, Johnsonekin bildu ondoren, alderdi errepublikanoko buru Mary Lou McDonaldek adierazi du «nahiko zaila» izan zela bilera, eta Erresuma Batuko lehen ministroari esan diotela «gaizki» dagoela protokoloaren alderdietako batzuk bete nahi ez izatea. «Guztiz ohiz kanpokoa iruditzen zaigu Erresuma Batuko Gobernuak lege bat egin nahi izatea legea ez betetzeko». McDonalden esanetan, Johnsonek helburu bakarra du mugimendu hori eginda: «DUP baretzea». Sinn Feinek adierazi dio Erresuma Batuko gobernuburuari «lehentasun erabateko bat» dutela: Ipar Irlandan gobernua osatzea.
Bestalde, Irlandako Errepublikako lehen ministro Micheal Martinek esan du «oso kezkatuta» dagoela Erresuma Batuaren jarrerarekin. Michelle O’Neill Sinn Feineko presidenteordearekin bildu da gaur Dublinen, eta ituneko «jatorrizko okerrak» negoziatuz konpontzera deitu dute biek. |
2022-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/213468/poloniako-fiskaltzak-eskatu-du-pablo-gonzalezen-atxiloaldia-luzatzeko.htm | Gizartea | Poloniako fiskaltzak eskatu du Pablo Gonzalezen atxiloaldia luzatzeko | Orain, epaileek zazpi eguneko epea dute horren inguruan erabaki bat hartzeko. | Poloniako fiskaltzak eskatu du Pablo Gonzalezen atxiloaldia luzatzeko. Orain, epaileek zazpi eguneko epea dute horren inguruan erabaki bat hartzeko. | Delinkuentzia Antolatuaren eta Ustelkeriaren Arloko Poloniako Fiskaltzaren Atalak eskatu du Pablo Gonzalez kazetariaren atxiloaldia luzatzeko. Gonzalez Poloniako espetxe batean dago behin-behinean, Errusiaren aldeko espioitza lanak egiteaz akusatuta, otsailaren 28an atxilotu baitzuten.
Kazetariak Polonian duen abokatu Bartosz Rogalak adierazi dio Efe albiste agentziari erabaki hau espero izatekoa zela. Poloniako legearen arabera, orain epaileek zazpi eguneko epea dute, atxiloaldia luzatzeko eskaera egiten denetik, audientziaren data ezartzeko. Audientzia horretan erabakiko dute eskaera aintzat hartzen duten ala ez. |
2022-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/213499/mariupolen-gotorturiko-ukrainako-soldaduak-atera-dituzte.htm | Mundua | Mariupolen gotorturiko Ukrainako soldaduak atera dituzte | 260 militarrek baino gehiagok utzi dute Azovstal altzairutegia, Kievek eta Moskuk eginiko hitzarmenaren ostean; haietako 53 larri zaurituta daude. 82 egunez eutsi diote. | Mariupolen gotorturiko Ukrainako soldaduak atera dituzte. 260 militarrek baino gehiagok utzi dute Azovstal altzairutegia, Kievek eta Moskuk eginiko hitzarmenaren ostean; haietako 53 larri zaurituta daude. 82 egunez eutsi diote. | Azovstaleko setioa amaitu da edo amaitzear dago, gaur Mariupol hiriko altzairutegian gotortuta egon diren 264 soldadu atera ostean. Goizaldean autobusetan sartu dituzte, eta errusiarrek menpean harturiko hiritik atera dituzte. Larri zauriturik dauden 53 Novoazovsk hiriko erietxe batera eraman dituzte. Beste 200 bat Olenivkara eraman dituztela esan du Hanna Maliar Ukrainako Defentsa ministro ordeak. Bi hiriak Errusiarren aldekoek kontrolpean dituzten eremuetan daude, Donbass eskualdean. Ez dago argi zenbat ukrainar geratzen diren lantegian, edo erabat hustu duten. Baina Ukrainako armadak bukatutzat eman du Azovstaleko erresistentzia.
82 egunez egon dira gotortuta altzairutegiaren azpiko bunkerretan. Kievek eta Moskuk adostu dute militarrak ateratzea.
Apirilaren 21ean Azovstalen gotorturikoen aurkako erasoaldia bertan behera uzteko agindu zuen Vladimir Putin Errusiako presidenteak. Errusiako soldadu eta ofizialen bizitzak babestu behar zirela argudiatu zuen, lantegiaren azpian dauden kilometro askoko galeriaz galeria sartzea garestiegia izango zelakoan. Horren ordez, ingurua erabat zigilatzea erabaki zuen Putinek, eta militarrei agindu zien Azovstaletik «euli bat bera ere ez» zedila atera.
Lantegian gotorturiko militar ukrainarrek eurekin zituzten zibilak taldeka ateratzen joan dira azken asteotan.
Azkenean, Moskuren baldintzak onartu dituzte ukrainarrek. Kremlinek euren kontrolpeko guneetara atera nahi zituen.
Orain, galdera bat dago airean: geratzen al da militar ukrainarrik lantegian? Eta, hala bada, zenbat?
Izan ere, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak esan berri duenez, «gure mutilen biziak salbatzea espero dugu. Ukrainak bizirik behar ditu bere heroiak». Ukrainako armadaren barruko eskuin muturreko Azov batailoiak hainbatetan adierazi du azken asteotan ez zuela amorerik emango, eta bururaino eramango zuela erresistentzia. Baina gaur adierazi dute aginduak bete dituztela euren tropen biziak salbatzeko. |
2022-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/213500/lgtbifobiaren-kontra-autodefentsa-transmaribolloa-indartzera-deitu-dute-karriketan.htm | Gizartea | LGTBIfobiaren kontra «autodefentsa 'transmaribolloa'» indartzera deitu dute karriketan | LGTBIfobiaren aurkako Nazioarteko Eguna izaki, hainbat elkarretaratze egin dituzte arratsean Euskal Herrian. Salatu dute indarkeria «boladan» dagoela. Beste eraso homofobo bat gaitzetsi dute berriki, oraingoan Donostian. | LGTBIfobiaren kontra «autodefentsa 'transmaribolloa'» indartzera deitu dute karriketan. LGTBIfobiaren aurkako Nazioarteko Eguna izaki, hainbat elkarretaratze egin dituzte arratsean Euskal Herrian. Salatu dute indarkeria «boladan» dagoela. Beste eraso homofobo bat gaitzetsi dute berriki, oraingoan Donostian. | Urtero ohikoa izaten den bezala, hainbat eragilek aurten ere elkarretaratzera deitu dute Euskal Herriko hiriburuetan. Herritarrek grinez egin dute bat deialdiarekin, eta tinko egin dute protesta hainbat herritan. Bilbon 20:00etan egin dute elkarretaratzea, Arriaga antzokiaren parean, Erasoen aurrean transmaribollo autodefentsa lelo harturik. Iruñean, berriz, 19:00etan egin dute hitzordua, Udaletxe plazan, LGTBIfobiaren aurkako sareak sortzen lelopean. Hala, bi mobilizazioetan nabarmendu dute erasoei erantzun beharra. Azpimarratu dutenez, tinko eginen diete aurre komunitatearen kontrako ekintzei.
Sumina eta kezka; biak ala biak sumatu dira gaurko protestetan. Halaber, egoeraren larritasuna azaltze aldera, azken asteotan izandako erasoak zerrendatu dituzte Bilbon. Hainbat izan dituzte aipagai, eta, beraz, ozen esan dute LGTBI komunitatearen aurkako indarkeria «boladan» dagoela egun. Halaber, kritiko izan dira erasoei loturiko notizien gainean hedabideek egindako lanketarekin. Salatu dute zenbait komunikabidek «morboa elikatu» dutela. Finean, izua zabaldu egin dela ohartarazi dute «larruazaleko poro guztietatik sartu nahi digute beldurra». Hori bazter uztea nahi dute, baina, autodefentsa indartu dadin.
Beste eraso bat
Asko izan dira azkenaldian komunitateari buruzko notizia beltzak. Hain zuzen, kolektiboko kideak kezkaz mintzatu ziren atzo, azkenaldian indartu diren gorroto diskurtsoen igoeragatik eta komunikabideek mugimenduaren aurkako erasoei ematen dieten trataeragatik. Eta azken asteotan salatu diren eraso homofoboek ez dute errealitate hori samurtzen. Atzo, Uribarri Ganboako urtegian gertatutako eraso homofobo bat salatu zuten sareetan: harri batez eraso egin zieten bi homosexuali Arroiabeko (Araba) hondartza nudistaren inguruan. Gaur, Donostiako Ondarreta hondartzaren inguruan joan den igandean gertatu zen beste eraso baten berri eman dute.
Ikusi gehiago: Lau urtean hirukoiztu egin dira eraso LGTBIfobikoak
Sare sozialen bitartez plazaratutako ohar baten bidez zabaldu dituzte erasoaren nondik norakoak. Idatzi horren arabera, lagun talde batek, itsasoan bainu bat hartu eta uretatik atera berritan, «hainbat eraso bollofobo» jasan zituzten. «Iruzkin eta begirada batzuez gainera, argazkiak atera zizkiguten. Hori ikusi eta argazkiak atera zituenari horiek ezabatzera behartzera joan ginen bitartean, surfa egitera zihoan gizon bat besteen jarrera defendatuz etengabeko eraso berbalean hasi zen, argudiatuz gure itxura horrekin ez harritzeko jendeak argazkiak ateratzeaz», salatu dute oharrean.
«Lesbiana zikin horiek». «Ez zarete batere femeninoak». «Joan zaitezte guraizearena egitera». Horiek izan ziren egin zizkieten irain askotarikoetako zenbait. Mehatxuak ere egin zizkieten, eta, salatzaileen hitzetan, ez zuten inguruan zituztenen inongo babesik jaso. «Gertatu dena ez da soilik eraso hofomobo bat izan, eraso lodifobo, matxista, putofobo, klasista eta faxista bat izan da. Gizarteak modu honetako erasoak babesten dituen heinean, Donostiako hondartza guztiak gizon heterosexualen espazio bilakatzen dira», azpimarratu dute. |
2022-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/213501/galerna-arriskua-dago-bihar-arratsalderako-ohartarazi-dutenez.htm | Gizartea | Galerna arriskua dago bihar arratsalderako, ohartarazi dutenez | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak adierazi duenez, litekeena da 60 kilometro orduko haizea egitea 15:00 eta 11:00akartean, kostaldean, eta tenperaturak 6-8 gradu jaistea. | Galerna arriskua dago bihar arratsalderako, ohartarazi dutenez. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak adierazi duenez, litekeena da 60 kilometro orduko haizea egitea 15:00 eta 11:00akartean, kostaldean, eta tenperaturak 6-8 gradu jaistea. | Alerta horia ezarri du Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak bihar arratsalderako, galerna gertatzeko arriskua dagoelako kostaldean. Adierazi dutenez, litekeena da 15:00 eta 19:00ak artean haizea bat-batean aldatzea mendebalde ipar-mendebaldera. Euskal Herriko mendebaldeko kostaldetik sartuz joango da galerna, iragarri dutenez.
Espero dute 60 Km/h-ko haizea egitea, eta tenperaturak 6-8 gradu jaistea ordu erdi eskasean.
Gaur litekeena da Euskal Herriko hiriburu guztietan termometroak 30 gradura heltzea edo inguratzea, Euskalmetek, Meteonavarrak eta France Meteo agentziek iragarri dutenez. |
2022-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/213502/ukrainako-gerraren-ondorioak-ez-dira-iritsi-kanpoko-salmentetara.htm | Ekonomia | Ukrainako gerraren ondorioak ez dira iritsi kanpoko salmentetara | Esportazioak nabarmen handitu dira, baina hori halako bi gehitu dira inportazioak, eta balantzea uzkurtu egin da. Martxoan serie historikoko daturik onenak jaso dira. | Ukrainako gerraren ondorioak ez dira iritsi kanpoko salmentetara. Esportazioak nabarmen handitu dira, baina hori halako bi gehitu dira inportazioak, eta balantzea uzkurtu egin da. Martxoan serie historikoko daturik onenak jaso dira. | Ukrainako gerrak ez du Hego Euskal Herriko esportazioetan ondorio negatiborik izan, ez behintzat urteko lehen hiruhilekoan. Are gehiago: azken urteetako emaitzarik onenen artean daude.
Eustaten arabera, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan %21,7 handitu dira, aurreko urteko aldi berarekin alderatuta. Guztira, 7.391,4 milioi euroren salmentak egin dituzte hiru lurraldeetako industriek. Hala ere, inportazioak esportazioak halako bi handitu dira (%42), eta horrek eragin du merkataritza saldoa (esportazioen eta inportazioen arteko aldea) %38 uzkurtzea, 978,6 milioiko superabitarekin.
Bizkaiko esportazioek izan dute urte arteko hazkunderik handiena: %27,9. Araban, igoera %16,6 izan da, eta Gipuzkoan, berriz, %18,7.
Nafarroan, berriz, esportazioak %16,1 igo dira, eta 938 milioi eurokoa izan da superabita, inportazioak beste lurraldeetan baino gutxiago hazi direlako (%28,9), Espainiako Gobernuaren Industria, Merkataritza eta Turismo Ministerioaren datuen arabera.
Araba, Bizkai eta Gipuzkoak lehen hiruhilekoan kanpora gehien saldutako hamar produktuen artean, ohikoa denez, hamar pertsona baino gutxiagorentzako autoak daude, guztizkoaren %42,3, baina 2021eko lehen hiru hilabeteetan baino %13,6 gutxiago izan dira. Salmentak gehien hazi diren produktuen artean, berriz, petrolio olio finduak (+%139,8) eta industria erabilerarako koipe eta olioak nabarmentzen dira (+%109). Hodi industriaren salmentek ere igoera handia izan dute: +%92,4.
Ohi bezala, Frantzia izan da hiru lurralde horietako industrien erosle nagusia, guztizkoaren %16,1arekin. Jarraian, Alemania (%16), Amerikako Estatu Batuak (%6,3), Herbehereak (% 6,1) eta Italia (% 6) azaltzen dira.
Inportazioak ere ugaritu egin dira Hego Euskal Herri osoan, bereziki produktu energetikoen beharragatik: +%76,5. Ez-energetikoak % 34,9 igo dira. Lurraldeka, Bizkaian %52,9 hazi dira inportazioak, %31,1 Araban, %30,5 Gipuzkoan eta %28,9 Nafarroan.
Otsailaren 24an hasi zen Errusiaren inbasioa, baina martxoko datuetan ere Ukrainako gerrak ez du ondorio kaltegarririk izan. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako industrien kanpo salmentak %11 gehitu dira, aurreko urteko martxoarekin alderatuta. Serie historikoko hilabeterik onena da, gainera. Eta gauza bera gertatzen da inportazioen datuekin. Horiek ere gehitu egin dira: % 31, eta batez ere produktu energetikoen %95,3ko igoeraren ondorioz gertatu da hori. Martxoko emaitza komertzialak 381 milioiko superabita eman du hiru lurraldeetan. Nafarroan ere martxo ona izan da. Esportazioak %24,3 ugaritu dira, eta inportazioak %34,5. Superabita 411,1 milioi eurokoa izan da.
Eurogunean ere gainetik
Euroguneko ekonomian ere emaitza onak jaso dira, eta aurreikusi baino gehiago hazi da urte hasieran. Eurostatek atzo argitaratutako datuen arabera, ekoizpena %0,3 handitu da lehen hiruhilekoan, aurreikusi baino hamarren bat gehiago, eta enplegua %0,5 hazi da
Dena dela, Europako Batzordeak murriztu egin du 2022rako hazkunde proiekzioa, %4tik %2,7ra jaitsita. Espero du, hori bai, denbora batez behintzat lan merkatuak hobera egitea. Laugarren hiruhilekoz jarraian gora egin du, eta pandemiaren aurreko mailaren gainetik dago. Hala eta guztiz ere, perspektibak oso zalantzazkoak dira oraindik, Ukrainako gerraren ondorioengatik; energia alorrean bereziki, eta hori sortzen ari den inflazio handiagatik. |
2022-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/213503/labek-zuzendaritzarako-hautagaiak-aurkeztu-ditu.htm | Ekonomia | LABek zuzendaritzarako hautagaiak aurkeztu ditu | Hamalau kidek osatzen dute taldea: bederatzi emakumek eta bost gizonek. Ekainaren 16an egingo du Biltzar Nagusia, Baionan. | LABek zuzendaritzarako hautagaiak aurkeztu ditu. Hamalau kidek osatzen dute taldea: bederatzi emakumek eta bost gizonek. Ekainaren 16an egingo du Biltzar Nagusia, Baionan. | LABek komite exekutibo berria osatzeko hautagaitza aurkeztu du. Hamalau kidek osatzen dute: bederatzi emakumek eta bost gizonek. Sindikatuak ekainaren 16an eta 17an egingo du bere hamargarren Biltzar Nagusia, Baiona-Miarritzen.
Aurreratu duenez, afiliatuei egingo dien proposamenen artean, deigarrienetako batek sindikatuaren antolaketari eragingo dio: idazkaritza nagusiaren kargua desagerrarazi, eta bi koordinatzaile orokor izango ditu aurrerantzean. Garbiñe Aranburu egungo idazkari nagusia eta Igor Arroyo haren ondokoa proposatuko ditu zuzendaritzak bi buruko lidergoa osatzeko datozen bost urteetarako, 2027ra arte.
Gainerako karguetarako, honako hautagai hauek aurkeztu ditu:
Maider Jauregi Sarasola, komunikazio arduraduna
Oihana Lopetegi Aranguren, ekintza sindikaleko eta negoziazio kolektiboko arduraduna
Kris Gete Etxeberria, industria federazioko arduraduna
Dabid Lizarralde Palacios, dinamizazio eleduna
Maddalen Dorador Rubio, zerbitzu pribatuetako federazioko arduraduna
Argitxu Dufau Berho, Ipar Euskal Herriko eleduna
Endika Perez Gomez, ekintza sozialeko arduraduna
Xabier Ugartemendia Apraiz, zerbitzu publikoetako federazioko arduraduna
Izaskun Garcia Bordagarai, antolakuntza arduraduna
Aiora Imaz Gabilondo, parte hartzea eta barne komunikazio arduraduna
Arantza Vazquez Rodriguez, zehar lerroetako arduraduna
Imanol Karrera Turrillo, Nafarroako eleduna
Sindikatuak maiatz hasieran aurkeztu du Biltzar Nagusira begirako txostena; besteak beste, orain arte egon ez duen zenbait erakundetan parte hartzea proposatu du, eta arlo soziopolitikoan «borroka ziklo bat» hasi nahi du, «errepublika konfederala» sortzeko. Biltzar Nagusian eskualdeetan hautatutako bostehun ordezkarik parte hartuko dute. LABek egun 46.000 afiliatu ditu, duela bost urte baino 5.000 gehiago. Ordezkaritzari dagokionez, %19,24koa du Hego Euskal Herrian. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, ordezkarien %19,85 ditu LABek, eta Nafarroan, %17,31. Ipar Euskal Herrian, urtez urte goraka egiten ari da. |
2022-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/213504/hik-hasik-31-ikastaro-antolatu-ditu-udako-topaketa-pedagogikoetarako.htm | Gizartea | Hik Hasik 31 ikastaro antolatu ditu udako topaketa pedagogikoetarako | Ikastaroak uztailearen 4an, 5ean eta 6an egingo dituzte, EHUk Donostian daukan campusean. Bereziki ikastaro bat nabarmendu dute, Lehen Hezkuntzan eraldaketa bideratzeko eskainiko dutena. Interesa dutenek jada izena eman dezakete. | Hik Hasik 31 ikastaro antolatu ditu udako topaketa pedagogikoetarako. Ikastaroak uztailearen 4an, 5ean eta 6an egingo dituzte, EHUk Donostian daukan campusean. Bereziki ikastaro bat nabarmendu dute, Lehen Hezkuntzan eraldaketa bideratzeko eskainiko dutena. Interesa dutenek jada izena eman dezakete. | Aurtengo udarako ere udako topaketa pedagogikoak antolatu ditu Hik Hasik, EHU Euskal Herriko Unibertsitatearen Hezkuntza, Filosofia eta Antropologia fakultatearekin elkarlanean. Gaur eman dute xehetasunen berri, fakultateko dekano Beñat Amenabarrek eta Hik Hasiko formazio arduradun Mikel Agirrezabalak Donostian egin duten prentsaurrekoan. Datak zehaztu dituzte: uztailaren 4an, 5ean eta 6an. Baita lekua ere: EHUk Donostian daukan Hezkuntza, Filosofia eta Antropologia fakultatea. Jada zabalik dago eskainiko dituzten 31 ikastaroetan izena emateko aukera.
Aukera zabala ondu du Hik Hasik. Orotara, 31 izango dira, Agirrezabalaren esanetan, den-denak «interesgarriak eta gaitegian aberatsak»: «Haur Hezkuntzatik Batxilergora, hezkuntza etapa guztietako hezitzaileentzat interesgarria den eskaintza osatu dugu». Gai andana landuko dituzte: dislexia, heriotza, Montessori pedagogia, artea, mugen gaia, natura... Hauxe helburua: «Topaketa hauek hezitzaileen elkargune izango dira. Udako Topaketek helburu hori dute: Euskal Herriko herrialde ugaritako hezitzaileak elkar aberastuaz ezagutu eta formatzea».
Ikastaro guztien artean bat nabarmendu du Agirrezabalak, EHUrekin eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailarekin antolatutakoa: Lehen Hezkuntza eraldatzen izeneko ikastaroa: «Badator berrikuntza pedagogikoa Lehen Hezkuntzara, ikastetxeak ari dira eraldatzen, eta gure aletxoa jarri nahi dugu hobekuntza horretan». Haren esanetan, ikastetxeetatik esan diete gaia lantzeko premia dutela, eta, hortaz, egitarau zabala eskainiko diete joaten direnei. Besteak beste, Begoña Pedrosa Hezkuntza sailburuordea, Birgina Pozo Berritzegune Nagusiko ordezkaria, Hik Hasiko kide eta Ikastolen Elkarteko Matematika arloan sorkuntzan dabilen Aritz Larreta eta Ikastolen Elkarteko Lehen Hezkuntzako Curriculumaren arduradun Amaia Artolazabal izango dira hizlari. Gainera, aukera izango dute Kataluniako El Martinet ikastetxearen esperientzia ezagutzeko ere. |
2022-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/213505/eragileek-eskatu-dute-hizkuntza-gutxituei-kuota-jakin-batzuk-ezartzeko.htm | Gizartea | Eragileek eskatu dute hizkuntza gutxituei kuota jakin batzuk ezartzeko | Euskararen gutxieneko presentzia arautzeko, Ikus-entzunezkoen Legeak jaso beharreko «ardatz nagusiak» proposatu dituzte euskararen eta ikus-entzunezkoen arloko hainbat eragilek. Gainera, euskal alderdiei eskatu diete gutxieneko duina onartzeko «ahalegin guztiak» egin ditzatela. | Eragileek eskatu dute hizkuntza gutxituei kuota jakin batzuk ezartzeko. Euskararen gutxieneko presentzia arautzeko, Ikus-entzunezkoen Legeak jaso beharreko «ardatz nagusiak» proposatu dituzte euskararen eta ikus-entzunezkoen arloko hainbat eragilek. Gainera, euskal alderdiei eskatu diete gutxieneko duina onartzeko «ahalegin guztiak» egin ditzatela. | «Ikus-entzunezkoen Legeak eragin handia izango du gure bizitzan. Horregatik uste dugu beharrezkoa dela legeak arauak izatea», adierazi du Paul Bilbao Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusiak. Izan ere, agerraldia egin dute gaur euskararen eta ikus-entzunezkoen arloan lan egiten duten hainbat elkarte eta gizarte eragilek, Ikus-entzunezkoen Legeak jaso beharreko «ardatz nagusiak» proposatzeko. Besteak beste, nabarmendu dute hizkuntza gutxitu bakoitzak kuota jakin bat izan beharko duela.
Agerraldian izan dira Alex Aginagalde Patailak Euskarazeko bozeramailea, Kike Amonarriz Euskaltzaleen Topaguneko lehendakaria, Iban Arantzabal Tokikomeko presidentea, eta Igor Astibia Hekimen elkarteko zuzendari eta koordinatzailea.
Ostegunean ekingo diote Ikus-entzunezkoen Lege Orokorraren eztabaida formalari, Espainiako Diputatuen kongresuan, eta, beraz, orduan eztabaidatuko dira lege proposamen horrek izan dituen ekarpen eta zuzenketa guztiak. Aurreikusten da maiatzaren 26an bozkatuko dela legea osoko bilkuran. Bilbaoren arabera, alderdiek aintzat hartu dituzte egin zaizkien ekarpenak: «Alderdiek zuzenketak egin dituzte, eta, batzuen eta besteen artean, guk egindako ekarpenak jasota daudela esan daiteke. Horrek ez du esan nahi legeak jasoko dituenik».
Legeak hizkuntza gutxituen presentzia «duina» bermatzeko beharrezkotzat jo dute elementu batzuk jasotzea, besteak beste, finantzaketa eta emisio kuotak zehaztea, eta streaming plataformetan zein estatuko telebista publikoan arau batzuk zehaztea. Finantzaketari dagokienez, hizkuntza gutxitu bakoitzari %8 esleitzea proposatu dute, eta, emisio kuotari dagokionez, %40.
Streaming plataformetan, berriz, geolokalizazio bitartez tokian tokiko edukiak nabarmentzeko eskatu dute, baita ordura arte diru publikoarekin bikoiztu edo azpidatzi diren eduki guztiak txertatzeko betebeharra ezartzeko ere. Gainera, telebista publikoetan gutxieneko kuotak ezartzeko eskatu dute, besteak beste, Clan TVko eduki guztiak bikoiztea eta euskaraz eskaintzea, eta lurralde albistegiak bertako hizkuntza ofizialetan egitea.
Ikusi gehiago: Ikus-entzunezkoen Legeari 45 zuzenketa txertatzea adostu dute EAJk eta Espainiako Gobernuak
Horrez gain, Madrilen ordezkaritza duten euskal alderdiei eskatu diete gutxieneko duina onartzeko urratsak egin ditzatela; egindako eskaerak legean kontuan har daitezen «ahalegin guztiak» egin ditzatela, eta legearen tramitazioan «arduraz» joka dezatela.
Aginagalderen arabera, ikus-entzunezkoak «funtsezkoak izan dira eta dira» euskararen berreskurapen prozesuan, eta, horregatik, euskararen presentzia «duina» bermatzeko legean gutxieneko neurriak jasotzea garrantzitsua dela adierazi du. Izan ere, ohartarazi du azken hogei urteotan euskarak ikus-entzunezkoetan duen presentziaren egoera «erabat irauli» dela: «Pantailei begira igarotzen dugu gure aisialdiaren zati oso handi bat, eta, egun dagoen itsaso zabalean, euskararen presentzia erabat diluitu da». |
2022-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/213506/euskal-eskola-publikoaren-jaiak-badu-abestia.htm | Gizartea | Euskal Eskola Publikoaren jaiak badu abestia | 'Handitzen' izena hautatu dute Bastidan egingo dute jairako. Maisha MC artistak ondu du abestia. | Euskal Eskola Publikoaren jaiak badu abestia. 'Handitzen' izena hautatu dute Bastidan egingo dute jairako. Maisha MC artistak ondu du abestia. | Gero eta gutxiago falta da Euskal Eskola Publikoaren jairako: ekainaren 5ean egingo dute, Bastidan (Araba). 29. edizioa izango da aurtengoa, eta jada prest dute festarako abestia. Gaur goizean aurkeztu dute Lurdes Errasti Denon Eskola federazioko presidenteak eta Lurdes Imaz EHIGEko koordinatzaileak, Gasteizen egindako prentsaurrekoan. Bertan eman dituzte xehetasun guztiak: Maisha MC (Eneko Axpe) hip-hop artistak ondu du kantua, Glaukoma taldeko Juantxo Arakama, Laize MC eta Nizuri Tazuneri taldeko Fani abeslarien kolaborazioekin. Handitzen izena jarri diote.
Abestiak hainbat mezu zabaltzen ditu eskola publikoaren defentsan. Hala dio: «Nik ez dakit oraindik handitan zer nahi deten izan, baina ikusiko nuke gustu handiz Euskal Eskola Publikotik datorren edozein hiritar lehendakari». Eta nabarmentzen du inor ez dutela atzean utzi nahi: «Batzuk joaten dira eskolara goitik behera jantzita pilotariz, edo futbol kamiseta bizkarrean ‘Nahikari’. Edo ez bata eta ez bestea, ez dago horren beharrik hezkuntzak ezin du utzi ume bakar bat atzean bakarrik». Baita eskola publikoa edonorentzat dela ere: «Nik ez dakit oraindik handitan zer nahi deten izan, baina bai nola nintzen txikitan, ezin ahaztu ze herritan sortu nintzen. Klase batean mundu oso bat ez ahal da kabitzen?». Euskararen aldeko aldarria ere egiten du: «Ez dugu ahaztuko gure hizkuntza maitea. Zaindu dezagun denon artean hainbeste urtez izan dena gure territorio librea».
Abestiak badu bere bideoklipa ere, Arriguri bideogintza kooperatibak egina. Bastidako eskolan eta Guardiako institutuan (Araba) grabatu dituzte irudiak. |
2022-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/213507/abortuaren-lege-berria-onartu-du-madrilek-emakumeen-eskubideak-bermatzeko.htm | Gizartea | Abortuaren lege berria onartu du Madrilek, «emakumeen eskubideak bermatzeko» | Presazko bidetik tramitatuko dute arau berria, eta, abortuaz harago, hainbat neurri jasoko ditu sexu heziketaren, osasun menstrualaren eta kontrazepzioaren alorretan. | Abortuaren lege berria onartu du Madrilek, «emakumeen eskubideak bermatzeko». Presazko bidetik tramitatuko dute arau berria, eta, abortuaz harago, hainbat neurri jasoko ditu sexu heziketaren, osasun menstrualaren eta kontrazepzioaren alorretan. | Abortuaren Legea onartu du Espainiako Gobernuak. «Sexu eta ugalketa eskubideak bermatzeko araua» dela esan du Irene Montero Berdintasun ministroak. «Beste eskubide askorako sarbidea dira sexu eta ugalketa eskubideak, ezinbestekoak baitira emakumeek beren bizi proiektuak askatasunean egin ditzaten». Arauaren helburu nagusia izanen da «abortatzeko eskubidea bermatzeko trabak kentzea», baina askoz harago doa: ministroak azaldu duenez, «ugaltzearekin, sexualitatearekin eta menstruazioarekin lotutako eskubide gehiago» bermatu nahi dituzte lege horren bitartez.
Zehazki, 2/2010 Legearen moldaketa da Espainiako Ministro Kontseiluak gaur onartu duena, eta presazko tramitazioa izanen du. Monteroren esanetan, «oinarri oso sendoa» eskaini zuen lege hark, eta horren gainean eraiki dute arau berria. Horregatik, «eskerrik beroenak» eman dizkie lege hori sustatu zuten Bibiana Aido Berdintasun ministro ohiari eta Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako presidente izandakoari, «aitzindari izateagatik». Mugimendu feministaren ekarpena ere goraipatu du Monterok: «Feministen borrokari esker lortu baitira emakumeen eskubideen esparruan izandako aurrerapauso guztiak».
Honako hauek dira legearen puntu nagusiak:
Askatasun handiagoa abortatzeko
Legea onartzen denetik, 16 eta 17 urteko emakumeek ez dute gurasoen baimenik behar izanen, haurdunaldia eteteko. Arauak kendu eginen du orain arte indarrean egon den beste baldintza bat: abortatu ahal izateko hiru egunez «gogoeta» egiteko beharra. Haurdunaldia eteten dutenei, gainera, gaixo agiria emanen zaie, eta arta eta laguntza zerbitzu integral eta espezializatuak ere eskainiko zaizkie. Abortuak osasun sare publikoan eginen dituzte nagusiki: «Hori izanen da erreferentziazko sarea, eta emakumeek aukera izanen dute haurdunaldia eteteko gertuen duten osasun zentroan», azaldu du Monterok.
Aborturik egin nahi ez duten medikuen kontzientzia eragozpena bermatu eta, era berean, abortatzeko eskubidearen bidean traba izan ez dadin, kontzientzia eragozleen zerrenda bat onduko dute. Nafarroan, bide bera hartu zuen Geroa Bai, EH Bildu, Ahal Dugu eta Ezkerraren gobernuak, 2015eko Sexu eta Ugalketa Osasunari buruzko foru dekretuan.
Kontrazepzio metodoak, errazago
Abortatzeko eskubideaz gain, kontrazepzio metodoak orokortzeko zenbait neurri ere jaso dituzte lege berrian. Batetik, hurrengo eguneko pilula doan banatuko dute osasun etxeetan eta sexu eta ugalketa osasuneko zentroetan. Gaur egun, farmazietan eros daiteke hurrengo eguneko pilula, errezetarik gabe eta 20 euroan. Bestalde, pilula antisorgailurik berrienak sartuko dituzte gizarte segurantzan, eta gizonentzako kontrazepzio metodoak sustatuko dituzte, «erantzukizuna ez dadin emakumeena soilik izan».
Osasun menstruala, erdigunean
Abortuaren Legeak atal berezia eskainiko dio emakumeen osasun menstrualari, «bizitzaren fase guztietan». Neurri ezagunena da aurreko egunetan iragarri zena: hileko mingarria duten emakumeei hiru eguneko gaixoaldirako eskubidea aitortuko diete. Horrez gain, ordea, beste zenbait neurri ere jasoko ditu arauak: higiene menstrualerako produktuak [tanpoiak, konpresak eta kopa menstrualak, besteak beste] doan banatuko dituzte institutuetan, espetxeetan, zentro zibikoetan eta bestelako guneetan, «pobrezia menstruala bukatzeko xedez».
Sexu heziketa orokortzeko bidean
Arau berrian, berebiziko pisua izanen du sexu heziketaren auziak. Zehazki, «sexu heziketa integrala» eskaini nahi dute hezkuntzako fase nagusietan, «adostasunean eta tratu onetan oinarritutako sexu harremanak» sustatze aldera. Sexu heziketari buruzko kanpaina bereziak ere sustatuko dituzte ikastetxeetan eta, horien barruan, antisorgailuak banatuko dituzte.
Horrez gain, sexu osasunerako zentro espezializatuak sortu nahi ditu Berdintasun Ministerioak, eta telefono bidezko arta ere indartuko dute. Azkenik, sexu heziketari eta osasun menstrualari buruzko prestakuntza berezia eskainiko diete irakasleei, langile publikoei eta espetxeetako funtzionarioei.
Haurdunaldi subrogatua, «indarkeria»
Haurdunaldi subrogatua «emakumeen aurkako indarkeria erreproduktibo» gisa sailkatuko dute Abortuaren Legean. Gaur egun ere praktika horiek debekatuta daude Espainian, baina lege berriak ez du zigorrik ezarriko haurdunaldi subrogatura jotzen duten bikoteen aurka. Bestelako indarkeria mota batzuk ere jasoko ditu legeak; besteak beste, desgaitasunen bat duten emakumeen esterilizatzea eta haurdun gelditzera edo abortatzera behartzea. |
2022-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/213508/eusko-legebiltzarrak-sexu-aniztasunaren-aurkako-gorrotoak-eragindako-erasoak-salatu-ditu.htm | Gizartea | Eusko Legebiltzarrak «sexu aniztasunaren aurkako gorrotoak» eragindako erasoak salatu ditu | Eusko Legebiltzarreko talde guztiek, Voxek izan ezik, adierazpen bateratu bat adostu dute LGTBIfobiaren Kontrako Nazioarteko Egunean. Alderdiek arratsaldeko mobilizazioetan parte hartzera deitu dute. | Eusko Legebiltzarrak «sexu aniztasunaren aurkako gorrotoak» eragindako erasoak salatu ditu. Eusko Legebiltzarreko talde guztiek, Voxek izan ezik, adierazpen bateratu bat adostu dute LGTBIfobiaren Kontrako Nazioarteko Egunean. Alderdiek arratsaldeko mobilizazioetan parte hartzera deitu dute. | Eusko Legebiltzarreko talde guztiek, Vox taldeak izan ezik, adierazpen bat adostu dute gaur, LGTBIfobiaren Kontrako Nazioarteko Egunean: pertsona guztien sexu eta genero eskubideak eta askatasuna aldarrikatu dituzte. Taldeek «sexu aniztasunaren aurkako gorrotoak» eragindako erasoak salatu dituzte. Horrez gain, erakundeek eta alderdiek arratsaldeko mobilizazioetan parte hartzera deitu dute, eta konpromisoa hartu dute LGTBI pertsonen ondoan egoteko eta LGTBIfobiari aurre egiteko: «Bai maiatzaren 17an, bai urteko gainerako 364 egunetan».
Irakurri gehiago: Beste eraso homofobo bat salatu dute, oraingoan Donostian
EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk agerraldia egin dute legebiltzarrean testua irakurtzeko. PP+C’S-k testua babestu arren, ez da agerraldian egon. Testuan gogora ekarri dute OME Osasunaren Mundu Erakundeak homosexualitatea gaixotasunen zerrendatik kendu zuela 1990eko maiatzaren 17an. Sinatzaileek nabarmendu dutenez, data horrek «balio esanguratsua» du LGTBI kolektiboetakoentzat.
Adierazpenean jaso dutenez, «pandemiagatik eta horrek herritar guztiengan izan dituen ondorioengatik bi urte oso zailak izan ondoren, LGTBI kolektiboa izan da kolpatuenetako bat, desberdintasunaren arrakala areagotu eta indarkeria eta kalteberatasun egoerak areagotu baitira esparru askotan; sare sozialetan, kasurako».
Erasoak gaitzetsi dituzte
Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak adierazi duenez, azken egunetan LGTBI kolektibokoen aurka izandako erasoek agerian uzten dute oraindik ere gizartean dauden «intolerantzia» jarrerei aurre egiten jarraitu behar dela. Horrez gain, azken egunotan hainbat tokitan izan diren eraso homofobo eta lesbofobo «larriak» gaitzetsi ditu: «Indarkeriazko ekintza horiek intolerantzia eta aniztasunarekiko errespetu faltaren ondorio dira, eta oinarrizko eskubideen aurkakoak».
Zupiriak azpimarratu duenez, «bizikidetza sustatzeko eta bermatzeko modu bakarra» tolerantzia handiagoa egotea eta gizarteko aniztasuna normal onartzea da. |
2022-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/213509/europak-ebatzi-du-zoru-klausula-guztiak-itzuli-behar-direla-abusua-frogatzen-bada.htm | Ekonomia | Europak ebatzi du zoru klausula guztiak itzuli behar direla, abusua frogatzen bada | Espainiako Auzitegi Gorenak erabaki zuen 2013aren aurretik sinatutako hipoteka zutenei bakarrik itzuliko zitzaiela dirua | Europak ebatzi du zoru klausula guztiak itzuli behar direla, abusua frogatzen bada. Espainiako Auzitegi Gorenak erabaki zuen 2013aren aurretik sinatutako hipoteka zutenei bakarrik itzuliko zitzaiela dirua | Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak berriz ere ebatzi du hipoteketako zoru klausuletan abusua jasan zutenei dirua itzuli behar zaiela. Gaia Luxenburgora iritsi da, Espainiako Auzitegi Gorenak argibideak eskatu ondoren.
Gorenak 2013ko epai batean aitortu zuen zoru klausula batzuk abusuzkoak zirela, baina auzitegiak erabaki zuen epai hori atera zenetik aurrera sinatutako hipotekak zituztenei bakarrik itzuliko zitzaiela dirua, eta betiere aurretik epaileren batek abusua egon zela frogatzen bazuen. Auzibide batzuek zabalik jarraitu dute, eta alde bateko zein besteko ebazpenak egon dira.
Orain, Luxenburgok ebatzi du Gorenak ezin duela abusua denboran mugatu, eta ordaindutako gehiegizko kopuruak itzuli behar direla, hipoteka sinatu zen urtea edozein dela ere. Hala esan zuen 2016an, eta berriro esan du. Kontsumitzaileak babesteko Europako zuzentarauan oinarritu da, eta ebatzi du printzipio prozesal nazionalek ezin dutela zuzentarau horren eraginkortasuna mugatu. Horrekin batera, berriro gogorarazi du estatuek bitarteko egokiak eta eraginkorrak jarri behar dituztela abusuzko klausulen erabilera eteteko.
Banan-banan
Espainiako Estatuko auzitegietara itzuliko da pilota. 2013a baino lehen sinatu eta urte horretara arteko dirua jaso zutenek orduz geroztiko kopuruak ere eskatu ahal izango dituzte, arrazoia eman zien epaiari helegitea jarrita. 2013az geroztiko kaltetuek, berriz, auzitara jo beharko dute, itzulketak ez baitira ofizioz egingo. Eta auzitegiek banan-banan aztertu beharko dute abusua egon zen ala ez, eta, balego, bankuak behartu beharko ditu bezeroek ordaindutako gehiegizko kopuruak itzultzera. Berriz ere epailearen interpretazioa izango da gakoa: haren esku geratzen da egiaztatzea bankuak ondo informatu zuela bezeroa, eta ziurtatu kontsumitzaileak ulertzen zuela hark sinatutakoa eta kontratuko baldintzak negoziatzeko gai izan zela.
Zer dira zoru klausulak?
Mende hasierara egin behar da atzera, higiezinen burbuilaren garaira. Urte haietan, hipoteketan maiz agertzen ziren zoru klausulak. Mailegu horiek interes tasa aldakor bat zuten, eta muga bat: hortik behera ezin zen gehiago merkatu. Hori da zoru klausula. Bezero askok ez zekiten hori sinatu zutela, baina, krisiaren eztandarekin, ohartu ziren Euriborra jaitsi eta beren interes tasek ez zutela gauza bera egiten: ez zitzaiela hipoteka merkatzen. Haietako askok auzitara jo zuten. Espainiako Auzitegi Gorenak 2013an esan zuen zoru klausulak gehiegizkoak zirela, baina, neurri batean, bankuen alde ere egin zuen, ebatzita bezeroek ordaindutako gehiegizko kopuruak ezin zirela atzerako eraginez erreklamatu. |
2022-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/213510/finlandiako-parlamentuak-ere-naton-sartzeko-eskaera-berretsi-du.htm | Mundua | Finlandiako Parlamentuak ere NATOn sartzeko eskaera berretsi du | Diputatuen ia %95ek aliantza militarrera atxikitzearen alde bozkatu dute. Erdoganek ohartarazi du Ankarak betoa jarriko diela Suedia eta Finlandia erakundean sartzeko eskaerei, baldin eta bi herrialdeek politikari erbesteratuak hartzeko asmoari eusten badiote. | Finlandiako Parlamentuak ere NATOn sartzeko eskaera berretsi du. Diputatuen ia %95ek aliantza militarrera atxikitzearen alde bozkatu dute. Erdoganek ohartarazi du Ankarak betoa jarriko diela Suedia eta Finlandia erakundean sartzeko eskaerei, baldin eta bi herrialdeek politikari erbesteratuak hartzeko asmoari eusten badiote. | Finlandiako Parlamentuak gehiengo zabal batekin berretsi du herrialdeko presidente Sauli Niinistok eta gobernuak NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzeko egindako proposamena, bi eguneko eztabaida gogorraren ondoren. 188 diputatuk alde bozkatu dute; zortzik, kontra; eta lau abstenitu egin dira.
Ezkerrak eta Alderdi Berdeak erakundean sartzearen aurkako jarrerari eutsi diote azkenera arte, azken asteotan alderdi guztiek NATOn sartzearen aldeko bozka emango zutela iragarri badute ere. Hala ere, hainbat alderditako diputatu batzuk erakundeko kide izatearen aurka azaldu dira, «modu pertsonalean».
Finlandiako presidenteak eta bost alderdik osatutako koalizio gobernuak aliantza militarrarekin bat egiteko asmoa agertu zuten igandean. Legebiltzarrak gobernuaren proposamenari oniritzia eman ostean, Sanna Marin lehen ministroak erakundean sartzeko eskaera formala idatziko du datozen orduetan, eta Niinistori bidaliko dio, hark sina dezan.
Suediako Parlamentuak atzo berretsi zuen NATOra batzeko erabakia, gehiengo zabal batez, eta, orain, Eskandinaviako bi herrialdeen asmoa izango da bi eskaerak aldi berean aurkeztea, gaur bertan edo bihar, aliantzak Bruselan duen egoitzan.
Behin urrats hori eginda, NATOk, Helsinkik eta Stockholmek atxikipenaren baldintzak negoziatu beharko dituzte. Elkarrizketa horiek «laburrak eta azkarrak» izango direla esana du erakundeko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek: «Bi herrialdeek ezarritako irizpideak betetzen baitituzte».
Finlandiako presidentea Suedian izan da gaur goizean Magdalena Andersson lehen ministroarekin batzartzeko. Niinistok nabarmendu duenez, Suedia eta Finlandian NATOn sartzeak bi herrialdeen eta erakunde osoaren segurtasuna «indartuko» du: «Mehatxua ez da inorentzat izango». Bestalde, ez da kezkatuta azaldu Turkiaren balizko betoarengatik. Esan du Turkiako presidente Recep Tayyip Erdoganek «bat-batean» zorroztu dituela bere adierazpenak.
Hain zuzen ere, Erdoganek atzo ohartarazi zuenez, Ankarak betoa jarriko die Helsinki eta Stockholm aliantzan sartzeko eskaerei, baldin eta herrialde horiek politikari erbesteratuak hartzeko asmoari eusten badiote; besteak beste, Turkiak jazartzen dien PKK Kurdistango Langileen Alderdiko eta DHKP-C Herria Askatzeko Alderdi-Fronte Iraultzaileko kideak dira. Hala eta guztiz ere, Niinisto ziur dago arazoa elkarrizketaren bidez konponduko dutela.
Bestalde, Finlandiako presidentea eta Suediako lehen ministroa Joe Biden AEBko presidentearekin bilduko dira ostegunean, Etxe Zurian, NATOrako hautagaitzak aztertzeko. |
2022-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/213511/mikel-urdangarinek-eta-bilboko-orkestra-sinfonikoak-disko-bat-kaleratuko-dute-elkarrekin.htm | Kultura | Mikel Urdangarinek eta Bilboko Orkestra Sinfonikoak disko bat kaleratuko dute elkarrekin | Kantariaren ibilbideko hamabost abesti bilduko ditu Bilboko Orkestra Sinfonikoarekin grabatuko duen lanak. Bingen Mendizabalek egin ditu orkestrazio lanak, eta bi kontzertu ere eskainiko dituzte zuzenean. | Mikel Urdangarinek eta Bilboko Orkestra Sinfonikoak disko bat kaleratuko dute elkarrekin. Kantariaren ibilbideko hamabost abesti bilduko ditu Bilboko Orkestra Sinfonikoarekin grabatuko duen lanak. Bingen Mendizabalek egin ditu orkestrazio lanak, eta bi kontzertu ere eskainiko dituzte zuzenean. | «Esker on handia sentitzen dut. Ezohiko gauza da orkestra batekin kantatzea; igual normalizatu dugu gaur egun, baina sekulako aukera da, batez ere artistikoki, oso-oso salbuespenezkoa da». Mende laurdena bete du kantuan aurten Mikel Urdangarinek, eta mendeurrena ospatzen dabil Bilboko Orkestra Sinfonikoa ere (BOS), eta, nolabait ere, urtebetetzea elkarrekin ospatzea erabaki dute. Abeslariaren ibilbideko hamabost abesti bilduko dituen diskoa grabatuko dute elkarrekin udan, eta bi kontzertu ere iragarri dituzte: abuztuaren 20an izango da lehena, Bilboko Aste Nagusian, eta irailaren 4an eskainiko dute bigarrena, Getxoko Muxikebarri aretoan (Bizkaia).
Kasik ate joka heldu zitzaien proiektua, Urdangarinek dioenez: urteurrenaren bila jo beharrean, kasu honetan, urteurrenak jo baitu haien bila. «Duela urte eta erdi ez geneukan urteurrenik ospatzeko asmorik, gure betiko bizimoduan segituko genuen, jotzen, eta ahalik eta kontzertu gehien ematen, baina norbaitek, kanpotik, gogorarazi zigun 25 urte beteko genituela musikan guk, eta Bilboko Orkestra Sinfonikoaren 100. urteurrenarekin kointziditzen zuela, eta ea zergatik ez genuen zer edo zer egiten elkarregaz». Agendak eta asmoak aldatzera eraman zituen proposamenak, musikariak dioenez, eta «zorionez», gehitu du gero.
Kanta berri bat
Bingen Mendizabal musikari eta konpositorea arduratu da abesti ia guztien orkestrazioaz, eta, urtebeteko lanaren ostean, ia bukatuta ditu moldaketa gehienak. Urdangarinek aspaldiko laguna du Mendizabal, eta behin baino gehiagotan aritu izan dira elkarrekin lanean ere. Hain zuzen ere, zenbait kanta «aspalditik» ezagutzen dituela zehaztu du Mendizabalek, eta konposizioak «erraz entzuteko» modukoak izan daitezen saiatu dela dio. Onartu duenez, gainera, «errespetua» izan du abestiak orkestratzeko gidalerro nagusietako bat.
Guztira, hamabost abesti izango ditu diskoak. Obertura bat, Urdangarinen ibilbide osoko hamalau abesti, eta baita oraindik bukatu gabe dagoen kanta berri bat ere. Kirmen Uribek idatziko ditu haren hitzak, eta musikagintzan emandako mende laurdena izango du ardatza, baina, Urdangarinek dioenez, oraindik jaso gabeak dituzte hitzak. Eta irribarrez gero oroitarazpena mikrofonoari. «Kirmenek hau entzuten badu, mesedez, bidali dezala letra lehenbailehen, gizonak epeak nahiko estutzen ditu eta».
Musikariak dioenez, «ikaragarri» kostatu zaio ehun kantutik gorako errepertoriotik zer hamalau abesti hautatu erabakitzea. «Batzuk oso argi neukan hor joan behar zirela, ia neuri gustatu ez arren, eta beste batzuk sartu ditut apeta hutsagatik, bakarrik parametro artistikotan pentsatuz, beti kontuan hartuz orkestra bat egongo dela hor alboan».
Sakralizazioa eta ospakizuna
Mendizabalen lana laudatu du musikariak. «Badira joera desberdinak, eta badira konpositore batzuk oso-oso espantsiboak direnak, eta nik Bingen ez dut hor ikusten. Beti barrura begiratzen du, oso fidela da horregaz, eta oso lengoaia propioa du. Entzuten dut egin duena, eta hori ni ere banaizela sentitzen dut, kantua ez dela perbertitu. Bingenek lan egiten du halako sakralizazio sentimendu bategaz, baina ahaztu gabe ospakizun batean gaudela eta jendea emozionatu behar dugula».
«Mugarri garrantzitsua» izango da proiektua orkestrarentzat ere, Ibon Aranberri Bilboko Orkestra Sinfonikoko zuzendariak esan duenez. Azaldu du «musika klasikoko orkestra modernoa» izatea dela BOSen helburuetako bat, eta horren frogatzat aurkeztu du Urdangarinekin egingo duten kolaborazioa. «Lankidetzak arrakasta izango duela ziur naiz».
Kantuak iraun dezan
Aurrez ere arituak dira elkarrekin Bilboko Orkestra Sinfonikoa eta Mikel Urdangarin. Iaz izan zen, Ura bere bidean izeneko proiektuaren barruan, Kideari izeneko abestia orkestratu zuen Fernando Velazquez konpositoreak, eta abesti hori ere sartuko dute orain diskoan. Gainera, Koldo Uriartek moldatutako abesti bat izango da diskoan Mendizabalek orkestratu ez duen beste pieza bakarra.
Iker Sanchez Silva zuzendariak gidatuko du orkestra diskoko grabazioetan eta zuzeneko bi kontzertuetan. Gertukoa du Urdangarin hark ere, eta enkargua jasotzean sentitutako «zirrara» izan du gogoan: «Duela ehun edo berrehun urteko musika eskaintzea da gure lana normalean, eta kreazio berri bat beti da erronka itzela».
Transmisioaren ideiarekin lotu du emanaldia Urdangarinek: «Ametsa izaten da kantu batek iraun dezala, eta ederra da orkestra batek kanta bat hartzea eta laguntzea transmisio horretan; oxala kantuak irauten duen horri esker apur bat gehiago». |
2022-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/213512/londresek-immunitatea-eskainiko-die-ipar-irlandako-gatazka-armatuko-ikerketetan-laguntzen-dutenei.htm | Mundua | Londresek immunitatea eskainiko die Ipar Irlandako gatazka armatuko ikerketetan laguntzen dutenei | Erresuma Batuko Gobernuak iaz egin zuen proposamena aldatu du, eta batzorde independentearekin kooperatzea jarri du baldintzatzat delituek «preskribatzeko». | Londresek immunitatea eskainiko die Ipar Irlandako gatazka armatuko ikerketetan laguntzen dutenei. Erresuma Batuko Gobernuak iaz egin zuen proposamena aldatu du, eta batzorde independentearekin kooperatzea jarri du baldintzatzat delituek «preskribatzeko». | Iazko udan egindako proposamena aldatu du Erresuma Batuko Gobernuak. 1998ko Ostiral Santuko Akordioaren aurretik Ipar Irlandako gatazka armatuarekin «zerikusia duten istiluek» preskribatzea proposatu zuen, baina orain jarrera aldatu du, eta immunitate hori lortzeko baldintza bat finkatu du: ikerketa «independente eta sendoak» laguntzea. Neurriak armadako soldaduei eta IRA Irlandako Armada Errepublikanoko boluntarioei eragingo lieke, esaterako.
Brandon Lewis Erresuma Batuaren Ipar Irlandarako ministroaren arabera, egungo sistema «huts egiten ari da» —2015etik 2021era bederatzi lagun inputatu dituzte, esaterako—, eta «familia gehienek» ez dute «ez egia eta ez justizia» jaso oraindik ere; hortaz, Londresek beharrezkotzat jo du aldaketa bat egitea, Lewisek ohar baten bidez azaldu duenez.
«Biktimentzako eta bizirik atera direnentzako» eratuko duten ICRIR Informazioa Berreskuratzeko eta Adiskidetzerako Batzorde Independentea izango da Erresuma Batuko Gobernuak sustaturiko proposamenaren muina. Ipar Irlandako ministroaren arabera, talde horren zeregina «erantzunak ematea» izango da, «hala eskatzen dutenentzat», eta «immunitatea emateko» eskumena izango du lankidetzan aritzen direnei.
Aldiz, batzorde independentearekin kooperatzea ukatzen dutenek ez dute lortuko egozten dizkieten delituek preskribatzea, eta, beraz, auziperatuak izateko ateak irekita jarraituko du haien kontrako «nahikoa froga badago edo frogak agertzen badira». Ikerketak egiteaz gain, ICRIRk «erregistro historiko bat» osatuko du Troubles (Istiluak) garaian izandako hilketez dakiten informazio guztiarekin.
Batzorde independenteko kideak gobernuak izendatuko ditu, eta horren buruzagia «figura judizial bat» izango da. Horiek arduratuko dira immunitatea emateaz, betiere norbanako batek hori eskatzen badu; hori bai, aurrez, lagun horrek egiazko informazioa eman behar du.
Londresen iazko proposamenak kritika asko eragin zituen, biktimen ustetan erabakia de facto amnistia bat zelako; Erresuma Batuko oposizioko alderdiak eta Ipar Irlandako koalizio gobernua osatzen zuten bost indar politikoek ere jarrera bera hartu zuten auziaren inguruan, eta Irlandako Errepublikako Gobernua ere kexu agertu zen Londresen erabakiaren inguruan.
Komunen Ganberan iazko uztailean egindako agerraldi batean, Lewisek argudiatu zuen Ipar Irlandako Polizia Zerbitzua 1.200 kasu aztertzen ari zela, gehienak duela lau hamarkada gertaturikoak, eta horiek ikertzeko gutxienez hogei urte beharko lituzkeela. Hori kontuan hartuta, eta orain arteko bide judizialen egoerak baloratu ostean, Ipar Irlandarako ministroak adierazi zuen aldaketa bat ezinbestekoa dela «egia eta adiskidetzea babesteko».
Auzipetzeek preskribatzeko aukeraz gain, Erresuma Batuko Gobernuak «ahozko historiari» buruzko «egitasmo bat» indarrean jartzea proposatu du gaur aurkeztu duen lege proiektuak, herritarrek beren esperientziak konta ditzaten.
Egutegia betez gero, bost urte iraungo du batzorde independentearen jardunak.
«Aldaketak» protokoloan
Ipar Irlandaren inguruko beste asmo baten berri ere eman du Londresek: protokoloa «aldatzeko» legedia sustatuko duela «datozen asteetan». Erresuma Batuko hedabideek egunotan argitara ateratakoaren arabera, itun horren «parte batzuk» urratu nahi ditu gobernuak; zehazki, Liz Truss Atzerri ministroak gaur Komunen Ganberan esan duenez, enpresei hautua emango liekete «Erresuma Batuaren eta [EB] Europako Batasunaren araudien» artean aukeratzeko, lege proiektu hori onartuz gero —kontserbadoreek gehiengo osoa dute—.
Trussek azaldu du gobernuaren lehentasuna «oraindik ere» badela EBrekin irtenbide negoziatu bat lortzea, baina, aldi berean, premiaz aritzeko beharraz ohartarazi du hainbatetan, Londresi ez zaiolakoan «komeni atzeratzea». Atzerri ministroak esandakoaren arabera, gobernuak nahi du Ipar Irlandan sartu eta lurralde horretan kontsumituko diren produktuek kontrolik pasatu behar ez izatea.
Besteak beste, aldaketa posible horiek DUP Alderdi Demokratiko Unionistari begirakoak izan dira. Hain justu, Jeffrey Donaldson DUPen buruzagiak ongi etorria eman dio Londresek egindako proposamenari, eta Erresuma Batuko Gobernuari aitortu dio «hasiera ona» dela erabaki hori hartu izana. Ordea, iragan astean esan bezala, gaur ere mezu bera helarazi dio: «ekintzarako garaia» dela, eta ez «hitzetarakoa».
Horregatik, DUPeko buruzagiak jakinarazi du bere alderdiak «mailaka eta modu arretatsuan» aztertuko duela legedia, eta edukiaren arabera kenduko diola betoa Ipar Irlandako gobernabideari —parlamentuaren eta gobernuaren jarduna blokeatuta dauzka protokoloa aldatu arte—.
Maros Sefcovic Europako Batzordeko presidenteordeak, berriz, «kezka» agertu du Londresek emandako pausoagatik, eta agerian utzi du lege proiektu hori onartuz gero gerra komertzial bat hasiko litzatekeela bi aldeen artean. «Eskura ditugun tresna guztiekin erantzungo dugu», esan du Sefcovicek ohar baten bidez, nahiz eta adostasunerako atea irekita utzi duen.
Trussen iragarpenaren aurretik, Irlandako Errepublikako RTE telebista kateari emandako elkarrizketa batean, Mairead McGuinness Europako Batzordeko Finantza komisarioak Londresi ohartarazi dio alde bakarreko erabakiek egoera «okertu besterik ez» dutela egingo. Mary Lou McDonald Sinn Feineko presidentea ere kexu agertu da, eta Erresuma Batuko Atzerri ministroari leporatu dio nazioarteko legedia «urratzen» ari direla halako erabakiekin.
Londresek eta Bruselak adostu zuten protokoloa, eta bi helburu nagusi ditu: Irlandako uhartean muga gogorrik ez ezartzea berriz, eta EBren merkatu bakarra babestea. Itun horren bidez, Ipar Irlanda merkatu horren arauekin lerratu da produktuei dagokienez, eta horrek kontrolak ekarri ditu Irlanda iparraldeko portuetara.
Unionistak, baina, kexu agertu dira akordio horrekin, argudiatu baitute Ipar Irlandaren eta Britainia Handiaren artean «muga bat» sortu duela, eta «kolokan» geratu dela lurraldeak erresuman duen «tokia». |
2022-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/213513/zortzi-hilabeteko-kartzela-zigorra-ezarri-diote-gizon-bati-andre-bat-jotzeagatik.htm | Gizartea | Zortzi hilabeteko kartzela zigorra ezarri diote gizon bati andre bat jotzeagatik | Baionako Auzitegian epaitu zuten atzo, iragan maiatzaren 10an Hazparnen gertatutako erasoarengatik: bikotekide ohia jo zuen. | Zortzi hilabeteko kartzela zigorra ezarri diote gizon bati andre bat jotzeagatik. Baionako Auzitegian epaitu zuten atzo, iragan maiatzaren 10an Hazparnen gertatutako erasoarengatik: bikotekide ohia jo zuen. | Atzo, Baionako Auzitegiak zortzi hilabeteko espetxe zigorrera kondenatu zuen 41 urteko gizon bat, bikotekide ohia jotzeagatik. Maiatzaren 10an gertatu zen erasoa, Hazparneko (Lapurdi) hotel batean. Gizona jadanik epaitua zuten indarkeria matxistagatik, eta andrearengana hurbiltzeko debekua ezarri zioten. Alta, debekua urratu zuen gizonak, eta ukabilkada bat eman zion andreari aurpegian.
Baionako auzitegiko epaileak jakinarazi duenez, beste delitu batzuengatik ere epaitua izan zen gizona: guztira, 24rengatik. |
2022-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/213514/hautagaitza-eusko-katalana-aurkeztuko-da-vallsen-parean-legebiltzarrerako-bozetan.htm | Politika | Hautagaitza eusko-katalana aurkeztuko da Vallsen parean legebiltzarrerako bozetan | EH Baiko Garbiñe Eraso eta Unitat Catalanako Enric Balaguer izanen dira hautagaiak. RPS federazioaren izenean aurkeztuko dira, atzerriko frantziarren bosgarren hautesbarrutian. | Hautagaitza eusko-katalana aurkeztuko da Vallsen parean legebiltzarrerako bozetan. EH Baiko Garbiñe Eraso eta Unitat Catalanako Enric Balaguer izanen dira hautagaiak. RPS federazioaren izenean aurkeztuko dira, atzerriko frantziarren bosgarren hautesbarrutian. | Ipar Euskal Herriko hiru hautesbarrutietan aurkeztuko direnak ez dira izanen EH Baik Frantziako Legebiltzarrerako bozetan izanen dituen hautagai bakarrak. Atzerrian bizi diren frantziarren bosgarren hautesbarrutian, EH Baiko Garbiñe Eraso eta Unitat Catalanako Enric Balaguer aurkeztuko dira, RPS Eskualde eta Herri Solidarioak, estaturik gabeko nazioetako alderdien federazioaren izenean -federazioko kide da EH Bai-. Kataluniako L'independant egunkariak jakinarazi du albistea; informazioa baieztatu, eta astea bukatzerako komunikatuko dutela iragarri du EH Baik.
Espainia, Portugal, Monako eta Andorra biltzen dira atzerrian bizi diren frantziarren bosgarren hautesbarrutian, eta jadanik ezagunak dira bertan aurkeztuko diren zenbait hautagai. Horien artean da Manuel Valls Frantziako lehen ministro ohia. Emmanuel Macron Frantziako presidentea babesten duten alderdiek osatu duten koalizioaren babesarekin aurkeztuko da. Baina ez du lehia erraza izanen. Stephane Vojetta izan da hautesbarruti horretako diputatua azken legealdian, bera ere Macronen alderdiaren izenean hautatua, eta ez du onartu Vallsi lekua uztea. Frantziako presidentea babesten duten bi hautagai izanen dira parez pare ekainean.
Vallsen figuraren aitzinean hautagaitza eusko-katalana aurkezteak duen izaera sinbolikoa du nagusiki. Ikusteko dago RPSen izenean zinezko kanpainarik egiteko asmoa duten ala ez. Antolaketa dela medio, beste egutegi bat dute Frantziako Legebiltzarrerako bozetako atzerriko hautesbarrutietan: ekainaren 5etik aitzina hasiko dira bozkatzen. Bosgarren hautesbarrutian 120.708 hauteslek bozka dezakete. |
2022-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/213515/girmayk-irabazi-du-giroko-10-etapa-esprintean.htm | Kirola | Girmayk irabazi du Giroko 10. etapa, esprintean | Eritrearrak lehertu egin du Van der Poel azken ahaleginean, eta, hala, ginga jarri dio Intermarche taldeak egindako kontrol lan zorrotzari. Bilbao zortzigarren izan da, eta Lopezek eutsi egin dio maglia arrosari | Girmayk irabazi du Giroko 10. etapa, esprintean. Eritrearrak lehertu egin du Van der Poel azken ahaleginean, eta, hala, ginga jarri dio Intermarche taldeak egindako kontrol lan zorrotzari. Bilbao zortzigarren izan da, eta Lopezek eutsi egin dio maglia arrosari | Eritrea txirrindularitzaren mapan ari da kokatzen Biniam Girmay (Intermarche). Martxoan Gent-Wevelgem klasiko entzutetsua irabazi zuen, eta, gaur, besoak altxatu ditu Italiako Giroko 10. etapan. Itzuli handi batean gailentzen den lehen eritrearra da. Oso garaipen baliotsua da bere horretan; eta zer esanik ez nola eta nori irabazi dion aintzat hartzen bada: Mathieu van der Poeli nagusitu zaio (Alpecin), indar hutsezko esprint estu batean. Herbehereetarra zen etapa irabazteko faborito nagusia, eta, azken estutuan Girmayren parera iritsi den arren, amore eman behar izan du. Hirugarren Vincenzo Albanese izan da (Eolo), eta, euskal herritarren artean, Pello Bilbao (Bahrain) sartu da aurrena, zortzigarren postuan. Bestalde, lidergoari aparteko arazorik gabe eutsi dio Juanpe Lopezek (Trek).
Etapak erabat lauak zituen lehen ehun kilometroak, eta hiru laguneko ihesaldia sortu da han: Alessandro De Marchik (Israel), Lawrence Naesenek (Ag2r) eta Mattia Baisek (Drone Hoper) egin dute alde tropeletik. Sei minuturen aldea izan dute gehien jota, eta errenta galduz joan dira muinoetara hurbildu ahala. Gorabeheratsua zen etaparen bigarren zatia, eta Intermarchek eta Alpecinek ez diote inongo aukerarik eman lasterketa buruko hirukoteari. De Marchik iraun du gehien: helmugarako hogei kilometroren faltan harrapatu dute. Aurrez, eroriko arina izan du Richard Carapazek (Ineos). Hain zuzen, Ineos taldea arduratu da azken koskan erritmoa bizitzeaz, eta maldan behera piztu da eraso festa, azken hamar kilometroetan.
Grmayk gaizki hartu du bihurgune bat, eta jokoz kanpo gelditzear izan da. Haatik, sua itzaltzen lagundu diote taldekideek. Ezerezean utzi dute lau ziklistak egindako ahalegina. Horietako bat zen Van der Poel, eta beste saiakera bat egin du hortik gutxira, bakarka. Alferrik izan da, ordea. Aukera bakarra gelditzen zitzaion, esprinta, eta azkarragoa izan da Grmay. Bigarren izan zen estreinako etapan; garaipen historikoa lortu du gaur. |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213516/hamar-artista-eta-talderen-lana-aitortu-dute-musika-bulegoaren-vi-sarietan.htm | Kultura | Hamar artista eta talderen lana aitortu dute Musika Bulegoaren VI. Sarietan | Olatz Salvador, Chill Mafia, Gaur, Ether Ensemble, Maite Larburu, Ramon Lazkano, Verde Prato, Amak, Trio Zukan eta Motxila 21 taldeak saritu dituzte aurten, Barakaldoko BECen eginiko galan. | Hamar artista eta talderen lana aitortu dute Musika Bulegoaren VI. Sarietan. Olatz Salvador, Chill Mafia, Gaur, Ether Ensemble, Maite Larburu, Ramon Lazkano, Verde Prato, Amak, Trio Zukan eta Motxila 21 taldeak saritu dituzte aurten, Barakaldoko BECen eginiko galan. | Euskal Herriko Musika Bulegoa elkarteak Barakaldoko BEC erakustazokan eginiko galan banatu ditu seigarrenez bere sariak, astelehen arratsaldean, eta sarituek horien guztien aurrean jaso dituzte garaikurrak. Sektoreko ehun profesional inguru bildu dira ekitaldian, baita instituzioetako ordezkariak ere, eta horien guztien aurrean jaso zituzten garaikurrak sarituek. Ehun proposamen baino gehiagoren artetik, hamar artista zein talderen ibilbideari egin dio aitortza Musika Bulegoak: Olatz Salvador, Chill Mafia, Gaur, Ether Ensemble, Maite Larburu, Ramon Lazkano, Verde Prato, Amak, Trio Zukan eta Motxila 21 taldeak saritu ditu aurten.
Elkarteak azaldu duenez, euskal musikaren sektoreari balioa ematea, artisten lanak sustatzea, haien lanak ezagutarazi eta bultzatzea, eta erakusleiho izatea dute helburu sariek. Aurtengo proposamenen erdietan baino gehiagotan emakumeak izan direla buru ere nabarmendu dute. Eta, horien guztien artetik, sektoreko zortzi profesionalek osatutako epaimahaiak artista zein talde sarituetako zortzi hautatu ditu. Halaber, Zukan Triok Etxepare Euskal Institutuaren Musika Saria eskuratu du, euskal musika Euskal Herriko mugetatik harago zabaltzeko egindako lanagatik. Bederatzi sarituek 2.000 euro eta Fernando Mikelarena artistaren eskultura jaso dituzte, eta zuzeneko emanaldia ere eskaini dute hainbatek ekitaldian.
Azkenik, Musika Bulegoko zuzendaritza batzordeak sari berezia eman dio Motxila 21 taldeari, «bultzatzen duen elkartasuna eta musikarien arteko elkarlana eredugarria delako». Mikelarenaren eskultura jaso du taldeak ere.
Musika Bulegoak gogorarazi du iazko urtea sektorearentzat «bereziki zaila» izan zela, baina baita «oparoa» ere euskal musikarentzat. |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213517/korrikalari-gorritxoak-frankismoaren-jomuga.htm | Gizartea | Korrikalari gorritxoak, frankismoaren jomuga | Osasuna Memoria ekinbideak 1925ean gertatutakoa ekarri du gogora argitalpen batean. Osasunak bere lehenbiziko Haur Krosa antolatu zuen; aste honetan bete dira 97 urte. Lasterketa hartako korrikalarietako zazpi frankismoak hil zituen ondoko urteetan. | Korrikalari gorritxoak, frankismoaren jomuga. Osasuna Memoria ekinbideak 1925ean gertatutakoa ekarri du gogora argitalpen batean. Osasunak bere lehenbiziko Haur Krosa antolatu zuen; aste honetan bete dira 97 urte. Lasterketa hartako korrikalarietako zazpi frankismoak hil zituen ondoko urteetan. | 1925ko maiatzaren 17a Iruñeko Gazteluko plazan. Osasunak antolatutako lehenbiziko Haur Krosa. 13 eta 15 urte arteko 140 bat mutiko ilusioak harturik, urduritasuna gainetik nola kendu asmatu ezinean, antolatzaileak lasterketaren hasiera noiz seinalatuko zain. Halakoa giroa zuen hiriaren egongelak orduko hartan, eta Osasuna Memoria elkarteak oroitarazi du berriki. Ez ausaz: lasterka egin zuten korrikalarietako zazpi frankisten eskuetan hil ziren gerora, errepublikaren aldeko konpromisoa tarteko.
Tomas Ariz, Ramon Huder, Octavio Lopez, Jose Zapatero, Antonio Espila, Armando Gravalos eta Pablo Amatria dira biktima horiek; zazpiak ziren lasterketa horretan, eta Ariz izan zen frankisten eskuetan hiltzen lehena. 1936ko uztailaren 19ko goizaldean erail zuten.
Arizek, beste sei gorritxoen antzera, Emilio Mola jeneral frankista buru zuen mugimenduari kontra egitea erabaki zuen 36ko gerra piztutakoan. Osasuna Memoria elkarteak jaso duenez, Iruñeko Alde Zaharren bizi zen Ariz, eta Alderdi Komunistako militante izan zuen urteetan. CNTn afiliatu zen gazte zelarik, eta sutsuki egin zuen borrokan, uztail hartan atxilotua izan zen arte. Erresistentzia antolatzeko lanean zebilen beste kide batzuekin batera. Ordea, gau hartan bertan hil zuten iruindarra.
Ikerlanak argitara atera duenez, bide bertsua hartu zuten 1925ko lasterketa hartan Arizen ondoan korri egin zuten beste sei gaztek ere. Denak hil ziren, Osasuna Memoriak adierazi duenez, «demokrazia defendatzen» ari zirelarik, «ezkerraren alde adierazitako konpromisoagatik».
Azterlanaren egileek testuan nabarmendu dutenez, zazpi gizon horien istorioak gaur egunera arte iritsi ez izana ez da kasualitate, «manipulazio historikoa» baizik, haien esanetan. Horregatik, Osasuna Memoriak aldarrikatu du badela garaia «biktimak ohoratzeko». Hala, proposamen bat ere egin dute: «2025ean Osasunak antolatutako haurrentzako lasterketa bat izatea modu ezin hobea litzateke zazpi korrikalari horien memoriari aitortza egiteko». |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213528/ez-du-laguntzen-abortuak-sare-pribatuan-egiteak-ia-ezkutuan.htm | Gizartea | «Ez du laguntzen abortuak sare pribatuan egiteak, ia ezkutuan» | Rosana Triviño bioetikan adituak, egokitzat dauka legea, zentzu askotan. | «Ez du laguntzen abortuak sare pribatuan egiteak, ia ezkutuan». Rosana Triviño bioetikan adituak, egokitzat dauka legea, zentzu askotan. | Kontzientziarekin lotutako argudioak direla-eta alor publikoan aborturik ez egiteko erabiltzen diren arrazoiketei kritiko erreparatu izan die Triviñok; egokitzat dauka legea, zentzu askotan. |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213546/suediak-eta-finlandiak-jada-igorri-dute-naton-sartzeko-eskari-ofiziala.htm | Mundua | Suediak eta Finlandiak jada igorri dute NATOn sartzeko eskari ofiziala | Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusiak «urrats historiko» gisa deskribatu du bi herrialdeek erabaki hori hartu izana. «Aliatu guztiak bat datoz NATOren hedapenaren garrantziarekin», esan du. | Suediak eta Finlandiak jada igorri dute NATOn sartzeko eskari ofiziala. Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusiak «urrats historiko» gisa deskribatu du bi herrialdeek erabaki hori hartu izana. «Aliatu guztiak bat datoz NATOren hedapenaren garrantziarekin», esan du. | Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusiak asteazken honetan jaso du erakunde militarrean sartzeko Suediak eta Finlandiak igorritako eskaera ofiziala. Erakundeak Bruselan duen egoitzan jaso du aurrez aurre bi herrialdeen eskaera formala. Klaus Korhonen eta Axel Wernhoff Finlandiako eta Suediako enbaxadoreek helarazi diote gutuna, herrialde bakoitzeko Kanpo Harremanetarako ministroek sinatuta.
Stoltenberg idazkariak «urrats historiko» gisa deskribatu du Suediak eta Finlandiak erabaki hori hartu izana, eta herrialdeei eskatu die urrats hori segurtasun kolektiboaren alde aprobetxatzeko, betiere, beste 30 aliatuen segurtasun interesen aurka joan gabe. Hautagaitza berrikusiko dutela esan du, eta berandu baino lehen hartuko dutela erabaki bat. «Aliatu guztiak bat datoz NATOren hedapenaren garrantziarekin. Ados gaude elkarrekin egon behar dugula eta aprobetxatu beharreko une historiko bat dela», azpimarratu du.
Suedia, neutraltasuna alboratzear
«Aro bat amaitzen ari gara, eta beste bati hasiera eman diogu». Horrela iragarri zuen Magdalena Andersson Suediako lehen ministroak herrialdeak NATOn sartzeko egin zuen hautua. Gobernuan den SAP sozialdemokraten alderdiak sostengatu zuen lehenik, eta parlamentuak gehiengo zabal batez berretsi zuen gero –Ezkerra eta Alderdi Berdea alderdiek soilik egin zuten aurka–.
Errusiak otsailaren 24an Ukrainan hasitako inbasioak aldatu ditu, hein handi batean, Suediak segurtasunaren alorrean zituen asmoak. Lehen ministroak nabarmendu zuen Suedia NATOko kide ez den Itsaso Baltikoko herrialde bakarra izango balitz «oso egoera ahulean» egongo litzatekeela. Beraz, haren hitzetan, Suedia «modurik onena» zen erabaki hori. Hala eta guztiz ere, lehen ministroak oroitu zuen erakundeak eskaera onartzen badu herrialdeak ez duela nahi aliantzaren base militar iraunkorrik herrialdean, ezta arma nuklearrik ere.
Ikusi gehiago: Suedia, NATOn sartzeko eskaera egitear, parlamentuak berretsita
Finlandian ere babes zabala
Finlandiako Parlamentuak ere gehiengo zabal batekin berretsi zuen Sauli Niinisto herrialdeko presidenteak eta gobernuak NATOn sartzeko egindako proposamena, bi eguneko eztabaida gogorraren ondoren. 188 diputatu alde agertu ziren; zortzi, aurka; eta lau abstenitu egin ziren. Ezkerra eta Alderdi Berdea alderdiek aurkako jarrerari eutsi zioten azkenera arte, azken asteotan alderdi guztiek NATOn sartzearen aldeko bozka emango zutela iragarri bazuten ere. Hala ere, zenbait alderditako hainbat diputatu erakundeko kide izatearen aurka azaldu ziren, «modu pertsonalean».
Ikusi gehiago: Finlandiako Parlamentuak NATOn sartzeko eskaera berretsi du |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213547/sanchezek-ukatu-egin-du-espainiako-poliziak-eta-guardia-zibilak-pegasus-softwarea-dutela.htm | Politika | Sanchezek ukatu egin du Espainiako Poliziak eta Guardia Zibilak Pegasus softwarea dutela | Kataluniako Gobernuarekin eta ERCrekin hitz egiteko prest agertu da. | Sanchezek ukatu egin du Espainiako Poliziak eta Guardia Zibilak Pegasus softwarea dutela. Kataluniako Gobernuarekin eta ERCrekin hitz egiteko prest agertu da. | Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek adierazi du Guardia Zibilak eta Espainiako Poliziak ez dutela Pegasus softwarea. EAJko bozeramaile Aitor Estebani erantzunez, Sanchezek azaldu du bera ere espioitzen «biktima» izan dela: «Gobernuko presidente gisa kezkatu egiten nau baimen judizialik gabeko telefono zelatak egoteak». EH Bilduko eledun Mertxe Aizpuruari, berriz, elkarrizketaren aldeko apustua berretsi dio, Kataluniako aferari erreferentzia eginda.
Estebanek «garrantzitsutzat» jo du Sanchezek berak Barne Ministerioak aurrez adierazitakoa berrestea, baina «tentuz» aritzeko eskatu dio gobernuko presidenteari, eta «ziurtatzeko» eman dioten informazioa benetakoa ote den: «Nik, oraingoz, oharrak hartuko ditut, eta ea zer gertatzen den hilabete batzuen ostean». Izan ere, jeltzaleak gogoratu du «aurrekariak» daudela: besteak beste, aipatu ditu Manuel Sanchez Corbik gastu ezkutuak filtratu zituenekoa, «polizia patriotikoaren» ekintzak eta azken egunetan El País egunkariak argitaratutako audioak —PPko buruzagi ohien eta «arduradun polizial eta parapolizialen» arteko elkarrizketak—.
Era berean, Estebanek Sanchezi eskatu dio «behingoz» Sekretu Ofizialen Legea aldatzeko urratsak egin ditzala, baita CNIren kontrol judizialerako erreformaren alde egiteko ere. Azken hori EAJk eginiko proposamena da, zerbitzu sekretuetako zuzendaria zuzenean Espainiako Gobernuko presidentearekin lotzeko, argi geratu dadin zein den agentzia haren arduradun politikoa.
Lehen eskaerari dagokionez, Sanchezek adierazi du gobernu programaren parte dela Sekretu Ofizialen Legea —1968koa da— erreformatzea. «Bermatzen dizut berroneratze demokratikoaz hitz egitean ez naizela ari soilik lapurrak gobernuan ez egoteaz, baita instituzio publikoak Justiziaren ekintzak oztopatzeko eta arerio politikoak ilegalki jazartzeko ez erabiltzeaz ere». CNIren gaineko kontrola areagotzea aztertzeko ere prest agertu da, Espainiako Gobernuak ezkutatzeko «ezer» ez duelakoan: «Konfiantza osoa du estatuko segurtasun indarretan eta CNIk egindako lanetan».
Blokearen osasuna
EH Bilduko eledun Mertxe Aizpuruak Sanchez Espainiako Gobernura eraman zuen inbestidurako blokea errekuperatzeko egingo dituen urratsez galdetu dio presidenteari. Izan ere, gogoratu du «ezkerreko gehiengo plurinazionala ukituta» dagoela: «Hori ez da hona gobernuarentzat, ez da ona egonkortasunarentzat, eta, batez ere, ez da ona gehiengo langilearentzat».
Aizpuruaren hitzetan, «gehiengo aurrerakoirik gabe», herritarren askatasunean eta eskubideetan aurrerapausoak ematea «arriskuan» dago, eta, gobernuaren akatsak herritarrek ordaindu behar ez dituztela adierazi arren, Sanchezi gogoratu dio indarren arteko errespetuak bi aldeetara funtzionatu behar duela. Hala, Pegasus auziari erantzun on bat emateko exijitu dio.
«Konprometituta nago berroneratze demokratikoarekin, eta konfiantza dut estatuko segurtasun indarretan». Esaldi horretara laburtu da Sanchezek Pegasus auziari eginiko erreferentzia bakarra. Gainerakoan, Kataluniako indarrekiko harremanaz, arrakala handiena gobernuaren eta ERCren arteko harremanetan izan baita azken aste eta hilabeteetan. Hala, adierazi du Kataluniako herritarren gehiengoa elkarrizketaren alde dagoela, eta eurak ere urratsak egiten ari direla bide horri eusteko: «Beste aldeak nahi duenean eseriko naiz mahaian».
Gainerakoan, presidenteak gogoratu du legealdian 139 neurri onartu dituztela, eta eskerrak eman dizkie «eztabaida politiko zehatzak», Pegasus auzia alegia, eta Ukrainako gerraren ondorioen afera «nahastu ez dituzten talde parlamentarioei».
Aizpuruak, berriz, legealdi amaierara bitartean inbestidurako blokeari bide eman zioten bi oinarri sustatzeko eskatu dio. Batetik, «estatuaren benetako demokratizazio bat», lurralde gatazkei elkarrizketaren bidez erantzuteko gai izango dena. Bestetik, aurrerapen sozial eta ekonomikoak. EH Bilduko eledunaren esanetan, horiek ezinbestekoak dira «ziklo zabalago bat» lortu eta eskuin muturraren gorakada geratzeko. |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213548/hondartza-transmaribollo-komunitatearena-ere-badela-aldarrikatu-dute-donostian.htm | Gizartea | Hondartza transmaribollo komunitatearena ere badela aldarrikatu dute Donostian | Igandean eraso bollofobo bat izan zela salatzeko, zenbait lagun biluzik bainatu da Ondarreta hondartzan. Horrelako biolentziaren aurka «kolektiboki irmo eta gogor» erantzuten jarraituko dutela iragarri dute. | Hondartza transmaribollo komunitatearena ere badela aldarrikatu dute Donostian. Igandean eraso bollofobo bat izan zela salatzeko, zenbait lagun biluzik bainatu da Ondarreta hondartzan. Horrelako biolentziaren aurka «kolektiboki irmo eta gogor» erantzuten jarraituko dutela iragarri dute. | Atzo arratsaldeko lehen orduan, zenbait lagunek ekintza zuzen bat egin zuten Donostiako Ondarretako hondartzan: biluzik bainatu ziren, hondartza transmaribollo komunitatearena ere badela aldarrikatzeko. Igandean eraso bollofobo bat izan zen hondartza horretan, eta, horren aurka, hondartza «hartu» zuten: «Gurea den espazio baten jabe egiteko berriro». Ohar batean adierazi zuten igandekoa ez zela soilik eraso homofobo bat izan.
«Eraso lodifobo, matxista, putofobo, klasista, faxista izan zen. Gizarteak era honetako erasoak babesten dituen heinean, Donostiako hondartzak gizon heteroen espazio bilakatzen dira. Hau da Donostiako postala», adierazi zuten. «Utzi Kursaala ortzadarrez margotzeari! Ez izan erasotzaileen konplize! Erantzun dezagun kolektiboki erasoen aurka!! Gora borroka transfeminista! Gora transmaribollo komunitatea!»
Ikusi gehiago: «Borrokatzeko garaia da»
Oharrean ere salatu zutenez, asteburuan, Uribarri Ganboako urtegian (Araba), hondartza nudistan, bi lagun harrikatu zituzten «marikoi zikinak» oihu artean.
Donostiakoan eraso bat baino gehiago izan ziren. Lehenengo, argazkiak atera zizkieten uretatik ateratzen ari ziren emakume batzuei, «iruzkin eta begirada batzuk egiteaz gain». Hori ikusi eta argazkiak atera zituenari horiek ezabatzera behartzera joan zirenean, surfa egitera zihoan gizon bat etengabeko eraso berbalean hasi zen, argazkiak atera zituztenak defendatuz eta esanez itxura horrekin ez harritzeko jendeak argazkiak ateratzen bazizkien.
«Lesbiana zikin horiek». «Ez zarete batere femeninoak». «Joan zaitezte guraizearena egitera». Horiek izan ziren egin zizkieten irain askotarikoetako zenbait. Mehatxuak ere egin zizkieten, eta, salatzaileen hitzetan, ez zuten inguruan zituztenen inongo babesik jaso. |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213549/siemens-gamesa-osoa-eskuratzea-buruan-darabilela-dio-siemens-energyk.htm | Ekonomia | Siemens Gamesa osoa eskuratzea buruan darabilela dio Siemens Energyk | «Pentsakizun» hori duela adierazi du Alemaniako taldeak, eta piztu egin ditu bai zurrumurruak bai akzioak. Etengabe galerak ematen ari da Siemens Gamesa, eta, handik falta zaion %33ko zatia erosi eta burtsatik aterata, Siemens Energyk berregituratu egingo luke Zamudioko taldea. | Siemens Gamesa osoa eskuratzea buruan darabilela dio Siemens Energyk. «Pentsakizun» hori duela adierazi du Alemaniako taldeak, eta piztu egin ditu bai zurrumurruak bai akzioak. Etengabe galerak ematen ari da Siemens Gamesa, eta, handik falta zaion %33ko zatia erosi eta burtsatik aterata, Siemens Energyk berregituratu egingo luke Zamudioko taldea. | Hilabeteetako espekulazioen ostean, badirudi, oraingoan bai, Siemens Energy alemaniarrak abian jarriko duela prozesua falta zaion Siemens Gamesaren zatia erosteko. Alemaniako konpainiak Zamudioko taldearen %67 dauka jada jabetzan, eta gainerako zatia eskuratzeko 3.500 milioi euro beharko dituela kalkulatzen da, kontuan izanda oraintxe Siemens Gamesaren merkatuko balore osoa 9.600-10.000 milioi eurotan dagoela.
Munichetik egindako adierazpenean, edonola ere, ez dago erosketa eskaintza publikoaren baieztapenik. «Ez dago erabakirik hartuta, eta ez dago segurtamenik salerosketa gauzatuko denik», esan du Siemens Energyk. Baina burtsak pizteko nahikoa izan da alemaniarren esaldi bat: «Pentsakizun horren emaitza zabalik dago».
Eta horrela, Siemens Gamesaren tituluen balioak %11 egin du gora, CNMV Balore Merkatuaren Espainiako Batzordeak behin-behinean haien salerosketa eten aurretik, «badaudelako hainbat zirkunstantzia eragin dezaketenak balore horien gaineko operazioen garapen normalean». Berriz salerosketa zabaldu denean, hazkundea handiagoa da, %12tik gorakoa.
Era berean, Frankfurten Siemens Energyren kotizazioak ere gora egin du, %4,7.
Merkatuan dagoen Siemens Gamesaren %33a eskuratuta, Alemaniako taldeak eskumen osoa nahi du Zamudiokoarekin egin beharrekoa egiteko, lasta astuna bilakatu zaiolako haren etengabeko galerak direla-eta, zeintzuek azkenean Municheko taldeari berari eragin dioten. Zurrumurruek diote, behin Siemens Gamesaren jabetza osoa eskutan, haren aktiboak saltzen joango dela Siemens Energy. |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213550/balentziagari-buruzko-telesaila-ekainaren-6tik-urriaren-8ra-grabatuko-dute.htm | Bizigiro | Balentziagari buruzko telesaila ekainaren 6tik urriaren 8ra grabatuko dute | Euskal Herriko hainbat herritan eta hiritan egingo dituzte fikzioaren grabaketak. Telesaileko jantziez Bina Daigeler eta Pepo Ruiz Dorado arduratuko dira. Figurante bila hasi dira. | Balentziagari buruzko telesaila ekainaren 6tik urriaren 8ra grabatuko dute. Euskal Herriko hainbat herritan eta hiritan egingo dituzte fikzioaren grabaketak. Telesaileko jantziez Bina Daigeler eta Pepo Ruiz Dorado arduratuko dira. Figurante bila hasi dira. | Moriarti ekoiztetxeko sortzaileek telesail bat grabatuko dute Cristobal Balentziaga Getariako (Gipuzkoa) diseinatzailearen inguruan. Jon Garaño zinemagileak hau esan zion BERRIAri iazko azaroan: «Euskal Herrian egindako telesail bat izango da, euskaldunek egina pertsonaia euskaldun bati buruz. Oso ondo dago Disney horrelako istorio batera erakarri izana». Oraindik ez da argitu zer aktorek egingo duen Balentziagarena. Baina ekoizpenaren inguruko xehetasun batzuk ari dira azaleratzen. Grabaketak ekainaren 6tik urriaren 8ra egingo dituzte; Modfie agentziak deialdi bat egin du, telesailerako figuranteak behar dituztelako. Izan ere, lau hilabeteko grabaketetan ehunka figurante eta aktore beharko dituzte. Sei atalez osatutako telesaila izango da, eta Disney Plus plataformak datorren urtean estreinatuko du.
Grabaketak Euskal Herriko honako herri eta hirietan egingo dituzte: Gipuzkoan, Donostia, Getaria, Oñati, Irun, Errenteria, Pasaia, Oiartzun, Azpeitia, Andoain eta Hondarribia; Bizkaian, Balmaseda eta Karrantza; Lapurdin, Miarritze; Iruñea; eta Gasteiz. Grabaketak egingo dituzte Okzitaniako Tolosan eta Bordelen ere, eta Parisen eta Madrilen.
Disney Plusek eman ditu, bestalde, lantaldean arituko diren zenbait profesionalen izenak: Balentziagaren diseinuez Bina Daigeler diseinatzailea eta Pepo Ruiz Dorado figurinista arduratuko dira. Daigeler Alemanian jaioa da, Espainian bizi da, eta hainbat film esanguratsuren jantziez arduratu da —Mulan pelikulako jantziengatik Oscar sarietarako hautagaia izan zen—. Daigelerrek esan du «oso interesgarria» izaten ari dela ekoizpenean parte hartzea: «Balentziagak teknika eta estilo berriak sortu zituen. Gainera, telesailaren jantziak diseinatzea bi fikziorentzat aldi berean lan egitea bezalakoa da: Balentziagaren diseinuetan egin behar da lan, eta, horrez gain, fikzioan agertzen diren pertsonaia guztien jantzietan».
Lantalde teknikoan, Moriartiko zinemagileen konfiantzazko profesionalak arituko dira: Javier Agirre izango da argazki zuzendaria, eta Mikel Serrano arte zuzendaria; Iñaki Diez eta Xanti Salvador arduratuko dira soinuaz; Raul Lopez eta Maialen Sarasua arituko dira muntaketan; eta Laurent Dufreche izango da postprodukzioaren koordinatzailea. Halaber, Karmele Soler izango da makillajearen arduradun nagusia, eta orrazkerez Sergio Perez Berbel arduratuko da.
Martxoan 50 urte bete ziren Cristobal Balentziaga hil zenetik. Disney Pluseko telesailean, diseinatzailearen bizitzako hainbat garai jasoko dituzte. Erronka handiko ekoizpena izango da, horrenbestez. Fikzioa egiteko ideia Lurdes Iglesiasena da, eta gidoilari taldean dago Jon Garaño, Jose Mari Goenaga eta Aitor Arregirekin batera. |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213551/monguillot-aferako-akusazioa-birkalifikatu-dute.htm | Gizartea | 'Monguillot aferako' akusazioa birkalifikatu dute | 2020ko uztailean zendu zen Philippe Monguillot autobus gidaria, Baionan, jipoi baten ondoren. Baionako fiskaltzak helegitea jarri du. | 'Monguillot aferako' akusazioa birkalifikatu dute. 2020ko uztailean zendu zen Philippe Monguillot autobus gidaria, Baionan, jipoi baten ondoren. Baionako fiskaltzak helegitea jarri du. | «Nahigabe eragindako heriotza ondorio izan duen talde bortizkeria». Horrela kalifikatu du instrukzio epaileak Philippe Monguillot autobus gidaria jipoitzea leporatzen dieten ustezko erasotzaileen kontrako akusazioa. France Bleu Pays Basque irratiaren arabera, astelehenean izenpetu zuen hiru akusatuen kontrako auzipetze agindua. Sud Ouest egunkariari egindako adierazpenetan, instrukzio epaileak «afera bere lekuan» ezarri duela iritzi dio Thierry Sagardoitho defentsa abokatuak. Monguillot familiaren abokatuaren hitzetan, haatik, biktimei emandako «zaplazteko bat» da. Baionako fiskaltzak helegitea jarri du: hilketa gisa epaitzea nahi du.
2020ko uztailaren 5ean gertatu zen autobus gidariaren kontrako erasoa. Erabiltzaile batzuekin iskanbila izan zuen, eta haietako bati buru kolpe bat eman zion. Ondoren etorri zen jipoia. Azken kolpearen ondorioz, lurrera erori, eta buruan kolpea hartu zuen. Garun heriotza zuela eraman zuten ospitalera, eta handik egun batzuetara hil zen. Gertakariak oihartzun handia izan zuen Frantziako Estatu guzian, eta, ustezko erasotzaileen jatorria zela eta, diskurtso arrazistak eta xenofoboak gailendu ziren. Autobusetako segurtasun falta deitoratu zuen batek baino gehiagok, baina gidariek dituzten lan baldintzak ere nabarmendu zituzten beste batzuek.
Orotara, hiru dira Monguillot aferan akusatuak direnak. 24 urteko bi gazte dira ustezko erasotzaileak; hirugarrenari, erasoaren ondotik horiek aterpetzea leporatzen diote. |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213552/aragoiko-presidenteak-dio-uztailaren-2an-ez-duela-onartuko-zaborrik-pirinioetan.htm | Politika | Aragoiko presidenteak dio uztailaren 2an ez duela onartuko «zaborrik» Pirinioetan | Gure Esku-k eta Kataluniako eragile batzuek mobilizazioa dute uztailaren 2an; asmoa da Pirinioetako 300 bat tontor argiztatzea. | Aragoiko presidenteak dio uztailaren 2an ez duela onartuko «zaborrik» Pirinioetan. Gure Esku-k eta Kataluniako eragile batzuek mobilizazioa dute uztailaren 2an; asmoa da Pirinioetako 300 bat tontor argiztatzea. | Gure Esku erabakitzeko eskubidearen aldeko dinamikak uztailaren 2rako deitua du mobilizaziora: Pirinioetako 300 gailur baino gehiago argiztatuko dituzte, Kataluniako plataforma batzuekin elkarlanean. Euskal herritarrek 115 gailur bete beharko dituzte, Jaizkibeldik (Gipuzkoa) Benasquera. Bitan bereizi dituzte: gailur berde eta gorri gisa izendatu dituztenak. Igoeraren eta jaitsieraren iraupenaren, ibilbidearen, desnibelaren eta sarbidearen ezaugarriak aintzat hartuz bereizi dituzte, eta, berdeei dagokienez, uste dute ez dutela aparteko zailtasunik eta jende gehiena igotzeko modukoak direla.
Hortaz, egitasmoak, Euskal Herriko eta Kataluniako mendiez gain, Aragoiko tontorrak ere zeharkatuko ditu, baina asmo hori ez da Javier Lamban Aragoiko presidentearen gustukoa izan. Izan ere, esan du ez duela «zaborrik» onartuko Pirinioetan: «Ez organikoa, ez inorganikoa, eta ezta estrabagantzia ideologiko edo politikorik ere».
«Ez nago prest onartzeko inork Pirinioak zikintzea, eta are gutxiago Aragoiko biztanleen gehiengoaren artean arbuioa sortzen duten ideologiek eta proposamen politikoek», erantsi du. Lambanek dio Pirinioak «Aragoiko koroaren harribitxietako bat» direla eta, beraz, gobernuari dagokiola haiek zaintzea. Are, Lamban prest agertu da burujabetzaren aldeko egitasmoari aurka egiteko: «Ikusi beharko da nola lantzen den, zer terminotan, eta zer erantzun eman diezaiokegun».
Gure Esku eta Kataluniako eragileak jada ari dira uztailaren 2ko topaketa prestatzen. Joan den larunbatean, Gorbeia, Uzturre, Larreineta eta Ganekogorta mendiak argiztatu zituzten. |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213553/eusko-jaurlaritzaren-arabera-espetxeetan-ez-da-dimisiorik-izan.htm | Politika | Eusko Jaurlaritzaren arabera, espetxeetan ez da dimisiorik izan | 'El Mundo'-k zabaldu du Marian Moreno Martuteneko zuzendariak eta espetxeetako bertze lau arduradunek dimisioa aurkeztu dutela, baina Jaurlaritzak gezurtatu egin du. Zaballako kartzelan ordezkaritza duten ELA, CCOO, APFP eta TAMPM sindikatuek protestara deitua dute biharko, lan baldintzak salatzeko. | Eusko Jaurlaritzaren arabera, espetxeetan ez da dimisiorik izan. 'El Mundo'-k zabaldu du Marian Moreno Martuteneko zuzendariak eta espetxeetako bertze lau arduradunek dimisioa aurkeztu dutela, baina Jaurlaritzak gezurtatu egin du. Zaballako kartzelan ordezkaritza duten ELA, CCOO, APFP eta TAMPM sindikatuek protestara deitua dute biharko, lan baldintzak salatzeko. | El Mundo egunkariak jakinarazi duenez, Marian Moreno Martuteneko (Donostia) espetxeko zuzendariak dimisioa aurkeztu du, eta gauza bera egin izanen lukete Araba, Bizkai eta Gipuzkoako espetxeetako hainbat arduradunek. Horien artean dago Arantza Collado, Eusko Jaurlaritzak kudeatzen dituen espetxeetako langileen arduraduna, eta zerbitzuetako hiru arduradun: Zaballako (Araba) tratamendu eta segurtasun zuzendariordeak eta Basauriko (Bizkaia) administraria. Espainiako hedabidearen arabera, joan den urriaren 1ean espetxe eskumena Jaurlaritzak hartu zuenetik kartzeletan dagoen «antolaketaren kaosagatik» aurkeztu diote dimisioa bortz kargudun horiek Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuari. Jaurlaritzak, ordea, erran du ez dagoela dimisiorik: baieztatu duen bakarra da Colladok postua utzi duela, baina bertze sail batean aritzeko utzi duela azaldu du.
Nolanahi ere, nahas-mahasa dago espetxeetan, eta sindikatu batzuek protestara deitua dute biharko Zaballako kartzelan: ELAk, CCOOk, APFPek eta TAMPMek, zehazki —azken bi horiek funtzionarioen sindikatuak dira—. Protestetatik kanpo gelditu da ACAIP-UGT sindikatua, zeinarekin Jaurlaritzak adostu baitzuen espetxeetako langileen lan baldintzei bi urtez eustea.
CCOOk joan den astean ohar baten bidez gaitzetsi zuen gero eta preso gehiago daudela, moduluak beteta, eta gatazkak sortzen ari direla espetxeetan. Sindikatuak deitoratu zuen prestakuntza ikastaroak hasi gabe dauzkatela, eta tratamendu programak, berriz, presoei aplikatu gabe.El Mundo-ren arabera, funtzionarioen lan baldintzetan dago arduradunen ustezko dimisioen iturria: azken lehiaketan adostu baino langile gutiago hartu dituzte, hedabidearen hitzetan, eta soldatak txikitu eta egun libreak gutxitu dizkiete funtzionarioei.
Gaur egun 1.300 preso inguru daude Martutene, Basauri eta Zaballako espetxeetan, eta 700 funtzionario. Motibazio politikoekin lotutako euskal presoak 91 dira hiru espetxe horietan —Iruñekoan zortzi daude—. |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213554/printzipioz-amaitu-da-arrakalaren-hustearen-ikerketa-judiziala-azet-etxebizitza-taldeak-jakinarazi-duenez.htm | Gizartea | «Printzipioz» amaitu da Arrakalaren hustearen ikerketa judiziala, AZET Etxebizitza Taldeak jakinarazi duenez | Arrakala guneko lau kide deitu dituzte deklaratzera gaur goizean Bilboko epaitegira, baina horietatik bakarrak deklaratu behar izan du azkenean. Aurrerantzeko deialdietara adi egoteko eskatu dute. | «Printzipioz» amaitu da Arrakalaren hustearen ikerketa judiziala, AZET Etxebizitza Taldeak jakinarazi duenez. Arrakala guneko lau kide deitu dituzte deklaratzera gaur goizean Bilboko epaitegira, baina horietatik bakarrak deklaratu behar izan du azkenean. Aurrerantzeko deialdietara adi egoteko eskatu dute. | AZET Alde Zaharreko Etxebizitza Taldeak elkarretaratzea egin du gaur goizean Bilboko epaitegien aurrean, han deklaratu behar izan baitute Bilboko Arrakala guneko lau kidek. Mozal legea ezarri dietelako egon dira epaitegira deituta, baina, azkenean, lau kideetatik bakarrak deklaratu behar izan du. AZET Etxebizitza Taldeak jakinarazi duenez, «printzipioz» amaitu da ikerketa judiziala: «Epaitegiak erabaki bat hartu arte itxaron beharko dugu». Eraikina hustu izanaren eta prozedura judizialaren «izaera politikoa» salatu dute gaur ere epaitegiaren aurrean.
2021eko martxoan okupatu zuten Bilboko Unamuno plazako eraikin bateko solairu bat, urteetan hutsik egondakoa, «miseriak jotako auzokideen behar materialak asetzeko» helburuz. Arrakala izena jarri zioten guneari, eta irekita egon zen bitartean AZET taldeko egoitza, auzokide etxegabetuen larrialdiko etxebizitza eta elikagaien herri biltegi gisa ere erabili zuten.
Arrakala abian jartzearekin batera hasi zen «polizia jazarpena», AZET Etxebizitza Taldeko kideek azaldu dutenez: hainbat kide identifikatu zituzten, haietako batzuei etxeraino jarraitu zieten, bideoz grabatu zituzten, eta sindikatuko kideek horren kontrako elkarretaratzea egin zutenean, Bilboko udaltzainek isuna jarri zieten. «Jazarpena oraindik ez da amaitu», gaineratu dute.
Azkenean, duela urtebete hustu zuten Bilboko Arrakala gunea, maiatzaren 11n. Han zeuden pertsonak identifikatu, eta kaleratu egin zituzten eraikinetik. |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213555/ela-gobernuak-legea-urratzeko-prest-daude-zerbitzu-publikoekin-negozioa-egiteko.htm | Ekonomia | ELA: «Gobernuak legea urratzeko prest daude zerbitzu publikoekin negozioa egiteko» | Sindikatuaren kalkuluen arabera, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak egonkortze prozesuetatik kanpo utziko dituzte behin-behineko langile publikoen hiru laurdenak. | ELA: «Gobernuak legea urratzeko prest daude zerbitzu publikoekin negozioa egiteko». Sindikatuaren kalkuluen arabera, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak egonkortze prozesuetatik kanpo utziko dituzte behin-behineko langile publikoen hiru laurdenak. | Bi aste baino gutxiago falta dira Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak langile publikoak egonkortzeko prozesuetara dei ditzaten. Biak behartuta daude Iceta legea delakoa eta Europako auzitegiaren agindua betetzera. Agindu horren arabera, behin-behinekotasun tasak %8tik beherakoa izan beharko luke prozesuaren amaieran, baina, ELA sindikatuaren arabera, bi erakundeek egonkortu asmo dituzten lanpostu kopuruarekin, behin-behinekotasuna %30etik gorakoa izango da oraindik. Gauzak hala, ELAk «iruzurra egitea» egotzi die, eta helburu jakin batekin gainera: «Langile finkoen kopurua murriztu nahi dute pribatizazioak egin eta zerbitzu publikoekin negozio egiteko».
Igor Eizagirre ELAko zerbitzu publikoetako idazkari nagusiak egin du salaketa larria. «Pribatizazio prozesuak nonahi ikus daitezke: Bizkaian bost zahar etxe publiko daude bakarrik; beste guztiak pribatuak dira. Osakidetzan garbiketa, sukalde, mantenu eta segurtasun zerbitzu gehienak pribatuak dira. Hezkuntzan, jangelak, zaintza, garbiketa... Pribatua dena. Telefono laguntzako zerbitzuak ere pribatuak. Enplegua ez bada finkatzen, negozio asmo bat dagoelako da». Salaketa urrunago eraman du: «Gainera, ez dago gardentasunik: erakundeek postu horiek amortizatu nahi dituzte, eta horregatik ez dute daturik ematen».
ELAren kalkuluen arabera, Eusko Jaurlaritzak 33.356 langile utzi ditu finkatze prozesuetatik kanpo; alegia, egun behin-behinean diharduten %72. Nafarroako Gobernuari dagokionez, 13.467 dira; alegia, %79. Sindikatuak entresaka zehatzagoa egin du. Osakidetzan, esaterako, behin-behineko 24.000 langile daude, eta egonkortze postuak 3.700 dira (%15). Hezkuntzan, berriz, 15.000 dira behin-behinekoak, eta 4.783 egonkortze postuak (%30). Administrazio orokorrean, lanpostuen %20 gelditu dira kanpoan; Justizian, %80; eta elkarte publikoetan, %70. Ertzaintzan, esaterako, ez dago behin-behineko langilerik. Nafarroako Gobernuan, ratioak antzekoak dira. Osasunbidean, behin-behineko 8.629 langile daude, eta 1.383 lanpostu bakarrik egonkortu asmo dituzte (%16), Hezkuntzan 6.334 langile daude, eta 766 lanpostu (%12), eta administrazio orokorrean lanpostuen %32 daude kanpoan.
Eizagirreren ustez, «borondate falta» da arazoa, eta hor ikusten du pribatizazioaren mamua. Izan ere, azaldu duenez, beste erakunde publiko batzuetan egoera ezberdina da. Azaldu duenez, Bilboko eta Gasteizko udaletan, ondo bidean, behin-behinekotasuna %6ra murriztuko da. Azken horretan, esaterako, kale garbitzaileen 300 lanpostu finkatuko dituzte, eta 150 lorezain lanpostu. «Hori lorpen bat da, udalerri askotan dagoeneko pribatizatuta dauden zerbitzuak direlako. Hor ikusten da zein den joera», aletu du.
ELAren ustez, ageriko lege urraketa bat da, eta mobilizazio gehiagotara deituko du hura salatzeko. Era berean, argi utzi die gobernuei epaitegietara joateko oso prest dagoela, onartzen diren egonkortze lanpostuak benetako beharretara egokitzen ez badira. «Europako legea aldatzea lortu genuen Osakidetzan irabazitako epaiketa batekin. EITBko hainbat langile egonkortzea lortu dugu. Legea ez bada betetzen, bide juridikoa urratuko dugu», iragarri du. |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213556/ariguneak-izango-ditu-protagonista-aurtengo-euskaraldiak.htm | Gizartea | Ariguneak izango ditu protagonista aurtengo Euskaraldiak | Azaroaren 18tik abenduaren 2ra egingo dute Euskaraldiaren hirugarren aldia, eta gaur zabaldu dute entitateek parte hartzeko epea. Euskaraz «lasai» aritzeko guneak sortzen, hedatzen eta identifikatzen jarraitzea «lehentasuna» izango da aurtengoan. | Ariguneak izango ditu protagonista aurtengo Euskaraldiak. Azaroaren 18tik abenduaren 2ra egingo dute Euskaraldiaren hirugarren aldia, eta gaur zabaldu dute entitateek parte hartzeko epea. Euskaraz «lasai» aritzeko guneak sortzen, hedatzen eta identifikatzen jarraitzea «lehentasuna» izango da aurtengoan. | Belarriprest eta ahobiziekin batera, ariguneak izango dira aurtengo Euskaraldiko protagonistak. Azaroaren 18tik abenduaren 2ra egingo dute ariketa sozialaren hirugarren aldia, Hitzez ekiteko garaia lelopean, eta gaur zabaldu dute entitateek parte hartzeko epea. Izan ere, 2020an bezala, entitateek parte hartu ahal izango dute ariguneak sortuz eta euskaraz «lasai» aritzeko guneak bermatuz. Ariguneak areagotzea da, hain zuzen ere, antolatzaileen helburua, eta, horregatik, izena emateko proposamena egin diete enpresa, erakunde, elkarte, fundazio, klub, talde eta era guztietako entitate antolatuei. Gaineratu dute aurten izen-emate prozesua «erraztu» dutela.
Gaur egin dute Euskaraldiari buruzko prentsaurrekoa, Gasteizen, eta egitasmoan parte hartzen duten erakundeetako ordezkariek nabarmendu dute ariguneek zenbateko garrantzia duten Euskaraldian. Adierazi dutenez, aurreko aldietako balorazioetan ikusi dute euskara erabiltzeko «gune babestuak» izateak erabilera errazten duela, eta, horrekin batera, hizkuntza ohiturak aldatzen eta euskarazko praktika linguistikoak areagotzen laguntzen dutela. Horregatik, ariguneak sortzen, hedatzen eta identifikatzen jarraitzea «lehentasuna» izango da aurtengoan.
Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika sailburuak ere dei egin du entitateetan ariguneak sortzera: «Ariguneak sortzeko proposamena entitate bakoitzean aztertu eta zer urrats egin ditzaketen pentsatzea proposatzen dugu». Adierazi duenez, entitate guztiek dute euskarazko hizkuntza praktikak bultzatzeko aukera; «euskararentzako gune erosoak sortzeko aukera», hain zuzen ere.
Antolatzaileen arabera, aurreko aldian entitateek izan zituzten esperientziak eta lorpenak beste batzuentzat baliagarri izan daitezke, eta, horregatik, esperientzia horiek zabaltzeko ahalegina egingo dutela azaldu dute. Izan ere, Eusakaraldiarekin gizartean aldaketa bat eragin nahi dute; hizkuntza praktikatan eragin nahi dute, hain zuzen. Hori lortzeko, entitate eta herritarrei proposatu diete euren buruei «erronka konkretuak» jartzeko, euskararen erabilera areagotzeko eta hizkuntza ohituretan aldaketak egiteko.
Jakinarazi dutenez, herritar norbanakoek irailaren 28tik aurrera izango dute ahobizi edo belarriprest roletan izena emateko aukera. Goiatz Urkijo Euskaraldiko koordinatzailearen arabera, aurtengoa «garrantzitsua» izango da, herritarrek kalea hartzeko, gizarte aktibazioa handitzeko eta euskararen erabilera zabaltzeko aukera izango dutelako. Horregatik, azaldu du egitasmoan parte hartzen duten belarriprest, ahobizi zein entitateei hizkuntza ohituretan eragiteko tresnak eskaintzea izango dela aurtengo «lehentasunetako bat».
Ikusi gehiago: «Herri gogoa» Korrikatik Euskaraldira eraman nahi dute
Zupiriaz eta Urkijoz gain, prentsaurrekoan parte hartu dute Kike Amonarriz Euskaltzaleen Topaguneko lehendakariak, eta 2020ko Euskaraldian parte hartu zuten Osatek, Gaztedi Errugbi Taldea, Oreka IT, Albaitaritza S.A., Bizkaiko Medicus Mundi eta Mondragon Eskola Politeknikoa entitateetako ordezkariek. Agerraldian, gainera, hauek ere egon dira: Iñaki Gurtubai Gasteizko alkateorde eta euskara zinegotzia, Lexuri Ugarte Arabako Foru Aldundiko Euskara eta Gobernu Irekiaren zuzendaria, GEU euskara elkartea eta Gasteizko Euskaraldia batzordeko ordezkariak. |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213557/indarkeria-matxistaren-aurkako-udal-taldetik-atera-dira-iruneko-feministak.htm | Gizartea | Indarkeria matxistaren aurkako udal taldetik atera dira Iruñeko feministak | Indarkeria Sexistaren Aurkako Emakumeen Plataformak salatu du Navarra Sumak «edukiz hustu» duela sanferminetako kanpaina. | Indarkeria matxistaren aurkako udal taldetik atera dira Iruñeko feministak. Indarkeria Sexistaren Aurkako Emakumeen Plataformak salatu du Navarra Sumak «edukiz hustu» duela sanferminetako kanpaina. | Mahaitik altxatu dira. Indarkeria Sexistaren Aurkako Emakumeen Plataformak eta Iruñeko Peñen Federazioko Talde Feministak ez dute parte hartuko udalak indarkeria matxistaren aurka antolatutako lantalde iraunkorrean. Sanferminetako udal kanpainaren kontura hartu dute erabakia. Izan ere, Enrique Maia alkateak sexu erasoen aurkako estrategia «urardotu eta edukiz hustu» duela uste dute Iruñeko feministek; are: salatu dute erabakiak «alde bakarrez eta ekarpenak egiteko aukerarik eman gabe» hartu dituztela. Horren ondorioz, sexu erasoen aurkako kontzientziazio kanpaina «adostasunik gabe» onartu du alkateak, plataformaren esanetan: «Navarra Sumaren udal gobernua zuritzeko kanpaina bat proposatu dute, sanferminekin inongo loturarik ez duen lelo batekin», azaldu du plataformako kide Iratxe Alvarezek. Haren esanetan, sanferminetako sexu erasoen aurkako estrategia osoa urardotu nahi izan du Maiak: «Gobernu honek badaki ezin duela kanpaina osoa errotik ezabatu, baina ahaleginak eta bi egin ditu indargabetzeko, edukiz husteko eta orain arteko aurrera urrats guztiak desegiteko».
Arazoa ez da berria. Talde feministek hainbat desadostasun izan dituzte Iruñeko udal gobernuarekin azken hilabeteetan, baina sanferminetako kanpaina izan da sua piztu duen txinparta. Azken hilabeteetan gertatutakoaren laburpena egin du Alvarezek: «Martxoan, udalak jakinarazi zigun kanpaina bakar bat eginen zutela sanferminetarako, mezu bakar batekin, eta hori Berdintasun Sailak ez, Komunikazio Sailak proposatuko zuela. Guretzat, ulertezina da hori. Kanpainari buruzko galderak egiten genituenean eta informazioa eskatzen genuenean, udalaren erantzuna bat eta bakarra zen: 'Ez dago ezer erabakita'. Apirilean, berririk ez zegoela ikusita, erabaki genuen informazioa instantzia bidez eskatzea: aurrekontua, euskarriak, herritarren eskura jarriko diren baliabideak, komunikazioaren kudeaketa, mugimendu feministarekin izan beharreko harremana...». Azkenik, talde feministek maiatzaren 12an izan zuten kanpainaren berri, udalaren ahotik. «Orain arteko kanpainetako esku gorri ikonikoa bigarren mailan utzia zuten, ohiko leloa ere desagertu zen, eta sanferminekin loturarik ez duen beste bat proposatu zuten: Aske, ni beti aske. Horrez gain, esan ziguten ez zituztela ohiko euskarriak erabiliko: iragarkirik ez garraio publikoan, ez bideorik, ez irrati-telebistarako piezarik, ezta sanferminetako agertokietan jarri beharreko afixarik ere».
Mobilizazioak, «udalak dioenean»
Are larriagotzat jo dute, hala ere, sexu erasoen aurkako protokoloa aldatu izana. «Udalaren beste proposamenetako bat da bere kabuz aldatzea udal talde guztien oniritziarekin onartua izan zen protokoloa. Horren arabera, sanferminetan sexu erasoren bat gertatuz gero, mugimendu feministari dagokio mobilizatzea eta protesta ekintzak antolatzea, eta udalak bat egin beharko luke horiekin. Bada, orain, Navarra Sumaren udal gobernuak nahi duena da ahalmen hori udalaren esku uztea, sexu erasorik gertatuz gero, eurek erabaki dezaten mobilizazioak noiz, nola eta zergatik egin».
Indarkeria Matxistaren Aurkako Emakumeen Plataformaren susmoa da, erabaki horren bidez, Iruñeko Udalak ez ikusiarena egin nahi duela sanferminetan gerta litezkeen erasoak direla-eta, protestak eta elkarretaratzeak antolatzeari uko eginda: «Aspaldi erabakia dute 2022ko sanferminetan ez dela sexu erasorik izanen, eta hori ez diogu onartuko ez Maiari ez beste ezein alkateri. Eraso guztiei aurre eginen diegu, udal baimenarekin edo baimenik gabe».
Hori dela eta, sexu indarkeriaren aurkako sanferminetako kanpaina «iruzur» bat dela eta «mugimendu feminista baztertzen duela» uste dute feministek, eta mahaitik altxatzea erabaki dute. «Galdutzat jotzen dugu aurtengo kanpaina, baina gure borondatea da aurrera begira lankidetza berreskuratzea». |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213558/eguzki-panelak-izan-beharko-dituzte-eraikin-publiko-eta-komertzial-guztiek-2027rako.htm | Ekonomia | Eguzki panelak izan beharko dituzte eraikin publiko eta komertzial guztiek 2027rako | EBren RepowerEU planak 2029rako utzi du etxebizitza berri guztietan panelak jartzeko betebeharra. Bizkorrago egin nahi ditu parke eoliko eta fotovoltaikoak. | Eguzki panelak izan beharko dituzte eraikin publiko eta komertzial guztiek 2027rako. EBren RepowerEU planak 2029rako utzi du etxebizitza berri guztietan panelak jartzeko betebeharra. Bizkorrago egin nahi ditu parke eoliko eta fotovoltaikoak. | Klima aldaketari aurre egiteko bere buruari jarritako erronka handitu du Europako Batasunak, atzo aurkeztutako RepowerEU programaren bitartez. Orain arteko planak Fit for 55 izena du, helburua zelako CO2 isuriak %55 txikitzea hamarkada bukatzen denerako. Horretarako bidea zen energia berriztagarriak potentziaren %40 izatea 2030erako. Plan berriarekin, %45era iritsi nahi dute —orain %22 da—, planetaren berotzearen aurkako borrokarekin uztartu nahi dutelako Errusiaren hidrokarburoekiko mendekotasuna behin betiko haustea bost urteko epean. Tarte horretan energia garesti egon daitekeela aitortu du Europako Batzordeak, eta ontzat hartu du gasaren prezioari gehienezko muga bat jartzea eta argindar konpainien «zerutik irabazitako irabaziak» zergapetzea.
Bi helburu horiek gauzatu ahal izateko, EBk azkartu egin nahi ditu energia berriztagarrien proiektuak, eta indar handia jarriko du Europako Batasuneko eraikinetako teilatuetan.
Eguzki energia: teilatuen garrantzia
Europako Batzordeak garbi dauka: energia berriztagarrien erabilera handitzea da modua Errusiako erregai fosilekiko mendekotasuna bukatzeko. Eta, energia garbien artean, eguzkiak sortutakoa da gakoa. Haren kalkuluek diote eraikin publikoetako, komertzialetako, fabriketako eta etxebizitzetako teilatuek argindar kontsumoaren laurdena betetzeko gaitasuna dutela, gasak gaur egun sortzen duena baino gehiago. Ugaritzen ari dira eguzki panelak teilatuetan, baina ez nahikoa, nahiz eta abantailak baizik ez dituzten: «Oso bizkor jar daitezke, eta, eraikitako egiturak baliatzen dituztenez, ez dute gatazkarik sortzen ingurumenarekin».
Teilatuak panelez betetzeko modua derrigorrezkotasuna dela uste du Bruselak. 2026rako, eraikin publiko berrietan eta 250 metro koadroko azalera duten eraikin komertzial berrietan (supermerkatuak eta denda handiak) ezinbestekoa izango da eguzki panelak jartzea; urtebete gehiago izango dute berriak ez diren eraikinek. RepowerEU planak ez du aurreikusten etxebizitza guztietan jartzea panelak, baina bai, ordea, berrietan: 2029rako.
Helburu horrekin, Bruselak eskatu die gobernuei erraztasunak eman diezazkietela herritarrei, enpresei eta administrazio publikoei beren eraikinetan eguzki panelak, bateriak eta bero punpak finantzatzeko. EBren finantzaketa izango dute horretarako: 26.000 milioi 2027rako.
Beste berriztagarriak: proiektuak azkartu
Teilatuen moduko proiektu txikiekin batera, energia berriztagarrien proiektu handiak ere beharrezkoak direla uste du Europako Batzordeak, eta kexu da denbora gehiegi behar dela inbertsioak gauzatzeko: sei eta bederatzi urte artean eolikoentzat, eta lau parke fotovoltaikoentzat. Urtebetera jaitsi nahi du epe hori, prozesuaren urratsei gehienezko epe bat zehaztuz. Bruselak eskatu die estatukideei parke horiek jar daitezkeen lekuen zerrenda egitea, «alde batera utzita ingurumenaren aldetik balioa duten eremuak». Adibideen artean, nekazaritzarako jada baliogarri ez diren lur eremu «hondatuak» proposatu ditu.
Hidrogenoak ere badu bere lekua RepowerEU planean. 2030erako, energia berriztagarrien bitartez lortutako hamar milioi tona hidrogeno ekoitzi beharko ditu EBk, eta beste hamar milioi inportatu. Horrekin ordezkatu nahi dituzte petrolioa, gasa eta ikatza industria astunean eta garraio batzuetan (itsasontziak, esaterako). Inportazioak garraiatzeko, ahal denean gasbideak erabili nahi ditu, eta, horregatik, Iparraldeko Itsasoa, Ipar Afrika eta Ukraina —«ahal denean»— izendatu ditu bazkide gisa.
Biometanoa ere aipatu ditu EBk energia iturri berriztagarri gisa. 2030erako 35 bcm ekoitzi nahi ditu hondakinetatik, «janaria eta abereen bazka saihestuz».
Energia aurreztea: «Modurik bizkorrena»
«Energia krisiari aurre egiteko modurik bizkorrena eta merkeena energia aurreztea da». Fit for 55 planaren bidez %9 gutxitu nahi zuten kontsumoa, besteak beste, eraikinetan gertatzen den bero galerak txikituz eta ibilgailu eraginkorragoak erabiliz. Orain %13ra igoko dute, eta «borondatezko keinu txikiak» eskatu dizkiete herritarrei, besteak beste, berogailuen termostatoa eta aire egokituarena igotzea, eta garraio publikoa erabiltzea auto pribatuaren ordez.
Iturrien dibertsifikazioa: tratu bikoitza hornitzaileei
«Gardenak eta zintzoak izan behar dugu: epe laburrean oso arazo larria daukagu berriztagarriek ezin dutelako berehala ordezkatu Errusiatik datorrena», aitortu du Frans Timmermans Europako Batzordeko lehendakariordeak. EBk kontsumitu zuen gasaren %40 iritsi zen Errusiatik; aurtengoan, %26. Kopuru hori gehiago jaitsi nahi du aurten, eta 2027rako ezer ere ez kontsumitu, baina, horretarako, gas eta petrolio hornitzaile berriak lortzen ari da.
Aurrerantzean, gas erosketa partekatuak zabaldu nahi ditu EBk, baina badaki beste problema bat duela, epe erdikoa: «Badakite erregai fosilak alde batera uzten ari garela. Hortaz, tratu bikoitz bat proposatzen ari gara: epe laburrean eman diezagutela behar dugun erregai fosila, eta epe luzean sar ditzagun hidrogeno berdea ekoitzi eta erabiliko duen sistema global batean».
Finantzaketa: 210.000 milioi gehiago
RepowerEU planak beste 210.000 milioi euroren inbertsioa eskatuko du 2027rako, eta 300.000 milioirena 2030erako, baina Ursula von der Leyen Batzordeko presidenteak gogorarazi du Errusiak erregai fosilen truke urtean ordaindutako 100.000 milioi euroak aurreztuko dituztela. Esan du planak finantzatzeko RRF Berreskurapenerako eta Erresilientziarako Mekanismoaren 225.000 milioi euroren maileguak prest daudela, eta beste 20.000 milioi daudela CO2 isurketa eskubideen merkatuaren erreserban. |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213559/jaurlaritzak-200-euroko-laguntzak-emango-ditu-hilean-seme-edo-alaba-bakoitzeko-umeek-3-urte-bete-arte.htm | Gizartea | Jaurlaritzak 200 euroko laguntzak emango ditu hilean seme edo alaba bakoitzeko, umeek 3 urte bete arte | 2023. urtean sartuko da indarrean neurria, eta urtean 100.000 euro baino gutxiagoko errenta daukaten familia unitateek jaso ahal izango dute laguntza hori | Jaurlaritzak 200 euroko laguntzak emango ditu hilean seme edo alaba bakoitzeko, umeek 3 urte bete arte. 2023. urtean sartuko da indarrean neurria, eta urtean 100.000 euro baino gutxiagoko errenta daukaten familia unitateek jaso ahal izango dute laguntza hori | Urtean 100.000 euro baino gutxiagoko errenta daukaten gurasoei seme edo alaba bakoitzeko 200 euroko diru laguntza emango die Eusko Jaurlaritzak hilero, umeak 3 urte bete arte. Laguntza hori bateragarria izango da egungo kenkari fiskalekin eta baita diru sarrerak bermatzeko errentak seme-alabak izateagatik ematen dituen diru laguntzekin ere, eta 2023. urtean sartuko da indarrean. Gaur iragarri du neurria Iñigo Urkullu lehendakariak, EH Bilduk eskatu duen demografiari buruzko bilkura monografikoan. Monografikoaren helburua da oposizioko alderdiek 2030. urterako estrategia demografikoari ebazpenak aurkeztea, eta horren ondoren erabakiko du Jaurlaritzak proposamen horietatik zeintzuk onartuko dituen.
Izan ere, lehendakariak aitortu du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako egoera demografikoa ez dela «ona». Egoera horren arrazoitzat jo ditu «jaiotzen beherakada», gazteak «geroz eta beranduago» emantzipatzea—30,2 urterekin egiten dute alde gurasoen etxetik, batez beste; Europako batez bestekoa baino lau urte beranduago—, seme-alabak ere «beranduago» izatea, eta bizi itxaropena igotzea. Horrek guztiak biztanleriaren zahartzea ekarri duela azaldu du, eta, gainera, lan egiteko adinean dagoen biztanleria kopuruak ere behera egin duela adierazi du; azken 20 urteetan 92.000 pertsona gutxiago daude adin tarte horretan, eta 2050. urterako 220.000 pertsona gutxiago izatea espero da.
UNICEFek aurkeztutako Lehen 1.000 egunetako programa-n proposatzen denarekin bat egiten du Jaurlaritzak hartutako neurriak. Guztira, umeak hiru urte bete arte 2.400 euroko laguntza jasoko dute familiek, eta, horrez gain, kenkari fiskalez ere baliatu ahal izango dira—950 euro seme edo alaba bakarragatik eta 2.100 bi seme alabarengatik—. Horrez gain, familia horrek errekurtso nahikorik ez badu, DSBEak haur bakoitzeko ematen dituen laguntzak ere jaso ahalko ditu.
Oposizioarentzat ez da nahikoa
EH Bilduko Nerea Kortajarenak ontzat eman du neurria, baina adierazi du «lehen pauso baten» moduan ikusi beharko litzatekeela: «Etorkizunerako, luzera begira, laguntza horiek handitzea izan beharko litzateke helburua». Horrez gain, nabarmendu du bere alderdiak eta oposizioko beste batzuek luzatu zutela lehenik proposamena, baina orain arte Jaurlaritzak ez duela kontuan hartu: «Egiak hiru fase ditu: barregarri uztea, hari kontra egitea, eta gero agerikoa balitz bezala onartzea». Neurri horrekin Jaurlaritzak jarrera hori erakutsi duela adierazi du.
Horrez gain, azpimarratu du Eusko Jaurlaritzak neurri hori jartzeko orduan UNICEFen proposamenari jarraitu diola, baina badaudela anbiziotsuagoak diren proposamenak ere, Save The Children erakundearena kasu. Laura Garrido PPko legebiltzarkideak ere anbizio falta leporatu dio Urkulluri, eta Elkarrekin Podemosek ere esan du ez dela nahikoa.
Horrez gain, bi urte arteko haurrentzako «doako hezkuntza» bermatuko dela adierazi du lehendakariak, Jaurlaritzak Haurreskolak partzuergoarekin daukan akordioa indartuta.
«Gazteentzako laguntzak»
Orokorrean, hemendik aurrerako estrategia, lege, plan eta programa guztietan demografiaren ikuspegia txertatuko dutela agindu du Urkulluk. Gazteei laguntzak emateko programak ere martxan jarriko direla iragarri du, formaziorako, etxebizitza bat lortzeko edo ekintzailetzarako, besteak beste. Izan ere, azaldu du gazteak geroago emantzipatzeak «familia proiektua ere geroago eraikitzea» dakarrela.
Horrez gain, Gaztelagun programan parte hartzeko baldintzak ere malgutu direla gogorarazi du —gehienezko diru sarrerak handitu dituztenez, gazte gehiagok izango dute laguntza eskuratzeko aukera, eta denbora gehiagoan jaso ahal izango dute, 35 urtera arte—. Azken puntu horri buruz, EH Bilduk leporatu dio programa hori indartzea ez dela nahikoa: «Gaztelagun programaren zain bagaude, gazteak izaten jarraituko dugu 50 urte dauzkagunean ere». |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213560/sindikatuek-giharra-erakutsi-dute-arabako-metaleko-lehen-greba-egunean.htm | Ekonomia | Sindikatuek giharra erakutsi dute Arabako metaleko lehen greba egunean | ELA, LAB, CCOO, USO, ESK eta CGT sindikatuek deituta, hiru greba egunetatik lehena dute gaur sektorean. Arrakastatsua izan dela adierazi dute: «historikoa». Datorren asteartean eta ostegunean ere egingo dituzte lanuzteak. | Sindikatuek giharra erakutsi dute Arabako metaleko lehen greba egunean. ELA, LAB, CCOO, USO, ESK eta CGT sindikatuek deituta, hiru greba egunetatik lehena dute gaur sektorean. Arrakastatsua izan dela adierazi dute: «historikoa». Datorren asteartean eta ostegunean ere egingo dituzte lanuzteak. | Indar erakustaldia egin dute Arabako metaleko langileek gaur. ELA, LAB, CCOO, USO, ESK eta CGT sindikatuek deituta, hiru greba egunetatik lehena dute gaur. Sektoreko lan hitzarmena berritzeko negoziazioak «blokeatuta» daudela salatu dute sindikatuek, eta patronalari eskatu diote «fitxa mugitzeko»; gainontzean lanuzteekin jarraituko dutela ohartarazi dute. Hain zuzen, beste bi greba egun antolatu dituzte datorren asteartean eta ostegunean.
Milaka langilek egin dute bat greba deialdiarekin. Sindikatuek esan dute protesta «historikoa» izan dela, eta erabateko «arrakasta» izan duela nabarmendu dute. SEA patronalak adierazi du, ordea, eragina txikia izan dela. Metalgintzako hitzarmenak 25.000 langileri eragiten die.
Langileak goizeko lehen txandan hasi dituzte protestak. Piketeak egin dituzte Mercedes enpresaren eraikinaren parean. Ertzaintza agertu da berehala, eta tentsio uneak bizi izan diren arren, ez da istilurik gertatu. Ioritz Iglesias ELAko bozeramaileak azaldu duenez, «produkzioari min apur bat» egitea lortu dute goizeko piketeetan: «Ikusi gaituzte, eta argi utzi diogu Mercedesi haiei ere badagokiela SEA patronalarekin negoziatzea».
Mercedesez gain, hala ere, enpresa asko batu dira lanuztera, sindikatuek aditzera ema dutenez: Tubos Reunidos, Iza, Tubacex, WEC… Hori bera azpimarratu du Igor Chillon LAB sindikatuko ordezkariak: «Grebaren jarraipena arrakastatsua izaten ari da. Ez bakarrik Mercedes bezalako enpresa handietan, enpresa txikietan ere».
Piketeen ostean, hiriaren erdigunera mugitu dira langileak, eta 11:30ean Bilbo plazan hasi duten manifestaziora. «Arabako metala borrokan!» oihu artean hasi dute manifestazioa. Jarraipen zabala izan du sektore osoan. Andre Mari Zuriaren plazan egin dute amaierako ekitaldia: ELA, LAB eta CCOO sindikatuetako bozeramaileek hartu dute hitza. «Produkzioa guztiz eten behar dugu patronalak behingoz entzun gaitzan», ideia azpimarratu dute guztiek. Ekitaldia amaitzean, Mercedesera joan dira behargin batzuk, piketeekin jarraitzera.
Eskakizunak
KPIaren gaineko soldata igoera eskatzen dute, eta 1.400 euro izan dadila gutxieneko soldata, hamalau ordainketarekin. Lanaldia murrizteko eskatzen dute, era berean, eta azpikontratetako langileentzako subrogazioa ere bai. Halaber, ituna aplikatuko delako bermearen klausula bat jaso nahi dute akordioan, eta, modu horretan, lan ituna betetzeari uzteko aukera eragotzi enpresei. |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213561/itzultzear-da-hiru-urteren-buruan.htm | Kirola | Itzultzear da, hiru urteren buruan | Gaur aurkeztu dute 21. aldia, Donostian. 500 korrikalarik hartuko dute parte maiatzaren 29an; besteak beste, Killan Jornet, Aritz Egea, Oihana Kortazar eta Sara Alonsok. | Itzultzear da, hiru urteren buruan. Gaur aurkeztu dute 21. aldia, Donostian. 500 korrikalarik hartuko dute parte maiatzaren 29an; besteak beste, Killan Jornet, Aritz Egea, Oihana Kortazar eta Sara Alonsok. | Aizkorri inguruko parajeak zain dituzte 500 korrikalarik maiatzaren 29an (igandea). Bertan korrika lehiatzeko aukera izango dute berriz ere, hiru urteren buruan. Pandemiak lotu zizkien hankak aurreko bi urteetan, eta bueltan da berriz ere Zegama-Aizkorri mendi lasterketa entzutetsua. 21. aldia izango du aurtengoa.
Gaur egin dute aurkezpena, Donostian, eta xehetasun gehiago eman dituzte antolatzaileek. Izen handiko lasterkariak jarriko dira Zegamako irteeran 09:00etan, 42 kilometroko probari ekiteko; 5.472 metroko desnibel metatua izango du. Besteak beste, ondorengo hauek: Kilian Jornet (bederatzi aldiz garaile), Remi Bonnet, Jonathan Albon, Francesco Puppi, Aritz Egea, Oriol Cardona eta Manuel Merillas, gizonezkoetan, eta Oihana Kortazar (bitan irabazi du), Sara Alonso, Maude Mathys, Courtney Dauwalter, Forsberg eta Nienke Brinkman, emakumezkoetan. Aurreneko aldiz, Kenyako atletak ere ariko dira. Goierri aldean dira dagoeneko Reuben Narry, Diana Chepkemoi Sigei, Teresiah Kwamboka Omosa, Joyce Muthoni Njeru, Geoffrey Gikuni Ndungu, Ben Kimtai Chematot eta Robert Pkemboi Matayango. Izenak izen, pandemiaren eraginak ez dira aldendu, eta, Ainhoa Txurruka lasterketako zuzendari nagusiak aditzera eman duenez, korrikalari batzuk ez dira etorriko edo ezin izango dira atera, positibo eman dutelako.
Ibilbideari dagokionez, lehor dago. Horrela adierazi diete antolatzaileei Goierri ingurura gerturatu diren korrikalariek. Horrek marka onak egiteko aukera emango die lasterkariei. Txurrukak iragarri duenez, behintzat, hori espero dute. Gauzak bere-berea ateratzeko, 500 bat boluntario ariko dira lanean. Lasterketa ikustera joateko autobusak jarriko ditu antolakuntzak, Amezti mendi elkarteak. Lehenengo aukera zati bat autobusean egitea izango da. 7:30ean eta 8:00etan autobusa aterako da Zegamako plazatik, eta trenaren geralekura igoko da. Interesa dutenek Sancti Spirituaino zuzenean igotzeko aukera izango dute pistatik, gidariaren laguntzaz. Bideak 6,3 kilometroko luzera du, eta 450 metroko desnibel positiboa. Bigarren aukera, berriz, Zegamako plazatik abiatu eta oinez Sancti Spiritura igotzea izango da, Done Jakue bideari jarraituz. Gezi hori markatuta dago. 6,9 kilometroko igoera da, eta 661 metroko desnibel positiboa du. |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213562/karlistaldian-kokatutako-gerrei-buruzko-antzezlana-sortu-du-patxo-telleriak.htm | Kultura | Karlistaldian kokatutako gerrei buruzko antzezlana sortu du Patxo Telleriak | Zehazki, 1872ko karlisten eta liberalen arteko Zornotzako bake ituna hartu du abiapuntu antzerkigileak, baina kasu zehatzetik harago, bakeari eta gerrari buruz gogoeta egiten duen obra bat sortu du: 'Bake lehorra'. Astelehenean estreinatuko dute euskaraz | Karlistaldian kokatutako gerrei buruzko antzezlana sortu du Patxo Telleriak. Zehazki, 1872ko karlisten eta liberalen arteko Zornotzako bake ituna hartu du abiapuntu antzerkigileak, baina kasu zehatzetik harago, bakeari eta gerrari buruz gogoeta egiten duen obra bat sortu du: 'Bake lehorra'. Astelehenean estreinatuko dute euskaraz | «Heldu da albisterik Amorebietatik?». Argiak piztuta, 1872ko maiatzaren 24a da Zornotza antzokian (Bizkaia), gerra piztu da berriz, eta bakea sinatzear daude Serrano jenerala eta Orue diputatua Zornotzan: bake promesa horren lanbroak bildurik dirudite gatibu hartutako mikelete batek eta hura zaintzen duen soldadu karlistak Morgako kanpalekuan (Bizkaia). Bat-batean iluntzen hasi da giroa, ordea. «Zer... Zer gertatzen da? Esan, zer gertatzen da?». «Tropa liberalak gerturatzen ari dira, asko dira: kanpamentua desegin eta mendira jo behar dugu». «Eta?». Isiltasun labur bat. «Ezin dugu gatiburik eraman». Isiltasuna. «Ba utz nazazu hemen». «Aginduak ditugu». «Aginduak? Zer agindu?!». «Sententzia bete behar dugu». «Ez zara benetan ari! Zornotzan bakea negoziatzen ari dira!». «Ez dakigu nola bukatuko den hori». «Iritsiko dira... Iritsiko dira akordio batera. Gerra amaitu da, zertarako nahi duzu hildako bat gehiago?». Eta, hain justu, puntu horretan eten du hedabideen aurrean egindako entsegua Patxo Telleria antzerkigile eta zuzendariak —«Listo, horraino!»—, soldaduak zer erabakiko duen argitu gabe. Erantzi dituzte gerra jantziak Mikel Losada eta Aitor Fernandino aktoreek, eta baretzen joan zaie arnasa. Txalo hots batzuk eserlekuetatik. Eta saretu da pixka bat tentsioa aretoan.
Hain justu, 150 urte beteko dira egunotan Zornotzako hitzarmena sinatu zenetik, eta gertakari hura oroitzeko eta sozializatzeko ekitaldi sorta bat antolatu du herriko udalak. Helburu horrekin heldu zitzaion antzezlan bat sortzeko enkargua ere Telleriari, eta lan horren emaitza da Bake lehorra izeneko obra. Antzerkigileak onartu duenez, ordea, kasu honetan «aitzakia bat» da hitzarmena gerraz, bakeaz eta mailaketa sozialak sufrimenduaren zabalpenean duen eraginaz gogoeta egiteko. Tartean konpainiaren zigiluarekin, larunbatean estreinatuko dute lana, lehenik gazteleraz, eta astelehenean emango dute euskaraz.
Lau kontakizuneko mosaiko bat
«Hasieran horrelako muzin bat egin nion», aitortu du Telleriak. Ez zuen gertakari historikoa zehatz ezagutzen, eta ez zuen argi ikusi nondik jo ere, baina enkarguari baietz esan, gaiari buruz irakurtzen hasi, ideia bat piztu, eta, azkenerako, enkargua «oso mamitsua» suertatu zaiola onartu du. Lanean hasia zenean piztu zen Ukrainako gerra, gainera, eta horrek proiektuari «beste dimentsio bat» eman ziola sentitu zuen antzerkigileak. «Ez nuen Zornotzako itunaren berri, baina XIX. mendeko historia beti interesatu zait. Mende horrek markatu gintuen denok, eta ez bakarrik Euskal Herrian. Gaur egun ezagutzen ditugun hainbat eta hainbat kontzeptu ere garai hartan sortu ziren: eskuina, ezkerra, liberalak...».
Aldi berean gertatzen diren lau kontakizunen mosaiko bat da obra, funtsean. Zornotzako bulego batean, bakea hitzartzen saiatzen dabiltza Serrano jenerala eta Orue diputatua. Justu bulegoko atearen beste aldean, bando banatako bi ofizial ari dira hizketan. Urrunxeago, baina une berean, Morgako kanpalekuan, mikelete bat fusilatu edo ez fusilatu zalantzan dabil soldadu karlista bat. Eta, azkenik, handik justu bederatzi legoatara, Oñatiko kanposantuan (Gipuzkoa), liberalen eta karlisten arteko liskarraldi batetik irtendako bala galdu batek hildako haurra lurperatzen ari dira bi nekazari.
Piramidea eta sufrimendua
Eta piramide baten forman txertatu du lau kontakizun horietako bakoitza Telleriak. «Boteretsuenak, ofizialak, bi gixajo eta, oraindik ere beherago, populazio zibila. Zenbat eta ardura handiagoa izan gertatzen denarekin, orduan eta sufrimendu gutxiago; eta zenbat eta ardura gutxiago izan gerrarekin, orduan sufrimendu handiagoa».
Bi aktorek jokatuko dituzte pertsonaia eta eszena guztiak obran: Losadak eta Fernandinok. Eta eurek egingo dituzte batetik besterako trantsizioak ere. Kazetari txalekoa jarrita egingo dituzte narratzaile lanak halakoetan, eta hala gidatuko dute ikuslea eszenaz eszena, gunez gune. Zuzenean hitz egingo diote publikoari, eta gerrari, bakeari eta historiari buruzko gogoetak ere tartekatuko dituzte. «Ez dakigu Homo sapiens-a berez ote den bortitza», Losadak lehen kolpea, eta Fernandinok jarraipena: «Badakigu humanitatearen historia gerra sendoen eta gerren arteko bake ahulen txandakatze baten kontakizuna dela». «Gaur egun 64 gatazka armatu daude aktibo munduan». Eta hala doaz pixkanaka-pixkanaka abstraktutik zehatzera. «Oso erraza da gerraren sua piztea, baina oso zaila amatatzea», Fernandinok lehenik, eta Losadak gero: «oso ongi dakigu hori euskal herritarrok». Eta, hala, urratsez urrats Zornotzako ituneko bulegora sartu arte.
Bakerik gabeko bake ituna
Zamatuz doa Morgako kanpalekuko eszena oholtzan. Aska dezala eskatu dio mikeleteak soldadu karlistari. Zornotzan bakea sinatzen badute zama egingo zaiola haren heriotza. Eta bakerik sinatzen ez bada ez dutela gerra irabaziko. Arma eskasak dituztela. Galtzen ari direla. Askatzeko, eta hitz egingo duela berak bere alde. Ezetz dio soldaduak buruaz, baina, egiatan, ez daki. Bitartean, Zornotzan jarraitzen dute negoziazioek, eta, azkenean, sinatu, sinatu dute hitzarmena, baina ez da bakerik helduko. Ezein bandok ez zuen testua ontzat jo, ez karlistek ez eta liberalek ere, eta, ondorioz, jarraitu egin zuten borrokek. 1872ko maiatzaren 24a da, lanbroz sinatu dute bakea. |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213563/espainiako-auzitegi-nazionalak-epaiketarako-data-jarri-dio-josu-urrutikoetxeari-2024ko-urtarrila.htm | Politika | Espainiako Auzitegi Nazionalak epaiketarako data jarri dio Josu Urrutikoetxeari: 2024ko urtarrila | 1987an Zaragozako Guardia Zibilaren kuartelaren aurka egindako atentatua leporatuta epaituko dute, urtarrilaren 9an, 10ean eta 11n. 2.354 urteko kartzela zigorra eskatuko diote. | Espainiako Auzitegi Nazionalak epaiketarako data jarri dio Josu Urrutikoetxeari: 2024ko urtarrila. 1987an Zaragozako Guardia Zibilaren kuartelaren aurka egindako atentatua leporatuta epaituko dute, urtarrilaren 9an, 10ean eta 11n. 2.354 urteko kartzela zigorra eskatuko diote. | Ez dute oraindik Espainiaratu, baina Espainiako Auzitegi Nazionalak jada jarri dio data Josu Urrutikoetxeari: 2024ko urtarrilaren 9an, 10ean eta 11n izanen du epaiketa Madrilen, 1987an Zaragozako Guardia Zibilaren kuartelaren aurka egindako atentatua leporatuta. Fiskalak 2.354 urteko espetxe zigorra galdegina du euskal preso ohiaren aurka atentatu hori egotzita: orduan hildako bakoitzarengatik —11 pertsona—, 30 urte; eta hiltzen saiaturiko bertze 88 lagunengatik, 23na urte. Are gehiago eskatu du akusazio partikularrak: 2.774 urteko espetxe zigorra.
Espainiako Auzitegi Nazionalak gaur egin du publiko Urrutikoetxea auzitegira deitzeko autoa; horretan zehaztu du epaiketaren data, eta zehaztu du estradizio bidez eramanen dutela Espainiara, Frantzian dituen auziak bukatu ondoren edo behin-behinean entregatuta. Frantziako Dei Auzitegia Urrutikoetxea estraditatzeko eskaeraren alde azaldu zen 2020ko urtarrilean, Zaragozako atentatuagatik epaitzeko, eta Espainiako Auzitegi Nazionalak iazko azaroan berretsi zuen kasu horregatik epaituko zuela. Fiskalak otsailean gogoratu zuen, ordea, Frantziak oraindik ez duela Urrutikoetxea Espainiaratzeko dekretua igorri. Gaur egun Lapurdin bizi den euskal preso ohiak iazko martxoan deklaratu zuen Espainiako Auzitegi Nazionalean, telematikoki, eta atentatu horretan parte hartu izana ukatu zuen.
Epaiketaren data zehaztu ez ezik, Auzitegi Nazionalak Urrutikoetxearen defentsak egindako eskaera bati ere erantzun dio, bertze auto batean. Abokatuak eskatua zuen Zaragozako atentatuari buruzko txostenak egin zituzten guardia zibilen datu pertsonal eta profesionalak emateko. Auzitegiak ez du onartu eskaria, argudiatuta defentsak ez duela eman «zantzurik» atentatuaren eta guardia zibilen arteko ustezko lotura «estu, familiar eta profesionala» erakusten duenik. |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213564/laquoarnasguneetako-garapen-endogenoaraquo-sustatzeko-neurriak-eskatu-ditu-uemak.htm | Gizartea | «Arnasguneetako garapen endogenoa» sustatzeko neurriak eskatu ditu Uemak | Estrategia demografikoari buruzko osoko bilkura monografikoa dago Eusko Legebiltzarrean. Uemak uste du hizkuntza politikaren ikuspegitik «giltzarria» dela, eta euskara estrategia horietan txertatzeko ekarpenak egin ditu. | «Arnasguneetako garapen endogenoa» sustatzeko neurriak eskatu ditu Uemak. Estrategia demografikoari buruzko osoko bilkura monografikoa dago Eusko Legebiltzarrean. Uemak uste du hizkuntza politikaren ikuspegitik «giltzarria» dela, eta euskara estrategia horietan txertatzeko ekarpenak egin ditu. | Estrategia demografikoari buruzko osoko bilkura monografikoa dago gaur Eusko Legebiltzarrean, Gasteizen. Lakuak aurkeztutako dokumentua oinarritzat hartuta baina, zenbait ekarpen egin ditu Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak. Haren arabera, hizkuntza politikaren ikuspegitik «giltzarria» da estrategia demografikoa, eta, horregatik, lan ildoetan euskararen normalizazioa ahalbidetzeko neurriak txertatzeko eskatu du.
Legebiltzarraren dokumentuak oinarri jakin batzuk zehazten ditu. Besteak beste, eraldaketa sistemikoa eta progresiboa, genero ikuspegia, aniztasuna, erantzukidetasuna, adinekoen eskubideak eta gazteen emantzipazioa. Hala ere, Uemak nabarmendu du horien artean ez dela euskararen normalizazioa aipatu ere egiten, «eta aipatu beharrekoa da». Euskararen erabilera indartzea da, beraz, Uemaren proposamena: «Helburua da euskararen erabilera indartzeko mesedegarriak izan daitezkeen neurriak hartzea eta balizko eragin negatiboak prebenitzea». Eta, hori bermatzeko, uste dute arreta berezia jarri behar dela «arnasguneetako garapen endogenoa» sustatzean.
Urte gutxitan aldaketa demografiko handiak eman dira, Uemaren arabera, eta horiek «zuzeneko eragina» izan dute bilakaera soziolinguistikoan: «Euskara lehen hizkuntza duten herritarren ehunekoa jaisten ari da urtez urte». Datu orokorretan jaitsiera leuna izan bada ere, udalerri euskaldunetan nabaritu dute alderik handiena: ia hamahiru puntuko jaitsiera izan du. Horrez gainera, etxeko erabileran ere «jaitsiera esanguratsua» izan dela adierazi dute: «Egiturazko aldaketak gertatzen ari dira etxeko erabileran».
Lan dokumentuak proposatzen duen jarduera plan bakoitzeko ekarpen zehatzak egin ditu Uemak. Epe laburrera begira, esaterako, gazteak udalerri euskaldunetan errotzeko laguntzak eta haur eskolen zerbitzua bermatzeko neurriak proposatu dituzte. Ibilbide luzeko eraginari begira, etxebizitzak eskuratzeko baldintzetan udalerriko bizilagunen lehentasuna finkatzea edota udalerri euskaldunen garapen sozioekonomikoa bultzatzeko tokiko planak diseinatzea dira abiapuntuak Uemarentzat, baita adinekoentzako zerbitzuak bermatzea eta zaintzaileen prestakuntzan euskara txertatzea ere. Amaitzeko, berriz, hirugarren zatian, hiru proposamen egiten dira zeharkako ildoei begira: landa ingurunean herri horietako biztanleak bertan geratzeko neurriak sustatzea, dokumentuak planteatzen duen diagnostiko tresnen eta prospekzio azterlanen programan udalerri euskaldunen errealitatea txertatzea, eta erakundeen arteko lankidetza eta koordinazioa, baliabide gutxien duten herrietan arreta berezia jartzeko.
Bi oinarri nagusi
Erronka demografikoari erantzuteko, beraz, bi oinarri dira «ezinbestekoak», Uemaren arabera: zeharkakotasuna eta eragile guztien arteko lankidetza.
Hizkuntza politikan «aurrerapauso handiak» eman badira ere, «ebidentzia bat» agerian geratu dela adierazi du Uemak: «Hizkuntza politika ez da soilik berariazko politikekin egiten; beste eremu batzuetan hartzen diren neurriek zuzenean eragiten diote euskararen egoerari». Ondorioz, estrategia demografikoan euskararen indarberritzea kontuan hartzea «ezinbesteko» ikusten du Uemak. «Bereziki aintzat hartzea udalerri euskaldunen egoera, haien garrantzia eta zaurgarritasuna ikusita», azpimarratu dute. Hala ere, estrategiaz gainera, proiektu guztiak kontuan hartzeko eskatu dute: «Estrategia honetan soilik ez, udalerrien garapenean eragina duten proiektu guztietan hartu beharko litzateke aintzat errealitate hori». |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213565/afrikako-adarrera-laguntza-bideratzeko-beharraz-ohartarazi-dute-giza-hondamendia-eragozteko.htm | Mundua | Afrikako Adarrera laguntza bideratzeko beharraz ohartarazi dute, giza hondamendia eragozteko | Oxfam Intermon eta Save The Children gobernuz kanpoko erakundeen arabera, 23 milioi pertsona daude muturreko gosea pairatzeko arriskuan. Azken 40 urteetako lehorterik gogorrena dute eskualde horretan. | Afrikako Adarrera laguntza bideratzeko beharraz ohartarazi dute, giza hondamendia eragozteko. Oxfam Intermon eta Save The Children gobernuz kanpoko erakundeen arabera, 23 milioi pertsona daude muturreko gosea pairatzeko arriskuan. Azken 40 urteetako lehorterik gogorrena dute eskualde horretan. | Afrikako Adarrean hondamendia zetorrela «geroz eta argiago» ikusi arren, «munduko agintarien erantzuna negargarria izan da», Franc Cortada Oxfam Intermon GKE gobernuz kanpoko erakundeko zuzendari nagusiaren iritziz. Nazioarteko liderrek urrats «motelak» eta «eskasak» egin dituztela salatu du, «milioika pertsona hondamendi egoeran utzita». Nabarmendu du gosetea eragotzi egin daitekeela, borondate kontua dela. «Gosea porrot politiko bat da».
Nazioarteak beranduegi erreakzionatu zuen 2011. urtean, Somalian 260.000 pertsona baino gehiago gosez hil zirenean —horien erdiak bost urtetik beherako haurrak—. Orduko gertaera gordinak gogoan, gauza bera gerta ez dadin ekitera deitu dute Intermon Oxfam eta Save The Children GKEek gaur, Afrikako Adarreko elikagai krisiari buruz ondu duten txostenaren aurkezpenean. Ohartarazi dute Somalian eta Etiopian milioi erdi lagun daudela gosete egoeran, eta beste 3,5 milioi pertsona daudela berdin Kenyan. Orotara, 23 milioi dira muturreko gosea pairatzeko arriskuan daudenak hiru herrialde horietan. Kopurua bikoiztu egin da iaztik —10 milioi inguru ziren 2021ean—.
Klima larrialdiaren ondorioz, azken 40 urteetako lehorterik gogorrena dute Afrikako Adarreko herritarrek. La Niña fenomeno meteorologikoa ohi baino gogorragoa eta luzeagoa bihurtzen ari da, Lurraren tenperatura berotu ahala. Hiltzen ari dira nekazari eta artzainen ganaduak, idortzen laboreak, gaixotzen pertsonak, eta ahitzen estatuen baliabide ekonomikoak. Lehendik ere oso mugatuak ziren baliabide horiek, Kenyaren, Somaliaren eta Etiopiaren kanpo zorra hirukoiztu egin baita azken hamar urteetan —19.700 milioi eurotik 62.100 milioira—.
GKEen txostenak ondorioztatu du giza laguntzak hobekuntza batzuk izan dituela azken urteetan, alerten sistemari eta tokiko GKEekin elkarlana bultzatzeari dagokionez. Hobekuntza horiek ahalbidetu zuten 2017. urtean Afrika Ekialdean izan zen lehortean gosete orokor bat eragoztea. Baina nabarmendu dute erantzunak oraindik geldoegiak eta mugatuegiak direla. «Burokraziak» eta «erabaki politiko interesatuek» mundu mailako erantzun bateratu bat oztopatzen dute oraindik ere.
Elkarteek G7ari egotzi diote herrialde pobretuei eman zien hitza jatea, eta agindu zien laguntza bideratu gabe uztea. NBE Nazio Batuen Erakundeak 4.200 milioi euro inguruko funts bat eratzera deitu zuen Etiopia, Kenya eta Somalia laguntzeko, baina orain arte kopuru horren %2 besterik ez du bildu.
«Jendea gosez hiltzen da, ez munduan janaria edo dirua falta delako, borondate politikoa falta delako baizik. Herrialde aberatsek lortu zuten, justifikazio osoarekin, 15.200 milioi euro baino gehiago biltzea hilabeteko epean, Ukrainako krisi lazgarriari erantzuteko. Herrialdeek baliabideak mobilizatzeko ahalmena dute giza sufrimendua eragozteko, baina soilik hala egin nahi badute», adierazi du Cortadak.
Ukrainako gerrak are gehiago sakondu du Afrika Adarreko elikagai krisia, nabarmen garestitu baititu jakiak. Milioika herritarren erosahalmena gainditzen du, gaur-gaurkoz, oinarrizko elikagaien prezioak. Horrez gain, COVID-19aren pandemiak eragin duen krisi ekonomikoak egoerari erantzuteko baliabiderik gabe utzi ditu gizarte horien sektore zabalak.
Oxfam Intermonek eta Save The Childrenek gaineratu dute egoera larria dela Afrikako Adarrean ez ezik Sahel eskualdearen erdialdean ere. Bost urtetik beherako haurren herenak —lau milioi haur inguru— datozen asteetan gosez hiltzeko arriskuan daude. Munduan azkarren hedatzen ari den gose krisietako bat sufritzen ari da Sahel. |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213566/iruzurrezko-alokatze-kontratuak-jomugan-ezarri-ditu-aldak.htm | Gizartea | Iruzurrezko alokatze kontratuak jomugan ezarri ditu Aldak | Baionako suprefetura aitzinean behin-behineko kanpina muntatu dute, alokatzaile andana bat udan etxerik gabe gelditzen dela salatzeko. Prefetari gutun bat helarazi diote, botere publikoek gaiari begirako neurriak har ditzatela galdetzeko. | Iruzurrezko alokatze kontratuak jomugan ezarri ditu Aldak. Baionako suprefetura aitzinean behin-behineko kanpina muntatu dute, alokatzaile andana bat udan etxerik gabe gelditzen dela salatzeko. Prefetari gutun bat helarazi diote, botere publikoek gaiari begirako neurriak har ditzatela galdetzeko. | «Iruzurrezko alokatze kontratuen kanpina». Horrela izendatu dute Baionako suprefeturan muntatu duten behin-behineko kanpina Alda elkarteko ekintzaileek. Goizean egin dute protesta, Ipar Euskal Herrian «masiboki» gertatzen den fenomeno bat irudikatu eta salatzeko. Izan ere, udan hainbat alokatzaile etxebizitzatik kanporatuak direla deitoratu dute, iruzurrezko kontratuen ondorioz. Kasurako, ikasle ez direnei ikasle kontratuak egiten dizkiete jabeek edo higiezin agentziek, eta alokatzaileak etxetik kanpo ezartzen dituzte ekainean. Beste egin-molde bat ere antzeman du elkarteak: zenbait kontratutan, aitzin datatzen dute ateratze eguna, alokatzaileak uda gabe kanpo ezartzeko. Egin-molde horiek guztiak «legez kanpokoak» direla dio Aldak.
Kasu horretan da Adrien Escourido 23 urteko gaztea. Bokaleko (Lapurdi) etxebizitza batean bizi da, bikotekidearekin eta 3 urteko alabarekin. Otsailean sartu ziren bertara, baina ekainaren 30an atera beharko dute, aitzin datatutako kontratu bat izenpetu zutelako. «Larrialdiko egoera batean ginen otsailean, eta pentsatzen genuen ekaina iristerako beste leku bat atzemanen genuela», azaldu du Escouridok. Oraingoz, ez dute beste lekurik atzeman: inguruko kanpin, aterpetxe eta hotel guztiak deitu ditu, debalde. «800 euroko lansariarekin, gelditzen diren leku bakarretan egotea ezinezkoa da». Hala, Aldaren laguntza eskatu du, eta prozedura hasia dute, kontratua erregularizatzeko asmoz. Escourido, alta, beldur da: «Ene beldurra da presio gisa jabeak sarraila aldatzea ekainaren 30ean».
Xebax Cristy Aldako lehendakariordeak azaldu du 30 bat prozedura eginak dituztela alokatze kontratu horiek erregularizatzeko. Geroz eta galde gehiago eskuratzen ditu elkarteak, «egunean bederen bat edo bi». Orain arte iruzurrezko kontratuak egiten zirela uste du Cristyk, baina, «etxebizitzaren krisiaren eraginez, kanpo ezarriak diren alokatzaileek udarako aterabiderik ez dute gehiago atzematen». Horiek horrela, Pirinio Atlantikoetako Departamenduko prefetari gutun bat helarazi diote, hitzordu bat galdetzeko. «Botere publikoek egin behar duten lana da iruzurreko kontratuak erregularizatzea», erran dute. |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213567/ogasun-ministroa-prest-agertu-da-konpresen-eta-tanpoien-beza-jaisteko.htm | Gizartea | Ogasun ministroa prest agertu da konpresen eta tanpoien BEZa jaisteko | Aurrekontuen proiektuan negoziatu nahi dute neurria, eta, ministroaren arabera, horrela Abortuaren Legean jaso izan balitz baino lehenago sartuko da indarrean. Negoziazioei «laster» ekitea espero du. | Ogasun ministroa prest agertu da konpresen eta tanpoien BEZa jaisteko. Aurrekontuen proiektuan negoziatu nahi dute neurria, eta, ministroaren arabera, horrela Abortuaren Legean jaso izan balitz baino lehenago sartuko da indarrean. Negoziazioei «laster» ekitea espero du. | Abortuaren legearen aurreproiektua onartu berri dute Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluan, baina bada bertan aurrera egin ez duen proposamen bat: hilekorako higiene produktuen BEZa murriztea. Aurrekontuen proiektuan, ordea, Maria Jesus Montero Ogasun ministroa produktu horien BEZaren beherapena negoziatzeko prest agertu da, eta nabarmendu du horrela abortuaren legean jaso izan balitz baino lehenago sartuko dela indarrean.
Ogasun Ministerioak bota zuen atzera, hain zuzen ere, abortuaren legearen aurreproiektuan BEZa jaisteko proposamena –%10etik %4ra jaisteko asmoa zuten–. Monteroren arabera, ez zuten onartu lege hori ez zelako zerga beherapena egiteko leku egokia, eta nabarmendu du neurria aurrekontu proiektuan adostu behar dela. Era berean, ministroak adierazi du espero duela «laster» ekitea negoziazioei.
Monterok azaldu duenez, neurria segurtasun juridikoarekin aztertzeko toki egokia aurrekontu proiektua da, eta adierazi du lehenago sartuko dela indarrean, abortuaren erreforma oraindik aurreproiektu bat delako. Izan ere, legearen aurreproiektuak organo aholku emaileetatik igaro behar du, Ministroen Kontseilura itzuli, eta, ondoren, parlamentuko tramitazioari ekin. |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213568/alberto-dainesek-ezustean-irabazi-du-italiako-giroan.htm | Kirola | Alberto Dainesek ezustean irabazi du Italiako Giroan | Italiar gazteak eskarmentu handiko esprinterrei aurrea hartu die azken metroetan. Biniam Girmayk lasterketa utzi behar izan du. | Alberto Dainesek ezustean irabazi du Italiako Giroan. Italiar gazteak eskarmentu handiko esprinterrei aurrea hartu die azken metroetan. Biniam Girmayk lasterketa utzi behar izan du. | Ez du erraz ahaztuko gaurko eguna Alberto Dainese gazteak (DMS). Ustekabekoa izan da guztiz haren garaipena, baina azken metroetan izen handiko esprinter petoei gailentzeko ahala izan du. Italiak dagoeneko eskuratu du estreinako garaipena aurtengo Giroan.
Egun lasaia izan dute gaur ziklistek, 203 kilometro ordekan, batere desnibelik gabekoak. Saihetseko haizea erabakigarria izan zitekeela uste bazen ere, azkenean, haizea egon arren, ez du tropela aztoratzerik lortu. Halere, albiste txar batekin hasi da eguna: Biniam Girmay (Intermarche) atzoko irabazleak Giroa utzi behar izan du. Atzo podiumean xanpain botila irekitzen ari zela kortxoak begian jo, eta ospitalera joan behar izan zuen. Medikuen aholkuei kasu eginez, lasterketa uztea erabaki du eritrear gazteak.
Lasterketa hasi bezain pronto, Filippo Taglianik (Androni) eta Luca Rastellik (Bardiani) bakarrik alde egitea erabaki dute, eta etapa erdia ihes eginda pasatu dute, baina tropelak Bolonia inguruan harrapatu ditu. 58ren faltan, De Bondtek jo du saiakera (Alpecin), eta hura helmugatik 1,2 kilometrora irentsi dute. Esprintean, garaipena Demaren eta Gaviriaren artean egongo zela zirudien, baina, bat-batean, Dainese azaldu da atzetik, eta denei aurrea hartu die Paduakoak. Esprinter kolonbiarra loriaren atarian gelditu da, berriro.
Sailkapen nagusian ez da aldaketarik izan. Juanpe Lopezek (Trek) dauka oraindik ere maglia arrosa. Mikel Landak eta Pello Bilbaok (Bahrain) ere arazorik gabe egin dute gaurkoa, eta biak ondo kokatuta daude oraindik sailkapenean, hamar txirrindularirik onenen artean.
Bihar, etapa hautsia
Gaurkoaren antzekotasun bat bakarrik dauka biharko egunak: kilometro bat gehiago du biharko etapak. Bestela, oso bestelakoa da ibilbidea, ihesaldirako aproposa. Errepidea gora begira dutela hasiko dute eguna, eta, gainera, hirugarren mailako hiru mendate gainditu beharko dituzte. Azkena, Valico di Trensasco (4,3km, %7,9ra), helmugatik 35 kilometrora. Protagonistek nahi izanez gero, lasterketa mugitzeko nahikoa. |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213569/klima-larrialdiarekin-lotutako-lau-adierazlek-markak-hautsi-zituzten-iaz.htm | Mundua | Klima larrialdiarekin lotutako lau adierazlek markak hautsi zituzten iaz | Munduko Meteorologia Erakundearen azken txostenaren datuek «argi» erakusten dute «giza ekintzak ari direla mundu mailan aldaketak eragiten Lurrean, ozeanoan eta atmosferan, eta horiek ondorio kaltegarriak eta iraunkorrak dituztela ekosistemetan eta garapen jasangarrian». | Klima larrialdiarekin lotutako lau adierazlek markak hautsi zituzten iaz. Munduko Meteorologia Erakundearen azken txostenaren datuek «argi» erakusten dute «giza ekintzak ari direla mundu mailan aldaketak eragiten Lurrean, ozeanoan eta atmosferan, eta horiek ondorio kaltegarriak eta iraunkorrak dituztela ekosistemetan eta garapen jasangarrian». | Klima larrialdia areagotzen ari da. Izan ere, Munduko Meteorologia Erakundeak argitaratutako azken txostenaren arabera, klima krisiarekin lotutako lau adierazlek markak hautsi zituzten iaz. Berotegi efektuko gasen pilaketa, itsas maila, ozeanoen berotze edukia eta haien azidotzea dira adierazleak, eta NBE Nazio Batuen Erakundearen agentziak ohartarazpen bat egin du gaur ikerketaren berri eman eta gero: «Datuek argi asko erakusten dute, berriro, giza ekintzak ari direla mundu mailan aldaketak eragiten Lurrean, ozeanoan eta atmosferan, eta horiek ondorio kaltegarriak eta iraunkorrak dituztela ekosistemetan eta garapen jasangarrian».
Tenperaturek, oro har, ez zituzten markak hautsi 2021ean, eta hori izan zen, nagusiki, La Niña fenomenoaren ondorioz. Mundu mailako batez besteko tenperatura 1,1 gradu beroagoa izan zen industrializazioaren aurretiko garaiarekin alderatuta (1850-1900), eta aintzat hartu behar da Parisko Hitzarmenean (2015) helburutzat jo zutela mendearen amaieran planetaren tenperatura ez igotzea 1,5 gradu baino gehiago XX. mendearen hasierakoaren alderatuta.
Ikusi gehiago: Australiako arbolen heriotza tasa bikoiztu egin da 1980tik
Adierazleei beraiei dagokienez, txostenean nabarmendu dute ozeanoen pH-a azken 26.000 urteotako mailarik baxuenean dagoela, eta azidifikazio hori gertatzen dela ozeanoek xurgatzen dutelako gizakien ekintzarengatik sortutako karbono dioxido isurketen ia laurdena. Itsas mailaren igoerari dagokionez, goia jo dute datuek. 2013-2021 epean 4,5 milimetro igo zen, batez beste, urtero. Horrek esan nahi du 1993-2002 artean erregistratutako halako bi egin zuela gora. Hori gertatu da, txostenak dioenez, izotz kontzentrazio handiak masa galtzen eta urtzen ari direlako.
«Gure begien aurrean ari da aldatzen klima. Berotegi gasen ondorioz atmosferan pilatutako beroak belaunaldi askoan berotuko du planeta», azpimarratu du Munduko Meteorologia Erakundearen idazkari nagusi Petteri Taalasek gaur dokumentuaren aurkezpenean. Nabarmendu dute, bide batez, Antartikako ozono geruzaren zuloa «ohikoa baino zabalagoa eta sakonagoa» izan zela; hain zuzen, 24,8 milioi kilometro koadrokoa.
«Klima hondamendia»
«Egungo energia sistemak ez du funtzionatzen, eta gero eta gehiago hurbiltzen gaitu klima hondamendira», ohartarazi du Antonio Guterres NBEren idazkari nagusiak. Energia eredua aldatzeko deia egin du: «Erregai fosilak kale itsu bat dira ingurumenari dagokionez, baita ekonomikoki ere».
Egunotan bero olde bat pairatzen ari dira India ipar-mendebaldean eta Pakistanen, eta, NBEren agentziaren datuak aintzat hartuta, Erresuma Batuko Meteorologia Zerbitzu Nazionalak ondorioztatu du klima larrialdirik gabe hiru mendez behin gertatuko zen fenomenoa orain hiru urtez behin gerta litekeela. |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213570/nafarroako-gobernuak-365-milioi-jasoko-ditu-europako-batasunetik.htm | Ekonomia | Nafarroako Gobernuak 365 milioi jasoko ditu Europako Batasunetik | Gobernuaren kontrolpean 97 proiektu daudela zehaztu du Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariak, parlamentuan. | Nafarroako Gobernuak 365 milioi jasoko ditu Europako Batasunetik. Gobernuaren kontrolpean 97 proiektu daudela zehaztu du Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariak, parlamentuan. | Elma Saiz Nafarroako Gobernuko Ekonomia eta Garapen kontseilariak hartua du hiru hilean behin Europako funtsen inguruan azalpenak ematera joateko konpromisoa. Arratsaldean han izan da, eta, aurreratu duenez, Nafarroako Gobernuak bere kontrolpeko 97 proiektu ditu, eta 364,8 milioi euro jasotzea espero du.
Departamenduen artean, Lurralde Antolamenduaren, Garapen Ekonomikoaren eta Gizarte Eskubideen egitasmoek jasoko dute diru gehien; zehazki, 94,5 milioi, 63,1 milioi eta 59,7 milioi, hurrenez hurren.
Kontrolari begira, hiru maila daudela nabarmendu du: batetik, departamenduek eurek bere gain diren proiektuen ingurukoa; bigarrenik, organo independente batek funtsen gastuaren bilakaerari buruzkoa; eta, azkena, ikuskaritza bidez egingo dena. Kontrol prozesu horretan, «protagonismo berezia» izango du sortu berri den Praktika Onen eta Ustelkeriaren Aurkako Bulegoak. Aurki izendatuko dute bulego horretako arduraduna.
Saizek gaineratu du ez duela soilik Nafarroako Gobernuak jasoko dirua; Nafarroako Unibertsitate Publikoaren, Iruñeko Udalaren eta Espainiako Gobernuaren bidez diru gehiago irits daiteke Nafarroara. Susperraldirako eta Eraldaketa Ekonomikorako Plan Estrategikoen bidez banatuko du dirua Madrilek, eta Nafarroak lau sektore nagusi ditu: elikagai industria, berriztagarriak, aeronautika, eta espazioa eta autogintza.
Taldeen ikuspegia
Azalpenak entzunda, Navarra Sumako Angel Ansa kexu azaldu da, datuok ez datozelako bat Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak 2020ko urrian emandakoekin. Ordu hartan, 125 egitasmok 3.400 milioi euro jaso zezaketela esan zuen, eta helburu horretatik «oso urrun» geratzea leporatu dio Ansak gobernuari. «Gardentasun falta» egotzi dio.
Saizek erantzun dio Susperraldi eta Erresilientzia Plana «zerbait bizia» dela, eta eskatu dio demagogia alde batera uzteko. Saizen arabera, susperraldirako eta eraldaketa ekonomikorako plan estrategikoen bidez diru asko jaso dezake Nafarroak; adibidez, ibilgailu elektrikoaren ekoizpenerako zein erabilerarako diru laguntzen bidez. Saizek uste du azken horren aurrean aurkeztutako planarekin Nafarroa «kanpoan zoriondua den bitartean» Navarra Sumak «errealitateari bizkar ematen» diola.
Geroa Bai alderdiko Mikel Asiainek kudeaketari buruzko azalpen gehiago eskatu dizkio, eta Next Generation funtsen egitasmoei buruzko webgunean diren akatsak konpontzea ere galdegin dio —webgunea ez da euskaratu—.
EH Bilduko Adolfo Araizen arabera, Saizen azalpenak «ez dira nahikoak», ez duelako zehaztu gaur-gaurkoz zenbat diru erabili den. Ohartarazi du erabiltzen ez den dirua itzuli egin behar dela, eta nabarmendu du «kudeaketa txar baten ondorioz» aukera bat galtzeko arriskua dagoela. |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213571/pirinioetako-bidean-parte-hartzera-deitu-dute-baionan.htm | Politika | Pirinioetako Bidean parte hartzera deitu dute Baionan | Ipar Euskal Herriko hainbat pertsona ezagunek babestu du Gure Esku-k Kataluniako beste plataforma batzuekin batera antolatutako ekinbidea | Pirinioetako Bidean parte hartzera deitu dute Baionan. Ipar Euskal Herriko hainbat pertsona ezagunek babestu du Gure Esku-k Kataluniako beste plataforma batzuekin batera antolatutako ekinbidea | Larhun, Orhi eta Xoldoko gaina. Gailur horietara igoko dira uztailaren 2an, Ipar Euskal Herrian. Urte hasieran aurkeztu zuen Gure Esku erabakitzeko eskubidearen aldeko dinamikak Pirinioetako Bidea egitasmoa. Kataluniako plataforma batzuekin elkarlanean Pirinioetako 300 gailur argiztatuko dituzte, herrien autodeterminazio eskubidea aldarrikatzeko. Orotara, 150 gailur bete beharko dituzte euskal herritarrek. Gaur Ipar Euskal Herriko zatia aurkeztu dute Baionan.
Ipar Euskal Herriko hainbat pertsona ezagunek babestu dute autodeterminazio eskubidearen aldeko mobilizazioa, besteak beste, Xabi Larralde, Jakes Bortairu, Xabi Etxeberri, Argitxu Dufau... Haizpea Abrisketak irakurri du adierazpena, Amaiur Alvarez Gure Esku-ko bozeramailearekin batera. «Mezu argi bat bidaliko dugu Pirinioetatik mundura: libre eta burujabe izan nahi dugu, gure geroa erabaki nahi dugu, eta herritarren borondatea entzun eta errespeta dadin galdegiten dugu. Ez gehiago, baina ezta gutiago ere». |
2022-5-18 | https://www.berria.eus/albisteak/213572/australiako-arbolen-heriotza-tasa-bikoiztu-egin-da-1980tik.htm | Mundua | Australiako arbolen heriotza tasa bikoiztu egin da 1980tik | Nature aldizkariaren arabera, klima aldaketak eragin du zuhaitzen bizialdien murriztea. Ohartarazi dutenez, baso tropikalak «giltzarri» dira klima larrialdia geldiarazteko; ordea, «oso kalteberak» dira aldaketen aurrean. 2.305 hil dira 1971tik. | Australiako arbolen heriotza tasa bikoiztu egin da 1980tik. Nature aldizkariaren arabera, klima aldaketak eragin du zuhaitzen bizialdien murriztea. Ohartarazi dutenez, baso tropikalak «giltzarri» dira klima larrialdia geldiarazteko; ordea, «oso kalteberak» dira aldaketen aurrean. 2.305 hil dira 1971tik. | Australia iparraldeko zuhaitzen bizialdia erdira murriztu da azken 35 urteetan. Datu beltza eman du berriki Nature aldizkariak argitara ateratako ikerlanak. Zehaztu dutenez, herrialde horretako iparraldean diren baso tropikaletako arbolen urteko heriotza tasa bikoiztu egin da 1980az geroztik. Plazaratu dutenez, klima aldaketa da, segur aski, heriotza horien hazkundearen erantzule nagusia, azken urteotan nabarmen txikitu baita atmosferak biltzen duen ur lurrunaren presioa.
Arbola horien heriotza tasa %1 zen lehen; %2 da orain. Zifra txikiak izanagatik ere, zuhaitz mordoa dago portzentaje horien atzean: 1971tik, 2.305 zuhaitz hil dira. Azken 49 urteotan, txostena ondu duen ikerlari taldeak xehetasunez egin du zuhaitzen zenbaketa herrialdeko basoetako 24 eremutan; azterlan horretatik jasoa da emaitza. Halaber, erantsi dutenez, 2006an eta 2013an hil ziren zuhaitz gehien, urte horietan izandako bero boladen eraginez.
Izan ere, beroak eta, oro har, klima aldaketak ekarri du heriotza tasaren bikoiztea, Nature-koen ustetan. Datuen interpretazioa eginik, aise ondorioztatu du lantaldeak: azaldu dute atmosferako lurrunaren presioa aspaldi dela defizitean, eta defizit hori handitu den abiada berean handitu dela heriotza tasa ere. Defizita geroz eta handiagoa, orduan eta ur gehiago galtzen dute arbolen hostoek. «Horrek hostoak zimeltzea ekar dezake, adarrak hil egiten dira ondorioz, eta, egoera horrek luze irauten badu, arbola hil egiten da», azaldu du txostenaren egile David Baumanek.
Halaber, Baumanek ohartarazi duenez, Australiako oihanetan gertaturiko fenomenoaren kalteak aldebikoak dira guztiz. «Zuhaitzak funtsezkoak dira klima larrialdiari aurre egiteko, karbono dioxidoa xurgatzen dutenez gero. Ordea, baso tropikal horiek bereziki zaurgarriak dira aldi berean». Sorgin gurpila da, beraz. |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213591/galdurik-zegoen-pertsona-baten-gorpua-aurkitu-dute-arguedasen.htm | Gizartea | Galdurik zegoen pertsona baten gorpua aurkitu dute Arguedasen | Galdurikoaren bila ibili dira azken orduetan. Ez dute esan nor den, ezta nola hil den ere. | Galdurik zegoen pertsona baten gorpua aurkitu dute Arguedasen. Galdurikoaren bila ibili dira azken orduetan. Ez dute esan nor den, ezta nola hil den ere. | Arguedasen (Nafarroa) galdurik zegoen pertsona baten bila aritu dira azken orduetan larrialdi zerbitzuak eta galdurikoaren senideak. Nafarroako suhiltzaileek gaur gauean zabaldu dutenez, pertsona horren gorpua topatu dute.
Oraingoz, ez dute esan nor den hildakoa, ezta nola hil den ere. |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213592/arabako-mahastiak-bruselara-iritsi-da-eta-jaurlaritza-prest-dago-azken-baimena-emateko.htm | Ekonomia | Arabako Mahastiak Bruselara iritsi da, eta Jaurlaritza prest dago azken baimena emateko | Gasteizko gobernuak behin-behineko baimena emango du Arabako Errioxako upategiek «betebehar administratibo eta juridiko guztiak» betetzen badituzte. Beraz, aurten bertan erabilgarri legoke Arabako Mahastiak. | Arabako Mahastiak Bruselara iritsi da, eta Jaurlaritza prest dago azken baimena emateko. Gasteizko gobernuak behin-behineko baimena emango du Arabako Errioxako upategiek «betebehar administratibo eta juridiko guztiak» betetzen badituzte. Beraz, aurten bertan erabilgarri legoke Arabako Mahastiak. | Hamar hilabeteren ondoren eta aurkako txosten batez lagundurik, Europako Batzordera bidali du Espainiako Nekazaritza Ministerioak Arabako Errioxako ABRAko upategi txikiek sustatu duten zigilu berriaren proiektua. Ezin zuen beste ezer egin. Madril saiatu da izen berria oztopatzen modu guztietara, Errioxatik jaso duen presio izugarriaren ostean, baina haren ardura zen zigilu berriaren eskaera Bruselara igortzea. Gogoz kontra eta zigilua ez onartzeko eskatuz, baina proiektua Batzordeko administraziora bidali du jadanik.
Eta orain zer? Bada, Arabako Mahastiak aurten erabiltzeko moduan egon daitekeela. Batzordeak aldeko edo aurkako ebazpena eman arte, Eusko Jaurlaritzak behin-behineko baimen bat eman dezake, eta baimen hori nahikoa litzateke Arabako Errioxako ardoa Arabako Mahastiak markapean merkaturatzeko, betiere Espainiako Erreinuaren barruan. Izen horrekin ezingo lukete ardoa esportatu ABRAko upategiek Europako behin betiko oniritzia lortu arte. Gogoratu behar da Eusko Jaurlaritzaren babesa duela zigilua: Gasteizek igorri zuen Espainiako Gobernura Madrilek bidal zezan Bruselara.
Ekonomiaren Garapeneko Sailak BERRIAri argitu dioenez, baimen hori emateko prest dago. «Gu tramitatzaileak gara, ez gara parte», esan dute Saileko iturri ofizialek. «Betebehar administratibo eta juridiko guztiak badituzte, eta eskaera egiten badute, guk eman egingo dugu baimen hori». Are, Sailak azaldu du ez balute emango «prebarikazioan» ariko liratekeela. Beraz, ABRAko upategi txikien teilatuan dago pilota orain: benetan azken pausoa eman nahi badu inork Errioxako sor-markatik ateratzeko, eskatzea baino ez du Eusko Jaurlaritzaren administrazioan.
Errioxaren amorrua
Arabako Errioxan aspaldikoa da upategi gehienen etsipena Errioxako jatorri izenaren jarrera dela eta. Errioxako aterki handi horren azpian eskualdeko izaera eta ardogintzan aritzeko modu desberdina galdu egiten dela azaldu dute behin eta berriro eragile gehienek, eta, modu batera edo bestera, Errioxaren itzaletik atera behar dela bizirik irauteko. ABRA Arabako Errioxako upategi txikien elkarteak Arabako Mahastiak zigiluaren proiektua abiarazi zuen 2016an, eta bidean ika-mika izugarria eragin ondoren —Errioxako sor-markaren barruan zein Araban bertan—, sor-marka berria iritsi da azken atera: Brusela.
Oraindik ez da ezaguna zenbat upategi dauden prest Errioxa markaren babes handia utzi eta zigilu berriarekin hasteko. ABRAko presidente Itsaso Compañonek, El Mozo Wines upategiko jabea bera, BERRIAri esan zion, duela hilabete batzuk, hura prest zegoela Arabako Mahastiak sor-markara aldatzeko, eta jakin badakiela beste hainbatek ere gauza bera egingo dutela Bastidan, Guardian, Lantziegon, Samaniegon, Villabuenan eta Arabako Errioxako upategi txiki gehiagotan ere.
Haien izenak jakinarazi ez badira ere, ez dira ABRAko kide guztiak —120 inguru ditu— prest daudenak urrats hori egiteko. Izan ere, ardogile gutxi batzuk elkartetik atera dira proiektuarekin ez daudelako ados. Sor-marka berriaren inguruko eztabaidari kutsu politikoa eman diote Errioxa erkidegoan, izan ere. «Separatismoa» eta «proiektu nazionalista» ohiko esamoldeak dira lurralde horietako erakundeen eta hedabideen ahotan proiektuari buruz hitz egitean, eta ez dute ezkutatzen upategi batzuk Errioxa ardoaren aterkitik ateratzeak min handia eman diela. Beldur handia dago Arabako Errioxako ardoek ez ote duten lortuko balio erantsi bat merkatuan kalitatearekin lotua.
EAJren saioa
Arabako Mahastiak ez da Errioxa sor-markaren botere ahalguztiduna atzean uzteko Araban egindako saio bakarra. EAJk saio bat egin zuen Espainiako Kongresuan jatorri izenen legean aldaketa batzuk eginez, bidea libre uzteko beste egitasmo bati: Errioxako sor-markaren barruan beste kontseilua bat sortzea Arabarentzat. Eskandalu handia eragin zuen aukera horrek Errioxan, eta, Logroñoko gobernuak eta upategi handiek bat eginda, Sanchezen gobernuak saio hura bazter zezan lortu zuten.
Are, Errioxako kontseiluak auzitara jo zuen Eusko Jaurlaritzaren aurka, iazko abenduan. Gasteizko gobernuak Arabako Mahastiak zigiluari bide emateagatik salatu zuen sor-markaren kontseiluak, EAEko Justizia Auzitegi Gorenean. Auzitegi horrek ez du ebazpenik eman gaur arte, baina luze gabe espero da epai bat. Errioxak oso argi utzi du laster jakinaraziko duten ebazpena gustuko ez badu, helegitea jarriko duela Arabako Mahastiak oztopatzen jarraitzeko: «Bide orri argia dugu horrek aurrera egin ez dezan», esan du Jose Luis Lapuente Errioxako izendapen kontseiluko presidenteak.
Arabako Foru Aldundia
Araban ere ez dago adostasunik Arabako Mahastiak proiektuaren inguruan. Arabako ahaldun nagusi Ramiro Gonzalezek sarritan azaldu du eskualdeko ardoak desberdintzeko bidea ez dela Errioxaren markatik ateratzea. Ez du babesten ABRAren proiektua, eskualdeko upategi handiagoekin lerrokaturik. Baina Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko Sailak ateak zabaldu dizkio sor-marka berriari, eta Arantxa Tapia sailburuaren oniritziarekin Madrilera igorri zen proiektua.
Orain, Lakuara itzuli da pilota. Bruselak jaso du egitasmoa, eta Arabako Mahastiak izena erregistraturik geratu da beste inork erabil ez dezan; eta, ondorioz, Jaurlaritzaren behin-behineko baimen bat besterik ez du behar aurten bertan balia dezaten Arabako upategi txikiek. Azken urratsa, ordea, upategiek beraiek egin behar dute behin-behineko baimena jaso eta Errioxako sor-martik kanpo merkaturatzen hasteko. |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213593/ugtren-baietzak-bakea-eraman-dezake-bilboko-portura.htm | Ekonomia | UGTren baietzak bakea eraman dezake Bilboko portura | Zamaketarien langile batzordearen gehiengoak Bilboestibaren eskaintza onartu du, eta lan hitzarmen berria oso gertu dago. Behin-behineko zamaketariak akordioan nola sartu da lotzeke dagoen azken hari muturra. | UGTren baietzak bakea eraman dezake Bilboko portura. Zamaketarien langile batzordearen gehiengoak Bilboestibaren eskaintza onartu du, eta lan hitzarmen berria oso gertu dago. Behin-behineko zamaketariak akordioan nola sartu da lotzeke dagoen azken hari muturra. | Bakea Bilboko portutik gertuago dago, eta, ondo bidean, normaltasuna itzuli beharko litzateke zamaketa zerbitzura. UGTk Coordinadora zamaketari sindikatuarekin bat egin du, eta Bilboestiba zamaketa enpresaren lan hitzarmen berri proposamena onartu dute. Gauzak hala, langile batzordeko hamabi kideetatik bederatzik onartu dute enpresen eskaintza, eta, ondorioz, babes zabala ziurtatua du. Baldintzen artean, besteak beste, soldata jaitsiera handi bat dago, 300 zamaketari finkoen artean 850.000 euroko zulo bat estali beharko baitute.
Hamabost hilabete pasatu dira Bilboko portuko zamaketariek 57 eguneko greba egin eta lan hitzarmenaren negoziazio prozesu berri bat hasi zenetik. Lehen pausoak Espainiako Lan ministerioaren babesean eman ziren, eta negoziazioak Bilboko portuan jarraitu du, portuko agintaritzaren artekaritzarekin. Azken asteetan, baina, soka are gehiago tenkatu da, Bilboestiba, zamaketariak kontratatzen dituen enpresa zordunen zerrendan sartu baita. Bilboestiba portuko lau zamaketa enpresek —Toro y Betolaza, Berge, SLP eta Txinako Cosco— kudeatzen duten kontratazio zerbitzu bat da, eta porrot eginda omen dago.
Bilboestibak argi gorria piztu zuen, eta bideragarritasun plan bat aurkeztu zien zamaketariei. Hura salbatzeko, hiru urterako lan hitzarmen berri bat onartu behar zuten, baldintza kaskarragoekin. Besteak beste, 315 zamaketari finkoen artean enpresak zuen zorraren zati bat estali behar zuten: 850.000 euro. Horrek 300 euro inguruko soldata galera eragingo luke lehen urtean. Horrez gain, soldata beste hiru urtez izoztuta izatea onartu behar zuten, 2024ra arte —urteak daramatzate izoztuta—. Baldintza horiek onartzea ez zen erraza, zamaketariek enpresen kudeaketa txarrari egozten baitiote Bilboestibaren egoera larria. Hala ere, lehenbizi Coordinadorak eta gero UGTk, onartu egin dute, eta haien baietzarekin akordioak babes zabala du. Ez dute onartu, oraingoz behintzat, ELAk, LABek, eta KAIAk.
UGTko afiliatuek asteazken iluntzean eginiko bileran berretsi zuten babesa. Zabaldu denez, behin behinean dauden zamaketarien egoera jarri du mahai gainean. 100 inguru dira, eta Berriak azaldu zuen haien egoera makurra erreportaje honetan. Haiek lantalde finkoan apurka nola sartu aztertzen ari dira orain sindikatu eta enpresak. Esaterako, erretiroa hartzen duten zamaketari finkoek ordezko izatea proposatu du UGTk. |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213594/madrilek-lau-urtez-aurreratuko-du-saregileen-neskatilen-eta-paketatzaileen-erretreta.htm | Ekonomia | Madrilek lau urtez aurreratuko du saregileen, neskatilen eta paketatzaileen erretreta | Arrantza Lege berriak aukera emango die saregileei, neskatilei eta paketatzaileei erretiratzeko adina lau urte aurreratzeko. Lorpen historikotzat izendatu dute. | Madrilek lau urtez aurreratuko du saregileen, neskatilen eta paketatzaileen erretreta. Arrantza Lege berriak aukera emango die saregileei, neskatilei eta paketatzaileei erretiratzeko adina lau urte aurreratzeko. Lorpen historikotzat izendatu dute. | Arrantza Jasangarriaren eta Arrantza Ikerketaren Lege berriak aurrera ateratzeko nahiko sostengu jaso du aste honetan Espainiako Ministroen Kontseiluan. Bigarren aldia da, urtebete eskasean, legegintza testu hori ministroen konklabetik pasatzen dena. Oraingo honetan, hainbat moldaketa egin dizkiote testuari, eta, zuzenketa horien arabera, sektoreak urte luzez eginiko eskakizun askotarikoetako zenbait bilduko ditu testuak. Neurri horien artean nabarmenena, agian, saregileen, neskatilen eta paketatzaileen erretreta lau urtez aurreratuko duena da, pentsioa jasotzeko gutxieneko adinaren koefizienteak gutxienez 0,15 murriztuko baitituzte aurrerantzean.
Itsasontzi batean egiten ez diren itsasoari lotutako lanbideen gogortasuna aitortu izana da lege berriaren berrikuntza nagusietako bat. Saregileen, neskatilen eta paketatzaileen kolektiboak aspaldidanik galdegin du «bereziki nekagarriak» diren lanbide horiek kontuan hartzeko, eta, orain, lortu dute. Pozez hartu dute neurria, eta lorpen historikotzat izendatu dute.
Idurre Bideguren EH Bilduko senatari eta Bermeoko alkate ohiak ere hala jaso du lege berriaren berri: pozez. «Senatuak gure ekimena aho batez onartu ostean, Arrantza Lege berriak neskatilen erretiro prestazioak jasotzen ditu Jose Luis Escriva ministroak EH Bilduri hitza eman zion bezala», adierazi du sareetan. «Lorpen historiko bat, hamarkadetan bete ez diren promesen ostean», nabarmendu du.
Senatuak apirilean babestu zuen
Bidegurenek gogorarazi bezala, Espainiako Senatuak apirilean onartu zuen neskatilen, saregileen eta paketatzaileen lana aitortzeko EH Bilduk aurkeztutako mozioa. Aho batez onartu ere: 264 senatari agertu ziren alde. «Urte askotako borrokaren ondoren, sektoreko langileak itxaropentsu daude gaur», ziurtatu zuen Bidegurenek.
Itsasoan lan egiten duten gizon eta emakumeen arteko parekatze eraginkorra lortu arte lanean jarraitzeko konpromisoa hartu zuen EH Bilduko ordezkariak; izan ere, haren ustez, «ez da kasualitatea» arrantzaren munduko jarduera feminizatuena eskubide gutxien dituena izatea. «Hamarkadetako kultura matxistaren emaitza da», salatu zuen. «Saregile, neskatila eta paketatzaileen lana duintzeko unea da. Emakume horien lana ikusaraziz eta diskriminazioa amaituz. Itsasoko emakumeen lana, oso feminizatua izanik, gutxi baloratua izan da, eta, hori aldatzen ez bada, ez dago belaunaldi erreleborik», aldarrikatu zuen. |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213595/errusiaren-arabera-azovstalen-ukrainako-1730-soldadu-laquoerrendituraquo-dira-astelehenetik.htm | Mundua | Errusiaren arabera, Azovstalen Ukrainako 1.730 soldadu «errenditu» dira astelehenetik | Finlandiak ere ez du nahi NATOren base militar iraunkorrik herrialdean. Ukrainako negoziatzaile buru Mikhailo Podoliakek uko egin dio su etena negoziatzeari. | Errusiaren arabera, Azovstalen Ukrainako 1.730 soldadu «errenditu» dira astelehenetik. Finlandiak ere ez du nahi NATOren base militar iraunkorrik herrialdean. Ukrainako negoziatzaile buru Mikhailo Podoliakek uko egin dio su etena negoziatzeari. | Errusiako Defentsa Ministroak jakinarazi duenez, Ukrainako Mariupol hiriko Azovstal altzairutegian gotortuta zeuden Ukrainako soldadu eta Azov batailoi paramilitarreko—eskuin muturreko talde armatu bat— kide gehiagok «amore eman» dute azken 24 orduetan. Guztira 771 izan dira, ia gehienak Azov batailoi paramilitarreko kideak, Moskuk «kriminal nazitzat» jotzen dituenak. Horietatik 80 «larri» zeuden zaurituta, eta Errusiak kontrolpean duen erietxe batera eraman dituzte. Orotara, 1.730 militar «errenditu» dira astelehenaz geroztik.
Donetskeko Herri Errepublikako buru Denis Puxilinek zehaztu duenez, altzairutegian zeuden soldaduen erdiak baino gehiago atxiki dituzte. «Operazioa martxan dago oraindik», esan du, TASS Errusiako berri agentziak jasotakoaren arabera. Atxilotutako 900 soldadutik gora Errusiak kontrolpean duen Olenivka hiriko espetxe batean sartu dituzte.
Ukrainako Defentsa Ministerioak, berriz, esan du espero duela presoen «truke prozedura bat» abian jartzea, «heroi ukrainarrak lehenbailehen aberriratzeko». Erantsi du Kievek «ahal duen guztia» egingo duela altzairutegi azpiko babeslekuetan gotortuta dauden militarrak erreskatatzeko. Hori bai, aitortu du ez dutela «inolako aukerarik» eraso militar bat egiteko.
Kremlinek, berriz, esana du atxilotu dituzten soldaduak nazioarteko arauen arabera tratatuko dituztela, baina Errusiako Parlamentuko diputatu batek ohartarazi zuen «kriminal naziak» ez liratekeela trukatu behar Kievek preso dituen Errusiako soldaduekin.
Gerra frontean, Moskuk salatu duenez, Ukrainako armadak zibil bat hil eta beste hainbat zauritu ditu, misilez, Errusiako Tiotkino herrian, Ukrainako mugatik oso gertu. Gaurkoa Errusiak ofizialki jakinarazi duen bigarren biktima zibila da.
Errusiak Donbass eskualdeari erasotzen jarraitzen badu ere, Ukrainako armadako buruak esan du Mosku ez dela azken orduetan bere helburu militarrak betetzen ari. Hori bai, Kievek salatu du Errusiako armadak lau zibil hil dituela, bonba erasoz, Severodonetsk hirian (Luhansk oblasta).
Ukrainako auzitegi bat Errusiako soldadu bat epaitzen hasi zen joan den ostiralean, gerra krimenak egotzita. 21 urteko militarrak «erruduntzat» jo zuen bere burua atzo, otsailaren 28an 62 urteko zibil ukrainar bat hiltzea leporatuta. Bada, gaur, soldaduak barkamena eskatu dio gizonaren alargunari, aurrez aurre. «Badakit ezingo didazula barkatu, baina barkamena eskatzen dizut. Ez nion nahi tiro egin, baina ondoan nuen soldadu batek mehatxu egin zidan», azaldu dio 21 urteko gazteak adineko emakumeari. Errusiako militarrak hamar eta hamabost urte arteko espetxe zigorrari egin beharko dio aurre; Kieveko fiskaltzak eskatu du bizi guztiko kartzela zigorra ezartzeko.
Elkarrizketa, «ezinbestekoa»
Suediaren gisan, Finlandiak ere ez du nahi NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen base militar iraunkorrik herrialdean, aliantza militarrean sartzen bada. Hala ziurtatu du Finlandiako lehen ministro Sanna Marinek, Corriere della Sera Italiako egunkariari emandako elkarrizketa batean.
Bitartean, Errusia gertutik ari zaie erreparatzen Finlandia eta Suedia NATOn sartzeko egiten ari diren urratsei. Bada, Valentina Matvijenko Errusiako Federazioko Kontseiluko presidenteak ostegun honetan adierazi duenez, Errusiaren erreakzio militarra «proportzionala eta egokia» izango da Finlandia eta Suedia aliantzara batzen badira. «Termino militarretan, Errusiaren erreakzioa proportzionala eta egokia izango da. Ikusiko dugu NATOk zein arma mota hedatuko dituen», esan du, Moskuk zein neurri militar hartuko dituen zehaztu gabe, TASS agentziak jaso duenez.
Helsinkik eta Stockholmek NATOrekin bat egiteko eskaera formala aurkeztu zuten atzo, Bruselan, aliantzak duen egoitzan. Baina aliantzako 30 kideak ez ziren ados jarri Eskandinaviako bi herrialde horiek aliantzara batzeko negoziazioak hasteko orduan. Hain zuzen ere, Turkiak jarri zien oztopoa negoziazioei. Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidentea behin baino gehiagotan agertu da eskariak onartzearen aurka. «Terrorista» kurduak babestea egozten die Helsinkiri eta batez ere Stockholmi; besteak beste, PKK Kurdistango Langileen Alderdiko eta DHKP-C Herria Askatzeko Alderdi-Fronte Iraultzaileko kideak. «Gure politikarekin irmo jarraituko dugu. Aliatuei jakinarazi diegu ezetz esango diogula Finlandiak eta Suediak NATOrekin bat egiteari», idatzi du Turkiako presidenteak Twitterren.
Turkiaren jarrera ikusita, Marinek uste du «garrantzitsua» dela lasai egotea, eta Ankararekin eta gainerako aliatuekin hitz egitea «ezinbestekoa» dela nabarmendu du. Finlandiako lehen ministroak Erromara egindako bisitan egin ditu adierazpenok, Mario Draghi Italiako haren homologoarekin batzartu aurretik. Eta, ondoren, Draghik su etena eskatu die Moskuri eta Kievi, negoziazioei aukera berri bat zabaltzeko.
Bada, Errusiako Atzerri ministrorde Andrei Rudenkoren esanetan, Mosku prest dago negoziazioei berrekiteko; Ukrainako negoziatzaile buru Mikhailo Podoliakek, ostera, elkarrizketari atea itxi dio, esanez Kievek ez duela nahi su etenik, Errusiako tropak herrialdetik «erabat erretiratzea» baizik. «Ukrainak ez du inolako interesik beste Minskeko Akordio bat negoziatzeko. Errusia lurralde okupatuak askatzeko prest egon arte, armak, zigorrak eta dirua dira gure negoziaziorako erremintak», idatzi du Podoliakek Twitterren.
Gaur, bestalde, Finlandiako presidente Sauli Niinisto eta Suediako lehen ministro Magdalena Andersson Joe Biden AEBetako presidentearekin biltzekoak dira, Etxe Zurian, NATOrako hautagaitzak aztertzeko. Hain zuzen ere, AEBek Eskandinaviako bi estatuei segurtasun babes handiagoa eskaintzea aztertzen ari dira, Errusiaren «mehatxuei» erantzuteko. Hori bai, AEBetako Defentsako funtzionario batek gogorarazi duenez, Moskuk bi herrialdeei erasotzen badie NATOk onartu aurretik, aliantzak ez luke haiek babesteko «betebeharrik» izango. Horrek, hain zuzen, kezka eragin du Stockholmen eta Helsinkin. |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213596/0-3-eskolen-grebarekin-bat-egin-dute-nafarroako-gobernuaren-zazpi-zentroek.htm | Gizartea | 0-3 eskolen grebarekin bat egin dute Nafarroako Gobernuaren zazpi zentroek | Ikasle ratio handiak eta lan baldintza eskasak salatu ditu Ninia Etxea eskolako hezitzaile Isabel Erdoziainek | 0-3 eskolen grebarekin bat egin dute Nafarroako Gobernuaren zazpi zentroek. Ikasle ratio handiak eta lan baldintza eskasak salatu ditu Ninia Etxea eskolako hezitzaile Isabel Erdoziainek | Gero eta gehiago. Maldan behera doan elur bola baten antzera, Nafarroako haur eskoletako greba mugagabea handitzen ari da, etenik gabe. Ikastetxe gutxi batzuetan hasi ziren lanuzteak duela hiru aste, eta, gaur egun, 77 haur eskolatako langileek babesten dute protesta [103 zentro dira herrialdean, guztira]; horietatik 59tan lortu dute zerbitzua etetea. Nafarroako Gobernuak kudeatzen dituen zazpi ikastetxeak izan dira grebara batu diren azkenak: Ninia Etxea, Orreagako Ama, Nuestra Señora de los Angeles, Sanduzelai, Santa Teresa (Iruñean); Egunsenti (Burlatan); eta Niño Jesus (Corellan).
Nafarroako Legebiltzarraren aurrean egin duten agerraldian, Ninia Etxeako langile Isabel Erdoziainek salatu du «egungo baldintza kaskarretan» oso zaila dela haurren «garapen globala eta ongizate fisiko eta emozionala bermatzea». Propio aipatu ditu ikasle-hezitzaile ratio handiak, langileen eskasia eta finantzaketarik eza. Haren esanetan, honakoa «aukera paregabea da Nafarroako Gobernuak 0-3 hezkuntza zikloari aitortza eman diezaion, ikastetxeek eta ikasleek merezi dituzten baliabideak, kalitatea eta duintasuna emanez».
Bilera Hezkuntza Departamentuarekin
Bestalde, greba antolatu duen 0-3 Plataformak pozez hartu du zazpi eskola horien atxikimendua: «Zoriontzeko modukoa da eskola hauek gure aldarrikapenekin bat egin izana», azaldu du Eider Garde bozeramaileak. «Ez gara nekatu; kontrara, gero eta eskola gehiago ari dira mobilizatzen». Gardek txarretsi du, hala ere, zenbait eskolatan «kamustu» egin dutela grebarako eskubidea eta, protestak babestu arren, ez dietela aukerarik eman lanuzteetara batzeko: «Nafarroako 0-3 zikloaren ezaugarrietako bat da beldur handia dagoela kudeaketa sistemarengatik; ezin dugu geure burua antolatu sektore bezala, ezta talde bezala ere. Dena dago eskola barruko multzo oso txikietan banatua».
Nafarroako Gobernuarekin eta FNMC Nafarroako Udalerri eta Kontzejuen Federazioarekin izandako bilerari dagokionez, berriz, Gardek esan du haur eskolen aldarrikapenak helarazi dizkietela bi erakundeoi, baina ez dutela negoziazioa horretara mugatu nahi: «Eragile aktibo izan nahi dugu prozesu honetan, benetako negoziazio mahai baten bueltan. Ez gonbidatu hutsak, loteslea ez den organo batean». Datorren asterako espero dute Hezkuntza Departamentuaren eta udal federazioaren erantzuna. «Egia esan, erantzunaz eta balorazioaz gainera, kontraproposamen bat espero dugu; hiru aste daramatzagu greban, eta gero eta atxikimendu gehiago ditugu». |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213597/iruneko-udalak-100000-euro-gastatuko-ditu-nafarroako-bandera-erraldoi-bat-foruen-plazan-jartzeko.htm | Politika | Iruñeko Udalak 100.000 euro gastatuko ditu Nafarroako bandera erraldoi bat Foruen plazan jartzeko | Hamabi metro luze eta zortzi metro zabal izango ditu bandera erraldoiak. Nahi beste aldiz altxatzeko nahiz astintzeko korda motordun bat ere izango du. | Iruñeko Udalak 100.000 euro gastatuko ditu Nafarroako bandera erraldoi bat Foruen plazan jartzeko. Hamabi metro luze eta zortzi metro zabal izango ditu bandera erraldoiak. Nahi beste aldiz altxatzeko nahiz astintzeko korda motordun bat ere izango du. | Enrique Maia Iruñeko alkateak hamabi metro luze eta zortzi metro zabal izango dituen Nafarroako bandera erraldoi bat jarri nahi du Foruen plazan. Zehazki, Zaragozako etorbidetik hurbil dagoen Foruen plazako mutur batean kokatu nahi du bandera, Vianako Printzearen plazarantz joateko norabidean. Hamabi metro luze eta zortzi metro zabal izateaz gain, 30 metro izango dituen masta luze bat ere izango du bandera erraldoiak, eta nahi beste aldiz altxatzeko nahiz astintzeko korda motordun bat ere izango du.
Dagoeneko hasiak dira bandera jartzeko zimendatze lanekin. Iruñeko Udaleko Obra Zerbitzuko langileak ari dira jardun horretan, baina mastari eta banderari lotutako egitekoak Iberti enpresako langileek egingo dituzte.
Mastari eta banderari lotutako fabrikazio, garraio eta instalazio gastuak 75.000 euro inguru izango direla adierazi dute. Horri, baina, zimendatze lanen gastuak gehitu behar zaizkio. Kontu horiek kontuan hartuta, 100.000 euro inguruan geldituko da. |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213599/perry-so-izendatu-dute-nafarroako-orkestra-sinfonikoko-zuzendari-titular.htm | Kultura | Perry So izendatu dute Nafarroako Orkestra Sinfonikoko zuzendari titular | Musikari txinatarra irailaren 1ean hasiko da lanean orkestrarekin. | Perry So izendatu dute Nafarroako Orkestra Sinfonikoko zuzendari titular. Musikari txinatarra irailaren 1ean hasiko da lanean orkestrarekin. | Perry So (Hong Kong, 1982) orkestra zuzendari txinatarrak zuzenduko du Nafarroako Orkestra Sinfonikoa datorren denboralditik aurrera, orkestrak berak ohar bidez jakinarazi duenez. So orkestrako zuzendari titularra izango da, eta haren eskaintza artistikoa diseinatuko da datozen hiru denboraldietan.
Maria Antonia Rodriguez Baluarte fundazioko zuzendari kudeatzaileak azaldu duenez, «joan den urteko abuztuan aurreko maisuaren [Manuel Hernandez] kontratua amaitu ostean, orkestraren proiektu artistikoa gidatuko duen maisu egokia aukeratzea izan da Baluarte fundazioaren eta Nafarroako Orkestra Sinfoniaren helburu nagusia». Horri lotuta, jakinarazi du orkestrako irakasleek «aho batez» proposatu zutela So-ren izena. Izan ere, aurretik ere hainbatetan lan egin du zuzendari txinatarrak orkestrarekin.
So-k berak hitz batzuk igorri ditu Nafarroako orkestrarekin lan egiteak suposatuko diona azaltzeko: «Orkestrarekin egin nituen lehen entseguetan, orain dela hiru urte, ohartu nintzen bai irakasleek bai nik abentura gogo bera genuela. Berehala etxean bezala sentitu nintzen. Lau kontzertu eman genituen bi aste zoragarritan, eta ordudanik iltzatuta gelditu zitzaizkidan orkestra honen kalitatea, musikari hauek duten bikaintasun espiritua eta hiri historiko eder honen kultur sofistikazioa».
Perry Pak Hin So musikaria Hong Kongen jaio zen, 1982an, eta oso gaztetatik piano, organo, biolin, biola eta konposizio ikasketak egin zituen. Gerora, Literatura Konparatuan lizentziatu zen, XX. mendeko Europa erdialdeko musika eta literatura espezialitatean.
Ordudanik, Hong Kongeko Orkestra Filarmonikoarekin ez ezik, Los Angelesko (AEB), Nurembergeko (Alemania) eta San Frantziskoko (AEB) orkestrekin egin du lan, besteak beste. |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213600/bruselak-beste-urtebete-atzeratu-du-gerrikoa-estutzea.htm | Ekonomia | Bruselak beste urtebete atzeratu du gerrikoa estutzea | EBko gobernuei proposatu behar die gutxienez 2024 arte ez aplikatu behar izatea Egonkortasun Ituna, Ukrainako gerrak panorama ekonomikoa belztu duelako. | Bruselak beste urtebete atzeratu du gerrikoa estutzea. EBko gobernuei proposatu behar die gutxienez 2024 arte ez aplikatu behar izatea Egonkortasun Ituna, Ukrainako gerrak panorama ekonomikoa belztu duelako. | Inflazioak eta Ukrainako gerrak Europako Batasuneko ekonomiei eman dien kolpeak beste urtebete atzeratuko du gastu publikoa kontrolatzen hasteko agindua. Financial Times-ek aurreratu eta beste hedabide batzuek Bruselako iturrietatik baieztatu dutenez, Europako Batzordeak proposatuko du Egonkortasun Ituna ez betetzeko klausula 2023an ere ezartzea eta, hortaz, gerrikoa gutxienez 2024 arte ez estutu behar izatea.
Egonkortasun Itunak dio EBko estatukideek gehienez beren BPGaren %3ko defizit publikoa izan behar dutela eta %60ko zor publikoa, eta baldintza horiek betetzen ez dituztenek isunak izango dituztela —ez dira inoiz ezarri— eta, defizit publikoaren kasuan, Batzordearen gainbegiratze zorrotza izan behar dutela.
Ituna behin-behinean eten zuten 2020ko udaberriaren hasieran, konfinamenduan ikusi baitzen estatu kideek gastu publikoa handitu egin beharko zutela osasun krisiari erantzuteko lehenik, eta krisi ekonomikoari erantzuteko ondoren. Pandemiaren okerrena igarota, asmoa zen 2023an berriro arauak indarrean jartzea, eta EBko kideak hastea beren aurrekontu publikoak orekatzen. Baina Errusiak Ukraina inbaditu izanak larritu egin du inflazioaren arazoa, eta luzatu hornidurarena, eta auzitan jarri du ekonomiaren suspertzea. Aste honetan bertan kaleratu ditu Europako Batzordeak Udaberriko Aurreikuspenak, eta asko jaitsi du hazkunde iragarpena: EBn eta eurogunean %2,7 da haztekoa, eta ez %4, otsailean esan bezala.
Europako Batzordeak aurki emango du ofizialki bere proposamenaren berri, eta ondoren EBko Ekonomia ministroek berretsi beharko dute. Ez da espero atzera botatzea, ministroek beste gai arantzatsu bati heldu behar baitiote: Egonkortasun Itunaren erreforma. Ohikoa den bezala, gobernuak zatiturik daude oraingo arauei eustea eta arau sinpleagoak eta errealistagoak jartzea eskatzen dutenen artean. Defizita baino, zorra da gakoa eztabaida horretan, koronabirusaren krisiak %60tik gora igo baitu estatu kide askoren zor publikoa, eta ezinezkoa egiten baitu hura nabarmen murriztea atzeraldi bat eragin gabe.
Eragina, Euskal Herrian ere bai
Europan gerrikoaren estutzea atzeratzeak ondorioak izango ditu Euskal Herrian ere. Izan ere, Bruselan irabazitako malgutasuna bere menpeko administrazioei ere ezartzea erabaki zuen Espainiako Gobernuak, eta azken urteetan ez dizkie defizit eta zor mugak jarri Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari. Horri esker, aurrekontu hedakorrak egin ahal izan dituzte, eta ildo horretakoak izan daitezke 2023. urtekoak ere. Edonola ere, superabitarekin itxi zituzten 2021eko aurrekontuak. Gasteizko administrazioak 602 milioi euroko superabita izan zuen, barne produktu gordinaren %0,84; Iruñekoan, berriz, gastuak 269 milioi euro txikiagoak izan ziren diru sarrerak baino, eta superabita BPGaren %1,3ra itzuli zen. |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213601/ueufestak-antolatu-dituzte-50-urte-ospatzeko.htm | Gizartea | UEUfestak antolatu dituzte 50 urte ospatzeko | Ekainaren 1etik 16ra izanen da besta, eta hitzaldiak, bertsoak eta musika egonen dira. | UEUfestak antolatu dituzte 50 urte ospatzeko. Ekainaren 1etik 16ra izanen da besta, eta hitzaldiak, bertsoak eta musika egonen dira. | UEU Udako Euskal Unibertsitateak mende erdia betetzen duela ospatzeko, UEUfesta antolatu dute Euskal Herriko zenbait tokitan. Tokian tokiko ikertzaile gazte eta beteranoek mikrohitzaldiak eskainiko dituzte. Horrez gain, hainbat euskal bertsolari eta musikarik ere parte hartuko dute. Helburua da UEUren komunitatea bildu, omendu eta ospatzea.
Bestaren antolatzaileek azaldu dutenez, unibertsitatean egiten diren ekitaldiak «askotan serioak» dira, eta, «beharrezkoak» izan arren, UEUren izaera «gertukoa» eta «herrikoia» dela diote.
Ekainaren 1ean hasiko dira ikastaroak, 18:00etan, UEUren ikastetxe nagusian, Eibarren (Gipuzkoa). Miren Atristain, Jone Amuategi, Arrate Hernandez, Iraia Muñoa, Felix Elortza eta Edu Apodaka ikerlariek hitz eginen dute. Horrez gain, Mikel Karton musikariak ere parte hartuko du. Ane Sarasua UEUko idazkari nagusiak eta Leire Narbaiza UEUko bazkideak aurkeztuko dute saioa. Gainerako ikastaroak ere 18:00etan hasiko dira.
Ekainaren 2an, Donostiako Teila Fabrikan izanen da. Mirari Martiarena UEUko bazkideak eta Idoia Torregarai UEUko komunikazio arduradunak aurkeztuko dute. Ursula Luna, Marina Landa, Unai Lertxundi, Jone Galdos, Eider Urkola, Aitor Cevidanes eta Olatz Arbelaitz ikerlariek eta Marina Landa musikariak parte hartuko dute.
Ekainaren 7an, Iruñeko Laban izanen da besta. Txabi Lozano UEUko bazkideak eta Edurne Koch UEUko Nafarroako arduradunak aurkeztuko dute. Irati Majuelo, Nerea Blanco, Imanol Picallo, Aroia Burguete, Ilazki Anaut eta Natxo Irigoien ikerlariek parte hartuko dute. Abereh arduratuko da musikaz.
Ekainaren 9an, Bilboko Bira gunera egingo du salto bestak. Maite Luengo, Mikel Musatadi eta Arantza Aldezabal ikertzaileek parte hartuko dute, eta Koldo Garcia UEUko zuzendaritzako kideak eta Ainhoa Latatu UEUko graduondokoen arduradunak aurkeztuko dute. Unai Iturriaga eta Jone Uria bertsolariek ere parte hartuko dute.
Ekainaren 15ean, Gasteizeko Zas espazioan izango da, eta Urtzi Arriola, Amaia Eiguren, Rakel Gamito, Aiara Garitazelaia, Maitane Junguitu, Irati Leon, Andrea Perales, Marina Sagastizabal eta Uxue Sanchez ikerlariek parte hartuko dute. Oier Azkarraga UEUko Soziologia sailburuak eta Irati Iciar UEUko jarduera akademikoko koordinatzaileak aurkeztuko dute.
Baionako Kalostrapenen amaituko da besta, ekainaren 16an. Alaia Cachenaut, Iban Larrandaburu, Karine Etxeberri eta Elena Casirain ikertzaileek eta Miren Artetxe eta Maddi Ane Txoperena bertsolariek parte hartuko dute. Pauline Guelle UEUko zuzendaritzako kideak eta Oihana Zamponi Eusko Ikaskuntzako komunikazio arduradunak aurkeztuko dute.
Udako ikastaroetan izena emateko epea zabalik dago, eta ikastaroak hasi baino astebete lehenago izena emateko aukera egonen da. Hamar euroko prezio sinbolikoa izanen dute ikastaroek. |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213602/nafarroako-inbertsio-institutua-datorren-legealdian-jarriko-da-abian.htm | Ekonomia | Nafarroako Inbertsio Institutua datorren legealdian jarriko da abian | Navarra Sumaren kritiken aurrean, Maria Txibitek ukatu egin du PSNk gobernua gehiago kontrolatzeko helburua duela, eta sektore estrategikoak bultzatzeko erreminta dela nabarmendu du: «Hemen ez dago botere borrokarik, ez zure irudimenak sortutako beste mamurik», esan dio Esparzari. | Nafarroako Inbertsio Institutua datorren legealdian jarriko da abian. Navarra Sumaren kritiken aurrean, Maria Txibitek ukatu egin du PSNk gobernua gehiago kontrolatzeko helburua duela, eta sektore estrategikoak bultzatzeko erreminta dela nabarmendu du: «Hemen ez dago botere borrokarik, ez zure irudimenak sortutako beste mamurik», esan dio Esparzari. | Ez da banku publikoa, baina, Sodena sozietate publikoarekin batera, sektore estrategikoen finantzaketa bultzatzeko erreminta bat gehiago izango du aurki Nafarroak. Iragan asteko gobernu kontseiluan, Nafarroako Inbertsio Institutua sortzeko lehen urratsa egin zuen, eta, datozen hilabeteetan, organo horren izaera eta helburuak zehaztea egokituko zaio Elma Saizen Ekonomia eta Ogasun Departamenduari.
Europako Batzordeak bultzatutako garapenerako banku eredua izango du, eta, ondo bidean, datorren legealdian egongo da abian. Aurtengo aurrekontuen inguruan, EH Bilduren eta gobernuaren arteko puntuetako bat da institutu horren sorrera, eta, ondorioz gobernuak, konpromiso hori betetzeko lehen urratsa egin du.
Sei kideko zuzendaritza
Gobernuak aurreratu duenez, datozen hilabeteetan bere jarduera arautuko duen estatutua landu behar du. Behin hori eginda, institutuaren gobernu kontseilua eratu beharko da. Sei urterako izendatuko dira bertako kideak eta Ekonomia eta Ogasun departamenduaren ardurapean egongo da zuzendaritza hori. Kideen artean beste departamenduetako goi karguak egotea espero da.
Xehetasun gehiago ezagutu zain, inbertsio institutuak Sodena sozietate publikoarekin talka egiteko arriskua dago, eta horrek gobernu barruan nolabaiteko tentsioa eragin du, egun Sodena Garapen Ekonomikoko Departamenduaren menpe dagoelako eta, ondorioz, Geroa Baik duelako haren ardura.
Izan ere, Sodenaren zeregin nagusietakoa da sektore estrategikoak finantzatzea, eta ondorioz, funtzio bereko bi erakunde egoteko arriskua dago. Legeak, berez, debekatu egiten ditu bikoizketak, eta aurrera begira konpondu egin beharko da arazo hori. Dena den, gobernu barruan Geroa Baik baiezkoa eman dio institutuari eta iritzi publikoari begira, bederen, ez du kritikarik egin.
Navarra Suma, hatza sartuz
Haatik, beste hainbat gaitan PSNren eta Geroa Bairen arteko harremanak gaiztotuta daudela jakinik, Navarra Sumak hatza sartu nahi izan du barruan gai honekin ere. Parlamentuko kontrol saioan, Javier Esparza bozeramaileak aurpegiratu dio Maria Txibite Nafarroko Gobernuko lehendakariari institutu horren helburua ez dela enpresak laguntzea, «Europako funtsen kontrola izatea baizik».
Esparzaren arabera, sozialistek «botere gerra bat» piztu dute, eta, institutu horren bidez, bilatu dute gobernua gehiago kontrolatzea, Geroa Bairen kaltetan. Halaber, Navarra Sumako eledunaren arabera, Txibitek ez du azaldu «zenbat diru» kostatuko den, eta gobernuaren egitura are gehiago handitzeko saio hori «zergadunen lepotik» egingo dela deritzo. Azkenik, uste du institutua banku publikoa sortzeko urrats bat dela eta EH Bilduri egindako kontzesio bat dela.
«Zurrumurruen politika» Txibitek ihardetsi dio «zurrumurruen politika» baino ez zaiola geratzen Esparzari. Haren esanetan, gobernuaren akordio programatikoan finantzaketarako instrumentu publiko bat sortzeko konpromisoa hartu zuten gobernuko bazkideek, eta institutu horrek bat egiten du horrekin. Gaineratu du Europako Batzordeak berak bultzatzen duela garapen ekonomikoko bankuen sorrera.
Azkenik, gogorarazi dio institutuaren xedea enpresei laguntzea dela, eta bateragarri dela Sodenarekin. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Jaurlaritzak antzeko bi erakunde ditu Finantzen Euskal Institutua, Ekonomia eta Ogasun Sailaren menpe, ÂÂeta SPRI Industria Sustatzeko eta Eraldatzeko Baltzua, Garapen Ekonomikoko Sailaren menpe.
«Ez dakit ez ote zareten ari gobernu hau ez dela legealdi amaierara iritsiko mezua zabaldu nahian, edo gobernu hau errepikatuko ez den itxaropena duzuen. Sentitzen dut zure itxaropena zapuztea. Hemen ez dago botere borrokarik, ez zure irudimenak sortutako beste mamurik», esan dio Esparzari. |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213603/banku-publikoari-buruzko-eztabaida-erabat-geldituta.htm | Banku publikoari buruzko eztabaida, erabat geldituta | Banku publikoari buruzko eztabaida, erabat geldituta. | 2012an Nafarroako Kutxaren galerak arrasto handia utzi zuen, eta iragan hamarkadankapital publikoko finantza erreminta bati buruzko eztabaida mahai gainean egon da, batik bat EH Bilduk, Ezkerrak eta Ahal Dugu-k proposatuta.
Iragan legealdian, hiru alderdiok bultzatuta eta Uxue Barkosen gobernuaren enkarguz, aditu talde batek Nafarroan izaera publikoko banku bat sortzeko aukera aztertu zuen eta ondorio nagusia zen desabantaila juridiko eta ekonomiko ugari zituela. Txosten haren arabera, finantza institutu batek «arazo juridiko gutxiago» izango lituzke baina haren helburuak «ondo zehaztuta» egon behar lukete. Era berean, finantzaketa lortzeko moduek estatuaren oniritzia behar luketela ondorioztatu zuen.
Azterketa horrez gain, lurraldeko 27 eragileren artean egindako inkesta bat egin zen, baina ez zegoen adostasunik. Legealdi amaieran, mozio bidez banku publiko bat sortzera premiatu zen gobernua, baina azkenean ez zen ezer egin. Legealdi honetan, eztabaida erabat geldi egon da. Navarra Sumak, PSNk eta Geroa Baik uzkur ageri dira banku publikoari buruz. | ||
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213604/legebiltzarrak-proiektu-pilotu-bat-eskatu-dio-jaurlaritzari-eskoletan-software-libreko-plataforma-bat-martxan-jartzeko.htm | Gizartea | Legebiltzarrak proiektu pilotu bat eskatu dio Jaurlaritzari, eskoletan software libreko plataforma bat martxan jartzeko | EH Bilduren ekimenez, erdibideko zuzenketa bat sinatu dute EH Bilduk, EAJk eta PSE-EEk. Digitalizazioa «etikoa eta arduratsua» izan dadila eskatu diote Eusko Jaurlaritzari, baita software askea susta dezala ere. | Legebiltzarrak proiektu pilotu bat eskatu dio Jaurlaritzari, eskoletan software libreko plataforma bat martxan jartzeko. EH Bilduren ekimenez, erdibideko zuzenketa bat sinatu dute EH Bilduk, EAJk eta PSE-EEk. Digitalizazioa «etikoa eta arduratsua» izan dadila eskatu diote Eusko Jaurlaritzari, baita software askea susta dezala ere. | Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak Googlerekin sinatutako akordioak harrabotsa eragin zuen duela aste batzuk. Orain, kontrako noranzkoan joateko eskatu diote Eusko Legebiltzarreko hiru alderdi nagusiek Eusko Jaurlaritzari. EH Bilduren ekimenez, erdibideko zuzenketa bat sinatu du EH Bilduk berak, baita EAJk eta PSE-EEk ere. Bertan, Eusko Jaurlaritzari eskatu diote proba pilotu bat egitea, ikastetxeetan software askeko plataforma bat garatzeko: «Tresnen osagarritasun printzipioa eta ikastetxeen autonomiaren printzipioa errespetatuz, hezkuntza digitalerako plataforma integral bat garatzeko proiektu pilotu bat definitu, garatu eta abian jar dezala zenbait ikastetxetan». Erantsi dutenez, plataforma hori «software libreko soluzio teknologikoek» osatuko dute, eta gauza izan beharko du ikastetxeen behar teknologikoak asetzeko eta osatzeko. Gainera, haien hitzetan, gainerako hezkuntza plataformen antzeko irtenbide teknologikoak eskaini beharko ditu, «ikastetxeek baldintza berdinetan aukeratzen dutela bermatuz».
Horrela, software librearen alde egin dute apustu sinatzaileek, eta gobernuari zuzendu zaizkie, eskaera hau eginez: «EAEko ikastetxe guztietan hezkuntza digitala gauzatzeko software askearen erabilera sustatu dezala, informazio saioak eta prestakuntza emanez ikasle, familia eta irakasleei».
Prestakuntzari ere erreparatu diote. Zehazki, ikastetxeen «alfabetatze digital integralean» aurrerapausoak eskatu dituzte, ikasleen eta irakasleen gaikuntza indartuta. Horretarako, beharrezko baliabideak eskura izatea proposatu dute: «Kalitatezko prestakuntza prozesu bat erraztuko duten azpiegiturak eta tresnak izango dituzte, teknologiaren arloan ekitatea eta aukera berdintasuna zainduko dutenak, Euskal Hezkuntza Sistemaren Eraldaketa Digitaleko Planaren jarduerak garatuz».
Laburbilduz, hauxe Eusko Jaurlaritzari eginiko eskaera: digitalizazio «etiko eta arduratsuaren aldeko apustua» egitea. Ildo horretatik jotzeko, Europako Batzordearen Hezkuntza Digitalaren Ekintza Planetik eratorritako printzipioen arabera aritzea nahi dute, «pribatutasuna eta arau etikoak errespetatzen dituzten balio erantsi handiko zerbitzuak eskaintzen dituzten konponbide, tresna eta plataforma teknologiko erraz eta seguruak eskuratuz».
«Aurrerapauso garrantzitsua»
EH Bildurena izan da ekinbidea, eta, Lore Axpe legebiltzarkideak nabarmendu duenez, «aurrerapauso garrantzitsua» da, software askearen erabilera sustatu eta modu progresiboan orokortze aldera. Martxan ipini asmo duten proiektu pilotuaren garrantzia nabarmendu du: «Plataforma horrek aukera emango du Microsoft eta Googleren hezkuntza plataformak eskaintzen dituzten soluzio teknologiko analogoak eskaini eta beste plataforma horietatik ikasleak inportatzeko, ikastetxeek hiruren artean bata edo bestea baldintza berberetan aukeratu ahal izan dezaten». Kontrara, Googlerekin sinatutako ituna gaitzetsi du: «Ez ditu bermatzen hezkuntza akordioan arlo digitalari buruz jasotako oinarriak». |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213605/ama-ezkongabe-bati-ukatu-egin-diote-amatasun-baja-luzatzea-berez-aitari-dagokion-baimena-erabilita.htm | Gizartea | Ama ezkongabe bati ukatu egin diote amatasun baja luzatzea «berez aitari dagokion» baimena erabilita | Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiaren arabera, prestazio hori guraso biko familientzako da soilik, eta «besterenezina da». | Ama ezkongabe bati ukatu egin diote amatasun baja luzatzea «berez aitari dagokion» baimena erabilita. Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiaren arabera, prestazio hori guraso biko familientzako da soilik, eta «besterenezina da». | Amek ez dute. Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak ebatzi du guraso bakarra den ama bati ez dagokiola erabiltzea guraso biko familia bati aitortzen zaion gurasotasun baimena. Auzitegi horretako Gizarte Gaietarako Aretoak ukatu egin dio ama ezkongabe bati amatasun baimena luzatzea [16 astetik 32raino] guraso biko familia batean «berez aitari dagokion» baimenaz baliatuta.
Nafarroako Auzitegi Nagusiak bere egin du Iruñeko 1. Epaitegiak aurretik emaniko ebazpena, eta baztertu egin du pertsona horrek jarritako helegitea, baina aitortu du beste erkidego batzuetako auzitegiek «kontraesanezko ebazpenak» argitaratu dituztela auzi beraren inguruan. Hala, bikotekideari aitortzen zaion baimena erabilita, amatasun baimena luzatzearen alde azaldu da EAEko Auzitegi Nagusia. Baita Madrilgoa eta Galiziakoa ere. Kontra, berriz, Asturiaskoa eta Valentziakoa (Espainia). «Irizpidea bateratu beharko du Espainiako Auzitegi Gorenak».
Gaur argitaratutako epaian, Nafarroako auzitegiak argudiatu du amarena ez den gurasotasun baimena «norbanakoen eskubidea dela, ama biologikoa ez den beste gurasoari dagokiola soilik eta besterenezina dela». Horregatik, ama edo aita izateagatik ematen den prestazio luzeagoa «guraso biko familiei soilik» dagokiela uste du epaileak.
Epaileek azaldu dutenez, ama ez den gurasoarentzat Langileen Estatutuaren 48. artikuluak aurreikusten duen hamasei asteko baimenaren helburua da «bizitza pertsonala, familia eta lana uztartzea, seme-alaben zaintzan bi gurasoen erantzukidetasuna sustatuz. Era berean, gurasoen eta seme-alaben artean lotura goiztiarrak sortzeko bidea ematen du, 6/2019 Errege Lege Dekretuak jasotzen duenez».
Salaketa aurkeztu zuen emakumea 2021eko urtarrilean erditu zen, eta lan egiten zuen enpresak 16 asteko baimena onartu zion. Gizarte Arloko Epaitegiko lehen aretoan jarri zuen salaketa, baina epaileek atzera bota zuten. Orain, Auzitegi Nagusiak berretsi egin du ebazpena: «Ez da eskubiderik urratu, ez baita existitzen guraso bakarreko familietako adingabeen eskubide teorikorik guraso biko familien egoera eta baldintza berean zainduak izateko». |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.