date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213606/xostakovitxekin-hasi-eta-bukatuko-da-euskadiko-orkestraren-2022-2023ko-denboraldia.htm | Kultura | Xostakovitxekin hasi eta bukatuko da Euskadiko Orkestraren 2022-2023ko denboraldia | Irailaren 23tik heldu den urteko ekainera, 50 kontzertu emango ditu abonu denboraldian, eta bira bat ere egingo du, Polonian. Robert Treviño zuzendari titular izango da aurrerantzean ere. | Xostakovitxekin hasi eta bukatuko da Euskadiko Orkestraren 2022-2023ko denboraldia. Irailaren 23tik heldu den urteko ekainera, 50 kontzertu emango ditu abonu denboraldian, eta bira bat ere egingo du, Polonian. Robert Treviño zuzendari titular izango da aurrerantzean ere. | Tragediatik hura gainditzera daraman bidea. Ideia hori hartu du ardatz Euskadiko Orkestrak 2022-2023ko denboraldiko egitaraua lantzeko. Musikaren bidez erakutsiko du bide hori, gaiari lotutako adibide «handien» bitartez, hala nola «Xostakovitxen gordintasuna, Txaikovskiren mamuak, Brucknerren sinfoniarik handiena eta Carl Orffen lanik ospetsuena». Halaber, pandemiagatik bertan behera utzitako hainbat egitasmo berreskuratuko ditu, Carpenterren Mamu kantak lanaren estreinaldia, esaterako. Ohi bezala, euskal konpositoreen obrek ere protagonismoa izango dute egitarauan: Ramon Lazkanoren eta Zuriñe F. Gerenabarrenaren lan bana bildu dituzte programaziora, besteak beste. Eta gutxitan interpretatutako lan «bitxiak» ezagutzera ere emango ditu, tartean, Adamsen Doctor Atomic Symphony obra, baita Veprik eta Dzenitis musikagileen lanak ere. Horiek guztiak jorratzeko, nazioartean «sona handia» duten zuzendari eta bakarlariak gonbidatuko ditu orkestrak —Alexei Volodin, Alena Baeva, Yulianna Avdeeva, Dinis Sousa, Roderick Cox eta Frank Peter Zimmermann, adibidez—, baina baita Euskal Herrikoak ere —Donostiako Orfeoia, Easo Gazte eta Easo Eskolania abesbatzak, Carlos Mena eta Jone Martinez, esaterako—. Orkestraren egoitza nagusian, Donostian egindako agerraldian xehatu dituzte denboraldiaren nondik norakoak Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak, Oriol Roch orkestrako zuzendariak eta Robert Treviño zuzendari titularrak. Eta bertan jakinarazi dute Treviñoren titulartasunari jarraipena ematea erabaki dutela, «hura amaitzeko egunik zehaztu gabe».
Ikusi gehiago: Perry So izendatu dute Nafarroako Orkestra Sinfonikoko zuzendari titular
Denboraldia gidatuko duen ideia azaltzeko, historiaren bilakaera sorkuntzarako inspirazio iturri izan dela gogora ekarri dute orkestraren arduradunek, eta musikan horren adibide ugari daudela azaldu: «[Musika] Arimaren ispilu bihurtu da maiz, zoritxarrarena eta tragedia gordinenarena, baina baita hura gainditzearen ispilu ere». Premisa horren gainean sortu dute denboraldi berriko programazioa, ezbeharren eta horiek gainditzearen inguruan musikak emandako adibideetan oinarrituta. Horien artean aipatu dituzte, besteak beste, Xostakovitxen 8. Sinfonia, Txaikovskiren 4. Sinfonia, Brucknerren 8. Sinfonia eta Carl Orffen Carmina Burana —azken hori Donostiako Orfeoiarekin batera emango du orkestrak, haren 125. urteurrenean—.
Irailaren 23an hasiko da denboraldi berria, Gasteizen, eta 2023ko ekainaren 9an amaituko da, Donostian. Guztira, hamar programa izango dira, Gasteizen (10), Bilboren (10), Donostiaren (10x2) eta Iruñearen (10) artean banatuta; orotara, 50 kontzertu. Xostakovitxen 8. Sinfonia-k irekiko ditu emanaldiak; 1943. urtean sinatu zuen lan hura, eta Bigarren Mundu Gerrako milioika hildakoek eragin zioten zirrara du oinarri. Eta konpositore beraren beste lan batek itxiko ditu saioak, 15. Sinfonia-k; tragedia gainditzearen isla izan liteke obra hori, «baikortasuna» sumatzen baita 1971n idatzitako lan horretan. Abonuak ekainaren 15etik aurrera jarriko dituzte salgai, eta sarrera solteak, berriz, irailaren 1etik aurrera, bai euskadikoorkestra.eus helbidean, bai auditoriumetako webgune eta txarteldegietan.
Estreinaldi partekatuak
Orkestrak beste hainbat erakunderekin elkarlanean landutako proiektuen emaitza entzun ahal izango da hainbat estreinalditan. Carpenterren Mamu kantak, adibidez, Royal Scottish National Orchestrak, City of Birmingham Symphony Orchestrak, Royal Liverpool Philharmonic Orchestrak eta Euskadiko Orkestrak agindutako lan bat da; Marion Angus poetaren testu batzuk ditu partiturak, eta euskaraz kantatuko dituzte Easo Gaztek eta Easo Eskolaniak. Ramon Lazkanoren Mare Marginis pianorako kontzertua, berriz, Radio Francek, Euskadiko Orkestrak eta WDR orkestrak (Koloniako Irratiaren Orkestrak) agindutako lan bat da. Radio Franceren 2023ko Presences jaialdian estreinatuko dute, otsailaren 11n, François-Xavier Rothek zuzendutako Frantziako Orkestra Nazionalarekin; astebete geroago aurkeztuko du Euskadiko Orkestrak; eta maiatzean, berriz, WDR orkestrak. Denboraldiko hirugarren erabateko estreinaldia Zuriñe F. Gerenabarrenaren Lorratz obra izango da, Elkano: Mundubira musika bidelagun proiektuaren barruan sortu duena eta egitasmoari amaiera emango diona.
Estreinaldiez gain, beste hamar obra lehen aldiz interpretatuko ditu orkestrak, entzuleei lan berriak ezagutarazteko asmoz. Bi nabarmendu dituzte horien artetik: Doctor Atomic Symphony (John Adams) eta 2 poèmes (Alexander Veprik). Horiez gain, Xostakovitx, Elgar, Korngold, Chopin, Beethoven eta Mahlerren lanak gehitu dituzte errepertoriora.
Hiru programari bakarrik helduko die orkestrak, eta, gainerakoak jorratzeko, hainbat artista gonbidatu ditu. Zuzendarien artean, Roberto Fores, Dinis Sousa, Roderick Cox, Christoph-Matthias Mueller eta Karel Mark Chichon lehen aldiz ariko dira EO zuzentzen, eta Pablo Gonzalez ere batu dute zerrendara. Bakarlariei dagokienean, berriz, Alexandre Tharaud pianista eta Anne Gastinel biolontxelo jotzailea lehen aldiz arituko dira orkestrarekin, eta esperientzia errepikatuko dute Alexei Volodin eta Yulianna Avdeeva pianistek, eta Alena Baeva eta Frank Peter Zimmermann biolinistek. Halaber, Jone Martinez, Carlos Mena eta Javier Francoren ahotsak orkestrarekin batera entzun ahal izango dira, Easo Gazte, Easo Eskolania eta Donostiako Orfeoikoenez gain.
Treviño, «etxean»
Denboraldia amaitzean, zuzendari titular gisa bosgarren urtea beteko du Robert Treviñok. Rochek adierazi duenez, orkestrak azken urteotan lortutako emaitzen eta zuzendariak erakutsitako konpromisoaren harira, haren titulartasunari jarraipena ematea erabaki dute, amaiera eperik ezarri gabe. Denboraldiko lau programa bere gain hartuko ditu Treviñok, eta hala, besteak beste, Xostakovitxen, Brucknerren eta Mahlerren sinfonietan orkestra gidatuko du, baita F. Gerenabarrenaren eta Lazkanoren obren estreinaldietan ere.
«Oso pozik» agertu da Treviño Euskadiko Orkestran orain arte egindako bidearekin eta bertan jarraitzeko aukerarekin, eta «etxean» sentitzen dela adierazi du.
Martxoan, Poloniara
Euskadiko Orkestra 2020ko martxoan atera zen azkenekoz nazioartera, erabateko itxialdia ezarri aurretik. Aurki, atzerrirako bidaiak berreskuratuko ditu berriro ere. Iaz, bertan behera utzi behar izan zuen Salzburgorako bidaia, Austriaren itxialdiaren ondorioz, eta kontzertu horiek 2024ko otsailera geroratu ziren. Horren aurretik, baina, Poloniara joko du, Beethoven Jaialdiaren gonbidapena jaso baitu. 2023ko martxoan, Krakovia, Varsovia, Katowice eta Wroclaw hirietan joko du, horrenbestez.
Halaber, hainbat grabazio proiektu ere eramango ditu aurrera. Bat aipatu dute arduradunek: Maurice Ravelen orkestra lanen bigarren albuma plazaratuko dutela iragarri dute.
Euskal Herriko beste hainbat erakunderekin elkarlanean jarraituko du orkestrak denboraldi berrian ere, hala nola OLBErekin nahiz Musika-Musica jaialdiarekin, Musikasterekin eta Donostiako Musika Hamabostaldiarekin. |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213607/eh-bilduk-lehen-konferentzia-munizipalista-egingo-du-hilaren-27an-eta-28an.htm | Politika | EH Bilduk lehen Konferentzia Munizipalista egingo du hilaren 27an eta 28an | Iruñean elkartuko dira, eta ehunka alkate eta zinegotzi batu nahi ditu. Nazioarteko ordezkariak ere joango dira. | EH Bilduk lehen Konferentzia Munizipalista egingo du hilaren 27an eta 28an. Iruñean elkartuko dira, eta ehunka alkate eta zinegotzi batu nahi ditu. Nazioarteko ordezkariak ere joango dira. | EH Bilduk bere lehen Konferentzia Munizipalista egingo du bihar eta etzi zortzi, hilak 27 eta 28, Iruñean. Indar subiranistako alkate eta zinegotzien lehen bilera izango da, eta ehunka ordezkari eta tokiko kargu publiko elkartu nahi ditu. «Erlojuak sinkronizatu eta programak eta ideiak partekatuko ditugu, bertan bizi eta lan egiten dutenentzat herri eta hiri hobeak eraikitzeko lanean jarraitzeko helburuarekin. Elkarri entzungo diogu, elkarrengandik ikasiko dugu. Hobetzen ikasiko dugu, gure komunitateak hobetzeko», azaldu du EH Bilduk ohar batean.
Jakinarazi dutenez, nazioarteko ordezkaritza batek ere hartuko du parte: Eoin O Broin Sinn Feineko parlamentaria (Irlanda), Ruairi Kelly Glasgowko Udaleko zinegotzia (SNP, Eskozia), Jabiera Manzi Txileko mugimendu eratzailearen ordezkaria, Jesper Kiel Kopenhageko aliantza gorri-berdeko udal politikako arduraduna, David Payot Lausanako alkateordea (Suitza), Sandra Castro Lleidako alkateordea (ERC, Katalunia), Francisco Garcia Allarizko alkate ohia (BNG, Galizia) eta Selmi Holopainen Turkuko Udaleko zinegotzia (Finlandia) ere bertan izango dira.
Jardunaldia ostiralean hasiko da, Baluarten, Iruñeko zinegotzi Joseba Asironek, Errenteriako (Gipuzkoa) alkate Aizpea Otaegik eta Sinn Feineko parlamentari Eoin O Broinek egingo duten solasaldiarekin.
Larunbatean, jardunaldi bat egingo dute Iruñeko Refenan. Bertan, hainbat gai landuko dira, ikuspegi munizipalistatik: gobernantza eredu herrigilea, trantsizio energetikoa, gobernantza feministaren eredua eta etxebizitza. «Gai horiek dira, besteak beste, gure herriak, eta munduak oro har, aurrean dituen erronka kolosaletako batzuk», azaldu du EH Bilduk: «Garai nahasiak bizi ditugu, aldaketa handiak eta ziurgabetasun izugarriak bizi ditugu, eta udalgintzak funtsezko rola izan dezake. Tokikotik, hurbiletik, aurre egin beharreko erronka globalei ere erantzun ahal izango zaie». |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213608/jasone-cenoz-amanda-sierra-eta-marta-olazabal-ikerlarien-lana-aitortu-dute.htm | Gizartea | Jasone Cenoz, Amanda Sierra eta Marta Olazabal ikerlarien lana aitortu dute | Eusko Jaurlaritzak eta Ikerbasquek aitortza egingo diete hiru emakume ikertzaileri. Ibilbideagatik eta ikerkuntzan egindako lanagatik sarituko dituzte. | Jasone Cenoz, Amanda Sierra eta Marta Olazabal ikerlarien lana aitortu dute. Eusko Jaurlaritzak eta Ikerbasquek aitortza egingo diete hiru emakume ikertzaileri. Ibilbideagatik eta ikerkuntzan egindako lanagatik sarituko dituzte. | Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak eta Ikerbasquek emakume ikertzaileen lana aitortu eta bistaratu dute. Ikerbasqueko Ebaluazio Batzordeak hautatzen ditu aitortza jasoko duten emakume ikertzaileak, eta aurten erabaki ditu dagoeneko 2022an hiru kategorietan aitortza egingo zaien emakume ikertzaileak. Jasone Cenoz EHUko Hezkuntzarako Ikerkuntza eta Diagnosi Metodoen Saileko katedradunak ikerketa arloko ibilbideagatik aitortza jasoko du. Amanda Sierra Basque Center for Neurosciences ikerketa zentroko ikertzaileak, berriz, bere ikerketa arloko lidergoaren aitortza jasoko du. Eta, azkenik, Marta Olazabal Basque Centre for Climate Change ikerketa zentroko kideak, ikertzaile gaztearen aitortza.
Laugarren aldia da aurtengoa, eta aukeraketa prozesu luzea izan da. Ikerbasquek Araba, Bizkai eta Gipuzkoako emakume ikertzaileen azkenaldiko ekoizpen eta ekarpen zientifikoei buruzko datuen analisi bibliometrikoa egin du. Ondoren, ebaluazio batzordeak gorago aipaturiko hiru kategoria horietako 25 ikertzaileren artean aukeratu ditu. Aurten, batzordeak emakumezko ikertzaileen maila zientifiko handia nabarmendu du, eta hautagaien kopuruak izan duen gorakada ere bai. Horrek, batzordekideen hitzetan, «agerian uzten du emakume ikertzaileek egiten duten zientziaren potentzial handia».
Hezkuntza Sailak eta Ikerbasquek 2022ko udazkenean egingo dute ekitaldia. Bertan izango dira, aitortza jasoko duten ikertzaileekin batera, ikerketa zentroetako, unibertsitateetako eta zentro teknologikoetako ordezkariak. |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213609/george-w-bushek-irakeko-inbasioa-gaitzetsi-du-zera-ukrainakoa.htm | Mundua | George W. Bushek Irakeko inbasioa gaitzetsi du... zera, Ukrainakoa | Lapsus esanguratsua eduki du AEBetako presidente ohiak Vladimir Putin Errusiakoaren jokabidea gaitzesteko eginiko hitzaldian. | George W. Bushek Irakeko inbasioa gaitzetsi du... zera, Ukrainakoa. Lapsus esanguratsua eduki du AEBetako presidente ohiak Vladimir Putin Errusiakoaren jokabidea gaitzesteko eginiko hitzaldian. | Sigmund Freud harro egongo litzateke. Haren teoriaren arabera, gizakiek hitz egitean egiten dituen akats batzuk agerian uzten dute benetan buruan darabiltena, baina jendaurrean inoiz onartuko ez luketena. Batzuk sasizientziatzat dute Freudek asmaturiko psikoanalisia, baina George W. Bush AEBetako presidente ohiak lapsus freudiar horien adibide bikain bat eman berri du.
Bere izena duen zentroan hitzaldia eman du bart Bushek. AEBetako hauteskundeen etorkizunaren inguruan mintzatzen ari zen, eta aukera baliatu du Vladimir Putin Errusiako presidentearen aurka jotzeko.
Ikusi gehiago: George W. Bushek Irakeko inbasioa gaitzetsi du... zera, Ukrainakoa
«Errusiako hauteskundeak iruzurra dira. Aurkari politikoak espetxean sartzen dituzte, edo, bestela, galarazten diete bozetan parte hartzea», adierazi du Bushek. Gaineratu du horren ondorioz Errusian ez dagoela boterearen gaineko kontrolik.
«Eta gizon bakar batek erabakitzen du justifikaziorik gabeko inbasio bortitza abiatzea Iraken kontra... Zera... Ukraina esan nahi nahi dut».
Adierazitakoak duen esan nahiaz jabetuta, bere akatsari barre egin nahi izan dio orduan, eta bere adinari egotzi dio bi inbasioak nahastu izanak. 75 urte ditu, 1946 uztailaren 6an jaio baitzen.
Ikusi gehiago: Turkiak oztopatu egin du Finlandia eta Suedia NATOra batzeko lehen pausoa
2003an, Irak inbaditzeko agindua eman zuen Bushek. Tony Blair Erresuma Batuko lehen ministroaren eta Jose Maria Aznar Espainiako gobernuburuaren sostenguarekin. Herrialdean suntsipen handiko armak zeudela erabili zuten aitzakiatzat. Gero, Nazio Batuen Erakundeak ondorioztatu zuen herrialdean ez zegoela halako armarik.
Ez dago zehazki jakiterik zenbat pertsona hil zituen Iraken inbasioak eta zortzi urteko okupazioak, datu ofizialik ez dagoelako, baina, hainbat erakundek eginiko kalkuluen arabera, litekeena da 100.000-1.200.000 inguru izatea. |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213610/gasolina-litroa-bi-euro-baino-garestiago-saltzen-dute-euskal-herriko-gasolindegien-herenek.htm | Ekonomia | Gasolina litroa bi euro baino garestiago saltzen dute Euskal Herriko gasolindegien herenek | Astebetean bost zentimo igo da gasolinaren bataz besteko prezioa Hego Euskal Herrian. Gasolioa lau zentimo merkatu da maiatzean Iparraldean, eta hiru Hegoaldean. Depositua betetzea duela urtebete baino 28 (E-95) eta 36 (A gasolioa) euro garestiagoa da. | Gasolina litroa bi euro baino garestiago saltzen dute Euskal Herriko gasolindegien herenek. Astebetean bost zentimo igo da gasolinaren bataz besteko prezioa Hego Euskal Herrian. Gasolioa lau zentimo merkatu da maiatzean Iparraldean, eta hiru Hegoaldean. Depositua betetzea duela urtebete baino 28 (E-95) eta 36 (A gasolioa) euro garestiagoa da. | Abendutik gasolinaren prezioak izan duen gorakadak ez du etenik. Frantziako eta Espainiako Gobernuek urte hasieran hartutako neurriek erabiltzaileei arnasa pixka bat eman zieten arren, berriro hartu du gorako joera, eta martxotik hona batez beste hamar zentimo garestitu da Euskal Herrian, 1,809 eurotik 1,909 eurora. BERRIAren erregaien prezioaren orrialde berezian ikus daitekeenez, abendutik hona 53 zentimo garestitu da gasolina mota hori litroko. Igoera maiatzean handitu da. Astebetean, maiatzaren 13tik, bost zentimo igo da (0,053 euro), eta atzo Euskal Herrian E-95 gasolina saltzen duten 539 gasolindegietatik 193tan (%35,8) bi euro baino garestiago zegoen jada litroa.
Kopuru horiekin esan liteke Espainiako Gobernuak apirilean ezarri zuen hogei zentimoko hobariaren erdia petrolio konpainiek irentsi dutela jada. E-95 gasolina litroa bi eurotik gorako prezioan saltzen duten 193 gasolindegi horietatik 186 Hegoaldean daude. Ipar Euskal Herrian martxoan hasi zen nabaritzen Frantziako Gobernuaren neurrien eragina. Bost astean 1,971tik 1,780ra jaitsi zen E-95 gasolinaren salneurria. Hortik aurrera, baina, garestitu egin da, eta orain 1,907 euroan saltzen da litroa, martxoaren hasieran zuen salneurri berean.
Orain, E-95 gasolina toki hauetan dago garestien: Bidaxunen (2,13 euro, Nafarroa Beherea), Orontzen (2,12, Nafarroa), Donibane Lohizunen (2,109, Lapurdi), Baionako Nafarroako Herni etorbidean (2,105), Itzan (2,099, Nafarroa), Beasainen (2,089, Gipuzkoa) eta Gernika-Lumon (2,084, Bizkaia). Merkeen, berriz, Etxarri-Aranatzen (1,809 euro, Nafarroa), Zeanurin eta Lemoan (1,799, Bizkaia), Amendüze-Unason (1,774, Nafarroa Beherea), Baionako Grand Basque etorbidean (1,675), Hendaian (1,66, Lapurdi), Angelun (1,549, Lapurdi) eta Senperen (1,335, Lapurdi).
Gasolioa merkatu egin da
E-98 gasolina ere nabarmen garestitu da. Hego Euskal Herriko batez besteko prezioak maiatzean gainditu zuen bi euroen langa, eta ez da hortik jaitsi; atzo 2,104 euroan zegoen. Gasolinaren prezioak gora egin du, eta A gasolioa, berriz, merkatu egin da, eta gasolina baino merkeago dago berriro Euskal Herrian: 1,891 euroan dago A gasolioa, eta 1,948 euroan E-95 gasolina. Iparraldean lau zentimo merkatu da azken hamar egunetan. Hegoaldean, berriz, hiru zentimo.
Europako Batasuna Errusiako petrolioa bahitzea ari da aztertzen, eta, adituen arabera, horrek eragin du maiatzeko igoera. Ikusteko dago zer gertatzen den ekainera bitartean, Hego Euskal Herrian ekainaren 30ean amaituko baita Espainiako Gobernuaren hobaria. Une honetan prezio horiei hogei zentimoko beherapena egiten zaie Hegoaldeko gasolindegietan: hamabost Espainiako Gobernuaren kontura, eta bost petrolio konpainien kontura.
Salneurri horietan, 55 litroko edukiera duen auto batean depositua E-95 gasolinarekin betetzea duela urtebete baino 28 euro garestiagoa da. Ipar Euskal Herrian, iazko maiatzetik, E-95 gasolina 31 zentimo garestitu da litroko, eta Hegoaldean, 0,54 zentimo (Madrilen beherapena aintzat hartu gabe). Gasolioa gehiago garestitu da urte honetan, eta 55 litroko depositu bat betetzea duela urtebete baino 36 euro garestiagoa da. Urtebeteko igoera 49 zentimokoa izan da Ipar Euskal Herrian, eta 68 zentimokoa Hegoaldean. |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213611/hiru-urteko-haur-bat-hil-da-corellan-ur-oxigenatua-edateagatik.htm | Gizartea | Hiru urteko haur bat hil da Corellan, ur oxigenatua edateagatik | Osasun zerbitzuek ez dute erdietsi umea suspertzea. Bertan hil da, handik gutxira. | Hiru urteko haur bat hil da Corellan, ur oxigenatua edateagatik. Osasun zerbitzuek ez dute erdietsi umea suspertzea. Bertan hil da, handik gutxira. | Hiru urteko haur bat zendu da gaur Corellan (Nafarroa), ur oxigenatua edanda. Umeak produktua edana zuelako berri izan du Poliziak, 13:00 aldera, eta Corellako Udaltzaingoa eta Foruzaingoa harengana joan dira haurrari arta emateko. Ondotik, osasun zerbitzuak joan dira harengana, suspertzen ahalegintzeko. Ordea, ez dute lortu, eta haurra handik gutxira hil da, 14:00 aldera.
Foruzaingoak zabaldutako informazioaren arabera, haurra etxola batean zegoen ur oxigenatua edan duenean. Polizia joan denerako, bihotz-biriketako geldialdian zen umea, larri. Oraingoz, ez dute gertatutakoari buruzko informazio gehiago plazaratu. Ikerketa abiatu dute. |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213612/lan-eta-bizi-baldintzak-duintzeko-politika-publiko-indartsu-eta-ausartak-eskatu-ditu-labek.htm | Gizartea | Lan eta bizi baldintzak duintzeko politika «publiko, indartsu eta ausartak» eskatu ditu LABek | Seme-alaba bakoitzeko 200 euroko diru laguntza ematea «urrats bat» izan daitekeela uste du LABek, baina, iragarritako neurriez harago, zaintzari buruzko proposamenak egitea «beharrezkoa» dela dio. | Lan eta bizi baldintzak duintzeko politika «publiko, indartsu eta ausartak» eskatu ditu LABek. Seme-alaba bakoitzeko 200 euroko diru laguntza ematea «urrats bat» izan daitekeela uste du LABek, baina, iragarritako neurriez harago, zaintzari buruzko proposamenak egitea «beharrezkoa» dela dio. | Iñigo Urkullu lehendakariak atzo iragarri zituen erronka demografikoari aurre egiteko neurriak, EH Bilduren eskariz Eusko Legebiltzarrean egindako demografiari buruzko bilkura monografikoan. LAB sindikatuaren ustez, baina, erronka demografikoaren aferari ezin zaio «politika natalistekin» erantzun, eta herritarren lan eta bizi baldintzak duintzeko politika «publiko, indartsu eta ausartak» eskatu ditu, «sakoneko aldaketak gauzatzeko».
Jaiotze tasa baxuen atzean «prekaritate eta pobretze kasuen hedatzea» dagoela uste du LABek. Eta, horrez gainera, emakumeak «erreprodukziorako tresna gisa» hartu izana salatu dute: «Beste behin ere, emakumeoi gure gorputzarekin zer egin behar dugun esan digute». Arazo nagusia, baina, hau da, LABen iritziz: «Bizitza duinerako dugun eskubidea ukatzen zaigu». Horrez gainera, adierazi dute kalitatezko etxebizitza duina izateko eskubidea ere ez dagoela bermatuta.
Bestalde, urtean 100.000 euro baino gutxiagoko errenta daukaten gurasoei seme-alaba bakoitzeko 200 euroko diru laguntza ematea «urrats bat» izan daitekeela aitortu dute, «baina ez da nahikoa aurretik aipatutako eremuetan esku hartze sendorik ez badago». Era berean, esan dute garraio publikoaren tarifak berrikusteak «gutxirako» balio duela garraio publikoaren aldeko estrategia indartsurik ez badago.
Iragarritako neurriez harago, zaintza sistema publikoaren inguruko proposamenak egitea ere «beharrezkoa» dela uste du LABek: «Lan eta bizi baldintzak duindu behar dira, eta, horretarako, enplegua, zaintza lanak eta aberastasuna banatzeko neurriak eta borondate politikoa behar da». |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213613/administrazio-auzitegira-jo-du-seaskak-frantziako-hezkuntza-ministerioaren-kontra.htm | Gizartea | Administrazio auzitegira jo du Seaskak, Frantziako Hezkuntza Ministerioaren kontra | 2019an EEPk eta hirurek izenpetu zuten hitzarmena ez betetzea leporatzen diote Frantziako estatuko administrazioari. Ikasleek baxoko azterketa batzuk euskaraz egiten ahalko zituztela adostu zuten hiru erakundeek. | Administrazio auzitegira jo du Seaskak, Frantziako Hezkuntza Ministerioaren kontra. 2019an EEPk eta hirurek izenpetu zuten hitzarmena ez betetzea leporatzen diote Frantziako estatuko administrazioari. Ikasleek baxoko azterketa batzuk euskaraz egiten ahalko zituztela adostu zuten hiru erakundeek. | Frantziako Hezkuntza ministerioaren borondate falta juridikoki konpondu nahi du Seaskak. Ipar Euskal Herriko ikastolen federazioak Paueko Administrazio Auzitegira jo du azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzeko. Zehazki, Frantziako Hezkuntza ministerioa salatu du, 2019ko uztailean EEP Euskararen Erakunde Publikoak eta hiruek izenpetu zuten hitzarmena ez betetzea leporatuta. Ikasleek baxoko Ahozko Handiaren parte bat euskaraz egiten ahalko dutela idatzia da bertan, baina uko egiten diote neurria aplikatzeari. Azken hilabeteetan, Bordeleko errektoreak Seaskako kideei erran izan die idatzitakoaren «beste irakurketa bat» egiten duela. «Bide berri bat hartzea erabaki dugu: epaileari erranaraztea Hezkuntza ministerioa behartua dela aplikatzera hori, eta gure terminaleko ikasle guziek eskubidea dutela Ahozko Handi hori euskaraz pasatzeko», adierazi du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak.
Honela dio 2019an izenpetu zuten hitzarmenaren testuak: «Batxilergoan murgiltze ereduetako ikasleek parada ukanen dute euskaraz idazteko Historia-Geografiako kontrol jarraikiko proba amankomunetan eta irakaskuntza zientifikoetako kontrol jarraikiko proba amankomunetan. Azkenik, sail elebidunetako eta murgiltze ereduetako ikasleek ahozko handiko zati bat euskaraz egiten ahalko dute». Jorajuriaren iritziz, esaldiak ez du interpretaziorako tarterik uzten.
Seaskako lehendakariak oroitarazi du aspalditik ari direla borrokan azterketak euskaraz egiteko eskubidearen alde. «Azken urte eta hilabeteetan eraso anitz izan ditugu. Ez dugu ulertzen nondik heldu den oposizio hori. Ez da antolaketa arazorik: zuzentzaileak badira beste sareetan, publikoan, elebidunean, gure ikasleen lanak zuzendu ditzaketenak. Ez da arazo juridikorik: legeak dio argiki azterketak frantsesez egin behar direla, salbu euskararen irakaskuntzak bestela behartzen duelarik. Badu 30 urte lege puntu hori erabiltzen dugula brebeta osoki euskaraz egiteko, eta Historia-Geografia eta Matematika euskaraz egiteko baxoan».
Abenduan zirkularra
Funtsean, hiru dokumentuk berresten dute Seaskaren eskaera. Batetik, Jorajuriak aipatutako Frantziako Hezkuntza Kodeak, 121-3 artikuluan; bestetik, EEPk, ministerioak eta Seaskak 2019an izenpetutako hitzarmenak; eta, azkenik, joan den abenduan hizkuntza gutxituen irakaskuntzari buruz publikatu zuten zirkularrak. Brebetan eta baxoan proba batzuk euskaraz egiteko aukera aipatzen da azken horretan.
Horiek horrela, Frantziako hezkuntza administrazioaren «erabaki politikoa» da azterketak euskaraz egiteko eskubidea ukatzea, Jorajuriaren hitzetan: «Susmatzen dugu badela nahikeria bat gure ikasleek frantses gehiago izan dezaten irakaskuntzan. Funtsean, hori baita gertatzen dena. Proba bat frantsesez aurkeztu behar delarik, azken hiruhilekoan, azken hilabeteetan, irakasleak behartuak dira frantses pixka bat sartzera haien irakaskuntzan. Eta gure murgiltze eredua hausten dute hori eginez».
Seaskak lehengo astean aurkeztu zuen helegitea Paueko auzitegian, eta horrek eskaera aztertzea erabaki du. Heldu den astelehenean izanen da auzi saioa. |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213614/gipuzkoako-zahar-etxeetako-langileek-aurrerapausoak-exijitu-dituzte-itunaren-negoziazioan.htm | Gizartea | Gipuzkoako zahar etxeetako langileek aurrerapausoak exijitu dituzte itunaren negoziazioan | Manifestazioa egin dute gaur Donostian, ELA eta LAB sindikatuek deituta, bakoitzak bere aldetik. Gipuzkoako Foru Aldundiari eta patronalari eskatu diete bere erantzukizuna onartzeko eta konponbideak proposatzeko. Bihar bilduko da negoziazio mahaia. | Gipuzkoako zahar etxeetako langileek aurrerapausoak exijitu dituzte itunaren negoziazioan. Manifestazioa egin dute gaur Donostian, ELA eta LAB sindikatuek deituta, bakoitzak bere aldetik. Gipuzkoako Foru Aldundiari eta patronalari eskatu diete bere erantzukizuna onartzeko eta konponbideak proposatzeko. Bihar bilduko da negoziazio mahaia. | Greba eguna dute gaur Gipuzkoako zahar etxeetako langileek, ELA eta LAB sindikatuek eta Gipuzkoako Senideak elkarteak deituta. Adinekoen egoitzetako hitzarmenaren alde borrokatzeko hartu dituzte Donostiako kaleak, eta Gipuzkoako Foru Aldundiari eta patronalari eskatu diete beren erantzukizuna onartzeko eta konponbideak proposatzeko. Manifestazioa egin dute 11:00etan, bulebarretik abiatuta.
Borroka prozesu «oso luzea» daramatela adierazi dute sindikatuek; izan ere, duela bost urte osatu zen negoziazio mahaia, eta duela lau urte hasi zituzten grebak eta mobilizazioak. Horrela, Gipuzkoako ELAko zahar etxeetako langileen 258. greba eguna da gaurkoa. Horregatik, Maialen Aranburu ELA sindikatuko Gipuzkoako zahar etxeetako arduradunaren arabera, hasieratik hitzarmenerako eskatzen zituzten edukiak «zaharkituta» gelditu dira, ez zituztelako 2022. eta 2023. urteak aurreikusten, eta negoziazio mahaian eduki horiek eguneratzeko eskatu dute, besteak beste.
Eñaut Alvarez LAB sindikatuko kideak adierazi duenez, gaur egungo egoerak «urgentziazko» irtenbide bat behar du, zahar etxeetan «muturreko» egoeran baitaude. Nabarmendu du egoera «larria» dela duela urte askotatik, baina COVID-19aren ondorioz «are eta larriagoa» bihurtu dela. Horregatik, ohartarazi du bakoitzak bere erantzukizunak onartu behar dituela; «bai patronalak, bai diputazioak, baita sindikatuok ere». Mobilizazioan, patronalaz gain, aldundia ere interpelatu dute; hain zuzen ere, badakitelako proposamenaren atzean diputazioak ere egon behar duela. «Ehuneko handi batean diru publikoz finantzatuta dagoen zerbitzu bati buruz ari gara hitz egiten, eta, beraz, azken ardura aldundiarena da», adierazi du Aranburuk.
Bihar bilduko da negoziazio mahaia, eta, sindikatuen arabera, bilera «erabakigarria» izan daiteke, hitzarmen duin bati bide emango dion «negoziazio erreala» martxan jartzeko aukera izan daitekeelako. Sindikatuek, beraz, patronalari eta Gipuzkoako Foru Aldundiari eskatu diete «beren lana» egin dezatela, aurretik izan dituzten hiru negoziazio mahaietara «ez dutelako proposamenik eraman». Biharko bilerari begira, baina, Aranburuk espero du proposamenen bat aurkeztea. Izan ere, azkenekoan, ELAk ohartarazi zuen proposamenik jasotzen ez bazuten ez zela mahaian eseriko, eta Aranburuk erabaki horixe berretsi du gaur: «Ez gara fikziozko negoziazio batean sartuko». LABek, berriz, nabarmendu du proposamena jasotzen badute «xehetasunez» aztertuko dutela, baina eramaten ez badute «bestelako pauso batzuk emateko prest» daudela.
Zahar etxeetako langileen lan baldintzak «duinduko» dituen hitzarmena negoziatzerako orduan, ELAk nabarmendu du, besteak beste, garrantzitsua dela ratioak hobetzea eta soldatak igotzea, «kasu askotan 2016tik soldata igoerarik gabe dagoelako sektore hau». Langileentzat, gainera, hogei minutuko atsedenaldi ordaindu bat eskatzen dute, baita kontratu guztiak %100eko jardunaldikoak eta finkoak izatea ere. Horrez gain, Aranburuk nabarmendu du oraindik inongo hitzarmenetan jarri ez den klausula berri bat lantzen ari direla. Horrekin, azken bi urteotan pandemiarekin zahar etxeetan bizi izan dutenari erreparazio bat bilatu nahi diote.
LABen ustez, berriz, erresidentzietan dagoen egoerari «behin-behineko irtenbide bat» emateko beharrezkoa da herrialde mailako lan hitzarmen bat ezartzea. Horrekin, Gipuzkoako egoitzetan lan bera egiten duten langileen arteko lan baldintzak eta soldata arrakala berdintzea bilatzen dute. Horrez gain, «ezinbestekotzat» daukate ratioak handitzea, «ez lan kargak gutxitzeko bakarrik, zerbitzua hobetzeko ezinbesteko neurria delako ere bai».
Greba eskubidea, «urratuta»
Sindikatuek salatu dute Eusko Jaurlaritzak greba eskubidea «urratzen jarraitzen» duela, gehiegizko gutxieneko zerbitzuak ezarriz. Aranburuk azaldu duenez, neurri hori ezarrita Jaurlaritzak duen «helburu bakarra greba eskubidea oztopatzea» da. Nabarmendu du pandemian langileak greba eskubiderik gabe egon direla, %100eko zerbitzu minimoekin.
LABek ere salatu du gutxieneko zerbitzuak gehiegizkoak direla; Alvarezen arabera, greba eskubidea «urratua» izan da %100eko zerbitzu minimoen aitzakiapean: «Egoiliarren zaintza eta atentzioa bermatzearen izenean, grebarako eskubidea urratzen dute». Horrela, gaineratu du gutxieneko zerbitzuak ez direla greba egunetan bakarrik jartzen: «Egunero gaude zerbitzu minimoetan lanean, eta greba egunetan egun normal batean baino jende gehiagok egin izan du lan». |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213615/gizonezko-bat-atxilotu-dute-bilbon-indarkeria-matxista-egotzita.htm | Gizartea | Gizonezko bat atxilotu dute Bilbon, indarkeria matxista egotzita | Bikotekideari eraso egitea leporatu diote gizonezkoari; 30 urte ditu. Emakumea Basurtuko ospitalera eraman dute. | Gizonezko bat atxilotu dute Bilbon, indarkeria matxista egotzita. Bikotekideari eraso egitea leporatu diote gizonezkoari; 30 urte ditu. Emakumea Basurtuko ospitalera eraman dute. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintzak eta Bilboko Udaltzaingoak 30 urteko gizonezko bat atxilotu du goizaldean Bilbon, bikotekideari eraso egin izana egotzita. Zabaldutako informazioaren arabera, gauerdian Udaltzaingoak Ertzaintzari jakinarazi dio indarkeria matxistako kasu bat izan dela hiriko etxebizitza batean. Larrialdi zerbitzuak bertaratu dira, eta han artatu dute biktima: begi batean lesioak zituen, eta hematomak gorputzean. Basurtuko ospitalera eraman dute, eta erietxeratu egin dute. Ertzaintzaren eta Udaltzaingoaren patruilak etxebizitzara joan dira, baina ordurako erasotzailea ez zegoen bertan, eta poliziek gizonezkoa bilatzeari ekin diote. Aisialdi gune batean atzeman dute gero, eta atxilo eraman dute, indarkeria matxista leporatuta. Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, atxilotuak aurrekariak ditu indarkeria matxistagatik eta jabetzaren aurkako delituengatik. Ertzaintzaren komisarian dago gizonezkoa, epailearen aurretik igarotzeko zain. |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213616/stefano-oldanik-irabazi-du-giroko-hamabigarren-etapa.htm | Kirola | Stefano Oldanik irabazi du Giroko hamabigarren etapa | Italiarra eguneko ihesaldian sartu da lehenbizi, eta bi iheskiderekin egin du aurrera gero. Esprintean hura izan da azkarrena. Juanpe Lopezek lehen postuari eutsi dio. | Stefano Oldanik irabazi du Giroko hamabigarren etapa. Italiarra eguneko ihesaldian sartu da lehenbizi, eta bi iheskiderekin egin du aurrera gero. Esprintean hura izan da azkarrena. Juanpe Lopezek lehen postuari eutsi dio. | Iheslariek Italiako Giroko etaparen bat begiz joa bazuten, hamabigarrena zuten. Parma eta Genova arteko ibilbidea oso aproposa zen esprinterren taldeen zaintzatik ihes egiteko: ekitaldiko saiorik luzeena zen (204 kilometro), eta ez zuen aparteko zailtasunik.
Bete egin dira iragarpenak, eta ihes egindako hiru txirrindulari lehiatu dira etapa irabazteko: Stefano Oldani (Alpecin), Lorenzo Rota (Intermarche) eta Gijs Leemreize (Jumbo). Oldani nagusitu da, Rotaren eta Leemreizeren aurretik. Italiarrak ez zuen garaipenik duela lau urte profesionaletan debuta egin zuenetik; nekez izan zezakeen estreinako hoberik, etxeko lasterketarik handienean.
Lehen hiru sailkatuak 25 txirrindulariz osatutako ihesaldi baten kide izan dira. Izen handiak zeuden tartean: Mathieu van der Poel (Alpecin), Wilco Kelderman (Bora) eta Bauke Mollema (Trek), besteak beste. Kilometro asko egin dituzte elkarrekin, baina helmugara gerturatu ahala, elkarri erasoka hasi dira, eta, azkenean, Oldani, Rota eta Leemreize geratu dira aurrean. Kelderman (Bora) eta Mollema (Trek) 57 segundora iritsi dira, eta tropela, bederatzi minutu pasatxora. Juanpe Lopezek (Trek) lehen postuari eutsi dio.
Bihar, hamahirugarren etapa jokatuko dute, Sanremotik Cuneora. Laburra da (150 kilometro) eta bi zati ditu: lehen 54 kilometroak goraka dira, eta Hirugarren Mailako mendate bat dago bukaeran; hurrengo ia ehun kilometroak, ordea, maldan behera dira. Esprinterrek ez dute nahiko beste aukera bat alferrik galtzea.
Italiako Giroa ez da jokatzen ari den World Tourreko proba bakarra. Gaur, Burgosko Itzulia hasi da, eta Worx taldeak garaipen boladari eutsi dio. Lotte Kopecky flandriarrak irabazi du lehen etapa, esprintean, eta lider jarri da. Tereza Neumanova (Liv) eta Emma Cecilie Bjerg (Movistar) sailkatu dira haren atzetik. Eukene Larrarte (Bizkaia Durango) izan da lehen euskal herritarra, hamazazpigarren postuan, irabazlearen denbora berarekin. |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213617/barne-desplazatuen-kopurua-inoizko-handiena-izan-zen-2021ean.htm | Mundua | Barne desplazatuen kopurua inoizko handiena izan zen 2021ean | Bi GKEren ikerketa baten arabera, barne desplazatuak 59,1 milioi izan ziren iaz. Gatazkek 53,2 eragin zituzten, eta klima larrialdiarekin lotutako hondamendi naturalek 5,9. Ukrainako gerra dela eta, aurreikusten dute aurtengo datuak are okerragoak izatea | Barne desplazatuen kopurua inoizko handiena izan zen 2021ean. Bi GKEren ikerketa baten arabera, barne desplazatuak 59,1 milioi izan ziren iaz. Gatazkek 53,2 eragin zituzten, eta klima larrialdiarekin lotutako hondamendi naturalek 5,9. Ukrainako gerra dela eta, aurreikusten dute aurtengo datuak are okerragoak izatea | Inoiz baino barne desplazatu gehiago izan ziren iaz: 59,1 milioi. Errefuxiatuentzako Norvegiako Kontseilua (NRC) eta Barne Desplazamenduen Behatokia (IDMC) GKE gobernuz kanpoko erakundeek kaleratutako azken txostenaren arabera, desplazamendu horietako gehienak gatazkek eragin zituzten, baita klima larrialdiaren ondorio diren hondamendiek ere. Ohartarazpen bat ere egin dute: Ukrainako gerra dela eta, kopuru hori txiki geratu daiteke aurten. Izan ere, zortzi milioi barne desplazatu eragin ditu oraingoz
Barne desplazatuak duela hamar urte erregistratutakoak halako bi dira, txostenean nabarmendu dutenez. «Desplazamenduak handitzen ari dira tamainan, konplexutasunean, larritasunean eta iraupenean», azaldu du IDMCko zuzendari Alexandra Bilakek, ikerketaren aurkezpenean. «Estatistikak dauzkagunetik, iazkoa da urterik okerrena», erantsi du NRCko buru Jan Egelandek.
Zehaztu dute 59,1 milioi horietatik 53,5ek gatazkek eragindako indarkeriarengatik utzi behar izan zituztela haien etxeak —2020ean baino %10ek gehiagok—, eta hondamendi naturalek 5,9 milioi barne desplazatu eragin zituztela; iaz baino %15 gutxiago.
Herrialdeei dagokienez, gatazkek 6,7 milioi barne desplazatu eragin zituzten Sirian, 5,3 Kongoko Errepublika Demokratikoan, 5,2 Kolonbian, eta 4,4 Afganistanen. Txostenak dioenez, molde horretako barne desplazamenduen %80 Afrikan gertatzen dira, hondamendi naturalek eragindakoen %57, bestalde, Asia-Pazifikoan; hain zuzen, 1,4 milioi Afganistanen —azken hilabeteetako lehorteek gogor jo dute herrialdea—, 943.000 Txinan, eta 700.000 Filipinetan.
Bi arrazoiengatik desplazatuak
«Gauzak okertzen ari dira ez soilik Ukrainan, baita Afrikako Adarrean, Kongoko Errepublika Demokratikoan edo Latinoamerikan ere», gogoratu du NRCkoak. Txostenean azpimarratu dute, gainera, toki batzuetan bai gatazkengatik, bai klima larrialdiak eragindako hondamendiengatik gertatzen direla barne desplazamenduak; esaterako, Somalian, Afganistanen, Hego Sudanen, Mozambiken eta Myanmarren. |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213618/kamera-bat-aurkitu-dute-bilboko-ikastetxe-bateko-igerilekuko-aldageletan.htm | Gizartea | Kamera bat aurkitu dute Bilboko ikastetxe bateko igerilekuko aldageletan | Emakumeen aldageletan jarri dute kamera, eta Batxilergoko ikasleek ikusi dute. Ertzaintza ikertzen ari da. | Kamera bat aurkitu dute Bilboko ikastetxe bateko igerilekuko aldageletan. Emakumeen aldageletan jarri dute kamera, eta Batxilergoko ikasleek ikusi dute. Ertzaintza ikertzen ari da. | Ertzaintzak kamera bat aurkitu du Bilboko ikastetxe bateko igerilekuko emakumeen aldageletan. Ertzaintzaren arabera, norbaitek grabatzeko erabil zezakeen, eta ikerketa zabalik dute, zer gertatu den argitzeko.
Kamera Batxilergoko ikasleek aurkitu zuten, atzo. Behin zuzendaritzak haren berri izan zuenean, Ertzaintzan salaketa bat jarri zuen. Ikastetxeak ohar bat bidali die familiei, ikasleak arriskuan jartzen dituen edozein gertaera «sakonki deitoratzen» dutela esanez.
Zuzendaritzak esan duenez, gaur-gaurkoz ez dakite gertaera horiek zenbaterainokoak diren. Hala ere, ziurtatu du «bere esku dagoen guztia» egiten ari dela zer gertatu den argi dadin. |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213619/ekainaren-9an-emanen-dute-esnali-buruzko-erabakia.htm | Politika | Ekainaren 9an emanen dute Esnali buruzko erabakia | Parisko Dei Auzitegiak euskal presoaren baldintzapeko askatasun eskaera aztertu du. Prozedura luzatzeko borondatea deitoratu du Maritxu Paulus Basurco abokatuak | Ekainaren 9an emanen dute Esnali buruzko erabakia. Parisko Dei Auzitegiak euskal presoaren baldintzapeko askatasun eskaera aztertu du. Prozedura luzatzeko borondatea deitoratu du Maritxu Paulus Basurco abokatuak | Parisko Dei Auzitegiak ekainaren 9an emanen du Jakes Esnal euskal presoaren baldintzapeko askatasun eskaeraren erantzuna. Baina prozedura gehiago luzatzeko arriskua ikusten du Maritxu Paulus Basurco abokatuak. Auzi saioan epaileak galdera egin du ea ez ote zaion CPMS Segurtasun Neurrien Diziplina Anitzeko Batzordeari Esnalen eskaerari buruzko beste iritzi bat eskatu behar, eta prokuradorea alde agertu da -euskal presoaren askatasunaren kontra dago-. «Prozedura beste bi urtez luzatu lezake horrek», deitoratu du Paulus Basurcok. «Gure argumentuak eman ditugu eta espero dugu ekainaren 9an askatasun eskaerari buruzko erantzun baikorra lortzea. Baina kezkatuak gara».
Orain dela bost urte abiatu zuen Esnalek baldintzapean aske geratzeko eskaera, 2020ko urriaren 25ean; orain arte egin duen bigarrena da. Halako prozeduretan, presoaren egoera aztertu eta iritzia ematen duten bi egitura daude: CPMS eta CNE Frantziako Ebaluazio Zentroa. CPMSri dagokionez, aukera du azterketa bukatu ondotik presoa CNEra bidaltzea erabakitzeko; baina, hautazkoa da berez. Esnalen kasuan ez zuen beharrik ikusi, baina argumentu hori baliatu zuen Dei Auzitegiak 2020ko irailean Esnalen eskaera aztertzeari uko egiteko. Martxoan erabaki horren kontra egin zuen Frantziako Kasazio Auzitegiak: horren emaitza da gaurko auzi saioa.
«Harritua» agertu da Paulus Basurco eztabaidek hartu duten bilakaerarekin. «Ez genuen espero CPMSaren beste iritzi bat eskatzea mahaigaineratuko zutenik. Argi gelditzen da denbora galtze bat dela, ez delarik justifikatua. Hainbat argumentu eman ditugu hori ez dadin gertatu». Bere hitzetan, legeak iritzi bat ematea eskatzen du, eta hori badute esku artean: «dosierra erregularra da». Baina gaineratu du bi erakundeek iritzi argirik eman gabe ere har daitekeela askatasuna eskaerari buruzko erabakirik. «Auzitegia da erabaki har dezakeen bakarra».
CPMSen azterketak urte bat iraun ohi du, baina honek CNErengana jotzea erabakiko balu, are gehiago izan liteke. Esnalen egoera azpimarratu du Paulus Basurcok: Donibane Lohitzuneko presoak 71 urte ditu, eta 32 urte daramatza presondegian. «Egoera izugarria da» |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213620/vangelis-musikaria-hil-da-chariots-of-fire-filmaren-soinu-bandaren-egilea.htm | Kultura | Vangelis musikaria hil da, 'Chariots of Fire' filmaren soinu bandaren egilea | Musikari greziarra musika elektronikoaren aitzindarietako bat izan zen, eta askotariko estiloetako dozenaka lan eman zituen argitara. 79 urterekin hil da. | Vangelis musikaria hil da, 'Chariots of Fire' filmaren soinu bandaren egilea. Musikari greziarra musika elektronikoaren aitzindarietako bat izan zen, eta askotariko estiloetako dozenaka lan eman zituen argitara. 79 urterekin hil da. | Vangelis konpositore greziarra joan den asteartean hil zen, 79 urterekin, Greziako Gobernuko ordezkariek adierazi dutenez. Frantzian zegoen ospitaleratuta; ez dute zehaztu zeren ondorioz hil den. Zinemaren historiako soinu bandarik ezagunenetako bat egin zuen, 1981ean, Hugh Hudsonen Chariots of Fire filmean.
Evangelos Odysseas Papathanassiou Vangelis 1943an jaio zen, Agrian (Grezia), eta gaztetatik izan zuen musika sortzeko grina: etxeko tresnek egiten zuten soinuarekin esperimentatzen hasi zen, esaten dutenez. Greziako herri musikaren eragina jaso zuen, baita Eliza ortodoxoko kantena ere, baina inoiz ez zuen musika ikasketa ofizialik egin. Horrek «sormena salbatu» ziola esan izan zuen berak.
Zenbait rock taldetan jotzen aritu eta gero, Vangelis Parisera joan zen 25 urterekin, eta, han, sintetizadore elektronikoekin hasi zen musika egiten. Horrela iritsi zen bere soinu bereizgarrira: sailkatzen zaila den giro atmosferiko bat, new agean eta abangoardian kokatu izan dutena.
Artista komertzial bilakatzeko bidetik urruntzea erabakita, Londresen estudio bat prestatu, eta han idatzi zuen Chariots of Fire-ren partitura, 1924ko Olinpiar Jokoetako lasterkari britainiar batzuen garaipenaren istorioari buruzko pelikularako. Musikarik onenaren Oscar saria eman zioten, besteak beste, eta arrakasta handia izan zuen mundu osoan.
Zinemarako beste lan aipagarri batzuk ere egin zituen: Ridley Scotten Blade Runner (1982) eta Costa-Gavrasen Missing (1982) filmen soinu bandak harenak dira, besteak beste. Musikari emankorra izan zen, eta dozenaka disko argitaratu zituen, estilo askotakoak. |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213621/lehenbiziko-aldiz-emakumezko-arbitroak-epaile-arituko-dira-gizonen-munduko-kopan.htm | Kirola | Lehenbiziko aldiz emakumezko arbitroak epaile arituko dira gizonen Munduko Kopan | Txapelketako neurketak epaituko dituzten arbitroetako hiru izanen dira andreak; 36 arbitro aukeratu dituzte guztira. Azaroaren 21ean hasiko da futboleko Munduko Kopa, Qatarren. | Lehenbiziko aldiz emakumezko arbitroak epaile arituko dira gizonen Munduko Kopan. Txapelketako neurketak epaituko dituzten arbitroetako hiru izanen dira andreak; 36 arbitro aukeratu dituzte guztira. Azaroaren 21ean hasiko da futboleko Munduko Kopa, Qatarren. | Berandu, baina eman da pausoa azkenik; aurten bai. Estreinako aldiz, futboleko gizonen Munduko Kopan epaile arituko diren guztiak ez dira gizonezkoak izanen. Txapelketaren antolatzaileek jakinarazi dutenez, zeregin horretarako aukeratutako hiru emakumezkoak dira: Stephanie Frappart Frantziakoa, Salima Mukansanga Ruandakoa eta Yoshimi Japoniakoa.
Azaroaren 21ean hasiko da futboleko Munduko Kopa, Qatarren. Atzerako kontua estutuz joan ahala, ari dira haren antolaketari buruzko gero eta informazio gehiago argitaratzen, eta arbitroen gainekoa izan da gaurkoa. Emakumezko arbitroak arituko direlako notizia inoiz gertatu gabea zen orain arte –1930an egin zen txapelketa aurrenekoz–. Hala eta guztiz ere, portzentajean, zokoratuta segitzen dute andreek. Guztira 36 epaile arituko dira Kopan; %9 dira emakumezkoak, beraz.
FIFAko arbitroen batzordeko lehendakari Pierluigi Collinak esan du profesionalen kalitatea izan dela betidanik hautaketarako irizpide nagusia: «Guretzat, kalitatea dago guztiaren gainetik, eta ez sexua». Halaber, nabarmendu du FIFAk antolaturiko beste txapelketa batzuetan dagoeneko arituak direla emakumezko epaileak; haurren txapelketak eta senior kategoriak aipatu ditu adibide gisan. |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213622/42-urteko-gizonezko-bat-hil-da-auto-istripuan-zamudion.htm | Gizartea | 42 urteko gizonezko bat hil da auto istripuan Zamudion | Jaurlaritzak esan du litekeena dela «osasun arazoren bat» eduki izana gidatzen zihoan bitartean | 42 urteko gizonezko bat hil da auto istripuan Zamudion. Jaurlaritzak esan du litekeena dela «osasun arazoren bat» eduki izana gidatzen zihoan bitartean | Portugaleteko auto gidari bat zendu da gaur arratsaldean, Zamudioko (Bizkaia) Ugaldeguren poligonoan aparkatuta zegoen auto baten kontra jo ostean. 42 urteko gizonezko bat da hildakoa, eta Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, bakarrik zihoan gizona autoan.
Larrialdi zerbitzuak iritsi direnean suspertzen saiatu dira, baina konorterik gabe zegoen ordurako, eta azkenean hil egin da. Jaurlaritzak esan du litekeena dela gidatzen zihoala «osasun arazoren bat» izatea. Istripuaren arrazoia argitzeko autopsia egingo diotela jakinarazi dute. |
2022-5-19 | https://www.berria.eus/albisteak/213623/gogobeteta-esango-du-agur-oier-sanjurjok.htm | Kirola | «Gogobeteta» esango du agur Oier Sanjurjok | Klubaren eta zaleen aitortza jaso du Osasunako kapitainak, agurreko ekitaldian. Taldean jarraitu nahiko zukeen, eta «denboraldi zaila» izan dela azaldu du. Ez du, printzipioz, futbola uzteko asmorik. | «Gogobeteta» esango du agur Oier Sanjurjok. Klubaren eta zaleen aitortza jaso du Osasunako kapitainak, agurreko ekitaldian. Taldean jarraitu nahiko zukeen, eta «denboraldi zaila» izan dela azaldu du. Ez du, printzipioz, futbola uzteko asmorik. | Sadarreko berdegunea igandean zapalduko du azkenekoz Oier Sanjurjok Osasunako jokalari moduan. Gaur, agurreko ekitaldia egin da jokaleku berean, eta hunkituta agertu da kapitain gorritxoa. Kostata eutsi die malkoei. Azken asteetan sentimendu anabasa izan omen du. «Tristura» eta «nostalgia» sentitu ditu, alde batetik. Ezin da bestela izan, hamabost urte egin baititu Osasunaren lehen taldean. Baina, ororen gainetik, «gogobeteta» doala nabarmendu du. «Ametsa bukatzen ari da. Luxua, altxorra izan da egunero Taxoaren lan egin ahal izatea. Aseta eta harro noa, klubak hazkunde itzela izan duelako».
Ekitaldi irekia eta jendetsua izan da. Aulkietan, senitartekoak eta taldekideak ageri dira, eta harmailetan, zale ugari —3.000 lagun bildu ziren—, kantuka. Elebiz mintzatu da kapitaina. Hasteko, euskara hutsez mintzatu zaie familiakoei. Maitasun eta esker oneko hitzak eskaini dizkie, «oreka» eman diotelako urte hauetan guztietan. Denetarik bizi izan du Oierrek Osasunaren elastikoarekin. Oztopoak ez dira gutxi izan. Zailtasunek, haatik, dena «intentsitate handiagoz» bizitzen lagundu diote. Atzera begiratuta, errealitateak «amets guztiak» gainditu dituela sentitzen du: «Jasotako ondare emozionala ikaragarri aberasgarria izan da. Ezin da diruz ordaindu bizi izan dudan guztia».
Osasunan jarraitzeko gogoa zuen, baina protagonismoa galduz joan da azkenaldian. Alde horretan, aurtengoa «denboraldi zaila» izan dela aitortu du ekitaldiaren osteko prentsaurrekoan. «Denok dugu gure egoa, eta ni asko jokatzera ohitu naiz. Ez da erraza geroz eta minutu gutxiago duzula ikustea, eta irristadaren bat izan dut. Barkamena eskatu beharra daukat». Arduradunekin izandako elkarrizketak norabidez aldatuz joan omen dira denborak aurrera egin ahala, eta udaberri hasieran «bukaera zantzuak» nabaritu zituen. «Busti zitezela eskatu nien, behar nuelako. Ezin nuen hala jarraitu». Azkenean, atea zabaldu dio klubak. Autokritika ere egin zuen kapitainak. «Gehiago ez badut jokatu, agian izango da zerbait falta izan zaidalako. Denak du hasiera eta bukaera bat».
Futbolean gozamen hutsez hasi zen jokatzen Oier. «Ez nuen goi mailako jokalari izateko pretentsiorik». Horrek «oinak lurrean izaten» lagundu omen dio. «Ez naiz burbuila batean bizi izan». Mallorcaren aurka egin zuen debuta, duela hamabost urte, eta talde beraren aurka itxiko du zirkulua. Bidean, mito bihurtu da zaleentzat, eta erreferente taldekideentzat. Talde barruan arrastoa utzi die askori, izan nafar, izan kanpotar. «Gakoa zera izan da, pertsona naturala, normala eta maitakorra izatea. Errespetuz jokatu dut beti». Entrenatzaileentzat ere bendizioa izan da, zelaian ia edozein postutan jokatu duelako, eta leku guztietan kunplitu.
Xehe-xehe errepasatu du Osasunako jokalari gisa osatutako ibilbidea. Unerik zailena, belauna bigarrenez apurtu zuenekoa izan omen da. «Erretiroa hartzekotan izan nintzen. Oso gogorra izan zen, eta traumak utzi zizkidan». Eta momenturik onena, zein? «Bada, agian, gaurko ekitaldia bera. Nire seme-alabek ikusi izana zer-nolako babes eta maitasuna jaso dudan denen partetik».
Futbolean jarraitu nahiko luke, baina dena zehazteko dauka. «Oraindik badaukat erregaia. Ez diot atea ezeri eta inori ixten. Etorkizun hurbilak esango du. Agian, ez dut jarraituko, batek daki». Lehenik, Osasunarekin jokatuko duen azken partidaz gozatu nahi du. Zaleek gorazarre handia egingo diote. Gaur, haiekin batera abestu du: «Osasuna, beti jo eta ke, goazen gorriak garaipenera arte». |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213646/torturaren-prebentziorako-europako-batzordeak-kezka-agertu-du-kartzeletako-gainpopulazioa-dela-eta.htm | Gizartea | Torturaren Prebentziorako Europako Batzordeak kezka agertu du kartzeletako «gainpopulazioa» dela eta | Kaleratu berri duen txostenean, CPT Torturaren Prebentziorako Europako Batzordeak kezka agertu du kartzeletako «gainpopulazioa» dela eta, presoen oinarrizko eskubideak urratzea eragiten baitu. Hori konpontzeko, CPTk ezinbestekotzat jo du interes talde guztien «ekintza sistematikoa». | Torturaren Prebentziorako Europako Batzordeak kezka agertu du kartzeletako «gainpopulazioa» dela eta. Kaleratu berri duen txostenean, CPT Torturaren Prebentziorako Europako Batzordeak kezka agertu du kartzeletako «gainpopulazioa» dela eta, presoen oinarrizko eskubideak urratzea eragiten baitu. Hori konpontzeko, CPTk ezinbestekotzat jo du interes talde guztien «ekintza sistematikoa». | CPT Torturaren Prebentziorako Europako Batzordeak 31. txostena argitaratu zuen apirilaren 24an, eta nabarmendu du kartzeletan jendea pilatuta egoteak eragina duela presoen oinarrizko eskubideetan. Batzordeak urtero argitaratzen du txosten bat presoen inguruko baldintzak aztertzeko asmoz, baita justiziaren gabeziak hizpidera ekartzeko ere. Besteak beste, zigorren politikaren ingurukoak.
CPTk iazko urte osoan aldizkako eta helburu jakin baterako bisitak egin zituen Europako Kontseiluko kide diren herrialdeetako presondegietara. Besteak beste, Austriara, Bulgariara, Lituaniara, Errusiara, Serbiara, Suediara, Suitzara, Turkiara eta Erresuma Batura. Bisita horien xede nagusia zen aztertzea nolakoak diren atxilotuen baldintzak eta kartzeletan ematen zaien tratua. Baita batzordeak aurretiko bisitetan eman zituen gomendioak betetzen dituzten edo ez ikuskatzea ere. Hain justu, CPTren bisita batean elkarrizketatutako preso batek zera salatu zuen: «Sardinak bagina bezala tratatzen gaituzte; ziega txiki batean pilatuta, ezer egin gabe».
Ikusi gehiago: Alan Mitchell, CPTko presidentea: «Askatasunaz gabetzen ez duten neurriak areago aztertu beharko lirateke»
Horren harira, eta Europako Kontseiluko kide diren herrialdeetako presondegietara egindako bisita guztietan batzordeak jaso duen informazioa kontuan hartuta, kartzeletan preso asko daudela salatu du CPTk: «Kartzeletan preso asko egotea kaltegarria da presoentzat, baita haien ingurukoentzat ere. Eta fenomeno hau ez da krimenak ugaritzearen isla, zigor politika zorrotzagoen ondorioa baizik. Besteak beste, sarriago eta luzaroago atxilotzea, espetxe zigor luzeagoak ezartzea, eta askatasunik gabeko alternatibetara jotzea».
Batzordearen iritziz, presoen pilaketa masiboak kartzela gizakientzako «biltegi» bihurtzeko arriskua dakar, eta ezerezean uzten ditu torturatzeko debekua eta tratu txarrei amaiera emateko ahalegina, oinarrizko eskubideak urratzen baitira. Ondorioz, leku eta pribatutasun faltak arriskuan jartzen ditu presoak. Bereziki, posizio zaurgarri batean daudenak.
Horrez gain, kartzeletan preso gehiegi egoteak eragina du han daudenen osasunean eta ongizatean: «Bereziki, tuberkulosia eta beste arnas gaixotasun batzuk transmititzeko arriskua areagotzen da», azpimarratu du CPTk. Bestalde, norbere buruarena ez ezik, ingurukoen osasuna ere arriskuan egon daiteke: «Presondegi bat jendez gainezka badago, eta preso horiek gaixo daudela askatzen badituzte, herritarren osasuna ere arriskuan dago», ohartarazi du CPTk.
Gidalerroak
Batzordearentzat, funtsezkoa da neurketa komun bat finkatzea preso bakoitzari eman beharko litzaiokeen bizitzeko gutxieneko espazioari dagokionez. Eta zehaztasunez zehaztea zenbaterainoko jende pilaketa dagoen presondegietako ziega bakoitzean, espetxe bakoitzean, espetxe sistema bere osotasunean kontuan izanik.
Horren harira, CPTk gidalerro batzuk eman ditu: «Alde batetik, onartzeko edo nahi izateko modukoak diren, eta, beste alde batetik, onartezinak edo nahi izateko modukoak ez diren estandarren arteko lerroa marraztu dugu. 1990eko hamarkadaz geroztik, batzordeak kontuan hartu du preso orok gutxienez lau metro koadroko espazioa eduki beharko lukeela okupazio zelula ugaritan, eta sei metro koadrokoa zelula bakarretan —bateratze sanitarioak alde batera utzita—».
Batzordearen iritziz, espetxe bakoitzeko presoen gehieneko kopurua mugatu beharko litzateke, bizitzeko gutxieneko estandarra bermatu nahi bada. Horrela, espetxe bat muga horretara iristen den bakoitzean, dagokien agintariek urrats egokiak egin beharko dituzte ziurtatzeko kartzelak baldintza onargarriak betetzen dituela zaintzapean hartu edo espetxeratu berri den pertsona bat atxilotzeko, baita bizitzeko espazioari dagokionez ere.
Kartzela ez diren aukerak
CPTk gogorarazi du arazoa konpontzeko ezinbestekoa dela aztertzea zergatik irauten duen kartzeletako jende pilaketak. «Europako Kontseiluko kide diren estatu gehienetan, badira espetxeratzeaz bestelako alternatibak. Baina ez dira ez egokiak, ezta eraginkorrak ere. Izan ere, askotan epaiketaren aurreko faseetan erabiltzen dira, askatasunaz gabetzen ez duten neurri apal gisa hartuta. Nahiz eta baldintzapean aske uztea gero eta ohikoagoa den, horrek ez du modu iraunkorrean murrizten kartzelan dauden pertsonen kopurua».
Europako zenbait herrialdetan diru asko gastatu dute espetxe berriak eraikitzen eta espetxeen lursaila handitzeko politikak onartzen. Batzordeak uste du espetxe berriak eraikitzeak eta kartzelen edukiera handitzeko neurriak hartzeak nekez lortuko dutela presoen pilaketaren arazoa luzera begira konpontzea. Inbertitzeak arazoari konponbidea ematen ez dion bezala, indultuak eta amnistiak ematea ere ez da irtenbidea, CPTren arabera.
Askatasunaz gabetzen ez duten neurriek indartu egiten dute justizia penaleko sistema batek eman beharko lukeen babesa, eta hori, batzordearen iritziz, «gutxietsita» dago. Horri irtenbidea eman nahian, CPTk uste du urrats «garrantzitsua eta ezinbestekoa» dela zigorrak betetzeko gizartetik datozen sormenezko konponbideak sustatzea. Hala ere, batzordeak aitortu du komunitateko zerbitzuak garatzea eta kontroleko sistema elektronikoen erabilera eraginkorra, gainbegiratzaileekin bat datorrena, ez direla nahikoa.
CPTk gogorarazi nahi du kartzeletan preso gehiegi egotea ez dela arazo bat espetxeen zuzendarientzat eta kartzeletako administrazioarentzat, ezta gobernuek bere gain hartu beharreko zerbait ere. Horren ordez, azpimarratu du esperientziak erakutsi duela beharrezkoa dela interes talde guztien «ekintza sistematikoa». |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213647/askatasunaz-gabetzen-ez-duten-neurriak-areago-aztertu-beharko-lirateke.htm | Gizartea | «Askatasunaz gabetzen ez duten neurriak areago aztertu beharko lirateke» | Mitchellek ohartarazi du Europako zenbait herrialdetako espetxeetan ez direla betetzen CPTk ezarritako bizitzeko gutxieneko baldintzak. Horrez gain, esan du azken aukera moduan ikusi beharko litzatekeela kartzela. | «Askatasunaz gabetzen ez duten neurriak areago aztertu beharko lirateke». Mitchellek ohartarazi du Europako zenbait herrialdetako espetxeetan ez direla betetzen CPTk ezarritako bizitzeko gutxieneko baldintzak. Horrez gain, esan du azken aukera moduan ikusi beharko litzatekeela kartzela. | Kartzeletako gainpopulazioak eragina du presoen bizi baldintzetan, baita hango langileen baldintzetan ere. Hala berretsi du Alan Mitchell (Eskozia, 1967) CPT Torturaren Prebentziorako Europako Batzordeko presidenteak, BERRIAk eginiko elkarrizketan. Arazoari irtenbidea emateko, askatasunaz gabetzen ez duten neurrietan jarri du arreta, eta gaineratu eztabaidak «irekia» izan beharko lukeela EB Europako Batasuneko estatu kideen artean.
Zergatik ikertu duzue txostenean bereziki presondegietako jende pilaketaren arazoa?
Kartzeletan jende asko egoteak arriskuan jartzen ditu presoen bizi baldintzak, tratu gizagabea emateraino. Baldintza txar horiek Europako Batasuneko Oinarrizko Eskubideen Gutunaren 3. artikuluaren [pertsona orok eskubidea du integritate fisikoa eta psikikoa izateko] kontrakoak dira. Batzordeak hainbat urtez azpimarratu die EBko herrialdeei gainpopulazioak zer-nolako arazoa eragiten duen presondegietan.
Batzordeak argitaratu zuen bigarren txostenean, duela 30 urte, jada kezka adierazi zuen jende pilaketaren inguruan. Zerbait hobetu da azken urteotan?
Bai, Europako Batasuneko kide diren hainbat herrialdek jende gutxiago dute kartzeletan, eta Espainia da horietako bat.
Jende pilaketaren arazoari irtenbidea emateko, espetxeratzeaz bestelako alternatibetan jarri duzue arreta txostenean. Jarriko zenuke adibideren bat?
Hainbat herrialdetan ikusi dugu kontrol elektronikoa gehiago erabiltzea positiboa izan dela epaiketaren zain behin-behineko espetxeratzean daudenentzat. Horrez gain, kondena amaitzear dauden presoak ere aske utzi dituzte kontrol elektronikoa ezarriz, esaterako. Urrutiko kontrol elektronikoak lagungarriak dira presondegietan jende gutxiago egon dadin.
Askatasunaz gabetzen ez duten neurriak «gutxietsita» daudela aipatu duzue txostenean. Zer egin behar da neurri horien garrantziaz jabetzeko?
COVID-19arekin, kartzeletan preso asko egotea arazo bat zen gaixotasunaren transmisioari zegokionez, eta, egoera horretan, EBko herrialdeek askatasunaz gabetzen ez zuten neurriak lehenetsi zituzten. Presondegia azkeneko alternatiba moduan ikusi beharko litzateke, eta askatasunaz gabetzen ez duten neurriak areago aztertu beharko genituzke.
Zein ekintza egin beharko lirateke askatasunaz gabetzen ez duten neurriak sustatzeko?
Eztabaida ireki bat egin beharko litzateke Europako Kontseiluko estatu kide guztien artean, espetxeratzearen etorkizunaz eta baita gizarte gisa aurrera egiteko moduaz ere. Horrez gain, ezinbestekoa litzateke krimenak murriztea eta askatasunaz gabetzen duten neurriak azkeneko aukera moduan ikustea. Bestalde, eztabaida hau ez da bakarrik arlo politikoan egin behar: eztabaida honek pisua izan behar du arlo sozialean ere.
Zein presorentzat joko zenituzke egokitzat askatasunaz gabetzen ez duten neurriak?
Erasokorrak eta biolentoak izateagatik kondenatu ez dituzten presoentzat joko nuke egokitzat neurri hori. Baita erasokorrak izateagatik salatu eta zigortu dituztenentzat ere, betiere gizartearen segurtasunerako mehatxu ez direnenean.
CPTk presoen oinarrizko baldintzak hobetzeko aholkuak eman ditu. Zenbateraino daude bermatuta presoen oinarrizko eskubideak kartzeletan?
Zenbait herrialdetan ikusi duguna da CPTk bizitzeko espazioari dagokionez ezarri dituen gutxieneko baldintzak [sei metro koadro banakako ziegetan, eta lau metro koadro pertsona anitzekoetan] ez direla bete. Izan ere, Europako herrialde batzuetan, pertsona anitzeko ziegetan bizi dira hainbat preso, eta horietako batzuek soilik bi metro koadroko espazioa dute, gutxienekoa lau metro koadrokoa denean. Presoak hain espazio txikian hain gertu egoteak haien arteko tentsioa areagotzen du. Eta ez bakarrik presoen artekoa, baita presoen eta langileen artekoa ere. Presoen bizitzeko oinarrizko baldintzak bermatzen dituzten presondegietan, langileen baldintzak hobeak izango dira. Bata bestearen ondorio da.
Neurri horiek betetzeko prestasuna ikusten duzu Europako Kontseiluko estatu kideen artean?
Gurekin hitz egiten duten Europako herrialde guztiek onespena adierazi dute, eta iruditzen zaie amaiera eman behar zaiola presondegietako jende pilaketaren arazoari. Batzordearekin batera, arazo horri irtenbidea emateko parte hartu duten herrialdeek onartu dute jende pilaketa kaltegarria dela bai presoentzat, baita presondegietan aritzen diren langileentzat ere.
Arazoari irtenbidea emateko interes talde guztien «ekintza sistematikoa» ezinbestekoa dela gaineratu duzue txostenean. Zein dira interes talde horiek?
Politikariak, gizartea, epaileak, fiskalak eta presondegietako zuzendariak dira interes taldeak. Guztien laguntza eta konpromisoa ezinbestekoak dira arazo horrek dakartzan erronkei aurre egiteko.
Sistema penalaren xedeetako bat da espetxera joaten denak birgizarteratzeko baliabideak izatea gizartera itzultzen denerako. Ba al dago sistema horren alternatibarik?
Presondegietan presoak zenbat eta pilatuago egon, orduan eta erronka handiagoa da kartzeletako langileentzat. Izan ere, langileen betebeharra da birgizarteratzerako beharra duten presoen inguruan aurreranzko urratsak identifikatzea. Eta, hain justu, presoen pilaketak asko mugatzen du helburu hori betetzeko ahalmena, horrelako baldintzetan lan eginez presondegietako langileek ez dutelako gertuko hartu-emanik presoekin.
Ikusi gehiago: Gutxieneko baldintzak jokoan |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213648/elkarretaratzera-deitu-dute-gasteizko-larrialdi-zerbitzuen-egoera-salatzeko.htm | Gizartea | Elkarretaratzera deitu dute Gasteizko larrialdi zerbitzuen egoera salatzeko | Arabako ESIko langileek astelehenerako deitu dute protestara, Eusko Legebiltzarraren atarian. Arabako ESIko zuzendariak agerraldia egingo du Osasun Batzordean, eta murrizketarik ez egiteko eskatu nahi diote elkarretaratzearen bidez. | Elkarretaratzera deitu dute Gasteizko larrialdi zerbitzuen egoera salatzeko. Arabako ESIko langileek astelehenerako deitu dute protestara, Eusko Legebiltzarraren atarian. Arabako ESIko zuzendariak agerraldia egingo du Osasun Batzordean, eta murrizketarik ez egiteko eskatu nahi diote elkarretaratzearen bidez. | Otsailaren 2an itxi zituzten Gasteizko Santiago ospitaleko larrialdiak, Txagorritxuko eraikin berrira lekualdatzeko. Orduz geroztik, premiazko arreta aurrez aurre jaso nahi duten herritar guztiek bertara jo behar dute. Arabako ESIko profesionalek askotan salatu izan dute erabakia, eta protestak egin dituzte. Gaur iragarri dute elkarretaratzea egingo dutela astelehenean Eusko Legebiltzarraren atarian, Gasteizko larrialdien egoera salatzeko. «Berrantolaketa baten aitzakiarekin, Gasteizko eremu zabal batean arretaren murrizketa onartezina egin da», adierazi dute komunikabideei igorritako oharrean.
11:00etarako deitu dute bilkurara, ordu horretan agertzekoa baita Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean Jose Maria Perez Arabako ESIko zuzendari kudeatzailea. Langileek mezu bat bidali nahi diote protestarekin, oharrean azaldu dutenez: ez daudela ados Santiago ospitaleko larrialdien itxierarekin, eta erabakiak Txagorritxuko ospitaleko larrialdi berrietan «masifikazioa» eragin duela. Salatu dute larrialdiak Txagorritxura lekualdatzeak erabiltzaileen itxaronaldia luzatu duela, eta «neurrigabeko lan karga» eragin duela bertan lan egiten duten langileentzat. Halaber, oso kritiko agertu dira erabakiaren atzean dauden politikekin: «Osasun publikoari emandako kolpe berri hau EAJk eta PSE-EEk duela zenbait hamarkadaz geroztik egin dituzten murrizketa neoliberalen beste adibide bat da, eta ESIko kudeatzaileek inolako lotsarik gabe eraman dute aurrera». |
2022-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/213649/berrikuntza-begi-bistan.htm | albisteak | Berrikuntza begi-bistan | Lentitech enpresak, Eusko Jaurlaritzaren Hazinnova programaren bitartez, doako aholkularitza jaso du industria-diseinu bat eta marka bat Europar Batasuneko Jabetza Intelektualaren Bulegoan erregistratzeko, eta horrek aukera emango dio bere lente progresiboak neurtzeko sistema lehia desleialetik babesteko. | Berrikuntza begi-bistan. Lentitech enpresak, Eusko Jaurlaritzaren Hazinnova programaren bitartez, doako aholkularitza jaso du industria-diseinu bat eta marka bat Europar Batasuneko Jabetza Intelektualaren Bulegoan erregistratzeko, eta horrek aukera emango dio bere lente progresiboak neurtzeko sistema lehia desleialetik babesteko. | Berritzea ahalegina egitea da edozein ETE edo mikroETErentzat. Eta ez ekonomiko soila. Bereziki zerbitzu edo produktu berri bat merkaturatzeko bada, eta, gainera, originaltasun-maila jakin bat badu. Kasu horretan, prozesuak urrats bat gehiago egitea eskatzen du, ezohiko ahalegina egitea: ziurtatu behar dugu behar bezala babesten dugula, gure eskura dauden legezko traba guztiak jartzen ditugula, beste edozein enpresa gure aurkikuntzaz balia ez dadin.
Lehiak gure berrikuntzaren emaitzak erabiltzea mugatzeko, jabetza intelektualaren babes-mekanismoei heldu behar zaie. Mekanismo horiek aldatu egiten dira asmakizun bakoitzaren ezaugarrien eta enpresa sortzailearen beharren arabera; baina, nolanahi ere, nekagarriak izan daitezke. Puntu horretan zegoen Barakaldoko Lentitech enpresa, produktu optikoak egiteko duela bost urte sortu zen ETEa. Une horretan erabaki zuen Hazinnovan parte hartuta lor zezakeen aholkulari espezializatu baten laguntza izateko aukera baliatzea.} Enpresak presbizia zuzentzeko erabiltzaile bakoitzak behar dituen lente progresiboak zehatz kalibratzeko gailua garatu zuen, teknikoki Ergofocus System izen komertzialarekin deitua. Denok ez dugulako berdin begiratzen. Izan ere, bakoitzak bere modura begiratzen du, eta, kristal batzuk enkargatzean, erabiltzailearen graduazioaz gain bere ikusmen-ardatzak (bata hurbilekoa eta bestea urrunekoa) zehaztu behar dira. Pertsona bakoitzak bere ikusmen-ardatzak ditu, eta, orain arte, teorikoki kalkulatutako balioetan oinarrituta zehazten zituzten optikariek. Ordea, Lentitechek sortutako gailuak, Ergofocus Systemek, (errealitate birtualeko betaurrekoen antzekoa) neurketa zehatzak erraz eta unean bertan egiteko aukera ematen du.
Lentitechen kasua nahiko berezia da Eusko Jaurlaritzako programa honetan; izan ere, programa horrek doako berrogeita hamar orduko aholkularitza izateko aukera eskaintzen die bost langile baino gehiago dituzten enpresei, hiru hilabetetan emaitza egiaztagarriak izan ditzaketen berrikuntza-proiektu txikiak abian jartzeko. Enpresak berrikuntza-proiektua eginda zeukan bere kontura, baina berdin-berdin sartzen zen Hazinnovaren helburuetan, I+G+b-aren prozesu osoa hartzen baitute, bai eta Europar Batasuneko Jabetza Intelektualaren Bulegoan (EUIPO) erregistratzeko beharrezkoak diren izapideak ere.
Barakaldoko ETEak bi gauza erregistratu nahi zituen: industria-diseinu bat eta marka bat. Diseinua erregistratzeko eskabideak ez zuen arazorik izan, eta, gainera, bi aldaeratan erregistratu zen, aurreikusita Estatu Batuetara heda daitekeela. Ez zen, ordea, gauza bera gertatu markarekin, aurretik aurkeztutako beste batzuen antzekoa baitzen, eta prozesuari Hazinnovak esleitutako aholkularitza-enpresaren laguntzarik gabe ekin izan baliote, buruhauste handia izango zen. Gainera, parte hartzen duten enpresa guztiei bezala, programak agente esperientziadun batek gainbegiratzeko aukera eskaini zion Lentitechi. Kasu honetan, Barakaldoko Udalak udalerrian enplegua, ekintzailetza eta berrikuntza sustatzeko sortu zuen Inguralde enpresak gainbegiratu zuen.
Spri Taldeak eta Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziak kudeatzen dute Hazinnova programa, eta deialdi berrian parte hartzeko epea abenduaren 1era arte dago zabalik. Guztira, 437 enpresak hartu dute parte programan, hobekuntzak ezartzeko fabrikazio, logistika, merkaturatze edo administrazio eta finantzen arloan. |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213650/oklahomak-ia-guztiz-debekatuko-du-abortua.htm | Mundua | Oklahomak ia guztiz debekatuko du abortua | Estatuko Ordezkarien Ganberak AEBetako abortu legerik murriztaileena onartu du: amaren bizitza arriskuan badago edo bortxaketa ala intzestua izan bada baimenduko du soilik. Gobernadorearen sinadura falta da indarrean sartzeko. | Oklahomak ia guztiz debekatuko du abortua. Estatuko Ordezkarien Ganberak AEBetako abortu legerik murriztaileena onartu du: amaren bizitza arriskuan badago edo bortxaketa ala intzestua izan bada baimenduko du soilik. Gobernadorearen sinadura falta da indarrean sartzeko. | AEBetako Oklahoma estatuko Ordezkarien Ganberak herrialde osoko abortu legerik murriztaileena onartu du: soilik amaren bizitza arriskuan badago edo bortxaketa ala intzestua izan bada baimenduko du. Kevin Stitt gobernadorearen sinadura falta da indarrean sartzeko, eta Stittek jakinarazia du sinatuko duela.
Gainera, Texasek iaz onarturiko abortu legearen adibideari jarraituz, Oklahomakoak herritarrei modua emango die emakume bati lagundu dion edonor salatzeko. Abortu bat salatzen duenari 10.000 dolar arteko diru saria ematea jasotzen du. Ohar baten bidez, AEBetako Gobernuaren bozeramaile Karine Jean-Pierrek esan duenez, abortatzeko eskubidearen aurka orain arte egindako «ahaleginik muturrekoena» da erabakia.
Politico hedabideak hilabete hasieran filtraturikoaren arabera, hogeitik gora estatutan debekatu dezakete abortua AEBetan, herrialdeko Auzitegi Gorenak eskubidea baliogabetzen badu. Izan ere, atariak argitara ateratakoaren arabera, abortatzeko eskubide konstituzionalean atzera egiteko prest legoke Gorena; erabakiaren lehen zirriborro bat dirudiena zabaldu zuen.
Zirriborro horretan, Samuel Alito epailearen sinadura ageri da, eta gorteko bederatzi magistratuetako bosten iritziak jasotzen ditu. Duela hainbat hamarkada, auzitegi horretan bertan onartu zuten haurdunaldia eteteko eskubide konstituzionala, 1973. urtean, Roe v. Wade izenez ezagun egin zen epai historikoan.
Testuak ez du interpretaziorako tarte handirik uzten: otsailean emandako boto pribatu horren arabera, Gorenaren gehiengo kontserbadore bat 1973an onartutako eta 1992an Planned Parenthood v. Casey auzian berretsitakoa indargabetzearen alde dago.
«Roe oso oker zegoen hasieratik», adierazi du, idatziz, Alito epaileak. «Haren motibazioa bereziki ahula izan zen, eta erabaki hark ondorio kaltegarriak izan ditu. Abortuaren inguruan adostasun nazionala lortu beharrean, Roe eta Casey sententziek eztabaida leundu zuten, eta zatiketa sakondu», nabarmendu du filtratutako zirriborroan. |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213651/torturatuen-sareak-nafarroan-822-torturaturen-testigantzak-bildu-ditu-gaurdaino.htm | Politika | Torturatuen Sareak Nafarroan 822 torturaturen testigantzak bildu ditu gaurdaino | Parlamentuan, Jorge Txokarro eta Ainara Gorostiaga sarearen lanari buruzko azalpenak eman dituzte, eta «ikerketa ofizial eta independente bat egiteko» eskatu dute | Torturatuen Sareak Nafarroan 822 torturaturen testigantzak bildu ditu gaurdaino. Parlamentuan, Jorge Txokarro eta Ainara Gorostiaga sarearen lanari buruzko azalpenak eman dituzte, eta «ikerketa ofizial eta independente bat egiteko» eskatu dute | «Zigorgabetasuna amaitzeko garaia da, torturatuei ahotsa emateko ordua da». Hiru hilabete iragan dira Berriozarren Torturatuen Nafarroako Sarea aurkeztu zenetik, eta Jorge Txokorra eta Ainara Gorostiaga sareko kideak beste mugarri batera heldu dira gaur, Nafarroako Parlamentuan izan baitira euren lanaz eta helburuez azalpenak ematen.
Biek nabarmendu dute sei hamarkadatan errealitatea ezkutatzeko harresi handi bat egon dela, eta euren zeregina dela isiltasunarekin amaitzea. Horretarako, Nafarroan tortura jasan dutenei ahotsa eman diete, eta hilabeteotan errolda bat egiten ari dira «etxez etxe, auzoz auzo, herriz herri».
Errolda lanaren emaitza
Gaurdaino, lan horren arabera, 822 torturaturen testigantzak bildu dituzte, eta 990 tortura kasu egiaztatu. «Zoritxarrez, datu hori handituz joango da datozen asteetan», azaldu du Txokarrok. Haren hitzetan, errolda lan hori «gogorra» izaten ari da: «Batzuek, euren familiarekin elkarbizitzan, ez dute inoiz hitz egin honi buruz. Behin barrena husten hasten direnean, oso gaizki geratzen zara». Txokarrok adierazi du haietako askok ez dakitela noiz izango den aitortua euren tortura kasua. «Guk ere ez dakigu beste 40 urte iragan beharko diren jakiteko benetan zer gertatu den».
«Ahalik eta lan zorrotzena egin nahi dugu, etorkizunean aurpegia jartzeko eskubideen urraketa honi, kasuz kasu». Bilketa lan horren helburua ez da soilik giza eskubideen urraketa biltzea eta salatzea, «terapia psikologikoko lan bizi bat» ere egiten da, Txokarroren arabera. «Idatzia betetzerakoan, barrenak hustu behar dituzte. Batzuk bortxatuak izan dira, eta bizitza osoan zama hori gainean eramatea konplikatua da; laguntza behar dute 50 edo 40 urteren ondoren horri buruz hitz egiteko».
«Sei hamarkadako isiltasuna»
Ainara Gorostiagak azpimarratu du elkarteak denbora daramala «ikerketa ofizial eta independente bat» egin dadila eskatuz, «sei hamarkadako isiltasuna argitzen lagun dezan». Zigorgabetasuna eta torturaren erabilera «sistematikoak» izan direla azpimarratu dute, eta kate horretan funtsezkoak izan dira bost eguneko inkomunikazioari bide eman dioten legegileak, segurtasun indarrak, auzitegi medikuak, ofiziozko abokatuak eta epaileak.
«Nahiko nuke begiak ixteko ariketa egingo bazenute, eta irudikatu zer pentsatzen duen atxilotua izan den eta polizia etxean aurpegian mozorroa jartzen zaion pertsonak. «Biluzten zaituzte, umiliatu, itotzen zaituzte, gehiago ezin duzun arte egiten dituzu flexioak, erabat gerarazi egiten zaituzte... Auzitegi medikuarengana zoaz, aurpegia puztua duzu, baina hark ez du ezer egiten. Edo ofiziozko abokatua datorkizu eta Poliziak prestatutako adierazpena prestatzen dizu, eta ez dakizu non den abokatu hori. Edo epailearengandik pasatu eta, hori guztia ikusita, beste aldera begiratu eta espetxera bidaltzen zaitu».
Gorostiagak azaldu du ekainaren 25ean Iruñean manifestazioa egingo duela sareak. Gainera, asmoa azaldu dute datozen asteetan parlamentu talde guztiekin harremanak jorratzeko. Erantzunetan talde guztiek erabilitako tonua eskertu dute. Gainera, irailean jardunaldi ireki batzuk antolatuko dituztela esan dute. Torturatuak izan diren herrietako udaletan, gainera, babes mozioak aurkezteko asmoa dute.
Taldeen erantzuna
Geroa Baik, EH Bilduk eta Ezkerrak eskatuta egin da agerraldia. Uxue Barkos Geroa Baiko eledunak adierazi du bat egiten duela elkartearen helburuekin: torturaren biktimek aitortza, erreparazioa eta berriro ez gertatzeko bermeak izan ditzatela, alegia. Garrantzitsutzat jo du parlamentuan testigantza hori ematea, eta, aurretik bide luzea egiteko geratzen bada ere, zeregin horretan laguntzeko konpromisoa azaldu du.
EH Bilduko Bakartxo Ruizek ulertzen du ez dela erraza legebiltzarrean euren testigantza eman behar izatea, baina ezinbestekotzat jo du. «Mugimendu feministak esan ohi du izendatzen ez dena ez dela existitzen, eta torturari dagokionez, hala da. Elkartea sortzea bera bada zerbait». Garrantzitsutzat jo du, halaber, gizartearen aurrean torturaren inguruan egiten duen sentsibilizazio lana.
Ezkerrako Marisa de Simonen arabera, ez dago tortura justifikatuko duen ezer, «are gutxiago hori segurtasun indarrek egin dutenean». Beharrezkotzat jo du ikertzea.
Navarra Sumako Iñaki Iriarteren arabera, tortura «delitu larria da zuzenbide estatu batean», eta aitortu du Europako Giza Eskubideen Auzitegiak Espainiako erresumaren aurka tortura kasuak ez ikertzeagatik egindako epaien inguruan «lotsa» sentitu duela. Haren ustez, beharrezkoa da protokoloak berrikustea bideoak jarriz edo zerbitzu publikoetako medikuen presentzia bermatuz polizia etxeetan.
Dena den, haren ustez, torturak ez du pentsarazi behar ETAren indarkeria justifikatuta zegoela eta Euskal Herrian gatazka bat egon dela. Haren ustez, gehiegikeriak egon badira ere, «legitimoa» izan da ETAren aurkako borroka.
PSNko Inma Juriok minarekiko errespetua azaldu du. Gaineratu duenez, «delitu batzuk eta biktima batzuk egon izanak ez du esan nahi beste biktima batzuk aitortuak ez izatea». Halaber, haren ustez, zuzenbide estatu batek ezin du ahalbidetu giza eskubideen urraketa, nahiz eta pertsona horri delitu larria egotzi.
Ahal Dugu-ko Ainhoa Aznarezek azaldu du torturaren errealitatea «isildua» izan dela, eta beharrezko ikusten du hura amaitzea. Nafarroan, uste du baliagarri izan daitekeela esparru horretan lan egiteko 2019ko motibazio politikoko biktimen legea.
Azken hitzak
Amaitzeko, Jorge Txokarrok errespetuzko tonua eskertu die alderdiei, eta alde positiboarekin geratzen dela nabarmendu du. Haren hitzetan, dena den, «saihetsezina den murru bat» dago: «Gure hitzaurrean ez dugu zuzenbide estatuaz hitz egin, zertarako sortu garen azaldu dugu. Legediak esaten badu egiaztatutako tortura kasu batzuk daudela, zer gertatzen da gainerakoekin? Testigantzak eta hitzak haizeak eramaten ditu. Froga falta dago. Nola gainditzen da harresi hori? Zenbat denbora iragan behar da horretarako?». Bide horretan, harresi hori gainditzen lagunduko duten baliabideak eskatu dizkie taldeei. |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213652/erkorekak-esan-du-bilboko-hilketen-susmagarria-euskaditik-kanpo-ere-aritu-dela.htm | Gizartea | Erkorekak esan du Bilboko hilketen susmagarria «Euskaditik kanpo ere» aritu dela | Atzo jakin zen Katalunian ere identifikatu dutela ustezko hiltzailea; antzeko erasoen biktima izan ziren bi gizonezkoren testigantzak jaso ditu. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak esan du mossoek salaketa baten txostena bidali diotela Ertzaintzari. | Erkorekak esan du Bilboko hilketen susmagarria «Euskaditik kanpo ere» aritu dela. Atzo jakin zen Katalunian ere identifikatu dutela ustezko hiltzailea; antzeko erasoen biktima izan ziren bi gizonezkoren testigantzak jaso ditu. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak esan du mossoek salaketa baten txostena bidali diotela Ertzaintzari. | Azken orduetan Bilboko hilketen susmagarriaren aurka Katalunian aurkeztutako salaketaren harira hitz egin du gaur goizean Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak, eta adierazi du salaketak baieztatzen duela susmagarriak beste lurralde batzuetan ere delituak egin izanaren zantzuak daudela, eta «Euskaditik kanpo ere» aritu dela. Bartzelonan jarri den salaketaren inguruko informazio guztia bidali diote mossoek Ertzaintzari, Erkorekak jakinarazi duenez. Poliziak Valentziara eta Madrilera (Espainia) ere zabaldu ditu ikerketak, eta ez da baztertzen susmagarriak beste delitu ekintza batzuetan parte hartu izana.
Eusko Jaurlaritzak maiatzaren 6an jakinarazi zuenez, Ertzaintza Bilbon hilik agertutako sei gizonen heriotza ikertzen ari da. Susmagarritzat jo zuten gizonezko batek bere burua aurkeztu zuen polizia etxean, eta epaileak hura espetxeratzeko agindu zuen. Atzo, ordea, La Vanguardia egunkariak jakinarazi zuen Katalunian ere identifikatu dutela ustezko hiltzailea; antzeko erasoen biktima izan ziren bi gizonezkoren testigantzak jaso ditu. Orain, kasu guztien arteko lotura posibleak ikertzen ari dira. |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213653/galder-barbadok-salatu-du-guardia-zibilak-kolaborazio-eskaerak-egin-dizkiola.htm | Politika | Galder Barbadok salatu du Guardia Zibilak kolaborazio eskaerak egin dizkiola | Azken aste eta hilabeteotan jazarpena jasan duela ohartarazi du Amurrioko gazteak. Sorturen arabera, «profil ezberdinetako» bertze lau lagunek gutienez ere jasan dute jazarpena: publikoki salatzeko deia egin diete. | Galder Barbadok salatu du Guardia Zibilak kolaborazio eskaerak egin dizkiola. Azken aste eta hilabeteotan jazarpena jasan duela ohartarazi du Amurrioko gazteak. Sorturen arabera, «profil ezberdinetako» bertze lau lagunek gutienez ere jasan dute jazarpena: publikoki salatzeko deia egin diete. | «Joan den hilabetean, kotxean gindoazela, lau lagun gelditu gintuen Guardia Zibilak, errepideko kontrol batean. Hasieran normala izan zen kontrola, baina denbora pasatu ahala gaiztotuz joan zen». Hala kontatu du gaur Galder Barbado Amurrioko (Araba) gazteak Donostian Sorturekin batera egindako agerraldi batean. «Ordu eta erdi baino gehiago eman genuen kontrolean, mendira begira, eskuak kanpoan, sakabanatuta eta euripean». Azaldu duenez, hortik ordu erdira «kamuflatutako bi kotxe» agertu ziren zeuden lekura, «ia denek aurpegia estalirik». Horietako batek aurpegia begi-bistan zeukan, eta Harley gisa aurkeztu zuen bere burua: kolaboratzeko eskaera egin zion Barbadori: «Banan-banan pista baten sarrerara eraman gintuen galdeketa egiteko, eta bertan jaso nuen lehen kolaborazio eskaintza. Nire egoera zein zen bazekiela, ezagutzen ninduela, eta bazekiela zein izan den nire rola gazte mugimenduan». Gauzak kontatzen bazizkion epaiketarekin lagunduko ziola erran zion, eta Bilbon kafe bat hartzera gonbidatu zuen.
Ez da edonolakoa eskaintza, Espainiako Auzitegi Nazionalak lau urteko espetxe zigor bat jarria baitio Barbadori lehergaiak egiteko materiala edukitzea leporatuta. Gazteak ez zuen eskaera onartu, ordea. Eta jazarpenak segitu egin zuen: «Esan zidan lasai egoteko, bazekiela non bizi nintzen eta non topatu ahal ninduen, eta bi asteren buruan nirekin kontaktatuko zuela». Hala egin zuen. Gazteak salatu du, hain zuzen, duela bi aste telefono deiak jaso zituela zenbaki batetik: «'Harley naiz, zer moduz zaude?'». Deia moztu eta SMS bat bidali zion, berriro ere elkartzeko eskatuta, «inolako konpromisorik gabe».
Azken jazarpen kasua astelehenean pairatu zuela salatu du: autoa hartu zuela etxera joateko, eta pertsona bat atzetik segika joan zitzaiola. «Polizia zela ikusi nuenean, kotxetik jaitsi eta berarengana joan nintzen, herritik alde egiteko eta bakean uzteko eskatuz. Berak barre egin zuen, eta geldirik geratu zen denbora luzez, ni joan nintzen arte». Azken egunotan haren lagun batek ere jaso ditu deiak bi telefono zenbakitatik, Barbadoz galdezka: «Nor ziren galdetuta, 'hara, nahastu izango gara' esaten zioten».
Sortuko Haimar Altunak salatu du Barbadorena ez dela kasu bakarra: «profil eta herrialde ezberdinetako» hainbat pertsonak jasan dute Poliziaren jazarpena azken asteotan, gaitzetsi duenez, eta azaldu du batzuek anonimotasuna mantendu nahi badute ere, horietako batzuek salaketa ezarria dutela. Ainize Gastaka Martinez Barbadoren abokatuak erran du halako kasuetan dauden aurrekariak ez direla «oso positiboak»: «Eraginkorrena publikotasuna da». Altunak ere halako kasuak publikoki salatzera animatu ditu herritarrak: «Dei egiten diegu ez daitezela kikildu, gertatutakoak salatu eta publiko egitea baita modu eraginkor bakarra praktika horiek guztiak amaitzeko». Espainiako Gobernuari, berriz, eskatu dio errespeta ditzala «eskubide zibil eta politiko guztiak» eta «demokratizazioari» hel diezaiola, «faxismoari eta eskuin muturrari hauspoa ematen dieten jarduerak alboratuz eta bere izaera plurinazionala onartu eta nazio gatazkei konponbidea emanez».
«Ezinegona»
Barbadok kontatu du «ezinegona» sortzen diola egoerak: «Hori da beraien helburua, nire militantzia baldintzatzea, eta nire inguruko jendearena». Salatu du ez dela Euskal Herrian halako zerbait gertatzen den lehen aldia: «Kezka sortzen du, baina ez gaitu harritzen». |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213654/pandemia-aurreko-aste-santuan-baino-turista-gehiago-izan-dira.htm | Ekonomia | Pandemia aurreko Aste Santuan baino turista gehiago izan dira | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hoteletan 288.487 bezero izan zituzten apirilean, iaz halako hiru. | Pandemia aurreko Aste Santuan baino turista gehiago izan dira. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hoteletan 288.487 bezero izan zituzten apirilean, iaz halako hiru. | Turismoa koronabirusaren aurreko garaietara itzultzen ari da. Eustatek azaldu duenez, aurtengo Aste Santuan 51.974 bezero izan zituzten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hotelek, 2019koan baino bost mila bezero gehiago. Bezero horien gaualdiak 5.500 handitu ziren.
2021. urtearekin konparatuta, aldea are handiagoa da, turista kopurua hirukoiztu egin baita urtebetean: apiril osoan, 288.487 bezero izan zituzten hotelek, eta 93.844 izan ziren 2021ean. Azalpena erraza da: 2021eko apirilean debekatuta zegoen autonomia erkidegoen arteko mugimendua, eta, hortaz, turistak bertakoak izan ziren, eta Espainiako Erresumatik kanpokoak, estatu arteko mugak irekita zeudelako. Edonola ere, atzerritik bisitari gutxi izan ziren 2021eko apirilean: aurtengo 112.027 iaz halako zortzi dira. 2021ean, bisitarien %14,1 izan ziren, eta aurten, %38,8.
Hiru lurraldeetan egin du gora turisten kopuruak, baina gehiago Bizkaian (+%228) eta Gipuzkoan (+%216). Araban %134 ugaritu ziren, eta hark du, alde handiz gainera, turista gutxien (%12,7). Bizkaiko hotelek bisitarien %45,5 jasotzen dituzte, eta Gipuzkoakoek, berriz, %41,8.
Hiriburuen artean, Bilbok hartzen ditu gaualdia egiten duten bisitari gehien (89.590), eta atzetik Donostiak (76.377) eta Gasteizek (26.326).
Urtetik urtera hotelen kopurua gora egiten ari da, nahiz eta oso egun gutxian egoten diren beteta. Horrela, oheen %53,5 eta gelen %62,1 egon ziren okupatuta apirilean. Aste Santuan gora egin zuten kopuru horiek, eta oheen %78,9 egon ziren beteta. Batez beste, ia 89 euro balio du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hoteletako gaualdiak. |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213655/napalpiko-sarraskian-estatuak-erantzukizuna-izan-zuela-ebatzi-du-auzitegi-batek.htm | Mundua | Napalpiko sarraskian estatuak erantzukizuna izan zuela ebatzi du auzitegi batek | Epaiaren arabera, frogatuta gelditu da «gizateriaren kontrako krimenak» egin zituztela. Qom eta moqoit komunitateetako 200-300 indigena hil zituzten 1924an. Erreparazioa egiteko neurri batzuk agindu ditu epaileak. | Napalpiko sarraskian estatuak erantzukizuna izan zuela ebatzi du auzitegi batek. Epaiaren arabera, frogatuta gelditu da «gizateriaren kontrako krimenak» egin zituztela. Qom eta moqoit komunitateetako 200-300 indigena hil zituzten 1924an. Erreparazioa egiteko neurri batzuk agindu ditu epaileak. | Resistencia hiriko (Argentina) auzitegi batek ebatzi du estatuak erantzukizuna izan zuela Napalpiko sarraskian. Qom eta moqoit komunitateetako nekazariek lan baldintza kaskarren kontra abiatutako protestak zapaltzeko, Argentinako jendarmeek eta paramilitarrek 200-300 indigena hil zituzten 1924an, tiroketa baten bidez. Zunilda Niremperger magistratuak atzo kaleratutako epaiaren arabera, frogatuta gelditu da «gizateriaren kontrako krimenak» egin zituztela «indigenen genozidio baten» testuinguruan, eta estatua horien erantzule dela.
Epaian zehaztu dute «erreparazio historikoa» egin dadila. Biktimen senideek ez diete kalte ordainik emango, nahiz eta tokiko hedabideek argitaratu duten posible dela horiek jasotzea, epaiketa zibil bat hasten badute. Apirilaren 24an hasi zen epaiketa.
Eta erreparazioa egiteko neurri batzuk agindu ditu epaileak. Esaterako, eskoletako hezkuntza programetan gertatutakoaren berri ematen duen informazioa jasotzea, eta biktimen gorpuzkinak bilatzen jarraitzea —gorpuak erraustu egin zituzten, eta hilobi komunetan lurperatu—. Sententziaren arabera, estatuak ekitaldi bat antolatu beharko du bere erantzukizuna onartuz, eta horretan parte hartu beharko dute biktimen senideek. Epaileak eskatu du, era berean, gertakarien lekuan museo bati eta memoriaren gune bati leku egitea.
Indigenen ahotsa
Chaco probintzian gertatu zen sarraskia, Resistencia hiritik 150 kilometrora, eta han bizi ziren herritarren %70-80 hil zituzten 1924ko uztailaren 19 hartan. Sententziaren berri izan ondoren, qom komunitateko biktima baten senide Raquel Esquivelek AFP berri agentziari adierazi dio badela «indigenen ahotsak entzunak izateko garaia».
2014an, Fiskaltzak atariko ikerketa bat eginarazi zuen, eta, horren bidez, bizirik ateratako qom eta moqoit komunitateetako kideen ahotsak bildu ahal izan ziren. Gero, egiaren aldeko epaiketa bat egiteko modua eman zuen Justizia Federalak. |
2020-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213656/proba.htm | Gizartea | Proba | AAAAAA | Proba. AAAAAA | Abendutik gasolinaren prezioak izan duen gorakadak ez du etenik. Frantziako eta Espainiako Gobernuek urte hasieran hartutako neurriek erabiltzaileei arnasa pixka bat eman zieten arren, berriro hartu du gorako joera, eta martxotik hona batez beste hamar zentimo garestitu da Euskal Herrian, 1,809 eurotik 1,909 eurora. BERRIAren erregaien prezioaren orrialde berezian ikus daitekeenez, abendutik hona 53 zentimo garestitu da gasolina mota hori litroko. Igoera maiatzean handitu da. Astebetean, maiatzaren 13tik, bost zentimo igo da (0,053 euro), eta atzo Euskal Herrian E-95 gasolina saltzen duten 539 gasolindegietatik 193tan (%35,8) bi euro baino garestiago zegoen jada litroa.
Kopuru horiekin esan liteke Espainiako Gobernuak apirilean ezarri zuen hogei zentimoko hobariaren erdia petrolio konpainiek irentsi dutela jada. E-95 gasolina litroa bi eurotik gorako prezioan saltzen duten 193 gasolindegi horietatik 186 Hegoaldean daude. Ipar Euskal Herrian martxoan hasi zen nabaritzen Frantziako Gobernuaren neurrien eragina. Bost astean 1,971tik 1,780ra jaitsi zen E-95 gasolinaren salneurria. Hortik aurrera, baina, garestitu egin da, eta orain 1,907 euroan saltzen da litroa, martxoaren hasieran zuen salneurri berean.
Orain, E-95 gasolina toki hauetan dago garestien: Bidaxunen (2,13 euro, Nafarroa Beherea), Orontzen (2,12, Nafarroa), Donibane Lohizunen (2,109, Lapurdi), Baionako Nafarroako Herni etorbidean (2,105), Itzan (2,099, Nafarroa), Beasainen (2,089, Gipuzkoa) eta Gernika-Lumon (2,084, Bizkaia). Merkeen, berriz, Etxarri-Aranatzen (1,809 euro, Nafarroa), Zeanurin eta Lemoan (1,799, Bizkaia), Amendüze-Unason (1,774, Nafarroa Beherea), Baionako Grand Basque etorbidean (1,675), Hendaian (1,66, Lapurdi), Angelun (1,549, Lapurdi) eta Senperen (1,335, Lapurdi).
Gasolioa merkatu egin da
E-98 gasolina ere nabarmen garestitu da. Hego Euskal Herriko batez besteko prezioak maiatzean gainditu zuen bi euroen langa, eta ez da hortik jaitsi; atzo 2,104 euroan zegoen. Gasolinaren prezioak gora egin du, eta A gasolioa, berriz, merkatu egin da, eta gasolina baino merkeago dago berriro Euskal Herrian: 1,891 euroan dago A gasolioa, eta 1,948 euroan E-95 gasolina. Iparraldean lau zentimo merkatu da azken hamar egunetan. Hegoaldean, berriz, hiru zentimo.
Europako Batasuna Errusiako petrolioa bahitzea ari da aztertzen, eta, adituen arabera, horrek eragin du maiatzeko igoera. Ikusteko dago zer gertatzen den ekainera bitartean, Hego Euskal Herrian ekainaren 30ean amaituko baita Espainiako Gobernuaren hobaria. Une honetan prezio horiei hogei zentimoko beherapena egiten zaie Hegoaldeko gasolindegietan: hamabost Espainiako Gobernuaren kontura, eta bost petrolio konpainien kontura.
Salneurri horietan, 55 litroko edukiera duen auto batean depositua E-95 gasolinarekin betetzea duela urtebete baino 28 euro garestiagoa da. Ipar Euskal Herrian, iazko maiatzetik, E-95 gasolina 31 zentimo garestitu da litroko, eta Hegoaldean, 0,54 zentimo (Madrilen beherapena aintzat hartu gabe). Gasolioa gehiago garestitu da urte honetan, eta 55 litroko depositu bat betetzea duela urtebete baino 36 euro garestiagoa da. Urtebeteko igoera 49 zentimokoa izan da Ipar Euskal Herrian, eta 68 zentimokoa Hegoaldean. |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213657/eajk-eh-bilduk-psek-eta-ep-iuk-europari-eskatu-diote-migratzaileentzat-korridore-humanitarioak-sortzeko.htm | Gizartea | EAJk, EH Bilduk, PSEk eta EP-IUk Europari eskatu diote migratzaileentzat korridore humanitarioak sortzeko | Eusko Legebiltzarrean erregistratu dute legez besteko proposamena lau taldeek. Espainiako eta Frantziako agintariei galdegin diete Bidasoa ibaian tragedia berriak eragozteko neurriak har ditzatela. | EAJk, EH Bilduk, PSEk eta EP-IUk Europari eskatu diote migratzaileentzat korridore humanitarioak sortzeko. Eusko Legebiltzarrean erregistratu dute legez besteko proposamena lau taldeek. Espainiako eta Frantziako agintariei galdegin diete Bidasoa ibaian tragedia berriak eragozteko neurriak har ditzatela. | EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk legez besteko proposamen bat erregistratu dute gaur Eusko Legebiltzarrean migrazioaren inguruko krisi humanitarioari buruz. Taldeek kezka agertu dute mugaren bi aldeetan dagoen krisi humanitarioarekin, bereziki Irunen (Gipuzkoa) gertatzen ari denarekin. «Muga tranpa hilgarria bihurtu da, eta benetako drama bizi dugu. Drama horrek pertsonen oinarrizko eskubideak errespetatzeko konpromiso humanitarioa batera berrestera behartzen gaitu, hainbat arrazoirengatik beren jatorrizko herrialdetik alde egitera erabakitzen baitute, bizimodu hobe baten bila», dio testuaren hitzaurreak. Lau taldeek konpromisoa agertu dute krisi humanitarioari aterabidea bilatzeko, «aukera guztiak» erabilita eta «erantzun arduratsua» emanez. Testuan, EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta EP-IUk Europako Batasunari eskatu diote migrazio eta asilo itun berriaren negoziazioen barruan korridore humanitarioak sortzeko beren herrialdeetatik ihes egiten duten migratzaileek «igarobide seguruak» izan ditzaten. Era berean, Europako agintariei –bereziki Espainiakoei eta Frantziakoei– galdegin diete Bidasoa ibaian eta haren inguruan tragedia berriak eragozteko neurriak har ditzaten, eta mekanismoak martxan jar ditzaten Europako Giza Eskubideen Auzitegiaren doktrinaren aurka doazen «arraza, kolore, jatorri edo identitateagatik» diskriminazio traturik ez izateko. Bide beretik, Eusko Jaurlaritzari eskatu diote organo eskudunen aurrean eragin dezala, «diskriminazio traturik gerta ez dadin». Espainiako Gobernuari, berriz, ondorengo eskaera egin diote: Europako Asilo Sistema Bateratuaren erreforma sustatu dezala, migratzaile guztien nazioarteko babeserako eskubidea bermatzeko eta pertsonak hiltzea eta desagertzea eragozteko. Harrera egokia bermatzeko eskea Beste puntu batean, legez proposamenaren sustatzaileek Eusko Jaurlaritzari galdegin diote igarobidean dauden migratzaileei harrera eta arreta egokia bermatzeko, migratzaileen administrazio egoera edozein dela ere, eta bereziki arreta jartzeko genero, adin, jatorri edo sexu orientazioagatik «kalteberatasun» egoeran daudenekin. Horretarako, lau taldeek iritzi diote beharrezkoa dela Jaurlaritzak bere harrera eredua «modu eraginkorrean» hedatzea, eta eskatu dute erakundeen arteko koordinazioaren buru izatea, migranteek errolda, osasun txartela eta eskubideak babesteko sistema unibertsalak eskuratzeko. Ez hori bakarrik, erakundeen arteko lankidetzaren esparruan alde guztiei dei egin diete igarobidean direla Euskal Herrian hildako migratzaileen aberriratzeak arintzeko, eta horien kostua administrazio eskudunek bere gain hartzeko. Beharrezkotzat jo dute, halaber, migrazio arloko transferentzia eskuz aldatzea, era horretan Eusko Jaurlaritzak bere gain har dezan lan baimenen kudeaketa eta migrazioari lotutako bestelako esparruen ardurak. Tau taldeek sinatutako ekinbidea osoko bilkuran eztabaidatuko dute. |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213658/euskal-herriko-lehen-amatasun-unitatea-aurkeztu-dute-martuteneko-espetxean.htm | Politika | Euskal Herriko lehen amatasun unitatea aurkeztu dute Martuteneko espetxean | Beatriz Artolazabalek gezurtatu egin du dimisioak egon izana. Adierazi du funtzionarioen lekualdatzeak direla-eta zazpi lanpostu hutsik daudela, baina horiek betetzeko lanetan dabiltzala. | Euskal Herriko lehen amatasun unitatea aurkeztu dute Martuteneko espetxean. Beatriz Artolazabalek gezurtatu egin du dimisioak egon izana. Adierazi du funtzionarioen lekualdatzeak direla-eta zazpi lanpostu hutsik daudela, baina horiek betetzeko lanetan dabiltzala. | Gaur aurkeztu dute Euskal Herriko lehen amatasun modulua. Bertan, hiru urtetik beherako haurrak dituzten emakumeek aukera izango dute espetxeko leku horretan bizitzeko, eta hamar urtetik beherako haurrak dituzten emakumezko presoek beren seme alaben bisitak jasotzeko aukera ere izango dute gune horretan. Ekainaren bigarren hamabostaldian zabalduko dute, baina «behin-behinekoa» izango da, Zubietako espetxe berria ireki bitartean. Hala esan du Beatriz Artolazabal, Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak. Orain arte, haurrak espetxean izan nahi zituzten emakumeek Euskal Herritik kanpo zeuden espetxeetara joan beharra zuten.
Amatasun Unitateak bi solairu izango ditu; guztira, 406 metro karratu. Lehenengo solairuan, zazpi gela jarriko dira, eta dutxak ere bai. Beheko solairuan, berriz, hiru areto txiki eta egongela bat. Haurrentzako jolastoki bat ere izango da.
Sailburuak adierazi duenez, laster preso dauden bi emakume erditzekoak dira, eta horiek aukera izango dute modulu berria erabiltzeko. Gainontzekoan, oraindik ez dago moduluan sartzeko eskaerarik. Artolazabalek adierazi du Jaurlaritzak kartzelen transferentzia jaso zuenean argi zeukatela amatasun unitate baten beharra zegoela: «Bizkaiko kartzelan preso emakumerik ez dagoenez, erabakia Araba eta Gipuzkoaren artean zegoen. Azkenik, hona etortzea erabaki genuen, uste genuelako espazio hori zela adingabeentzako berme gehien eskaintzen zuena. Erabilera aldakorraz gain, aldi baterako ere bada, eraikitzen ari den espetxe berriak aukera emango baitigu unitate hori hasieratik gaitzeko».
Hain zuzen ere, adierazi du «gutxienez lau hilabeteko atzerapena» izango duela Zubietako kartzela berriaren irekierak. Azaldu duenez, 2024. urtean irekitzeko asmoa daukate.
Dimisioen polemika
«Ez dimisiorik, ez krisirik... esku artean duguna lan handia da». Horrela gezurtatu ditu Beatriz Artolazabalek azken asteetan Araba, Bizkai eta Gipuzkoako espetxeetako hainbat arduradunek dimisioa aurkeztu dutela zioten zurrumurruak. Sailburuaren arabera, «informazio ez oso zorrotz batek sortutako polemika» baino ez da izan, «kolektibo batzuen interes partikularrek bultzatua».
Hain zuzen, Martuteneko espetxean egin ditu adierazpenak, hiru espetxeetako zuzendariak —Marian Moreno Gipuzkoakoa, Benito Aguirre Arabakoa eta Vicenta Alonso Bizkaikoa— ondoan zituela. Gipuzkoako kartzelako amatasun unitateko obretara egin duten bisita baliatu dute gertatutakoaren gaineko adierazpenak emateko: «Bakoitzak bere hitzen ardura har dezala, denborak jarriko du nor bere lekuan», esan du Artolazabalek.
Marian Moreno Gipuzkoako espetxeko zuzendariak ere hartu du hitza: «Hemen nago gaur. Eta, dimititu izan banu, bistan da ez nintzela hemen egongo». Adierazi du ez dakiela zergatik ikusi duen bere burua «halako polemika batean nahastuta»: «Martutene nire kartzela da, bizitza erdia baino gehiago daramat hemen lanean, eta orain arte jarraitu dudan bidea ez da asko aldentzen Eusko Jaurlaritzak arlo honetan jarraitzen duen ildotik».
Funtzionarioen «lekualdatzeak»
Aste honetan El Mundo-k zabaldutako informazioaren arabera, funtzionarioen lan baldintzetan dago arduradunen ustezko dimisioen iturria: azken lehiaketan, adostu baino langile gutxiago hartu dituzte, hedabidearen hitzetan, eta soldatak txikitu eta egun libreak gutxitu dizkiete funtzionarioei.
Horren inguruan galdetu diete kazetariek sailburuari, eta adierazi du bere sailak ez duela jaso «inolako auzi jakinarazpenik»: «Erregistro elektroniko bidezko erreklamazio bat baino ez dugu jaso. Eta bertan eskatzen zaizkigunak egokien deritzogun moduan erantzungo ditugu».
Horrez gain, azaldu du espetxeetako langileek eskatutako lekualdatzeek eragindako hutsune bat baino ez dagoela, langile faltari dagokionez: «Transferentziak eskuz aldatzeko prozesuan, langileak lekualdatzeko lehiaketa bat egin da, funtzionarioen mugimendu bat. Horren azken emaitza izan da zazpi lanpostu hutsik geratu direla funtzionarioen sarrera eta irteerak direla eta». Gehitu du ez dela izan medioetan azaldu den antzerako «hondamendirik», ez eta funtzionarioen «ihesaldirik».
Hutsik dauden lanpostu horiek betetzera begira, lehenik postua bete nahi duten pertsonei «formazio teoriko eta praktikoa» eman behar zaiela esan du Artolazabalek, eta hori egin ondoren lan poltsa bat egiteko asmoa daukatela. |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213659/errusiak-moztu-egingo-dio-gasa-finlandiari.htm | Ekonomia | Errusiak moztu egingo dio gasa Finlandiari | Errublotan ordaintzeari muzin egin dio Gasum konpainiak, Moskuk hala eskatu arren. | Errusiak moztu egingo dio gasa Finlandiari. Errublotan ordaintzeari muzin egin dio Gasum konpainiak, Moskuk hala eskatu arren. | Gazprom Exportek jakinarazi du bihar goizeko zazpietan utziko diola Finlandiari gasa hornitzeari. Apirilaren amaieran, Poloniari eta Bulgariari moztu zien gasa.
Dmitri Peskov Errusiako Gobernuaren bozeramailearen arabera, Gasum Finlandiako gas konpainiak uko egin dio gasa errublotan ordaintzeari, eta horregatik etengo dute fluxua. «Doan inork ez du ezer entregatzen», gaineratu du.
Europako Batasunak debekatua du gasa errublotan ordaintzea, Gazpromekin sinatutako kontratuetan espresuki hori esaten ez badu —gehien-gehienek eurotan eta dolarretan pagatu behar dutela diote—. Errusiako Gobernuak, baina, errublotan ordaintzera behartu nahi ditu, hartara bere diruaren eskaria handitu eta haren balio galera eragozteko.
Aste honetan debekua indarrean dagoela nabarmendu du Frans Timmermans Europako Batzordeko lehendakariordeak, gas konpainia batzuk errublotan ordaintzen ari direla zabaldu baita.
Gasumek azaldu du prestatzen ari zela gasaren mozketarako, eta ziurtatu du ordezko hornitzaileak aurkitu dituela. Hortaz, «gai izango gara geure bezeroak hornitzeko», esan du Mika Wiljanen Gasumeko buruak.
Hain zuzen ere, Finlandiako gas banatzaile publikoak, Gasgridek, akordio bat izenpetu du gaur Texasko Excelerate Energy konpainiarekin, hurrengo hamar urteetan haren gas natural likidotua berriro gas bihurtzen duen ontzi bat erabiltzeko.
Exemplar izeneko itsasontzia Argentinan dago gaur egun, eta hango negua amaitzen denean abiatuko da Finlandiarantz.
Gasgrid bezala, Finlandiako estatuarena da Gasum, eta, herrialde horretan ez ezik, Suedian, Norvegian eta Alemanian ere lan egiten du.
Finlandiak 2.200 metro kubiko gas inportatu zituen iaz, eta horretatik %92 hartu zuen Errusiatik. Energia beharren %5 estali zuen gas horrekin.
Finlandia, NATOra
Finlandiari gasaren iturria mozteak interpretazio politikoa ere izan dezake, herrialde hark bere neutraltasun historikoa alde batera utzi eta NATOn sartzea eskatu berri baitu, Suediarekin batera. Errusiako Gobernuak deitoratu egin du Eskandinaviako bi herrialdeen erabakia, baina haien egoera eta Ukrainarena desberdinak direla nabarmendu du.
Joan den astean, Errusiako Inter RAO konpainiak Finlandiari argindarra saltzeari utzi zion. |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213660/hezkuntza-akordioa-sozializatzea-funtsezkoa-dela-esan-du-bildarratzek.htm | Gizartea | Hezkuntza akordioa sozializatzea «funtsezkoa» dela esan du Bildarratzek | Hainbat eragilerekin bilerak egiten hasia da Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburua, eta, aurrerapausoak eman ahal izateko, «konfiantzazko guneak» sortzearen garrantzia aipatu du. | Hezkuntza akordioa sozializatzea «funtsezkoa» dela esan du Bildarratzek. Hainbat eragilerekin bilerak egiten hasia da Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburua, eta, aurrerapausoak eman ahal izateko, «konfiantzazko guneak» sortzearen garrantzia aipatu du. | Hilabete eta erdi igaro da Eusko Legebiltzarrak hezkuntza akordioa onartu zuenetik, eta, ordutik, Hezkuntza Legearen aurreproiektua lantzen ari da Eusko Jaurlaritza. Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak gaur esan du akordio hori sozializatzea «funtsezkoa» dela, eta, hori bermatzeko, hainbat eragilerekin bilerak egiten ari da. Ikoitz Arrese EH Bilduko Hezkuntza idazkariak egindako galderari erantzunez eman du informazioa Bildarratzek, Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan. Arresek sailburuari galdetu dio ea hezkuntza akordioaren ondotik akordio soziala lantzeko asmorik ote duen, «beharrezko» ikusten baitu alderdi politikoen artean dagoen «ilusioa» ikastetxeetara ere hedatzea: «Hezkuntza Lege berria arrakastatsua izan dadin, akordio politikoaz gainera, akordio soziala behar da».
Bildarratzek azpimarratu du hezkuntza «oinarrizko zutabe bat» dela, eta, aurrera egin ahal izateko, «konfiantzazko guneak» sortzearen garrantzia aipatu du: «Elkarrizketa, partaidetza, adostasuna… hori guztia jorratu beharrean gaude, ahalik eta erantzunik egokiena emateko». Dagoeneko hainbat bilera egin ditu hezkuntza arloko eragileekin, eta, aurrerantzean ere, «lan handia» egin beharko dutela aurreratu du. Hala ere, akordioa sozializatzeaz gainera, nabarmendu du alderdi politikoen arteko konplizitatea mantentzea ere garrantzitsua dela.
Hilabeteetako prozesu baten emaitza izan da hezkuntza akordioa, eta, ondo bidean, datorren urteko udaberrirako Hezkuntza Legea onartuta egotea nahi du Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak. |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213661/urkulluk-zedarriak-en-txostenaren-erabilera-politikoa-salatu-du.htm | Ekonomia | Urkulluk Zedarriak-en txostenaren «erabilera politikoa» salatu du | Adierazi du alderdi politikoak eta komunikabideak dokumentua erabiltzen ari direla Jaurlaritzaren «izen ona» zikintzeko. Lehendakaria foroko ordezkariekin bildu da, harremanak normalizatzeko. | Urkulluk Zedarriak-en txostenaren «erabilera politikoa» salatu du. Adierazi du alderdi politikoak eta komunikabideak dokumentua erabiltzen ari direla Jaurlaritzaren «izen ona» zikintzeko. Lehendakaria foroko ordezkariekin bildu da, harremanak normalizatzeko. | Martxoan, enpresari talde batek Zedarriak foroa sortu zuen, egungo egoera ekonomikoari buruzko kezkak partekatzeko. Ordutik, ekinbide horri kezkaz begiratu diote EAJko agintariek, eta tonua gogortu da azken asteetan. Giroa baretu asmoz, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria taldeko ordezkariekin bildu da ostiral honetan, aurreneko aldiz jendaurrean.
Bileraren ostean ez da agerraldirik egin, baina aurretik, lehendakariak beste nonbaiten jarri du sortutako polemikaren erantzukizuna: alderdi politiko eta komunikabideengan. Ez du zehaztu zein, baina haiei leporatu die Zedarriak-ek apirilean kaleratu zuen lehen txosteneko ondorioen «sasiko erabilera» egitea, euskal erakundeen eta, bereziki, Jaurlaritzaren «izen ona» zikintzeko. «Argi dago alderdi politikoak dokumentu hori erabiltzen ari direla legebiltzarreko saioetan, eta komunikabide batzuk ere bai, iritzi artikuluetan eta editorialetan».
Zedarriak foroa arlo sozioekonomikoko hamalau pertsona ezagunek aurkeztu zuten. Besteak beste, honako hauek: Anton Pradera CIE Automotiveko presidentea; Ignacio Martin Repsol, Indra eta Acerinoxeko kontseilaria; Iñaki Lopez Gandasegi Aernnovako presidentea; Cristina Garmendia Espainiako Zientzia eta Berrikuntza ministro ohia; eta Pedro Luis Uriarte Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun sailburu izandakoa. Aurreneko hirurak izan dira gaurko bileran.
Asteotako eztabaiden iturri nagusia apirileko txostena izan da. Azterketaren ondorio nagusia da «Euskadiko ekonomiak» pisua galdu duela «Espainian eta Europako eskualde dinamikoenetan». Foroko kideak kezkatuta azaldu dira, halaber, enpresen erabakiguneen deslokalizaziorako joeragatik, eta agintari politikoen erantzukizuna ere aipatu dute; uste dute «aurrerapen ekonomikoa eta aberastasunaren sorrera» izan behar direla haien «diskurtsoen eta lehentasunen ardatzak».
«Ez da ezer gertatu»
Jeltzaleek ez dute inoiz zuzenean jo txostenaren egileen aurka, baina agertu dute ez dituztela atsegin hor azaltzen diren ondorioak. Enpresaburuen artean denetarik egon da: Confebask patronaleko presidente Eduardo Zubiaurrek adierazi zuen diagnostikoarekin bat zetorrela. Cebek Bizkaiko patronala, berriz, txosteneko ondorioetatik urrundu zen. Foroko kideen artean ere egon dira desadostasunak. Juan Jose Alvarez EHUko Nazioarteko Zuzenbide Pribatuko katedradunak taldea utzi zuen, txostenaz egiten ari den «erabilera» ikusita. Elena Zarraga LKS Next aholkularitzako buruak erabaki bera hartu zuen.
Urkulluk azaldu duenez, atzoko bilera Zedarriak-ek eskatu zuen, eta aurretik ere elkartu direla jakinarazi zuen, «erabateko normaltasun giroan, eta haien kezkak kontuan hartuta». Urkulluren arabera, asmoa zen Zedarriak-en iritziak eta Jaurlaritzaren lana alderatzea, «adierazle ebaluagarrietan oinarrituta». Ez du baloratu nahi izan txostenaren edukia, metodologia eta diagnostikoa baloratu, baina azpimarratu duaurrera begira haiekin elkarlanean aritzeko borondatea duela. «Ez da ezer anormalik gertatu». |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213662/euskara-aurrera-ren-manifestazioa-zabala-eta-askotarikoa-izan-dadin-nahi-dute-deitzaileek.htm | Gizartea | Euskara Aurrera-ren manifestazioa «zabala eta askotarikoa» izan dadin nahi dute deitzaileek | Parte hartzera dei egin diete «etorkizuna euskaraz irudikatzen duten guztiei». Mugarri izan nahi du mobilizazioak, euskararen aldeko «herri bultzada» aktibatzeko. 2.200 lagunek baino gehiagok sinatu dute Euskara Aurrera-k sarean eskegitako manifestua. | Euskara Aurrera-ren manifestazioa «zabala eta askotarikoa» izan dadin nahi dute deitzaileek. Parte hartzera dei egin diete «etorkizuna euskaraz irudikatzen duten guztiei». Mugarri izan nahi du mobilizazioak, euskararen aldeko «herri bultzada» aktibatzeko. 2.200 lagunek baino gehiagok sinatu dute Euskara Aurrera-k sarean eskegitako manifestua. | Euskaltzaleei egin diete deia, baina adierarik zabalenean. Izan ere, Euskara aurrera lelopean bihar Donostian egingo duten manifestazioa «zabala eta askotarikoa» izatea nahi dute deitzaileek. «Etorkizuna euskaraz irudikatzen duten guztiena» da mobilizazioa, azpimarratu dutenez: «Euskaldun berri eta zaharrena, gazte eta helduena, euskaltzale peto-petoena, hizkuntza ikasteko aukera izan ez dutenena… Azken batean, euskarak aurrera egitea merezi duela uste duten guzti-guztiena». Horiei guztiei «Donostiako kaleak betetzeko» gonbita egin diete, ohar batean.
Euskararen aldeko «herri bultzada» aktibatzeko bidean, mugarri izan nahi du mobilizazioak. Gizarte zibila aktibatu eta haren eta instituzioen arteko «akordio berria» galdegin dute deitzaileek. «Euskaraz bizi nahia egingarri egin», eta, funtsean, «Euskal Herri euskalduna» lortzea dute helburu. Alabaina, eskubideen eta aniztasunaren defentsa ere egin dute deialdiaren bidez, hizkuntza eskubideak bermatzeak ezinbestean horiek ere indartzen duela iritzita. Euskarak «hizkuntzen, hizkuntza komunitateen eta herrien berdintasunean oinarritutako munduari» ekarpena egiten diola uste dute, eta, halaber, euskara «herri kohesiorako zuntza» dela. Horregatik, hizkuntza eskubideak errespetatzea «justizia eta demokrazia auzia» dela aldarrikatu dute.
Hizkuntzaren biziberritzean azken urteetan urrats handiak egin dira hizkuntzaren biziberritze prozesuan, deitzaileen arabera: «Orain dela hamarkada batzuk hilzorian zegoen, eta guztion artean emaniko hauspoak berriz bizitu zuen, ezinezkoa bazirudien ere». Hala ere, normalizazio prozesua bururaino eramatetik urrun, azken urteotan «geldialdia» sumatu dute, eta egun euskara «makalaldian» dagoela ohartarazi. «Batetik, ez dute etenik euskararen aurkako erabaki politiko eta judizialek, eta horrek ez du laguntzen aurrera egin dezan. Bestetik, interkomunikatuta bizi garen garai ezegonkor hauetan kokatu nahian eta ezinean ari da gure hizkuntza, gero eta lausoago, pandemian ikusi dugun moduan».
Antzera mintzatu ziren euskalgintzako eragileak manifestazioari atxikimendua erakusteko egin zuten agerraldian. Euskarak XXI. mendean dituen «zailtasunei» eta «erronkei» parez pare begiratzeko beharra azpimarratu zuten, eta horiek tamainako erantzun bat behar dutela aldarrikatu. Joanmari Larrarte Elkarreko zuzendariak adierazi zuenez, «egungo hizkuntza politikak aski-ezak dira euskarak esku artean dituen erronkei erantzuteko».
Maldan behera doan elur bola baten antzera, astez aste handiagoa egin da Euskara Aurrera egitasmoa, eta atxikimendu gehiago bildu ditu. Mobilizazioaren helburuetako bat manifestazioa «denena» izan dadin dela nabarmendu dute haren sustatzaileek, eta, «hein handi batean», lortu dutela hala izatea, hainbat eragilek eta norbanakok bere egin baitute. Euskalgintzako hamabi eragile atxiki zitzaizkion iragan astean, eta, horrez gain, antolatzaileek nabarmendu dute «kulturgintzako, euskalgintzako eta kirol alorreko aurpegi ezagun askok» ere babestu dutela, izan agerraldietan parte hartuz edo egitasmoak sareen bidez zabaldutako bideoak bidaliz. Horien artean dira, beste hainbaten artean, Oinatz Bengoetxea pilotaria, Itziar Ituño aktorea, Nerea Ibarzabal bertsolaria eta Kukai dantza konpainiako kideak. BERRIA Taldeak berak ere egin du bat manifestazioarekin.
Halaber, sinadura bilketa bat ere abian da egitasmoari atxikimendua erakusteko, eta dagoeneko 2.200 lagunek baino gehiagok sinatu dute manifestazio deialdiarekin batera zabaldutako manifestua. Horrez gain, antolatzaileek jakinarazi dute hainbat lekutan autobusak antolatu dituztela mobilizaziora joateko. Hala egin dute Gasteizen, Iruñean, Baionan eta Bilbon, besteak beste. Beste zenbait lekutan autoz edo trenez elkarrekin joateko hitzorduak jarri dituztela ere gaineratu dute.
Gazteen gidaritza
Biharko mobilizazioak, halaber, irudikatuko du belaunaldi berri batek euskararen aldeko borroka bere egiten duela, bere molde berezituekin eta euskalgintzako gainerako eragileekin elkarlanean. Izan ere, gazteak izan dira mobilizazioaren sustatzaile nagusiak, hasieratik. Gainera, azken urteetan gazte mugimenduan euskararen bueltan aktibatuta ibili diren gazteek borroka hori are egituratuago egiteko tresna bat sortu dute berriki: Gazte Euskaltzaleen Sarea. «Euskararen aldeko borrokan gazte ikuspegia txertatu» eta, aldi berean, «belaunaldi oso bat borroka horretara batu» nahi dute, Oihane Camon kideak BERRIAri adierazi zionez.
Belaunaldi perspektibarenak badu garrantzia sarearen ekinbidean, baita borroka moldeetan ere. «Euskaraz biziko den belaunaldia izan nahi dugu, eta uste dugu belaunaldi moduan heldu behar diogula auzi horri», azpimarratu zuen Camonek, eta sarearen egituraketan garrantzia izan dute lekuan-lekuan hizkuntza eskubideen alde egiten ari diren borrokek; NUPeko Euskara Taldeak, Nafarroako Unibertsitate Publikoan euskaraz ikastearen alde egiten ari denak alegia, edo Ipar Euskal Herrian azterketak euskaraz egin ahal izateko ikasleek abiarazitako mobilizazio zikloak, kasurako. Euskaraz bizitzeko oztopoak egunerokoan eta euren bizipenetan presente dituztela erakusten dute borroka horiek. Hain justu, horrek aktibaziorako duen garrantzia aipatu zuen Begoña Garaikoetxea sareko kideak, BERRIAk asteon argitaratutako elkarrizketan, feminismoa adibidetzat jarrita: «Feminismoak erakutsi digu ikusten zer problematikak zeharkatzen gaituzten, eta euskararekin ere uste dut ari dela gertatzen hori. Eskubide urraketen kontzientzia hartze bat badago, zuzenean ukitzen baikaituzte». |
2020-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213663/aaaaaaaa.htm | Gizartea | AAAAAAAA | sdhajasasl eta askoz ere gehiago... | AAAAAAAA. sdhajasasl eta askoz ere gehiago... | Abssendutik gasolinaren prezioak izan duen gorakadak ez du etenik. Frantziako eta Espainiako Gobernuek urte hasieran hartutako neurriek erabiltzaileei arnasa pixka bat eman zieten arren, berriro hartu du gorako joera, eta martxotik hona batez beste hamar zentimo garestitu da Euskal Herrian, 1,809 eurotik 1,909 eurora. BERRIAren erregaien prezioaren orrialde berezian ikus daitekeenez, abendutik hona 53 zentimo garestitu da gasolina mota hori litroko. Igoera maiatzean handitu da. Astebetean, maiatzaren 13tik, bost zentimo igo da (0,053 euro), eta atzo Euskal Herrian E-95 gasolina saltzen duten 539 gasolindegietatik 193tan (%35,8) bi euro baino garestiago zegoen jada litroa.
Kopuru horiekin esan liteke Espainiako Gobernuak apirilean ezarri zuen hogei zentimoko hobariaren erdia petrolio konpainiek irentsi dutela jada. E-95 gasolina litroa bi eurotik gorako prezioan saltzen duten 193 gasolindegi horietatik 186 Hegoaldean daude. Ipar Euskal Herrian martxoan hasi zen nabaritzen Frantziako Gobernuaren neurrien eragina. Bost astean 1,971tik 1,780ra jaitsi zen E-95 gasolinaren salneurria. Hortik aurrera, baina, garestitu egin da, eta orain 1,907 euroan saltzen da litroa, martxoaren hasieran zuen salneurri berean.
Orain, E-95 gasolina toki hauetan dago garestien: Bidaxunen (2,13 euro, Nafarroa Beherea), Orontzen (2,12, Nafarroa), Donibane Lohizunen (2,109, Lapurdi), Baionako Nafarroako Herni etorbidean (2,105), Itzan (2,099, Nafarroa), Beasainen (2,089, Gipuzkoa) eta Gernika-Lumon (2,084, Bizkaia). Merkeen, berriz, Etxarri-Aranatzen (1,809 euro, Nafarroa), Zeanurin eta Lemoan (1,799, Bizkaia), Amendüze-Unason (1,774, Nafarroa Beherea), Baionako Grand Basque etorbidean (1,675), Hendaian (1,66, Lapurdi), Angelun (1,549, Lapurdi) eta Senperen (1,335, Lapurdi).
Gasolioa merkatu egin da
E-98 gasolina ere nabarmen garestitu da. Hego Euskal Herriko batez besteko prezioak maiatzean gainditu zuen bi euroen langa, eta ez da hortik jaitsi; atzo 2,104 euroan zegoen. Gasolinaren prezioak gora egin du, eta A gasolioa, berriz, merkatu egin da, eta gasolina baino merkeago dago berriro Euskal Herrian: 1,891 euroan dago A gasolioa, eta 1,948 euroan E-95 gasolina. Iparraldean lau zentimo merkatu da azken hamar egunetan. Hegoaldean, berriz, hiru zentimo.
Europako Batasuna Errusiako petrolioa bahitzea ari da aztertzen, eta, adituen arabera, horrek eragin du maiatzeko igoera. Ikusteko dago zer gertatzen den ekainera bitartean, Hego Euskal Herrian ekainaren 30ean amaituko baita Espainiako Gobernuaren hobaria. Une honetan prezio horiei hogei zentimoko beherapena egiten zaie Hegoaldeko gasolindegietan: hamabost Espainiako Gobernuaren kontura, eta bost petrolio konpainien kontura.
Salneurri horietan, 55 litroko edukiera duen auto batean depositua E-95 gasolinarekin betetzea duela urtebete baino 28 euro garestiagoa da. Ipar Euskal Herrian, iazko maiatzetik, E-95 gasolina 31 zentimo garestitu da litroko, eta Hegoaldean, 0,54 zentimo (Madrilen beherapena aintzat hartu gabe). Gasolioa gehiago garestitu da urte honetan, eta 55 litroko depositu bat betetzea duela urtebete baino 36 euro garestiagoa da. Urtebeteko igoera 49 zentimokoa izan da Ipar Euskal Herrian, eta 68 zentimokoa Hegoaldean. |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213664/hirugarren-graduan-jarri-dute-inaki-bilbao-gaubeka-euskal-presoa.htm | Politika | Hirugarren graduan jarri dute Iñaki Bilbao Gaubeka euskal presoa | Basauriko kartzelan dago gaur egun. Tratamendu batzordeak proposatu eta Eusko Jaurlaritzak onartu du gradu aldaketa. 1998tik dago preso, eta 25 urteko espetxe zigorra ezarri zioten. | Hirugarren graduan jarri dute Iñaki Bilbao Gaubeka euskal presoa. Basauriko kartzelan dago gaur egun. Tratamendu batzordeak proposatu eta Eusko Jaurlaritzak onartu du gradu aldaketa. 1998tik dago preso, eta 25 urteko espetxe zigorra ezarri zioten. | Basauriko kartzelako (Bizkaia) tratamendu batzordeak proposatuta eta Eusko Jaurlaritzak onartuta, hirugarren graduan jarriko dute Iñaki Bilbao Gaubeka euskal presoa. 1998ko ekainetik dago preso Bilbao Gaubeka, eta 25 urteko espetxe zigorra du guzira, ETAko kide gisa hainbat delitu egitea leporatuta. Heldu den urtean beharko luke libre, beraz.
Euskal presoa iazko apirilean jarri zuten bigarren graduan —euskal preso ugari bezala, lehenean zegoen— eta maiatzean ekarri zuten Euskal Herrira, Zueratik (Espainia, 245 kilometro).
BERRIAren zenbaketaren arabera, Espainiako Estatuan preso dauden motibazio politikoko hamazazpi euskal preso daude gaur egun hirugarren graduan. Bertze gainerako gehienak bigarrenean daude. |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213665/konfekoop-ulertezina-da-kooperatibak-lanbiden-ez-egotea-lan-mundua-aldatzen-ari-da.htm | Ekonomia | Konfekoop: «Ulertezina da kooperatibak Lanbiden ez egotea; lan mundua aldatzen ari da» | Kooperatiben konfederazioen ustez, Lan Sailak ez du erabateko borondatea haiek Lanbideren administrazio kontseiluan sar daitezen. Iaz beste 91 kooperatiba sartu ziren elkartean. | Konfekoop: «Ulertezina da kooperatibak Lanbiden ez egotea; lan mundua aldatzen ari da». Kooperatiben konfederazioen ustez, Lan Sailak ez du erabateko borondatea haiek Lanbideren administrazio kontseiluan sar daitezen. Iaz beste 91 kooperatiba sartu ziren elkartean. | Konfekoop kooperatiben elkarteak Lanbideren administrazio kontseiluan sartzeko bere eskaera historikoa behingoagatik bete dadin eskatu du. Hamar urte daramatza zuzendaritza organoan leku bat merezi duela aldarrikatzen, eta hori lortzea aurtengorako helburu nagusien artean sartu du. Euskal Enplegu Zerbitzuaren Legearen aurreproiektuaren tramitea hasiko da aurki, eta «garai egokia» dela iritzi dio, eta Lanbiden ez egoteak «egonezina» sortzen duela sektorean. Konfekoopen, dena den, zuhurtziaz mintzo dira gaiaz, ez baitiote borondate garbirik ikusten Lan Sailari. Iñaki Nubla Konfekoopeko zuzendaria oso grafikoa izan da: «Kili-kolo dago gaia». Konfekoopek iazko balantzearen aurkezpenean berretsi du bere eskaera. Aurten tonua gogortu du, eta Nublak zehaztu du Confebaski eta Eusko Jaurlaritzari bidaltzen dietela mezua: «Presio egin behar dugu. Lanbide moldatu behar dute, eta beste lehentasun batzuk dituzte. Estutu ezean, gure eskaera bigarren mailan geldituko da». Rosa Lavin Konfekoopeko presidentea ere zorrotz mintzatu da: «Borondate politiko afera da. Hamar urtez sartzeko eskatzen egon ondoren, ezin dugu esan baikorrak garenik. Gure oinarrien artean egonezina eta nekea nagusi dira». Izan ere, haien ustetan, «ulertezina» da kooperatiben iritzia kontuan hartua ez izatea Lanbiden: «Lan merkatua aldatzen ari da, eta gure esperientzia oso baliotsua izan daiteke». Nublak gaineratu du bere eskaera berresten duten txosten juridiko asko dituztela eta Iñigo Urkullu lehendakariak konpromisoa adierazi ziela. Hala ere, berriz ere bilduko dira gobernuarekin eskaera berresteko. Lanbide berritzeko eztabaida abendu inguruan iritsiko da Legebiltzarrera, eta maiatzean egingo dira lehen emendakinak. Lanbideren zuzendaritza administrazio kontseiluak hiru hanka ditu: Jaurlaritza, sindikatuak eta patronala. Azken horretan Confebask dago, eta Konfekoopek haren alboan nahi du eserlekua. Kooperatibek, izan ere, 57.152 langile dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Iazko abendu amaierako datua da, eta 2020koa baino %2 txikiagoa. Nublak, baina, jaitsieraren zergatia azaldu du: «2019tik 2020ra %7 igo genuen langile kopurua, eta pandemiaren ondoren eginiko doikuntza bat da. Kontsumo kooperatibak funtsezko jarduera izendatu zituzten pandemian, eta askok lantaldea indartu behar izan zuten. Ondoren langile kopurua egokitu egin behar izan zuten». Salbuespen egoera batean kokatu beharreko datu bat da, eta aurten enplegu kopurua handituko dutela uste dute: «%2 inguru», iragarri du Lavinek. 91 kooperatiba gehiago Konfederazioko kide diren kooperatiba kopuruak, aldiz, gora egin du. Iazko urte amaieran 1.350 ziren guztira, 2020an baino 91 gehiago –149k eman zuten izena iaz, eta 58 desegin ziren–. Alde horretatik, lan elkartukoak dira gehiengo handi bat (1.174), eta ondoren doaz irakaskuntzakoak (89). Kontsumokoak, aldiz, hamabi baino ez dira, baina 11.000 langile dituzte, Eroskiren eraginarengatik batez ere. Aurtengo helburua 1.450 enpresa izatera iristea da, eta, Lavinek aurreratu duenez, bide onetik doaz. Apirilera arte 40 kooperatiba berrik eman dute izena elkartean. Kooperatiba berri gehienak txikiak dira --bi pertsona aski dira kooperatiba osatzeko--, eta zerbitzuen sektorean dihardute ia guztiak. Normalean 35 eta 45 urte arteko pertsonek osatzen dituzte eta ez da haien lehen esperientzia lan munduan. «Lehen ohikoa zen, esaterako, igeltseroek-eta kooperatibak sortzea. Orain, aldiz, arkitektoek edo diseinatzaileek eratzen dituzte. Ohikoa da, esaterako, ekonomialariak eta abokatuak elkartzea eta gestoria kooperatiba bezala muntatzea», aletu du Lavinek. |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213666/pedro-salaberri-margolariak-jasoko-du-vianako-printzea-saria.htm | Kultura | Pedro Salaberri margolariak jasoko du Vianako Printzea saria | Naturaren interpretazioan oinarritutako obra piktoriko zabala osatu izana nabarmendu du Nafarroako Kultura Kontseiluak. Arte Talentua Sustatzeko saria, berriz, Sofia Esparza sopranoak jasoko du. | Pedro Salaberri margolariak jasoko du Vianako Printzea saria. Naturaren interpretazioan oinarritutako obra piktoriko zabala osatu izana nabarmendu du Nafarroako Kultura Kontseiluak. Arte Talentua Sustatzeko saria, berriz, Sofia Esparza sopranoak jasoko du. | «Paisaiaren espresioa eta giza natura interpretatzeko estetika partikular bat, hamaika erakusketatan milaka lagunek miretsi dutena». Horixe azpimarratu du Rebeca Esnaola Nafarroako Gobernuko Kultura eta Kiroletako kontseilariak 2022ko Vianako Printzea saridunaren izena iragartzerakoan. Pedro Salaberria «estilo definitu eta ezaguterrazenetakoa duen autore nafarretako bat» dela goretsi du, eta natura oinarri hartuta ondu duen margolari ibilbide sendoa ekarri du gogora. «Naturaren interpretazioari lotutako obra oparoa garatu du, paisaia eta gizakia behatuz bere margoetan, eta hori eguneroko bizitza duintzeko baliatuz», gehitu du. Ekainaren 18an egingo dute sari emate ekitaldia, Zangozan, eta Maria Txibite Nafarroako presidentearen eskutik jasoko du aitortza margolariak.
15 urterekin hasi zen lanean arkitektura estudio batean Salaberri (Iruñea, 1947). Arte eta Ofizioen Eskolan osatu zituen marrazketa eta pintura ikasketak, eta 1972ko Iruñeko Topaketetan ere hartu zuen parte. Caja Navarran jarri zuen lehen erakusketa urtebetera, eta, harrezkeroztik, hirurogei erakusketa indibidual baino gehiagotan eta beste hainbat kolektibotan erakutsi du bere lana. Antzerkia ere gertuko diziplina izan du artistak, eta eszenografiari loturiko lanetan ere jardundakoa da, baita antzezlanetarako kartelak eta disko eta liburuetarako azalak ondutakoa ere. Vianako Printzea sariarekin aitortuko diote orain lan hori guztia, baina aurretik ere jaso ditu beste zenbait sari; tartean, Eusko Jaurlaritzaren Gure Artea saria, 1984an.
Iaz berreskuratutako kopuruari eutsita, 20.000 euro jasoko ditu sarituak. Harekin batera, hautagaien artean egon dira aurten Enrique Villareal El Drogas, Jose Luis Lizarraga konpositorea eta Josu Imanol Delgado ekonomialaria.
Lirikara azkenean
Nafarroako artearen eta kulturaren esparruan gazteen lana ere ikusgarri egin asmoz, Arte Talentua Sustatzeko saria ere banatuko dute aurten, hirugarrenez: Sofia Esparza (Iruñea, 1994) opera abeslari eta sopranoak jasoko du. Kasu honetan, haren musika formazio sakona eta erakutsi duen erregistro ugaritasuna nabarmendu ditu epaimahaiak, opera eta zarzueletan interprete bezala zein bakarkako eta ganbera formatuko kontzertuetan soprano modura egin duen lana. 10.000 euro jasoko ditu.
Saria jasotzeko hautagaien artean zeuden Massil Allache, Saioa Belarra, Riart Company, Sergio Eslava, Itxaso Loinaz, Chill Mafia, Nahikari Oloriz, Edurne Pena, Andres J. Sanz, Pablo Sanchez, Taupadak eta Yago Vaillo. |
2022-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/213667/amaitu-ez-den-gaueko-bidea.htm | Gizartea | Amaitu ez den gaueko bidea | Rosa Arburua kontrabandoaz aritu da Beran, Mugerri elkarteak antolatutako saio batean. Etxean entzundakoak hartu ditu oinarri, atzokoak eta gaurkoak erdigunean jartzeko. | Amaitu ez den gaueko bidea. Rosa Arburua kontrabandoaz aritu da Beran, Mugerri elkarteak antolatutako saio batean. Etxean entzundakoak hartu ditu oinarri, atzokoak eta gaurkoak erdigunean jartzeko. | «Solastatu behar da etxean; bertzela, galtzen da iragana». Horixe uste du Rosa Arburua Goienetxek, eta horixe egin du: etxean galdetu eta solastatu, Bidasoaren ondoko herrien historiarekin batera garatu den kontrabandoari buruz. Arburua Goienetxek (Irun, Gipuzkoa, 1961) Etxalarkoa du familia, eta hango eta inguruko kontrabandisten lanaren berri eman zuen, 2010ean, Gau lana. Kontrabandoa Bidasoa aldean izenburuko liburuan (Alberdania). Lan horretan jasotakoak eta bertze hainbat istorio jorratu ditu Beran, Mugerri elkarteak antolatutako saio batean. Pedagogian doktorea da, eta EHUn irakaslea.
Kontrabandoa “betiko” kontu bat da Bidasoan; horixe nabarmendu du Arburua Goienetxek. Sumatzen zaio miresmen puntu bat aurrera egin ahal izateko tabakoa, oihalak, botikak, zapatak eta bertze mugaz alde batetik bertzera garraiatzen zituzten herritarrei buruz ari denean. Izan ere, herritar anitzentzat etxera dirua eramateko edo soldata osatzeko modu bat izan zen kontrabandoa, urte luzez. Bertze maila batean kokatu ditu Arburua Goienetxek kontrabandoaren inguruan osatu diren sareak, zama bizkarrean hartuta gauez alde batetik bertzera ibiltzen zirenekin zerikusi handirik ez dutelakoan.
Wolframaren negozioa
Gaueko lan horrekin zerikusi txikia du, halaber, Arburua Goienetxek aztertutako wolframaren kontrabandoak. “Diktadoreen artean” gertatzen zen hori; Francisco Francoren eta Adolf Hitlerren artean, alegia. Gai hori jorratu du irakasleak iaz argitaratutako Wolframa. Diktadoreen arteko kontrabandoa izenburuko liburuan.
“Espainiak akordio bat sinatu zuen aliatuekin, 1944ko maiatzaren 2an, Alemaniari wolframa ez saltzeko”, azaldu du egileak. Maiatzaren 5ean eta 6an, baina, bost tona wolfram pasatu zituzten Izpegitik. “Hamabost gizon aritu ziren wolframa pasatzen, Erratzutik. Alemaniarrek zaindutako kamioi batera eraman zuten. Espainiak akordioa sinatu zuen Alemaniari ez saltzeko, baina ezkutuan egiten zuen negozioa”, erantsi du Arburua Goienetxek.
Etxekoei entzundako istorioen errealitatetik urrun da wolframaren inguruko kontrabandoa. Jarduera guztiek komunean dute muga, halere. Izan ere, muga horiek ezarri ziren garaitik dago kontrabandoa, eta, kontrabandoarekin batera, jarduera hori zigortzeko legeak.
XVI. mendean, adibidez, urkatuta hiltzera zigortu zituzten mugan kontrabandoan aritu ziren hainbat herritar. Azpilkuetako Maria Tomasa ere gogoratu du Arburua Goienetxek: “1592. urtean harrapatu zuten mugan, Oiartzunera eraman behar zituen bi oihal puska zaharrekin. Zigortu zuten”.
Mugak heriotzarekin eta zapalkuntzarekin ere badu lotura estua. Rosa Arburua Goienetxek oroitu du La Rochelleko (Frantzia) portura ailegatutako esklabo afrikarrak Ziburura eta Urruñara eramaten zituztela, eta, handik, muga zeharkatuz, Espainiako zenbait hiritara. XX. mendean ere, Bigarren Mundu Gerra bukatu eta gero, Portugalgo herritar anitzek bilatu zuten Bidasoak zehaztutako muga, Frantzia alderako bidea egiteko. “Miseria gorrian bizi zirelako, edo Portugalek zituen gerretan soldadu aritu nahi ez zutelako, alde egiteko modua bilatzen zuten”.
Muga ondoko herritarrak aritzen ziren portugaldarren “pasatzaile”. Beti ez ziren asmo onekin aritzen. “Mugatik urrun uzten zituzten, adibidez, Frantzia parean zutela erranez”. Portugaldar anitz zendu ziren Bidasoko uretan. Euren buruaz bertze ere egin zuten zenbaitek, Arburua Goienetxek kontatu duenez. “Estsipenak jota ziren”.
Portugaldarren etsipena gaur egun ere Bidasoak zehazten duen muga zeharkatzea helburu duten herritarrenarekin lotu du Rosa Arburua Goienetxek. Orduan bezala, orain ere ibaiak irentsi egin ditu Bidasoko alde batetik bertzera pasatzen ahalegindu diren zenbait migratzaileren gorpuak. “Orduan bezala, miseriak bultzatuta saiatzen dira muga zeharkatzen, bizimodu hobe baten bila, bertzerik ez”, erran du.
Gaur, Raquel Idoate
Mugerriko kideak duela zenbait urte hasi ziren Berako ondarea ezagutzeko eta zabaltzeko lanean, baina Rosa Arburua Goienetxek eskainitakoa izan da elkarte gisa antolatu duten lehendabiziko hitzaldia.
Bigarrena atzo zen egitekoa, Berako Beralandeta aretoan, 19:00etan hasita: Raquel Idoate Anzinek Emigración de la Navarra atlántica a América (1840-1874) izenburuko bere liburua aurkeztu behar zuen, eta, bereziki, Bortzirietako egoeraren berri eman. Milaka herritarrek egin zuten XIX. mendeko bigarren erdian Bortzirietatik Amerikara bidea. |
2022-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/213668/ardura-osoa-herritarren-gain-utzita.htm | Gizartea | Ardura osoa herritarren gain utzita | Gerratik ihesi etorri diren ukrainarrei lagundu dieten familiek salatu dute ez dutela administrazioaren laguntzarik. Espainiako Estatuari eskatu diote legea bete eta errefuxiatuen kargu egiteko. | Ardura osoa herritarren gain utzita. Gerratik ihesi etorri diren ukrainarrei lagundu dieten familiek salatu dute ez dutela administrazioaren laguntzarik. Espainiako Estatuari eskatu diote legea bete eta errefuxiatuen kargu egiteko. | Errusiak Ukrainako erasoa hasi zuenetik hiru hilabete izango dira martitzenean. Berehala hasi ziren ukrainarrak herrialdea utzi eta Europan babesa bilatzen. Europako Batasunak ezohiko moduan jokatu zuen, mugak zabal-zabal irekiz. “Normalean, mugan harrapatzen dituzten migratzaileak berehala kanporatzen dituzte. Itsasoz datozenak hiltzen uzten dituzte. Baina, oraingoan, bazirudien lehen aldiz behar bezala jokatuko zutela: legea bete, eta errefuxiatuen kargu egingo zirela. Hori ikusita, familia asko harreran parte hartzera animatu ginen, behin-behinean [Espainiako] Estatuari harrera hori egiten laguntzeko”, azaldu du Ignacio Roblesek. Haren familiak Ukrainako beste bat dauka etxean hartuta, Berangon. Baina behin-behinekotasun horrek dagoeneko hiru hilabete iraun du, noiz bukatuko den jakin gabe, eta ardura guztia familiengan utzi du Espainiako Gobernuak.
Hori salatu du Roblesek sare sozialetan. “Gure egoera ekonomikoa ez da txarra, eta, esfortzu handiarekin bada ere, egin diezaiokegu aurre egoerari. Baina badira ezinean dabiltzan familiak”, ohartarazi du. Espainiako Gobernuari eskatzen dio errefuxiatuen kargu egiteko, berea delako ardura. “Propaganda alde batera utz dezala, eta egin dezala bere lana”.
Harreran parte hartu gura zuten familientzat Eusko Jaurlaritzak ipinitako helbidera idatzi zuen Roblesek. “Betetzeko inprimaki bat jaso genuen, eta gobernuz kanpoko erakunde batekin ipini gintuzten harremanetan”. Erakunde hori zen familia ukrainarrak hemengo familia boluntarioen artean esleitzen zituena. 30 urte bueltako senar-emazte bikotea eta 4 urteko alaba bizi dira Roblesenean; haietako bat elbarria da. “Elkarteak gidatu gaitu, baina guk geuk egin behar izan ditugu paper kontu guztiak. Gu joaten gara familia honetakoekin leku guztietara. Administrazioak ez digu ezertan lagundu”. Zehar-era asilo eskaera egitera joan zirenean eta Espainiako Poliziaren bulegoetara atzerritarren nortasun zenbakia tramitatzera joan zirenean eskaini zieten telefono bidezko itzultzailea.
Bestelakoan, Roblesek eta familiak egiten ditu itzultzaile lanak, sakelakoan duten aplikazio arrunt baten bidez. Izan ere, haienean dauden ukrainarrek ez dakite ez euskararik, ez gaztelaniarik, ez ingelesik. Harreran dituzten hiru kideak medikuarenera lagundu dituzte; batez ere, elbarria dena. Umea eskolatu dute. Erroldatzera joan dira. Ahalegin ekonomikoa ere ez da edonolakoa: “Lehen familia batek gastatzen zuen, eta orain biren gastuak ordaindu behar ditugu. Guk egin dezakegu, baina badaude ezinean dabiltzanak”.
Kexatu da, beraz, estatuak ez duelako bere egitekoa bete, baina egingo duenerako ere beldurra du Roblesek. Izan ere, Espainiako Gobernuak erabakiko du errefuxiatu horiek non errotuko diren. “Edozein erkidegotan izan daiteke, gobernukoek erabakitzen duten lekuan. Orain, hemen errotzen hasi direnean, berriro eroango dituzte Soriara [Gaztela eta Leon, Espainia] edo Cuencara (Gaztela-Mantxa, Espainia]?”. Uste du eurenean dagoen familiak ez duela onartuko Euskal Herritik joatea. Eta horrek estatuaren laguntzarik gabe geratzea ekarriko luke. “Elbarria Osakidetzaren arta jasotzen ari da, umea eskolara dabil… Berriz zerotik hasi? Ez dute nahi”.
Bizkaitik ere kanpora
Familia batzuk dagoeneko hasi dira Euskal Herritik irteten. Berbarako, Bilboko Ilunion hotelean egon diren hiru familia Bartzelonara eroan zituzten astelehenean; beste hiru familia, Valladolidera (Gaztela eta Leon, Espainia). Valladolidera bidali duten horietako baten kasua kontatu du Chernobileko Umeak elkarteko Enrique Angulo bilbotarrak. “18 urteko alaba gerra hasi baino egun batzuk lehenago etorri zen Bilbora, bazekielako zer gertatuko zen. Erroldatu egin zen, eta lana topatu zuen itzultzaile. Haren ama gerra hasitakoan etorri zen, eta hotelean izan dute. Alaba hemen geratuko da, erroldatuta dagoelako, lana duelako, errotuta dagoelako. Ama Valladolidera eroan dute, bakarrik. Zer zentzu du familia horrela banatzeak? Ama hemen bizi zitekeen alabarekin”.
Angulok eta haren emazte Belen Ugartek Tania Ostrovka izeneko 13 urteko neska ekarri ohi dute Txernobyl (Ukraina) ingurutik eurenean udak pasatzera. Orain hemen dago familiarekin: ama eta beste lau neba-arreba. Seiak Ilunion hotelean egon dira Bartzelonara eta Valladolidera eroan dituzten sendi horiekin. Baina horiek Bilbon geratu dira: Atxuriko aterpetxean daude. “Bila etorri zitzaizkien furgonetan, Zehar-ekoak esan zien zorte handia dutela Bilbon geratuko direlako. Zortea da hori? Hori normalena izan beharko litzateke! Gu ere Taniaren familia gara, non egongo dira hemen baino hobeto?”.
Gerra hasi zenean, Angulok eta Ugartek asko pentsatu zuten zer egin: Ostrovka alabatzat dute, eta haren familia lagundu gura zuten. Baina azkenean euren etxean ezin zituztela hartu ohartu ziren: “Sei laguneko familia ez da gurean inondik ere kabitzen”, esan du Angulok. “Oso ondo egon dira hotelean, eta aterpetxean ere ondo egongo dira. Baina urrezko kaiola da haientzat: ezin dira normal bizi”, salatu du Ugartek.
Eusko Jaurlaritzak Isuri izeneko laguntza lerroa ipin zuen martxan maiatzaren 2an. Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak Bizkaiko Hitza-ri azpimarratu dio “atzerritartasunaren, harreraren eta asiloaren arloko eskumena soilik Espainiako Gobernuarena” dela. Jaurlaritzak bultzatutako ekinbide guztiak “erantzukizun sozialagatik eta konpromiso humanitarioagatik” egiten direla diote. “Estatu osorako laguntza lerrorik aktibatzen ez dela ikusita, Eusko Jaurlaritzak zenbait programa eta laguntza ildo bultzatzea erabaki du”. Harrera familietan dauden familiei 480 eta 520 euro artean emango dizkiete. Roblesek esan du eurenean dagoen familiak oraindik ez duela jaso: “Bilerak eta bilerak izan ditugu —azkena, asteon—, baina hauek dirurik ez dute ikusi”.
Ostera, Angulok eta Ugartek salatu dutenez, hotel, hostel eta aterpetxeetan dauden familiek ez dute Jaurlaritzaren laguntzarik jasoko. “Lotsagarria da: lotarako lekua eta armosua bermatuak dituztenez, ez dute beste gasturik?”, kexatu da Ugarte. “Bizitza duina” izateko eskubidea dutela aldarrikatu du. “Baita ile apaindegira joatekoa ere, batzuek barre egin arren. Asko sufritzen ari dira, eta psikiatrek eta psikologoek eurek esaten dute horrelako egoeretan oso garrantzitsua dela norbere burua zaintzea eta mimatzea”.
Angulok esan du familia asko Ukrainara itzultzen hasi direla, “hemen ez dutelako etorkizunik ikusten”. NBE Nazio Batuen Erakundeak apirilean ohartarazi zuen egunero 30.000 ukrainar ari direla sorterrira itzultzen. “Handik behin eta berriro eskatzen digute etorri direnen itzulera eragozteko. Erasoak Donbas aldean direnez gehienbat, uste dute euren herriak utzi zituzten moduan topatuko dituztela”, adierazi du Angulok. Roblesen ustez, administrazio publikoek etorri diren eta han geratu diren ukrainarrak, denak utzi dituzte bazterrean. “Haientzat interes handia du gerra honek, baina ez diote ematen eman beharko lioketen erantzuna: biktimei erreparatu ordez, Errusiari merezi duela uste duen eskarmentua eman nahi diote. Armetan ari dira gastatzen laguntza humanitariora bideratu beharko luketen dirua”.
Babesik gabeko bidaia
Laguntza eroan, errefuxiatuak ekarri… Horretan guztian herritarrak erakundeen ia laguntza barik moldatu direla esan du Bizkaiko Ongi Etorri Errefuxiatuak plataformako Marce Frailek. Joxean Sanchez Lagunarekin hara abiatu zen furgoneta batekin laguntza humanitarioa eroatera, Ukraina-Euskadi erakundeari laguntzeko asmotan. “Ongi Etorri gisa, Eusko Jaurlaritzara jo genuen bidaia egiteko laguntza eske. Haiek aitortutako elkarte bat gara. Baina ez ziguten ezertan lagundu. Bagenekien familiak ezin daitezkeela ekarri joan eta topatzen ditugun lehenak hartuta. Mafiekin-eta arazo larriak daude; modu ordenatuan egitea komeni da. Baina Jaurlaritzan ez zuten etorri nahi zuten familien eta hemen hartzeko prest zeuden familien zerrendarik, edo ez ziguten eman nahi izan”.
Hiru sendi ekarri zituzten Euskal Herrira. Iritsi zirenean ez zuten harrera familiarik. Lauzpabost egun eurekin izan zituzten, Errenterian (Gipuzkoa), han duelako baliabide gehien Euskadi-Ukraina elkarteak. Ingurukoen artean topatu zituzten harrera familiak. “Errenteriako Udalera, Donostiakora, ingurukoetara… jo genuen, eta ez ziguten lagundu nahi izan. Alderdi politiko guztiekin egin genuen berba, baita ezkerrekoekin ere, baina alferrik”. Frailek alatu du “ezkerreko alderdientzat goi mailako errefuxiatuak” direla ukrainarrak, eta horregatik ez dutela interes berezirik haiei laguntzen: “Esan ziguten ea zergatik ez genituen Polonian utzi. Ondo dago antimilitarismoa, ni ere banaiz, baina gerratik ihesi datozen pertsonak dira hauek ere, eta gure laguntza behar dute, beste errefuxiatu guztiek bezala”.
Barakaldokoa da Fraile, eta Ezkerraldeko udaletan ere eskatu du laguntza, baina alferrik. “Harrerarako pisu batzuk dituztela esan zidaten, eta deituko nindutela familiontzako lekurik dagoen jakiteko. Gaur arte. Niri inork ez dit deitu”. Berak ezin izan du etxean inor hartu, baina badaki eurek ekarritako familiak etxean hartu dituztenek ez dutela batere laguntzarik jaso administrazio publikoen aldetik: “Harrera familiek lagundu diete; beste inork ez. Haiei esker lortu dute hemen modu autonomoan bizitzen hastea”. Frailek ohartarazi du Afrikatik edo Asiatik datozen errefuxiatuek sufritzen duten babes falta berbera dutela ukrainarrek: “Ukrainarrei paperak ematen dizkiete, baina besterik ez”. |
2022-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/213669/ortuellara-joateak-ez-ditu-denak-poztu.htm | Ekonomia | Ortuellara joateak ez ditu denak poztu | MercaBilbao Ortuellara eroango dute 2027an. Handizkariek uste dute aukera berriak sortuko zaizkiela, Basaurin leku falta izan dutela iritzita. Erosleak, berriz, kexu dira, merkatua "urrundu" egingo zaielako. | Ortuellara joateak ez ditu denak poztu. MercaBilbao Ortuellara eroango dute 2027an. Handizkariek uste dute aukera berriak sortuko zaizkiela, Basaurin leku falta izan dutela iritzita. Erosleak, berriz, kexu dira, merkatua "urrundu" egingo zaielako. | Joan den astean eman zuen berria Euskadiko Parke Teknologikoen Sareak: Ezkerraldea-Meatzaldea parke teknologikora joango da MercaBilbao 2027an; Ortuellako Urioste auzoan egongo den Euskadiko Elikadura Campusean izango du egoitza berria. Duela 51 urtetik egon da Basaurin. Campus berri horrek 50 hektarea izango ditu —13,5 ditu Basaurin—, eta beharrizanen arabera handitzeko aukera izango du. MercaBilbaok eta inguruan izango dituen beste enpresek 2.000 lanpostu sortuko dituzte.
Oro har, MercaBilbaoko enpresariek pozik hartu dute berria. “Aspalditik ibili dira leku berria bilatzen, hau oso txiki geratu zelako. 51 urtean asko aldatu da lan egiteko modua, eta garai berrietara egokitzeko premia handia dago. Adibidez, hasierako kamioien tamaina eta oraingoa ezin dira alderatu: gaur egun askoz handiagoak dira”, esan du Ortiz Ciges SM enpresako Ruperto Ortiz Cigesek. Frutak eta barazkiak saltzen dituzte.
Viuda y Hermanos de N. Rodriguez SA enpresako Gorka Moreno ere “oso baikor” dago; fruta arloko handizkarien presidentea ere bada. “Mesede egingo digu enpresoi eta gure bezeroei. MercaBilbaon arintasuna eta zolitasuna behar dira, eta, espazio handiagoarekin, hori lortuko dugu”, esan du. Leku gehiago edukita euren negozioak handitzeko aukera izango dutela uste du, egoera berrira egokitzekoa. “Basaurin eredu zaharrei lotuta egon gara ezinbestean”.
Ortuellan aukeratu duten lekuari “egoki” deritzote biek, A-8 autobide ondoan, Bilbo hegoaldeko saihesbideari lotuta eta Bilboko portutik oso gertu egongo delako. Crespok ez du uste bera hara joango denik; ordurako erretiroa hartuta egoteko esperantza du. Hala ere, zalantza egin du gaur egun Basaurin dauden enpresa guztiek Ortuellan jarraituko duten: “Egin kontu hara joateak sekulako inbertsioa eskatuko duela, eta, seguruenik, denak ez dira gai izango horri aurre egiteko. Posible da ixtekotan diren enpresa askok hau aprobetxatzea negozioa uzteko”.
Azken urteetan MercaBilbao salmenta markak hausten dabilen arren, Crespok esan du sektorearentzat ez direla garai errazak: “Ohartuko zinen elikagai dendak, fruta denda eta arrandegiak zarratzen ari direla. Gaur egun, dena da supermerkatua, eta horiek euren hornidura sareak dituzte. Eragin zuzena du gugan”.
Bezeroen artean, ostera, zuhurtziaz hartu dute berria. Arrain eta itsaskien arloko txikizkarien elkarteko buru Jose Feijook esan du aldaketa ez duela eragin leku faltak, Basaurin postu batzuk hutsik daude eta. Gaitzetsi du merkatua Bizkaiaren bihotzetik bazter batera joango dela, eta irizten dio horrek kalte egingo diela urrutien dauden eskualdeetako dendariei. “Ezkerraldekoei mesede egingo die, baina Durangaldekoek, esaterako, ordubete beharko dute hara joateko, eta arrain saltzaileentzat, goizetan, denbora asko da ordubete”.
Jaurlaritzak, Bizkaiko Foru Aldundiak, Bilbo —harena da MercaBilbao— eta Ortuellako udalek eta Euskadiko Parke Teknologikoen Sareak bultzatutako proiektu bat da. Alkate biak oso pozik agertu dira; batez ere, Ortuellakoa: Saulo Nebreda. Esan du campus berriak eurenera “kalitatezko enplegua eta aberastasuna” eroango dituela. Azaldu du aurretik lan egin beharko duela udalak, bizilagun berriei bidea irekitzeko: “Hirigintza plangintza aldatu beharko dugu, lurzoruaren tipologia jarduera berrira egokitzeko”.
Basaurin, lekuko bila
Basaurin, ordea, igarriko dute MercaBilbaoren falta. Urtero, zerga bidez, 300.000 euro jasotzen ditu udalak, eta hirurehun basauriarrek egiten dute behar handizkako merkatu horretan. Asier Iragorri alkateak dio aldaketak ez duela enplegu galerarik eragingo: “Lanean jarraituko dute, baina oraingo lekuan ibili beharrean, hogei minutura dagoen beste batean”. Basaurin bizi diren langileek kilometrajea ordaintzeko eskatu dute. Alkateak esan du Basauriko Udalak ez duela galera moduan ikusten aldaketa. “Lau urte ditugu orube horretan lanean hasiko den beste enpresa bat lortzeko. Lanean ari gara lekukoa hartuko dion jarduera ekonomiko bat bilatzeko”.
Basauriko EH Bildu, ordea, ez dago baikor. “Dakigun bakarra da, oraingoz, hirurogei enpresa inguruk Basauritik alde egingo dutela, horrek dakarren guztiarekin. Lursail horiek erabiltzeko planik ere ez dago”, ohartarazi du, ohar bidez. “Gardentasun falta” egotzi diete erakunde publikoei. |
2022-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/213670/ikusezintasuna-ez-dadin-betiko-izan.htm | Gizartea | Ikusezintasuna ez dadin betiko izan | Julen Nafarrate kazetariak eta Ines Bermejo artistak ‘Gu ere bagara’ proiektua abiatu dute, Getxoko 65 urtetik gorako LGTBI pertsonen bizipenak jasotzeko. Haiei "ikusgaitasuna" ematea da helburua. | Ikusezintasuna ez dadin betiko izan. Julen Nafarrate kazetariak eta Ines Bermejo artistak ‘Gu ere bagara’ proiektua abiatu dute, Getxoko 65 urtetik gorako LGTBI pertsonen bizipenak jasotzeko. Haiei "ikusgaitasuna" ematea da helburua. | Orain dela 50 bat urte gertatu omen zen: Algortako zinemetan, bi gizonezkok elkarri musu eman, eta oihuka eta irainka hasi zitzaizkien ingurukoak. Duela gutxi izan du jazoeraren berri Julen Nafarrate kazetariak, bere lagun bati esker, haren aita lekuko izan zelako. Baina ez dira ugariak kontakizun horiek: LGTBI adinekoak “bazterrean” daude, Nafarrateren irudiko, eta, hortaz, isilduta geratu dira aspaldiko kontu asko, inork ez zituelako kontatu gazte garaian, eta inork ez dituelako kontatzen orain, orobat.
Ezkutuko horren arrastoan jarri dira Nafarrate eta Ines Bermejo artista. Gu ere bagara proiektua abiatu dute Getxoko Udaleko sormen bekaren laguntzarekin, 65 urtetik gorako bertoko LGTBI pertsonei “ikusgaitasuna” emateko asmoz, kazetariaren hitzetan. Hausnarketa bat izan du akuilu egitasmoak: Algortako Portu Zaharrean bizi dira biak, eta konturatu ziren ez zutela ezagutzen adineko LGTBIrik beren inguruan. “Ez dakigu zelan elkartzen ziren, non bizi ziren, zer kode erabiltzen zuten jendea ezagutzeko… Istorio horiek gal daitezke, ez daudelako inon jasota”.
Getxotik haragoko egoerari ere erreparatu dio kazetariak, ikusezintasuna orokorra baita gizarte osoan, dioenez. Batetik, LGTBI pertsonekin lotutako estereotipoak direla-eta: “Beti identifikatzen dira pertsona gazteekin, edo estetika jakin batekin”. Bestetik, adinarekin lotutako usteengatik: “Esango nuke gizartean, orokorrean, ez dela asko hitz egiten pertsona nagusien arazoez eta abarrez, are gutxiago haien sexualitateaz, eta askoz gutxiago LGTBI nagusien sexualitateaz”.
Istoriook ezagutzeko, horiek bizi izan zituztenengana jotzea dute helburu, eta askotariko esperientziak bildu nahi dituzte. “Emakumeak eta gizonak, noski; queer-ak egongo balira, zoragarri; jatorri, klase sozial eta auzo ezberdinetakoak…”.
“Erronka handia”
Zehaztuta dituzte helburuak, gutxi-asko, eta bilaketari ekin diote dagoeneko, baina jabetuta daude bidea ez dela samurra izango. Hain justu, “erronka handia” da, Nafarrateren iritziz. “Landu beharra dago, baina zaila da. Hutsetik hasi gara”. Oraindik ez dute lekukorik lortu, baina bidali dizkiete kontaktu posible batzuk. Denak gizonezkoenak, ordea. “Zerbait bitxia gertatu da: hasieran, uste nuen emakume gehiago izango genituela. Egia da lesbianek oraindik ikusgaitasun txikiagoa dutela, eta hor ere indar handiagoa egingo dugu jasotzeko ez soilik gizonezkoen istorioak”.
Getxok 78.000 biztanle ditu, eta, adinari dagokionez, udalerri “zaharra” da, kazetariak gogoetatu duenez. Beraz, “non daude?”. Badu azalpenik oztopoentzako: “Baliteke pertsona batzuentzat gogorra izatea beren egoera kontatzea eta aurpegia ematea. Hasieran, baliteke jende bati lotsa ematea, edo, agian, ez dago prest jendaurrean agertzeko”.
Adibide batzuk bota ditu: lagun horietako batzuk egoitzetan egongo balira, horrek zailduko luke miaketa? “Askotan esaten da pertsona askok, egoitzetan sartzen direnean, berriz ere ezkutatu behar izaten dutela beren sexualitatea, ez direlako eremu askeak normaltasunez erakusteko”. Gerta liteke, orobat, dagoeneko hilda egotea lekukoetako batzuk. Hori ere jazo zaie ikerketan: “Jende askok pertsona posible batzuk adierazi dizkigute, baina hilda daude jada, horietako batzuk hiesak jota”.
Eta, dena den, baikor azaldu da Nafarrate. Besteak beste, uste duelako proiektua “zor” dietela. “Gaur egun, aukera baldin badago gure sexualitatea normaltasun handiagorekin bizitzeko, nahiz eta ez erabateko normaltasunez, izan da beste batzuek aurretik bidea egin zutelako, haiei esker”. Bidegile horietako batzuk topatzeko itxaropena du kazetariak, oztopoak oztopo, baina patxadaz, betiere. “Proiektuak zerbait ona izan behar du, ez du haientzat deserosoa izan behar; parte hartuko duen jendeak gustura egin dezala nahi dugu”.
Jaso eta gero, erakutsi
Pertsonak topatzeko fasean daude orain, eta horretarako garrantzitsu jo ditu Nafarratek bai komunikabideen bidezko oihartzuna bai ahoz ahokoa. Aurkitzen dituztenean, haiekin elkartuko dira, eta orainaz eta iraganaz galdetuko diete. Halaber, argazki zaharrak eta egungoak biltzeko xedea ere badute, eta horiek ere lekukoengandik lortzeko asmoa dute. Horretan ibiliko dira maiatzean eta ekainean, aurreikusi dutenez.
Ondoren, jasotako informazioarekin eta argazkiekin erakusketa bat taxutuko dute, non garaiak nahasiko diren, collage formatuan: molde hori lantzen du Bermejok, eta hura hautatu dute testigantzak helarazteko ere. Ondo bidean, udazkenean inauguratuko dute. Halaber, hitzaldiren bat antolatzea dute jopuntuan, lekukoek eurek ezagutarazi ditzaten beren esperientziak. |
2022-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/213671/ikuspegi-eta-kideak-gaztetu-nahian.htm | Gizartea | Ikuspegi eta kideak gaztetu nahian | Gazte Euskaltzaleen Sarea sortu dute, gazteen artean gero eta urriagoa delakoan euskararen aldeko "borroka antolatua". Diote euskararen aldeko lanak denen beharra duela oraindik, herririk euskaldunenetan ere "hautu politiko bat" egin behar baita. Gaur manifestazioa egingo dute, Donostian. | Ikuspegi eta kideak gaztetu nahian. Gazte Euskaltzaleen Sarea sortu dute, gazteen artean gero eta urriagoa delakoan euskararen aldeko "borroka antolatua". Diote euskararen aldeko lanak denen beharra duela oraindik, herririk euskaldunenetan ere "hautu politiko bat" egin behar baita. Gaur manifestazioa egingo dute, Donostian. | Euskararen urtea izango dela esan izan da 2022ari buruz; besteak beste, igaro berria den Korrikagatik eta urte amaieran izango den Euskaraldiagatik. Alabaina, Gazte Euskaltzaleen Sareko kideek badute kezka bat, iruditzen baitzaie gazteen artean “euskararen aldeko borroka antolatua” gero eta urriagoa dela. Horri aurre egin nahian sortu dute sarea, eta helburutzat jarri dituzte euskararen aldeko borrokan gazte ikuspegia txertatzea eta belaunaldi oso bat borroka horretara batzea. Apirilaren 8an aurkeztu zuten beren burua, eta, besteak beste, Euskara Aurrera ekinbidearen eta ekinbide horrek gaurko Donostian antolatutako manifestazioaren sustatzaile dira. 17:30ean hasiko da protesta, Antiguako tuneletik.
Malen Frantsesena oiartzuarra da Gazte Euskaltzaleen Sareko kideetako bat. Azaldu du sarearen jatorrian bi mugarri nagusi egon direla: alde batetik, 2016an Barañainen (Nafarroa) egindako Gazte Eraiki topaketa; bestetik, 2020ko Euskaraldiaren atarian egindako Gaztealdia ariketa praktikoa. Hain zuzen ere, Gaztealdian, Euskal Herriko hainbat txokotako bederatzi gaztek bederatzi egunean euskara hutsez bizitzeko erronkari heldu zioten. “Egitasmo horrek izandako arrastoa eta balorazioa ikusita, argi ikusi genuen euskara gazteen aldetik borrokatzen eta hausnartzen jarraitu behar genuela”.
EHUren Gasteizko campuseko, NUPeko eta EHUren Donostiako Ibaeta campuseko euskara taldeek hauspotu zuten egitasmoa, baina Frantsesenak nabarmendu du edonori dagoela irekita. Gaurko manifestaziora ere “etorkizuna euskaraz imajinatzen duten herritar guztiak” deitu dituzte. Izan ere, euskararen aldeko borrokak oraindik “denen beharra” duela plazaratu nahi dute. “Euskara politizatu behar dugu; jendeak konturatu behar du euskaraz bizi nahi duen eta ezin duen belaunaldi bat dela gurea”.
Espektatiben zama
Horri lotuta, badute sentipen bat gazteek: leporatzen zaiela ez dituztela bete beren gaineko espektatibak. Hau da, D ereduan ikasteko aukera izan, euskarazko irrati-telebistak eduki eta beste hainbat erraztasun “eman” zaizkien arren, huts egin dutela leporatzen zaiela. “Askotan, zama hori izaten dugu; ematen du ez dugula bete lehengo borrokaren jarraipen hori, baina badakigu ez dela hala”.
Frantsesenak nabarmendu du gaur-gaurkoz oso eremu euskaldunekoak diren herritarrek ere “hautu politiko bat” egin behar izaten dutela, “oso jarrera aktibo, kontziente eta militante bat” behar izaten dela euskaraz edo euskara hutsean bizi ahal izateko. “Formaz aldatu da euskararen gaineko zapalkuntza”.
Aski ezaguna da Joxan Artzeren esaldi bat: “Hizkuntza bat ez da galtzen ez dakitenek ikasten ez dutelako, dakitenek hitz egiten ez dutelako baizik”. Gazte Euskaltzaleen Sarekoek moldaketa bat egin diote adierazpen horri. Egokiagoa iruditzen zaie beste hau: “Hizkuntza bat ez da galtzen ez dakitenek ez ikasi eta dakitenek erabiltzen ez dutelako bakarrik”.
Alegia, sareko kide Frantsesenak azaldu duenez, hiztunek badute ardura, baina, hizkuntza batek iraun dezan, baliabide material batzuk, baldintza batzuk eta praktikotasuna ere behar ditu. “Behar ditu babes soziala, babes administratiboa, babes legala… Baina euskara guztiz kontrakoa den egoera batean bizi da”. Horren erakusletzat jotzen dute, esate baterako, euskaraz jakin gabe ere Euskal Herrian lasai asko bizi daitekeela jendea.
Indarrak handitu beharra
Euskal Herriko hainbat txokotatik ari dira autobusak antolatzen Donostiako gaurko manifestaziorako; mila herritar baino gehiagoren atxikimendua jaso dute; eta euskalgintzako hamabi eragilek ere babesa eman diote Euskara Aurrera ekinbideari: Euskalgintzaren Kontseiluak, Euskaltzaleen Topaguneak, Euskal Herrian Euskaraz-ek, Jakinek, Elhuyarrek, Pantailak Euskaraz-ek, Bai Euskarari-k, Maizpide euskaltegiak, Ikastolen Elkarteak, Uemak, AEK-k eta Elkarrek.
Frantsesenaren esanetan, gaurko mobilizazioak euskaltzaleak biderkatzeko eta indartzeko, euskararen aldeko borroka XXI. mendera egokitzeko, eta euskararen aldeko borroka oraindik beharrezkoa dela jabetzeko balio izatea nahi dute. “Euskararen egoerak bultzada bat behar du, eta hori ez dugu lortuko ekitaldi batzuk antolatuz bakarrik”. |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213672/baionako-auzitegitik-kanporatu-dituzte-bakegileak.htm | Politika | Baionako auzitegitik kanporatu dituzte Bakegileak | Desobedientzia ekintza egin dute Bakegileek, Baionako auzitegirako sarbidea oztopatuz. Jakes Esnal eta Ion Kepa Parot euskal presoak baldintzapean aske uzteko galdea aztertu dute Parisen, baina enegarren aldiz kontrako jarrera erakutsi du terrorismoaren kontrako fiskaltzak. | Baionako auzitegitik kanporatu dituzte Bakegileak. Desobedientzia ekintza egin dute Bakegileek, Baionako auzitegirako sarbidea oztopatuz. Jakes Esnal eta Ion Kepa Parot euskal presoak baldintzapean aske uzteko galdea aztertu dute Parisen, baina enegarren aldiz kontrako jarrera erakutsi du terrorismoaren kontrako fiskaltzak. | Desobedientzia ekintza egin dute Bakegileek ostiral arratsaldean Baionako auzitegian. Sartzea oztopatu dute 25 ekintzailek, bata besteari hodi batzuen bidez lotuz. Frantziako Polizia bertaratu da; auzitegiaren barrenean zein kanpoaldean izan dira poliziak zenbait orduz, eta, azkenean, banan-banan aritu dira protestan zirenei tiraka, ateratzeko. Zerra elektrikoa baliatuta, ekintzaileek erabili dituzten hodiak moztu dituzte. Bortizki jardun dute, baina ez dute inor zauritu. Kanporatze operazioa bukatuta, ekainaren 11ko manifestazioan parte hartzera deitu dute.
Jakes Esnal eta Ion Kepa Parot euskal presoen askatasun eskaeretan terrorismoaren kontrako fiskaltzak hartutako jarrera salatu nahi dute protestaren bidez: bi kasuetan kontrako jarrera erakutsi baitzuen.
Honela mintzatu da Anaiz Funosas Bake Bideko bozeramailea: «Desobedientzia ekintza hau Ion Kepa Paroten eta Jakes Esnalen audientzien ondotik heldu da, berriz ere topo egin baitugu terrorismoaren kontrako fiskaltzaren jarrera oso erasokor batekin. Fiskaltzen jokamoldea salatzeko egin dugu ekintza hau, zinezko oztopoa baitira presoen etxeratzeko bidean, eta, bereziki Esnal eta Parot askatzearen bidean».
Ekintzan parte hartzen ari dira, besteak beste, Luzien Betbeder Hautetsien Biltzarreko lehendakari ohia eta Pierre Guillemotonia Lehuntzeko (Lapurdi) auzapez ohia, eta baita hainbat eragiletako kideak ere. «Bada blokeo bat presoen inguruan, eta horregatik parte hartzen dugu ekintza honetan», esplikatu du Kaiet Barberarenak. Aldarrikapen horiek Parisera «igoarazteko» beharra azpimarratu du «preso guziak libratzeko». Maddi Errezarreten iritziz garrantzitsua da erakustea gizarte zibila hor dela: «Hau ez da bakarrik presoen arazoa, herri guziaren arazoa da».
Atzo aztertu zuten Jakes Esnal euskal presoa baldintzapean aske uzteko bigarren eskaera. Parisko Dei Auzitegiak ekainaren 9an emanen du erantzuna. Baina prozedura gehiago luzatzeko arriskua ikusten du Maritxu Paulus Basurko abokatuak. Auzi saioan epaileak galdera egin zuen ea ez ote zaion Esnalen eskaerari buruzko beste iritzi bat eskatu behar CPMS Segurtasun Neurrien Diziplina Anitzeko Batzordeari, eta prokuradorea alde agertu zen —euskal presoaren askatasunaren kontra dago—. «Prozedura beste bi urtez luzatu lezake horrek», deitoratu du Paulus Basurkok. «Gure argudioak eman ditugu, eta espero dugu ekainaren 9an askatasun eskaerari buruzko erantzun baikorra lortzea. Baina kezkatuak gara».
Bestalde, Ion Kepa Parot euskal presoan baldintzapeko askatasun galdea aztertu zuten iragan maiatzaren 13an. Terrorismoaren Kontrako Parisko Auzitegiak ekainaren 15ean emanen du erabakia. Seigarren aldia da euskal presoak eskaera egiten duela, baina prokuradorea kontra agertu zen berriz, «goizegi» dela argudiatuta. Julien Brunel Paroten abokatuak atsekabez hartu zuen prokuradorearen erabakia, testuinguruari begiratuta: «Paroten baldintzapeko askatasunaren kontra egin du gogorki, eta etsigarria da, Ipar Euskal Herriko egoera nola aldatu den ikusirik». Defentsak segurtatu du Parotek betetzen dituela baldintzapean aske geratzea lortzeko baldintzak: «Kartzelaldian 32 urte bete ditu; arrunt kaltegarria da». Ezezko erantzuna jasoko balu, dei egiteko prest agertu da.
Hala, Bakegileek datorren ekainaren 11n mobilizatzeko deia egin dute, Baionan; «lurraldearen aniztasunaren adierazpen masiboa» izatea nahi dute, baita «bake prozesuaren aldeko engaiamendu anitzaren eta aitzinatze beharraren adierazpena» ere. Esnalen eta Paroten eskaeren erantzuna ezezkoa balitz, gainera, «Ipar Euskal Herria blokeatzeko prest» daudela erran zuten. Bada, gaurkoan berretsi dute hori. Otsailetik egiten duten laugarren ekintza da. «Ez gara horretan geldituko. Ion Kepa [Parot] eta Jakes [Esnal] preso geldituz gero, Ipar Euskal Herri osoa blokeatzeko ekintza bat iragartzen dugu udarako», segurtatu dute. |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213673/2020a-izan-da-pirinioetako-urterik-beroena-gutxienez-1959tik.htm | Gizartea | 2020a izan da Pirinioetako urterik beroena, gutxienez 1959tik | Klima Aldaketaren Pirinioetako Behatokiak ondorioztatu duenez, batez besteko tenperatura 1,6 gradu igo da, eta prezipitazioa %8 jaitsi. | 2020a izan da Pirinioetako urterik beroena, gutxienez 1959tik. Klima Aldaketaren Pirinioetako Behatokiak ondorioztatu duenez, batez besteko tenperatura 1,6 gradu igo da, eta prezipitazioa %8 jaitsi. | Pirinioetako klima inpaktuaren bilakaera aztertu du OPCC Klima Aldaketaren Pirinioetako Behatokiak, Adapyr proiektuarekin. Duela bi urte eta erdi abiatu zuten ikerketa, eta, ondorioztatu dutenez, 1959tik 2020ra bitartean Pirinioetako batez besteko tenperatura 1,6 gradu igo da; horrela, 2020. urtea azken 62 urteetako beroena izan dela ohartarazi dute. Era berean, adierazi dute urteko batez besteko prezipitazioa %8 jaitsi dela eta Pirinioetako glaziarren erdiak desagertu direla.
Adapyr proiektuak Okzitania, Akitania Berria, Hego Euskal Herria, Aragoi, Katalunia eta Andorra barne hartzen ditu, «mugak gainditu eta ondare hori zaintzeko» elkarlanean aritzeko asmoz. Proiektuaren helburua da klima aldaketaren eraginak eta ondorioak behatzea, baita horietara egokitzeko «estrategia piriniotarra» definitzea ere.
2020ko otsailean hasi zuten proiektua; PLE Pirinioetako Lan Elkarteak bultzatuta, eta Interreg V-A Programako Europako funtsek finantzatuta. Proiektuarekin EPiCC klima aldaketari buruzko Pirinioetako lehen estrategia ondu dute, klima ekintzan lankidetzan aritzeko estrategia bat, hain zuzen. Estrategia hori bost esparrutan oinarritzen da: kliman, mendiko ekonomian, ekosistemetan, biztanlerian eta lurraldean, eta gobernantzan.
Mikel Anton Eusko Jaurlaritzako Europako Gaietarako zuzendari eta PLEko idazkari nagusiaren arabera, proiektua «handikap bat» izan da, eta Eva Garcia-Balaguer OPCC behatokiko koordinatzaileak elkarlanaren garrantzia nabarmendu du. Horrela, adierazi du 11 urte daramatzatela lankidetzan, eta «seiehun erakunde baino gehiago» aritu direla elkarlanean. Horren harira, Amaia Barredo Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Jasangarritasuneko sailburuordeak azaldu du bakarrik «ezer gutxi» egin daitekeela, eta «benetako maila anitzeko gobernantza klimatikoaren» alde behar dela. Gazteen garrantzia ere nabarmendu du Barredok, eta gaineratu gazteek eta eskualdeek «eragile nagusi» gisa jokatzen dutela klima aldaketaren eraginak geldiarazteko orduan. |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213674/hiru-langile-hil-dira-azken-48-orduetan-istripu-ez-traumatikoetan.htm | Ekonomia | Hiru langile hil dira azken 48 orduetan istripu ez-traumatikoetan | Atzo bi garraiolari bi hil ziren, Zamudion eta Iruran, eta gaur beste behargin bat zendu da, lanean ari zela, Errenteriako Gureak-en. | Hiru langile hil dira azken 48 orduetan istripu ez-traumatikoetan. Atzo bi garraiolari bi hil ziren, Zamudion eta Iruran, eta gaur beste behargin bat zendu da, lanean ari zela, Errenteriako Gureak-en. | LAB sindikatuak jakinarazi duenez, laneko hiru heriotza jazo dira azken 48 orduetan Euskal Herrian, istripu ez-traumatikoen ondorioz. Atzo ostegunez bi langile hil ziren, bata Zamudion (Bizkaia) eta bestea Iruran (Gipuzkoa); garraiolariak ziren biak.
Sindikatuaren ustez, «ez da kasualitatea garraioan ematen diren heriotzen zati handi bat arazo kardiobaskularrek eragindakoa izatea. Laneko arrisku faktoreak daude kopuru lazgarri hauen atzean: lan sedentarioa, estresa, presio eta erritmo altuak, ordutegiek eragindako bizi kalitate gabezia eta abar».
Errenteriako Gureak-en jazotako laneko heriotzarekin ere antzeko iritzia agertu du sindikatuak: «Ezagunak dira enpresak darabiltzan lan politikak, non lan karga eta erritmoak oso altuak diren».
LABen kalkuluen arabera, aurten dagoeneko hamar laneko heriotza ez-traumatiko gertatu dira Euskal Herrian, «arazo kardiobaskularrak eragiten dituzten arrazoi laboralak tarteko». |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213675/isidro-ioldi-hil-da-irutxuloko-hitzaren-sustatzailea-eta-euskalgintzako-kidea.htm | Gizartea | Isidro Ioldi hil da, Irutxuloko Hitzaren sustatzailea eta euskalgintzako kidea | Euskararen aldeko hainbat ekinbideren alde egin du lan Ioldik. Besteak beste, Amara Berriko Urrats euskaltegia sortu zuen beste kide batzuekin batera. Irutxuloko Hitzaren administrazio kontseiluko kide izan zen urteetan. | Isidro Ioldi hil da, Irutxuloko Hitzaren sustatzailea eta euskalgintzako kidea. Euskararen aldeko hainbat ekinbideren alde egin du lan Ioldik. Besteak beste, Amara Berriko Urrats euskaltegia sortu zuen beste kide batzuekin batera. Irutxuloko Hitzaren administrazio kontseiluko kide izan zen urteetan. | Amara Berriko Urrats euskaltegiko zuzendaria zen, eta irakasle gisa ibili zen lanean 30 urtez. Euskaltegian lan egin zuen, eta euskaltegia bera sortu eta martxan jarri zuten kideetako bat izan zen. Herritarrek euskara doan ikasteko kanpainaren alde gogor egin zuen lan, baita langileen lan baldintzak hobetzeko ere. Euskaltegian bakarrik ez, euskalgintzaren hainbat alorretan ere egin zuen lan, eta konpromiso handia izan du parte hartu duen egitasmo guztietan. Haren gerizpean babesa aurkitu dute hainbat proiektuk. Osakidetza euskalduntzeko hainbat bileratan ere parte hartu zuen. Askorentzat, euskalgintzako pieza funtsezkoa izan da.
Jarraitu irakurtzen Irutxuloko Hitzan. |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213676/ikus-entzunezko-legean-ezarritako-kuotak-testimonialak-dira-hizkuntza-gutxituen-aldeko-eragileen-arabera.htm | Gizartea | Ikus-entzunezko Legean ezarritako kuotak «testimonialak» dira, hizkuntza gutxituen aldeko eragileen arabera | Streaming plataformei ezarritako kuotak kritikatu dituzte, eta gogoratu dute Espainiako Estatutik kanpoko enpresek ez dutela derrigortasunik izango horiek betetzeko. Azpidatzitako edukietan euskarak «gutxieneko presentzia» izatea ere ez du bermatuko legeak, salatu dutenez. Elkarretaratzea egingo dute ostegunean, kongresuaren atarian. | Ikus-entzunezko Legean ezarritako kuotak «testimonialak» dira, hizkuntza gutxituen aldeko eragileen arabera. Streaming plataformei ezarritako kuotak kritikatu dituzte, eta gogoratu dute Espainiako Estatutik kanpoko enpresek ez dutela derrigortasunik izango horiek betetzeko. Azpidatzitako edukietan euskarak «gutxieneko presentzia» izatea ere ez du bermatuko legeak, salatu dutenez. Elkarretaratzea egingo dute ostegunean, kongresuaren atarian. | Ikus-entzunezkoen Lege Proiektuari egindako zuzenketak, Espainiako Kongresuko Gai Ekonomikoetarako eta Eraldaketa Digitalerako Batzordeak onartutakoak, «eskasak» dira, eta ez dute bermatzen «hizkuntza guztien berdintasuna». Hala salatu dute hizkuntza gutxituen eskubideen alde jarduten duten hainbat eragilek; tartean, Euskalgintzaren Kontseiluak. Haien arabera, legeak ez die «inolako aipamenik edo aitorpenik» egiten gaztelera ez beste hizkuntzei. «Hori dela eta, haurrei, gazteei eta, oro har, ikusleei galarazi die beren hizkuntza gozatzea telebista saioen, telesailen eta filmen eskaintza zabalaz».
Gogorarazi dutenez, eragileok proposamenak aurkeztu zizkien Espainiako Gobernuari zein alderdiei legea onartu aurreko fase guztietan, bai lege aurreproiektuari helegiteak egiteko prozesuan eta baita lege proiektuaren eztabaidan ere, «lege berriak hizkuntza aniztasuna oinarrizko printzipio gisa onar zezan». Ikus-entzunezkoen plataformetan TVE katearen emankizunetan nahiz finantzaketan hizkuntza guztientzat «gutxienekoak» ezartzen saiatu direla azaldu dute, eta, presio politikoa eta soziala «erabakigarria» izan dela. Alta, onartutako aldaketak «erabat eskasak eta testimonialak» direla salatu dute, «osotasunaren %0,35 eta %2,55 artean kokatzen baitira».
Eragileen arabera, testimonialak izango dira, halaber, «hizkuntza aniztasuna bermatzeko asmoz ezarriko diren kuotak», streaming plataformei jarritakoak. Lege proiektuaren arabera, streaming plataforma handiek estatuan lortutako diru sarreren %5 Europako ikus-entzunezko lanak sustatzeko erabili beharko dituzte, eta portzentaje horren %70 izango da estatu bakoitzeko hizkuntzetan eginiko lanentzat. Hala ere, zenbateko horren barruan, legeak %15 baino ez die bermatuko euskarari, katalanari eta galegoari. Ehuneko hori erkidegoetako biztanle kopuruaren arabera desberdina izango da, eta gutxieneko kuota %10ekoa izango da hizkuntza bakoitzarentzat —EAJk eta Espainiako Gobernuak asteon adostu zuten puntu hori aste hasieran. EH Bilduk, ordea, kopurua ez du nahikotzat jo—.
Kuota horrek, gainera, ez die eragingo egoitza Espainiako Estatutik kanpoko duten enpresi; hala nola, Netflixi eta Disneyri. Lege proiektuaren arabera, enpresa horiek erantzukizun konpromiso bat zehaztu beharko dute, hizkuntza koofizialen presetzia bermatzeko. Legeak, baina, ez die horretarako derrigortasunik ezarriko, eta hori kritikatu dute hizkuntza gutxituen eskubideen aldeko eragileek.
Baina ez hori bakarrik. Salatu dutenez, enpresa horiek ez dira behartuta egongo azpitituluetan, audiodeskribapenetan eta interfazeetan erabiltzaileei hizkuntza hautatzeko aukera ematera. «Horrek, praktikan, galaraziko du gaztelania ez den beste edozein hizkuntzatan filmen eta serieen jatorrizko bertsio azpitituludunak ikustea», azaldu dute. Positibotzat jo dute, bestalde, katalogoen barruan geolokalizazio-irizpidea ezartzea, eta, hartara, lehentasuna ematea tokian tokiko ekoizpenei. Hala ere, deitoratu dute modu horretan hizkuntza guztien «gutxieneko presentzia» ez dela bermatuko: «Gaztelania ez den beste hizkuntza batzuetako edukiak gehitu beharko liratekeela adieraztera mugatzen da».
Horrez gain, salatu dute Espainiako Kongresuko osoko bilkuran eztabaidatuko duten proposamena «oldarkorra» dela ekoizle independenteekin, hain justu, «gaztelania ez den beste hizkuntza batzuetan eskuragarri egon den gutxieneko eskaintza bermatzen zuten» horiekin.
«Bazterkeria» handieneko eremuetako bat
Adierazpen bateratuaren sinatzaileen arabera, ikus-entzunezkoena da hizkuntza gutxituen «bazterkeria egoera» nabarmenena den eremuetako bat, eta duen garrantziaz ohartarazi dute. Azaldu dutenez, ikus-entzunezkok «gaitasun handia» dute «hizkuntzaren, kulturaren eta ekonomiaren garapenean laguntzeko».
Horregatik, Espainiako Gobernuari nahiz hura sostengatzen duten alderdiei eskatu diete «immobilismoa eta errezeloak» alde batera uzteko. Horrez gain, jakinarazi dute elkarretaratzea egingo dutela kongresuaren atarian heldu den ostegunean, osoko bilkuraren testuinguruan. |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213677/demareren-hirugarrena.htm | Kirola | Demareren hirugarrena | Frantziako esprinterra izan da azkarrena 13. etapan. Eguneko lau iheslariak 700 metro falta zirela irentsi ditu tropelak. Romain Bardet (DSM) laugarren sailkatuak lasterketa utzi du, gaixo. | Demareren hirugarrena. Frantziako esprinterra izan da azkarrena 13. etapan. Eguneko lau iheslariak 700 metro falta zirela irentsi ditu tropelak. Romain Bardet (DSM) laugarren sailkatuak lasterketa utzi du, gaixo. | Loriak bakarra izaten du bere lurraldean. Edo bakarra azaltzen da haren esparruan. Irabazlea beti da seguru, hutsik egin gabe. Italiako Giroko hamahirugarren etapan, ohore horren jabe Arnaud Demare (FDF) egin da gaur. Esprintean azkarrena izan delako. Hark zeharkatu du beste inork baino azkarrago Cuneoko helmuga marra, 150 kilometro osatu ondoren. Loriak badu eguneroko maitalea, baina horrek ez du esan nahi beste ziklista loriatsu batzuk ere izan ez direnik eguneko jardunean.
Izan baitira. Lau hauek: Prodhomme (AG2R), Eenkhoorn (Jumbo), Van den Berg (Education First) eta Maestri (Kometa). San Remotik abiatu eta berehala erakutsi diete bizkarra atzekoei, Tagliani (Drone Hopper) ere bertan zela. Gero, baina, ia azkenera arte, laukotea aritu da ihesean. Ematen zuen, ematen zuen... Iritsi behar zuten helmugara. Baina tropelak jan ditu 700 metro falta zirela. Aurretik, Van den Berg saiatu da loriaren maitale bakan izaten, azkeneko kilometroaren barruan, baina ez diote utzi beste hirurek. Segituan utzi ditu atzean tropelak, Maestri izan ezik. Azken saialdia. Zergatik ez. Baina ez. Esprinterrek nahi zuten podiumeko koska gorenean egon, eta ziztu batean jo dute helmugarantz. Iheslariek ez dute irabazi. Baina loriatsuak badira ere, Demarerekin batera.
Sailkapen nagusian, ezustea Romain Bardetek (DSM) eman du, etapa utzi duelako, gaixorik. Laugarrena zen sailkapen nagusian. Orain, postu bat gora egin dute Mikel Landak eta Pello Bilbaok (Bahrain): seigarren eta bederatzigarren dira, hurrenez hurren. Juanpe Lopezek (Trek) segitzen du buru-buruan.
Bihar, 14.etapa. 147 kilometro Santena eta Torinoren artean. Menditsua: helmugatik zortzi kilometrora igoko dute Madallena gaina (2.mailakoa). Aurretik maila bereko beste hiru mendate igoko dituzte, eta 3.mailako bat. |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213678/plaza-bat-arriskuari.htm | Kultura | Plaza bat arriskuari | Eztena arte eszenikoen 14. jaialdia ekainaren 5ean hasiko da. Urtero bezala, dramaturgia berrien erakusleiho bilakatuko du Errenteria. | Plaza bat arriskuari. Eztena arte eszenikoen 14. jaialdia ekainaren 5ean hasiko da. Urtero bezala, dramaturgia berrien erakusleiho bilakatuko du Errenteria. | Arte eszenikoetako proposamenen aniztasuna erakusteko xedez eta, bereziki, dramaturgia berriei leiho bat zabaltzeko asmoz sortu zuten Eztena jaialdia Errenteriako (Gipuzkoa) Mikelazulo nahiz Zizt! elkarteek eta udalak. Hamalaugarren aldia izango du aurten, eta hasierako xedeei eutsiz osatu dute programazioa antolatzaileek: «Ikusten genuen estetikaren eta antolakuntzaren aldetik arrisku asko hartzen zituzten konpainia ugari zeudela, ez zutenak plazarik, edo zailtasunak zituztenak beren lanak erakusteko, eta mugimendu handia eta oso anitza zegoela. Urteotan hori ez da aldatu, eta horregatik gaude hemen berriro ere». Aniztasuna, begira lelopean, ekainaren 5etik 12ra egingo dute jaialdiaren 14. aldia. Egitarauaren berri eman dute Oier Guillan, Ainhoa Alberdi eta Iraia Elias jaialdiaren arduradunek, Errenteriako alkate Aizpea Otaegi eta Kultura zinegotzi Maite Gartziarekin egindako agerraldian.
Guillanen hitzetan, «arriskuak hartzeko aukera hori irabazi, landu edo zaindu» egin behar da, eta konpainiek ez ezik, askotan programatzaileek ere zenbait lan erakusteko zaila izaten dutela gogorarazi du. «Horregatik, aurtengo jaialdia dei bat ere bada aniztasun horri erreparatzeko eta publikoa arriskuak hartzera ausartzeko». Halaber, jaialdiak «elkargune» izaten jarraitzea nahiko luketela nabarmendu du, «saretzeko plataforma ikaragarria izan baita urteotan, bai konpainien artean, bai publikoarekin, bai programatzaileen artean». Saretze horren harira, eta plaza bereziki euskarazko ekoizpenei eskaintzen badie ere, beste hizkuntza nahiz herrialde batzuetako antzezlanei ere lekua egiten diela gaineratu du.
Otaegiren ustez, eragileei esker eta haiek udalarekin duten elkarlanari esker da posible herritarrei halako kultur eskaintza «interesgarria» proposatzea, eta «harro» egoteko modukoa iruditzen zaio herrian halako jaialdi bat izatea. «Beste jaialdi batzuetan ohikoak ez diren proposamenak ikusteko aukera izaten du publikoak, eta esango nuke hau arte eszenikoen jaialdia bezainbeste dela arrisku eszenikoen jaialdia».
Kontrasterako aukera
Metrokoadroka kolektiboa sortzen ari den Zeozertan dabil baina ez dakit zertan lanarekin hasiko da egitaraua, 5ean. Ekainaren 10ean, berriz, beste hiru lan izango dira ikusgai: Idoia Zabaletaren Ikusmenaren masaia / Masaje de la visión —11n eta 12an ere emango du—, Dxusturi Teatroaren Lakoste eta Las XL taldearen Degenérate mucho. Egun berean, jaialdiko lantaldeak Mikelazulo Elkargunea inauguratuko du, brindis performatibo baten bidez.
Hurrengo egunean, Gilkitxaro taldeak ETAren agiri bulegoa antzezlana emateaz gain, Zizterberg beken sei irabazleek beren lanak taularatuko dituzte. Hemezortzi proposamen aurkeztu dira beken lehen deialdira. «Sei bakarrik aukeratu genitzakeen, eta oso zaila izan da, baina pozgarria ere bada ikustea jendea sortzeko irrikatan dagoela», adierazi du Alberdik. Hala, Eider Perez eta Amets Cañizaresen Disekzioa; Laura Penagos eta Lorena Arangoaren Ponpaela ahizpak; Sastakai taldearen (Irati Velez Ruiz eta Idoia Tapia Martinez) Hilerokoa; Mikel Tejadaren El astronauta; Orfilia Seijasen Demby Tembly; eta Hodei Arrastoa eta Amaia Irazabalen Granada hazien auzia izango dira ikusgai. Sortze bidean edo hastapenetan dauden lanak dira denak, eta, Lekuona Fabrikan egonaldia egin ondotik, jendaurrean erakutsiko dituzte sortzaileek. Eliasen ustez, egileentzat «gauza ederra da sortze prozesuan den lan hori jendearekin partekatzea eta kontrastatzea», baita publikoarentzat halako obra bat ikustea ere.
Jaialdia ixteko, 12an, L'Alacran konpainiak Makers lana erakutsiko du, iluntzean. Saio horretan eta Metrokoadrokarenean, Ikusle Kluba gidatuko dute Eneritz Artetxek eta Maider Galartzak.
Sarrera guztiak doakoak dira, eta jaialdiaren webgunean eskuragarri daude dagoeneko.
EGITARAUA:
EKAINAK 5
Taldea: Metrokoadroka. Emanaldia: Zeozertan dabil baina ez dakit zertan. Izaera: Antzerki-performancea, work in progress. Non/Noiz: Lekuona Fabrikan, 19:00etan.
EKAINAK 10
Taldea: Idoia Zabaleta. Emanaldia: Ikusmenaren masaia / Masaje de la visióÂn. Izaera: Ekintza-performancea. Non/Noiz: Mikelazulo kultur elkartean, 10:00 / 11:30 / 13:00 / 15:30 / 17:00 / 19:00.
Taldea: Eztenako lantaldea. Emanaldia: Mikelazuloko elkargunearen inaugurazioa. Izaera: Brindis performatiboa. Non/Noiz: Mikelazulo kultur elkartean, 18:00etan.
Taldea: Dxusturi Teatroa. Emanaldia: Lakoste. Izaera: Antzerkia. Non/Noiz: Niessen auditorioa, 19:00etan.
Taldea: Las XL. Emanaldia: Degenérate mucho. Izaera: Antzerkia. Non/Noiz: Niessen auditorioa, 20:30etan.
EKAINAK 11
Taldea: Idoia Zabaleta. Emanaldia: Ikusmenaren masaia / Masaje de la visióÂn. Izaera: Ekintza-performancea. Non/Noiz: Mikelazulo kultur elkartean, 10:00 / 11:30 / 13:00 / 15:30 / 17:30 / 19:00.
Taldea: Zizterberg beken irabazleak Emanaldia: Eider Perez eta Amets CanÌÂÂizaresen Disekzioa; Laura Penagos eta Lorena Arangoaren Ponpaela ahizpak; Sastakai taldearen (Irati Velez Ruiz eta Idoia Tapia Martinez) Hilerokoa; Mikel Tejadaren El astronauta; Orfilia Seijasen Demby Tembly; eta Hodei Arrastoa eta Amaia Irazabalen Granada hazien auzia. Izaera: Antzerkia, dantza, performancea. Erakustaldia eta solasaldia publikoarekin. Non/Noiz: Niessen auditorioa, 18:00etan.
Taldea: Gilkitxaro. Emanaldia: ETAren agiri bulegoa. Izaera: Antzerkia. Non/Noiz: Niessen auditoriumean, 21:00etan.
EKAINAK 12
Taldea: Idoia Zabaleta. Emanaldia: Ikusmenaren masaia / Masaje de la visión. Izaera: Ekintza-performancea. Non/Noiz: Mikelazulo kultur elkartean, 09:30 / 11:00 / 12:30 / 14:00.
Taldea: L'Alacran. Emanaldia: Makers. Izaera: Antzerki-performancea. Non/Noiz: Lekuona Fabrikan, 19:00etan. |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213679/osakidetzak-tximino-baztangaren-lehen-kasu-susmagarria-atzeman-du.htm | Gizartea | Osakidetzak tximino baztangaren lehen kasu susmagarria atzeman du | Bi edo hiru egunen buruan espero dute kasua baieztatzea edo ezeztatzea. Gizonak sintoma arinak ditu, eta ez dute ospitaleratu behar izan. | Osakidetzak tximino baztangaren lehen kasu susmagarria atzeman du. Bi edo hiru egunen buruan espero dute kasua baieztatzea edo ezeztatzea. Gizonak sintoma arinak ditu, eta ez dute ospitaleratu behar izan. | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi berri duenez, Osakidetzak tximino baztangaren lehen kasu susmagarria atzeman du. Gaixoa gizonezko bat da, eta tximino baztangarekin bateragarriak diren sintomekin hasi da bidalia batetik itzuli ondoren. Osakidetzako Arabako Unibertsitate Ospitalean artatu dute, eta sintoma larririk ez duenez, etxean bakartzeko agindu diote. Gaixoaren laginak aztertuta, espero dute bi edo hiru egunen buruan baieztatzea edo baztertzea tximino baztanga ote den.
Osasun Sailak ziurtatu duenez, gaixoari jarraipena egingo diote, eta harekin kontaktua izan duten pertsonak aztertzen ari da: «Euskadik Alerta eta Larrialdi Sanitarioak Koordinatzeko Zentroarekin koordinatuta lan egiten du kasu susmagarri horiek aztertzeko, eta baieztapenaren zain egon beharko du».
Nabarmendu dutenez, lehen kasu susmagarria agertuta, Osasun Saila eta Osakidetza «erne» daude. Hemendik aurrera, baieztatutako kasuen berri emango dute. Eritasunaren sintomak zein diren ere gogorarazi dute: sukarra, mialgiak, adenopatiak eta eskuetan eta aurpegian erupzioak. |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213680/bost-urteko-espetxe-eskaera-bikotekidearen-alabari-sexu-abusuak-egiteagatik.htm | Gizartea | Bost urteko espetxe eskaera, bikotekidearen alabari sexu abusuak egiteagatik | Gipuzkoako Fiskaltzaren arabera, ustezko erasotzaileak 2013tik 2016ra bitarte egin zizkion erasoak adingabeari. | Bost urteko espetxe eskaera, bikotekidearen alabari sexu abusuak egiteagatik. Gipuzkoako Fiskaltzaren arabera, ustezko erasotzaileak 2013tik 2016ra bitarte egin zizkion erasoak adingabeari. | Gipuzkoako Fiskaltzak bost urte eta erdiko espetxe zigorra eskatu du gizon batentzat, ustez bere bikotekidearen alabari sexu abusuak egiteagatik. Biktimak hiru urtez jasan zituen abusuak, 2013tik 2016ra bitarte; hau da, 11 urte zituenetik 14 bete arte.
Efe albiste agentziak, Fiskaltzaren behin-behineko akusazioan jasotakoen berri eman du, eta, haren arabera, ustezko erasotzaileak biktimarekin bakarrik geratzen zen uneak baliatzen zituen, bikoteak Errenterian (Gipuzkoa) zuen etxebizitzan. Fiskaltzak jaso du «bularra eta genitalak ukitzen» zizkiola. Hala, espetxe zigorraz gain, zortzi urtez biktimarengana hurbiltzeko debekua ere eskatu du, eta mila euroko kalte ordaina exijitu.
Derrigortze delitua
Gipuzkoako Auzitegian, astelehenean hasiko da bere emaztearen «mendekotasun emozionala» eta nahasmendu bipolarra bere onurarako erabili izanaz akusatutako gizonezkoaren aurkako epaiketa. Fiskaltzaren arabera, gizonezkoak «muturreko egoera sozioekonomikoan» utzi zuen biktima, eta behar zuen arreta ukatu zion.
Behin-behineko akusazioaren arabera, 2010ean ezkondu zen bikotea, emakumeak buruko nahasmenduaren aurkako tratamendua hasi zuen urte berean. Efe agentziak jaso duenez, gizonezkoak emakumearen osasun egoera baliatu zuen haren ondarea «esklusiboki» kudeatzeko, «mendekotasun emozional handiaz aprobetxatzeko asmoz». Emazteari «laguntza ekonomiko eta pertsonala» emateari uko egin zion, eta zenbait mailegu eskatzeko konbentzitu. Hala, besteak beste, gizonezkoak etxe bat eta bi auto erosi zituen. Fiskaltzak emakumearen «babesgabetasun egoera» ere salatu du. Izan ere, haren etxea itxi behar izan zuen Donostiako Udalak, eta hura Donostiako Ospitaleko zerbitzu psikiatrikoetan ospitaleratu.
Fiskaltzak integritate moralaren aurkako delitu bat, eta derrigortze delitu jarraitu bat leporatzen dizkio gizonezkoari. Hala, hiru urteko espetxe zigorra eskatu du harentzat, baita zazpi urtez biktimarengana gerturatzeko debekua ere. |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213681/sindikatuek-salatu-dute-onartezina-dela-gipuzkoako-zahar-etxeetako-patronalaren-proposamena.htm | Gizartea | Sindikatuek salatu dute «onartezina» dela Gipuzkoako zahar etxeetako patronalaren proposamena | Kritikatu dute proposamenak, soldata igoerez haratago, ez duela «inolako hobekuntzarik» jasotzen. Ekainaren 13an egingo dute hurrengo negoziazio mahaia, eta proposamen «erreal eta ausartago» bat egiteko eskatu diote. | Sindikatuek salatu dute «onartezina» dela Gipuzkoako zahar etxeetako patronalaren proposamena. Kritikatu dute proposamenak, soldata igoerez haratago, ez duela «inolako hobekuntzarik» jasotzen. Ekainaren 13an egingo dute hurrengo negoziazio mahaia, eta proposamen «erreal eta ausartago» bat egiteko eskatu diote. | Gaur eguerdian bildu da Gipuzkoako zahar etxeetako lan hitzarmena negoziatzeko mahaia, eta aurretik egin dituzten hiru bileretan ez bezala, patronalak ituna negoziatzeko proposamen bat eraman du. Sindikatuen arabera, baina, egindako ekarpena «oso eskasa» eta «onartezina» izan da, gaur egungo egoerari irtenbide bat emango dion akordio batetik «oso urruti» dagoelako.
ELAk eta LABek salatu dutenez, proposamenak, soldata igoerez haratago, ez du «inolako hobekuntzarik» jasotzen. Horrela, sindikatuek beren proposamenak jarri dituzte mahai gainean: ELAk eta LABek plataforma bateratua aurkeztu dute, eta CCOOk eta UGTk beren proposamen propioak planteatu dituzte.
Ikusi gehiago: Gipuzkoako zahar etxeetako langileek aurrerapausoak exijitu dituzte itunaren negoziazioan
Hitzarmen «duin» bat lortzeko, besteak beste, eskatu dute soldatak igotzeko, antzinatasun eta jaiegunetako plusak igotzeko, hogei minutuko atsedenaldi ordaindua ezartzeko, kontziliazio aukerak hobetzeko, edota lanpostuen egokitzapenean aurrerapausoak emateko.
Bileran adostu dutenez, ekainaren 13an egingo dute hurrengo negoziazio mahaia, eta proposamen «erreal eta ausartago» bat egiteko eskatu dio LABek patronalari. Horrela, nabarmendu du orain arteko jarrera mantentzen badu, «irtenbide posibleak bilatu baino, gatazka hau betikotzeko» asmoa erakutsiko duela, ez duelako irtenbide baterako «inolako aukerarik» irekitzen. ELAk, gainera, berretsi du negoziazio «erreal» baterako borondaterik ez badago, ez dela «fikziozko negoziaketa» batean egongo, eta itun «duin» baten alde borrokan jarraituko duela. |
2022-5-20 | https://www.berria.eus/albisteak/213682/joan-den-asteburuan-realeko-zaleek-jasotako-jipoia-gaitzetsi-du-klubak.htm | Kirola | Joan den asteburuan Realeko zaleek jasotako jipoia gaitzetsi du klubak | Realak oharra argitaratu du Espainiako Poliziak Vila-realen Bultzada taldeko kideei emandako jipoiaren harira. Klubak aldarrikatu du estadioek «errespetu esparru» izan behar dutela. | Joan den asteburuan Realeko zaleek jasotako jipoia gaitzetsi du klubak. Realak oharra argitaratu du Espainiako Poliziak Vila-realen Bultzada taldeko kideei emandako jipoiaren harira. Klubak aldarrikatu du estadioek «errespetu esparru» izan behar dutela. | Realeko zaleak jipoitu zituen joan den maiatzaren 15ean Espainiako Poliziak Vila-realen. Hainbat zauritu izan ziren, eta hiru lagun atxilotu zituzten gerora. Zehazki, erasoa nozitu zuten zaleak Bultzada taldekoak ziren. Orain, jipoia gertatu eta bost egunera, oharra argitaratu du Realak, «Vila-realen gertatutakoak gaitzesteko».
Ikusi gehiago: Realeko zaleak jipoitu zituen atzo Espainiako Poliziak Vila-realen
Klubak oharrean adierazi duenez, Reala Bultzada Txuri Urdinako zenbait ordezkarirekin bildu da gaur, gertatutakoei buruz mintzatzeko. Bilkuraren ondotik plazaratu dute oharra, eta honakoa azaldu, besteak beste: «Realaren ustez, guztion zeregina da futbola eta futbol-zelaiak leku seguru eta jai-giroan egitea, zaleek beren taldeaz gozatu ahal izan dezaten mehatxatuta sentitu beharrik gabe eta are gutxiago inolako indarkeriaren biktima sentitu beharrik izan gabe». |
2022-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/213711/astelehenean-libre-geratuko-da-izaskun-lesaka-presoa-baldintzapean.htm | Politika | Astelehenean libre geratuko da Izaskun Lesaka presoa, baldintzapean | Frantziako Fiskaltzak helegitea jarri zion martxoan presoa askatzeko erabakiari, baina auzitegiak kontuan hartu du ETAk bere burua desegin zuela. | Astelehenean libre geratuko da Izaskun Lesaka presoa, baldintzapean. Frantziako Fiskaltzak helegitea jarri zion martxoan presoa askatzeko erabakiari, baina auzitegiak kontuan hartu du ETAk bere burua desegin zuela. | Astelehenean libre geratuko da ofizialki Izaskun Lesaka presoa. Edonola ere, Frantziatik kanporatu arte espetxean jarraituko du, herrialde horretan bizitzeko debekua ezarri diotelako. Espainiak haren kontrako kargurik ez duenez, erabat libre geratuko da orduan.
Presoaren abokatuek eman dute erabakiaren berri.
Lesaka 2012. urtean atxilotu zuten, Maconen (Frantzia), hau da, ETAk bere jarduera armatua bertan behera utzi eta urtebetera.
Hori kontuan hartu zuen martxoan Kondenak Aplikatzeko Parisko Epaitegiak, eta Lesakaren askatasun eskaera onartu zuen. Epaitegiak aintzat hartu zuen Euskal Herriko testuinguru politikoa aldatu izana, eta adierazi «bake prozesua zalantzan ezartzeak» ez zuela «zentzurik».
Baina Frantziako prokuradoreak helegitea jarri zion erabakiari.
Bakegileek eta Bake Bideak «gogorki» arbuiatu zuten «terrorismoaren» aurkako Frantziako prokuradorearen jokabidea.
Reauko presondegian dago preso burlatarra. |
2022-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/213712/21-urteko-bi-gazte-hil-dira-errepide-istripuan-a-63an.htm | Gizartea | 21 urteko bi gazte hil dira errepide istripuan A-63an | Goizean gertatu da ezbeharra, Biriatuko ordainlekutik gertu. | 21 urteko bi gazte hil dira errepide istripuan A-63an. Goizean gertatu da ezbeharra, Biriatuko ordainlekutik gertu. | Auto baten eta kamioi baten arteko istripua gertatu da gaur goizean A-63 autobidean, Biriatuko (Lapurdi) ordainlekutik gertu, Gipuzkoarako norabidean. Antza denez, autoak kamioiaren atzealdea jo du, eta larrialdi zerbitzuak iritsi direnerako ezin izan dute ezer egin.
Autoan zihoazen 21 urteko bi gazte hil dira ezbeharrean. Istripuaren arrazoia argitzeko, berriz datozen egunetan toxikologia eta alkoholemia probak egingo dizkietela jakinarazi dute. |
2022-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/213714/alaitz-aramendi-presoari-bizi-osorako-zigor-ezkutukoa-jarri-diotela-salatu-du-sarek.htm | Politika | Alaitz Aramendi presoari «bizi osorako zigor ezkutukoa» jarri diotela salatu du Sarek | Bizi osorako zigorrik ez! Alaitz etxera lelopean, 7/2003 eta 7/2014 legeen aplikazioen ondorioz sortutako egoera salatuko du Sarek kanpaina batean. | Alaitz Aramendi presoari «bizi osorako zigor ezkutukoa» jarri diotela salatu du Sarek. Bizi osorako zigorrik ez! Alaitz etxera lelopean, 7/2003 eta 7/2014 legeen aplikazioen ondorioz sortutako egoera salatuko du Sarek kanpaina batean. | Frantziako Poliziak Cahorsen (Frantzia) atxilotu zuen Alaitz Aramendi orozkoarra (Bizkaia), 2007ko irailean, ETAko ustezko beste hiru kiderekin batera. Ordutik espetxean dago, eta, haren egoera salatzeko asmoz, Bizi osorako zigorrik ez! Alaitz etxera kanpaina abiatuko du Sare mugimendu herritarrak. 7/2003 eta 7/2014 legeen aplikazioen ondorioz sortutako egoera salatzea da kanpainaren asmoa. Izan ere, lege horien atzean «bizi osorako zigor ezkutukoa» dagoela adierazi du Sarek: «Giza eskubideen aurkakoak dira». Egun, Zaballako espetxean (Araba) dago Aramendi.
40 urteko zigorra ezarri diote Aramendiri, «bizi osorako kondena ezkutukoa». Eta horren atzean, «kalte psikologiko eta fisikoak» daudela nabarmendu dute: «Lege hau ez dator bat bere burua demokratikotzat eta zuzenbidekotzat duen estatu batekin».
Frantziako kartzeletan 13 urte pasatu ostean, iaz Espainiaratu zuten, eta, orain, 7/2014 legearen ondorioz, berriro ere bete beharko du kondena delitu bera egotzita: «Ezarritako zigorrak baliokideak izan beharko lirateke, baina lege honen ondorioz, Alaitzek betetako zigorra ez da Espainian ezarritakora batu, eta berriro ere betetzera behartuta dago».
Salbuespenezko politika horiek amaitzeko eta 7/2003 eta 7/2014 legeak bertan behera uzteko lan egin dezatela eskatu die Sarek alderdi politikoei. «Giza eskubideez eta pertsonen biziaz hitz egiten ari baikara», gaineratu dute.
Kasu gehiago
Alaitz Aramendiren kasuaz gainera bi lege horiek aplikatzen zaizkien beste 50 euskal preso daudela salatu du Sarek: «Azken urteetan pozgarriak eta esperantzagarriak diren hainbat urrats eta aldaketa ikusten ari bagara ere, oraindik salbuespenezko neurriak ezartzen zaizkie euskal presoei, eta horixe da, hain zuzen, Saretik behin eta berriro salatzen duguna». Aramendiren kasuan, gainera, emakume izateagatik zigor «are gogorragoa» jasaten ari dela adierazi dute: «Epai judizialaz gain, espetxe sistema patriarkalaren baitako epai moralari aurre egin behar die». |
2022-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/213715/milaka-lagunek-donostiako-kaleak-hartu-dituzte-euskararen-alde.htm | Gizartea | Milaka lagunek Donostiako kaleak hartu dituzte euskararen alde | Ohi baino gazte gehiago izan dira manifestazioan zein aldarrikapenetan, nabarmen. Euskal Herrian euskaraz bizitzeko dauden oztopoengatik «kezka» agertu dute antolatzaileek | Milaka lagunek Donostiako kaleak hartu dituzte euskararen alde. Ohi baino gazte gehiago izan dira manifestazioan zein aldarrikapenetan, nabarmen. Euskal Herrian euskaraz bizitzeko dauden oztopoengatik «kezka» agertu dute antolatzaileek | «Euskara ez da aurrera joanen, aurrera eraman behar da». Hala kantatu du Irantzu Idoate bertsolariak, Euskara aurrera lelopean Donostian egindako manifestazioaren amaieran, milaka lagunen aurrean. Horretarako, giharra, herritarren babesa, izan baduela berretsi du gaur euskarak, non eta hilabete eta erdi lehenago Korrika amaitu zen leku berean. Herritarren sostengua eta «herri gogoa» euskalduntze prozesuaren oinarrizko zutabe direla azpimarratu dute, baina, aldi berean, prozesuak ezinbestean bi hanka behar dituela gogoratuta; bestea, administrazio publikoena.
Ezohikotik asko izan du mobilizazioak, euskalgintzak egiten dituenekin alderatuta, eta, abiatu aurretik, nabari zen ikusmina parte hartzaileen nahiz antolatzaileen artean, baita mobilizazioaren dimentsioa neurtu ezina ere, antzerako besterik erreferentzia gisa hartzea zaila baitzegoen. Eta ezohikoa izan da, halaber, gazteek gidatutakoa izan delako. Hain justu, horrek irudikatzen duena goratu du Paul Bilbao Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusiak: «Ikusten dugu euskararen katea ez dela eten. Gazte Euskaltzaleen Sareak determinazioa erakutsi du euskararen borrokarekin aurrera egiteko, eta, beraz, euskararen katebegi sendo bat izango dugu». Besteak beste horregatik, gaurko egunaren argazkia «euskararen historian» gorde beharko dela azpimarratu du.
Nabari izan da gazteen presentzia, ohikoan baino nabarmen handiagoa, manifestazioan eta, orobat, aldarrikapenetan. «Gazteok ere euskaraz» eta «azterketak euskaraz» oihuek oihartzun egin dute ibilbidearen zati askotan, euskararen ofizialtasunaren aldekoekin batera, besteak beste.
Hizkuntza eskubideak zanpatuen dituztenek euren aldarrikapenak eraman dituzte mobilizaziora, aurrez antolatzaileek eskatua zuten gisan. Hala, manifestazioaren buruak Antiguako tunela zeharkatu orduko, Ipar Euskal Herriko ikasleek bi pankarta handi zabaldu dituzte alboko horma batean; «hezkuntza euskaldunaren bidean» ikasleei «borrokarako» deia egiten ziena bata, eta Jean Michel Blanquer Frantziako Hezkuntza ministroaren aurpegi alderantzikatua ageri zuena bestea, «zure jukutriaz gaindi, euskaraz ikasiko dugu» leloarekin batera. Aldarrikapen gehiago ere izan dira; hala nola pantailetan euskara sendotzearen aldekoa. Gipuzkoako Probintzia Auzitegiaren atarian, berriz, Euskal Herrian Euskaraz-eko kideek Espainiako eta Frantziako estatuen «inposizioa» salatu dute, eta euskarak «burujabetza» behar duela aldarrikatu. Behin Kontxako pasealekuko eta Donostiako erdiguneko kale obraz beterikoak zeharkatuta, errazagoa egin da manifestazioari benetako tamaina hartzea, eta orduantxe egin du distira gehien. Askatasunaren hiribidea alderik alde bete dute manifestariek, eta amaierarik ikusten ez zitzaion jende oldeak hartu du Bulebarra.
«Normalizaziorik» ez
Jendetza hari hitz egin diote Aize Otaño AEK-ko kideak eta Begoña Garaikoetxea Gazte Euskaltzaleen Sarekoak. Mobilizazioaren zergatira joz hasi da Garaikoetxea. Gogoratu du euskararen egoeragatiko «kezkak» eraman zituela Euskara Aurrera egitasmoa abiaraztera: «Kezkatuta gaude euskaraz bizitzen jarraitzeko oztopo nabarmenak ditugulako. Bai, oraindik ere bai, gaur egun». Zailtasunok, gainera, tokian tokiko berezitasunak zeinahi izanda ere, Euskal Herri osoan dituztela gaineratu du: «Euskararen egoera ez dago inondik inora normalizatuta; ezta euskara ofiziala den lurraldeetan ere».
Lehendik ere «zaurgarria» zen egoera pandemiak are gehiago okertu zuela ohartarazi du Otañok. Gainera, euskararen biziberritze prozesuak azkenaldian «hainbat kolpe» jasan dituela esan du: Ipar Euskal Herrian murgiltze eredua «kolokan» jarri izana, Nafarroan hizkuntza eskubideetan egin den atzerakada eta epaitegietatik iritsitako erabakiak, besteak beste.
Testuinguru horretan, anbizioz jokatzea ezinbestekotzat jo du Garaikoetxeak; egungo moldeetan, betiere. Izan ere, horixe nabarmendu du: hizkuntzaren biziberritze prozesuak garaian garaiko erronkei erantzun behar diela. «Ez dago besterik: geldirik geratzea atzera egitea da, eta gu aurrera goaz». Euskarak dituen erronken artean zerrendatu ditu «belaunaldi berriak osoki euskalduntzea», «euskaraz eroso bizi ahal izateko espazioa eta eremuak zabaltzea», «pantailetan euskararen presentzia areagotzea», euskara «harrera hizkuntza» bihurtzea, «doakotasuna behingoz bermatzea» eta «euskara kohesio sozialerako hizkuntza bilakatzea».
Horiek bermatzeko, baldintzetako bat biziberritze prozesua gaurko egunera arte ekarri duen berbera izango dela adierazi du Otañok: «Euskararen aldeko herri gogo indartsua». Egun ere halakorik izan badela gaineratu du, eta horren adibidetzat jarri Korrika eta Gazte Euskaltzaleen sarea sortu izana, besteak beste. Txalo zaparrada lehertu da orduantxe, gazteek borrokaren lema hartu izanak sortutako ilusioaren erakusle. Hala ere, «asko izan arren, ez da aski», Garaikoetxearen esanetan. Euskarak «herri bultzada berria» behar duela adierazi du, eta norbanako bakoitzak «konpromisoa» hartzea: «Euskalduntzean urrats berriak egingo baditugu, taupada euskaltzale, indartsu, antolatu eta eraberrituari esker izango da. Euskara aktibatzeko eta antolatzeko garaia da».
«Egiturazko aldaketak»
Herri bultzadarekin batera, baina, «egiturazko aldaketak» galdegin ditu Otañok, ohartarazita euskararen biziberritzearena ez dela norbanakoen «auzi partikularra». Interpelatu egin ditu administrazio publikoak, eta «egungo garaietara egokitutako hizkuntza politika berriak pentsatu eta martxan jarri» behar direla defendatu. Horrekin batera, baina, elkarlanerako deia egin die: «Euskararen lurralde osoko gobernuei exijitzen diegu berandu baino lehen euskalgintzarekin eta herritarrekin batera egungo erronka eta beharrei erantzungo dieten hizkuntza politiken inguruan eztabaidatu eta neurriak har ditzaten». Ez egitea «justizia eta demokrazia» eskaerari entzungor egitea litzatekeela gogorarazi du Garaikoetxeak. |
2022-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/213716/fruitu-gozoak-jaso-dituzte-yates-eta-carapazek-borak-zuhaitza-astindu-ondoren.htm | Kirola | Fruitu gozoak jaso dituzte Yates eta Carapazek, Borak zuhaitza astindu ondoren | Yatesek irabazi du Giroan orain arte izan den etaparik erabakigarriena, eta Carapaz lider jarri da. Landak eta Bilbaok 36 segundo galdu dituzte onenekin, baina aurrera egin dute nagusian. | Fruitu gozoak jaso dituzte Yates eta Carapazek, Borak zuhaitza astindu ondoren. Yatesek irabazi du Giroan orain arte izan den etaparik erabakigarriena, eta Carapaz lider jarri da. Landak eta Bilbaok 36 segundo galdu dituzte onenekin, baina aurrera egin dute nagusian. | Zirrara falta zitzaion Italiako Giroari. Onenen ikuskizuna gehiegi ari zen atzeratzen. Gaurkoa 14. etapa zuen lasterketa italiarrak, eta ez zirudien faboritoak xaxatzeko bezain menditsua. Bada, usteak erdia ustel. Izan ere, Bora taldeak zuhaitza gogor astindu du, eta usteletik gutxi duten fruituak jaso dituzte Simon Yatesek (Bike Exchange) eta Richard Carapazek (Ineos): etapa bereganatu du batak, eta maglia arrosa besteak, Juanpe Lopezen (Trek) kalterako. Mikel Landari eta Pello Bilbaori (Bahrain) ere sufritzea egokitu zaie, baina galera gutxitzea lortu, eta aurrera egin dute sailkapenean: laugarren eta seigarren jarri dira, hurrenez hurren.
Garaipenak aho zaporea gozatzeko balio dio Yatesi. Irabaziz ekin zion Giroari, baina belaunean hartutako kolpe batek jokoz kanpo utzi zuen. Etapa ehizean hasi behar. Eta zeregin horretan maisua da; gaurkoarekin, seigarren garaipena du Giroan. Borak harrotutako uretan egin du arrantza, Carapazek bezala. Oso urrundik egin du eraso, Supergan, helmugatik 28 kilometrora, eta ahalegina ez da antzua izan. Jai Hindley (Bora) eta berpiztutako Vincenzo Nibalirekin (Astana) batera iritsi da helmugara, Yates baino 15 segundo beranduago. Hindleyk irabazi du esprinta, baina esku hutsik gelditu da: ihes egin dio etapak nahiz lidertzak.
Saria merezi zuen Bora taldearen eginahalak, hankaz gora jarri baitu lasterketa. Superga aurrenekoz igo aurretik hartu du lema, artean ia 70 kilometro gelditzen zirela. Hala, ihesaldia berehala gelditu da ezerezean. Hamabi lagunek egin dute ihes etapa hasiera frenetikoan; tartean ziren Ivan Ramiro Sosa (Movistar), Alessandro Covi (UAE) eta Diego Rosa (Eolo), mendiko liderra. Tropelak ez die ameto eman. Oilarrentzako eguna zen: Superga gainera hamabi ziklista besterik ez dira iritsi. Atzean gelditu da Guillaume Martin (Cofidis), nagusiko bosgarrena, eta atzerago Alejandro Valverde (Movistar). Joao Almeidak (UAE) eutsi egin du, nola edo hala.
Maddalenako malda tenteak igaro, helmugatik pasa, eta zirkuituko azken birari ekin diote, beti Boraren agintepean. Hasi dira berriro Superga igotzen, eta Carapaz, Hindley eta Nibali nabarmendu dira. Lopez itsutu egin da haiei jarraitu nahirik, eta kiskali egin da. Landa ere eguzki galdatan erretzen hasia zen. Denek bat egin dute berriro, eta barealdiaren erdian, ekaitza piztu du Carapazek. Ez dio inork ihardetsi. Maddalenara 25 segundorekin iritsi da Ineoseko liderra. Han erabat sakabanatu da lasterketa. Hamalau kilometroren faltan Hindleyk harrapatu egin du Carapaz, eta hortik gutxira Nibali eta Yates batu zaizkie. Azken koskan egin du eraso ingelesak, eta bakarrik iritsi helmugara. Landak eta Bilbaok 51 segundoko atzerapena izan dute harekin.
Gauzak estu daude sailkapen nagusian: minutu baten bueltan daude lehen bost sailkatuak. Carapazen atzetik Hindley dago, zazpi segundora; gero Almeida, 30era; eta laugarren dago Landa, 59ra. Bilbaok, berriz, 1.52ko atzerapena du. Gaur ere buruz buru ariko dira faboritoak, Rivarolo Canavese eta Cogne lotuko dituen etapa menditsuan. |
2022-5-21 | https://www.berria.eus/albisteak/213717/berea-egin-eta-besteari-utzi-ez.htm | Kirola | Berea egin, eta besteari utzi ez | Olympique Lyonek zortzigarren aldiz irabazi du Txapeldunen Liga, Bartzelona gainditu eta gero Turineko finalean (1-3) bDamaris Egurrola da lehen euskal emakumezkoa txapelketa irabazten | Berea egin, eta besteari utzi ez. Olympique Lyonek zortzigarren aldiz irabazi du Txapeldunen Liga, Bartzelona gainditu eta gero Turineko finalean (1-3) bDamaris Egurrola da lehen euskal emakumezkoa txapelketa irabazten | Olympique Lyonek jokatu egin du gaur Txapeldunen Ligako finala Turinen, eta ez dio utzi Bartzelonari ohikoa duen jokoa egiten. Biak egiteagatik irabazi dio Frantziako taldeak Kataluniakoari, 2019ko finalean bezala, eta zortzigarren aldiz eskuratu du titulua —beste zazpiak 2011tik 2020ra bitartekoak dira—. Garaikurra kendu dio Bartzelonari, iazko txapelduna zelako.
Euskal Herriko futbolarentzat final historikoa izan da, parez pare zirelako Damaris Egurrola eta Irene Paredes, Lyonen eta Bartzelonan, hurrenez hurren. Bigarrenak partida osoa jokatu du, aurrenekoak ezer ere ez, baina loria Egurrolak eraman du: lehen euskal emakumezkoa da Txapeldunen Liga irabazten.
Horraino heltzeko, mila eta bat bide daude. Gauak bezalaxe, liburu ezagunean. Eta ez da metafora, errealitate gordina baizik, bi ikuspegi dituena. Batetik,edozein modutara jokatuta irabazten delako, eta bestetik, jokatzeko modu anitza dutenek eredu bakarra dutenari irabazten dietelako —baita alderantziz ere—. Lyonek Bartzelonak baino erregistro gehiago atera ditu.
Mozorro festa horren diseinatzailea Sonia Bompastor izan da. Historia egin duen beste emakumezko bat: aurrenekoa da jokalari eta entrenatzaile bezala Europako kluben arteko lehiaketa desiratuena irabazten. Bada, zelaian ona bazen, aulkian ere abila dela ari da erakusten. Lehortu egin du estrategian Bartzelona. Goian presioa eginda, ito egin du Bartzelona hasieran, eta hutsak egitera behartu. Erabakigarriak, gainera. Kataluniarrek aurreneko bost bat minututan zelai-erdia pasa ere ez dute egin. Lyonek bai, eta gainera, gola sartu. Sekulakoa. Henryk lapurtu du baloia, eta urrunetik, perfekzioz astindu du. Seigarren minutua zen.
Frantziarrek atzerago ere defendatu dute, eta bai majo moztu ere kataluniarren argia pizten duen kable sorta. Hermoso aurrelariaren atzeko jokalariak, Alexia adibidez, erabat utzi dute jokoz kanpo, barrualdeko pase aukerak itxiz. Hala ere, Bartzelona ez zen deseroso ari oraindik. Ematen zuen bazuela ziurtasuna partida aurrera ateratzeko. Aukeraren bat ere sortu du, baina golik ez dago jorik gabe.
Hori Lyonek eduki du Hegerberg aurrelariak bigarren gola egin du 23.minutuan, buruz. Orduan itzali da Kataluniako taldea. Marrazkia ere aldatu du Giraldez entrenatzaileak, eta seinale ona ez da izaten hori. Emaitza txarra, eta jokoan ere gero eta eskasago. Gainera, hirugarren gola jaso du, Macariorena, 33.minutuan. Putellasek itxaropena piztu du berriz Bartzelonarentzat, 1-3koa eginez 41.ean. Ez alferrik.
Bigarren zatian gehiago azaleratu ditu Bartzelonaren ezintasunak Lyonek, bereak indartuz. Atzean defendatu du, taldeko lan ona eginez, eta lehenago bezalaxe, barrualdea ondo estaliz. Lotu egin du jokoa. Guijarrok zelai-erditik langa jotzea izan da bizigarri bakarra bigarren erdian. Ordurako, osotasuna egiteko bidean zen Lyon, zatia zatiari gehituz: erregistroak. Eta horrela, berea egiteaz gain, ez dio utzi besteari berea egiten. |
2022-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/213747/eibarrek-ez-du-huts-egin-baina-oraindik-ez-du-igoera-ziurtatu.htm | Kirola | Eibarrek ez du huts egin, baina oraindik ez du igoera ziurtatu | Teneriferi irabazi dio bart Ipuruan, baina, Valladolidek ere irabazi egin duenez, azken jardunaldira arte itxaron beharko dute Lehen Mailara itzultzeko. Reala B eta Amorebieta jaitsi egin dira. | Eibarrek ez du huts egin, baina oraindik ez du igoera ziurtatu. Teneriferi irabazi dio bart Ipuruan, baina, Valladolidek ere irabazi egin duenez, azken jardunaldira arte itxaron beharko dute Lehen Mailara itzultzeko. Reala B eta Amorebieta jaitsi egin dira. | Eibar oraindik ez da Lehen Mailako taldea. Festa prest zuten: bart gauean ospatu nahi zuten igoera armaginek, baina Valladoliden garaipenak eragotzi egin zuen hori. Eibarrek, behintzat, egin zituen etxeko lanak: Teneriferi irabazi zion Ipuruan (2-0). Jardunaldi bat falta da liga amaitzeko, eta hiru talderen artean erabakiko da zein igoko diren zuzenean, kanporaketaren beharrik gabe. Almeriak ere atzo zuen igoera lortzeko aukera, baina huts egin zuen etxean Alcorconen aurka (1-1).
Eibar lehen postuan helduko da azken jardunaldira, eta Alcorconen irabaztea komeni zaio matematikak egiten hasteko beharrik ez izateko. Eibarrek 80 puntu ditu, Almeriak ere bai, eta 78 ditu Valladolidek. Armaginek batezbestekoa irabazia dute Almeriarekin, eta galdua Valladolidekin.
Atzo, Teneriferen aurkako neurketan, Ipurua mukuru beteta zegoen. Aspaldiko sarrera onena. Ez zen gutxiagorako. Handia baitzen lor zezaketena: denboraldi bakarra da taldea Lehen Mailatik jaitsi zela, eta, urtebeteren buruan, elitera itzultzea gertu zuen taldeak. Bigarren aldia izango zukeen, duela zortzi urte maiatzak 24 egun zituela lortu baitzuen lehen igoera. Orduan eta orain, entrenatzaile berarekin: Gaizka Garitano Agirre. Gero, Lehen Mailan zazpi denboraldiz egon zen.
Partida hasieratik kontrolatu zuen Eibarrek, eta, lehen zatiaren amaieran zertxobait sufritu zuen arren, nagusitasunez poltsikoratu zituen hiru puntuak. Golegileak Stoichkov eta Chema izan ziren.
Aurtengo denboraldian, EIbar jardunaldi askotan egon da igoerako postuetan (lehen biak zuzenean igotzen dira). Hasi ez zen ondo hasi, taldea eta entrenatzailea ia erabat berria zirelako, baina azkar hartu zion neurria lehiaketari. Lehen itzulia bigarren lekuan bukatu zuen, 11 garaipenekin, sei berdinketarekin, eta soilik lau partida galduta. Orain 80 puntu dauzka, honela lortuta: 23 garaipen eta 11 berdinketa.
Reala B eta Amorebieta jaitsi egin dira
Pozaren ifrentzua Bigarren Mailako beste bi euskal taldeetan dago. Izan ere, mailaz jaitsi dira 1.RFEF-era Reala B eta Amorebieta. Zail zeukaten erronka gainditzea, bost puntu behetik eta aurkarien mende ekin baitzioten jardunaldiari: Malaga eta Sportingen mende. Ezinbestekoa zena ez zuten egin, ordea, hemengoek: biak galtzaile. Gipuzkoarrek 3-2 galdu zuten Huescan, eta bizkaitarrek 5-0 Cartagenan. Aurkarien artean, bietako inork ez zuen irabazi: Sportingek hutsean berdindu zuen Fuenlabradan, eta Malagak galdu etxean, Burgosen aurka (0-1). |
2022-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/213748/gurpea-beti-onak-ohorezko-mailara-igo-da-estreinakoz.htm | Kirola | Gurpea Beti Onak Ohorezko Mailara igo da estreinakoz | Asteburu honetan jokatu dute igotzeko fasea, Arrecifen (Espainia), eta lehen bi neurketak irabazita lortu dute igotzea. Datorren urtean hiru euskal talde arituko dira lehen mailan. | Gurpea Beti Onak Ohorezko Mailara igo da estreinakoz. Asteburu honetan jokatu dute igotzeko fasea, Arrecifen (Espainia), eta lehen bi neurketak irabazita lortu dute igotzea. Datorren urtean hiru euskal talde arituko dira lehen mailan. | Hirugarrenean bai: Gurpea Beti Onak-ek Espainiako Ohorezko Mailan jokatuko du datorren denboraldian. Atarrabiako (Nafarroa) taldeak denboraldi ezin hobea egin du, jokatu dituen partida guztiak irabazita, 30 denera: 28 ligan, eta bi asteburu honetan Arrecifen (Espainia) jokatzen ari diren igoera fasean. Ostiralean San Jose Obrero etxeko taldea menderatu zuten (20-25), eta atzo, Bolaños (24-18). Horri esker ziurtatu dute txartela, azken neurketaren faltan.
Historikoa da nafarrek lortu dutena: Ohorezko Mailan jokatuko duten lehen aldia izango da, harrobiko lana oinarri duen proiektu bati esker. Atarrabiako herrikideek aitortu egin diete egindakoa, eta atzo ehunka lagun elkartu ziren herrian Bolañosen aurkako neurketa ikusteko eta igoera ospatzeko. Gaur ere harrera beroa egingo diote taldeari, Kanaria uharteetatik itzultzen denean.
Beti Onak-en igoerari esker, hiru euskal taldek jokatuko dute datorren sasoian maila gorenean: Super Amara Bera Berak, Zubileta Evolution Zuazok eta Beti Onak-ek. Duela sei urte aritu ziren azkenekoz hiru euskal talde maila horretan: Bera Bera, Zuazo eta Aiala Zarautz. Denbora gehiago pasatu da Nafarroako talde bat aritu zen azkeneko alditik: bederatzi urte. Lizarrako Itxako izan zen azkena, eta sasoi haren amaieran desagertu zen. Beti Onak-ek hutsune hori beteko du ia hamar urte geroago.
Ikusi gehiago: Beti Onak, izena eta izana |
2022-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/213750/txillardegi-omentzeko-plaka-kendu-dute-donostiako-gaskonia-plazatik.htm | Gizartea | Txillardegi omentzeko plaka kendu dute Donostiako Gaskonia plazatik | «Txillardegi Plaza» zioen plakak hiru urte zeramatzan hor, 2019an Txillardegi Liburutegia ekinaldiak jarri zuenetik. | Txillardegi omentzeko plaka kendu dute Donostiako Gaskonia plazatik. «Txillardegi Plaza» zioen plakak hiru urte zeramatzan hor, 2019an Txillardegi Liburutegia ekinaldiak jarri zuenetik. | 2019ko urtarrilaren 13an, Jose Luis Alvarez Txillardegi-ren heriotzaren 7. urteurrenean, Antiguako Gaskoina Plazan Txillardegi Plaza zioen plaka bat jarri zuen Txillardegi Udal Liburutegia herri plataformak. Plaka jarrita egon da atzo arte, udalak kendu duen arte. Ez da lehen aldia.
Hala salatu du Joseba Alvarez Ezker Abertzaleko kideak, eta berriz jarriko dutela hitzeman du: «Euskal memoria defenda dezagun!», idatzi du Twitterren.
Aurretik, 2019ko uztailean ere kendu zuen plaka udalak. Ordukoan ere ez zuen eman azalpenik.
Gaur egun, Gaskonia plaza dago garai batean Txillardegi etxea zegoen lekuan; handik hartu zuen hark izengoitia, eta han egiten diote omenaldia, urtero, harenheriotzaren urteurrenean.
Txillardegi Liburutegia ekinbideari dagokionez, aurtengo apirilean bertan behera uztea erabaki zuten haren sustatzaileek, «horma handi batekin topo» egin dutelako. |
2022-5-22 | https://www.berria.eus/albisteak/213751/egiari-zor-fundazioak-josu-retolaza-euskal-presoa-oroitu-du-eibarren.htm | Politika | Egiari Zor fundazioak Josu Retolaza euskal presoa oroitu du Eibarren | Retolazari minbizia diagnostikatu zioten kartzelan, eta hil baino gutxi lehenago utzi zuten baldintzapean aske. 35 urte igaro dira ordutik. | Egiari Zor fundazioak Josu Retolaza euskal presoa oroitu du Eibarren. Retolazari minbizia diagnostikatu zioten kartzelan, eta hil baino gutxi lehenago utzi zuten baldintzapean aske. 35 urte igaro dira ordutik. | Egiari Zor fundazioak duela 35 urte hil zen Josu Retolaza euskal presoa izan du gogoan gaur, Eibarren (Gipuzkoa) egin duen ekitaldian. Azpimarratu dute Retolazaren kasua ez zela salbuespen bat izan: «Euskal Herriko gatazka politikoaren testuinguruan gertatutako giza eskubideen urraketa larriak ehunka, milaka izan dira. Horiei guztiei aitortza, erreparazioa eta berriro ez gertatzeko bermeak zor dizkiegu, bizikidetza oinarri duen gizarte berria eraikitzen jarraitzeko», adierazi dute.
Hori erakusten duten datuak ere gogorarazi dituzte: «Azken lau hamarkadetan, demokrazia deritzon garai honetan, 36 euskal preso politikok eta hamasei senidek galdu dute bizitza egoera ezberdinetan. Heriotza horiek badute zerbait komunean: guztietan bizi modu gisa, salbuespenezko neurri politikoen aplikazioa erabakigarria izan da».
«Indarkeria adierazpen hori» amaitzeko eskatu dute, baita «espetxe salbuespenaren aplikazioa behingoz amaitzea» ere: «Pertsona guztien eskubide guztiak bermatzeak izan behar du oinarria, abiapuntua, inolako baldintzarik gabe».
Ostegunean bete ziren 35 urte Retolaza hil zenetik. 33 urte zituen.
Ikusi gehiago: Hiltzear zela utzi zuten aske |
2022-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/213752/athleticek-ez-du-europan-jokatuko-datorren-denboraldian.htm | Kirola | Athleticek ez du Europan jokatuko datorren denboraldian | Zuri-gorriak ziren azken jardunaldian zerbait jokoan zuten bakarrak, baina galdu egin dute Sevillan (1-0). Denboraldia porrot banarekin agurtu dute Osasunak, Alavesek eta Realak ere. | Athleticek ez du Europan jokatuko datorren denboraldian. Zuri-gorriak ziren azken jardunaldian zerbait jokoan zuten bakarrak, baina galdu egin dute Sevillan (1-0). Denboraldia porrot banarekin agurtu dute Osasunak, Alavesek eta Realak ere. | Amaitu da 2021-2022ko denboraldiko Espainiako Liga. Euskal taldeak jokoan ezer gutxi zutela iritsi dira azken jardunaldira, eta helburu argia zuen bakarrak ez du betetzea lortu: Athleticek galdu egin du Sevillan, eta datorren urtean ez du Conference liga jokatuko. Irabazi bazuen ere alferrik izango zen, Vila-realek irabazi egin baitu Camp Noun (0-2).
Gainontzean, erabakita zeuden erabaki beharrekoak: Realak Europarako sailkatzea lortu du, hirugarrenez, eta ospatzeko eguna izan du igandea; Osasunak denboraldi ona egin du, baina, ezer ez zuenez jokoan, azken urteotan garrantzitsuak izan diren futbolariak merezi duten moduan agurtzeko baliatu du azken partida; eta Mendizorrotzan, Alavesek mailari agur esan dio. Kolpea barneratuta, egitasmoari amaiera eman diote. Uztailean hasiko da beste bat.
Sevilla 1-0 Athletic
Athleticek ez du helburua lortu. Zuri-gorriek zortzigarren postuan amaitu dute denboraldia, eta, gutxigatik izan bada ere, ez dute lortu Europan jokatzeko txartela. Erronka ez zen nolanahikoa: Vila-realek baino emaitza hobea lortu behar zuten Marcelinoren mutilek zazpigarren postuan amaitzeko.
Vila-realek bikain egin ditu etxeko lanak Bartzelonari irabazita, baina Athleticek ere ez du bere zatia bete. Hirugarren postua zuen jokoan Sevillak.
Lehen zatian aukerarik argienak etxekoek izan dituzte, baina Athletic izan da gola sartu duena. Epaileak, ordea, baliogabetu egin du Yuriren gola, aurretik baloia eskuarekin ukitu duelako.
Bigarren zatia hasi berritan, berriz, Sevillari utzi diote gol bat baliogabe. Rekikek sareetara bidali du baloia, baina Koundek oztopo egin dio Unai Simoni. Dena den, baliozko gola hamabost minutu geroago sartu dute etxekoek: Rafa Mirrek asmatu du Simonen aurrean. Agur, Europako ametsari.
Reala 1-2 Atletico Madril
Realak ere ezin izan du garaipen batekin agurtu denboraldia. Parean aurkari indartsua zuen, Atletico Madril, eta Espainiako taldeak, gainera, garaipena behar zuen hirugarren postua ziurtatzeko.
Lehen zatian markagailuan aurrea hartzeko parada ezin hobea izan dute txuri-urdinek, baina, atea hutsik zegoela, baloia zutoinera bidali du Rafinhak. Minutu batzuk geroago, beste aukera zoragarri bat ere izan du erdilariak, baina kanpora bidali du hura ere.
Eta gauza jakina da halako aurkarien aurka ezin dela barkatu. Bigarren zatia beste modu batera hasi du Atleticek, eta, abisu pare baten ostean, gol ikusgarria sartu du De Paulek area kanpotik. Ezin izan du ezer egin Remirok. Gutxi geroago sartu du bigarrena Correak, eta bi minuturen faltan, Realaren gola Guridik, Januzajen aldaratze bat baliatuta.
Zelaian gertatutakoaz gain, Bultzadak protesta egin du neurketa jokatu den orduagatik: igandean, gaueko hamarretan.
Osasuna 0-2 Mallorca
Sadarren, Oier Sanjurjo kapitainak ezin izan du garaipen batekin agurtu. Nabaritu egin da bi taldeetako zeinek zuen zerbait jokoan. Bisitarien aulkian, Iruñean oroitzapen bikaina utzi zuen entrenatzaile bat eseri da: Javier Aguirre mexikarra.
Lehen zatia parekatua izan da, baina baloiaren jabetza gehiago izan du Osasunak. Ez dute ezer oparitu gorritxoek. Bigarren zatia hastearekin batera, ordea, Mallorcaren lehen gola iritsi da: jokaldi on baten ostean, baloia Angelek bidali du sareetara.
Orduan estutu du gehien Osasunak, eta izan ditu aukerak. Gaueko unerik gogoangarriena 71. minutuan heldu da, Sanjurjok aulkirako bidea hartu duenean. Txalo zaparrada hunkigarria eskaini diote zaletuek. Osasunaren gol batek bigarren mailara bidaliko zukeen Mallorca, baina haien pozerako bisitariak izan dira hurrengo gola sartu dutenak, 83. minutuan. Agurrak Osasunan, poza bisitarien aulkian.
Alaves 0-1 Cadiz
Antzekoa zen egoera Mendizorrotzan. Alavesek Lehen Mailari agur esan dio, gauza bera egin nahi ez zuen aurkari baten aurka.
Lehen zatia lehiatua izan da, baina gol aukera garbirik ez da izan. Bestelakoa izan da bigarrena: beharrak bultzatuta, aukera mordoxka sortu du Cadizek, eta 75. minutuan heldu zaio saria. Choco Lozanok sartu du Cadizi Lehen Mailan geratzeko bidea eman dion gola. |
2022-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/213753/motorzale-bat-hil-da-abadinon-bidetik-irtenda.htm | Gizartea | Motorzale bat hil da Abadiñon, bidetik irtenda | N-634 errepidean gertatu da ezbeharra, Matienako biribilgunearen parean. Zer gertatu den ikertzen ari da Ertzaintza. | Motorzale bat hil da Abadiñon, bidetik irtenda. N-634 errepidean gertatu da ezbeharra, Matienako biribilgunearen parean. Zer gertatu den ikertzen ari da Ertzaintza. | Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, motorzale bat hil da astelehen honetan Abadiño (Bizkaia) zeharkatzen duen N-634 errepidean gertatutako istripu batean. Ezbeharra goizaldean gertatu da, 01:00ak aldera, Matienako biribilgunearen parean.
Durangoko (Bizkaia) noranzkoan zihoala, motorra bidetik irten da bat-batean; oraindik ez da argitu zer dela eta. Lesioen ondorioz, istripua izan orduko hil da gidaria. Ertzaintza gertaera ikertzen ari da. |
2022-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/213754/eh-bilduk-rocio-vitero-aurkeztuko-du-gasteizko-alkatetzarako.htm | Politika | EH Bilduk Rocio Vitero aurkeztuko du Gasteizko alkatetzarako | Indar subiranistak atzo jakinarazi zuen Eva Lopez de Arroiabe izango dela Arabako ahaldun nagusi izateko proposatuko duen hautagaia. | EH Bilduk Rocio Vitero aurkeztuko du Gasteizko alkatetzarako. Indar subiranistak atzo jakinarazi zuen Eva Lopez de Arroiabe izango dela Arabako ahaldun nagusi izateko proposatuko duen hautagaia. | Rocio Vitero izango da EH Bilduren alkategaia datorren urteko udal eta foru hauteskundeetan. Gasteizko EH Bilduko Mahai Politikoak hura proposatu du alkategai izateko, eta harena izan da hautagaitzak erabakitzeko prozesuan aurkeztu den bakarra. Vitero (Gasteiz, 1980) EH Bilduren udal taldeko zinegotzia da 2019tik, eta gizarte langilea da ogibidez, gizarte politiken ikuskaritzan aditua.
Gasteizko Mahai Politikoaren hitzetan, urteotan «Gasteizekin eta EH Bilduren proiektu politikoarekin duen konpromisoa» erakutsi du Viterok, eta haren hautagaitzak, «sinesgarritasun eta gaitasun frogatuak izateaz gain, argi erakusten du EH Bilduk nolako anbizioarekin eta segurtasunarekin egiten dien aurre 2023ko udal hauteskundeei». Viterorekin batera, EH Bilduk proposatu du Unai Fernandez de Betoño izatea alkateorde. Ostegunetik larunbatera bitartean egingo da hautagaitza babesteko edo baztertzeko bozketa. Atzo, berriz, Arabako Mahai Politikoak Eva Lopez de Arroiabe (Gasteiz, 1973) aurkeztu zuen Arabako ahaldun nagusi izateko. Lopez de Arroiabe zuzendaritzako idazkaritzako tituluduna da, eta 2007tik 2011ra UAGA eta EHNEko zuzendaritzako kidea izan zen. EHNEren berdintasun saila zuzendu zuen. 2014 eta 2016 artean, Gure Soroaren, Arabako Emakume Nekazarien Elkartearen lehendakariordea izan zen. 2013tik 2017ra, Larreako Batzar Administratiboko lehendakaria izan zen, eta 2015etik aurrera batzarkide izan da Arabako Batzar Nagusietan. 2016tik 2020ra, Eusko Legebiltzarreko legebiltzarkidea ere izan da.
Arabako Mahai Politikoaren ustez, Lopez de Arroiabek «inork baino hobeto ordezka dezake, egun, EH Bilduren egitasmo politikoa Araban. Bere ibilbide profesional eta militantean zehar, eta azken urteetan Kike Fernandez de Pinedorekin batera eskuz esku egindako lanean, lurraldearen ezagutza sakona pilatu du, Errioxatik Aiaraldera eta Añanatik Lautadara». Bozketa maiatzaren 27an, 28an eta 29an izango da.
Arabako eta Gasteizko hautagaien aurretik, EH Bilduk Nafarroako lehendakaritzarako eta Iruñeko alkatetzarako prozesuak gauzatu zituen. Horietarako, Laura Aznal eta Joseba Asiron hautatu dituzte. |
2022-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/213755/januzajek-eta-monrealek-ez-dute-realean-jarraituko.htm | Kirola | Januzajek eta Monrealek ez dute Realean jarraituko | Klubak jakinarazi du ez dutela kontratua berrituko, arrazoirik zehaztu gabe. 2017tik egon da Belgikakoa taldean, eta 2019tik nafarra. | Januzajek eta Monrealek ez dute Realean jarraituko. Klubak jakinarazi du ez dutela kontratua berrituko, arrazoirik zehaztu gabe. 2017tik egon da Belgikakoa taldean, eta 2019tik nafarra. | Denboraldi zaharra amaitu bezain pronto eman du berrirako lehen albistea Realak: Adnan Januzajek eta Nacho Monrealek ez dute taldean jarraituko. Nafarra 2019tik egon da Realean, eta 69 partida jokatu ditu, eta lau gol sartu. Sasoi honetan ez du alerik jokatu, belauneko ebakuntza izan eta gero, osatu ezinda ibili delako.
Deigarriagoa izan da Belgikako jokalariaren inguruko albistea. Kontratua berritu behar zuela, eta ez zuela, albiste eta kontu ugari ibili da hilabeteetan haren inguruan. Baina, azkenean, ez du jarraituko Imanolek zuzentzen duen taldean. 2017an ekarri zuen Realak, eta 167 partidatan 23 gol sartu ditu.
Bi jokalariak Realaren historian geratuko dira, 2020ko Espainiako Kopa irabazi baitzuten. |
2022-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/213757/bada-hirugarren-hautagai-bat-jon-uriarte.htm | Kirola | Bada hirugarren hautagai bat: Jon Uriarte | Aurkeztu egingo dela iragarri du 43 urteko enpresariak, Izan Athletic hautagaitzako buru moduan. Ricardo Barkala eta Iñaki Aretxabaletarekin lehiatuko da presidente izateko. | Bada hirugarren hautagai bat: Jon Uriarte. Aurkeztu egingo dela iragarri du 43 urteko enpresariak, Izan Athletic hautagaitzako buru moduan. Ricardo Barkala eta Iñaki Aretxabaletarekin lehiatuko da presidente izateko. | Hiru dira oraingoz Athleticeko presidente izateko hautagaiak. Jon Uriarte batu zaie Ricardo Barkalari eta Iñaki Aretxabaletari, bart jakinarazi baitu aurkeztu egingo dela. 43 urte dauzka, Bilbokoa da, eta enpresaria da. Izan Athletic izeneko hautagaitzaren buru izango da ekainaren 24ko hauteskundeetan. «Kluba modernizatu nahi dugu, etorkizunari aurre egiteko Athleticen historian, filosofian eta ehun urte baino gehiagoko balioetan oinarrituz».
Denbora luzez aritu omen da egitasmoa gauzatzen, eta orain arte hautagaitza ez iragarri izanaren arrazoiaren berri eman du: «Interesgunea zelaiko lehia izatea nahi genuen, nahiz eta jakitun egon horregatik denbora gutxiago izango dugula abalak jasotzeko eta kanpainarako».
Uriarteren izena Ticketbis enpresaren sorkuntzan azaltzen da, Ander Mitxelena lagunarekin batera. Plataforma bat da, sarrerak berriz saltzeko. Bost urteren buruan sekulako arrakasta lortu zuten: 80 milioi euro baino gehiago fakturatu zuten, eta 450 langile baino gehiago izan zituzten Amerika, Asia, Europa eta Ozeaniako hamalau herrialdetan. Ebay-k 165 milioi euro jarri zituen enpresaren jabe egiteko. Hamarkada bat geroago, All Iron Group konpainiaren buru da, eta inbertsioak egiten dituzte enpresa-sortzaileak finantzatzeko.
Azkenean hiru hautagai badira aurkeztuko direnak, 2007an bakarrik gertatu zena gertatuko da. Orduan ere hiruren arteko lehia izan zen: Fernando Garcia Makua, Juan Carlos Erkoreka eta Javi Gonzalez. |
2022-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/213758/siemensek-aitortu-du-aldaketak-egingo-dituela-gamesaren-lantaldean.htm | Ekonomia | Siemensek aitortu du aldaketak egingo dituela Gamesaren lantaldean | Christin Bruch Siemens Energyren kontseilariak esan du bat egitearen helburua «egiturazko optimizazioa» dela. Langileek kezka adierazi dute, eta bilerak eskatu dizkiote Jaurlaritzari eta Madrili. | Siemensek aitortu du aldaketak egingo dituela Gamesaren lantaldean. Christin Bruch Siemens Energyren kontseilariak esan du bat egitearen helburua «egiturazko optimizazioa» dela. Langileek kezka adierazi dute, eta bilerak eskatu dizkiote Jaurlaritzari eta Madrili. | Cristian Bruch Siemens Energyko kontseilari ordezkariak argibide gutxi eman eta galdera asko piztu ditu gaur goizean egindako agerraldi batean. Siemens Energyk atzo iragarri zuen ofizialki Siemens Gamesatik falta zaion zatia erosteko eskaintza publikoa egiteko asmoa. Akzioko 18,05 euro eskainiko ditu, eta orotara 4.000 milioi euro ordaindu Siemens Gamesa burtsatik ateratzeko.
Horrekin Siemens Energyk «ekintza bateratua eta kudeaketa eraginkorragoa» lortzeko asmoa duela esan du Bruchek, helburua «egiturazko optimizazioa» dela. Argi zegoen Alemaniako taldeak zerbait egin nahi zuela Zamudioko taldearekin. Azken bi urteetan ia 2.500 milioi euro galdu ditu Siemens Gamesak, horietatik 780 milioi azken sei hilabeteetan.
«Nire agendan, oraingoz, ez dago egoitza soziala aldatzea», esan du Siemens Energyko buruzagiak. Baina, era berean, egia da Zamudioko zuzendaritza praktikan Madrildik ari zela lanean dagoeneko.
Langileak kezkatuta daude. Siemens Gamesako langile batzordeetako presidente Clara Fernandezek Radio Euskadin adierazi du «erabat kezkatuta» daudela enpleguarekin eta enpresak har dezakeen bidearekin. Siemens Gamesaren egoitza joan egingo dela uste du. Zuzendaritzak igandeko ordu txikietan jakinarazi zien Siemens Energyren erosteko eskaintzaren berri.
Fernandezek argi dauka. «Aurrezteaz eta sinergiez hitz egiten duten aldiro» gero «guraizeak» etorri direla salatu du, eta gogorarazi Siemens Gamesan 1.500 lanpostu kendu direla enpresen bat egitea iragarri zenetik.
Langile batzordeak berehalako bilera nahi du zuzendaritzarekin, operazio honek izan ditzakeen ondorioak argitu diezazkion enpresak. Era berean, langileen ordezkariek Espainiako Gobernuarekin eta Eusko Jaurlaritzarekin ere bilerak egin nahi dituzte, eskatzeko presio egin dezatela, enplegurik gal ez dadin.
Clara Fernandezen arabera, langile batzordeak ez du onartuko beharginei ordainaraztea enpresako zuzendaritzaren azken urteetako «kudeaketa txarraren» ondorioak.
Siemens Gamesako langileen ordezkariak, era berean, iragarri du mota guztietako mobilizazioetara deituko dutela euren enpleguen alde.
Enpresa operazioaren beste alde batean, burtsan, azken hilabeteetan erdi prezioan egon dira Siemens Gamesaren akzioak, baina orain aste bat daramate balioa irabazten, erosteko eskaintzaren zurrumurruen ondorioz. Behin operazioa ofizialki iragarri denean eta Siemens Energyk akzioko 18,05 euroko prezioa eskaini duenean, gaur goizean, kotizazioak %6 egin du gora, 17,78 euroraino.
Jaurlaritzaren eskaria
Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapenerako sailburuak esan du enpresen bat egitea albiste ona dela, baldin eta enpleguari eusten bazaio. Operazio horren inguruko informazio argigarria eskatu du, hala ere, zalantzak uxatzeko. Izan ere, uste du Siemens Energyk bere asmoen berri eman ez izanak «ziurgabetasuna» sortu duela, batez ere langileen artean.
Radio Euskadin egin dioten elkarrizketan, Tapiak adierazi du Siemens Gamesak baduela etorkizuna, berriztagarrien sektorea ezinbestekoa delako «arazo energetikoa konpontzeko». Gainera, azaldu du Gamesaren salmenta eta Siemensen sarrera gertatu zirenetik gora egin dutela inguruko beste hornitzaileekin egindako kontratazioak, baita Zamudioko egoitzako langile kopuruak ere.
Tapiak uste du enpresa operazio horrek «oreka» ekarriko duela onshore eta offshore negozioen artean, hau da, lurreko eta itsasoko sorgailu eolikoen negozioen artean. «Badakigu onshore negozioa egoera konplikatuan dagoela, baina ez litzateke ulertuko offshore negozio eredu bakar bat izatea soilik». Hori dela eta, iritzi dio jarduerari eusteko «gaitasunak eta aukerak» badituela Gamesak.
Tapiak azpimarratu du Jaurlaritzak lan egingo duela enpleguari eusteko eta Zamudioko egoitza ez lekualdatzeko. |
2022-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/213759/defizit-eta-zor-arauak-beste-urtebetez-ez-ezartzea-proposatu-du-europako-batzordeak.htm | Ekonomia | Defizit eta zor arauak beste urtebetez ez ezartzea proposatu du Europako Batzordeak | «Beharrezkoa bada» bizkor erantzuteko tresnak eman nahi dizkie EBko estatu kideei, baina aurrekontu «zuhurrak» eskatu dizkie 2023rako. | Defizit eta zor arauak beste urtebetez ez ezartzea proposatu du Europako Batzordeak. «Beharrezkoa bada» bizkor erantzuteko tresnak eman nahi dizkie EBko estatu kideei, baina aurrekontu «zuhurrak» eskatu dizkie 2023rako. | Inflazio handiak eta Ukrainako gerrak Europako Batasuneko ekonomiei eman dien kolpeak beste urtebete atzeratuko du gastu publikoa kontrolatzen hasteko agindua. Egonkortasun Itunaren kontrol eta zigor prozedurak, pandemiaren hasieran etendakoak, 2023an ez, 2024an berrezartzea proposatu du Europako Batzordeak, Ukrainako gerra dela medio uste baitu estatu kideek aukera izan behar dutela gastua bizkor handitzeko, «beharrezkoa ikusten dutenean». Errusiak gasaren fluxua erabat etetea izan daiteke arrazoietako bat.
Baina, malgutasunarekin batera, mezu bat zabaldu nahi izan du Batzordeak. «Ez gaude barra librea proposatzen», ziurtatu du Valdis Dombrovskis lehendakariordeak, eta ideia hori garatu du Paolo Gentiloni Ekonomia komisarioak: «Ez gaude proposatzen mugarik gabeko gastura itzultzea».
Neurri zehatzak
Bruselak azpimarratu du estatu kideek neurri zehatzetara bideratu behar dutela orain beren ahalegina, eta ez, pandemian bezala, «laguntza orokorretara». Ontzat jotzen dituen bi laguntza mota aipatu ditu: energia krisiaren kaltea txikitzeko laguntzak, eta gerratik ihes egiten dutenak jasotzera.
Horrenbestez, uztartzeko errazak ez diren bi eskaera egin dizkie Batzordeak estatu kideei: aurrekontu politika «zuhurra» izan behar dute, baina aldi berean gastu publikoa handitu behar dute trantsizio ekologikorako eta digitalerako, eta energia segurtasuna bermatzeko. Hori egiteko bidea ere aurreratu du: gastu korrontea, beste ataletara doana, «zorrotz» kontrolatu behar dute.
Aholkuak estatu kideei
Estatu kide bakoitzari aholku propioak egin dizkio Batzordeak. Espainiako eta Frantziako gobernuei egindakoak oso antzekoak dira, arazoak antzekoak direlako: defizit eta zor publiko handiak dituzte, eta langabezia handia, batez ere Espainiak. Horregatik, Madrili eta Parisi eskatu die 2023an aurrekontu politika «zuhurra» izatea, baina jarraitzea energiaren garestitzea gehien jasaten duten herritarrak eta enpresak laguntzen. 2023tik aurrera, berriz, zorra «modu jarraian eta sinesgarrian» gutxitzeko neurriekin hasi beharko lukete.
Frantziaren kasuan, keinu bat egin dio Emmanuel Macron lehendakariari, bat egin duelako haren asmoetako batekin: pentsio sistema erreformatzea, erregimen desberdinen arauak progresiboki bateratuz, haien zuzentasuna handitzeko eta jasangarritasuna bermatzeko».
Espainiako Gobernua ere pentsio sistema erreformatzen ari da, eta puntu batzuetan Bruselarekin talka egiten ari da. Pentsioen eguneratzea batez besteko KPIari lotu zuen, eta belaunaldien arteko ekitate tresna onartu, PPren erreformak jasotako jasangarritasun faktorea ordezkatzeko. Azken tresna horri buruzko zalantzak azaldu ditu Batzordeak, uste baitu ez duela balio pentsioen jasangarritasuna bermatzeko. Orain, Madrilekin negoziatzen ari da; 2023an Espainiak EBren funts gehiago jasotzea dago jokoan.
Erreformaren zain
EBko Ekonomia ministroen esku dago orain Bruselaren proposamena aztertzea. Onartzea espero da, ministroek beste gai arantzatsu bati heldu behar baitiote: Egonkortasun Itunaren beraren erreforma. Ohikoa den bezala, gobernuak zatiturik daude oraingo arauei eustea eta arau sinpleagoak eta errealistagoak jartzea eskatzen dutenen artean. Defizita baino, zorra da gakoa eztabaida horretan, koronabirusaren krisiak %60tik gora igo baitu estatu kide askoren zor publikoa, eta ezinezkoa egiten baitu hura nabarmen murriztea atzeraldi bat eragin gabe.
Europan gerrikoaren estutzea atzeratzeak ondorioak izango ditu Euskal Herrian ere. Izan ere, Bruselan irabazitako malgutasuna bere menpeko administrazioei ere ezartzea erabaki zuen Espainiako Gobernuak, eta azken urteetan ez dizkie defizit eta zor mugak jarri Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari. Horri esker, aurrekontu hedakorrak egin ahal izan dituzte, eta ildo horretakoak izan daitezke 2023. urtekoak ere.
Edonola ere, superabitarekin itxi zituzten 2021eko aurrekontuak. Gasteizko administrazioak 602 milioi euroko superabita izan zuen, barne produktu gordinaren %0,84; Iruñekoan, berriz, gastuak 269 milioi euro txikiagoak izan ziren diru sarrerak baino, eta superabita BPGaren %1,3ra itzuli zen. |
2022-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/213760/bi-emakumek-salatu-dute-damien-abad-frantziako-elkartasun-ministro-berriak-bortxatu-egin-zituela.htm | Mundua | Bi emakumek salatu dute Damien Abad Frantziako Elkartasun ministro berriak bortxatu egin zituela | Politikaren esparruko indarkeria matxistaren eta sexu indarkeriaren Frantziako behatokiak orain dela astebete eman zion Parisi salaketen berri. Ordea, entzungor egin die Frantziako Gobernuak, eta ministro izendatu dute Abad. Ministroen Kontseilua gaur bilduko da lehenbizikoz. | Bi emakumek salatu dute Damien Abad Frantziako Elkartasun ministro berriak bortxatu egin zituela. Politikaren esparruko indarkeria matxistaren eta sexu indarkeriaren Frantziako behatokiak orain dela astebete eman zion Parisi salaketen berri. Ordea, entzungor egin die Frantziako Gobernuak, eta ministro izendatu dute Abad. Ministroen Kontseilua gaur bilduko da lehenbizikoz. | Emmanuel Macronek Damien Abad izendatu du Frantziako Gobernuko Elkartasuneko, Autonomiako eta Desgaituen arloko ministro. Izendapena ez da bestela bezala ailegatu; kargua hark hartuko zuelako susmoa bazen lehendik ere, eta, behin erabakia baieztaturik, lehertu egin da polemika. Izan ere, politikaren esparruko indarkeria matxistaren eta sexu indarkeriaren Frantziako behatokiak jakinarazi duenez, Abadek bi salaketa ditu bere kontra. Bi andrek salatu dute ministro berriak bortxatu egin zituela; 2010ean bata, 2011n bestea. Mediapart hedabideak zabaldu du notizia.
Bortxaketa salatu duten andreetako batek maiatzaren 13an bidali zion gutuna behatokiari, erasoa jakinarazteko. Ordurako, susmoa zegoen Damien Abad izendatuko zutela Elkartasun ministro. Biktimaren esanetan, gizonezkoak egindakoez ohartarazi nahi zuen kontakizunaren bidez; xehe kontatu du gertatutakoa, eta neurriak har daitezela eskatu du. «Emakumeak hitz egitera animatzea ez da aski jazarpen egoerei kontra egiteko», nabarmendu du.
Gainera, andre horrek, Abadek bortxatu egin zuela salatu ez ezik, nabarmendu zuen beste emakumezko batek ere delitu bera leporatu ziola politikariari; bera ere bortxatu zuela, alegia –biktimek zehaztu dutenez, bi emakumeek ez zuten elkar ezagutzen–. Hain zuzen, beste biktima horren kasuari buruzko informazioa eman du Mediapart-ek. Hedabideak zabaldu duenez, andreak 2017an jarri zion salaketa Abadi.
Bortxaketari buruzko lekukotasunak jaso ondotik, behatokiak errepublikanoei eta La Republique en marche alderdiei bidali zizkien mezuok, anonimoki; hain zuzen, Abadek berriki utzi du errepublikanoena, eta LREM alderdiari lotu zaio orain, behin-behineko gobernuan izateko. Halaber, prokuradoreari ere igorri zion mezua behatokiak. Hori aintzat harturik, nabarmendu dute Parisek bazuela Abadi egotzitako delituen berri, eta, beraz, gogor gaitzetsi dute hala eta guztiz ere ministro izendatu izana.
Salaketek apenas lohitu duten Abaden bidea. Egotzitakoak gezurtatu baizik ez du egin politikariak. Ukatu egin du andre horiek bortxatu dituela. Dioenez, izandako sexu harremanak «beti» oinarritu dira «aldebiko borondatean». |
2022-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/213761/ehun-milioitik-gora-desplazatu-daude-munduan-aurrenekoz.htm | Mundua | Ehun milioitik gora desplazatu daude munduan aurrenekoz | Egoera «asaldagarria» dela iritzita, berehalako «ekiteko deia» egin du UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak. | Ehun milioitik gora desplazatu daude munduan aurrenekoz. Egoera «asaldagarria» dela iritzita, berehalako «ekiteko deia» egin du UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak. | Dela gatazka armatuengatik, dela indarkeriagatik, dela giza eskubideen aurkako erasoengatik, dela edonolako jazarpenarengatik, munduan ehun milioitik gora desplazatu daude aurrenekoz. UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak eman du datua, eta NBE Nazio Batuen Erakundearen agentziaren buru Filippo Grandik nabarmendu du «asaldagarria» dela kopuru hori; horregatik, «ekiteko deia» egin du.
UNHCRek plazaratutako azken txostenaren arabera, 2021aren amaieran 90 milioi inguru ziren desplazatuak, Etiopia, Burkina Faso, Myanmar, Nigeria, Afganistan eta, besteak beste, Kongoko Errepublika Demokratikoko egoerek bultzatuta etxetik behartuta ihes egin behar izan zutenak. Horiei gehitu behar zaizkie Ukrainako gerrak eragindako desplazatuak. Duela hiru hilabete hasi zen, eta, orduz geroztik, zortzi milioi barne desplazatu eragin ditu, eta sei bat milioi pertsonak herrialdea utzi dute.
Grandik azpimarratu du, hain zuzen, nazioarteak erantzun «oso positiboa» eman diela Ukrainatik ihes egin behar izan dutenei. Iruditzen zaio «antzeko mobilizazio bat» egin beharko litzatekeela munduko krisi guztientzat, baina ohartarazpen bat egin du. «Laguntza humanitarioa aringarri bat da, ez sendabide bat». Hori dela eta, eskatu du «gatazka suntsitzaileak eragozteko», jazarpena bukatzeko, eta «pertsona errugabeak etxetik ihes egitera behartzen dituzten atzeko arrazoiei» heltzeko. «Erantzun bakarra bakea eta egonkortasuna da».
NBEren agentziak zehaztu du ehun milioi pasa horien barruan daudela errefuxiatuak eta asilo eskatzaileak, baita 59,1 milioi barne desplazatuak ere. Datu horren berri eman zuten joan den astean bi GKEk. |
2022-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/213762/emakumeentzako-jai-giro-laquoseguruakraquo-sortu-nahi-ditu-emakundek.htm | Gizartea | Emakumeentzako jai giro «seguruak» sortu nahi ditu Emakundek | «Berdintasunezko jaiak» lortzeko asmoz, festetako indarkeria matxista prebenitzeko gida ondu du Emakundek, Eudel eta Arabako, Gipuzkoako eta Bizkaiko foru aldundiekin elkarlanean. Udalei, jai batzordeei, ostalaritzari, txosnei eta jai ekitaldiak programatzen dituzten kolektiboei zuzendu diete. | Emakumeentzako jai giro «seguruak» sortu nahi ditu Emakundek. «Berdintasunezko jaiak» lortzeko asmoz, festetako indarkeria matxista prebenitzeko gida ondu du Emakundek, Eudel eta Arabako, Gipuzkoako eta Bizkaiko foru aldundiekin elkarlanean. Udalei, jai batzordeei, ostalaritzari, txosnei eta jai ekitaldiak programatzen dituzten kolektiboei zuzendu diete. | Festetako indarkeria matxista kasuak prebenitzeko helburuarekin, Jaietan emakumeen aurkako indarkeria matxista prebenitzeko tokiko prozesuak sustatzeko Gida aurkeztu dute gaur, Gasteizen. Emakundek ondu du gida, Beldur Barik programaren barruan, eta Eudel eta Arabako, Gipuzkoako eta Bizkaiko foru aldundiekin elkarlanean. Udalei, jai batzordeei, ostalaritzari, txosnei eta jai ekitaldiak programatzen dituzten kolektiboei zuzendu diete.
Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuaren arabera, gidaren metodologiak eta helburuak eraso matxistak prebenituko dituzten jaiak antolatzen lagun dezakete. Izan ere, eraso horiek identifikatzeko eta prebenitzeko jarraibideak ematen ditu, baita eraso egin dietenak artatzeko edota eraso baten aurrean erantzun publikoa antolatzeko aholkuak ere.
Gidan proposatu dute, besteak beste, andreentzako «seguruak» izango diren giro «atsegin eta errespetuzkoak» sortzea. Horretarako, aholkatu dute komunak leku argitsuetan eta jendea pasatu ohi den lekuetan jartzea, edota udalerriko toki «arriskutsuetan» argiak jartzea.
Aurtengo uda «berezia» izango dela adierazi du Artolazabalek, bi urteko pandemiaren ondoren «normaltasunera» itzuli eta herri eta hirietako jaiak bueltatuko direlako. Horrela, nabarmendu du ezin dela normaltasunaz hitz egin «eraso sexistak gertatzen diren bitartean», eta gaineratu du horregatik sortu dutela gida, «berdintasunezko jaiak» nahi dituztelako: «Ez jaiek, ez alkoholak, ez dute pertsonekiko errespetuan oinarritzen ez den jarrerarik justifikatzen. Ezerk ez du eraso matxista bat justifikatzen».
Sailburuak gogorarazi du festak antolatzen hasten diren «lehen unetik» sortu behar dituztela emakumeentzako «gune seguruak». Horretarako, udalen artean banatuko dute gida; izan ere, Gorka Urtaran Eudeleko presidenteak eta Gasteizko alkateak adierazi du udalek «funtsezko zeregina» dutela berdintasunaren alde sentsibilizatzerako orduan, eta nabarmendu du gidak «udalak inspiratzeko» balio duela: «Batez ere txikientzat da baliagarria, prozesu horiek diseinatzeko behar diren langile teknikoak ez dituztenentzat, alegia».
Artolazabalez eta Urtaranez gain, agerraldian izan dira, besteak beste, Izaskun Landaida Emakundeko zuzendaria, eta Ainhoa Campo Arabako Foru Aldundiko Berdintasun zuzendaria, Miren Elgarresta Gipuzkoako Foru Aldundiko Berdintasun zuzendaria eta Patricia Campelo Bizkaiko Foru Aldundiko Berdintasun zuzendaria. |
2022-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/213763/cafek-tren-arinak-egingo-ditu-bonnerako-eta-autobus-elektrikoak-madrilerako.htm | Ekonomia | CAFek tren arinak egingo ditu Bonnerako, eta autobus elektrikoak Madrilerako | 22LRV tren arin egingo ditu Alemaniarako, eta 60 autobus elektriko Espainiako hiribururako. Bi kontratuak 110 milioi eurokoak dira. | CAFek tren arinak egingo ditu Bonnerako, eta autobus elektrikoak Madrilerako. 22LRV tren arin egingo ditu Alemaniarako, eta 60 autobus elektriko Espainiako hiribururako. Bi kontratuak 110 milioi eurokoak dira. | CAF taldeak kontratu bat sinatu du Alemaniako Bonn hiriko eta inguruetako garraio zerbitzua eskaintzen duten operadoreekin LRV motako trenak egin eta ibilgailuen piezak hornitzeko. Guztira, 22 LRV (Light Rail Transit) tren arin egingo ditu, baina etorkizunean beste hamar ere egiteko aukera jasotzen du akordioak.
Stadtwerke Bonn Verkehrs GmbH (SWBV) eta Elektrische Bahnen der Stadt Bonn und des Rhein-Sieg-Kreises GmbH (SSB) enpresek kudeatzen dute Bonn hiriko tren garraioa, eta zerbitzua eskaintzen dute hiria Koloniarekin lotzen duten linea batzuetan ere. Baina trenen maiztasuna eta bidaiari kopurua handitu egingo direla eta, LRV motako ibilgailu gehiago erosiko dizkio CAFi.
Metroaren eta tranbiaren arteko nahasketa bat da LRV trena: trenak tranbia itxura du, baina haiek baino gaitasun handiagoa dauka, eta azkarrago mugitzen da. Alemaniarako egingo dituztenak zoru altukoak eta bi noranzkoetakoak izango dira, martxan dauden ibilgailuen antzekoak.
Ez da Beasaingo konpainiak azkenaldian Alemaniako Ipar Renania-Westfalia estatuan lortu duen kontratu bakarra. Antzeko beste bat irabazi zuen iazko ekainean, Essen eta Muelheim an der Ruhr hirietan zerbitzua eskainiko duten 51 LRV tren egiteko. Antzeko ibilgailuak dira guztiak ere, eta, CAFen iritziz, horrek agerian uzten du ibilgailu mota horren arrakasta.
Autobusak Madrilerako
Beste kontratua Espainiako hiriburuan irabazi du CAFek: 60 autobus elektriko egingo ditu Madrilgo EMTudalgarraio enpresarentzat. Solarisen Urbino 12 motako autobusak dira; hamabi metro luze dira, eta 80 bidaiarirentzako tokia dute.
Iaz ere egin zuten akordioa bi aldeek, gas naturala erabiltzen duten beste 250 autobus egiteko. Hori dela eta, eskari berriak baieztatu egiten du ibilgailuak berritzeko EMT enpresak Solarisengan jarritako konfiantza, CAFen ustez. |
2022-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/213764/luis-garciak-ordezkatuko-du-julio-velazquez.htm | Kirola | Luis Garciak ordezkatuko du Julio Velazquez | Alavesek gaur goizean jakinarazi du Velazquezek ez duela jarraituko taldean, eta arratsaldean iragarri du Luis Garcia ariko dela haren ordez | Luis Garciak ordezkatuko du Julio Velazquez. Alavesek gaur goizean jakinarazi du Velazquezek ez duela jarraituko taldean, eta arratsaldean iragarri du Luis Garcia ariko dela haren ordez | Beste entrenatzaile bat izango du Alavesek datorren denboraldian, Espainiako Bigarren Mailan: Luis Garcia Plaza. Hark ordezkatuko du Julio Velazquez. Zortzi partida egin ditu taldea zuzentzen Velazquezek, eta ez da lortu Lehen Mailari eusteko helburua. Hiru partida irabazi dituzte jokalariek haren aginduetara, eta bost galdu.
Arabako taldeak Lehen Mailara igo nahi du datorren sasoian, eta Luis Garcia iaioa da hori lortzen: Levanterekin eta Mallorcarekin igo da maila nagusira. Hain zuzen, Mallorca zuzendu du denboraldi honetan entrenatzaile espainiarrak, baina klubak kargutik kendu zuen martxoan, taldeak zeraman bide eskasagatik. Javier Aguirrek ordezkatu zuen, eta, haren aginduetara, mailari eutsi dio Herrialde Katalanetako taldeak.
Entrenatzaile bat kendu, eta beste bat jarri: horrela dabil Alaves. Hamahiru izan ditu 2016an Espainiako Lehen Mailara igo zenetik. Orain, aro berri bati ekingo dio Bigarren Mailan, eta oraindik ez du jakinarazi zeinek hartuko duen aulkiko lanen ardura.
Hau adierazi du: utzita egon diren jokalariek ez dutela jarraituko. Ez dira bat eta bi, asko izan baitira egoera honetan aritu direnak sasoi honetan ere: Matt Miazga, Mamadou Loum, Gonzalo Escalante, Manu Garcia, Manu Vallejo eta Facundo Pellistri. |
2022-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/213765/zortzigarren-alaba.htm | albisteak | Zortzigarren alaba! | Aurtengo Araba Euskaraz-ek Argantzun ikastolaren Lehen Hezkuntzako eraikina egiten laguntzeko helburua dauka | Zortzigarren alaba!. Aurtengo Araba Euskaraz-ek Argantzun ikastolaren Lehen Hezkuntzako eraikina egiten laguntzeko helburua dauka | Arabako zortzi ikastoletan txikiena da Argantzun ikastola. 2003. urtean sortu zen, eta gogoz, ilusioz eta lan handia eginez ari da Trebiñu euskalduntzeko ibilbidea egiten. Txikiena eta bereziena ere bada Argantzun ikastola. Euskara ofiziala ez den eremu batean, Arabaren bihotzean baina Araba ofizialetik kanpo, hamaika eragozpeni aurre egin behar izan dio. Baina, egun, trebiñar familia askoren hautua da euren seme-alabei hezkuntza euskaldun eta eraldatzailea eskaintzeko.
Argantzun ikastolak 2003ko urriaren 27an ireki zituen ateak. Ordura arte, etxean edo Trebiñutik kanpoko beste haurtzaindegiren batean zain egondako 11 familiak osatu zuten lehenbiziko promozioa. Urtez urte, handituz joan zen ikastola, eta, Haur Hezkuntza osoa osatu zutenean, 40 ikaslera iritsi ziren. Hortik aurrera, kopuru horretan mantendu dira, 40 eta 50 ikasle artean.
Argantzun Ikastola 2003. urtean sortu zen. ARABA EUSKARAZ
Eta, pixkanaka, aurrera joan dira. Haur Hezkuntzarekin hasi, eta Lehen Hezkuntza ere eskaintzen hasi ziren 2016an. 2019an, berriz, Sagastietara eraman zuten Lehen Hezkuntza, alokairuan hartutako eraikin batera. Hanka bat Trebiñun eta bestea Sagastietan, ikastola hazteko bidea aurkitu zuen Argantzun ikastolak. Aurten, 68 ikasle dituzte guztira, eta oso ikasturte berezia da ikastolarentzat, 6. mailako lehen ikasleak ikastolatik aterako baitira eta, horrela, Lehen Hezkuntzako etapa osoa lortuko duten lehenengo urtea izango baita.
Urteotan, ezinbestekoak izan dituzte ikastolaren komunitatearen konpromisoa, Euskal Herriko ikastolen elkartasuna, eta baita herritarrena ere. Hiru Araba Euskaraz antolatu dituzte, eta laugarrena ere antolatzera doaz. Hain zuzen ere, Sagastietan ikastolaren eraikina egiteko erabiliko da aurtengo Araba Euskaraz-en ateratzen den etekina.
Argantzun ikastolaren laugarren Araba Euskaraz, ordea, berezia izango da. Izan ere, ez du berak bakarrik antolatuko, Arabako zortzi ikastolen artean ari baitira urte osoko ekitaldiak antolatzen, eta zortziak bat eginik ari dira antolatzen ekainaren 19ko jaia ere. Ospakizun handia ez da Trebiñun egingo, Gasteizen baizik, Olarizu parkean.
Lagundu nahi diguzu Trebiñu euskalduntzen?
- Erosi gure materiala.
- Eskuratu TANTA elkartasun txartelak.
- Bizum bidez ekarpena eginez. Horretarako aplikazioan, Eman izena atalean sartu, eta bertan dagoen bilatzailean “Araba Euskaraz” bilatu.
- Eta zatoz Araba Euskaraz-era! Ekainaren 19an, denok Olarizura!
Zortzi ikastola, zortzi kuadrilla, gu gara zortzigarren alaba! |
2022-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/213766/kaxildak-salatu-du-laquogertakari-larriakraquo-bizi-izan-dituztela-asteburuan-la-sapa-de-los-aperribay-liburuaren-harira.htm | Gizartea | Kaxildak salatu du «gertakari larriak» bizi izan dituztela asteburuan 'La Sapa de los Aperribay' liburuaren harira | Donostiako liburu dendak salatu duenez, Ibon Aperribai SAPAko burua han izan zen larunbatean, «jarrera kondeszendiente, amorratu eta probokatzailearekin». | Kaxildak salatu du «gertakari larriak» bizi izan dituztela asteburuan 'La Sapa de los Aperribay' liburuaren harira. Donostiako liburu dendak salatu duenez, Ibon Aperribai SAPAko burua han izan zen larunbatean, «jarrera kondeszendiente, amorratu eta probokatzailearekin». | Joan den ostiralean, Antimilitaristak EH kolektiboak La Sapa de los Aperribay. La guerra empieza aquí liburua aurkeztu zuen Donostiako Kaxilda liburu dendan, Aperribai familiak armagintzarekin duen harremanaren inguruko lana, eta, Kaxildak komunikatu baten bidez salatu duenez, «gertakari larriak» izan dituzte asteburuan horren harira. Azaldu dutenez, larunbat goizean pertsona bat liburu dendan sartu zen, eta liburuaren aurkezpeneko kartelari begira gelditu zen, zera esanez: «Hauek mafioso batzuk dira».
«Horrela hasi da Aperribai familiaren antzerki politikoa Kaxildan. Gertakaria publiko egitea erabaki dugu, lagunek gertaeren larritasuna uler dezaten eta armen fabrikatzaile familia baten larderia, mehatxu, probokazio edo normaltasun berriaren aurrean gauden epai dezaten», azaldu du Kaxildak. Komunikatuan diotenez, pertsona horrek adierazi zuen bera zela argazkikoa: «Posible al da Ibon Aperribai bera aurrean izatea?», galdegiten dio Kaxildak bere buruari. Ibon Aperribai Realeko presidente Jokin Aperribairen anaia da.
Jarraitu irakurtzen Irutxuloko Hitza-n. |
2022-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/213767/diputatu-izateko-32-hautagai-izanen-dira-ipar-euskal-herrian.htm | Politika | Diputatu izateko 32 hautagai izanen dira Ipar Euskal Herrian | Ipar Euskal Herriko hiru hautesbarrutietan, orotara, 32 hautagai lehiatuko dira Frantziako Asanblearako bozetan. Kanpaina ofiziala heldu den astelehenean hasiko dute. | Diputatu izateko 32 hautagai izanen dira Ipar Euskal Herrian. Ipar Euskal Herriko hiru hautesbarrutietan, orotara, 32 hautagai lehiatuko dira Frantziako Asanblearako bozetan. Kanpaina ofiziala heldu den astelehenean hasiko dute. | Frantziako Asanbleako diputatu izateko bozak iraganen dira ekainean, eta hautagaitzak pausatzeko azken eguna zuten iragan ostiralean. hala, Ipar Euskal Herriko hiru hautesbarrutietan aurkeztuko diren hautagaien zerrenda argitaratu du Pirinio Atlantikoetako departamenduko prefeturak. Orotara, 32 hautagai izanen dira Ipar Euskal Herriko hiru hautesbarrutietan: 4.hautesbarrutian bederatzi hautagai izanen dira —tartean Biarnokoak ere—, 5.hautesbarrutian hamaika, eta, 6.ean hamabi. EH Bai koalizio ezkertiar eta abertzaleak hautagaiak izanen ditu hiru hautesbarrutietan; NUPES Frantziako ezkerreko alderdien aliantzak ere. Azken kargualdian egon diren hiru diputatuetarik bik beren burua berriz aurkeztuko dute: Florence Lasserrek eta Vincent Bruk. Gehiengoa osatzen duen LREM Errepublika Martxan alderdikoak dira biak, eta Ensemble eskuinaren eta zentro-eskuinaren arteko batasunaren izenean aurkeztuko dira.
Barnealdea eta Biarnoko zati bat hartzen dituen 4.hautesbarrutian beren burua aurkeztuko duten hautagaiak hauek dira: Margaux Taillefer —Eric Zemmour ultra eskuindarraren Errekonkista alderdikoa da—, Egoitz Urrutikoetxea (EH Bai), Julien Lassalle (Résistons !) —orain arte hautesbarrutiko diputatu izan den Jean Lassallen anaia da— , Valerie Bouchard (etiketarik gabe), Annick Trounday (Ensemble), Pau Darnet (Alderdi Animalista), Iñaki Etxaniz (NUPES), Sylviane Lopez (Batasun Nazionala), eta Carlos Ribeiro (Langile borroka).
5. hautesbarrutiak Baiona eta Angelu (Lapurdi) hartzen ditu, baita Bidaxunerria ere. Philippe Bardanouve (Langile borroka), Sandra Pereira-Ostanel (NUPES), Gil Benjamin (Frantziaren Aldeko Batasuna), Mathilde Hary (EH Bai), Florence Lasserre (Ensemble) —orain arteko diputatua—, Sylvie Roubin (Animalien Aldeko Mugimendua), Thomas Riche (Espoir Ric), Pascal Lesellier (Batasun Nazionala), Helene Susbielle (etiketarik gabe), Thibault Pathias (Volt), eta Annick Pillot (Errekonkista) dira hautagaitza pausatu dutenak.
6.hautesbarrutian —Hego Lapurditik Baigura aldera—, Tom Dubois-Robin (NUPES), Peio Dufau (EH Bai), eta Jacqueline Uhart (Langile borroka) izanen dira ezkerreko hautagaiak. Zentroan, Philippe Jouvet, Mathis Tenneson eta Vincent Bru —orain arteko diputatua da, eta Ensemble aliantzaren izenean aurkeztuko du bere burua—. Eskuinekoak eta eskuin muturrekoak dira beste hautagai gehienak: Fabrice Sebastien Bach (Errepublikanoak), Bertrand Soubelet, Becker Monique (Batasun Nazionala), eta Goitschel Marielle (Resistons!). Etiketarik gabe aurkezten da Christiane Neel, eta Animalien aldeko mugimenduaren izenean Kevin Briolais.
EH Bai, beste hautesbarruti batean
RPS Eskualde eta Herri Solidarioak, estaturik gabeko nazioetako alderdien federazioaren izenean, EH Baiko kide den Garbiñe Erasok aurkeztuko du bere burua atzerrian bizi diren frantziarren bosgarren hautesbarrutian. Haren ordezkari izanen da Enric Balaguer (Unitat Catalana) katalana. Parean, Manuel Valls (Ensemble) Frantziako lehen ministro ohia izanen dute. «Zentzu politiko azkarra duen hautagaitza da. Estaturik gabeko herrien ahotsa entzunaraziko dugu Manuel Vallsen parean. Lehen ministro ohiak herritarrak hautetsontzietatik urruntzen dituzten praktika politiko gaitzesgarriena irudikatzen du», adierazi du EH Baik agiri baten bidez. Gehitu dute: «Gure aldetik, lurraldeen aldeko diskurtsoa entzunarazi nahi dugu ozenki, tokiko hizkuntzak eta preso politikoak sustengatuz». |
2022-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/213768/bachelet-xinjiango-giza-eskubideen-urraketa-salaketak-ikertzen-saiatuko-da.htm | Mundua | Bachelet Xinjiango giza eskubideen urraketa salaketak ikertzen saiatuko da | Giza Eskubideen Nazio Batuen goi mandataria Txinan da, eztabaida handia eragin duen sei eguneko bidaia bat egiteko. Berrehun bat GKEk salatu dute Pekinek egonaldia «manipulatuko» duela. | Bachelet Xinjiango giza eskubideen urraketa salaketak ikertzen saiatuko da. Giza Eskubideen Nazio Batuen goi mandataria Txinan da, eztabaida handia eragin duen sei eguneko bidaia bat egiteko. Berrehun bat GKEk salatu dute Pekinek egonaldia «manipulatuko» duela. | Michelle Bachelet Giza Eskubideen Nazio Batuen goi mandatariak helburu argi bat du Txinan abiatu berri duen bisitan: Xinjiang eskualde musulmanean salatu dituzten giza eskubideen urraketak ikertzen saiatzea, ahalik eta modurik independenteenean.
Hamazazpi urtean lehen aldiz, Giza Eskubideen Nazio Batuen goi mandatari bat Asiako potentzian da, eta horrek garrantzi handia eman dio Bacheleten sei eguneko bidaiari. Baina agintariak dena ez du alde, berrehun bat GKE gobernuz kanpoko erakundek ohartarazi baitzioten, iragan ostiralean, Pekinek bisita «manipulatuko» duela, eta hori «harreman publikoen operazio bat» bilaka daitekeela herrialdeko gobernuaren mesederako.
Berez, Giza Eskubideen Nazio Batuen goi mandataria arrisku horren jakitun dago. Bi aldeek lau urte behar izan dituzte egunotako bidaia negoziatzeko eta adosteko, baina nazioarteko erakundeak ez du xehetasun handirik eman Bacheleten ikerketaz, nahiz eta jakina den nahiko mugatua izango dela; agintariak, esaterako, ezingo ditu bere kasako elkarrizketak izan, Txinako Gobernuak argudiatu baitu «zirkulu itxi batean» izan behar direla, koronabirusa ez hedatzeko.
Besteak beste, Bachelet Xinjiango Kashgar eta Urumqi hirietan izango da, eta tokian tokiko eta herrialde mailako gobernuetako ordezkariekin batzartuko da, baita enpresariekin, akademikoekin eta gizarte zibileko taldeekin ere. Printzipioz, horiek dira izango dituen elkarrizketa bakarrak; guztiak, aurrez antolatuak.
GKE-en arabera, 2016az geroztik etnia uigurreko milioi bat lagun pasatu dira doktrinatzeko zentroetatik —hamabi milioi pertsona bizi dira Xinjiangeko Uigur Eskualde Autonomoan—, eta 2018an bertan NBEk ere salaketa hori egin zuen, «txosten sinesgarriak eta ugariak» oinarri hartuta; zehazki, «epaiketarik gabe, torturatuta eta betirako itxita» zituztela esan zuen.
Hasieran, Pekinek ukatu egin zuen zentro horiek existitzen direnik, baina gerora adierazi zuen «bokaziozko formakuntzarako zentroak» direla, eta lanbide bat ikasteko edota mandarin txinera hobetzeko balio dutela.
Txostenaren zain
Nazioarteko erakundea uigurren egoeraz txosten bat argitaratzekoa zen, baina atzeratu egin du, eta horretaz iazko irailean aritu zen azkenekoz, Bacheletek adierazi zuenean dokumentua «amaitzen» ari zirela. Hortaz, baliteke goi mandatariak larunbatera arte iraungo duen bisita baliatzea testu hori osatzeko.
Egunotako bidaiaz, Wang Wenbin Txinako Atzerri Ministerioaren bozeramaileak hau esan du gaur: «Txinak espero du Bacheleten bisitak bi aldeen arteko lankidetza eta trukatzeak sustatuko dituela, eta rol aktiboa izango duela giza eskubideen nazioarteko kausan aurre egiteko».
HRW Human Rights Watchen Txinarako zuzendari Sophie Richardsonen ustetan, baina, «sinesgarritasunaren kontrako desafio bat da Txinako Gobernuak goi mandatariari uztea ikusi nahi ez dituen gauzak ikusten uztea».
Zenbait herrialdek —AEBek, Erresuma Batuak eta Japoniak, besteak beste— boikot diplomatikoa egin zieten Txinan iragan otsailean egin zituzten Neguko Olinpiar Jokoei, besteak beste, uigurrek eta GKEk salatzen dutena oinarri hartuta. |
2022-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/213769/administrazio-auzitegiak-heldu-den-astean-erranen-du-seaskako-ikasleek-azterketak-euskaraz-pasa-ditzaketen-ala-ez.htm | Gizartea | Administrazio Auzitegiak heldu den astean erranen du Seaskako ikasleek azterketak euskaraz pasa ditzaketen ala ez | Seaskak Frantziako Hezkuntza Ministerioaren kontra ezarritako salaketa aztertu dute Pauen, presazko auzian. 2019an EEPk et hiruek izenpetutako hitzarmena ez betetzea leporatu dio ikastolen elkarteak | Administrazio Auzitegiak heldu den astean erranen du Seaskako ikasleek azterketak euskaraz pasa ditzaketen ala ez. Seaskak Frantziako Hezkuntza Ministerioaren kontra ezarritako salaketa aztertu dute Pauen, presazko auzian. 2019an EEPk et hiruek izenpetutako hitzarmena ez betetzea leporatu dio ikastolen elkarteak | Seaskako ikasleek epaimahai elebiduna izanen ote dute ekainean iragatekoa duten baxoko ahozko handian? Heldu den astean emanen du erabakia Paueko Administrazio Auzitegiak. Ikastolen elkarteak Frantziako Hezkuntza ministerioaren kontra ezarritako salaketa aztertu dute gaur, presazko prozeduran. EEP Euskararen Erakunde Publikoak, ministerioak eta hiruek izenpetutako dokumentuen edukia defendatu du Seaskak. Dokumentu horiez egiten duen irakurketa propioa eta prozeduraren desegokitasuna alegatu ditu Frantziako Hezkunza ministerioak. Alain Larrea abokatuak hartu du Seaskaren defentsa; ministerioaren izenean, Pirinio Atlantikoetako akademia ikuskaritzako idazkari nagusia agertu da, abokaturik gabe.
Seaskaren funtzionamendua esplikatzen hasi da Larrea euskararen murgiltze irakaskuntzaren ezaugarriak emanez. Seaskako ikasleek ikasketetan maila gorena lortzen dutela azpimarratu du. Irakaskuntza horren harira, ohartarazi du EEP, ministerioa eta hiruen artean 2019an adostu zuten hitzarmenean baxoko Ahozko handian euskara erabiltzea baimentzen dela. Honela dio hitzarmenaren testuak: «Batxilergoan murgiltze ereduetako ikasleek parada ukanen dute euskaraz idazteko Historia-Geografiako kontrol jarraikiko proba amankomunetan eta irakaskuntza zientifikoetako kontrol jarraikiko proba amankomunetan. Azkenik, sail elebidunetako eta murgiltze ereduetako ikasleek ahozko handiko zati bat euskaraz egiten ahalko dute».
Beste bi dokumentuk ere berresten dute Seaskaren eskaera: Frantziako Hezkuntza Kodeak, 121-3 artikuluan, eta, baita joan den abenduan hizkuntza gutxituen irakaskuntzari buruz publikatu zuten zirkularrak ere. Brebetan eta baxoan proba batzuk euskaraz egiteko aukera aipatzen da azken horretan.
Horiek horrela, Seaskako ikasleak kaltetuak direla defendatu du Larreak, eta presazko erabakia hartzeko eskatu dio epaileari, ministerioak berma dezan Seaskako ikasleek baxoko ahozko handian epaimahai elebiduna izanen dutela. Gerora ministerioaren gain izanen da euskaraz pasatako azterketa horiek onartzen dituen ala ez erabakitzea. «Ezezkoa erabakiko balu, Seaskak erabaki hori auzitara eramateko aukera luke», esplikatu du Larreak. «Baikor» agertu da gaurkoarekin. Izan ere, Seaskaren eskaera teknikoki plantan ematea posible ote den eskatu du epaileak. Baietz erantzun dio Hur Gorostiaga ikastolen elkarteko zuzendariak. EEPk zerrenda bat egina du publikoan eta pribatuan irakasten duten ehundik gora iraskasle euskaldunekin.
Ministerioa mutu
Frantziako Hezkuntza ministerioko arduradunek ez dute aurpegia eman nahi izan, eta Pirinio Atlantikoetako akademia ikuskaritzako idazkari nagusia agertu da administrazioko ordezkari gisa. Hauteskunde garaia dela eta, ez ditu kazetarien galderak erantzun nahi izan.
Hauek dira ministerioaren argumentu nagusiak: Batetik, presazko prozedura ez dela egokia, ministerioak erabaki formala hartua duelako. Seaskaren arabera, apirilaren 13an errektorearen izan zuten bilkuran eman zieten ezezkoa litzateke hori. Ministerioaren hitzetan, administrazio auzitegiko prozedura normal batean salatu beharko lukete. «Bi urte baino gehiago iraun dezake prozedurak, ez digu ezertarako balio», esplikatu du Larreak epaitegitik ateratzean. Gaurko auzi saioan, ikasleei azterketan euskaraz aritzeko aukera bermatzeko eskatu dutela zehaztu du, epaitegiak sakoneko erabakia hartu bitartean kaltetuak izan ez daitezen.
Bestetik, ministerioak alegatu du EEP ez dela lurralde elkargo bat, eta, beraz, ez duela halako hitzarmenak izenpetzeko eskumenik. Epaitegiaren aitzinean, Larreak oroitarazi du Frantziako Estatuko lau administrazio mailek osatzen dutela EEP: Estatuak, Akitania Berria eskualdeak, Pirinio Atlantikoetako departamenduak eta Euskal Hirigune Elkargoa osatzen duten 158 herriko etxeek. |
2022-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/213770/baliteke-luze-jotzea-nafarroako-150-udalek-pairaturiko-zibererasoa-konpontzeak.htm | Gizartea | Baliteke «luze» jotzea Nafarroako 150 udalek pairaturiko zibererasoa konpontzeak | ANIMSA udalen informatika enpresa publikoak «pazientzia» eskatu die kalteturiko udal eta tokiko erakundeei, eta herritarrei. Badira bost egun erasoak hainbat zerbitzu ematea galarazi diela. | Baliteke «luze» jotzea Nafarroako 150 udalek pairaturiko zibererasoa konpontzeak. ANIMSA udalen informatika enpresa publikoak «pazientzia» eskatu die kalteturiko udal eta tokiko erakundeei, eta herritarrei. Badira bost egun erasoak hainbat zerbitzu ematea galarazi diela. | Joan zen asteazkenean zibereraso handia pairatu zuen ANIMSA enpresa publikoak, zeinak Nafarroako 179 udal eta tokiko erakunderen informatika zerbitzuak kudeatzen dituen. Horren eraginez, horietako 150ren webguneak eta posta zerbitzuak bertan behera egon dira azken egunetan. Enpresak gaur plazaraturiko agiri batean adierazi du jo eta ke dabilela zerbitzuok leheneratzeko lanean, eta jada sartu dela «berreskuratzeko eta berriz eraikitzeko» fasean. Edonola ere, ohartarazi dute ezin dutela esan noiz egongo den arazoa konponduta, eta balitekeela «luze» jotzea.
Adituen arabera, ransomware deituriko eraso mota da. Halakoetan, gaizkileak zerbitzari batean sartzen dira, eta horren edukia enkriptatu egiten dute. Ondoren, dirua eskatzen ohi diete biktimei, informazioa berreskuratzearen truke. Zabaldu dutenez, Lituanian dagoen zerbitzari batetik egin zuten erasoa. Ez dute esan, ordea, nor egon daitekeen horren atzean.
Erasoaren eraginez, herritarrak ezin dira posta elektronikoz komunikatu hainbat udalekin, eta udalen zerbitzuak eskatzeko hainbat webgunetara ez dago sartzerik.
Enpresak esan duenez, bere taldeak «jo eta ke» dabiltza lanean, eta zerbitzuak berreskuratzen saiatzen ari da «garrantziaren eta kaltearen arabera». Baina ohartarazi dute berriz eraikitzeko lanetan segurtasuna lehenetsiko dutela azkartasunaren gainetik. «Funtsezkoa da une honetan berriz ez erortzea», idatzi dute.
«Zibereraso batetik onera itzultzeko denbora, hori ez dago zehaztuta. Gure kasuan, nahiz eta zerbitzuak berreskuratuz joango garen, baliteke dena konpontzeko prozesua luzea izatea. Berreskuratzea bermearekin egitea da une honetan garrantzitsua».
Nafarroako Gobernuak eta haren menpeko enpresa publikoek urtean 600.000 zibereraso jasaten dituzte batez beste. Gehienak arinak dira, eta ez dute helburu gobernua bera.
Konpainiak esan duenez, izurriak eragindako telelanak eta Ukrainako gerrak eragin dute erasoak areagotzea. |
2022-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/213771/bertze-hiru-euskal-preso-jarri-dituzte-hirugarren-graduan.htm | Politika | Bertze hiru euskal preso jarri dituzte hirugarren graduan | Gorka Martinez Ahedori, Gorka Lupiañez Mintegiri eta Aitor Esnaola Dorronsorori eman diete erregimen irekia. Martuteneko eta Basauriko espetxeetan daude. | Bertze hiru euskal preso jarri dituzte hirugarren graduan. Gorka Martinez Ahedori, Gorka Lupiañez Mintegiri eta Aitor Esnaola Dorronsorori eman diete erregimen irekia. Martuteneko eta Basauriko espetxeetan daude. | Etxerat euskal presoen senideen elkarteak jakinarazi duenez, bertze hiru euskal preso jarri dituzte hirugarren graduan: Gorka Martinez Ahedo, Gorka Lupiañez eta Aitor Esnaola Dorronsoro. Martinez Ahedo Basauriko espetxean dago (Bizkaia), eta joan den ortziraletik dago hirugarren graduan, Iñaki Bilbao Gaubekarekin batera. Bertze biak Martuteneko kartzelan daude (Donostia). Bi espetxeetako tratamendu batzordeek proposatuta eta Eusko Jaurlaritzak onartuta eman diete erregimen irekia guziei.
Martinez Ahedok 24 urte daramatza preso; Lupiañez Mintegik, hamalau —aurten beteko ditu zigorraren hiru laurdenak—; eta Esnaola Dorronsorok, 11.
Aldaketa horiekin, jada hogei euskal preso daude hirugarren graduan. Espainiako Estatuan dauden gainerako guziak bigarrenean daude. |
2022-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/213772/erkorekak-esan-du-bilboko-hilketen-auziak-loturak-dituela-nazioartean.htm | Gizartea | Erkorekak esan du Bilboko hilketen auziak loturak dituela nazioartean | Eusko Legebiltzarrean agerraldia egion du Segurtasun sailburuak, eta jakinarazi du Ertzaintzaren barruan izandako filtrazioak ikertzen ari direla. | Erkorekak esan du Bilboko hilketen auziak loturak dituela nazioartean. Eusko Legebiltzarrean agerraldia egion du Segurtasun sailburuak, eta jakinarazi du Ertzaintzaren barruan izandako filtrazioak ikertzen ari direla. | Bilboko hilketen susmagarriari buruzko auziaz azalpenak eman ditu gaur Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak Eusko Legebiltzarrean, PP+C’s taldeak eskatuta. Instrukzio epaileak sekretupean du afera, eta, hori dela eta, informazio urria eman du Erkorekak agerraldian. Abian den ikerketak eskatzen duen «zuhurtziarekin» mintzatu da, eta orain arte bide ofizialetik zabaldutako informazioa berretsi besterik ez du egin. Hala ere, hiru berritasun eman ditu. Lehena: Ertzaintza «Espainiako eta beste estatu batzuetako» poliziekin elkarlanean ari dela ikertzen, auziak nazioartean ere loturak dituelako. «Euskadin ez ezik, adarrak ditu Euskaditik kanpo ere», esan du. Erkorekak ez du zehaztu ikerketa zer herrialdetara zabaldu den, baina baieztatu du susmagarriak nazioartean ere eraso egin zuen zantzuak badirela. Bigarren ideia bat eman du sailburuak: hilketak argitzeko Ertzaintzak abian duen ikerketa «konplexua» eta «luzea» izango dela. Eta horri lotuta eman du hirugarren mezua: ikerketaren barruan «jarrera eta gertaera batzuk» frogatu direla, baina oraindik badirela frogatu beharreko «beste asko eta asko». Halaber, ohartarazi du ikerketa «arrakastatsua» izango bada Ertzaintzari eta justiziari lanean utzi behar zaiela. Hilketen susmagarriari gorroto delitu bat egotziko ote zaion ez du argitu Erkorekak, eta horren inguruan ere «zuhurtziaz» jokatzeko galdegin du. Horri loturik, «lasaitasun mezua» bidali nahi izan dio gizarte osoari, baina bereziki LGTBI+ kolektiboari, auziak ezinegona eragin baitu talde horren barruan. Ertzaintzarengan konfiantza izateko eskatu du Erkorekak: gogorarazi du Poliziak hilabeteak daramatzala auzia ikertzen, eta argitu egiten dituela homizidio kasu ia guztiak. Filtrazioak Eusko Jaurlaritzak maiatzaren 6an jakinarazi zuen Ertzaintza Bilbon hilik agertutako sei gizonen heriotza ikertzen ari zela. Susmagarritzat jo zuten gizonezko batek bere burua aurkeztu zuen polizia etxean, eta espetxeratzeko agindu zuen epaileak. Instrukzio epaileak sekretupean du ikerketa, baina azken asteotan ikerketari buruzko filtrazio ugari izan dira komunikabideetan. Azkenetarikoa La Vanguardia egunkariak eman zuen joan den astean: jakinarazi zuen Katalunian ere identifikatu dutela ustezko hiltzailea. Kasu guztien arteko lotura posibleak ikertzen ari dira, baita ustez beste herrialde batzuetan egindako erasoak ere, Erkorekak baieztatu duenez. Hala ere, egon diren filtrazioengatik kezkatuta agertu da. Ohartarazi du operatiboaren edukiak «lau haizeetara zabaltzeak» kolokan jartzen duela ikerketaren eraginkortasuna, eta, aldi berean, kalte egiten diola herritarren segurtasunari. Gogora ekarri du sumariopean diren auzibideak sekretuak direla ahozko epaiketa izan arte, eta horiei buruzko informazioa zabaltzea arau hauste larria dela. Kasu honetan, filtrazioak Ertzaintzatik bertatik egin diren susmoa du Segurtasun Sailak, eta, erantzukizunak argitu aldera, barne ikerketa bat abiatu du. Erkorekak «oso larritzat» jo ditu filtrazioak: «Polizia batek egin dezakeen gauzarik larrienetakoa da». Legebiltzar taldeak ere kezkatuta agertu dira filtrazioekin, bai eta horren ondorioz kolektibo jakin batzuk «estigmatizatzeko» joerarekin ere. Auziak gizartean sortu duen jakin-mina ulertzekoa dela adierazi du Erkorekak, areago euren burua arriskuan ikusi duten pertsona eta kolektiboen kasuan, eta «arduraz» jokatzeko eskatu du. |
2022-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/213773/monarkiaren-aurkako-adierazpenak-despenalizatzea-proposatu-dute-eh-bilduk-eta-erck.htm | Politika | Monarkiaren aurkako adierazpenak despenalizatzea proposatu dute EH Bilduk eta ERCk | Gaur egun, sei hilabete eta bi urte arteko espetxe zigorrarekin zigortuta daude koroaren aurkako adierazpenak. | Monarkiaren aurkako adierazpenak despenalizatzea proposatu dute EH Bilduk eta ERCk. Gaur egun, sei hilabete eta bi urte arteko espetxe zigorrarekin zigortuta daude koroaren aurkako adierazpenak. | Espainiako koroari egindako irainak zigortzen dituen legea bertan behera uztea nahi dute EH Bilduk eta ERCk. Hain zuzen, hori aldatzeko proposamena egin dute bi alderdietako senatuko taldeek; azaldu dutenez, delitu horiek «zigor kodetik kentzea» da proposamenaren helburua —gaur egun sei hilabete eta bi urte arteko espetxe zigorra ekarri dezake koroari irain egiteak—. Bi taldeek adierazi dute «benetako demokrazia batek» bideak jarri beharko lituzkeela «pertsona guztiek beren ideiak askatasunez adieraz ditzaten».
Zehazki, Zigor Kodearen azaroaren 23ko 10/1995 Lege Organikoa da aldatu nahi dutena. Lege horren arabera, banderak erretzea eta monarkiaren aurkako protestak «delitua» dira, eta aipatutako zigorrak ezar daitezke. Bi taldeek Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren hitzak erabili dituzte eskaera justifikatzeko; horren arabera, estatu batek bere estatuburuaren ospea babesteko duen interesak ezin du justifikatu «estatuari berari informazioa emateko edo hari buruzko iritziak emateko eskubidearen aurka egitea». «Hori dela eta, Estrasburgoko Auzitegiak dio erregearen irudiak erretzea kritika politikoaren esparruan sartzen dela, eta adierazpen askatasunerako eskubideak babesten duela», adierazi dute.
Bide horretatik, iritzi eta adierazpen askatasunerako eskubidea ere defendatu dute: «Delitu bezala jaso beharrean, herritar guztiei dagokien adierazpen askatasunaren adibidetzat hartu beharko lirateke».
Izan ere, azken egunetan berriro piztu da koroaren gaineko eztabaida. Juan Carlos Borboikoak Sansenxora (Galizia) egin zuen bidaiak ekarri du, hain zuzen ere. Estropada batzuetan parte hartzera joan zen hara, azken urteetan xahututako eta atzerrian gordetako diruaren inguruan inolako azalpenik eman gabe. Babes oihuen artean hartu zuten; hala ere, egon ziren haren kontrako oihuak egin zituztenak ere. |
2022-5-23 | https://www.berria.eus/albisteak/213774/haizea-beruete-bertsolari-iruindarra-zendu-da.htm | Kultura | Haizea Beruete bertsolari iruindarra zendu da | Bertsolaritzako hainbat esparrutan aritu zen. Nafarroako Txapelketan parte hartu zuen. Bertso eskolako irakasle aritu zen, baita begirale ere bertso udalekuetan, eta Gure aldetara proiektuan ere hartu zuen parte. 28 urte zituen. | Haizea Beruete bertsolari iruindarra zendu da. Bertsolaritzako hainbat esparrutan aritu zen. Nafarroako Txapelketan parte hartu zuen. Bertso eskolako irakasle aritu zen, baita begirale ere bertso udalekuetan, eta Gure aldetara proiektuan ere hartu zuen parte. 28 urte zituen. | Haizea Beruete Lopetegi bertsolari iruindarra zendu da, 28 urte zituela, Bertsoa.eus atariak jakinarazi duenez. Bertsolaritzako hiru plaza garrantzitsutan kantatu zuen: eskolartekoan umetan (Euskal Herriko Eskolarteko finalean 2008an); Nafarroako Bertsolari Txapelketan (2013), Larraintzarren, Julen Zelaieta, Aritz Saragueta, Amaia Elizagoien, Oier Lakuntza eta Ekaitz Astizekin batera; eta Nafarroako Bardoak taldekako txapelketan, Gora 12 Obario eta 11 Pedrada taldean, Erika Lagoma, Saioa Alkaiza eta Irati Majuelo taldekide zituela. Gazte sariketetan ere kantatu zuen: Mariano Izeta sarian eta Xalto sarian, esaterako. 2018an, Barañaingo kopla sariketan hartu zuen parte.
Bat-bateko jardunean eta txapelketan ez ezik, bertsolaritzako beste proiektu batzuetan ere hartu zuen parte. Bertso eskolako irakasle aritu zen, eta bertso udalekuetan ere bai, begirale. Horretaz gain, iaz, Nafarroako Bertsozale Elkartearen eskutik, Gure aldetara proiektuan parte hartu zuen, beste hamahiru emakumezko bertsolarirekin batera. Nafarroako emakume bertsolarien saretzea sustatzeko asmoz, hamalau kantuko diskoa plazaratu zuten, eta, horren harira, bertso jaialdiak ere egin zituzten; horietako batean, gai jartzaile aritu zen Beruete, iazko abuztuan, Iruñeko Ezpeleta jauregian. Sarai Robles, Erika Lagoma, Idoia Granizo eta Amaia Lasheras aritu ziren bertsotan ordukoan.
Halaber, bere sormen bidean, Tripak: huts bete hots poema liburua eta proposamen eszenikoa ondu zituen Beruetek, Eguzki Donnellanekin batera. Proiektuak Gazte Sortzaileak saria jaso zuen 2018an. |
2022-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/213804/dynamobel-altzari-etxeak-70-langile-kaleratuko-ditu.htm | Ekonomia | Dynamobel altzari etxeak 70 langile kaleratuko ditu | Lantaldearen laurdenari eragingo dion enplegu erregulazio bat aurkeztu du. Berriobeitiko lantegia itxi eta ekoizpena Azkoiengoan pilatzea da asmoa. | Dynamobel altzari etxeak 70 langile kaleratuko ditu. Lantaldearen laurdenari eragingo dion enplegu erregulazio bat aurkeztu du. Berriobeitiko lantegia itxi eta ekoizpena Azkoiengoan pilatzea da asmoa. | Dynamobel bulego altzarien enpresak langileen laurden bat kaleratzeko asmoa du. 280 langile ditu Berriobeitiko eta Azkoiengo plantetan (Nafarroa), eta 70i eragingo liekeen enplegu erregulazio bat aurkeztu dio langile batzordeari. Era berean, beste langileei soldata %10 murriztu behar diela jakinarazi die. Zuzendaritzak jakinarazi duenez, bideragarritasun plan hau «ezinbestekoa» da Fonreci eskatu dion kreditua lortzeko.
Dynamobelek, izan ere, 7,5 milioi euroko mailegua eskatu dio Espainiako Gobernuak enpresak birkapitalizatzeko duen funtsari, eta, zuzendaritzaren esanetan, hain neurri zorrotzak hartu ezean ez du jasoko. «Gardentasun osoz» jokatzen ari dela argudiatu du, eta neurri traumatiko horiek nola hartu langile batzordearekin aztertuko duela. Enpresaren arabera, pandemiaren eraginez etenaldi handi bat egon da bulego altzarien merkatuan, eta horrek eragin du egungo egoera larria. |
2022-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/213805/txinako-polizia-hackeatu-eta-uigurren-kontrako-jazarpenaren-datuak-azaleratu-dituzte.htm | Mundua | Txinako Polizia hackeatu, eta uigurren kontrako jazarpenaren datuak azaleratu dituzte | Zibererasoaren ondorioz, poliziek uigurrei ateratako 5.000 argazki baino gehiago gelditu dira agerian; irudiok 2018an ateratakoak dira. Giza Eskubideen Nazio Batuen goi mandataria Txinan da, giza eskubideen urraketak ikertzen saiatzeko. | Txinako Polizia hackeatu, eta uigurren kontrako jazarpenaren datuak azaleratu dituzte. Zibererasoaren ondorioz, poliziek uigurrei ateratako 5.000 argazki baino gehiago gelditu dira agerian; irudiok 2018an ateratakoak dira. Giza Eskubideen Nazio Batuen goi mandataria Txinan da, giza eskubideen urraketak ikertzen saiatzeko. | Interneten zirrikituetatik eginiko erasoak are pitzatuago utzi du Pekinen kontakizunaren sinesgarritasuna. Txinako eskualde musulman Xinjiangeko atxilotze sistemari zibererasoa egin diote, eta begi bistan gelditu dira eremu horietan milaka uigurrek jasandakoak. Ilunetik argitara atera dira milaka irudi eta datu.
Argitara ateratako datuei so, inoiz baino demostratuago gelditu da Txinak doktrinatzeko eremuak baliatzen zituela uigurrei jazartzeko: Poliziaren barne kontrolerako argibideak argitaratu dituzte, bai eta atxilotuen zerrendak –izenak eta adinak barne– eta argazkiak ere. BBCk zabaldu duenez, 2018ko urtarriletik uztailera artean ateratako 5.000 argazki baino gehiago zituen bilduak Poliziak. Ondorioztatu dute atxilotuta egon zirela horietako 2.884 gutxienez.
Ikusi gehiago: Bachelet Xinjiango giza eskubideen urraketen salaketak ikertzen saiatuko da.
Informazio hori inoiz ikusi gabea zen, eta plazaratua izanak erdiz erdi jarri du kolokan, beste behin, gobernuak azken urteotan eginiko kontakizuna, kasik eraisteraino. Izan ere, Pekinek maiz nabarmendu du 2017tik Xinjiangen eraikita dauden esparruak «eskolak» baizik ez direla. «Xinjiango zentroak eskolak dira, eta helburua da jendeari laguntzea erradikaltasuna bazter uzten», adierazi zuen 2019an Txinako Gobernuko Kanpo Harremanetako ministro Wang Yik.
Ordea, eremu horietan erabilitako bortizkeriaren zantzu asko daude berriki eginiko argitalpenean. Besteak beste, atxilotze eremuetatik ihes egiten saiatzen zirenei tiro egiteko agintzen zitzaien kontrolaz arduratzen ziren poliziei, agirietan irakur daitekeenez.
GKEen arabera, 2016az geroztik etnia uigurreko milioi bat lagun pasatu dira doktrinatzeko zentroetatik —hamabi milioi pertsona bizi dira Xinjiangeko Uigur Eskualde Autonomoan—, eta 2018an bertan NBEk ere salaketa hori egin zuen, «txosten sinesgarriak eta ugariak» oinarri hartuta; zehazki, «epaiketarik gabe, torturatuta eta betiko itxita» zeuzkatela esan zuen. |
2022-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/213806/fiskaltzak-ez-du-juan-carlos-iglesias-chouzasen-absoluzioaren-aurka-egingo.htm | Politika | Fiskaltzak ez du Juan Carlos Iglesias Chouzasen absoluzioaren aurka egingo | Atristainen kasuak ezarritako jurisprudentzian oinarrituta absolbitu zuen Auzitegi Nazionalak. Fiskaltzak ondorioztatu du ez dagoela akusazioari eusteko nahikoa froga. | Fiskaltzak ez du Juan Carlos Iglesias Chouzasen absoluzioaren aurka egingo. Atristainen kasuak ezarritako jurisprudentzian oinarrituta absolbitu zuen Auzitegi Nazionalak. Fiskaltzak ondorioztatu du ez dagoela akusazioari eusteko nahikoa froga. | Espainiako Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak uko egin dio auzitegi hark maiatzaren 13an emandako ebazpenari errekurtsoa aurkezteari. Hau da, ez du Juan Carlos Iglesias Chouzas euskal presoaren absoluzioaren aurka egingo 1991ko hilketa baten kasuan. Orduan, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Xabier Atristainen auzian ebatzitako ekarri zuten gogora Auzitegi Nazionaleko Bigarren Sekzioko magistratuek. Hala, Efe albiste agentziak jakinarazi duenez, fiskaltzak ondorioztatu du ez dagoela «bere kabuz» karguaren egiazkotasuna baieztatzeko adina «entitate frogagarri» duen baliozko frogarik.
Epaiketan, fiskalak berrogei urteko espetxe zigorra eskatu zuen Iglesias Chouzasentzat, baina auzitegiak haren absoluzioaren alde egin zuen, Atristainen kasuan ezarritako jurisprudentzia eta inkomunikazio garaiko adierazpenen baliozkotasunik eza kontuan hartuta. Izan ere, magistratuen arabera, «jarduketetan ez dira behar adina aurrekari jasotzen aitorpen sumarioak eman ziren baldintzen inguruan, ezta haien bermeen inguruan ere». Era berean, gehitu zuten ez dela inkomunikazioa arrazoitzeko ebazpen judizial edo arrazoi juridikorik aurkeztu. Beraz, epaimahaiak ETAko zenbait kide ohik epaiketan egindako adierazpen jo zituen froga bakartzat, esanez haiek ez zutela Iglesias Chouzasi delitu hura «egozteko gaitasunik».
Beraz, Fiskaltzako iturrien arabera, epaimahaiak Iglesias Chouzas akusatuen aulkira eraman zuten adierazpenen edukien inguruan egindako balorazioa izan da fiskala erabakia hartzera bultzatu duten arrazoietako bat. Izan ere, Fiskaltzak uste du beste epaimahai batek ez duela erabaki hura atzera botako.
Atristainen kasuak ezarritako jurisprudentziak kasu gehiagotan ere eragin du. Martxoan, Auzitegi Nazionalak Gorka Palacios euskal presoa absolbitu zuen. Sortuk, berriz, Espainiako Estatuan inkomunikazio erregimenaren pean atxilotu, espetxeratu eta zigortu zituzten euskal preso guztiak «berehala» aske uzteko eskatu zuen.
Zehazki, Estrasburgoko auzitegiak ebatzi zuen Atristainen eskubideak urratu zirela 2010ean, inkomunikazio aldian, konfiantzazko abokatu bat izatea galarazi zitzaiolako, eta ez zituen baliozkotzat jo orduan egindako adierazpenak. Hala, ebazpen hark euskal preso ohia espetxetik ateratzea eragin zuen, otsailaren 17an. Epaiari helegitea jarri zion Espainiak, baina auzitegiak atzera bota zuen hura, maiatzaren 9an. |
2022-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/213807/la-oreja-de-van-gogh-lola-indigo-camela-eta-nogen-sanferminetako-egitarau-ofizialean.htm | Bizigiro | La Oreja de Van Gogh, Lola Indigo, Camela eta Nogen sanferminetako egitarau ofizialean | Iruñeko Udalak ohi baino egitarau zabalagoa prestatu du Foruen Plazan eta Konpainia plazan. Aipatutakoez gain, han izango dira Ben Yart, La MODA, Ciudad Jara, Doctor Deseo, Fernandocosta eta Ptazeta ere, beste batzuen artean. | La Oreja de Van Gogh, Lola Indigo, Camela eta Nogen sanferminetako egitarau ofizialean. Iruñeko Udalak ohi baino egitarau zabalagoa prestatu du Foruen Plazan eta Konpainia plazan. Aipatutakoez gain, han izango dira Ben Yart, La MODA, Ciudad Jara, Doctor Deseo, Fernandocosta eta Ptazeta ere, beste batzuen artean. | Enrique Maya Iruñeko alkateak iragarria zuen zer izango zen aurtengo sanferminetako egitarauan: «Dantzaldiak, niri gustatzen zaizkidanak, baina baita gazteentzako gauzak ere». Bada, udalak gaur argitu du zeintzuk diren. Foruen Plazan eta Konpainia plazan egingo diren kontzertuetan, izen handiko hainbat artista izango dira: La Oreja de Van Gogh, Lola Indigo, Camela, La MODA, Ciudad Jara, Doctor Deseo, Fernandocosta, Ptazeta... baita Ben Yart eta Iseo & Dodosound nafarrak ere, besteak beste.
Talde gutxi izango dira Euskal Herrikoak, eta are gutxiago euskara hutsean abestuko dutenak; Foruen Plazan Nogen izango da bakarra.
Maria Garcia-Barberena Kultura zinegotziak eta alor horren zuzendari Jorge Urdanozek aurkeztu dute egitaraua. Nabarmendu dute ohiko sanferminetan baino egitarau zabalagoa prestatu dutela, «artistentzat eskari askoko uda bat izango den arren».
Kontzertu handirik ez
Enrique Maia alkateak «Iruñean inoiz ikusi gabeko» kontzertu bat iragarri zuen arren, azkenean ez da horrelakorik izanen. Nafarroa Arenan egitekoa zen, eta «nazioarteko» talde bat ekarri nahi zuen alkateak. Maiatzaren 4an Ser irratian emandako elkarrizketan onartu zuen zaila izanen zela. «Gizarteak, eta batik bat gazteek, animalien tratu txarrei buruz duten iritziagatik, talde batzuek ez dute [sanferminetara] etorri nahi», azaldu zuen. Ez zen arazo bakarra; Maiak esan zuen halako talde bat ekartzea sobera garesti dela.
Garcia-Barberenak onartu du ez dela halako talderik izanen. «Talde oso onak dira, baina, noski, ezin da alderatu Guns N' Rosesen gisako talde batekin; halakorik inoiz ez da etorriko sanferminetako aurrekontuaren bikoitza balio duelako». Barkamena eskatu du ere: «Baliteke batzuen espektatibak bete ez izana; bada, barkatu, ezin izan dugu gehiagorik egin». Kontzertuen egun zehatzak ere jakinarazi dituzte:
Foruen Plazan: uztailaren 6an, Lola Indigo; 7an, Ptazeta eta Ms. Nina; 8an, Iseo & Dodosound eta Doctor Deseo; 9an, Nogen eta Ciudad Jara; 10ean, La Oreja de Van Gogh; 11an, Ben Yart eta Fernandocosta; 12an, La MODA; eta 13an, Camela.
Konpainia Plazan: uztailaren 6an, Nicolette All Stars & Lauer; 7an, Trojan Soundsystem eta Katanga Dub; 8an, Goxua`n Salsa eta Guarimba; 9an, Eliades Ochoa: Star of Buenavista Social Club eta Señora & Sara Goxua; 10ean, Harlem Gospel Travelers feat. Eli Paperboy Reed eta Javi Robles; 11an, Sean Clapis Brooklyn Trio & Antonio Serrano eta Iratxe; 12an, Deborah Carter meets Pamplona Jazz 4t Pedro Iturralde Tribute eta Andrea Santiago; eta 13an David Murray & Marta Sanchez eta Los Acidos. |
2022-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/213808/exekuzioak-20-ugaritu-ziren-iaz-munduan-koronabirusari-aurre-egiteko-murrizketak-arindu-zirela-eta.htm | Mundua | Exekuzioak %20 ugaritu ziren iaz munduan, koronabirusari aurre egiteko murrizketak arindu zirela eta | Amnesty Internationalen arabera, 579 lagun exekutatu zituzten 2021ean, hemezortzi herrialdetan; horietako 314, Iranen. Gorakada hori «kezkagarritzat» jo du GKEak. | Exekuzioak %20 ugaritu ziren iaz munduan, koronabirusari aurre egiteko murrizketak arindu zirela eta. Amnesty Internationalen arabera, 579 lagun exekutatu zituzten 2021ean, hemezortzi herrialdetan; horietako 314, Iranen. Gorakada hori «kezkagarritzat» jo du GKEak. | Koronabirusaren pandemiari aurre egiteko murrizketak arindu ziren iaz, eta horrek berekin ekarri zuen exekuzio kopurua handitzea, AI Amnesty Internationalen arabera. Zehazki, %20 ugaritu ziren hilketa horiek 2020ko datuekin konparatuz gero: 579 lagun hil zituzten 2021ean, gehienak Iranen, horietako 314.
AIk urteroko txostena aurkeztu du gaur, eta jakinarazi du «munduko borrerorik emankorrenak beren praktiketara» itzuli zirela iaz, auzitegiek ohiko jarduna berreskuratu zutela baliaturik. GKE gobernuz kanpoko erakundeak hainbat herrialde aipatu ditu dokumentuan, baina batez ere Iranen, Saudi Arabian eta Myanmarren jarri du arreta.
Hori bai, zehaztu du badakitela Txinan, Ipar Korean eta Vietnamen ere egiten dituztela «milaka exekuzio», baina informazio gutxi dutela kopuru ofizialez, estatuek ez dituztelako jakinarazten. Halere, GKEak uste du Asiako potentzian «mila baino gehiago» izan zirela, baina ez du hori erabat ziurtatzeko modurik.
Hortaz, Iranekin batera, Saudi Arabia da exekuzio gehien egin zuen herrialdea —65 hilketa izan ziren—. «2020ko beherakadaren ondoren, Iranek eta Saudi Arabiak berriz ere areagotu zituzten heriotza zigorrak iaz; besteak beste, nazioarteko giza eskubideen zuzenbidea urratuta», esan du AIren idazkari nagusi Agnes Callamardek.
GKEak uste du zenbait herrialde exekuzioa erabiltzen ari direla «estatu errepresiorako tresna» gisara, eta horren adibidetzat jarri du Myanmar: ia 90 lagun hil zituzten 2021ean, «manifestarien eta kazetarien kontrako kanpaina baten» harira. Herrialde horretako armadak kolpe bat eman zuen iragan urteko otsailean, eta harrezkeroztik junta militar bat dago agintean.
Denera, iaz, 2.052 «heriotza sententzia agindu» zituzten 56 herrialdetan, duela bi urte baino %40 bat gehiago. Batez ere Bangladeshen (181 epai), Indian (144) eta Pakistanen (129) egin zuten gora horiek.
«2020ko etenaldiaren harira sorturiko aukerak baliatu beharrean, estatu gutxi batzuek gogoberotasun kezkagarri bat erakutsi zuten heriotza zigorraren alde eginda, delinkuentziaren aurrean egiazko irtenbideen aldeko apustua egin beharrean. Giza eskubideak etenik gabeko premiazko krisian daude, baina estatuek bizitzarako eskubidea gutxietsi dute», Calamardek salatu duenez.
Halere, joera beherantz doa
Iaz gora egin zuen exekuzio kopuruak, baina, oro har, joera behera doa munduan, AIk azaldu duenez, 2021eko datua 2010etik hona kalkulaturiko txikienen artean bigarrena izan baita.
Hala, hemezortzi herrialdetan egin zituzten exekuzioak, baina beste hainbatetan baliorik gabe utzi zuten neurri hori; kasurako, Afrika Erdiko Errepublikan, Ghanan, Kazakhstanen, Malaysian, Papua Ginea Berrian eta Sierra Leonan. AEBetako Virginia estatuak ere erabaki bera hartu zuen, eta Ohiok aurreikusitako exekuzioak gelditu edo berriz programatu zituen. |
2022-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/213809/marcelinok-ez-du-jarraituko-athleticen.htm | Kirola | Marcelinok ez du jarraituko Athleticen | Hamazazpi hilabete egin ditu karguan, eta Superkopa bat irabazi. Azaldu du azken asteetan presidentetzarako hautagaiek ez diotela eman behar duen konfiantza, eta Elizegiren zuzendaritzak jarraitu balu berak ere jarraituko zukeela. | Marcelinok ez du jarraituko Athleticen. Hamazazpi hilabete egin ditu karguan, eta Superkopa bat irabazi. Azaldu du azken asteetan presidentetzarako hautagaiek ez diotela eman behar duen konfiantza, eta Elizegiren zuzendaritzak jarraitu balu berak ere jarraituko zukeela. | Marcelino Garcia Toralek ez du jarraituko Athletic entrenatzen. Igandeko partidaren ostean eman zituen erabaki horren lehen zantzuak, eta gaur baieztatu du askok espero zutena. Sevillaren aurka galdu eta gero, esan zuen eskerrak eman zizkiela jokalariei, eta haietaz oso harro zegoela. ETBren arabera, horren aurretik, Marcelinok agur esan zien aldagelan.
Gaur, entrenatzailea oso eskertua agertu da zuri-gorrien egungo zuzendaritzarekin eta bereziki jokalariekin: «Hogei urteko ibilbidean entrenatu dudan jokalari multzorik onena izan da», aitortu du. Dena den, esan du Athletic «behin-behinean hemen gauden pertsonen oso gainetik dagoen zerbait» dela, eta asko pentsatu ostean erabaki duela «pauso bat albo batera emateko garaia» dela: «Harro gaude Athletic entrenatzeko pribilegioa izan dugulako».
Zuzendaritzari, jokalariei, klubeko langileei eta zaleei eskerrak eman ostean, tonua aldatu eta azaldu du zergatik erabaki duen ez jarraitzea: «Azken asteetan klubak ez dit behar dudan konfiantza eman» esan du, presidente izateko hautagaiei zuzenduz. «Ez didate epe ertain eta luzera proiektu bat eraikitzeko behar dudana eman». Horregatik, adierazi du asmatu zuela kontratua ez berritzean, Aitor Elizegiren zuzendaritzak hainbat aldiz eskaini zion arren. Argi utzi du: «Zuzendaritza honek jarraituko bazuen, guk ere jarraituko genuen». Gehitu du, ordea, hautagaiek errespetuz tratatu dutela eta ez dagoela minduta.
Etorkizunari dagokionez, arrakasta opa dio Athletici, eta zalantzarik gabe esan du taldeak hobetzen jarraituko duela. Jokalarien konpromisoa eta egiten duten lana nabarmendu ditu behin eta berriz.
Garaikur bat eta hiru final
Azken hilabeteak arraro samarrak izan dira Athleticentzat: denboraldi oso irregularra egin du taldeak, ez du bete Europan jokatzeko helburua, eta, gainera, klubeko hurrengo presidente izateko hautagaiek beste plan batzuk dituzte zuri-gorrien aulkitxorako. Hala esan du Marcelinok ere. Dena den, goraipatu egin du berak eta bere taldeak Athleticen egin duten lana: «Iritsi eta hamabost egunera Superkopa irabazi genuen Real Madrili eta Bartzelonari irabazita, hiru final jokatu ditugu, eta aurten azken bost urteetako puntu gehien lortu ditugu ligan», nabarmendu du.
Hurrengo presidenteei dagokienez, Ricardo Barkala izan zen hautagaitza aurkeztu zuen lehenengoa, eta, hainbat hedabideren arabera, hark hilabeteak daramatza beste entrenatzaile batzuekin hizketan; besteak beste, Mauricio Pochettino PSGren egungo prestatzailearekin. Iñaki Aretxabaleta hautagaiaren lehen aukera ere ez da Marcelino izan.
Marcelinok urte bat eta bost hilabetez entrenatu du Athletic. Intentsitate handiko hamazazpi hilabete izan dira: bitarte horretan, entrenatzaileak berak aipatu duen moduan, 2021. urteko Espainiako Superkopa irabazi du Athleticek, eta hiru final galdu ditu, Kopako bi eta Superkopako bat.
Hauteskundeen atarian
Marcelinoren erabakian pisu handia izan dute presidentetzarako hauteskundeek. Hiru dira oraingoz hautagaiak: herenegun Jon Uriarte batu zitzaien aurrez aipatutako Barkalari eta Aretxabaletari. Uriartek 43 urte dauzka, Bilbokoa da, eta enpresaria da. Izan Athletic izeneko hautagaitzaren buru izango da ekainaren 24ko hauteskundeetan. «Kluba modernizatu nahi dugu, etorkizunari aurre egiteko Athleticen historian, filosofian eta ehun urte baino gehiagoko balioetan oinarrituz».
Denbora luzez aritu omen da egitasmoa gauzatzen, eta orain arte hautagaitza ez iragarri izanaren arrazoiaren berri eman du: «Interesgunea zelaiko lehia izatea nahi genuen, nahiz eta jakitun egon hori dela-eta denbora gutxiago izango genuela abalak jasotzeko eta kanpaina egiteko».
Hiru hautagai aurkeztuko diren bigarren aldia izango da. Aurreko aldian, 2007an Fernando Garcia Makua, Juan Carlos Erkoreka eta Javi Gonzalez lehiatu ziren.
Estatutuak ere berritu ditu Athleticek asteburuan. Hautagaitza aurkeztu eta berehala eman zuen Uriartek iritzia: «Eskerrak» eman zizkien proposamena osatu duten pertsonei, eta testua «bikaina» dela gaineratu zuen. Ordu gutxira izan zen batzarra, eta bazkide konpromisarioek onartu egin zituzten estatutu berriak —%69,28k bozkatu zuten alde—. Besteak beste, sufragio unibertsala izango du klubak, osoko biltzarraren bitartez. Organo hori izaten aurreneko kirol kluba da. |
2022-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/213810/joseba-sarrionandiak-munduari-bira-eman-zion-ontzia-liburua-kaleratu-du.htm | Kultura | Joseba Sarrionandiak 'Munduari bira eman zion ontzia' liburua kaleratu du | Idazlearen nahia da gazteek Euskal Herriko historiari buruzko gogoetak irakurtzea, euskaraz, Elkanoren mundu bira abiapuntu hartuta. Ares marrazkilari kubatarrak sortu ditu liburuko irudiak, eta Pamielak atera du. | Joseba Sarrionandiak 'Munduari bira eman zion ontzia' liburua kaleratu du. Idazlearen nahia da gazteek Euskal Herriko historiari buruzko gogoetak irakurtzea, euskaraz, Elkanoren mundu bira abiapuntu hartuta. Ares marrazkilari kubatarrak sortu ditu liburuko irudiak, eta Pamielak atera du. | «Benetako historia bat nahi dut, amama!». «Mila gau eta bat gehiago liburukoa...». «Ez. Askotan kontatu dizkidazu halakoak!». Bilobak hala eskatuta, benetako historia bat kontatzen hasiko da amama, XVI. mendean munduari emandako lehenengo bira, Fernando Magallaesen eta Joan Sebastian Elkanoren espedizio ezaguna, eta bilobak egindako galderek harramazka egingo diote betiko kontakizunari, harik eta haren azpiko gaiak eta gaitzak azaleratuko dituen arte, «gogoeta dialogiko» bat sortuz. Joseba Sarrionandiak (Iurreta, Bizkaia, 1958) gazteak izan ditu gogoan, hain justu, Munduari bira eman zion ontzia idaztean, eta haientzako moduko lan bat sortu du, Euskal Herriko historiari buruzko hausnarketak pizteko asmoz.
Atzo aurkeztu zuten liburua, Donostiako San Telmo museoan, ohi baino agerraldi jendetsuago batean. Pamiela argitaletxeak kaleratu du, eta Elkano fundazioak babestu; Eli Irazu editoreak eta Ion Irurzun fundazioko zuzendariak hitz egin dute bakoitzaren izenean. Gainera, aurkezpenean izan da Aristides Hernandez Ares marrazkilari kubatarra. 41 irudi egin ditu libururako.
Galegora, gaztelaniara eta katalanera itzuliko dute, Kalandrakarekin batera eta Etxepare Euskal Institutuaren laguntzarekin.
Irurzunen ustez, iraganari begiratzeak baditu bere arriskuak: «Gure begirada ez da garbia izaten, interesatua baizik; historiari begiratzen diogu arrazoia eman diezagun. Horregatik daude gertakizun bakarrari buruzko hamaika kontakizun. Alde horretatik, liburu hau aparta da».
Izan ere, Sarrionandiak «kontrabira bat» irudikatu du, Irazuk azaldu duenez: «Badakigu Elkanok eta beste marinelek irekitako bideak gerora zer ekarri duen: indarkeria, sufrimendua, herrien eta kulturen desagerpena... Liburuak, ordea, askatasunean eta elkartasunean oinarritutako kontrabira bat proposatzen du».
Sarrionandiak kontatu duenez, gauza batek harritu du Kubatik Euskal Herrira itzuli zenez geroztik: «Frankismoan, gazte ginela, 14 bat urterekin, Formacion del Espiritu Nacional izeneko asignatura bat genuen eskolan. Ez zitzaigun asko pegatu; adin horrekin errekuperatu genuen euskara. Orain, obserbatu dut gazteek, adin horretan, erdara errekuperatzen dutela ilusio itzelarekin». Haiei begira idatzi du liburua, Euskal Herriaren historiari buruz euskaraz irakur dezaten.
Harritu duen arren, «normala» ere iruditu zaio hori, neurri batean: «Euskaldunok ez daukagu historiarik, ez daukagulako gaurrik, eta etorkizunik ere ez. Edo, agian, historiarik ez daukagulako ez daukagu gaurrik...». Joxe Azurmendiren Manifestu atzeratua (1968) ekarri du gogora, eta haren pasarte bat irakurri du: «Gure herriak ez dauka kondairarik./ Pobrea da. Ez dauka/ pirata koxkor pare bat/ langile sofritu batzuk,/ muga zentzugabe asko,/ mila zorigaizto/ besterik. Ez da gutxi./ Euri gortina batek ixten du/ gure kalendarioa./ Ez, ba, bilatu kondaira unibertsalen/ liburu handietan gure inperiorik».
Sarrionandiak ez du uste hori euskaldunen arazoa denik, ezpada munduko herritar gehienena. Horregatik, Munduari bira eman zion ontzia baliatu du askatasunari buruz gogoeta egiteko: bai euskaldunenaz, bai munduko jendearenaz. «Gaur egun asko hitz egiten da globalizazioaz, baina hamaikagarren globalizazioa da: boterea lortu, konkistatu, botere harremanak ezarri. Horren adibidea da Elkanoren bidaia ere».
Mundu bira «humanitatearen historiaren metafora» baten gisa ikusten du idazleak: «390 irten ziren, eta 21 itzuli. Biziraun zuten 60-70 batek. Hori ez da bidaia heroiko bat, hori naufragio bat da». Kapitalismoaren historiaz hitz egiteko ere erabili liteke irudi hori, haren ustez: «Ikusi liteke modu epiko batean, baina antz gehiago du naufragio batekin. Eta alternatiba, sozialismoa, naufragio baten modukoa izan da». Metaforarekin jarraituta, Euskal Herria noraezean dabilen «batel txar» baten gisa irudikatu du.
Kontakizunen kontra
Sarrionandiaren hitzetan, horrelako libururik ezin zuen idatzi interpelaziorik gabe. «Errelato bat baino gehiago da interpelazio bat errelatoen kontra, eta baina-z beteta dago liburua. Antzinako predikadoreek esaten zuten baina dela hitz madarikatua». Uste du literaturaren helburua dela errealitatea eta hari buruzko kontakizunak zalantzan jartzea. «Zer gertatzen den informatzen diguten periodiko gehienak dira bankuen, arma fabrikanteen eta enpresa handien propietatea, desastre historiko horien kausanteena. Liburua errealismo kapitalistaren kontrako saiakera bat ere bada».
Ares marrazkilariak Sarrionandiaren liburuen azalak egin izan ditu, baina lehen aldia da era honetako lan bat egiten dutena. «Horrelakoetan, normalean, argitaletxeak ematen dizu liburua diseinatuta, ilustrazioak sartzeko tarteak zehaztuta. Hau erabat diferentea izan da: Josebarekin liburuaz hitz egin nuenean, idazten hasi gabea zen».
Liburuan lan egitea «historia eskola handi bat» izan da marrazkilariarentzat: «Konturatu naiz ez nekiela ezer lehen mundu birari buruz». Dokumentazio lan handia egin behar izan du, kontatu duenez, marrazkilari askok egin izan dituzten irudiek ez zutelako inolako oinarririk: «Magallaesen heriotza ilustratzeko informazio bila aritu nintzenean, irudiak absurdoak ziren, ematen du karibetarrek hil zutela».
Liburuak irakurketa bat baino gehiago izatea nahi zutenez, irudiek elkarrizketak ilustratzen dituzte zuzenean batzuetan, eta narrazioaz kanpoko gauzak erakusten dituzte besteetan. |
2022-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/213811/wikipediak-euskarazko-bideo-pedagogiko-libreak-sortuko-ditu.htm | Gizartea | Wikipediak euskarazko bideo pedagogiko libreak sortuko ditu | 'Ikusgela' izena du proiektuak, eta, Wikipediaren webgunean ez ezik, Youtuben ere ikusgai edukiko dituzte ikasleek eta gai horietan interesa duten guztiek. | Wikipediak euskarazko bideo pedagogiko libreak sortuko ditu. 'Ikusgela' izena du proiektuak, eta, Wikipediaren webgunean ez ezik, Youtuben ere ikusgai edukiko dituzte ikasleek eta gai horietan interesa duten guztiek. | «Sarean euskararen presentzia areagotzea eta euskarazko Wikipedia osatzea». Horiek dira Ikusgelaren helburuak, euskarazko Wikipediak abiatu duen proiektu berriaren asmoak. Azalpen bideo pedagogikoak landuko dituzte, eta libreak izango dira edukiak: edonoren eskura egongo dira. «Bideo guztiak eduki libreekin osatu dira, eta sortutako materiala ere librea izango da, sarean aritzeko modu baten erakusgarri», azaldu du Ander Bolibar proiektuaren koordinatzaileak.
Sarean euskarazko halako edukien hutsunea handia dela sumatu dute, eta Mundua ulertzeko bideoak leloarekin zabalduko dituzte lanak; ikasleak dituzte buruan, baina baita eduki horietan interesa duen jendea ere. «Tonu freskoa» izango dute, eta «narratiba berrietara egokitutako lengoaiak eta baliabideak» erabiliko dituzte bideoak egiteko.
Lehendabiziko bideoak bihar sareratuko dituzte, maiatzak 25. Hannah Arendt eta Simone de Beauvoir pentsalariei buruz ondu dituzte lehen bi bideo horiek. Lehen aldiz, unibertsitatera sartzeko ebaluazio azterketan sartu dituzte bi autore horiek, eta aukera egokia iruditu zaie bideo sorta horrekin hastea. Agora Filosofia Elkartearen eta EHUko Joxe Azurmendi Katedraren laguntzarekin osatu dituzte bideoen edukiak, eta Klara Badiola aktoreak jarri die ahotsa. Bideoen edukien kalitatea bermatu nahi du Ikusgelak.
Irailetik aurrera, maizago
Maiatzean bi bideo aurreratuko badituzte ere, egitasmoa irailean hasiko da indartsuago, eskoletako ikasturte berriarekin. Irail erditik aurrera ikasturteko bideo sailak aurkeztuko dituzte, eta maiztasunez joango dira bideo berriak sortzen. Filosofiari buruzkoak egin dituzte lehen bi bideoak, baina jakintza esparru gehiagotan arituko dira irailetik aurrera, beti azalpen bideo pedagogikoak eginez, «libreak eta euskaraz». Kasu batzuetan animazio teknikak erabiliko dituzte, beste batzuetan aurkezle batek gidatuko ditu.
Proiektuak badu webgune bat (ikusgela.eus), baina Wikipedian bertan ere emango dituzte bideoak, eta Youtuben kanal bat sortu dute. Sare sozialen bidez ere zabalduko dituzte bideoak. BERRIA Ikasgela webguneak ere zabalduko ditu bideo horietako batzuk. «Proiektuaren funtsa ez da edukiontzia, edukia bera baizik», adierazi du Bolibarrek. Izan ere, euskara erabiltzeko heldulekuak ematea da asmoa: euskara eremu formalean soilik erabiltzen dutenei aukera eman nahi die eremu informalean ere euskarazko edukiak ikusteko.
Euskal Wikilarien Kultura Elkarteak koordinatzen du proiektu hau, eta Eusko Jaurlaritzak diruz babesten. Hiru Damatxo ekoiztetxearen laguntzarekin ari dira bideoak egiten. |
2022-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/213812/eh-bilduk-ikus-entzunezkoen-lege-proiektuaren-kutsu-ekonomizista-kritikatu-du.htm | Politika | EH Bilduk Ikus-entzunezkoen Lege proiektuaren kutsu «ekonomizista» kritikatu du | Hamar zuzenketa aurkeztu ditu koalizioak, eta ostegunera bitarte lortu ditzaketen adostasunen arabera bozkatuko du osoko bilkuran. | EH Bilduk Ikus-entzunezkoen Lege proiektuaren kutsu «ekonomizista» kritikatu du. Hamar zuzenketa aurkeztu ditu koalizioak, eta ostegunera bitarte lortu ditzaketen adostasunen arabera bozkatuko du osoko bilkuran. | EH Bilduko eledun Mertxe Aizpuruak «belaunaldi berrientzako bereziki garrantzitsua» izango den lege gisa definitu du Ikus-entzunezkoen Lege proiektua, ostegunean Espainiako Kongresuko osoko bilkurara iritsiko dena. Koalizio subiranistak, baina, ez du zehaztu zer bozkatuko duen, eta espero du Espainiako Gobernuak mahai gainean dauden zuzenketen inguruan «hausnartzea». Izan ere, EH Bildu abstenitu egin zen aurreko astean, Gai Ekonomikoetarako eta Eraldaketa Digitalerako Batzordean. «Espiritu ekonomizista bat dago lege honetan, eta izan behar zuen balio sozial, komunikatibo eta kulturala desagertuta dago erabat», adierazi du diputatuak.
Aizpuruaren esanetan, batzordetik ateratako lege proiektuak «akats larriak» ditu, «zenbait aurrerapen» eragingo dituen arren. Testua «gutxiengoen» akordio gisa kalifikatu du, eta Europako beste zenbait herrialdeetan martxan diren legediekin alderatuta «oso kontserbadorea» dela iritzi dio: «Eduki demokratikoetan Europara homologatzeko aukera bat galdu da». Izan ere, kritikatu du ez dela herritarren parte hartzerik sustatu, eta ezta adostutakoak beteko direla bermatzeko ikus-entzunezko kontseilurik sustatuko ere.
Koalizioak orain arte aurkeztutako zuzenketetatik hamar mantendu ditu osteguneko bozketarako. Aizpuruak lege proiektuaren 110. artikuluaren azken moldaketari egin dio erreferentzia; produktore independenteak nortzuk diren zehazten du hark. Artikulua, «hasieratik txarra» zena, «atzeko atetik» aldatu eta okertu egin dela azaldu du EH Bilduko eledunak, Ekonomia Ministerioak hura zuzenketa tekniko baten bidez moldatu ostean. Lege proiektuak aurreikusten du plataforma handien diru sarreren %5en —hori da Europako ikus-entzunezko lanetara bideratu beharko dutena— %70 halako produktoreei bideratzea, baina, Aizpuruak salatu duenez, ez du bereizketarik egiten plataforma handiek enkarguz eginiko lanen eta independenteki eginikoen artean. Afera horretan, Unidas Podemosek ere egin du ministerioaren aldaketaren aurka, eta hura atzera botatzeko zuzenketa bat aurkeztu du.
Era berean, legediaren aplikazio esparrua ere kritikatu du Aizpuruak. Izan ere, nazioarteko plataformek hizkuntza koofizialetan edukiak eskaintzeko konpromisoak bultzatzearen alde egiten den arren, legeak ez die haiei eragingo. Horri buelta emateko eskatu du Aizpuruak, eta jatorriaren ordez oinarrian helmuga jartzeko exijitu: «Irizpide horren araberako zuzentarauak ezartzen ari dira Europan». Diputatuak uste du kontrakoak nazioarteko plataforma handien mesedetan eta estatu barrukoen kaltetan funtzionatuko lukeela: «Babesgabe uzten ditu hemengo plataformak».
Zerbitzu publikoen pribatizazioari atea irekitzen diotela ere kritikatu du, eta horrek bide ematen diola hedabideen kontzentrazioari: «Pluraltasun informatiborentzat hilgarria da». Lortutako aurrerapausoen artean, berriz, irrati libre eta komunitarioei esparru komunikatiboaren pean emaniko lekua nabarmendu du, lehen zirriborrotik kanpo geratu zena.
Euskararen presentziari dagokionez, lege proiektuan jasotakoaren arabera, plataforma digital handiek gaztelania ez diren hizkuntza ofizialetan egindako lanetarako erabili beharko dituzte diru sarreren %0,52. Era berean, plataformek eskainitako edukietan ere kuotak ezartzen ditu euskararentzat, katalanarentzat eta galegoarentzat ere. Eduki kuotei dagokienez, berriz, %30 Europan egindako lanekin osatu beharko dute, eta horren erdia, berriz, gazteleraz edo hartaz besteko hizkuntza ofizialetan egindako lanekin; horien %40 hizkuntza koofizialetan eskaini beharko dituzte. Legeak, baina, egoitza nagusia estatu barruan duten enpresei soilik eragingo die, Aizpuruak salatu duen bezala. |
2022-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/213813/garamendik-esan-du-iceta-legea-beteko-duela-administrazio-orokorrean.htm | Ekonomia | Garamendik esan du 'Iceta legea' beteko duela administrazio orokorrean | Aurten 8.764 postu betetzeko deialdia berezia egingo du Jaurlaritzak, behin-behinekoekin bete izan diren plazak egonkortzeko, «eskain zitzakeen guztiak». Administrazio orokorreko postu guztiak aterako dituela dio Garamendi sailburuak. | Garamendik esan du 'Iceta legea' beteko duela administrazio orokorrean. Aurten 8.764 postu betetzeko deialdia berezia egingo du Jaurlaritzak, behin-behinekoekin bete izan diren plazak egonkortzeko, «eskain zitzakeen guztiak». Administrazio orokorreko postu guztiak aterako dituela dio Garamendi sailburuak. | Iceta legea betetzeko atzerako kontua martxan da, eta Eusko Jaurlaritza hasia da bere kalkuluen arabera egin beharreko eskaintza publikoak onartzen. Aurten 8.764 lanpostu publiko eskaintzeko asmoa du, erakunde publikoetan behin-behinekoek bete izan dituzten lanpostuak egonkortzeko xedez. Ez dira ohiko oposizio azterketa bidez esleituko, baizik eta deialdi bereziak izango dira. Bi modutan banatuko dira: merezimenduen bidez eta oposizio arinen bidez.<br /> Olatz Garamendik Gobernantza Publikoko eta Autogobernuko sailburuak administrazio orokorreko postuak betetzeko deialdian jarri du arreta. Prozesua amaitzean, sailburuaren arabera, behin-behinekotasun tasa %8tik beherakoa izango da adar horretan. «Eskain ditzakegun plaza guztiak eskainiko ditugu aurten», nabarmendu du Garamendik. Zehaztu du lehen fasean 1.272 postu eskainiko dituztela administrazio orokorrean, eta azterketak irailaren 17an eta 18an izango direla, BECen. Deialdi horietan, baina, postuen %61 merituen balorazio baten bitartez banatuko dira (esperientzia, tituluak, hizkuntzak...), eta %39, azterketaren arabera. Administrazio orokorrean aurten bete nahi dituzten gainerako postuak, 3.108 plazen kopurura iristeko, abenduaren 31 baino lehen deituko dituzte. Aurten orotara deituko diren 8.764 lanpostu publiko horiek betetzeko gainerako deialdiaren berri aurrerago emango dute. Jaurlaritzaren asmoa da, besteak beste, hezkuntza arloko 3.040 postu ateratzea, eta Osakidetzako 3.723. Sindikatuek behin baino gehiagotan kritikatu dute kopuru horiekin ez dela beteko legea, erakunde horietan behin-behinean diharduten langileak askoz gehiago direlako. Bi iritzien arteko talka oinarrizko postuen kopuruan dago. ELAk, esaterako, gezurtatu egin du Garamendik esanikoa. Sindikatuaren kalkuluen arabera, deialdi berriaren ondoren behin-behinekotasun tasak %40tik gorakoa izaten jarraituko du. ELAk dio behin-behineko 44.415 langile daudela egun Jaurlaritzaren ardurapean, eta prozesuaren ondoren 33.968 izango direla (%40). EHU, aldundiak... Erakunde publiko guztiek egin behar dituzte kontsolidazio prozesuak 2024. urtea baino lehen. Handienetako bat Euskal Herriko Unibertsitateak egingo du. Jakinarazi duenez, 1.148 plaza egonkortuko ditu. Administrazio eta zerbitzu langileak finkatuko ditu. 214 plaza barne promozio bidez ebatziko dira, 818 merezimendu lehiaketa bidez, eta 116 oposizio-lehiaketa bidez. Irakasle-ikertzaileen lan eskaintza publikoa ere egingo du EHUk. Txanda libreko 197 plaza irtengo dira, eta barne promozioko hogei plaza onartu ditu. Udalak eta aldundiak ere antzeko prozesuetan daude. Gipuzkoako Aldundiak jakinarazi duenez, 422 plaza finkatuko ditu: 363 funtzionario eta 59 lan mailakoak. Azken horiek Ogasunean ziharduten jarraitutasunik gabeko langile finkoak dira. Arabako aldundiak, berriz, 424 plaza egonkortuko ditu. 251 Gizarte Ongizaterako Foru Erakundeko langileak dira, eta 172 administrazio orokorrekoak. Plaza gehienak (369) merituen arabera esleituko dituzte, eta beste 55ak oposizioak eginda. Bi aldundiek diote prozesu hauen ondoren haien behin-behinekotasun tasa %8tik beherakoa izango dela. |
2022-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/213814/euskararen-aldeko-olatu-berri-bat-altxatzera-deitu-du-euskara-aurrera-k.htm | Gizartea | Euskararen aldeko «olatu berri bat» altxatzera deitu du Euskara Aurrera-k | Antolatzaileen arabera, dinamikak izan duen harrera «ona baino hobea» izan da, eta nabarmendu dute euskalduntzean urratsak egiten jarraituko dutela. Besteak beste, egungo garaira egokitutako hizkuntza politika berriak exijitu dizkiete administrazio publikoei. | Euskararen aldeko «olatu berri bat» altxatzera deitu du Euskara Aurrera-k. Antolatzaileen arabera, dinamikak izan duen harrera «ona baino hobea» izan da, eta nabarmendu dute euskalduntzean urratsak egiten jarraituko dutela. Besteak beste, egungo garaira egokitutako hizkuntza politika berriak exijitu dizkiete administrazio publikoei. | «Indarberrituta» eta Euskal Herriaren berreuskalduntzean «jauzi indartsu bat» egiteko prest. Horrela sentitzen dira euskaltzaleak larunbateko manifestazioaren ondoren. Euskara Aurrera-k mobilizazioaren balorazioa egin du gaur, eta, Alex Aginagalde Pantailak Euskaraz-eko bozeramailearen arabera, jauzi hori egiteko beharrezkoa da, batetik, euskararen aldeko «olatu berri eta berritu bat» altxatzea, eta, bestetik, gaur egungo garaira egokitutako hizkuntza politika berriak sortzea.
Euskararen biziberritzeak «egiturazko neurriak» eskatzen dituela ohartarazi du Aginagaldek. Horregatik, hain zuzen ere, eskatu diete administrazio publikoei «beren ardurak» hartzeko; euskaraz bizitzea ez baita norbanakoen «borondate hutsez» gertatuko: «Euskaraz bizi eta aritu ahal izateko baldintzak sortu egin behar dira». Hori lortzeko, «euskararen lurralde osoko» gobernuak interpelatu dituzte, hizkuntza politiken inguruan eztabaidatu eta neurriak har ditzaten, «berandu baino lehen».
Malen Frantsesena Gazte Euskaltzaleen Sareko kidearen arabera, «oso pozik» daude dinamikak izan duen harrerarekin: «Ona baino hobea izan da kasu guztietan». Era berean, Aginagaldek nabarmendu du deialdiak lorpen bat izan duela «kuantifikagarria» ez dena: euskalgintzan eta gizartean «poza eta ilusioa» piztu dituela, alegia.
Ikusi gehiago: Milaka lagunek Donostiako kaleak hartu dituzte euskararen alde
Adierazi dutenez, «urrats erraldoi bat» egin zuten larunbatean euskalduntzeari dagokionez, baina ohartarazi dute «abiapuntua besterik» ez dela izan; «bagarela eta bagoazela» esateko lehen urratsa izan dela. Horrekin batera, Frantsesenak jakinarazi du pausoak ematen jarraitzeko asmoa dutela: «Gu ez gatoz inor ordezkatzera, guk gure arduraren partea gure egin eta lanean jarraituko dugu euskalduntzean urrats berriak egin daitezen».
Euskararen aldeko pausoak ematen jarraitzeko, baina, «elkarlanean eta lankidetzan» aritu behar direla nabarmendu dute; «orain arte» egin duten bezala. Horregatik, sortutako dinamika «egun bateko lorea izan ez dadin», ekinaldiak ilusioa berpiztu dien guztiei dei egin diete udazkenean euskararen alde egingo diren ekitaldietan parte hartzera. |
2022-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/213815/asia-pazifikoan-txinari-aurre-egiteko-neurriak-adostu-ditu-quad-aliantzak.htm | Mundua | Asia-Pazifikoan Txinari aurre egiteko neurriak adostu ditu Quad aliantzak | AEBek, Indiak, Japoniak eta Australiak Pekini leporatzen diote Indopazifikoan 'statu quo'-a «indarrez» aldatu nahi izatea. Ohartarazi dute eskualdean ezin dela Errusiak Ukrainan egindako inbasioaren «antzekorik» gertatu. | Asia-Pazifikoan Txinari aurre egiteko neurriak adostu ditu Quad aliantzak. AEBek, Indiak, Japoniak eta Australiak Pekini leporatzen diote Indopazifikoan 'statu quo'-a «indarrez» aldatu nahi izatea. Ohartarazi dute eskualdean ezin dela Errusiak Ukrainan egindako inbasioaren «antzekorik» gertatu. | Adierazpen bateratuan ez dute Txina aipatu, baina Txinaz ari dira. AEBek, Japoniak, Indiak eta Australiak leporatzen diote «indopazifikoan bereziki» statu quo-a «indarrez» aldatu nahi izatea. Horregatik, lau herrialdeek osatutako Quad aliantzak adostu ditu Asia-Pazifikoan Pekini geoestrategikoki aurre egin ahal izateko neurri batzuk. Planaren arabera, Pazifikoko uharteekin duten lankidetza indartuko dute, horien garapena eta jasangarritasun ekonomikoa babestuko dute, eta konpromisoa hartu dute hurrengo bost urteetan 50.000 milioi dolar —46,6 mila milioi euro— inbertitzeko eskualdean azpiegiturak egiteko proiektuak finantzatzeko.
2007an sortu zuten aliantza, eta lau herrialdeetako gobernuburuak aurrez aurre bildu dira gaur, bigarren aldiz. Tokion izan da bilera, eta, adierazpenaren berri eman ondoren, agerraldia egin dute Joe Biden AEBetako presidenteak, eta Anthony Albanese Australiako lehen ministroak, Fumio Kishida Japoniakoak, eta Narendra Modi Indiakoak. Errusiak Ukrainan egindako inbasioaren harira, Kishidak nabarmendu du nazioarteko ordenaren oinarriak «astindu» dituela, eta indopazifikoan ezin dutela «antzekorik» gertatzen utzi. Bidenen esanetan, AEBen asmoa da indopazifikoa «irekia, segurua eta indartsua» izatea. Quaden bidez Asia-Pazifikoan NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakunde «txiki bat» hauspotu nahi izatea egozten die Pekinek herrialde horiei.
Txinak baieztatu du, hain zuzen, Wang Yi Atzerri ministroak bira bat hasiko duela etzi ostegunarekin, eta Asia-Pazifikoko zortzi herrialdetara joango dela: Salomon Uharteetara, Kiribatira, Fijira, Samoara, Tongara, Vanuatura, Papua Ginea Berrira eta Ekialdeko Timorrera. Duela hilabete pasa, segurtasun lankidetzako akordio baten berri eman zuten Txinak eta Salomon Uharteek. Itun horrek ezinegona sortu du eskualdean, eta Australiak eta Zeelanda Berriak uste dute Pekinek hori baliatu nahi duela ingurunea militarizatzen hasteko eta eskualdean posizionatzeko. Txinak, ordea, ukatu egiten du akordioak asmo hori duenik.
Horren guztiaren harira, Quadeko herrialdeek sinatutako adierazpenak gaitzetsi egiten ditu «lehian dauden eremuen militarizazioa», kostazainek eta itsas miliziek ontziei ematen dieten «erabilera arriskutsua», eta itsasoko baliabideak ustiatzeko beste herrialde batzuen jarduerak «oztopatzeko ahaleginak».
Biden, Taiwanez
Lehian dauden eremuetako bat da Taiwan, Txina hegoaldeko itsasoan. Bidenek atzo adierazi zuen AEBek militarki esku hartuko dutela baldin eta Pekinek uharte horri eraso egiten badio. Txinak Etxe Zuriko maizterraren adierazpenak gaitzetsi zituen, eta «suarekin jolastea» leporatu zion. Bidenek erabaki du polemika hori ez elikatzea. Izan ere, Washingtonek, legez, Taiwani armak eman behar dizkio bere burua defenda dezan, baina azken hamarkadetan indarrean izan den «anbiguotasun estrategiko bat» mantenduz.
Kazetariek Bideni galdetu diote ea aldaketarik egon den AEBek Taiwanen inguruan duten politikan, eta ezetz erantzun du. «Inondik inora ez da aldatu politika hori». |
2022-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/213816/hiru-urteko-espetxe-zigorra-ezarri-diote-miren-larrioni.htm | Politika | Hiru urteko espetxe zigorra ezarri diote Miren Larrioni | Ikusteko dago zigorra exekutatuko ote den, Larrionek hura lan komunitarioengatik ordezkatzeko aukera aipatu baitzuen, akordio bat egin ostean. | Hiru urteko espetxe zigorra ezarri diote Miren Larrioni. Ikusteko dago zigorra exekutatuko ote den, Larrionek hura lan komunitarioengatik ordezkatzeko aukera aipatu baitzuen, akordio bat egin ostean. | Gasteizko Epaitegiak hiru urteko espetxe zigorra eta 2.800 euroko isuna ezarri dizkio Gasteizko Udaleko EH Bilduren eledun ohi Miren Larrrioni. Estatu zibilaren usurpatze, ebasketa arin eta dokumentu faltsutze delitu bana egotzi dizkio. Epaileak kontuan hartu du nahasmendu psikikoko aringarria, eta ikusteko dago ebazpenaren exekuzioa gauzatuko ote den, horiek lan komunitarioengatik aldatzeko aukera adostu baitzuten aldeek.
Ebazpenaren arabera, 2020ko abendua eta 2021eko otsaila bitarte izan ziren gertakariak. Larrionek koaliziokide baten diru zorroa hartu zuen haren identitatea «ordezteko asmoz», eta, besteak beste, telefono linea bat kontratatu eta banku kontu bat ireki zituen haren izenean. Izatez, azken hori kudeatzeko koordenatuen txartel bat eskuratu ostean atxilotu zuten. 2021eko otsailaren 22an izan zen hori. Epaileak, gainera, frogatutzat jo du politikari ohiak bere «itxura fisikoa moldatu» zuela bankura joatean.
Modu berean, epaileak frogatutzat jo du Larrionek «estres eta antsietate nahasmendu bat» jasan zuela epe hartan, eragina zuena «bere borondate eta adimen gaitasunetan». Hala, fiskaltzarekin lortutako akordioa dela medio, urtebeteko espetxe zigorra ezarri diote estatu zibilaren usurpatze delituagatik —mozorrotu izanaren larrigarriarekin—, eta bi urteko beste bat dokumentuak modu jarraituan faltsutzeagatik. Epaiari helegitea jartzeko aukera dute aldeek.
Larrionek iazko otsailean utzi zuen zinegotzi kargua, eta eginiko «akatsa» onartu zuen. Duela hilabete, berriz, sare sozialen bidez berretsi zuen «akats bat egin eta aitortu» zuela: «Une hartan, ez nintzen jabetzen kide baten izenean bankuan kontu bat irekitzea, akats bat ez ezik, laguntza eskatzeko oihu bat ere bazela». Orduan eman zuen lortutako akordioaren berri ere, esanez ezarritako aringarria «profesionalen txostenetan» oinarritu dela. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.