date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/213817/ekainaren-5ean-kalejira-aldarrikatzailea-egingo-dute-eskola-publikoaren-alde.htm | Gizartea | Ekainaren 5ean kalejira «aldarrikatzailea» egingo dute eskola publikoaren alde | Euskal Eskola Publikoaz Harro Topaguneak «irakurketa ezkorra» egin du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza akordioaren inguruan. Salatu dute eskola publikoa ez duela hezkuntza sistemaren erdigunean jartzen. | Ekainaren 5ean kalejira «aldarrikatzailea» egingo dute eskola publikoaren alde. Euskal Eskola Publikoaz Harro Topaguneak «irakurketa ezkorra» egin du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza akordioaren inguruan. Salatu dute eskola publikoa ez duela hezkuntza sistemaren erdigunean jartzen. | Hilabete eta erdi igaro da Eusko Legebiltzarrak hezkuntza akordioa onartu zuenetik, eta, ordutik, EAEko Hezkuntza legearen egitasmoa ontzen ari da Eusko Jaurlaritza. Baina Euskal Eskola Publikoaz Harro Topagunea kritiko agertu da testu horrekin, eta haren inguruko «irakurketa ezkorra» egin du: «Akordioak ez du jasotzen eskola publikoa hezkuntza sistemaren erdigunea eta lehentasuna izatearen beharra». Eskola publikoaren aldeko protestara deitu dute, eta jakinarazi dute ekainaren 5ean Bastidan (Araba) izango den Euskal Eskola Publikoaren jaian kalejira «aldarrikatzailea» egingo dutela, EH 11 Kolorekoekin batera.
Hezkuntza akordioa ikastetxe publikoaren kontzeptua «birdefinitzen» saiatzen dela adierazi du Euskal Eskola Publikoaz Harro Topaguneak, eta uste dute hala jarraitzeak «desoreka eta diskriminazio handiagoa» ekarriko duela: «Jabetza, titulartasuna eta kudeaketa pribatua duten ikastetxeak ezin dira publikotzat hartu: diru publikoa guztion zerbitzura jarri behar da». Plataformaren esanetan, bereizketa horrek lotura zuzena du hezkuntza sare pribatu-itunpekoak Euskal Herrian duen pisuarekin, eta kontatu dute segregazioak iturri handiena izaten jarraituko duela. «Benetako aukera berdintasuna ikasle guztiek kalitatezko hezkuntza jasotzeko benetako aukera izatean datza», gaineratu dute.
Halaber, plataformak salatu du akordioak ez duela eskola publikoarentzako finantzaketa planik aurreikusten, eta inbertsio plana egitearen garrantzia azpimarratu dute. Besteak beste, ikastetxe publiko berriak sortzeko, azpiegiturak hobetzeko, euskara indartzeko plana egiteko eta hezkuntza ez formala doakoa izateko. «Horri eman behar zaio lehentasuna», nabarmendu dute. Horrez gainera, eskola eta plaza publiko berriak sortzea ere nahi dute, «familia guztiek eskola publikoan ikasteko aukera izan dezaten».
Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzaren amaieran lortu beharreko hizkuntza mailaren formulazioa ere gaurkotu da hezkuntza akordioaren bitartez, baina jakinarazi dute litekeena dela erabaki hori euskararen ezagutzarako «oso kaltegarria» izatea: «Euskara biziberritzeko proiektua aldarrikatzen dugu, egungo errealitateak planteatzen dizkigun erronkei arrakastaz aurre egiteko».
Laikotasunari dagokionez, berriz, erlijio ikasgaiaren helburua «doktrinamendua» dela salatu dute, «ikastetxe konfesionalak ez lirateke diru publikoz mantendu behar».
Zenbait mobilizazio
«Akordio txar honetatik lege berri on batera igaro behar da», adierazi du Euskal Eskola Publikoaz Harro Topaguneak. Hori lortzeko «lan mardula» egin beharko dutela aurreratu dute, baina horren alde ekiteko prest daude. Ekainaren 5ean Bastidan egingo den kalejira «aldarrikatzaileaz» gainera, iragarri dute udazkenerako mobilizazioetara deituko dutela. |
2022-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/213818/zergak-gastu-militarrerako-erabiltzearen-aurkako-protesta-egin-dute-bilbon.htm | Gizartea | Zergak gastu militarrerako erabiltzearen aurkako protesta egin dute Bilbon | Argitan emakumeen aholkularitza zentroak eta Kakitzat koordinakunde antimilitaristak elkarretaratzea egin dute Bilboko Bizkaiko Foru Aldundiaren aurrean, 'Ez eman jaten militarismoari' lelopean. Gerraren Aurkako Emakumeen Nazioarteko Eguna da gaur. | Zergak gastu militarrerako erabiltzearen aurkako protesta egin dute Bilbon. Argitan emakumeen aholkularitza zentroak eta Kakitzat koordinakunde antimilitaristak elkarretaratzea egin dute Bilboko Bizkaiko Foru Aldundiaren aurrean, 'Ez eman jaten militarismoari' lelopean. Gerraren Aurkako Emakumeen Nazioarteko Eguna da gaur. | Argitan emakumeen aholkularitza zentroak eta Kakitzat koordinakunde antimilitaristak elkarretaratzea egin dute Bilboko Bizkaiko Foru Aldundiaren egoitzaren parean, Ez eman jaten militarismoari lelopean. Izan ere, salatu dutenez, Ukrainako gatazka belikoaren «aitzakiarekin» erakundeek «helburu sozialki bidegabeetara edo kaltegarrietara» bideratzen dituzte herritarren zergak, hala nola gastu militarretara. Gerraren aurkako Emakumeen Nazioarteko Eguna da gaur; beraz, bi kolektiboek azpimarratu dutenez, emakumeak kalera aterako dira mundu osoan bake eske eta egungo gatazka belikoak salatzeko.
Era berean, nabarmendu dutenez, administrazioek baliabide ugari jartzen dituzte gastu militarrerako, eta «osasunean, pentsioetan, berdintasun politiketan, gizarte prestazioetan eta etxebizitza duina eskuratzeko aukeran, aldiz, murrizketak daude gaur egun".
Barne Desplazamenduaren Behatokiaren eta Errefuxiatuentzako Norvegiako Kontseiluaren azken txostenaren arabera, migratzaileen kopurua «inoiz ikusi gabeko» mailetara iritsi zen 2021ean, 53 milioi pertsona guztira: gerra gatazken ondorioz errefuxiatu gehien egon zen urtea.
Bestalde, bi taldeek salatu dutenez, «gerrako jaunek» gastu militarrerako 22.000 milioi euro jartzea onartu dute, eta 6.500 milioi euro handitu da gastua. Gainera, erakundeen inplikazioa salatu dute. «Eusko Jaurlaritzak 100 milioi euroko diru laguntza ematen dio gerraren industriari».
Hori dela eta, emakumeek «gastu militarrei eragozpen fiskala jartzearen» alde egiten dute. Eta gogorarazi dute aurten pertsona bakoitzak 700 euro emango dituela zergen bidez gerrak finantzatzeko: «Militarismoa edo arma fabrikak diruz laguntzeko diru kopuru izugarria herritarren zergetatik dator». |
2022-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/213819/adegik-ohartarazi-du-irabazi-tarteen-galerak-enpleguan-eragingo-duela.htm | Ekonomia | Adegik ohartarazi du irabazi tarteen galerak enpleguan eragingo duela | «Azken hamarkadetako egoera konplexuenean» egon arren, patronalak dio enpresek eusten diotela, eta 2022rako aurreikuspenak mantendu ditu. Eraikuntzako eta industriako kostuak garestitu dira gehien. | Adegik ohartarazi du irabazi tarteen galerak enpleguan eragingo duela. «Azken hamarkadetako egoera konplexuenean» egon arren, patronalak dio enpresek eusten diotela, eta 2022rako aurreikuspenak mantendu ditu. Eraikuntzako eta industriako kostuak garestitu dira gehien. | «Azken hamarkadetako egoera zalantzazkoena eta konplexuena» du Gipuzkoako ekonomiak, Adegiren iritzian. Patronalak ez daki zenbat iraungo duen, baina ez du uste arazoa koiunturala denik, urte hasieran adierazi zuen moduan. Ukrainako gerrak areagotu ditu orduko kezka iturri nagusiak. Gaur egun, lehengaien hornidurarekin izaten ari diren arazoak eta produkzio kostuen igoeren eraginak are handiagoak dira, eta hori enpresen errentagarritasunean ari da eragiten, eta modu nabarmenean gainera, patronalaren arabera. Azaldu du enpresek «eusten» jarraitzen dutela, baina ohartarazi du arazo horiek jarraitzen badute «epe labur-ertainean» enpleguan ere nabarituko direla ondorioak.
Lurraldeko enpresen artean egindako inkestaren emaitzak aurkeztu dituzte astearte honetan Adegiko buruzagiek, Donostian egindako prentsaurreko batean. Aurrekoa Ukrainako gerra hasi aurretik egin zuten, eta ordutik «eszenatokia okertu» egin dela azpimarratu dute. Hala eta guztiz ere, ziur agertu dira lurraldeko enpresak gai izango direla egoera gainditzeko, «hamarkadetan egin duten moduan». Horretarako, baina, langileei ere ahalegin bat eskatu diete. «Elkarren eskutik joan beharko dugu enpresek, bertan lan egiten duten pertsonek, administrazioek eta gizarteak, oro har», adierazi du Jose Miguel Aierzak, Adegiko zuzendari orokorrak.
Inflazioaren eragina soldatetara eramateko orduan, badira hilabete batzuk patronalak bere kideei aholkatu ziela hori urte batzuetan banatzea. Aierzak berretsi du patronalak formula horri eusten diola, eta azpimarratu du lurraldeko enpresa batzuk ari direla akordioak lortzen sindikatuekin.
Gipuzkoako bi enpresatik batentzat izaten ari da arazo bat soldatak KPIaren arabera igotzea. Kezka nagusia, dena den, hornikuntza arazoak eta lehengaien prezioen garestitzea da, bereziki energienak: hamarretik zortzik diote hori, eta nagusiki bi sektoretakoek: eraikuntzako enpresa guztiek eta industriako hamarretik bederatzik. Zerbitzuetan, berriz, bitik batek.
Hornidura eta energia arazoak eta soldatak igoerak kontuan hartuta, Adegik dio hiru enpresatik batek errentagarritasun arazoak dituela, Fakturazioa apur bat handitu den arren (%1,8 iazko azken hiruhilekoarekin alderatuta), salmenten errentagarritasuna erdira jaitsi dela dio. Joera hori denboran luzatuz gero, susperraldia ezbaian jar daitekeela ohartarazi du Aierzak.
Hala ere, baikor
Dena den, baikor azaldu da Adegiko zuzendari orokorra. Urte hasierako agerraldian, Adegik aurreikusi zuen aurten 5.000 enplegu sortuko zirela, eta inkestak dio enpresen %93k egungo lantaldeak mantendu edo handitzeko asmoa dutela. Horrez gain, eta egoerak okerrera egin duela uste duten arren, patronaleko kideek urte hasieran egin zituen hazkunde aurreikuspenei eusten diete. %4 eta %5,5 artean kokatu zuten orduan, eta, urteko lehen erdian azpitik egongo diren arren, urte amaierarako edo datorren urteko lehen hiruhilekorako maila horretara iristea aurreikusten dute, %4ra behintzat.
Gaurkotasuneko beste gai batzuk ere izan ditu mintzagai Adegiko zuzendari orokorrak. Siemens Gamesari buruz eta Zedarriak enpresari foroaren txostenari buruz galdetu diote kazetariek, baina bi gaien inguruan ez du baloraziorik egin nahi izan. Gamesaren kasuan, aipamen txiki bat egin du: gainerako enpresek bizi dutenarekin konparatu du Zamudioko taldearen egoera; duen arazo larriena errentagarritasun falta dela azpimarratu du. «Hilabeteak daramatza, urteak esango nuke, emaitza negatiboak ematen, errentagarritasun arazo argiekin». Enpresaren balizko deslokalizazioari buruz, berriz, ez du iritzirik eman nahi izan, haren ustetan, orain patronalari ez dagokiolako horri buruz mintzatzea. |
2022-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/213820/pestizidarik-arriskutsuenen-zantzua-duen-fruta-53-areagotu-da-azken-bederatzi-urteotan-europan.htm | Gizartea | Pestizidarik arriskutsuenen zantzua duen fruta %53 areagotu da azken bederatzi urteotan Europan | Azterturiko gerezien erdia kutsatuta dagoela aurkitu dute ia hamarkada batez eginiko ikerketan. Europako Batzordearen eta EBko estatu kideen «erabateko porrota» salatu dute, EBko arauak ezartzeko eta kontsumitzaileak babesteko orduan. | Pestizidarik arriskutsuenen zantzua duen fruta %53 areagotu da azken bederatzi urteotan Europan. Azterturiko gerezien erdia kutsatuta dagoela aurkitu dute ia hamarkada batez eginiko ikerketan. Europako Batzordearen eta EBko estatu kideen «erabateko porrota» salatu dute, EBko arauak ezartzeko eta kontsumitzaileak babesteko orduan. | Norbaitek uste badu Europako Batasuneko arauen eraginez, gero eta zorrotzago zaintzen dela europarrek jaten dutena, eta, ondorioz, elikagaiek dituzten pestizida mailak gero eta baxuagoak direla, erabat oker dago. Hala erakutsi du Pesticide Action Network (PAN) taldeak bederatzi urtez egin duen ikerketak. Europako azoka, denda eta supermerkatuetan saltzen diren 100.000 fruta eta barazki laginak aztertu dituzte, kontinentean bertan hazitakoak, eta, ikusi dutenez, pestizidarik arriskutsuenen kutsadura %53 handitu da azken hamarkadan.
Zenbakiak oso nabarmenak dira: 2011. urtean hasi zuten ikerketa, eta, orduan, bakarrik kiwien %4a zeuden kutsaturik. 2019an, berriz, heren bat (%32) kutsatuta zeuden.
Azterturiko gerezien erdia kutsatuta daudela aurkitu zuten ikerketaren azken urtean (2019). 2011n, %22 ziren.
Horiez gain, frutarik kutsatuenak masustak ziren (%51), mertxikak (%45) eta marrubiak (%38). Eta, barazkien artean, apioa (%50), aza berdea (%31) eta Bruselako azak (%26).
Kutsaturiko fruta eta barazkien kopurua handitzeaz gain, areagotu egin da erabilitako pestizida mota. Esaterako, 2011n, fruten %6,4 zeuden kutsaturik gutxienez bi pestizidarik toxikoenekin, eta 2019an %10,2ra igo da kopurua.
«Pestizida toxikoen erabilera jaisten ari dela eta elikagaietan dauden arrasto mailak kontrolpean daudela esaten dute ofizialki, baina txosten honek eta horren ondorio nagusiek adierazpen ofizialen kontrakoa erakutsi dute», adierazi dute txostengileek.
Haien arabera, honek erakutsiko luke Europako Batzordearen eta EBko estatu kideen «erabateko porrota», EBko arauak ezartzeko eta kontsumitzaileak babesteko orduan.
Emaitzaren irakurketa are larriagoa egin daiteke, ikertzaileek bakarrik aztertu dituztelako Bruselak arriskutsuentzat dauzkan pestizidak, eta, ondorioz, erregulaziorik zorrotzena daukatenak, ustez. Horiek guztiak lotu dituzte hainbat gaitzekin, tartean minbiziarekin, bihotzeko arazoekin eta diabetesarekin. Gizakiak pozoitzeaz gain, ingurumenean ere kalteak eragiten dituzte.
Elikagai kutsatuak ekoizteko joera handiagoa duten herrialdeak Belgika (%34), Irlanda (%26), Frantzia (%22), Italia (%21), Alemania (%20) eta Espainia (%19) dira.
Ikertzaileek kritikatu egin dute Europako Batasunak gaiaren inguruan egiten dituen ikerketak, bakarrik hartzen dituelako kontuan zenbat pestizida saltzen den, ez eta zenbat erabiltzen den, azken horren inguruko daturik ez dagoelako. Salmentak ikusita, Bruselak ondorioztatzen du %12 jaitsi dela pestizida arriskutsuenen erabilera.
Ikertzaileek, berriz, barazkietan geraturiko pestizida zantzuen kopurua aztertu dute.
Zer dela eta areagotu da horrenbeste pestizida arriskutsuenen erabilera? Pesticide Action Networkek azaldu duenez, izurri askok erresistentzia garatu dute genetikoki, belaunaldiz belaunaldi, eta horrek nekazariak eraman ditu toxiko gehiago erabiltzera. |
2022-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/213821/landa-podiumetik-gertuago.htm | Kirola | Landa, podiumetik gertuago | Erasora jo du arabarrak Giroko etaparik gogorrenean, eta Carapazek eta Hindleyk eutsi diote bakarrik. Ekuadortarrak eutsi egin dio lidertzari, eta garaipena Hirtentzat izan da, ihesaldia Apricako helmugaraino eramanda | Landa, podiumetik gertuago. Erasora jo du arabarrak Giroko etaparik gogorrenean, eta Carapazek eta Hindleyk eutsi diote bakarrik. Ekuadortarrak eutsi egin dio lidertzari, eta garaipena Hirtentzat izan da, ihesaldia Apricako helmugaraino eramanda | Italiako Giroko indartsuenen artean dago Mikel Landa (Bahrain). Hala berretsi du gaur, Salo eta Aprica lotu dituen etapan. Aurtengo saiorik bortitzena izan da, ibilbide aldetik bederen: Cadino, Mortirolo, Teglio eta Santa Cristinako igoerak kateatu dituzte 202 kilometroan, eta zangoetan 5.300 metroko desnibela pilatu. Torinon itolarria izan zuen murgiarrak, baina gaur berpiztu egin da, arnasa luzeko ahaleginean. Lanean jarri du taldea, eta oldartu egin da azken mendatean. Soilik Richard Carapazek (Ineos) eta Jai Hindleyk eutsi ahal izan dute haren gurpilean. Joao Almeidak (UAE), berriz, hamalau segundo galdu ditu. Hau da: Landak hamabost segundo eskasera du orain nagusiko hirugarren postua. Gorenean Carapazek jarraitzen du, baina Hindley hiru segundora hurbildu zaio, gainsariei esker.
Etapa, nolanahi ere, ez dute faboritoen artean jokatu. Ihesean erabaki da, eta Jan Hirtek (Intermarche) dastatu du loria, Thymen Arensmanekin (DSM) azken unera arte borroka agonikoa izan ondoren. Txekiarrak bere ibilbideko garaipenik handiena lortu du, eta jarraipena eman dio Intermarche taldea osatzen ari den denboraldi txundigarriari. Guztira 21 txirrindularik egin dute ihes Cadinon, eguneko lehen igoeran, eta zazpi gelditu dira buruan Mortirolora iritsi aurretik. Tartean ziren Hirt eta Arensman, baita Alejandro Valverde (Movistar) eta Lennard Kamna (Bora) ere. Galbahera igaro ezinda gelditu dira, berriz, Guillaume Martin (Cofidis), Wilco Kelderman (Bora), Simon Yates (Bike Exchange) eta Giuilio Ciccone (Trek), besteak beste. Santa Cristinan erabaki da etapa, eta Hirt izan da indartsuena, atzetik aurrera eginda. Bukaeran estutu egin du Arensmanek, baina zazpi segundora geratu da.
Onenen arteko lehiak ere azken mendatean egin du eztanda. Aurrez, soka tenkatzen saiatu da Vincenzo Nibali (Astana), Mortirolon behera, baina ez da urrunera heldu. Bahrain taldea jarri da gidari etaparen azken zatian, Landaren erasoa prestatu nahirik. Abiatu da arabarra, baina aurrez, katigatu egin da Pello Bilbaorekin (Bahrain). Hark ordaindu egin du gero multzora itzultzeko egin behar izan duen esfortzua. Landa, ordea, pedal-kolpe sendoa erakutsi du, eta mokoka aritu da Carapaz eta Hindleyrekin. Itxuraz, australiarra zegoen freskoen. Esprintean, gailendu egin zaie Carapaz, Valverde eta Landari. Hirt iritsi eta 1.24ra helmugaratu dira haiek. Landak seigarren egin du. Bilbao, berriz, 11. izan da, 3.23ra.
Mendiko beste etapa erabakigarri bat jokatuko da gaur, Ponte di Legno eta Lavarone artean. Aparteko zailtasunik ez dute lehen 120 kilometroek, baina bukaeran lehen mailako bi mendate igoko dituzte: Valico del Vetriolo eta Monte Rovere. Azken zortzi kilometroak sasi ordekan egingo dituzte. |
2022-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/213822/stoltenbergen-esanetan-putinek-hutsegite-handi-bat-egin-du.htm | Mundua | Stoltenbergen esanetan, Putinek «hutsegite handi bat» egin du | NATOko idazkari nagusiak esan du Errusiak ez duela lortu aliantza militarra bere mugetatik aldentzea. Ukrainaren arabera, Errusiaren «operazio militarra» bere faserik «aktiboenean» sartu da. Hungariak larrialdi egoera ezarri du. | Stoltenbergen esanetan, Putinek «hutsegite handi bat» egin du. NATOko idazkari nagusiak esan du Errusiak ez duela lortu aliantza militarra bere mugetatik aldentzea. Ukrainaren arabera, Errusiaren «operazio militarra» bere faserik «aktiboenean» sartu da. Hungariak larrialdi egoera ezarri du. | Errusiako presidente Vladimir Putinek Ukrainaren inbasioan «hutsegite estrategiko handi bat» egin duela esan du NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek, Munduko Ekonomia Foroan egindako agerraldian, Davosen, Suitzan. «Putinen helburuetako bat zen NATO Errusiako mugetatik aldentzea, baina, Ukrainari egindako erasoaldiaren ondorioz, justu kontrakoa lortu du». Oroitu du Errusiako agintariak iazko abenduan «ultimatuma» eman ziola aliantza militarrari, eta NATO Europa ekialdetik erretiratzeko eta hedatzea gelditzeko eskatu ziola. «Bada, orain, NATOko kide izateko herrialde gehiago aurkeztea lortu du Putinek», zehaztu du.
Hain zuzen ere, erakundean sartzeko eskaera egin berri duten Finlandiari eta Suediari egin die aipamena Stoltenbergek. «Hau historikoa da», nabarmendu du. Eskandinaviako bi herrialdeek, ordea, Turkia dute oztopo aliantzara atxikitzea abiatzeko prozesuan, Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak egozten baitie PKK Kurdistango Langileen Alderdiko eta YPG Heriaren Babes Unitateetako kideak babestea. Biak ala biak «terroristak» dira, Erdoganen hitzetan.
Turkiako agintariaren jarrera zein den ikusita, Helsinkik eta Stockholmek ordezkari bana bidali dute Ankarara: Suediako Estatu idazkari Oscar Stenstrom eta Finlandiako haren homologo Jukka Salovaara. Bihar batzartuko dira Turkiako presidentearen eledun Ibrahim Kalinekin eta Atzerri ministrorde Sedat Onalekin, aurrez aurre. Turkiak NATOn sartzeko eskaerei betoa kentzeko baldintzak zein diren aurkeztuko dizkie bi herrialdeetako ordezkariei, Turkiako Atzerri ministro Mevlut Çavusogluk Israelera egindako bisitan azaldu duenez.
Khersongo errusiazaleen eskaria
Gerra frontean, Ukrainako Defentsa Ministerioak ohartarazi duenez, Errusiaren «operazio militarra» bere faserik «aktiboenean» sartu da. Hain zuzen, Errusiako armada gogor erasotzen ari zaie Donbass eskualdeko Severodonetsk eta Lisitxansk hiriei, Luhansk oblastaren erabateko kontrola lortzeko xedez. Halaber, Kievek gogorarazi du Errusiako soldaduek ez diotela uko egin Iparraldeko Donets ibaia zeharkatzeari, hil honen hasieran egindako lehen saiakeran porrot egin ostean. Donets ibaia Don ibaiaren adar nagusi bat da, hego-mendebaldeko Errusia eta ekialdeko Ukraina zeharkatzen dituena; 1.053 kilometro luze da. Martxo amaieratik Errusiaren kontrolpean dagoen Kherson eskualdean, berriz, agintari errusiazaleek Kremlini eskatu diote base militar bat jartzeko.
Duela astebetetik Moskuren agindupean dagoen Mariupol hirian (Donetsk oblasta), bestalde, bertako alkatearen aholkulari Petro Andriuxtxenkok salatu du ia berrehun gorpu aurkitu dituztela hondakinen azpian, portuko sotoetako batean. Bitartean, Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik adierazi duenez, Kievek prest jarraitzen du Moskurekin presoak trukatzeko.
Hungariako Gobernuak, bestalde, larrialdi egoera ezarri berri du herrialdean, Ukrainako gerraren ondorioz, Viktor Orban Hungariako lehen ministroak Facebooken argitaratutako bideo baten bidez jakinarazi duenez. «Mundua krisi ekonomikotik gertu dago», ohartarazi du. Ordu gutxiren buruan, Fideszek, Orbanen alderdi ultrakontserbadoreak, Hungariako Konstituzioaren hamargarren erreforma onartu du parlamentuan, ondoko herrialde batean gerra edo krisi humanitarioa gertatuz gero larrialdi egoera ezartzeko. Horiek horrela, gobernuak boterea dauka neurriak azkar onartzeko, dekretu bidez.
Orbanek ziurtatu du larrialdi egoera ezartzeko helburua dela «Hungariako segurtasun interes nazionalak babestea»: «Gerratik kanpo egongo garela ziurtatzeko eta Hungariako familiak babesteko, gobernuak berehala erabakiak hartu behar ditu, eta berehalako ekintzarako prest egon behar du», esan du. Lehen neurriak asteazken honetan jakinaraziko dituztela iragarri du.
Hungariako agintariak laugarren aldiz jarraian irabazi zituen hauteskundeak apirilaren 3an, eta larrialdi egoera bi aldiz ezarri du aurretik: lehena, migrazioaren ondorioz; eta bigarrena, koronabirusaren pandemiaren garaian. |
2022-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/213823/mugi-eta-txik-txak-txartelak-erabilgarri-egonen-dira-gipuzkoan-eta-ipar-euskal-herrian-2023tik-aurrera.htm | Gizartea | Mugi eta Txik Txak txartelak erabilgarri egonen dira Gipuzkoan eta Ipar Euskal Herrian 2023tik aurrera | Gipuzkoako Garraioaren Lurralde Agintaritzak eta Ipar Euskal Herriko Mugikortasun Sindikatuak hitzarmen bat sinatu dute garraio publikoak uztartzeko, eta udatik aurrera Txik Txak txartela Donostiako autobusetan erabili ahal izango da. | Mugi eta Txik Txak txartelak erabilgarri egonen dira Gipuzkoan eta Ipar Euskal Herrian 2023tik aurrera. Gipuzkoako Garraioaren Lurralde Agintaritzak eta Ipar Euskal Herriko Mugikortasun Sindikatuak hitzarmen bat sinatu dute garraio publikoak uztartzeko, eta udatik aurrera Txik Txak txartela Donostiako autobusetan erabili ahal izango da. | Gipuzkoak, Lapurdik, Nafarroa Behereak eta Zuberoak beste urrats bat egin dute lurraldeetako garraio publikoak batzeko. Gipuzkoako Garraioaren Lurralde Agintaritzak eta Ipar Euskal Herria-Iturriko Mugikortasun Sindikatuak sinatutako hitzarmenaren arabera, bi erakundeek «garraio publikoetako sareen arteko lehen interkonexioa gauzatu» dute. Adierazi dutenez, «aste batzuen buruan», Txik Txak txartela —uztailaren 23an jarriko dute martxan— erabilgarri izanen da Donostiako Dbus autobus zerbitzuan. Aukera hori Gipuzkoako garraio zerbitzu guztietara zabalduko da 2023an. Era berean, Mugi txartela Ipar Euskal herriko garraio zerbitzuetan erabili ahal izango da.
Rafael Romero Gipuzkoako Garraioaren Lurralde Agintaritzako presidenteak eta Jean François Irigoien Ipar Euskal Herria-Aturriko Mugikortasun Sindikatuko presidenteak eman zuten herenegun hitzarmenaren berri, Hendaian (Lapurdi) egindako agerraldi batean. Akordioa E-Mobask eta Smartmob proiektuen emaitzetako bat da, eta helburu du «Baiona eta Donostia arteko lurraldean eta Txingudiko badian garraio publikoaren erabilera sustatzea». Izan ere, «Bidasoa ibaiaz gaindiko langileen premiei erantzuteko eta mugikortasun iraunkorrerako irtenbideak ezartzeko tresna» da.
Zehazki, Baiona-Donostia Euskal Eurohirian garraio publikoa sustatzeko sortu zen E-Mobask proiektua, eta Txingudiko Badiako «langileen, herritarren eta bisitarien mugikortasun iraunkorra errazteko», berriz, Smartmob. Hala, azaldu dute datorren urtean emango den pausoak eragin nabarmenena izango duela Irun eta Hendaia batzen dituzten lineatan, txartelak bateragarri egitearen xedea delakoan «garraio publikoa sustatzea eta sistema hobetzea».
Era berean, iragarri dute 2028rako Baionatik Donostiara doan trenbide sarea sortu nahi dutela, 50 minutuan toki batetik bestera joateko. Donostiako autobus zerbitzuari dagokionez, berriz, haietan kreditu txartelarekin eta QR kodearekin ordaintzeko aukera ere martxan jarriko dute. |
2022-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/213824/athletic-hazi-egin-da-marcelinoren-aginduetara.htm | Kirola | Athletic hazi egin da Marcelinoren aginduetara | Athletic hazi egin da Marcelinoren aginduetara. | Marcelinoren aroa aberasgarria izan da Athleticentzat. Taldearen maila hobetu egin da hura Bilbon egon den denboraldi eta erdian. Entrenatzaileen ardura da esku artean dutenari zukua ateratzea, jokalariei daukaten onena erakusteko baliabideak eskaintzea. Egindako lana biribiltzea falta izan zaio, baina taldearen hazkundeak argi erakutsi du teknikari espainiarrak ondo bete duela bere lana.
Marcelinok Athleticen egin duen ibilbidea aletzen hasita, ezinbestekoa da lortutako emaitzak eta jokoa ezberdintzea. Gehienetan lotuta doaz biak ala biak, baina teknikari asturiarrarekin salbuespena egin behar da. Marcelinoren eskutik Athleticek jokoan izan duen hobekuntza ez baita behar lukeen gisara islatu emaitzetan. Athletic talde osoagoa egin du, orekatuagoa. Zuri-gorriek sendotasun handia erakutsi dute azken urteotan. Atzean egindako lana izan da taldearen oinarri nagusia. Bada, defentsako lanean ezer galdu gabe, erasoan arriskutsuagoa bihurtu du taldea. Entrenatzaileek landu ditzaketen arloetan, hazi egin da Bizkaiko taldea. Azken finean, aukera garbi gutxi sortzen zituen lehen, eta azkenaldian, berriz, aurkariaren ate aurrera argitasunez iristeko kapaz izan da Athletic, Marcelinori eta haren lan taldeari esker. Lehoiek gol gehiago sartu edo emaitza hobeak lortu ez badituzte, jokalarien talentu faltaren edota eraginkortasunik ezaren ondorioa izan da. Entrenatzailearen esku ez dauden faktoreengatik, alegia. Bestalde, hazkundea ez da estatistiketan bakarrik islatu. Taldearen bilakaerak eragin zuzena izan du harmailako giroan. Athleticen jarraitzaileek San Mamesera joateko gogoa berreskuratu baitute. Taldea lehiakorra izan da, eta neurketa askotan erakutsi duen jokoak –partida guztiak ez dira onak izan– futbol gosea itzuli die zaleei. Bada zerbait.
Baina arantza txiki bat ere badauka Marcelinoren ibilbideak. Jokoan izandako hazkundea ez da nahikoa izan kirol lorpenetan gauzatzeko. Athleticek lau final jokatu ditu haren aginduetara. Espainiako Superkopa bi eta Kopako beste bi. Asko da. Hori bai, zuzendu dituen final bi Gaizka Garitanoren aroan egindako lanari esker jokatutakoak izan dira. Lau final horietatik Superkopa bat irabazi du talde zuri-gorriak. Finalerdietan Real Madril eta finalean Bartzelona mendean hartuta, gainera. Beste hirurak galdu egin zituen. Bestalde, Europarako txartela eskuratu ez izanak pisua dauka Marcelinok Athleticen egin duen bidean. Orbana da.
Ikusi gehiago: Ez du interesik ikusi | |
2022-5-24 | https://www.berria.eus/albisteak/213825/errusiako-petrolioaren-enbargoa-blokeatzen-jarraitzen-du-hungariak.htm | Ekonomia | Errusiako petrolioaren enbargoa blokeatzen jarraitzen du Hungariak | Datorren asteko goi bileran ere ez dute onartuko Moskuren aurkako seigarren zigor sorta. Bruselak dirua eskaini die itsasontziz hornitzerik ez dutenei, baina nahikoa ez dela erantzun dio Orbanek | Errusiako petrolioaren enbargoa blokeatzen jarraitzen du Hungariak. Datorren asteko goi bileran ere ez dute onartuko Moskuren aurkako seigarren zigor sorta. Bruselak dirua eskaini die itsasontziz hornitzerik ez dutenei, baina nahikoa ez dela erantzun dio Orbanek | Asteak daramatza Europako Batasunak Errusiaren aurkako seigarren zigor sorta negoziatzen, eta aste horietan guztietan ez du gainditu hasierako oztopoa: Hungariak ezetz dio, eta hura gabe ezin da zigorrik ezarri, aho batez onartu behar baitira. «Egun gutxiren buruan» akordioa egon zitekeela esan zuen astelehenean Robert Habeck Alemaniako Ekonomia ministroak, eta horrek gaur arloko arduradunek egindako bilerari buruzko espektatibak handitu zituen. Baina itxaropenak berehala birrindu ditu Viktor Orban Hungariako lehen ministroak, Bruselara bidalitako gutunean eskatu baitu gaia ez aipatzea datorren asteko Europar Kontseiluan, alferrikakoa izango delako.
«Adostasunik ez dagoenez, kontrako ondorioa izan dezake. Geure barne desadostasunak nabarmenduko lituzke, desberdintasunak konpontzeko benetako aukera eskaini gabe. Hortaz, proposatu dut gaia ez jorratzea hurrengo Europar Kontseiluan», dio Orbanek Charles Michel Europar Kontseiluko presidenteari igorritako eskutitzak. Auzia heldu den astean konponduko ez dela onartu du Ursula Von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak, haren esanetan, «arazo teknikoak» ari direlako eztabaidatzen.
2.000 milioi euro
Hungaria ez ezik, Europa erdialdeko beste herrialde batzuek ere eragozpenak jarri dizkiote Errusiako petrolioaren bahiturari. Itsasorik gabeko herrialdeak dira, eta Sobietar Batasunaren garaian eraikitako Druzhba petroliobidetik hornitzen dira. Hau da, Errusiako petrolioarekiko erabateko mendekotasuna dute, eta horregatik eskatu izan dute enbargoa soilik ezartzea itsasontziz iristen den urre beltzari, eta petroliobideetatik iristen dena salbuestea.
Proposamen horrekin ez daude ados herrialde gehienak, Errusiaren gerrarako gastua finantzatzen laguntzea dakarrelako. Horregatik, Europako Batzordeak beste aukera bat jarri du mahai gainean. Joan den astean aurkeztutako RepowerEU planean 2.000 milioi euro baztertu ditu, horiekin eraikitzeko azpiegitura petrolioa EBko portuetatik Hungariara eta itsasorik gabeko beste herrialdeetara heltzeko.
Diru hori ez dela nahikoa esan du Hungariako Gobernuak. Peter Szijjarto Atzerri ministroak aipatu du hamabost eta hemezortzi milioi euro artean beharko lituzketela. Petroliobide berriak eraikitzeko ez ezik, Hungariako findegiak Errusiakoa ez den petroliora egokitzeko dirua behar du, petrolioak desberdinak baitira jatorriaren arabera. Orbanek, bere aldetik, ohartarazi du Bruselak eskainitako dirua ez litzatekeela nahiko goiz iritsiko eta Hungariak «arazo serioak»izango lituzkeela Errusiako petroliorik gabe. Gainera, ez dago ados Bruselak dirua banatzeko hautatu duen sistemarekin: RFF Berreskuratze eta Erresilientzia Funtsetik banatu nahi du dirua, eta Hungariak ezin du horretatik ezer jaso, ez duelako oraindik derrigorrezkoa den plana hitzartu Bruselarekin. Enbargoaren datuak ere jokoan daude. Herrialde batzuek dagoeneko utzi diote Errusiako petrolioa erosteari, baina enbargo ofiziala 2023aren hasierarako utzi nahi du EBk. Bruselak eskaini die Hungariari eta Eslovakiari 2024 urtera arte itxarotea, eta 2024ko uztailera arte Txekiar Errepublikari.
Petrolioari buruz ados jartzea zein zaila den ikusita, estatu kide batzuek proposatu dute atal hori zigor sortatik ateratzea, eta beste neurriak indarrean jartzea. Horien artean daude banku gehiago ateratzea Swift ordainketa sistematik, Errusiako eliteetako kide gehiago sartzea zigortuen zerrendan, eta zigortuei EBn higiezinak erostea debekatzea.
Berreraikitzearen kostua
Gaurko bilera ez du esku hutsik amaitu Europar Kontseiluak, onartu egin baitzuen Ukrainako produktuek gutxienez beste urtebetez ez ordaintzea muga-zergarik EBn.
Eta beste gai bat mahai gainean jarri zuten: nork ordainduko duen Ukrainaren berreraikitzea. Lituaniak, Letoniak, Estoniak eta Eslovakiak proposatu zuten Errusiari izoztutako ondasunak erabiltzea horretarako —30.000 milioi euro, orain arte—. Errusiako banku zentralak EBn eta haren aliatuetan zituen erreserbak (300.000 milioi dolar) ere horretarako erabili nahi dituzte lau estatu kide horiek. Azken hori zaila dela erantzun die Europako Batzordeak, banku zentralen erreserbek beste izaera bat dutelako. |
2022-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/213851/18-urteko-gazte-batek-gutxienez-hemeretzi-haur-eta-bi-heldu-hil-ditu-texasko-ikastetxe-batean.htm | Mundua | 18 urteko gazte batek gutxienez hemeretzi haur eta bi heldu hil ditu Texasko ikastetxe batean | Uvalde hirian izan dira hilketak, AEBetako hegoaldean. | 18 urteko gazte batek gutxienez hemeretzi haur eta bi heldu hil ditu Texasko ikastetxe batean. Uvalde hirian izan dira hilketak, AEBetako hegoaldean. | Berriz ere tiroketa bat izan da Amerikako Estatu Batuetako ikastetxe batean: Uvalde hiriko lehen hezkuntzako Robb eskolan, Texasen, 18 urteko gazte bat errifle batekin sartu da, eta gutxienez hemeretzi haur eta bi irakasle hil ditu. Baliteke hildako gehiago izatea, hainbat zauritu erietxeetan artatzen ari baitira. Tartean, Salvador Ramos erasotzailearen amona, 66 urtekoa: ikastetxean sartu aurretik, hari egin dio tiro hiltzaileak, bien artean izandako eztabaida bat tarteko. Ospitaleratu egin dute, eta larri dago. Pare bat polizia ere zauritu ditu.
Texasko Segurtasun Departamentuak azaldu duenez, Poliziak hil du Ramos. Amonari tiro egin eta gero, auto bat hartu eta eskolara joan da. Errifle batekin, balen aurkako barneko batekin eta motxila batekin sartu da hara, goizeko 11:30 pasatxo zirenean, eta parean zuen edonori egin dio tiro. Hainbat ikasgelatara ere sartu da, eta, ondoren, ikastetxean bertan babestu da. Han hil du Poliziak. Lehen susmoen arabera, bakarrik aritu da.
Ramos Uvaldekoa bertakoa zen, hiriko bigarren hezkuntza ikastetxeko ikaslea, eta Robbeko ikasle ohia. Hainbat hedabideren arabera, nerabezaroan bullyinga jasan zuen, eta Instagramen armen argazkiak igo izan zituen.
Uvalde San Antoniotik 133 kilometrora dago, Mexikoko mugatik gertu, eta 16.000 biztanle ditu. Robb ikastetxean 8 eta 10 urte arteko 500 haurrek ikasten dute, eta gaur zuten ikasturteko azken eskola eguna. Ikastetxeko ikasleen %90 jatorri latinoamerikarrekoak dira.
Bizirik irten diren hainbat lagun inguruko erietxeetan daude, baina gaurkoa, jada, 2012tik AEBetan izan den sarraskirik handiena da. Ordukoan, 20 urteko Adam Lanzak hogei haur eta sei heldu hil zituen, Connecticuteko Sandy Hook ikastetxean. Duela hamar egun eskas ere gertatu zen beste sarraski bat herrialdean: 18 urteko gazte batek hamar lagun hil zituen Buffaloko supermerkatu batean, New Yorken, eraso arrazista batean.
Legedia malgua
Greg Abbottek, Texasko gobernadoreak, doluminak helarazi dizkie biktimei eta haien gertukoei, eta gertatutakoa argitzeko ahalegin guztiak egingo dituztela hitzeman du. Abbotten gobernuak, ordea, erraztu egin du armak eduki eta erabili ahal izatea: iazko ekainetik, pistola bat soinean eramateko ez da baimen berezirik behar Texasen. Hala erabaki zuen hango senatuak, non errepublikanoak nagusi diren. Abbottek berak sinatu zuen legea.
Lege hori onartu zutenean, armen kontrolaren aldeko taldeek azken urteetan Texasen izan diren tiroketak gogorarazi zituzten. Besteak beste, 2019ko abuztuan 30 lagun hil zituzten; 2018an, bi pertsona hil zituzten bigarren hezkuntzako eskola batean, eta 2017an, eliza batean izandako tiroketa batean, 27 izan ziren hildakoak.
Joe Biden AEBetako presidenteak ere hitz egin du gaiaz, nazioari zuzenduta. Galdetu du ea noiz egin behar dion herrialdeak aurre armen lobbyari: «Ekiteko garaia da. Zentzuaren aurkako legeak oztopatzen dituztenei argi esan behar diegu: ez dugu ahaztuko». Izan ere, Bidenen arabera, estatubatuar gehienak armen erabilera kontrolatzeko legeen alde daude. «Zergatik jarraitu behar dugu triskantza hauekin bizitzen?», galdetu du: «Zergatik da gurea halako sarraskiak gertatzen diren herrialde bakarra?».
Ildo beretik jo du Kamala Harris presidenteordeak: «Nahikoa da; neurriak hartzeko ausardia izan behar dugu», esan du, «bihotza hautsita» daukala aitortu ostean.
Hainbat izan dira gertakaria salatu duten pertsona ospetsuak ere, baina Steve Kerrek hitz egin du bereziki irmo, Golden State Warriors saskibaloi taldeko entrenatzaileak. NBAko mendebaldeko finalaren laugarren partidaren atarian, Texasko hilketez jardun du Kerrek: «Gaur ez dut saskibaloiaz hitz egingo. Noiz egingo dugu zerbait?», galdetu du, haserre, eta negar egiteko zorian. Azaldu du minutuko isiluneak egiteaz nekatuta dagoela, baita hildakoen familiei doluminak bidaltzeaz ere. Jarraian, AEBetako Senatuko errepublikanoen aurka egin du entrenatzaileak, armak erosteko orduan aurrekaririk ez izatera behartzen duen legea oztopatu dutelako. |
2022-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/213852/euskararen-kaleko-erabilera-orokorra-duela-sei-urteko-bera-da.htm | Gizartea | Euskararen kaleko erabilera orokorra duela sei urteko bera da | Eremu euskaldunenetako beherakada berretsi du Soziolinguistika Klusterraren kale erabileraren neurketak. Gaztetzen ari da euskararen erabilera: haurrek eta gazteek egiten dute gehien. | Euskararen kaleko erabilera orokorra duela sei urteko bera da. Eremu euskaldunenetako beherakada berretsi du Soziolinguistika Klusterraren kale erabileraren neurketak. Gaztetzen ari da euskararen erabilera: haurrek eta gazteek egiten dute gehien. | Beherakada eten egin da, baina ez irauli. Hala gertatu da euskararen kale erabilerarekin, duela sei urtetik hona. Hots, argazki orokorra ez da aldatu: %12,6k egiten dute euskaraz kalean, zortzi lagunetik batek. Kaleko erabileraren zortzigarren neurketaren emaitzak argitaratu ditu Soziolinguistika Klusterrak, eta erabilera orokorrean ez da nabari gorabehera esanguratsurik. Hori, bere horretan, bada adierazgarria, oso bestelakoa baitzen 2016ko behaketak erakutsi zuen egoera: 2011koak erakutsitako beheranzko joera berretsi zuen, eta erabilera orokorra, lehen aldiz, 1997koaren azpitik kokatu zuen. Ikusi beharko da, beraz, hurrengo neurketak joaera hori nora daraman, gora edo behera.
Hala ere, azken neurketan badira zantzu batzuk erakusten dutenak egonkortzen ari direla aspaldian atzemandako zenbait joera. Eremu soziolinguistikoak erabileran duen eragina erakusten du, beste behin, baina, horrez gain, eremurik euskaldunenetan erabilerak behera egin duela ageriratzen. Aztertutako eremuaren ezaugarriak oso desberdinak izanagatik, hala antzematen zen Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko eta Tolosaldeko 93 udalerritan egindako neurketan ere. Bestalde, euskararen erabilera gaztetu egin dela ikus daiteke: haurrek darabilte gehien, eta adinekoek gutxien.
Argi-ilunak nabarmentzeko, hala ere, argazkia xeheago aztertu behar da, eta haren konplexutasuna kontuan hartu. Izan ere, Soziolinguistika Klusterrak nabarmendu du hizkuntzen erabilera ez dela «egonkorra», ezta «indibiduala» ere: «Datuok interpretatzeko, ukipenean dauden hizkuntzen erabilera arau sozialak eta adierazle demografikoak, soziologikoak eta soziolinguistikoak hartu behar dira kontuan». Horien artean daude honako hauek, beste zenbaiten artean, Klusterraren arabera: azken urteetako migrazio saldo positiboa; zahartze tasaren igoera; pandemiaren eragina; bizi inguruneen aldaketa; merkantilizazio prozesuak; eta aurrez aurrekoak ez diren harremanak indartu izana.
Eragina du, halaber, ikerketa egiten den uneak ere. Kasu honetan, iazko irailaren 17tik urriaren 30era bitartean egin zen, pandemiaren kontrako neurri murriztaileak arindu ziren garaian, eta, beraz, kalean ibiltzeko eta harremanak izateko aukera erraztu zenean. 145 udalerritan egin zuten neurketa; 603.497 solaskide behatu ziren, 215.396 elkarrizketatan.
Beherakada Gipuzkoan
Egoera eta haren bilakaera ez da homogeneoa, ez eremu bakoitzean, ezta adin tarte bakoitzean ere. Herrialdeka, badira aldaketak, baina ez handiak. Aitzitik, sumatutako joerak akats tartearen barruan kokatu behar direla zehaztu du Klusterrak. Gipuzkoan erabiltzen da gehien euskara, nabarmen (%30,6), baina, hala ere, erabilerak 0,5 puntu egin du behera 2016tik. Orduan azaldutako beherakada berretsi egin da, beraz. Hala ere, oraindik ere gainerako herrialdeetan baino askoz gehiago egiten da han euskaraz.
Nafarroan eta Ipar Euskal Herrian ere ikusten da jaitsiera. Iparraldean, gainera, agerikoa da beheranzko joera azken hamarkadetan: %8,3 zen erabilera 1997an, eta gaur egun, %4,9. Bizkaian, berriz, 0,6 puntu igo da euskararen erabilera. Hala, aurreko aldietan ikusitakoa alderantzizkatu egin da han: 2001etik lehenengoz, igo egin da euskaraz entzun dituztenen portzentajea. Igoera txiki bat ikusi dute Araban ere.
Bestalde, gaztelania eta frantsesa ez diren beste hizkuntzek Araban dute presentziarik handiena (%4,6), eta Ipar Euskal Herrian, berriz, txikiena (%1,8).
Gune soziolinguistikoei erreparatuz gero —euskaldunen portzentajearen arabera eremuak banatuta—, berriz ere agertzen da azkenaldiko neurketek erakutsitakoa: euskaldunak gehiengoa diren inguruetan behera egin du euskararen erabilerak. Herritarren %75 edo gehiago euskaldunak diren eremuetan, %61,9 da entzundako euskararen portzentajea, aurreko aldian baino 3,2 puntu txikiagoa. Gainera, beherakada horren tamainako igoerarik ez dute antzeman hain euskaldunak ez diren eremuetan; antzeratsu jarraitzen dute. Ipar Euskal Herriko egoerak ondo islatzen du joera hori. Azken bost urteetan, euskararen kaleko erabileran ez da aldaketa handirik izan Lapurdiko kostaldean eta barnealdean; zertxobait igo da euskararen erabileran. Aldiz, eremu euskaldunenetan, Nafarroa Beherean eta Zuberoan, nabarmen egin du behera, eta, 2011ko mailara itzuli da: %10,5.
Hiriburuei dagokienez, euskara gehien Donostian entzuten da; Gipuzkoako hiriburuan duela bost urtean beste euskara entzun dute: %15,3. Aldea handia da, gainerakoetan %2,5 eta %4 artean baitabil. Hala ere, hurrenkeran izan da aldaketa bat. 2016ko neurketak erakutsitakoaren kontrara, oraingoan euskara gehiago entzun da Bilbon (%3,5), Iruñean baino (%2,7). Donostiaren atzetik euskara gehien entzuten den hiriburua Gasteiz da (%4,1); gutxien, berriz, Baionan: %2,5.
Biztanleriaren zahartzeari, kontra
Biztanleria zahartu ahala euskara gaztetzen ari dela berresten dute emaitzek. Haurrek eta gazteek darabilte gehien euskara, eta helduek eta adinekoek gutxien, hurrenkera horretan. Azken neurketan hartu zuen itxura hori adinaren araberako mailaketak, eta sendotu egin da oraingoan. Izan ere, haurren artean handitu egin da erabilera, %19,3raino; gainerako adin taldeetan, berriz, ia bere horretan dago.
Euskarak «adin piramidea irauli» izana «lorpen sozial handia» dela nabarmendu du Soziolinguistika Klusterrak, eta gogoratu ez dela hori gertatzen Europako hizkuntza gutxitu gehienetan, zeinetan adinekoek erabiltzen duten gehien. Horregatik, euskararen egoera kontrakoa izatea positiboa dela azaldu du: «Kualitatiboki, biziberritzerako egoerarik mesedegarrienean dago euskara belaunaldien arabera».
Hala ere, haurretatik gazteetara pasatzean, asko apaltzen da erabilera. Gainera, helduen adin tartea bitan zatituz gero, ikus daiteke 25-44 adin tartekoek euskara gehiago darabiltela (%14,3) 15-24 tartekoek baino (%12,5).
Adin berekoen arteko elkarrizketetan, baina, ñabardura hori ere desagertu egiten da; zenbat eta gazteago, orduan eta handiagoa da euskararen kale erabilera. Herrialde denetan gertatzen da hori, baina, hala ere, Nafarroan eta Bizkaian oraindik adinekoei gehiago entzuten zaie euskaraz gazteei baino. Ikusi beharko da batez ere hezkuntzaren bidez euskaldundutako belaunaldiak zahartu ahala salbuespen horiek erabat deuseztatzen diren.
Halaber, neurketak erakusten du haurrek eragin handia dutela hizkuntzaren erabileran. Haurren eta nagusien arteko elkarrizketetan nabarmen egiten du gora erabilerak: %20,4 da.
Emakumeek gehiago
Aurrez egin izan diren beste hainbat ikerketek agerian utzi dute emakumeek gizonek baino gehiago egiten dutela euskaraz, eta, halaber, gehiago parte hartzen dutela euskararen aldeko egitasmoetan ere. Bada, ez dio kontrakorik Klusterraren behaketak ere. Adinekoetan ez gainerako adin talde guztietan handiagoa da euskararen erabilera emakumeetan.
Ez hori bakarrik, adinean behera egin ahala, handiagoa da arrakala. 2-14 adin tartean, adibidez, nesken artean %17,7 da erabilera, eta mutilen artean, %12. 25-44 tartean, berriz, gizonezkoen arteko erabilera %9,6 da, eta emakumeen artekoa, %12,6; aldea, beraz, haurretan baino dezentez txikiagoa da. |
2022-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/213853/31-biemh-40-industriaren-lehen-mailako-erakusleihoa.htm | albisteak | 31. BIEMH: 4.0 Industriaren lehen mailako erakusleihoa | BIEMH makina-erremintaren biurtekoa ekainaren 13tik 17ra egingo da, eta 28 herrialdetako punta-puntako enpresek parte hartuko dute. | 31. BIEMH: 4.0 Industriaren lehen mailako erakusleihoa. BIEMH makina-erremintaren biurtekoa ekainaren 13tik 17ra egingo da, eta 28 herrialdetako punta-puntako enpresek parte hartuko dute. | 1.400 enpresa erakusketari inguru dira, orain arte berretsiak, aldi berean egingo diren beste feria batzuetakoak ere kontuan izanda, eta nabarmena da atzerriko parte hartzaileen presentzia: besteak beste, Alemania, Austria, Belgika, Kanada, Txina, Hego Korea, AEB, Finlandia, Frantzia, India, Italia, Japonia, Portugal, Erresuma Batua, Txekiako Errepublika, Suitza, Taiwan eta Turkia aldetik etorriak.
Sektoreka, nagusiki honela banatuko dira enpresak: harroketa bidezko makineria (%22), osagaiak eta osagarriak (%20), automatizazioa eta robotika (%14), deformazio bidezko makineria (%13), erremintak (%12), metrologia eta CAD-CAM (%9), zerbitzuak eta bestelakoak (%10). Orain arte, 3.250etik gora makina, produktu eta zerbitzu daude jasota direktorioan, eta, horiei esker, BEC Bilbao Exhibition Centre erakustazokako pabiloiak abangoardiako erakusleiho bihurtuko dira, konponbide teknologikorik aurreratuenen erakusgarri.
Datuek berretsi dutenez, aurtengo azokak onura handiak ekarriko ditu, eta industriak sendotu egingo du ekonomian duen funtsezko zeregina; BIEMH lehen mailako topaketa estrategiko gisa itzuliko da, industria eremua dinamizatzeko asmoz itzuli ere. B2B negozio eredu bat izango da zuzeneko merkataritza harremanerako, negozio aukera ugari ekarriko dituen lanabesa. Horrez gainera, BIEMH egiten den aldi berean, beste zenbait feria eta konferentzia ere egingo dira: Addit3D, fabrikazio gehigarriko eta 3Dko nazioarteko feria; BeDIGITAL, industrian aplikaturiko transformazio digitalaren feria; IMIC Maintenance Innovation Conference kongresua; eta WORKinn-Talent Hub. Feria horiek guztiak aldi berean eginik osatuko da 4.0 Industriaren ehunduran zeharreko ibilbidea.
BIEMH makina-erremintaren biurtekoa AFM-Advanced Manufacturing Technologies klusterrak eta Bilbao Exhibition Centre erakustazokak antolatzen dute, Eusko Jaurlaritzarekin eta Aimhe makina-erreminten inportatzaileen elkartearekin batean.
Herrialde estrategikoetako bisitariak
Ekainean BIEMHn bisitan izango dira mundu osoko sektore estrategiko nagusietako profesionalak: automobilgintza, aeronautika, energia, olioa & gasa, trenbidegintza, itsasontzigintza, eraikuntza metalikoa, ekipamendu ondasunak, siderurgia, balbulagintza eta beste zenbait alorretakoak. Bisitarien sustapen kanpaina nagusia, berriz, ehun herrialdetan baino gehiagotan egin da: Alemanian, EEUUetan, Eslovakian, Espainian, Frantzian, Indian, Italian, Mexikon, Portugalen, Polonian, Erresuma Batuan, Txekiako Errepublikan eta Turkian. BIEMHko bisitarien kanpainak badu osagai nagusi bat: erosleak erakartzea, Hosted Buyers´ Programme gonbidapen programaren bidez. Programa horrek erakusketarien beren eskariak jasotzen ditu, eta funtsezkoa da interesik handieneko soslai estrategikoak erakartzeko BECera.
BIEMH makina-erremintaren nazioarteko biurtekoak sektore askoren babesa du nazio mailan fabrikazio aurreratuaren alor guztian. Besteak beste, nabarmena izan da hauen kolaborazioa: AMETIC, Andaluziako Aerospace, Anmopyc, Espainiako Merkataritza Ganbera, Nafarroako Citi, Ingeniari Industrialen Elkargoen Kontseilu Nagusia, Feamm, Femeval, FVEM Metalgintzako Enpresen Bizkaiko Federazioa, Platea, Kantabriako Pymetal, eta UPM Madrilgo Unibertsitate Politeknikoa.
Halaber, Bisitarien Departamentuak nazioarteko aliantzen sare garrantzitsu bat du ehundua: esaterako, Italian, Portugalen, Turkian, Alemanian, Mexikon, Erresuma Batuan, Argentinan eta Kolonbian.
Ekainean BIEMHn bisitan izango dira mundu osoko profesionalak. BEC
Automatizazioa eta Robotika
Automatizazioa eta Robotika sektorea da BIEMHko azpimarragarrienetako bat. BECen erakutsiko dute beren indar guztia 13 herrialdetako — Alemania, Austria, Espainia, Frantzia, Italia, Suitza, Suedia, Herbehereak, Danimarka, AEB, India, Hego Korea eta Txina— 167 konpainia erakusketarik. Sektore hori, berriz, beste azpisektore hauek osatuko dute: robot industrialak, kontrol eta biltegiratze sistemak, manipulazio sistemak, automatizazio industriala eta muntaketa, kontrolerako softwarea, fabrikazio eta makinak, biltegiratzeko eta garraiorako konponbideak, muntaketarako eta mihiztaketarako teknologiak eta sistemak, eta CAD-CAM.
Automatizazioa eta Robotika sektorea da BIEMHko azpimarragarrienetako bat. BEC
Eduki garrantzitsuko agenda bat
Analisirako eta gogoetarako guneek ere garrantzi berezia dute industria aurreratuaren lehiakortasuna jorratzeko orduan, betiere testuinguru berri batean non sektore guztiak elkarrekin konektatuta egongo baitira zer erronka handi dituzten eztabaidatzeko. Berrikuntza gisa, BIEMHk Automation & Robotic Talks izeneko solasaldiak eskainiko ditu aurten. Saio horietan, gai jakin batzuetan jarriko dute arreta: industrian automatizazio teknologiak inplementatzeko adibideak; automatizazio eta robotika alorreko azken garapenak, planta digital automatizatu bateranzko bidean aurrera egiteko; eta robotikaren etorkizuna.
Eduki berezituko programa hori, hain zuzen, aldi berean egingo diren ferietako hitzaldien agendari gehituko zaio, Addit3Dko Additive Talks edo solasaldi gehigarriak eta BeDIGITALeko Digital Talks edo solasaldi digitalak bitarteko, zeinetan modu bertikalean eta espezializatuan jorratuko baitituzte industria alorreko gai funtsezko guztiak.
Horrez gainera, BIEMHko edukien agenda horrek telebista kate propioa izango du, BIEMH TB, eta zuzenean emitituko du. Ikus-entzunezko formatu horrek sektorearen inguruko berrikuntzen berri emango du, bai eta zenbait profesionalen lekukotza ezagutaraziko ere bost egun horietako jardunaldietan izandako elkarrizketa, erreportaje eta mahai inguruen bidez. Era berean, BIEMH TBn eduki transbertsal modura emango dituzte Industry Talks edo industriari buruzko solasaldiak; topagune horietan, sektoreko hainbat profesionalek elkarrekin aletu ahalko dituzte beren lanbide esperientziari eta ibilbideari buruzkoak, bai eta elkarlanean jorratu ere enpresa handiekin, digitalizazioaren, teknologiaren eta jasangarritasunaren aldeko ideiak. Women in Industry programak, bestalde, gogoetarako eta eztabaidarako gune bat eskainiko du, enpresa eremuan genero berdintasuna lantzeko premia dagoela planteatzeko asmoz, industria alorrean bereziki; hala nola hainbat solasaldi, eztabaida eta mahai inguru antolatuko dira, enpresek lehiakor izateko zer motatako erronkei ekin behar dieten aztertzeko, kontuan harturik erronka gehigarria izango dutela genero arrakala. Ekinbide horiexek izango dira aurtengo berrikuntzetako bi. |
2022-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/213854/hiru-hilabetez-luzatu-diote-espetxealdia-pablo-gonzalezi.htm | Gizartea | Hiru hilabetez luzatu diote espetxealdia Pablo Gonzalezi | Poloniako Przemysl eskualdeko auzitegiak onartu egin du fiskaltzaren eskaera atxiloaldia luzatzeko. Gonzalezen abokatuak errekurtso bat aurkeztuko du. | Hiru hilabetez luzatu diote espetxealdia Pablo Gonzalezi. Poloniako Przemysl eskualdeko auzitegiak onartu egin du fiskaltzaren eskaera atxiloaldia luzatzeko. Gonzalezen abokatuak errekurtso bat aurkeztuko du. | Pablo Gonzalez kazetariaren atxiloaldia luzatzeko eskatu zuten maiatzaren 16an Delinkuentzia Antolatuaren eta Ustelkeriaren Arloko Poloniako Fiskaltzaren ordezkariek. Eskaera egin ondotik, epaileek zazpi eguneko epemuga zuten eskaera aztertu eta erabaki bat hartzeko. Azkenean, Poloniako Przemysl eskualdeko auzitegiak onartu egin du fiskaltzaren eskaera, eta, hala, Pablo Gonzalez kazetariak beste hiru hilabetez egon beharko du atxiloaldian.
Bartosz Rogasa Gonzalezen abokatuak Efe berri agentziari esan dionez, epaitegiaren erabakiaren aurkako errekurtso bat aurkeztuko dute. Hala ere, kazetariak espetxean jarraitu beharko du oraingoz.
Gonzalez Poloniako espetxe batean dago behin-behinean, Errusiaren aldeko espioitza lan ugari egin izanaz akusatuta. Joan den otsailaren 28an atxilotu zuten, eta dagoeneko ia hiru hilabete daramatza atxilo. |
2022-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/213855/eh-bilduk-gardentasuna-eskatu-dio-madrilgo-gobernuari-trafiko-eskumena-atzeratzeko-arrazoietan.htm | Gizartea | EH Bilduk «gardentasuna» eskatu dio Madrilgo gobernuari trafiko eskumena atzeratzeko arrazoietan | «Arrazoi teknikoak» direla eta, atzeratu egin da eskumenaren transferentzia, eta Bel Pozueta EH Bilduko diputatuak eskatu du arrazoi horiek argitzeko. Pozuetak atzerapena justifikatzeko bi hipotesi planteatu ditu. | EH Bilduk «gardentasuna» eskatu dio Madrilgo gobernuari trafiko eskumena atzeratzeko arrazoietan. «Arrazoi teknikoak» direla eta, atzeratu egin da eskumenaren transferentzia, eta Bel Pozueta EH Bilduko diputatuak eskatu du arrazoi horiek argitzeko. Pozuetak atzerapena justifikatzeko bi hipotesi planteatu ditu. | «Gardentasuna». Hori eskatu dio gaur Bel Pozueta EH Bilduko diputatuak Isabel Rodriguez Espainiako Lurralde Politikako ministroari, Diputatuen Kongresuan. Izan ere, Nafarroak 2021eko abenduaren 31n eskuratu behar zuen trafiko eskumena, baina atzeratu egin zuten, «arrazoi teknikoak» direla eta. Hori horrela, Pozuetak eskatu dio Espainiako Gobernuari «ausarta« izateko eta «emandako hitza betetzeko».
EH Bilduko diputatuak adierazi duenez, urteak daramatzate egoera horretan. Izan ere, 2018ko urrian Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak agindu zion Uxue Barkos orduko lehendakariari Madrilek trafiko eskumena transferituko ziola. Orain, ordea, 2025ean espero dute akordioa izenpetzea. Pozuetaren arabera, transferentzia «ez da ez mesede, ez opari bat», herritarren eskubideei buruz ari baitira: «Gure eskubideak dira. Errespetatu eta bete beharreko eskubideak», hain zuzen.
Ikusi gehiago: Trafiko eskumenaren akordioa atzeratu egin dute Iruñeak eta Madrilek
Rodriguezek, berriz, azaldu du transferentzia hori «konplexua» dela, besteak beste, gai teknikoak, operatiboak eta aurrekontuari buruzko gaiak daudelako horren barruan. Horrela, nabarmendu du Espainiako eta Nafarroako gobernuak trafiko zerbitzua «hobetu» nahi duten bi administrazio direla, eta gaineratu du: «Borondate politikoa existitzen bada, transferentzia egongo da».
Diputatuaren arabera, baina, atzerapena bi gairen ondorio izan daiteke. Batetik, uste du Madrilen asmoa izan daitekeela Nafarroak bere gain har ditzala trafikoko Guardia Zibileko langileen kostuak, transferentzia osoa gauzatu arte. Bestetik, Barne Ministerioan Guardia Zibilak eragindako barne presioak egon daitezkeela uste du, eta horiek galarazi egiten dutela transferentzia sinatzea. Izan ere, Nafarroan 1.500 guardia zibil inguru daude, eta horietatik 189 bat arduratzen dira trafikoaz.
Lurralde Politikako ministroak, ordea, gezurtatu egin ditu Pozuetaren hipotesiak: «Transferentzia atzeratu egin zen beste transferentzia bat aurreratu genuelako, gutxieneko bizi sarrerarena». |
2022-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/213856/gaelikoa-ipar-irlandako-hizkuntza-ofizial-bilakatzeko-lege-proiektua-aurkeztu-du-londresek.htm | Mundua | Gaelikoa Ipar Irlandako hizkuntza ofizial bilakatzeko lege proiektua aurkeztu du Londresek | Proposamenak «aitortza eta babesa emango dio irlandar hizkuntzari», eta «eskozieraren garapena» sustatuko du Ipar Irlandan. Hiru erakunde sortuko dituzte horiek bermatzeko; tartean, Identitatearen eta Adierazpen Kulturalaren Bulegoa. | Gaelikoa Ipar Irlandako hizkuntza ofizial bilakatzeko lege proiektua aurkeztu du Londresek. Proposamenak «aitortza eta babesa emango dio irlandar hizkuntzari», eta «eskozieraren garapena» sustatuko du Ipar Irlandan. Hiru erakunde sortuko dituzte horiek bermatzeko; tartean, Identitatearen eta Adierazpen Kulturalaren Bulegoa. | Irlandako gaelikoaren aldeko ekintzaileek «historikotzat» jo dute erabakia: hizkuntza hori Ipar Irlandan ofiziala bilakatzeko lege proiektu bat aurkeztu du gaur Erresuma Batuko Gobernuak. Aspalditik esperotako proposamena zen, eta, Londresek azaldu duenez, helburutzat du «aitortza eta babesa» ematea «irlandar hizkuntzari». Eskozierarentzat ere neurriak aurreikusten ditu, dokumentua onartuz gero hizkuntza hori «gutxiengo nazional» gisa aitortuko bailukete Ipar Irlandan.
Brandon Lewis Erresuma Batuaren Ipar Irlandarako ministroak eman du albistearen berri, eta, lege proiektua Lorden Ganberan aurkeztu aurretik, adierazi du pauso hori «mugarri bat» izango dela Ipar Irlandarentzat. «[Lege proiektua] Orekatua da, alderdi politikoek negoziatu modura, Ipar Irlandan denek etekina atera diezaioten. [...] New Decade, New Approach [gobernabide itunean] adosturikoa emateaz gain, errespetuaren eta tolerantziaren printzipioak bermatzen jarraitzea ahalbidetuko du, Ostiral Santuko Akordioak jasotzen duen modura», esan du Lewisek.
Lege proiektuan, hiru erakunde publiko sortzea aurreikusten da; tartean, Identitatearen eta Adierazpen Kulturalaren Bulegoa. Hala, bi komisario aukeratuko lituzkete, bata gaelikoarentzat, eta bestea eskozierarentzat, eta horiek arduratuko lirateke hizkuntza eta kultura horiek sustatzeaz; horrekin batera, Londresek proposatu du 4,7 milioi euro ematea An Ciste Infheistiochta Gaeilgeri, Irlandar Hizkuntzaren Inbertsio Funtsari.
Conradh na Gaeilge gaelikoa sustatzeko elkarteak pozez eta «arretaz» hartu du Erresuma Batuko Gobernuaren proposamena. Haientzat gaurkoa «egun historikoa eta emozioz betea» bilakatu den arren, esan dute ez direla «inozoak», jakitun baitaude gaur aurkeztu dutena «bidaia legegilearen hasiera» besterik ez dela: «Eta, noski, Erresuma Batuko Gobernuarekin izan dugun esperientzia mingarriak erakutsi digu ezin dugula ezer egintzat eman».
An Dream Dearg elkartea ere pozik agertu da Lewisek jakinarazitakoarekin, eta, horko kide Ciaran MacGiolla Bheinek ITV telebista kateari adierazi dionez, gaelikoak lehen aldiz «estatus ofiziala izatea sekulako lorpena» da.
Michelle O'Neill Sinn Feinen presidenteorde eta Ipar Irlandako lehen ministro bilakatzeko hautagaiarentzat ere «historikoa» da lege proiektu hori aurkeztea, eta «komunitate linguistiko irlandarrari» eskertu dio aurrerapausoa, horren «erresistentziak eta dedikazioak» ahalbidetu duelakoan «mugarri» hori.
Ostiral Santuko Akordiotik honako bidea
Irlandako gaelikoak duela 24 urte jaso zuen lehen aitorpena Ipar Irlandan, Ostiral Santuko Akordioa sinatu zutenean; orduan, adostu zuten hizkuntza garatzeko eta berpizteko neurriak beharrezkoak zirela, eta Erresuma Batuak ere bat egin zuen behar horrekin.
Gerora, 2001ean, Europako Hizkuntza Gutxituen Ituna sinatu eta berretsi zuen Londresek, eta, beste bost urteren ostean, hizkuntza babesteko lege baten beharra aitortu zuten Saint Andrewsko Akordioan; Ipar Irlandan autonomia berrezarri zuten urtea izan zen.
2011ko erroldaren arabera —aurten eguneratuko dute—, Ipar Irlandan 184.898 herritarrek dute hizkuntzaren «ezagutzaren bat» —biztanleriaren %10,65 dira—, horietako 104.943 (%6,05) dira hitz egiteko gai, eta 4.130 bat herritarrentzat (%0,2) da etxeko hizkuntza.
Iragan larunbatean, 17.000 bat lagun Belfasteko kaleetara atera ziren, hizkuntzaren alde egitera. |
2022-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/213857/frederic-haranburu-xistor-i-eskumuturreko-elektronikoa-kendu-diote.htm | Politika | Frederic Haranburu 'Xistor'-i eskumuturreko elektronikoa kendu diote | Duela bi urte atera zen espetxetik, eta etxean ari zen zigorra betetzen. Baldintzapean aske segituko du. | Frederic Haranburu 'Xistor'-i eskumuturreko elektronikoa kendu diote. Duela bi urte atera zen espetxetik, eta etxean ari zen zigorra betetzen. Baldintzapean aske segituko du. | Etxerat euskal presoen senideen elkarteak jakinarazi duenez, eskumuturreko elektronikoa kendu diote Frederic Haranburu Xistor-i, eta, beraz, ez du jada kontrol telematikorik izanen. Baldintzapean aske segituko du, halere: hau da, kalean egonen da, baina baldintza batzuekin. Frantziako Estatutik ateratzeko, adibidez —hots, Hego Euskal Herrira joateko—, baimena eskatu beharko du. Ez da oraino erabat libre, beraz.
2020ko azaroaren 24an atera zen Haranburu kartzelatik, espetxean 30 urte eta 234 egun pasatu eta gero, eta ordutik etxean preso zen, Lapurdin. Parisko Dei Auzitegiak urte hartako urriaren 27an onartu zuen hark baldintzapean aske geratzeko egindako eskaera, egiten zuen hirugarrena. «Gaur dugun pozak ez du gorde behar ez dela zinezko askatasun bat», adierazi zuen orduan Maritxu Paulus Basurko abokatuak: «Beste modu batez, baina kondena betetzen segituko du».
Harekin batera atxiloturiko Ion Parot eta Jakes Esnal euskal presoak Frantziako kartzeletan dira oraindik ere, baldintzapean aske uztea lortu ezinda. |
2022-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/213858/badon-proiektuak-irabazi-du-aek-korrika-kultur-sorkuntzarako-beka.htm | Kultura | '#badon' proiektuak irabazi du AEK-Korrika kultur sorkuntzarako beka | Ines Osinagak eta Olatz Salvadorrek aurkeztu dute, eta nabarmendu lan kolektibo bat dela, eta izaera kolektiboa duela hain justu oinarrian. Euskal kulturaren genealogia aztertu, eta diziplinarteko emanaldi bat sortuko dute 2023ko Korrika Kulturalerako. | '#badon' proiektuak irabazi du AEK-Korrika kultur sorkuntzarako beka. Ines Osinagak eta Olatz Salvadorrek aurkeztu dute, eta nabarmendu lan kolektibo bat dela, eta izaera kolektiboa duela hain justu oinarrian. Euskal kulturaren genealogia aztertu, eta diziplinarteko emanaldi bat sortuko dute 2023ko Korrika Kulturalerako. | Kolektiboa, ahotsak, gorputzak, bazterrekoak, hausnarketa, prozesua, transmisioa, zalantza... #badon proiektuak oraindik ez du azaltzen erraza den itxurarik, baina haren mamia ulertzeko balio dezakete sustatzaileek asmo sendoz errepikatu dituzten hitzek. Ines Osinaga eta Olatz Salvador musikariek aurkeztu dute proiektua, gaur, Donostiako Viktoria Eugenia antzokian, talde zabal baten ordezkari gisa. «Proiektu kolektiboa da: korala izango da, baina, gainera, kolektiboa». Haiek irabazi dute AEK-k eta Korrikak antolatu duten kultur sorkuntzarako beka; lanaren emaitza aurkeztuko dute Korrika Kulturalaren egitarauaren barruan, 2023ko azarotik 2024ko apirilera.
Denera, hamahiru lan aurkeztu dituzte bekara, «maila oso onekoak», Asier Amondo Korrikako bozeramailearen hitzetan, eta #badon saritzea erabaki dute epaimahaiko kideek: Aguxtin Alkhatek, Irantzu Lekuek, Amaia Merinok, Maria Riverok eta Yurre Ugartek. Proiektuak 23.000 euroko saria jasoko du.
Epaimahaiak bere erabakia arrazoitzeko nabarmendu dituen gai nagusiak dira, hain zuzen, Osinagak eta Salvadorrek aurkezpenean behin eta berriro azaldu dituztenak: prozesuari garrantzi berezia emango diote, eta ikuskizun batez haragoko zerbait sortuko dute.
Euskal kulturaren transmisioa etenda dagoela esan izan denean, horri buruzko kexa nagusitu da, Osinagaren ustez, baina berak beste ikuspuntu batetik heldu nahi lioke egoerari: «Eta hori aukera bat balitz?». Genealogia aztertu nahi dute, ikusteko nor dagoen hor eta nor ez, eta «zentralitaterik ez duten ahots eta gorputzak» aldarrikatzeko, horiei leku bat egiteko. «Oinordetza kulturala zalantzan jarri nahi dugu».
Bidea helburu
Proiektuak bi ildo nagusi ditu: batetik, diziplinarteko hausnarketa kolektibo bat martxan dago, eta bidelagun askorekin ari dira sormen laborategi bat itxuratzen; bestetik, prozesu horretatik aterako den emanaldia bera. Orain arte osatu duten sarean, literaturan, musikan, arte plastikoetan, antzerkian, dantzan eta bestelako adierazpideetan aritzen diren sortzaileak batu dituzte, baina oraindik ez dakite zer-nolakoa izango den azken emaitza: «Ez dakigu, eta ez dugu jakin nahi. Askotariko diziplinak eta parte hartzeko erak izango ditu», esan du Osinagak.
«Emaitza bera garrantzitsua izango da, baina are garrantzi handiagoa hartuko du dagoeneko hasia dugun bideak», Salvadorren arabera. Bide hori neurri batean ikusgarri egitea ere bada haien asmoa, Osinagak kontatu duenez: «Normalean, emaitza ikusten da eta prozesua itzalpean egiten da. Alde batetik, hori ondo dago, eztabaidatzeko espazio seguruak behar direlako eta plaza publikoa ez delako beti segurua denontzat, baina saiatuko gara prototipoak aurkezten».
Oraingoz, Badon.eus webgunea sortu dute, aurkezpen testu batzuekin eta galdetegi batekin. Ahalik eta «konplize» gehien elkartu nahi dituzte horren bidez.
Aurkezpenean, konplize sare horren erakusgarri, badon hitza errepikatzen duten dozenaka lagunen bideo bat erakutsi dute. Emakumez osatutako talde bat egingo duten galdetuta, zera erantzun du Osinagak: «Ez dira gizonak izango. Ez dira gizon zuri, adindun, kontsakratu, zis, hetero, burgesak izango. Zentralitate hegemonikotik kanpora jartzen diren gorputz guztiak dira ongi etorriak, euskal kulturaren kanona gorpuzten ez dutenak».
Hala ere, Osinagak berak esan du leku batzuetan «ertzekoa» denak besteetan «hegemonia gorpuzten» duela: «Azkenean, gu gipuzkoar blanquita batzuk gara». Taldea plurala izan dadin, beren buruaz ere pentsatu nahi dute, gogoeta kolektiboaren barruan: «Tipi kooperatibak dinamizatuko du prozesua, eta diseinu espekulatiboarekin lan egingo dugu: aukerak planteatuko ditugu distopia katastrofikoetatik utopia amestuetara joateko. Orain artekoa kontuan hartuta, zer egin behar dugu gaur biharko argazkia aldatzeko?».
Lana da saria
Gazteak dira bideoan ageri diren lagun asko, eta haiei gauzak beren ikuspegiaren arabera egiteko aukera ematea ere garrantzitsua da proiektuaren sustatzaileentzat: «Gu biok gure ibilbideak ematen digun ikusgarritasunetik ari gara, eta hori ere kuestionatu nahi dugu. Badirudi kultur transmisioa adin batetik aurrerakoek pasatzen dizuten lekuko bat dela», azaldu du Osinagak.
Osoko zuzenketa horren parte da proiektuaren izena bera ere, Ez Dok Amairu mugimenduarenetik sortu dena. Osinaga: «Badugu herentzia kultural markatu bat, Ez Dok Amairurekin oso lotuta dagoena, eta izenak berak badu dena zalantzan jartzeko gogo hori. Nola zen? Hil ezazu aita? Ba, antzeko zerbait».
Osinaga eta Salvador eskertuta agertu dira AEK-ren eta Korrikaren beka jasotzeagatik, hain justu sorkuntzarako beka bat delako, eta ez «produkzio» beka bat: «Hori iraultzailea da». Eskerrak eman dizkie proiektatutako bidea taxutzeko «lanerako espazioak eta baldintzak» emateagatik. Osinagaren hitzetan: «Kultur sorkuntza ez da atomoen fusioz sortzen. Lana da, lanerako denbora behar da, eta denbora, gure gizartean, dirua da. Gaur goizean, etxekoei esan diegu: 'Sari bat emango digute'. 'A, bai? Zer sari?'. 'Lan egiteko aukera'». |
2022-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/213859/batarenak-biziagoak-eta-bestearenak-motelagoak.htm | Kirola | Batarenak biziagoak, eta bestearenak motelagoak | Lasok eta Ezkurdiak buruz buruko finalerako materiala aukeratu dute, Nafarroa Arenan. Gustura gelditu dira biak. | Batarenak biziagoak, eta bestearenak motelagoak. Lasok eta Ezkurdiak buruz buruko finalerako materiala aukeratu dute, Nafarroa Arenan. Gustura gelditu dira biak. | Berotzen hasi da giroa buruz buruko finalerako material aukeraketan. Nafarroa Arenan egon dira Ioseba Ezkurdia eta Unai Laso, eta gustura geratu dira biak aukeratutako pilotekin. Ezkurdia izan da aukeratzen lehena: «Nik uste dut Unairenak biziagoak direla: gehiago irteten dira frontisetik. Nireak gutxiago ateratzen dira, baina zoruan azkarragoak dira». Lasok aukeratu ditu gero. Kontent da hartutako erabakiarekin: «Josebarenak motelagoak dira, denbora emateko pilotari emateko. Azkenean, bakoitzak bere estrategia dauka».
Bi egun besterik ez dute izan frontoian entrenatu ahal izateko. Atzo entrenatu zen Laso: «Gustura aritu nintzen; frontoia bizia da, ni bezala». Ezkurdia ere «gustura» entrenatu da frontoian, eta igandera arte ez da berriz frontoira irtengo: «Frontoia gogorra da, baina ez da zaila; dezente irteten da pilota frontisetik».
Biek aipatu dute frontisetik azkar ateratzen dela pilota, eta horrek kezkatzen du Ezkurdia: «Unai pilotari oldakorrra da; kolpe handikoa. Frontisetik altuera oso ondo hartzen du, eta frontoi honetan min handia egiterik dauka». Hortaz, Laso «deseroso» jarri nahi du, eta frontisetik urrundu. Lasoren arabera, partida «gogorra» izanen da, eta berak ere Ezkurdia «deseroso» jarri nahi du: «Ea ondo kudeatzen ditudan nerbioak eta tentsioak».
Ohi baino ikusle gehiago egon da nafar pilotariei begira, eta buruz buruko finalak horrenbeste jende mugitzea «oso polita» dela esan du Ezkurdiak. Ez dute askotan frontoia irekitzen, eta Lasoren ustez, jendea gehienbat frontoia ikusteko gogoz zegoen: «Giro izugarria egonen da igandean». Lasoren arabera, ez dago faboritorik; beraz, biak dira pareko. Ezkurdiak, ordea, uste du Laso dela faboritoa. |
2022-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/213860/gazteen-69k-ez-dituzte-euskal-herriko-komunikabideak-kontsumitzen.htm | Bizigiro | Gazteen %69k ez dituzte Euskal Herriko komunikabideak kontsumitzen | Behategiko Libe Mimenzak eta Josu Amezagak Eusko Legebiltzarrean esan dute «kontzientzia hartu» eta «plan bat» egin behar dela | Gazteen %69k ez dituzte Euskal Herriko komunikabideak kontsumitzen. Behategiko Libe Mimenzak eta Josu Amezagak Eusko Legebiltzarrean esan dute «kontzientzia hartu» eta «plan bat» egin behar dela | «Gazteak hedabide tradizionaletatik ihes egiten ari dira oso modu arinean. Soka desegiten ari da». Hala dio Josu Amezaga EHUko ikerlari eta Behategiko kideak. Sokari erreferentzia egin dio, datu batzuk aztertuta: populazioaren %95ek duela gutxi arte komunikabide bertsuak kontsumitzen zituen: prentsa —azkenaldian, digitala—, irratia, telebista... Baina egoera aldatu egin da. Interneteko komunikazioa bestelakoa da, «oso kaotikoa», eta «eduki oso desberdinak» nahasten dira bertan. Behategiko ordezkari gisa, Amezagak eta Libe Mimenzak agerraldia egin dute gaur Eusko Legebiltzarreko Kultura Batzordean.
Testuinguru berri horrek eragin die eta eragingo die Euskal Herriko komunikabideei. Amezagak azaldutako datuen arabera, gaur egun gazte askok ez dituzte Euskal Herrian egoitza duten komunikabideak kontsumitzen. Datua ez da nolanahikoa: 14-20 urte arteko gazteen %69k ez diete Euskal Herriko hedabideei so egiten —%44koa zen batezbestekoa duela 25 urte—.
Bada adi jarraitzeko gaia, Amezagak esan moduan komunikabideek indartu egiten baitute komunitatea. «Eta, egun, urtzeko joera handiagoa dago gazteen artean».
Mimenzak ohartarazi du ezin dela orain arte bezala jardun: «Ezer ez da orain arte bezala izango. Hortaz, orain arte ez bezala funtzionatu behar da. Beste modu batean pentsatu, ekoiztu eta planifikatu behar da». Interneteko sare sozialen kontsumoa ez da zabaldu soilik gazteen artean. «Adin nagusiko tarteengana ere iristen ari da. Eta, gauzak horrela, hau ez da konfort egoera bat hedabideentzat». Izan ere, Interneteko plataforma handietan hizkuntza hegemonikoen indarra oso handia dela nabarmendu du Behategiko koordinatzaileak. «Egoera ez da gure eskuetan geratzen». Algoritmoak dira horren erakusgarri.
Europako Batasunean zenbait gertakarik kezka eragin dute: brexit-a, trumpismoa, pandemiako negazionismoa eta muturreko jarrera politikoak adibide esanguratsuak izan dira, eta 2020ko abenduan Europako Batasunak plan bat jarri zuen martxan hedabideei begira. Finantzaketa neurriak, laguntzak eta maileguak jaso ditu plan horrek. «Eta planak aldarrikatzen du datuen beharra, alfabetatze mediatikoa, hedabideen arteko lankidetza eta beste zenbait neurri», azaldu du Amezagak. «Kontzientzia hartu du Europak, eta Euskal Herrian ere hartu behar dugu». Kontzientzia hartu ostean planak etorriko liratekeela uste dute Amezagak eta Mimenzak.
Sarean, «egoera konplexua» Gazteek eta ez hain gazteek kontsumitzen duten Interneteko komunikazioan, gainera, ezaugarriak ez dira komunikabideen esparruan diren bezalakoak. Amezagak azaldu moduan, «sareko komunikazioan ez dago lerro editorial argirik». Gardentasunik ez, bederen, lerro horiek enpresa teknologiko handien algoritmoek finkatzen baitituzte. Komunikabideei dagokienez, gobernuek ahalmena dute komunikazio politika egiteko. Egiten dute. «Eta kazetaritzan, egiaren balioa lehenesten da», dio Amezagak. Halakorik ez dago, ordea, gaur egungo Interneteko komunikazioan —mezularitza zerbitzuak, sare sozialak, aplikazioak...—.
EH Bilduk eskatuta egin zuten agerraldia Behategikoek. Elkarrekin Podemoseko ordezkariak galdetu zuen: «Nola iritsi gara honaino?». Eta, Amezagaren arabera, «inertziaz» gertatu da hori. «Inertziak ez dira nahikoa, ordea. Politikak behar dira. Eta Eusko Legebiltzarrak kontzientzia hartu behar du gaiaz».
Behategiaren proiektuen berri eman du, bestalde, Mimenzak: estrategia digitala; Beha analitikoa digitala neurtzeko sistemak eguneratzeko ariketa; Behategia Analytics: audientzia aldagai digitalen panel bateratua; audientzia datuen azterketa historikoa eta aldagaiak euskararen adierazle sisteman integratzeko lankidetza; datutegia, datu iturri anitzen integrazioa; datuak uztartzeko proiektu bat, modelo matematikoak erabilita; big data; plataformetako hizkuntzen Europa mailako azterketa; eta urtekaria. Elkarrekin Podemosek ere galdetu zuen EITBk parte hartzen ote duen Behategiaren ikerketetan. «EITBk ez dio bere datu digitalen berri eman nahi izaten Behategiari», esan du Amezagak.
Euskarazko komunikabideak kontsumitzen dituzte egun 400.000 herritar inguruk. «Azkenaldian, kopuru horrek ez du ez aurrera ez atzera egiten». |
2022-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/213861/madrilek-uda-baino-lehen-landuko-du-nafarroako-ahtaren-eta-euskal-y-aren-arteko-lotura.htm | Gizartea | Madrilek uda baino lehen landuko du Nafarroako AHTaren eta 'euskal Y'-aren arteko lotura | Raquel Sanchez Garraio, Mugikorasun eta Hiri Agendako ministroaren arabera, A-15 autobideari dagozkion estatuko errepide sareko trazadurak ere konpondu nahi dituzte. | Madrilek uda baino lehen landuko du Nafarroako AHTaren eta 'euskal Y'-aren arteko lotura. Raquel Sanchez Garraio, Mugikorasun eta Hiri Agendako ministroaren arabera, A-15 autobideari dagozkion estatuko errepide sareko trazadurak ere konpondu nahi dituzte. | Nafarroako AHTaren eta euskal Y-aren arteko lotura eztabaidatuko dute Madrilek eta Nafarroako, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako kohesiorako kontseilariek. Ez du zehaztu zer egunetan, baina Raquel Sanchez Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agendako ministroak jakinarazi du uda baino lehen elkartuko direla. Ministroak adierazi duenez, «argi dago» azpiegitura handiek «desadostasuna» sortzen dutela gizartean, eta, egoera hori «konpontzeko» helburuz bilduko dira.
Carlos Garcia Adanero UPNko diputatuak adierazi du, besteak beste, abiadura handiko trenaren konexioek «kezkatzen» dutela. Horren harira, Sanchezek ohartarazi du Espainiako Gobernua «inbertsio ahalegin handia» egiten ari dela, batetik, trenbide azpiegituren trazadura zehazteko eta Iruñearen eta euskal Y-aren arteko loturari bide emateko, eta, bestetik, A-15 autobideari dagokion estatuko errepide sareko trazadura konpondu ahal izateko.
Horrez gain, azaldu du 2022rako estatuko aurrekontu orokorretan Nafarroari 100 milioi euro inguru bideratzea aurreikusi dutela. Gogorarazi duenez, 2018ko aurrekontuan, Garcia Adaneroren alderdiak babestu zuen aurrekontuan alegia, 43 milioi euro «eskas» bideratu zituzten: «2,3 aldiz handitu dugu zuek babestu zenuten aurrekontua». |
2022-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/213862/eusko-jaurlaritzak-ikasgeletako-ratioak-jaistea-proposatu-du.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak ikasgeletako ratioak jaistea proposatu du | Eskolen planifikazio dekretu berriaren zirriborro bat publiko egin dute. Ikasle zaurgarrien «presentzia orekatua» bermatu asmo dute, testuaren arabera. | Eusko Jaurlaritzak ikasgeletako ratioak jaistea proposatu du. Eskolen planifikazio dekretu berriaren zirriborro bat publiko egin dute. Ikasle zaurgarrien «presentzia orekatua» bermatu asmo dute, testuaren arabera. | Ez da behin betiko erabakia, baina joera bat erakusten du. Eusko Jaurlaritzaren Unibertsitatez kanpoko ikastetxeen sarea antolatzeko eta planifikatzeko dekretuaren zirriborroa publiko egin dute, eta nabarmentzeko bi alderdi ditu: ikasgeletako ratio batzuk jaitsi nahi dituzte, eta eskolatzean ikasle zaurgarrien «presentzia orekatua» egongo dela jasotzen du.
Hezkuntzako hurrengo urteetarako erronka nagusietako bat izango da jaiotze tasaren jaitsiera. Gero eta haur gutxiago jaiotzen direla ikusita, egoerara egokitze aldera, zirriborroak ratioak —ikasgeletako ikasle kopurua— jaistea proposatzen du. Batetik, gela bat mantentzeko gutxieneko ratioak ukituko dituzte; alegia, haur gutxiago beharko dituzte ikasgelak mantentzeko. Itunpeko ikastetxeetan, egun, HH Haur Hezkuntzan eta LH Lehen Hezkuntzan, hamazazpi haur behar dituzte gutxienez; hemendik aurrera, berriz, hamahirurekin nahikoa izango da. Ikastetxea herriko bakarra bada, 11 haurrekin ikasgelari eusteko moduan izango dira. Batxilergoan ere, jaitsiera: itunpekoetan, hemezortzi behar dituzte egun, eta hemendik aurrera, bat gutxiago. Ikastetxe publikoei dagokienez, gutxieneko ratioetan ez dago aldaketarik, eta itunpekoenak baino baxuagoak edo haien berdinak izango dira beti: HHn eta LHn, gutxienez 11, eta DBH Derrigorrezko Bigarren hezkuntzan eta Batxilergoan, hamazazpi.
Gainera, ikasgeletako gehienezko ratioetan ere aldaketa batzuk proposatu dituzte. Ikastetxe publikoetan, LHn gehienez 25 ume egon daitezke ikasgelako, baina, aurrerantzean, ikasgela bakoitzean ezingo dituzte 23 ume baino gehiago eduki. Batxilergoan, berriz, orain arte baimenduta zegoen ikastetxe publikoetan 30 ikasle sartzea gelako, baina 27an jarri asmo dute muga orain. HHko eta DBHko ratioak mantenduko dituzte: 23 eta 25 ikaslekoak izango dira, hurrenez hurren. Itunpeko ikastetxeetan, berriz, ez dute aldaketarik egingo gehienezko ratioan, eta publikoetakoa baino altuagoa edo bera izango da beti: HHn eta LHn, 25; DBHn, 30; eta Batxilergoan, 35.
Banaketa «orekatua» xede
Ratioei ez ezik, ikasleak eskolatzeko ereduari ere erreparatzen diote testuan. Ziurtatu dutenez, zaurgarritasun egoeran edo egoera sozioekonomiko ahulean dauden ikasleen presentziak «orekatua» izan beharko du eskola eremuan diru publikoarekin mantendutako ikastetxe guztietan. Ehunekoez mintzo da: «Horretarako, egoera zaurgarrian edo egoera sozioekonomiko ahulean dauden ikasleen proportzio orekatu bat ezarriko da, hezkuntza zerbitzuko ikastetxe bakoitzean eskolatu dadin, eta, gainera, ikastetxeei laguntza hori emateko behar dituzten baliabideak bermatuko zaizkie». Ohiko eskolatze garaitik kanpo sistemara sartzen diren ikasleen banaketak ere «orekatua» izan beharko du, dokumentuan jaso dutenez: «Hezkuntza arloko eskumena duen sailak, Eskolatze Batzordeen bidez, ahaleginak egin eta neurriak hartuko ditu, hain justu ere bermatzeko diru publikoarekin mantendutako ikastetxe guztiak erantzunkide direla onarpen prozesutik kanpo sartzen diren ikasleen eskolatze orekatuan». Horrela, lortu nahi dute ikastetxe jakin batzuetan ez igotzea beste batzuetan baino gehiago bai gizartean eta bai hezkuntzan zaurgarriak diren ikasleen proportzioa. |
2022-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/213863/nafarroako-parlamentura-eramango-dute-elizako-sexu-abusuen-biktimen-errekonozimendurako-legea.htm | Gizartea | Nafarroako Parlamentura eramango dute Elizako sexu abusuen biktimen errekonozimendurako legea | EH Bilduk, PSOEk, Gero Baik eta Ezkerrak proposatu dute legea, baina Nafarroako Gobernuak onartu behar du. | Nafarroako Parlamentura eramango dute Elizako sexu abusuen biktimen errekonozimendurako legea. EH Bilduk, PSOEk, Gero Baik eta Ezkerrak proposatu dute legea, baina Nafarroako Gobernuak onartu behar du. | Nafarroako Gobernuak onartu egin du parlamentura eramatea Eliza katolikoan jasandako sexu abusuen biktimen errekonozimendurako legea. EH Bilduk, PSOEk, Gero Baik eta Ezkerrak proposatu dute legea, baina Nafarroako Gobernuaren esku dago legea onartzea. «Bizikidetza demokratikoa eta baketsua izateko nahitaezkoa da giza eskubideak urratu dizkieten biktimak duintzea eta egiturazko erreparazioa egitea», adierazi du Nafarroako Gobernuak.
Eliza katolikoan sexu abusuak jasan zituzten biktimen errekonozimendu indibiduala eta kolektiboa ageri da legean. Gainera, errekonozimendurako batzorde bat sortu nahi dute.
Lege proposamenaren arabera, biktimei laguntza eskainiko zaie, hala nola aholkularitzaren bidez eta beste entitateekin bitartekaritza eginez. |
2022-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/213864/marten-hautsa-nola-harrotzen-den-azaldu-du-ehuko-zientzialari-talde-batek.htm | Bizigiro | Marten hautsa nola harrotzen den azaldu du EHUko zientzialari talde batek | Hauts zurrunbilo eta olde handiak gertatzen dira planeta gorriko Jezero kraterrean, 'Perseverance' ibilgailuak bidalitako datuak aztertuta ondorioztatu dutenez. Nazioarteko ikertzaile talde batean aritu dira EHUko adituak | Marten hautsa nola harrotzen den azaldu du EHUko zientzialari talde batek. Hauts zurrunbilo eta olde handiak gertatzen dira planeta gorriko Jezero kraterrean, 'Perseverance' ibilgailuak bidalitako datuak aztertuta ondorioztatu dutenez. Nazioarteko ikertzaile talde batean aritu dira EHUko adituak | Martxoan Saharatik Euskal Herrira helduriko hauts hodeiarekin harritu zirenek ikusi beharko lukete zelako giroa duten Marten.
Izan ere, hango haize arinak hauts zurrunbilo eta ekaitz handiak sortzen ditu. Lehen aldiz, EHUko ikertzaileak kide dituen nazioarteko zientzialari talde batek argitu du nola altxatzen den hautsa planeta gorriaren gainazalean.
Urtebete inguru eman du Marteko atmosfera ikertzen EHUren Bilboko Ingeniaritza Eskolako Zientzia Planetarioen Taldeak. Horretarako, jostailu berria zuten: Perseverance ibilgailuko MEDA estazio meteorologikoa. Iazko otsailaren 18an heldu zen Perseverance ibilgailu autonomoa Marteko Jezero kraterrera.
MEDA (Marteko Ingurumenaren Dinamiken Aztergailua) tresnak eguraldiaren inguruko parametroak neurtzen ditu, tartean haizearen abiadura eta norabidea, tenperatura eta hezetasuna. Horrez gain, atmosferan dauden partikulen tamaina eta kopurua neurtzen ditu. Haren helburuetako bat da gizakien esplorazioa prestatzea, eguneroko eguraldiaren berri eta Marteko erradiazio eta haizeen inguruko informazioa emanez. Izan ere, Marteko ingurumen baldintzen inguruko informazio zehatza ezinbestekoa litzateke astronauten bizitza bermatzeko.
Baina norbait hara bidali bitartean, tresna hasi da datuak ematen.
MEDAri esker aztertu dute hautsaren zikloa planeta gorrian. INTA-Astrobiologia Zentroak garatu zuen estazioa Madrilen, EHUko Zientzia Planetarioen Taldearen laguntzarekin. Agustin Sanchez Lavega katedratikoaren zuzendaritzapean aritu dira Ricardo Hueso eta Teresa del Rio-Gaztelurrutia irakasleak eta Asier Munguira doktoregaia. Laurek sinatzen dute berriki Science Advances aldizkariak argitaratu duen artikulua, nazioarteko lankideekin batera.
«Esan dezakegu orain hasi garela ulertzen zer baldintza behar diren Marteko gainazaleko hautsa harro dadin. Eta hori funtsezko elementua da; izan ere, planeta gorriaren hauts zikloak lagundu egingo digu Marteko meteorologia orokorra hobeto ulertzen», adierazi du Ricardo Hueso ikertzaileak, EHUk zabalduriko oharrean.
Marteko atmosferak Lurrekoak baino 150 aldiz dentsitate gutxiago du, eta haren presioa Lurrekoaren %1a da. Horrez gain, grabitatea askoz txikiagoa da (%38), planeta gorriak masa txikiagoa duelako. Alegia, 70 kiloko gizaki batek 26,6 kilo pisatuko lituzke han. Alde horrek guztiz baldintzatzen du hautsa nola harrotzen den han. Baina Marteko airean flotatzen dabilen hautsak ere eragina du hango atmosferaren tenperaturan.
Hauts zurrunbiloak oso ohikoak dira Jezero kraterrean, ikertzaileek ondorioztatu dutenez, eta haize boladek hauts kopuru handiak altxatzen dituzte. Eguneko eta gaueko haizeak ezberdinak dira, gainera. Egunean, hau da, Eguzkiak kraterra argitzen duenean, haren azala eta atmosfera berotzen ditu. Horren ondorioz, haizeak bizitu egiten dira, eta gorantz egiten dute, zirimoletan. Gauean, berriz, hoztu egiten dira, eta beherantz egiten dute. «Haize korronte horien eta gainazalaren arteko interakzioak sortzen ditu hautsa kopuru handiak altxatzeko fenomenoak», esan du Huesok.
Gailuak planetan igarotako lehenengo 216 soletan (Marteko egunak) halako lau zirimola pasatu dira Perseverance-ren gainetik egunero, batez bestean, eta horietako laurden bat inguru tamainako hauts zurrunbiloak izatera heldu dira. Zurrunbilo ez diren haize ufada handiak gutxiagotan gertatzen dira, baina haiek baino askoz eremu zabalagoak harrotzen dituzte.
Marteko lehenengo soinuak
EHUko ingeniariek Perseverance ibilgailuan eginiko lana albiste izan da aste honetan Nature aldizkarian, eta hura ere hango atmosferan gertaturiko mugimenduekin lotuta. Izan ere, Marten jasotako soinuak bildu dituzte In situ grabaturiko Marteko soinu paisaia artikuluan.
EHUko IBEA taldeak hartu du parte ikerketan, besteak beste, Juan Manuel Madariaga katedratikoak eta beste ikerketaren egiletako batek: Munguirak.
Orain arte ez dituzte inoiz grabatu Marten gizakiek entzun dezaketen tarteko frekuentziarik, hau da hogei hertzetik gorakoak. Ondorioztatu dutenez, soinu iturri berak askoz zarata gutxiago ateratzen du Marten, hogei dezibel gutxiago, zehazki. Horrez gain, soinua askoz gehiago moteltzen da han bidaiatzen duenean, atmosferak dentsitate baxuagoa duelako. Ideia bat egiteko, konparatu nola bidaiatzen duen soinuak itsasoan eta airean, Lurran bertan. Itsasoko ura airea baino dentsoagoa denez, soinua airean baino azkarrago bidaiatzen da han, eta askoz urrutiago heltzen da. Baleak eta itsasoko beste animalia batzuk horretaz baliatzen dira elkarrekin oso urrutitik komunikatzeko.
Perseverance ibilgailuko SuperCam kamerak daukan mikrofonoa erabili dute hango soinua ikertzeko. BERRIAk 2019ko irailean elkarrizketatu zituen SuperCam kamera garatu zuten NASAko ikertzaile Roger Wiens eta Samuel Clegg. |
2022-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/213865/greziako-errefuxiatu-esparruetako-umeak-euskal-herrira-ekartzeko-ekinbidea-ondu-dute.htm | Gizartea | Greziako errefuxiatu esparruetako umeak Euskal Herrira ekartzeko ekinbidea ondu dute | Ongi Etorri Errefuxiatuak eta Mugak Zabalduz elkarteek «igarobide seguruak» eskatu dituzte han diren migranteentzat. Osasun arazo larriak dituzten umeak ekarri nahi dituzte. | Greziako errefuxiatu esparruetako umeak Euskal Herrira ekartzeko ekinbidea ondu dute. Ongi Etorri Errefuxiatuak eta Mugak Zabalduz elkarteek «igarobide seguruak» eskatu dituzte han diren migranteentzat. Osasun arazo larriak dituzten umeak ekarri nahi dituzte. | Greziako errefuxiatu esparruetan osasun laguntzarik eta elikadura duinik gabe bizi dira ehunka haur. Horietako asko egoera oso zaurgarrian daude, osasun arazo larriekin. Ohartarazpena sarritan egin dute migranteekin lanean ari diren elkarteek, tartean MSF Mugarik Gabeko Medikuak erakundeak. Gobernuz kanpoko erakunde horrek emandako datuek ematen dute egoeraren neurria: 2020. urtean Moriako kanpalekuan bizi ziren 140 umek osasun arazo larriak zituzten. Urtebete geroago egindako beste txosten batean are datu kezkagarriagoak eman zituen: 120 haur beren buruaz beste egiten saiatu ziren Greziako errefuxiatu eremuetan. Gaur egun ere «oso larria» da Greziako kanpalekuetan bizi diren haurren egoera, Ongi Etorri Errefuxiatuak eta Mugak Zabalduz elkarteek gaur ohartarazi dutenez. Bi elkarteek prentsaurrekoan jakinarazi dute instituzioei eskatuko dietela Europan «igarobide seguruak» zabaltzeko haur horiek Euskal Herrira ekartzeko. Xede horri helduta ekinbidea ondu dute bi elkarteek, eta erakunde, alderdi eta gizarte eragileen artean atxikimenduak biltzeari ekin diote. Besteak beste, Eusko Legebiltzarreko eta Nafarroako Parlamentuko talde batzuekin bildu dira ekinbidearen berri emateko, eta gutuna bidali diote Espainiako Gobernuko Barne Ministerioari. Arantxa Gutierrez Paz eta Agustin Gorbea elkarteko kideek jakinarazi dute asmoa dela Greziako errefuxiatu esparruetan osasun arazo kronikoak direla medio egoera kalteberenean dauden umeak «bermeekin» ekartzea, eta, horretarako, ezinbestekotzat jo dute Europako Batasuneko herrialdeetatik Euskal Herrira iristeko «bidea erraztea». Osasun arazo larriak dituzten «25-40 ume inguru» ekarri nahi dituzte, hemengo erakundeek «maila guztietako harrera eta laguntza» eskaini ahal izateko. Azaldu dutenez, Ukrainako gerratik ihes egin eta Europan asiloa eskatzen ari diren pertsonei Europako Batasunak eskaintzen dien harrera bera nahi dute beste herrialdeetako migranteentzat. «NATOk eta AEBek sortzen dituzten gerretatik ihes egiten ari dira, baina EBk mugak ixten dizkiete, itsasoetan hiltzen uzten dituzte... Europako agintariak ekintza kriminalak egiten ari dira. Kriminal batzuk dira», salatu dute. «Borondatea» eskatu dute konponbideak bilatzeko. |
2022-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/213866/adimen-artifizialean-sakontzeko-apustua-egin-du-elhuyarrek-orai-markarekin.htm | Ekonomia | Adimen artifizialean sakontzeko apustua egin du Elhuyarrek, Orai markarekin | Ahots bidezko komunikazio digitalerako tresna berriak garatuko ditu Oraik, enpresentzat eta erakundeentzat. Elhuyarrek hogei urteko esperientzia du hizkuntza teknologietan. | Adimen artifizialean sakontzeko apustua egin du Elhuyarrek, Orai markarekin. Ahots bidezko komunikazio digitalerako tresna berriak garatuko ditu Oraik, enpresentzat eta erakundeentzat. Elhuyarrek hogei urteko esperientzia du hizkuntza teknologietan. | Ez da etorkizuna. Orai da. Lelo hori hautatu du Elhuyarrek bere azken proiekturako, Orai langunerako. Marka horretan bildu nahi ditu adimen artifizialarekin lotutako proiektuak, eta izenaren eta leloaren hautaketa ez da ausazkoa izan. Izan ere, duela gutxira arte herritar gehienentzat zientzia fikziozkoa ziruditen ekintzak —esaterako, ahotsaren bitartez makinei aginduak eman ahal izatea— dagoeneko posible dira, eta Elhuyarrek orain esparru horretan «jauzi bat» egin nahi du Orai langunearekin. Gaur aurkeztu dute jendaurrean, Donostiako Kursaal jauregian, lankide dituen enpresen eta erakundeen aurrean.
Orairen bitartez, Elhuyarrek NLP teknologia —hizkuntza naturalaren prozesamendua— enpresen eta administrazioen beharretara egokitu nahi du. Hamabosten bat laguneko taldea izango du, eta, horien artean, zazpi doktore daude. Xede handinahia jarri diote beren buruari: industria eta enpresak lehiakorragoak egitea, administrazioak eraginkorragoak izatea, eta pertsonen bizitza hobetzea.
«Adimena ekoiztea da helburua», Josu Aztiria Orai NLP Teknologiak languneko koordinatzaileak azaldu duenez. «Dispositibo inteligenteak garatu nahi ditugu, enpresen prozesuak eraginkorragoak eta adimentsuagoak izateko, eta pertsonen gaitasuna handitzeko». Tresna horiek erraztu egin behar dute industriaren eta haren bezeroen arteko komunikazioa, eta «humanoagoa» bilakatu pertsona baten eta makinaren arteko ahots bidezko harremana.
Eta, Elhuyar euskaraz eta euskararen alde lan egiten duen erakunde bat izanik, beste erronka bat ere badu Orairekin: «Eremu eleaniztunetan komunikazioa ez dadila oztopo bat izan». Horregatik, euskararekin ez ezik, beste hizkuntza batzuekin ere lanean ari da Elhuyar, hala nola gaztelerarekin, frantsesarekin, ingelesarekin, katalanarekin eta galegoarekin.
Adimen artifizialeko tresnen genero alborapena saihestea ere jarri du Oraik bere lehentasunen artean.
Ez da hutsetik sortu
Orai lurralde proiektu bat ere bada. «Adimen artifiziala aldagai erabakigarria bihurtzen ari da estatuen arteko lehia geopolitikoan. Europako Batasunak berak ere esan du kezkatuta dagoela posizionamendu ahula duelako», ziurtatu du Aztiriak. Arlo horretan teknologia eta ezagutza berriak garatzea, beraz, funtsezkotzat dauka Euskal Herriarentzat: «Gaitasun eta teknologia beregainak dituzten lurraldeek eta enpresek egingo dute aurrera».
Orai proiektu berria den arren, ez dela hutsetik abiatu gogorarazi du Jon Abril Elhuyarreko koordinatzaile nagusiak. «Eskarmentua badaukagu». Duela 50 urte eratu zen Elhuyar, eta «euskara eremu berrietara eramateko etengabeko lanean segitzen dugu». Zientzian ez ezik, hizkuntzalaritzan, hiztegigintzan eta gizarte aholkularitzan, eta hizkuntza teknologietan ere aritzen da. «Aitzindariak izan ginen hizkuntza teknologiak euskara ekartzen; 37 urte joan dira ordenagailuetarako lehen programak egin genituenetik. Eta badira hogei urte hizkuntza teknologiaren alorrean lanean hasi ginela, eta adimen artifizialaren olatuari ere heldu genion».
Aurrerantzean Orai markarekin arituko den taldeak aurretik sortutako proiektuak zerrendatu ditu Abrilek: Elia itzultzaile automatiko neuronala, Aditu hizketa ezagutzailea, Mycroft.eus euskarazko bozgorailu adimenduna, eta Linguatec proiektua —EBren diru laguntzekin baliabide urriko hizkuntza batzuetarako garatutako tresnak—. |
2022-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/213867/tximino-baztangaren-lehen-bi-kasuak-baieztatu-ditu-osakidetzak.htm | Gizartea | Tximino baztangaren lehen bi kasuak baieztatu ditu Osakidetzak | Osasun Sailaren arabera, bi kutsatuek «infekzio arina» dute, eta ez dute ospitaleratzeko beharrik izan | Tximino baztangaren lehen bi kasuak baieztatu ditu Osakidetzak. Osasun Sailaren arabera, bi kutsatuek «infekzio arina» dute, eta ez dute ospitaleratzeko beharrik izan | Tximino baztangaren bi kasu baieztatu ditu Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak. Bi gizonezkotan atzeman dute gaitza, Araban. Osakidetzak ohar bidez azaldu duenez, biek ala biek sintoma arinak dituzte, eta ez dute ospitaleratzeko beharrik izan.
Bi kutsatuon laginak Espainiako Mikrobiologia Zentroan ikertu dituzte, eta, Jaurlaritzaren arabera, «lotura epidemiologikoa» atzeman dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoatik kanpo detektatutako beste kasu batzuekin. Osasun Sailak martxan du tximino baztangari aurre egiteko protokoloa, eta, oharrean azaldu duenez, «ager litezkeen kasu posibleak eta horien kontaktuak zaintzen» ari da.
Gogorarazi dute, halaber, tximino baztanga «oso gutxitan» agertzen den gaixotasuna dela, eta ohiko sintomak direla sukarra, mialgiak, adenopatiak (gongoiletako hantura) eta erupzioak eskuetan eta aurpegian, barizelaren antzera. |
2022-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/213868/europako-kredituen-banaketan-parte-hartu-nahi-du-jaurlaritzak.htm | Ekonomia | Europako kredituen banaketan parte hartu nahi du Jaurlaritzak | Laguntza zuzenen banaketa bizkortzeko eskatu dio Espainiako Gobernuari, eta enpresa txikiak kanpoan ez uzteko. | Europako kredituen banaketan parte hartu nahi du Jaurlaritzak. Laguntza zuzenen banaketa bizkortzeko eskatu dio Espainiako Gobernuari, eta enpresa txikiak kanpoan ez uzteko. | Europako Batasunaren Next Generation funtsetatik 140.000 milioi euro jasoko ditu Espainiako Gobernuak, erdia inguru diru laguntza zuzenetan eta beste erdia kredituetan. Dagoeneko hasi da laguntza zuzenen zati bat jasotzen eta banatzen, baina, kredituak eskuratzeko, plan bat aurkeztu behar dio Bruselari, eta horren diseinuan parte hartu nahi du Eusko Jaurlaritzak. Eskaera egin dio Espainiako Gobernuari, baina, Iñigo Urkullu lehendakariak adierazi duenez, erantzunik ez du jaso «oraingoz», eta kezkatuta agertu da litekeena delako laguntza zuzenekin darabilen estrategia bera erabiltzeko asmoa izatea.
Europako funtsei buruz Bilbon egindako jardunaldi batean egin du kredituen banaketan parte hartzeko eskaera. Azpimarratu du egungo egoera ekonomikoan ezinbestekoa dela Europako laguntzak modu «arin eta etengabean» iristea, eta, horretarako, tokiko erakundeen parte hartzea lagungarria dela. Lehendakariak adierazi duenez, laguntza zuzenetan 2021. eta 2022. urteetarako aurreikusitako 52.000 milioietatik 12.000 milioi baino ez ditu banatu Madrilek —900 milioi Araba, Bizkai eta Gipuzkoan—, eta izapideak bizkortzeko eskatu dio.
Espainiako Gobernuaren planaren arabera, diru laguntza zuzenen zatirik handiena berak diseinatutako plan estrategikoen —ESEPE izenekoak; auto elektrikoarena, energia berriztagarriena...— barruan sartzen diren egitasmoen artean banatuko dira. Urkulluren arabera, ESEPEak oso mantso garatzen ari dira, eta uste du horien diseinuan «parte hartze handiagoa» izan behar luketela autonomia erkidegoek, «ezagutza handiagoa» dutelako beren produkzio sareei buruz, eta haien bitartez saihestu egingo litzatekeelako enpresek laguntzak jasotzeko «leihatila ezberdinetara» jo behar izatea.
Jaurlaritzak aspaldi egin zuen ESEPE autonomikoak sortzeko eskaera, baina Espainiako Gobernuak ez du babestu, eta zaila dirudi kredituen banaketarako planaren diseinuan parte hartzeko eskaera ere aintzat hartzea.
«Burokrazian itota»
Urkulluren arabera, Madrilek iragarritako ESEPE batzuk bat datoz euskal industria sarearekin, eta aukera asko ikusten du bertako egitasmoak Madrilen planetan sartzea, baina kezka agertu du litekeena delako enpresa ertain eta txiki ugari kanpoan geratzea, «burokrazian itota». Era berean, uste du ESEPE autonomikoen bidez Europatik baliabide gehiago lor daitezkeela: adibidez, 3R eskualde espezializazioko estrategiakoak (sektore biosanitariorako, energiaren alorrerako eta 4.0 industriarako). Urkulluk kritikatu du Madrilek diseinatutako ESEPEetan lekurik ez dutela izango alor horietako proiektu batzuek.
Foro berean parte hartu du Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak. Azaldu duenez, Espainiako Gobernuak onartutako hamar ESEPEetatik aurreratuena auto elektrikoena da, baina azpimarratu du hori garatzeko «arazoak» daudela. Salatu du Madrilek ezabatu egin duela laguntza jasoko duten proiektu handietan enpresa txiki eta ertainak egoteko betebeharra; gogorarazi du hasieran partzuergo horiek osatzen zuten enpresen %30ek enpresa ertain eta txikiak izan behar zutela, eta orain nahikoa dela «azpikontratak» izatea. |
2022-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/213869/emakume-bat-hil-da-zallan-trenak-harrapatuta.htm | Gizartea | Emakume bat hil da Zallan, trenak harrapatuta | Arratsaldean gertatu da istripua, Zallako geltokitik hurbil. | Emakume bat hil da Zallan, trenak harrapatuta. Arratsaldean gertatu da istripua, Zallako geltokitik hurbil. | Emakume bat hil da gaur arratsaldean Zallan (Bizkaia), tren batek harrapatuta. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailak jakinarazi du 15:50ean gertatu dela ezbeharra, Zallako geltokiaren ondoko trenaren pasabide batean. Larrialdi zerbitzuek ezin izan dute emakumea suspertu.
Trenbideko zirkulazioa moztu dute Zalla eta Aranguren artean. |
2022-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/213870/podiumean-sartu-da-landa-giroa-bukatzeko-lau-etaparen-faltan.htm | Kirola | Podiumean sartu da Landa, Giroa bukatzeko lau etaparen faltan | Buitragok lortu du garaipena, ihesean. Carapaz da lider oraindik ere. | Podiumean sartu da Landa, Giroa bukatzeko lau etaparen faltan. Buitragok lortu du garaipena, ihesean. Carapaz da lider oraindik ere. | Giroko podiumera igotzeko helburua gertuago du Mikel Landak (Bahrain). Erasoari lotu zaio 17. etapan, eta hirugarren jarri da sailkapenean: 1.04 atera dio Joao Almeidari (UAE), eta 49 segundora du orain. Portugaldarrak estu har lezake igandeko erlojupekoan, baina arabarrari mendiko beste bi etapa gelditzen zaizkio errenta handitzeko; eta, zergatik ez, maglia arrosarekin amets egiteko. Alta, gaur ere itzala bezala itsatsi zaizkio sailkapenean aurretik dituen bi txirrindulariak: Jai Hindley (Bora) eta Richard Carapaz (Ineos), lasterketako liderra. Hori gutxi ez, eta esprintean sei segundo atera dizkiote; lehen postua 1.05era geratu zaio. Gaur ekuadortarra gailendu da azken estutuan, baina gainsaririk ez zegoen jokoan.
Pozez zoratzen egoteko moduan da Bahrain taldea, Landa ondo ari baita, eta Santiago Buitragok altxatu baititu besoak Lavaroneko helmugan. Trago txarra izan du hastapenean, lurrera joan baita. Haatik, altxatu eta osatu egin da, eta garaitu egin ditu iheskideak. Bigarren Gijs Leemreize izan da (Jumbo Visma), eta hirugarren, Jan Hirt (Intermarche), atzoko irabazlea. Carapaz eta Hindley 2.53ra iritsi dira, bosgarren eta seigarren postuan, eta Landa hamargarren izan da, 2.59ra. Bilbaok 5.21eko atzerapena izan du, baina postu bat egin du aurrera nagusian: seigarren dago orain, 6.19ra.
Euripean eta maldan gora hasi dute etapa txirrindulariek, Passo del Tonalera bidean. Han izan dira lehen erasoak ihesaldia osatzeko, eta, azkenean, 25 txirrindulariko multzo bat egonkortu da lasterketa buruan. Lauk aurrea hartu dute Vetriolora (11,8 kilometro eta %7,7ko pendiza) iritsi aurretik: Mathieu van der Poelek (Alpecin), Felix Gallek (Ag2r), Alessandro Covik (UAE) eta Guillaume Martinek (Cofidis). Mendatea hastean, 1.20ren aldea ateratzen zieten ihesaldiko besteei; tropela, berriz, zazpi minutuko atzerapenarekin zetorren, helmugarako 44 kilometroren faltan. Etapa garaipenari muzin egin diote, berriz ere, Giroko indartsuenek.
Covi ezinean gelditu da lasterketa buruan, eta aurrekoekin bat egin dute Buitragok, Hirtek (Intermarche), Hugh Carthyk (Education First), Koen Bouwmanek (Jumbo Visma) eta Mauri Vansevenantek (Quick Step). Hortik gutxira, Leemreize batu zaie. Hots, bederatzi txirrindulari nabarmendu dira eguneko ihesaldian. Gailurrera Bouwman iritsi da aurrena, eta, hala, sendotu egin du mendiko sailkapeneko lidergoa. Tropelak, berriz, bost minutu geroago harrapatu du gaina, Bahrainen lemapean. Ekimena Landaren taldekideek hartu dute berriz ere, baina ez da erasorik izan. Onenek azken mendaterako utzi dute onena.
Monterovere zen, hain zuzen ere, etapako azken zailtasuna (8 kilometro eta %9,9). Hara buruan heldu dira Van der Poel eta Leemreize, maldan behera minutu eta erdiko tartea ireki ostean. Alpecinekoak eraso egin du helmugarako 15 kilometroren faltan, eta, hasieran, tinko eutsi dio aldeari. Alabaina, begi bistan mantendu du Leemreizek, eta gainditu egin du azkenerako. Atzerago, ziztuan atera da Buitrago, eta gora iritsi baino apur bat lehenago harrapatu du Leemreize. Arnasa hartu, eta lehertu egin du azken aldapan. Zortzi kilometro gelditzen ziren helmugarako, eta garaipenak ez dio ihes egin kolonbiarrari.
Indartsuenen artean, Almeida gurpiletik kanpo gelditu da. Hori, berez, ez da albistea, etapa menditsu guztietan baitabil gisa berean. Aldiz, gaur ezin izan dio tarteari eutsi. Landa, Carapaz eta Hindley nabarmendu dira berriz ere. Landa izan da erasokorrena, eta beste biek irmo ihardetsi diote. Indarrak oso pareko daude hiruren artean; oraingoz, behintzat. Bihar atseden hartzeko aukera izango dute, etapa laua jokatuko baita Borgo Valsugana eta Treviso artean. |
2022-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/213871/ekainaren-18rako-ospakizunez-eta-aldarrikapenez-beteriko-eguna-prestatu-du-bizkaia-hari-gorriak.htm | Politika | Ekainaren 18rako «ospakizunez eta aldarrikapenez» beteriko eguna prestatu du Bizkaia Hari Gorriak | Aurten 85 urte beteko dira Bizkaiko frontea erori zela, baina Bizkaia oraindik ere hainbat borrokaren «subjektu aktibo» dela adierazi du herri dinamikak. | Ekainaren 18rako «ospakizunez eta aldarrikapenez» beteriko eguna prestatu du Bizkaia Hari Gorriak. Aurten 85 urte beteko dira Bizkaiko frontea erori zela, baina Bizkaia oraindik ere hainbat borrokaren «subjektu aktibo» dela adierazi du herri dinamikak. | Joan den martxoan sortu zen Bizkaia Hari Gorria herri dinamika, efemeride baten inguruan. Izan ere, aurten 85 urte beteko dira Bizkaiko frontea erori zela. Memoriaren fokua zabaldu eta hari segida emateko konpromisoa duten hainbat partaidek osatzen dute dinamika, eta datorren ekainaren 18an «ekimen nagusia» egingo dute, Bilbon. Areatzatik abiatuta, egun osorako egitaraua prestatu dute, eta, ospakizunez gainera, «aldarrikapen eguna» ere izango dela nabarmendu dute gaur Bilbon egindako agerraldi jendetsu batean: «Balio handia du nondik gatozen jakiteak nora goazen jakiteko».
Herri dinamikako kideek nabarmendu dutenez, Bizkaia borroken lurralde izan da azken 85 urteotan, «subjektu aktiboa». Eta horri «puntada berri bat» eman nahi diote dinamikaren bitartez: «Izen barik joan ziren horiengandik gaude gu hemen». Azken 85 urteetako marko historikoei esker «irakasgai ugari» lortu dituztela adierazi dute, baina gogoratu dute eskuin muturreko «gorroto ideiei» aurre egiteko «lubakiak» badaudela oraindik ere: besteak beste, xenofobia, arrazismoa, homofobia eta matxismoa. «Sufritzen dakigunak gara, historiak hainbat aldiz erakutsi digun bezala. Baina ez dugu etsitzen; mila eta bat aldiz altxatzen dakigunak ere bagara eta», adierazi du Ibai Alzagak, herri dinamikako kideetako batek. Eta horrek esperantzaz betetzen ditu: «Euskal errepublikaren eraikuntza eskubide guztien jabe diren pertsona askeez egitera goaz».
«Harrotasuna eta aukera»
Ekainaren 18a «ospakizun eta aldarrikapen eguna» izango dela nabarmendu dute Bizkaia Hari Gorria plataformako kideek: «Ospakizun eguna, borroken lurralde honetako partaide izateak harrotasuna ematen digulako; eta aldarrikapen eguna, herri gisa erronkei erantzutea delako dugun aukera emankorrena». Hitzordu nagusia 17:30ean izango da, Areatzan, eta handik mobilizazioa egingo dute. «Jendetsua, alaitsua eta konbatiboa izatea nahi dugu: hari gorriak segida izango du, eta borroken lurraldea izaten jarraituko dugu». |
2022-5-25 | https://www.berria.eus/albisteak/213872/frankistak-goraipatzen-zituen-plaka-bat-kendu-dute-donostiako-polloe-hilerritik.htm | Politika | Frankistak goraipatzen zituen plaka bat kendu dute Donostiako Polloe hilerritik | 'Jainkoaren eta Espainiarengatik' eroritakoen aldeko plakak Memoria Historikoaren Legea betetzen ez duela esan dute Donostiako Udaleko ordezkariek. Aranzadi zientzia elkarteak eginiko ikerketa baten arabera, «gutxienez» hamazazpi miliziano daude han hobiraturik, frankisten artean. | Frankistak goraipatzen zituen plaka bat kendu dute Donostiako Polloe hilerritik. 'Jainkoaren eta Espainiarengatik' eroritakoen aldeko plakak Memoria Historikoaren Legea betetzen ez duela esan dute Donostiako Udaleko ordezkariek. Aranzadi zientzia elkarteak eginiko ikerketa baten arabera, «gutxienez» hamazazpi miliziano daude han hobiraturik, frankisten artean. | Espainiaren eta Jainkoaren idealak defendatzeagatik hil zituztenen oroigarri. Testu hori zeukan Donostiako Polloe hilerriko mausoleo frankistak, baina gaur goizean kendu dute Donostiako Udaleko langileek. «Memoria Historikoaren Legea betetzen ez zuen plaka bat zuen, eta, beraz, kendu eta biltegiratu egin da», esan du Ane Oiarbide Eskubide Zibilen zinegotziak.
Joan zen astean iragarri zuen Eneko Goia alkateak plaka kenduko zutela, Aranzadi zientzia elkarteak eginiko ikerketa baten ostean. Horretan ondorioztatu zutenez, frankisten artean gutxienez haien hamazazpi biktima daude han hobiraturik, haien sendiek jakin gabe. |
2022-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/213895/sekretu-ofizialen-legea-aldatzeko-asmoa-adierazi-du-sanchezek.htm | Politika | Sekretu Ofizialen Legea aldatzeko asmoa adierazi du Sanchezek | CNIk egindako espioitzak defendatu ditu, eta gainerakoen gaineko erantzukizun oro ukatu. | Sekretu Ofizialen Legea aldatzeko asmoa adierazi du Sanchezek. CNIk egindako espioitzak defendatu ditu, eta gainerakoen gaineko erantzukizun oro ukatu. | Citizen Lab ikerketa zentroak bere txostena argitaratu eta hilabete baino gehiago igaro dela eman ditu Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek aferaren inguruko lehen azalpenak, EH Bilduk, ERCk eta JxCk hala eskatuta. CNI Espainiako zerbitzu sekretuek aitortutako zelatak defendatu egin ditu presidenteak, eta gainerakoekin zerikusirik ez dutela gehitu. Aldarri zaharrak ere gogoratu ditu: 1968ko Sekretu Ofizialen Legea eta CNIren kontrol judiziala arautzeko legea erreformatzeko asmoa adierazi du. Gainerako alderdiek ez diete sinesgarritasun handirik eman proposamenei eta azalpenei.
Espainiako Gobernuko presidenteak «gardentasuna», «justiziarekiko kolaborazioa» eta «zerbitzu publikoak indartzea» jo ditu gobernuaren oinarri gisa, eta «onbideratze demokratikoaren» aldeko konpromisoa adierazi du, baita segurtasun nazionaleko aferetan ere. Ikuspegi hori defendatzeko, Sanchezek bere diskurtsoaren zati handi bat eskaini dio PPren eta hark gidatutako gobernuen ustelkeria kasuak gogoratzeari.
Eguneko gaian sakonduz, berriz, azken asteetako gertakarien errepaso bat egin du. Hala, estatuko arartekoaren txostenean oinarrituta, adierazi du azken asteetan hiru egitate soilik frogatu direla: CNIk baimen judiziala zuela hemezortzi kide independentistak espiatzeko, zerbitzu sekretuen eta epailearen ekintzak legalki egin zirela, eta helburuak ongi zehaztuta zeudela.
Beraz, presidenteak defendatu egin ditu CNIk bere gain hartutako espioitzak, Kataluniako independentzia aldarrikapena eta buruzagi politiko eta sozialen aurkako epaien osteko protestak argudio gisa erabilita. Haiek «segurtasun nazionalerako kezka iturri» izan zirela azaldu du. Halere, uko egin dio zelaten erantzukizuna bere gain hartzeari, CNIk gobernua informatzen duela onartu duen arren zerbitzu sekretuen operazioak zuzendu izana ukatu baitu: «Gobernuak ez du operazioen gainean erabakitzen. Ez gobernu honekin».
Hortik aurrera, esan du «zalantzak» dituela Citizen Lab ikerketa zentroak eginiko ikerketaren inguruan, baina gogoratu du ikerketa hark ez dituela zelatak entitate jakin batekin lotzen; hau da, ez dituela Espainiako segurtasun indarrekin lotzen. Horrela, «sakoneko estatu bat» dagoela ukatu du. Espainiako Gobernuko kideek jasandako erasoez mintzatzean, berriz, nabarmendu du «garden» jokatu dutela afera Auzitegi Nazionalaren esku jarri eta iritzi publikoari haren berri emanda: «Egitate bat da segurtasun akats bat egon dela».
Orain arte hartutako neurriez, berriz, Sekretu Ofizialen Batzordean talde parlamentario guztien parte hartzea sustatu izana defendatu du, eta gehitu estatuko arartekoaren ikerketa ere bultzatu dutela. Era berean, auzitegiek eskatu ditzaketen informazioak desklasifikatzeko borondatea adierazi du, betiere ez badute segurtasun nazionala arriskuan jartzen.
<strong>«Bermeak»</strong>
Aurrera begira, Sekretu Ofizialen Legea eta CNIren kontrolerako legea jarri ditu jomugan. «Funtsezkoa da oinarri demokratiko eta konstituzionaletara eta nazioarteko estandar onenetara egokitzea araudia», adierazi du Sanchezek lege frankistaz hitz egitean. Haren erreforma gobernuaren plan normatiboaren parte izan da azken bi urteetan, eta hura gauzatzeko urratsak iragarri zituen duela urtebete inguru. Ordutik, baina, ez da aurrerapausorik eman.
Bigarrenaz, berriz, azaldu du estatuko arartekoaren gomendioei men egingo diela, «kontrolaren bermeak indartzeko» eta norbanakoen eskubideak bermatzeko. Besteak beste, legedi berria aurrera ateraz gero, CNIko buruak urtean behin azalpenak eman beharko lituzke Espainiako Kongresuan.
Presidenteak adierazi du egungo legediak nahikoa berme judizial, ekonomiko eta politiko dituela Espainiako zerbitzu sekretuek «legez kanpo» ekiten ez dutela kontrolatzeko, baina «iraultza teknologikoaren azeleraziora» egokitu beharra ere nabarmendu du: «Etorkizunean segurtasuna handitzeko eta blindatzeko lan egiten jarraituko dugu». Hala, legedi aldaketez gain, beste zenbait neurri ere iragarri ditu; tartean, defentsarako aurrekontuak handitzea, zerbitzu sekretuetarako diru sailak barne.
Kataluniako gatazkari erantzuteko elkarrizketaren bidea jorratuko duela ere azaldu du, «inoiz utzi behar ez zena». Haren esanetan, «gatazka politikoa» gainditu gabe dago, eta bere «erabakimen politiko guztia» erabiliko du horretako. Hala, 2017ra itzuli nahi dutenen aurrean eztabaida politikoa sustatuko duela gehitu du, PPri aipamen eginez.
Azalpen falta
Sanchezen proposamenei erantzunez, Euskal Herriko alderdi abertzaleek beharrezkotzat jo dute Sekretu Ofizialen Legea eta CNI kontrolatzeko legea aldatzea; esaterako, EAJk aurreko astean adierazi zuen proposamen bat aurkeztuko zuela zerbitzu sekretuen kontrolerako legea erreformatzeko. Halere, EAJko Aitor Estebanen eta EH Bilduko Mertxe Aizpuruaren esanetan, aldaketa asmo horiek ez dute gobernua salbuesten Pegasus auziaren gaineko ikerketa amaieraraino eramatetik.
Estebanek kritikatu du «oso larria» litzatekeela pentsatzea zerbitzu sekretuek «zelula autonomo» gisa funtzionatzen dutela: «Uste bazenuen [adierazpen horiekin] lasaitu egingo ginela, oker zaude». Hala, azaldu du informazio horien berri izan behar duela, baina horiek bere mesedetan erabili gabe. Gobernuko kideen kontrako espioitzez, berriz, azaldu du «imajinatzen» duela nor dagoen haien atzean, Marokori erreferentzia eginda.
Aizpuruak, berriz, galdera sorta bat bota dio: «Ez bazinen zu izan, nork agindu zuen? Suposatu behar dugu CNIk gobernua alde batera utzita ekiten duela? Nori erantzuten dio?». Hark legezko eta legitimo kontzeptuen artean bereizteko ere eskatu dio, eta gogoratu kasu honetan «aurrerapen sozialak aurrera egitea baimentzen dutenak» izan direla espiatuak:hau da, gobernuaren balizko bazkideak. Hala, uste du gobernua ez dela «sakoneko estatua» kontrolatzeko gai, eta haiek gobernuaren aurka ari direla. Hortik aurrera, espioitzak «ikertzeko, argitzeko eta ardurak garbitzeko» exijitu dio.
Kataluniako indar independentistek ere bide beretik jo dute, eta ez dituzte ontzat jo Sanchezen azalpenak. «Zertara etorri zara?», galdetu dio ERCko eledun Gabriel Rufianek, eta gogoratu presidentea bera dela CNIren arduradun nagusia: «Zertarako agindu kontrol gehiago, kontrolatzaile nagusia zu bazara?». Era berean, Sanchezek aipatutako legezko espioitzen arrazoiei dagokienez, galdetu du ea berdin ekingo lukeen sindikatuek errepide bat trabatuko balute.
PDeCATeko Ferran Belek Sanchezi gaitzetsi dio bere jarrerak egoera «okertu» duela, besteak beste ikerketa batzorde bat eratzearen aurka eginez. JxCko Miriam Noguerasek, berriz, «elkarrizketa magikoak» baztertzeko eskatu du, Sanchezi espioitzen erantzule nagusia izatea egoztearekin batera. CUPeko Mireia Vehik, berriz, azalpen eta ardura falta kritikatu ditu, eta «errespetua galdu» izana leporatu dio presidenteari.
Unidas Podemoseko eledun Jaume Asens ez da hain gogorra izan Sanchezekin, eta txalotu egin ditu iragarritako lege aldaketak. Halere, «ausardiaz» jokatzeko eta «estoldak» garbitzeko eskatu dio: «Demokrazian, hitz egiten da arerioekin, ez haiek espiatu».
Eskuineko alderdien ikuspegia bestelakoa da. PPko Cuca Gamarrak Sanchezi aurpegiratu dio buruzagi independentistei indultua eman izana CNI haien alderdikideak espiatzen ari zen bitartean. Ciudadanoseko Ines Arrimadasek, berriz, haiekin itunak egiten jarraitzea kritikatu dio, eta erakunde publikoen aurka egitea gaitzetsi. Voxeko Santiago Abascalek zalantzan jarri du Espainiako Gobernuko presidentearen aurkako espioitza, eta eskuineko gainerako alderdiei eskatu die PSOEtik aldentzeko. |
2022-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/213896/eaera-etorritako-atzerritarren-kopurua-133-murriztu-da-2021ean.htm | Gizartea | EAEra etorritako atzerritarren kopurua %13,3 murriztu da 2021ean | Pandemia aurreko datuen aldean are handiagoa da beherakada: %73,4koa. Jatorriaren arabera, datozen gehienak latinoamerikarrak dira, ondoren magrebtarrak, eta hirugarren Europako Batasunekoak. | EAEra etorritako atzerritarren kopurua %13,3 murriztu da 2021ean. Pandemia aurreko datuen aldean are handiagoa da beherakada: %73,4koa. Jatorriaren arabera, datozen gehienak latinoamerikarrak dira, ondoren magrebtarrak, eta hirugarren Europako Batasunekoak. | Euskal Autonomia Erkidegoko biztanle guztien %11,5 atzerrian jaiotakoak dira, Ikuspegi Immigrazioaren Euskal Behatokiak argitaratu duenez. 2021ean beherakada egon da immigrazioan, 2020an baino %13,3 atzerritar gutxiago etorri baitira EAEra. Behatokiak aurkitu duenez, pandemiak eragin handia izan du etorkinen jarioan, 2021ean 2019an baino %73,4 atzerritar gutxiago etorri dira eta.
Arabak du atzerritar jatorriko kopururik handiena: %15,5. Gipuzkoakoa %11,5ekoa da, eta Bizkaikoa %10,9koa.
Jatorria kontuan hartuta, latinoamerikarrak dira ugarienak oraindik ere; haien atzetik, magrebtarrak eta Europar Batasunekoak. Herrialdeka, baina, desberdina da sailkapena: EAEko atzerritar gehienek Marokon dute jatorria (29.701 lagun). Atzetik daude Kolonbia (28.675) eta Nikaragua (15.070). |
2022-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/213897/ahizpatasun-istorio-bat-bilbon.htm | Bizigiro | Ahizpatasun istorio bat Bilbon | Netflixek ekainaren 10ean estreinatuko du Intimidad telesaila. Yune Nogueiras aktoreak BERRIAri esan dio «beharrezkoa» zela halako telesail bat egitea: «Ahaldundutako emakume asko gara Intimidad-eko aktoreak». | Ahizpatasun istorio bat Bilbon. Netflixek ekainaren 10ean estreinatuko du Intimidad telesaila. Yune Nogueiras aktoreak BERRIAri esan dio «beharrezkoa» zela halako telesail bat egitea: «Ahaldundutako emakume asko gara Intimidad-eko aktoreak». | «Norbaitek traizio egiten dizu, eta zure intimitatea desagertu egiten da. Orain larrutsik zaude denen aurrean. Ehunka begiradak inguratzen zaituzte». Veronica Echegui aktorearen off-eko ahotsa da, Intimidad telesailaren trailerrean. Netflix plataformak ekainaren 10ean estreinatuko du zortzi ataleko fikzio hori. Emakumezko politikari batek maitalearekin dituen sexu harremanen bideo bat prentsara zabalduko da, eta hori da istorioaren abiapuntua.
Baina hori baino askoz gehiago da Txintxua Films Pasaiako (Gipuzkoa) ekoiztetxeak streaming plataforma batentzat egin duen lehen telesaila. Bestelako gizarte gaietan sakontzen du: biktima errudun bilakatzea, kristalezko sabaia politikan, ahizpatasuna, nerabe garaiko arazoak... Istorio ia osoa Bilbon dago girotua; Sopelako (Bizkaia) hondartza ere ageri da. Bilboko udaletxean bertan daude grabatuak zenbait eszena. Malen Zubiri protagonista Bilboko alkateordea da, eta Itziar Ituño aktoreak jokatzen du rol hori.
Itziar Ituño eta Emma Suarez, Bilboko udaletxean. David Herranz / Netflix
Protagonistaren alaba nerabea, berriz, Leire da. Yune Nogueiras aktoreak (Bergara, Gipuzkoa, 1998) —Akelarre filma— egiten du Leirerena, eta nabarmendu du pertsonaiak begirada «sakona» duela. «Asko isiltzen du, asko gordetzen du, eta haren bilakaera oso indartsua da». Donostian egin zituen hautaprobak Nogueirasek, beste aktore batzuekin batera. «Gidoia irakurri nuenean, pertsonaiak kateatu egin ninduen». Handik bost egunera, ezustekoa iritsi zitzaion: «Nire ordezkariak deitu ninduen telesailean ariko nintzela esateko, eta ezin nuen sinistu». Berehala pentsatu zuen asko ikasteko aukera izan zitekeela telesaila. «Hala izan da: opari bat, etengabeko gozamena».
Ituñorekin eskertuta Nogueirasek hautaprobak egin zituenean, gainera, ez zekien zeinekin egingo zuen topo lantaldean. Ez zekien han izango zirela Emma Suarez, Patricia Lopez Arnaiz —Ane filma—, Ana Wagener, Veronica Echegui eta beste hainbat. Ez zekien Ituñok egingo zuela bere amarena. «Aktore bezala talentu handia du Ituñok. Lagundu egiten zaitu, dena ematen dizu. Emakume zoragarria da, eta oso ondo pasatu nuen harekin. Asko erakutsi dit: interpretazioaren alorrean, baina baita arlo pertsonalean ere», esan du aktore gazteak, eskertuta.
Yune Nogueiras aktorea. David Herranz/ Netflix
Aktore taldean emakume asko egotea nabarmendu du, era berean. «Ahaldundutako emakumeak gara Intimidad-eko aktoreak, eta telesaila beharrezkoa da». Istorioak nerabeen arazoen gainean duen begirada ere goraipatu du Nogueirasek: «Nerabea da Leire. Hazten ari da, eta argi gelditzen da hauskorrak garela nerabe garenean. Leire oso obsesionatuta dago perfekzioarekin. Gainera, suminaldia kontrolatzeko arazoak ditu».
Aktoreak «gogo handia» du telesaila estreinatu dadin. Netflixek 220 milioi harpidedun baino gehiago ditu mundu osoan, eta jabetzen da jende askok ikusiko duela bere lana. «Oso urduri nago. Autokritikoa naiz, eta jakin nahi dut senideek eta lagunek zer dioten, baita ezagutzen ez dudan jendeak ere. Telesailak sorrarazten duena polita izan daiteke». Bi aste baino ez dira gelditzen estreinaldirako. «Lana egina dago. Gozatu egin behar dugu orain».
Euskaraz entzuten da Telesailean, ikus-entzuleak makina bat aktore euskaldun topatuko ditu, garrantzi handiagoko edo txikiagoko pertsonaietan: Iraia Elias, Iñigo Aranburu, Amancay Gaztañaga, Kandido Uranga, Mikel Laskurain, Anartz Zuazua, Miren Gaztañaga, Iñaki Beraetxe eta beste hainbat. Txintxua Filmsen beste ekoizpen batzuetan aritu izan diren profesionalak daude taldean, arlo teknikoan: argazki zuzendariak Javier Agirre eta Txarli Argiñano dira; zuzendari artistikoa, Jaime Anduiza; eta zuzeneko soinuaz Alazne Ameztoi arduratu da. Musika, berriz, Aitor Etxebarriarena da —Hondar ahoak-eko musika ere harena zen—.
Patricia Lopez Arnaiz aktorea. David Herranz / Netflix
Koldo Almandoz zinemagileak zuzendu zuen Hondar ahoak. Eta Intimidad-en bosgarren atala zuzentzeko ardura izan du. Apirilaren 25ean, Crossover jaialdian Netflixentzat lan egindako esperientziaz galdetu zioten, eta zera esan zuen: «Askeago sentitu naiz Netflixekin lanean, ETBrentzat lan egiten baino. Diruak askatasuna ematen duelako». Argitu zuen ez dela hori bakarrik: «Netflixekin baldintzak errazagoak dira, gauzak zehaztuta daudelako». ETBn aurrekontuak urriagoak izateak lana zailtzen duela azaldu zuen.
Atalen beste zuzendariak hauek dira: Ben Gutteridge, Jorge Torregrossa eta Marta Font. Istorioaren sortzaile eta gidoilari nagusiak, berriz, Laura Sarmiento eta Veronica Fernandez dira —BERRIAk Sarmientori egindako elkarrizketa argitaratuko du bihar—. Haiek jo zuten Txintxua Filmsen atea, fikzioa Bilbon girotu nahi zutela azalduz.
Marian Fernandez Txintxua Filmseko ekoizleak Crossover jaialdian azaldu zuenez, Madrilgo gidoilariak izaki, hasieran euskarak ez zuen presentziarik gidoietan. Baina «naturaltasuna lortze aldera», zenbait pertsonaia euskaraz mintzo dira telesailean. Elkarrizketa batzuk euskara hutsean entzuten dira fikzioan: udaletxean, institutuan... Fernandezek azaldu zuenez, gidoilariek ondo ikusi zuten euskara sartzea, eta Netflixek ere bai.
Itziar Ituñok Malen Zubiri politikariarena egiten du. David Herranz / Netflix
Intimidad-eko talde teknikoan aritu ziren zenbait profesional Disney Pluseko Balenciaga telesailean ere arituko dira. |
2022-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/213898/ernaiko-kideek-errepidea-trabatu-dute-eusko-legebiltzarraren-aurrean.htm | Politika | Ernaiko kideek errepidea trabatu dute Eusko Legebiltzarraren aurrean | Ekainaren 4an Bilbon eginen duten manifestaziora deitzeko eta gazteen prekaritatea salatzeko baliatu dute ekintza. Ekainaren 15ean zazpi gazte epaituko dituzte iazko maiatzean egindako mobilizazioengatik. | Ernaiko kideek errepidea trabatu dute Eusko Legebiltzarraren aurrean. Ekainaren 4an Bilbon eginen duten manifestaziora deitzeko eta gazteen prekaritatea salatzeko baliatu dute ekintza. Ekainaren 15ean zazpi gazte epaituko dituzte iazko maiatzean egindako mobilizazioengatik. | Ernaiko dozenaka lagunek errepidea oztopatu dute gaur goizean Gasteizko Legebiltzarraren aurrean. Ekainaren 4an Ez gaituzue geldituko lelopean eginen duten manifestaziorako deia egiteko baliatu dute protesta. Bilbon eginen dute mobilizazio hori, 17:30ean, Plaza Eliptikotik abiatuta, eta salatuko dute ekainaren 15ean zazpi gazte epaituko dituztela «Ertzaintzak eta fiskaltzak abiatutako azpijoko polizial» baten ondorioz.
Iazko maiatzean egindako manifestazio batzuk ditu epaiketak abiapuntu. Izan ere, iazko maiatzaren 7an Donostian, Iruñean, Bilbon eta Gasteizen mobilizazioak antolatu zituen Ernaik, gazteen bizi baldintza «penagarriak» eta «prekarizazioa» salatzeko: besteak beste, enpleguaren eremuko prekaritatea, emantzipatzeko ezintasuna, ikasketak «era duinean» egiteko oztopoak, eta pandemiaren ondorioz osasun mentala «okertu izana» salatu zuten. Gasteizko eta Bilboko manifestazioetan Ertzaintzak zortzi gazte atxilotu zituen, eta hirurogeitik gora zauritu, ezker abertzaleko gazte erakundearen arabera.
Horietatik zazpi gazte epaituko dituzte orain: «Urtebete eta urte eta erdiko espetxe zigorrei, isunei eta kalte ordainei aurre egin beharko diete», salatu du gaur Ernaik: «Guztira 20.000 eurotik gora». Ekainaren 4an eginen duten manifestazioan, horiei babesa adierazi ez ezik, aldarrikatuko dute ez dela delitua «gazteentzako bizitza baldintza duinen alde borrokatzea».
Eusko Jaurlaritzari deia
Ez dute ausaz aukeratu Eusko Legebiltzarraren aurrean esertzea. Izan ere, Eusko Jaurlaritzari bidali nahi izan diote mezua: «Badakigu gazteon egoera prekarioa iraultzeko eta bizi baldintza duinak eskuratzeko bide bakarra kaleak hartzea eta borrokatzea dela, eta zentzu horretan mobilizatu ginen 2021eko maiatzaren 7an. Baina, egun hartan, beste hamaika alditan egin bezala, gaur legebiltzar barruan dauden [Josu] Erkoreka, [Iligo] Urkullu, [Idoia] Mendia eta Eusko Jaurlaritzako kide guztiek, gazteon aldarri eta beharrei erreparatu beharrean, Ertzaintza gu jipoitzera bidaltzea nahiago izan zuten». Ernairen ustez, atxiloketa eta auzipetzeen bidez «gazte borroka gelditu» eta euren bizitzen «prekarizazioarekiko duten erantzukizuna ezkutatu» nahi izan zuten agintariek. |
2022-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/213899/zallako-udalak-doluminak-eman-dizkie-trenak-harrapatuta-hildako-neska-gaztearen-senideei.htm | Gizartea | Zallako Udalak doluminak eman dizkie trenak harrapatuta hildako neska gaztearen senideei | Atzo arratsaldean gertatu zen istripua, Zallako geltokitik hurbil. 17 urte zituen zendutako emakumeak. | Zallako Udalak doluminak eman dizkie trenak harrapatuta hildako neska gaztearen senideei. Atzo arratsaldean gertatu zen istripua, Zallako geltokitik hurbil. 17 urte zituen zendutako emakumeak. | Zallako Udalak (Bizkaia) doluminak adierazi dizkie, herritar guzien izenean, atzo trenak harrapatuta zendutako neska gaztearen familiari eta lagunei: «Istripu tragiko honen aurrean, gure herria lur jota dago. Bizitza bat galtzea beti da gogorra, baina batez ere galtzen den bizitza hori gazte batena denean». 17 urte zituen neskak, eta Zallako tren geltokitik hurbil harrapatu zuen trenak.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailak jakinarazi zuen 15:50ean gertatu zela ezbeharra, Zallako geltokiaren ondoko trenaren pasabide batean. Larrialdi zerbitzuek ezin izan zuten emakumea suspertu. Trenbideko zirkulazioa eten zuten atzo Zalla eta Aranguren artean.
Udalak jakinarazi du «familiaren esanetara» dagoela «behar duen orotarako».
Aldarriak, «beste baterako»
Radio Euskadi irratiak elkarrizketa egin dio goizean Juanra Urkijo Zallako alkateari (EAJ), eta adierazi du «atsekabetuta» daudela herritarrak: «Kolpe gogorra izan da». Herrian trenaren pasabideekin dagoen arazoaz galdetuta, ordea, adierazi du «aldarrikapenak beste egun baterako» utzi behar direla. 34 trenbide pasagune daude Zallan, eta alkateak aitortu du herriko «arazo nagusietako bat» direla: adierazi du udala lanean ari dela Adifekin eta Renferekin arazo hori «urgentziaz» konpontzeko. Pasabide horietako anitz herrigunean daude, bai Mimetizen, bai Arangurenen, eta, alkatearen hitzetan, «oinezkoen eta ibilgailuen joan-etorriak ugariak» dira. |
2022-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/213900/jaurlaritzak-3559-enpresa-ohartaraziko-ditu-kontratu-irregularrak-izateagatik.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak 3.559 enpresa ohartaraziko ditu kontratu irregularrak izateagatik | Datozen egunotan gutunak bidaliko dizkie Lan Ikuskaritzak, 9.950 kontratu lan erreformara egokitu ditzaten. | Jaurlaritzak 3.559 enpresa ohartaraziko ditu kontratu irregularrak izateagatik. Datozen egunotan gutunak bidaliko dizkie Lan Ikuskaritzak, 9.950 kontratu lan erreformara egokitu ditzaten. | 2021eko lan erreformak mugatu egiten du enpresek aldi baterako kontratuak egiteko aukera, baina hilabete batzuetako epea eman zien enpresei kontratazio molde berrietara egokitzeko. Trantsizio hori amaituta, arau berrietara egokitu ez diren enpresak ohartarazten hasiko dira lan ikuskaritzak.
Eusko Jaurlaritzaren Lan Ikuskaritzak gaur jakinarazi duenez, hurrengo egunetan 3.559 gutun bidaliko dizkie beste hainbat enpresari, egoera irregularrean egon daitezkeen 9.950 kontratu berrikusteko eskatzeko. Hiru dira ikuskariek atzemandako irregulartasunak: aldi baterako kontratuek baimendutako epea gainditu izana; aldi baterako kontratuak kateatzea; eta aldizkako kontratu finkoak gehiegi erabiltzea.
Jaurlaritzako Lan eta Enplegu Sailak azaldu duenez, Espainiako ikuskaritzarekin lankidetzan ari da, eta kontratazioan iruzurraren aurka borrokatzeko sistema informatiko berria erabiltzen ari dira. «Teknologia erabiliz, iruzurraren aurka Borrokatzeko Tresnak aukera ematen du datuak gurutzatzeko eta aldi baterako kontratuen arloan irregulartasunak dauden edo arauak betetzen ez diren egoerak detektatzeko», azaldu du sailak.
Iaz hiru gutun bidalketa egin zituen, otsailean, apirilean eta urrian. Guztira, 9.000 gutun bidali zituen Lan Ikuskaritzak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta 22.852 kontratu berrikusteko eskatu zieten enpresei. Horietatik, 14.152 mugagabe eta lanaldi osokoak bihurtu ziren. Gainera, ohiko jardueraren bitartez 2021ean beste 10.964 kontratu berrikusi zituzten enpresek, eta aldi baterako 2.342 kontratu mugagabe bihurtu ziren.
Enpresen %4k kateatzen dituzte
Aurtengo lehen eskutitz sorta izango da maiatzekoa. 771 gutun jasoko dituzte ustez aldi baterako kontratuen epeak gainditu dituzten enpresek. Ikuskariek diotenez, kasu batzuetan lau urtetik gorako obra eta zerbitzu jakineko kontratuak izan dituzte langile batzuek, eta beste batzuek urtebetetik gora daramate ekoizpenaren zirkunstantziek eragindako behin-behineko kontratuekin. Enpresen %1,1etan aurkitu dituzte halako irregulartasunak.
Lan Ikuskaritzak arazo gehiago atzeman ditu benetan aldi baterako ez diren egoeretan aldi baterako kontratuak kateatzen diren kasuekin. Enpresen %4tan ikusi dituzte halako irregulartasunak, eta, ondorioz, 2.468 enpresak jasoko dituzte oharrak.
320 enpresak beste arrazoi batengatik jasoko dute gutuna: aldizkako kontratu finkoak egiteagatik berez aldizkakoak ez diren lanengatik. «Ezin zaio aldizkako izaera finkoa eman etenik gabe mantentzen den harreman bati», gogorarazi du Lan Ikuskaritzak. Enpresen %1,1ek dute jokabide hori. Gainera, arau hauste horrengatik zortzi kontserba enpresa ohartarazi dituzte.
Ustezko iruzur gehien Bizkaian dago, lurralde horretan 6.138 kontratu berrikusi beharrekoak direla esan baitu Lan Ikuskaritzak (%61,7). Gipuzkoan 2.707 kontratu aldarazi nahi ditu, eta Araban, 976.
Eskutitzetan, Lan Ikuskaritzak jakinaraziko die enpresei hilabete dutela kontratuak erregularizatzeko. Hala egin ezean, ikuskariek berek zabalduko dituzte jardunak. Gogorarazi duenez, arau hauste larritzat jotzen dute kontratuak ez aldatzea. |
2022-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/213901/joao-almeidak-giroa-utzi-du-positibo-eman-baitu-covid-19-proban.htm | Kirola | Joao Almeidak Giroa utzi du, positibo eman baitu COVID-19 proban | Portugaldarra zen Mikel Landaren aurkari nagusia podiumera igotzeko: arabarrak 49 segundoren aldea zuen. Orain, 4.43ra du laugarren sailkatua: Vincenzo Nibali | Joao Almeidak Giroa utzi du, positibo eman baitu COVID-19 proban. Portugaldarra zen Mikel Landaren aurkari nagusia podiumera igotzeko: arabarrak 49 segundoren aldea zuen. Orain, 4.43ra du laugarren sailkatua: Vincenzo Nibali | Albiste garrantzitsu bat izan da Italiako Giroan, hemezortzigarren etapa hasi aurretik. UAE taldeak jakinarazi du Joao Almeidak positibo eman duela COVID-19an, eta, horren ondorioz, txirrindulari portugaldarrak lasterketa utzi duela.
Almeidaren erretiroak mesede egiten dio Mikel Landari (Bahrain). Izan ere, hura zen txirrindulari arabarraren aurkari nagusia podiumera igotzeko: hirugarren zen Landa, eta laugarren Almeida, 49 segundora. Orain, abantaila askoz handiagoa du Landak, ia bost minutukoa: Vincenzo Nibali italiarra da laugarren (Bahrain), 4.43ra.
Giroa amaitzeko lau etapa falta direla, Richard Carapaz da lehen sailkatua (Ineos). Txirrindulari ekuadortarrak hiru segundo besterik ez dio ateratzen Jai Hindley australiarrari (Bora), eta 1.05 Landari. Nibali laugarren postuan dago, 5.48ra, eta Pello Bilbao (Bahrain), bosgarrenean, 6.19ra. Gernikarrak postu bat egin du gora Almeidak erretiroa hartu eta gero.
Gaur, hemezortzigarren etapa jokatuko dute, Borgo Valsugana eta Treviso artean. Txirrindulariek 156 kilometro egin beharko dituzte. Ez du aparteko zailtasunik, eta, itxuraz, oso aproposa da esprinterrentzat. |
2022-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/213902/poliziaren-eta-eskuin-muturraren-biktimen-legeak-bidea-hasi-du-nafarroako-parlamentuan.htm | Gizartea | Poliziaren eta eskuin muturraren biktimen legeak bidea hasi du Nafarroako Parlamentuan | PSNk, Geroa Baik eta Ahal Dugu-k aurkeztu dute proposamena: EH Bilduren eta Ezkerraren babesa jaso du, eta Navarra Sumak kontra bozkatu du. | Poliziaren eta eskuin muturraren biktimen legeak bidea hasi du Nafarroako Parlamentuan. PSNk, Geroa Baik eta Ahal Dugu-k aurkeztu dute proposamena: EH Bilduren eta Ezkerraren babesa jaso du, eta Navarra Sumak kontra bozkatu du. | Poliziaren eta eskuin muturreko taldeen indarkeria pairatu dutenei «aitortza eta ordaina» emateko lege proposamena tramitatzen hasi da Nafarroako Parlamentua. 2019ko Foru Legearen moldaketa da PSN, Geroa Bai eta Ahal Dugu taldeek aurkeztu dutena, hiru helburu nagusirekin: funtzionario publikoen edo eskuin muturraren biktimei «kalte ordain zehatzak» ematea, biktima mota guztiak parekatzea, eta «segurtasun juridikoa» bermatzea. EH Bilduk eta Ezkerrak proposamena aintzat hartzearen aldeko botoa eman dute, eta Navarra Sumak, berriz, kontrakoa. Aurrerantzean, batzordean eztabaidatu beharko dute zirriborroa, osoko bilkuran onartu aurretik.
Lege proposamena aurkeztu duten taldeen izenean, Jabi Arakamak (Geroa Bai) esan du «epaileei dagokiela justizia egitea», baina kasu askotan ez dela halakorik gertatzen: «Espainiako auzitegiek hamarkadak daramatzate bizkarra ematen eskuin muturreko taldeek eta poliziek eginiko indarkeriaren biktimen salaketei». Biktima horiei justizia zor zaiela uste du Arakamak, «urteetako ahanzturaren ostean». «Lege honen xedea da bidea egitea, biktimek aukera izan dezaten beren egia aurkezteko, eta erakundeek entzun ditzaten».
Navarra Sumako Iñaki Iriartek azaldu du bere taldeak «ez duela gustuko 2019ko legea», ezta horren gaineko zuzenketa berria ere. «Ez du segurtasun juridikorik eskaintzen, biktimen batzordeak biktima gisa onar baitezake epaileek halakotzat ez daukaten pertsona bat, eta baita alderantziz ere». Edonola ere, Iriartek esan du talde erregionalistak bat egiten duela biktimei eta euren familiei ordaina emateko helburuarekin, eta legean jasotako bidea dela zalantzan jartzen dutena: «Errespetu osoa diegu familiei, eta eskubide iraungiezina dute justizia lortzeko; hori da aztertu beharko genukeen bidea». Parlamentariak txarretsi egin du adituen batzordeak sortzeko erabakia, horietan parte hartuko duten adituak «errespetagarriak bai, baina ez direlako independenteak izanen, eta politikariek izendatuko dituztelako».
PSNko Inma Juriok esan du bere taldeak abstentziora jo zuela 2019ko legearen tramitazioan, baina oniritzia eman diola oraingo zuzenketari, «[Espainiako] Auzitegi Konstituzionalaren bermea duelako». «Indarrean den lege bat da, segurtasun juridiko handikoa», esan du. Juriok aitortu du, hala ere, ez duela bat egiten Geroa Baik emaniko azalpenekin, baina beharrezkoa dela «biktimen eskubideen aitortzan urratsak egitea».
EH Bilduk ere ontzat jo du lege proposamen berria: «Ez du urardotuko legearen mamia, eta segurtasun juridiko handiagoa eskainiko du, legean jasota zeuden zenbait kontzeptu argituz eta zehaztuz», azaldu du Bakartxo Ruiz legebiltzarkideak. Gogorarazi du, hala ere, hau ez dela eskuin muturreko taldeen eta Poliziaren biktimei aitortza emateko lehen legea: 2015ean aurkeztu zen jite bereko lehen araua, baina atzera bota zuen Espainiako Auzitegi Konstituzionalak. «Zazpi urteren ostean, ezinbestekoa da lege hau bere puntu guztietan aplikatzea. Eskuinak interes politiko handia izan du lege hau atzera botatzeko, eta blokeo juridikoak ezinezko bihurtu du aurrera egitea».
Podemos taldeko Mikel Builek ere 2015eko legea izan du hizpide, eta esan du oraingo lege proposamena «orduko borondate politikoa gauzatzera datorrela». «Martxan dugu jada 2019ko legea, batzordea aktibatu dugu, eta mahai gainean jarri ditugu kalte ordainak; hortaz, Nafarroa egoera hobean da gaur egun, trantsizio luze, odoltsu eta amaigabe horretan pairatutakoa berri gerta ez dadila bermatzeko».
Ezkerrako Marisa de Simon eledunak, azkenik, poza agertu du, «araua onartzeko bidea emango duen gehiengo parlamentario zabala» dagoelako. Hala ere, legea motz geldituko dela uste du: «Arauak ez ditu behar diren pauso guztiak ematen, gaur egun oraindik ezinezkoa baita gertatutakoa ikertzea». Edonola ere, funtsezkoena «justizia egitea» dela uste du: «Biktimak aitortze hutsa ordain bat da berez, eta hori bada urrats nabarmen bat». |
2022-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/213903/pablo-gonzalezen-eskubideen-urraketa-arbuiatu-du-eusko-legebiltzarrak.htm | Politika | Pablo Gonzalezen eskubideen urraketa arbuiatu du Eusko Legebiltzarrak | EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk adierazpen bateratu bat adostu dute Eusko Legebiltzarrean. Kezka agertu dute Poloniako agintariak «neurririk gabe erabiltzen» ari direlako kazetariaren behin-behineko atxiloaldia, eta instituzioei eskatu diete urratsak egiteko haren aurkako auziak «berme guztiak» izan ditzan. | Pablo Gonzalezen eskubideen urraketa arbuiatu du Eusko Legebiltzarrak. EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk adierazpen bateratu bat adostu dute Eusko Legebiltzarrean. Kezka agertu dute Poloniako agintariak «neurririk gabe erabiltzen» ari direlako kazetariaren behin-behineko atxiloaldia, eta instituzioei eskatu diete urratsak egiteko haren aurkako auziak «berme guztiak» izan ditzan. | Pablo Gonzalez kazetariaren egoeraren inguruan adierazpen bat adostu dute gaur EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk Eusko Legebiltzarrean. Testuan, lau taldeek «kezka» agertu dute euskal kazetariaren egoeraren inguruan. Gogoratu dute kazetaria otsailaren 28an atxilotu zutela Poloniako zerbitzu sekretuek, atzerriko indar baten aldeko espioitza lanak egitea egotzita, eta orduz geroztik behin-behinean atxiloturik dagoela Rzeszow-ko espetxean. Atzo bertan, Poloniako epaitegiak egoera «bidegabe» hori hiru hilabetez luzatzea erabaki zuen «inolako azalpenik edo justifikaziorik eman gabe», alderdiek testuaren hitzaurrean azpimarratu dutenez. Horiek hala, lau alderdiek testuan adierazi dute kezkaz ikusten dutela Poloniako agintariek haren aurkako behin-behineko atxiloaldia «neurririk gabe» erabiltzea, horrek Europako Batasuneko Oinarrizko Eskubideen Gutunaren 47. artikulua urratzen duelako. Horri loturik, adierazi dute ez datozela bat Poloniako epaitegien erabakiarekin, eta euskal erakunde eta instituzioei eskatu diete aldarrikatu ditzatela Pablo Gonzalezen eskubideen errespetua Poloniako agintarien aurrean. Halaber, eskatu diete «behar diren kudeaketak» egin ditzatela auziak «berme guztiak» izan ditzan, prozesuan kazetariak pairatu dituen eskubide urraketak amaituta. Eskaera hori Espainiako Gobernuari ere egin diote. Azkenik, taldeek azpimarratu dute Pablo Gonzalezen atxiloketa eta espetxeratzea albiste txarra dela «gizarte libre eta demokratiko batean oinarrizko bermea den prentsa eta informazio askatasunarentzat». |
2022-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/213904/sindikatuek-eta-jaurlaritzak-adostu-dute-egiturazkoak-ez-diren-hezkuntzako-lanpostuak-halakotzat-jotzea.htm | Gizartea | Sindikatuek eta Jaurlaritzak adostu dute egiturazkoak ez diren hezkuntzako lanpostuak halakotzat jotzea | Eusko Jaurlaritzak akordioa sinatu du Steilas, LAB, CCOO eta UGT sindikatuekin, «euskal hezkuntza sare publikoaren antolakuntza modernizatzeko eta ardatz estrategikoak indartzeko». Ingelesezko eta gorputz hezkuntzako irakasle lanpostuak gehituko dituzte, baliabideak ugarituko, eta ratioak jaitsiko. | Sindikatuek eta Jaurlaritzak adostu dute egiturazkoak ez diren hezkuntzako lanpostuak halakotzat jotzea. Eusko Jaurlaritzak akordioa sinatu du Steilas, LAB, CCOO eta UGT sindikatuekin, «euskal hezkuntza sare publikoaren antolakuntza modernizatzeko eta ardatz estrategikoak indartzeko». Ingelesezko eta gorputz hezkuntzako irakasle lanpostuak gehituko dituzte, baliabideak ugarituko, eta ratioak jaitsiko. | Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak akordioa egin du gaur goizean irakasle funtzionarioen negoziazio mahaian dauden sindikatuetako ordezkariekin: hots, Steilas, LAB, CCOO eta UGTrekin. Besteak beste adostu dute egiturazkoak ez diren lanpostuak halakotzat joko dituztela. Horrez gain, beste hainbat neurri biltzen ditu akordioak: hezkuntzako zenbait etapatan ratioak jaistea, ingelesa 3 urtetik aurrera irakasten hastea, ingeleseko eta gorputz hezkuntzako irakasle lanpostuak gehitzea, hezkuntza premia bereziei loturiko baliabideak ugaritzea eta zuzendaritza eginkizunetara bideratutako baliabide gehiago jartzea. Proiektuak garatzeko baliabideak ere handituko dituzte: hala nola berrikuntza, hizkuntza eta pedagogia proiektuetarako. Bigarren Hezkuntzan hogei ikasleko kopurua gainditzen duten taldeei tutoretza bikoitza jarriko diete, eta irakaskuntza lanaren berezko eginkizunekin zerikusirik ez duten administrazio zereginetatik libratzeko profil profesionalak sortuko dituzte: administratiboak eta digitalizazioaren kudeaketakoak.
Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak adierazi duenez, «euskal hezkuntza sare publikoaren antolakuntza modernizatzeko eta ardatz estrategikoak indartzeko» izanen da lorturiko akordioa: «Ikastetxeen kudeaketari, funtsezko esparruak indartzeari eta plazak finkatzeari buruzko alderdiak jasotzen ditu».
Ikasgeletako gehienezko ratioei buruzko aldaketa atzo Eusko Jaurlaritzaren Unibertsitatez kanpoko ikastetxeen sarea antolatzeko eta planifikatzeko dekretuaren zirriborroan aurreratutakoa da, gutxi-asko. Ikastetxe publikoetan, LHn gehienez 25 ume egon daitezke ikasgelako, baina, aurrerantzean, ikasgela bakoitzean ezingo dituzte 23 ume baino gehiago eduki. Batxilergoan, berriz, orain arte baimenduta zegoen ikastetxe publikoetan 30 ikasle sartzea gelako, baina 27an jarri asmo dute muga orain. DBHko ratioak mantendu egingo dituzte: 25 ikaslekoak izango dira. Baina, atzo iragarritakoaren kontrara, txikitu egingo dituzte HHko bigarren ziklokoak: 23tik hogeira. Ratio jaitsierak «arian-arian» aplikatuko dituzte: batzuk 2023-2024ko ikasturtean, eta bertzeak 2024-2025ekoan.
Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek agerraldia egin du akordioa publiko egin berritan. Gaurkoa hezkuntzarentzat «egun ona» dela nabarmendu du, hilabete askotako lanak fruitua eman duelakoan: «Ordezkaritza sindikalaren %80rekin baino gehiagorekin ados jarri gara, eta hori ezinbestekoa eta oso inportantea da hezkuntza mundurako». Bildarratzen irudiko, hezkuntzarako mesedegarria izango da ituna: «Hezkuntzak lasaitasuna behar du, eta akordio honek lasaitasuna emango dio». |
2022-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/213905/salatu-dute-ikus-entzunezkoen-legeak-ikusezin-bihurtzen-dituela-hizkuntza-gutxituak.htm | Gizartea | Salatu dute Ikus-entzunezkoen Legeak «ikusezin» bihurtzen dituela hizkuntza gutxituak | Ikus-entzunezkoen Legea bozkatuko dute gaur, eta hizkuntza gutxituen eskubideen alde jarduten dutenek gabeziak salatu dituzte. | Salatu dute Ikus-entzunezkoen Legeak «ikusezin» bihurtzen dituela hizkuntza gutxituak. Ikus-entzunezkoen Legea bozkatuko dute gaur, eta hizkuntza gutxituen eskubideen alde jarduten dutenek gabeziak salatu dituzte. | «Hizkuntza berdintasuna bermatzen ez duten urrats txikiak besterik ez dira», esan dute hizkuntza gutxituen eskubideen alde jarduten duten zenbait eragilek; besteak beste, Euskalgintzaren Kontseiluak. Ikus-entzunezkoen Legea bozkatuko dute gaur, eta eragileek elkarretaratzea egin dute legearen gabeziak salatzeko. «Ez dira bete aurreikusitako helburuak, eta gure hizkuntzak ikusezin bihurtzen dituen lege bat onartu dute», salatu dute eragileek.
Besteak beste Euskalgintzaren Kontseiluak, A Mesak, Plataforma per la Llengua eta Iniciativa pol Astunianuk agerian utzi dute Ikus-entzunezkoen Legeak «eskubideen urraketa betikotu» duela. Zerbait arrazoi eman dituzte, hala nola ez diola erantzuten Espainiako Estatuko hizkuntza errealitateari: «Estatuko berezko hizkuntzen presentzia duina ez da bermatu, eta berdintasunerako aukera galdu da».
Horrekin batera, mahai gainean jarri dute herritarren eskaerak ez direla «inondik inora» kontuan hartu: «Jarrera proaktiboa izan dugu; besteak beste, aurre proiektuaren ekarpen zehatzak eginez, alderdiei gure proposamenak helaraziz eta herritarrak aktibatuz».
Eragileek presio politikoa eta soziala egin dute gutxieneko hizkuntz eskubideak txertatzeko plataformen katalogo kuotetan, TVEko emankizunetan eta finantzaketa aurreratuan. Presio hori «erabakigarria» izan arren, aldaketak «erabat eskasak» eta testimonialak direla esan dute: «Osotasunaren %0,35-2,55 da».
Lege proiektuaren arabera, streaming plataforma handiek estatuan lortutako diru sarreren %5 Europako ikus-entzunezko lanak sustatzeko erabili beharko dituzte, eta horren %70 izango da estatu bakoitzeko hizkuntzetan eginiko lanentzat. Legeak soilik gaztelaniarako ezarri ditu gutxieneko edukiak eta finantzaketa, eta portzentaje horren barruan, legeak %15 baino ez die bermatuko euskarari, katalanari eta galegoari.
Gaztelera ez diren beste hizkuntzei «aitorpenik ez egiteak» dakartzan ondorioak azaldu dituzte: «Ikusleei galarazi die beren hizkuntzan gozatzea telebista saioen, telesailen eta filmen eskaintza zabalaz». Argi utzi dute helburuak lortzeko borrokan jarraituko dutela. |
2022-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/213906/klima-aldaketaren-euskadiko-herritar-batzarra-sortzea-onartu-du-eusko-legebiltzarrak.htm | Gizartea | Klima aldaketaren Euskadiko Herritar Batzarra sortzea onartu du Eusko Legebiltzarrak | Ekinaldiaren helburua da, besteak beste, 2050. urtea baino lehen «klima neutraltasuna» lortzea eta klima aldaketaren eraginen aurrean «erresilienteagoa den Euskadi bat» sortzea. | Klima aldaketaren Euskadiko Herritar Batzarra sortzea onartu du Eusko Legebiltzarrak. Ekinaldiaren helburua da, besteak beste, 2050. urtea baino lehen «klima neutraltasuna» lortzea eta klima aldaketaren eraginen aurrean «erresilienteagoa den Euskadi bat» sortzea. | Klima larrialdiari aurre egiteko asmoz, klima aldaketaren herritarren batzar bat sortzea onartu du Eusko Legebiltzarrak, Elkarrekin Podemos-IUk proposatuta: Euskadiko Herritar Batzarra. Miren Gorrotxategi legebiltzarkidearen arabera, klimaren krisia «arazo larria» da munduan, eta, horregatik hain zuzen, klima aldaketari aurre egiteko politikek «lehentasuna» izan beharko lukete. Proposamena onartu egin dute, ia aho batez.
Egitasmoaren helburua da, besteak beste, 2050. urtea baino lehen «klima neutraltasuna» lortzea eta klima aldaketaren eraginen aurrean «erresilienteagoa den Euskadi bat» sortzea. Horretarako, alderdiek nabarmendu dute beharrezkoa dela herritarrek parte hartzea. Unai Grajales EAJko legebiltzarkidearen arabera, trantsizio prozesua «arrakastatsua» izateko, ezinbestekoa da gizartearen eta eragile ekonomiko eta instituzionalen babesa eta konpromisoa lortzea. Horrela, Mikel Otero EH Bilduko legebiltzarkideak adierazi du herritarrek zuzenean parte hartu behar dutela «klimaren aldeko klima bat sortzen», eta horretarako funtsezkoa dela herritarren eta erakunde publikoen artean lankidetza modu berriak sortzea: «Proiektua ezin da arrakastatsua izan soilik politika instituzionalean murgilduta gaudenok jarduten badugu».
Horiek horrela, herritarrek proposatuko dituzte klima aldaketari aurre egiteko neurriak. Batzarreko kideak zozketa errepresentatibo bidez hautatuko dituzte, adinaren, lurraldearen, hiriguneen, landa eremuen, sexuaren eta errenten arabera, besteak beste. Taldea eratu ondoren, partaideek formakuntza bat jasoko dute, eta gobernuak galdera bat planteatuko dio batzarrari. Galdera horri buruz eztabaidatu ondoren, proposamenak egin eta bozkatu egingo dituzte.
Gorrotxategik gogorarazi duenez, gisa horretako batzar bat eratzea betebeharra da Espainiako Estatuan, legeak hala ezartzen duelako, baina erkidegoetan gomendio bat baino ez da. Horrekin, gaineratu du Nafarroako Gobernuak klima aldaketaren legean txertatu zuela herritarren batzarra, eta gauza bera egin beharko litzatekeela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: «Komenigarria litzateke Euskadin ere lege honetan sartzea klima aldaketarako herritarren batzar bat». Legebiltzarkidearen ustez, gizarteak ardurak eta erabakiak hartzen hasi behar du: «Erakundeok herritarrengan konfiantza izaten hasi behar dugu, herritarrei erakunde politikoetan konfiantza izateko eskatzen diegun bezala».
Planteatutako helburuak lortzeko, Alberto Alonso PSE-EEko legebiltzarkideak azaldu du gizartean aldaketa kulturalak egin behar direla, eta horietan aurrerapausoak emateko modu bakarra dela herritarrekin elkarlanean aritzea: «Kasu honetan, politikariok ez ditugu gako guztiak». Oterok ere bat egin du ideia horrekin, eta nabarmendu du herritarrek beren bizitzeko eta kontsumitzeko moduak moldatu behar dituztela: «Argi dago baliabide material eta energetiko gutxiago dituen mundu baterantz goazela». Horregatik, hain zuzen ere, aldaketa «eraldatzaileak» egin behar dira, besteak beste, industrian, hondakinen kudeaketan, eta ekoizteko eta garraiatzeko moduan.
Alonsoren arabera, sozialistentzat funtsezkoa da proposatutako batzarra «sendo finkatuta» egotea klima aldaketari eta energia trantsizioari buruzko euskal legean: «Hori babesten duen tresna arau emailea ezin da izan dekretu soil bat».
Adostasuna, «inoiz baino azkarrago»
Elkarrekin Podemos-IUk egindako proposamenak adostasun «zabala» izan du legebiltzarrean, eta, Grajalesen arabera, «inoiz baino azkarrago» lortu dute hori. Ekinaldiak bi puntu ditu, eta legebiltzarkideek puntuka egin dute bozketa.
Lehenengo puntuan jaso dutenez, besteak beste, Eusko Legebiltzarrak Eusko Jaurlaritzari eskatzen dio «formula irekiak eta kanal irisgarriak» sar ditzala energia trantsizioari eta klima aldaketari buruzko etorkizuneko legean, interesa duten herritarren parte hartzea bermatzeko. Horretarako, aurretik dauden partaidetza mekanismoak «indartuko» ditu, eta klima aldaketaren arloko erabakiak hartzeko prozesuan herritarren parte hartzea modu egituratuan bermatuko.
Bigarren puntuan, aldiz, Eusko Legebiltzarrak Eusko Jaurlaritzari eskatzen dio herritarren partaidetzarako foro edo batzar bat eratzeko. Bertan, herritarrek aukera izango dute hausnarketa eta ezagutza kolektiboa sortzeko, informazioa jasotzeko, eztabaidatzeko eta adostasunak sortzeko. Azaldu dutenez, ingurumenaren arloan eskumena duen saileko titularrak onartuko du, agindu bidez, foro edo batzar horren osaketa, antolaketa eta funtzionamendua.
Onartu egin dituzte planteatutako bi puntuak: lehenengoan, 73k egin dute alde, eta bat abstenitu egin da. Bigarrenean, berriz, 68k egin dute alde, eta 6k kontra. Izan ere, Muriel Larrea PP+C's koalizioko legebiltzarkideak azaldu du bere alderdia ez datorrela bat bigarren puntuarekin, batzarra egitearekin, hain zuzen: «Gauzak egiteko eurek duten modua sartu nahi dute, eta, horrela, ahotsa gehien altxatzen duenak irabazten du». Horrekin, nabarmendu du puntu hori ez dagoela definituta, eta horrek «bidea guztiz libre» uzten diola gobernuari herritarren parte hartzea «nahi duen moduan» kudeatzeko. |
2022-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/213907/2022ko-juul-sari-banaketa.htm | albisteak | 2022ko Juul sari banaketa | Juul kanpainak gure haur eta gazteen artean euskaraz irakurtzeko zaletasuna piztea du helburu. | 2022ko Juul sari banaketa. Juul kanpainak gure haur eta gazteen artean euskaraz irakurtzeko zaletasuna piztea du helburu. | Juul kanpainak gure haur eta gazteen artean euskaraz irakurtzeko zaletasuna piztea du helburu. Horretarako, zenbait ekintza egiten dira ikastoletan; horien artean, hauteskunde literarioak.
Aurtengoa XXIV. saioa izan da, eta Euskal Herriko ikastoletako haur eta gazteek 14.400 bototik gora eman dituzte gustukoen duten liburuari lotuta. Ilustratzaileei dagokionez, 7.500 bototik gora jaso ziren. Horiekin sortu da sarituen zerrenda.
Idazle sarituak honako hauek izan dira: Amaia Egidazu Dorotea liburuarekin, Almudena Cid Minutu eta erdiko munstroak liburuarekin, Ibon Martin Onin eta denboraren makina eta Onin mitologiaren lurraldean liburuekin, Enara garmendia Hiru gara, baina niri bost! liburuarekin, Jasone Osoro Go!azen New York, New York eta Festa liburuekin, Estibaliz Vivanco Argixorgin liburuarekin, Jon Arretexe Beti iparralderantz liburuarekin eta Jhon Andueza Magali ez dago bakarrik liburuarekin.
Ilustratzaileak aintzat hartuta: Emmanuel Montiel, Eider Eibar eta Joseba Larretxe Josevysky.
Atzo egin zuten idazle eta ilustratzaile bozkatuenei sariak banatzeko ekitaldia. Tafallako kulturgunean izan zen, 2022ko Nafarroa Oinez antolatzen ari den Garcés de los Fayos Ikastolako familia, langile eta ikasleen laguntzaz. Azken horiek dantza ederra egin zuten, Nafarroa Oinezen maskota den Ezkurtxo lagun zutelarik.
2022ko Juul sari banaketa 2022. NAFARROA OINEZ
Halaber, bertan izan ziren Tafallako alkatea den Jesus Arrizubieta eta Euskarabideako zuzendari-gerentea den Mikel Arregi, baita Euskal Herriko Ikastolen ordezkariak ere.
Urtero legez, Juul saria Euskal Herriko artista batek sortu du. Aurtengoan Fernando Pagola artistaren lana izan da. Ohi bezala, sarituak izan diren idazleen eta ilustratzaileen erantzuna bikaina izan da, eta Nafarroako Ikastolen Elkartea oso eskertuta dago haien parte hartzearekin.
Nafarroako Ikastolen Elkarteko Elena Zabaleta Andresaren hitzetan, «gure gizarte aldakor honetan gutxi irakurtzen omen dugu, eta irakurtzeko zaletasuna sustatzeko zer egin daitekeen kezka iturri da eremu ezberdinetan. Hala gertatzen da gure ikastoletan ere. Horregatik, Juul kanpaina egoera horri aurre egiten laguntzeko tresna-bidea izan daitekeela uste dugu, edo, behintzat, hala izatea nahiko genuke».
Ekitaldia streaming bidez eman zen, eta lotura hauen bidez ikus daiteke:
https://www.youtube.com/user/NIEikastola https://www.youtube.com/watch?v=tsXuf4cXKkU |
2022-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/213908/zorion-eta-ilusio-eztanda-mantangorriaren-milagarrena-ospatzeko.htm | Bizigiro | Zorion eta ilusio eztanda, mantangorriaren milagarrena ospatzeko | BERRIAk haurrentzako argitaratzen duen Mantangorri gehigarriak mugarria pasatu du: 1.000 zenbaki. Jai batekin ospatu dute eginiko bidea, Txillida Lekun. | Zorion eta ilusio eztanda, mantangorriaren milagarrena ospatzeko. BERRIAk haurrentzako argitaratzen duen Mantangorri gehigarriak mugarria pasatu du: 1.000 zenbaki. Jai batekin ospatu dute eginiko bidea, Txillida Lekun. | Euskaldunon Egunkaria-ren Xingola gehigarriaren lekukoa hartu zuen Mantangorri-k, 2003ko ekainaren 28an. BERRIA egunkaria jaio eta astebetera hegaldatu zen lehenengo marigorringoa. Gaur, ospakizun eguna du haurrentzako gehigarriak, 1.000. zenbakia argitaratu duelako.
Ikusi gehiago: Argazki bilduma: Mantangorritu festa.
Hamaika urte, eta mila zenbaki. «Baina hori asko da, ama?», galdetuko du baten batek. Bada, egin kontuak: mila zorion agur orrialde izango dira, beharbada. Horietako bakoitzean 4-6 ume zoriontzeko mezuak agertzen badira normalean, agian 6.000 haurrek jaso dute agurra Mantangorri-ren orrialdeetatik. Agian esaten dugu, inork ez dituelako banan-bana zenbatu, eskuetako hatzak eta oinetako behatzak gutxi direlako hori guztia nahastu gabe zenbatzeko.
Ziurrenera, 1.000 elkarrizketa inguru izango dira: kirolariak, marrazkilariak, bertsolariak, asmatzaileak, zientzialari eroak, erizainak, sendagileak eta bestelako benetako superheroiak...
Mila denbora-pasa orri izango dira: dozenaka mila puntu marrazkiak osatzeko, Lotu puntuak sailean. Dominoak, zenbakien segidak, labirintoak... Dozenaka poster, ziurrenera, gelako paretan sartzen direnak baino gehiago. Aukeratu behar.
Eta esperimentuak? Marikalanbre zientzialariak ehunka esperimentu erakutsi ditu Irrien Lagunak klubaren tartean.
Eta Belardo eta adiskideen ehunka abentura atera dira, Mattin marrazkilariaren tartean.
Adibide batzuk besterik ez dira. Askoz gauza gehiago dago. Mila amandre gonagorriek dituzten adina pinporta, Mantangorri gehigarria egiten duten sortzaileek aurrekoan azaldu zuten bezala.
Mantangorrizaleak ere milaka dira, eta horietako mordoxka bat bilduko da gaur Txillida Lekun (Hernani, Gipuzkoa), 1.000. zenbakia ospatzeko prestatu den jaialdian. Izan ere, sarrerak amaitu dira, tokiak muga duelako.
Hasierako aleak irakurri zituzten haurrek 20 urteren bueltan izango dituzte gaur. Haiek, gaurko irakurle gazteak, sortzaileak eta gurasoak bilduko dira gaur, eskulturaz inguraturiko belardi ederrean. Belardo etxean bezala egongo da, beste mila zenbaki egiteko indarrak metatzen.
Ikusi gehiago: Zaleekin, mila zenbaki
Egitaraua
09:30: Harrera.
10:15: Juan Kruz Igerabide, ipuin kontalari.
11:00: Ipuin kontalari musikatua: Ameli eta Xirrikituen Jostunek.
11:00: Antzezlan musikatua: Meri, Mari eta Lari.
12:00: Ilustrazio lantegia, Ainara Azpiazu Axpi eta Aitziber Alonsorekin.
13:00: Asier Kidam magoa.
14:30: Amaiera, Irrien Lagunakeko Tiritatxo eta Martinberrekin. |
2022-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/213909/160-ontzi-tradizional-sartu-dira-pasaiako-badian-itsas-festibala-hasteko.htm | Bizigiro | 160 ontzi tradizional sartu dira Pasaiako badian, Itsas Festibala hasteko | Normandiako 'Marité' 45 metroko ontzi normandiarra izan da sartzearen protagonistetako bat. Asteburu osoan itsas ondarearekin loturiko hamaika ekitaldi egingo dituzte, badiaren inguruan. | 160 ontzi tradizional sartu dira Pasaiako badian, Itsas Festibala hasteko. Normandiako 'Marité' 45 metroko ontzi normandiarra izan da sartzearen protagonistetako bat. Asteburu osoan itsas ondarearekin loturiko hamaika ekitaldi egingo dituzte, badiaren inguruan. | Marité Normandiako ontzi bat da, egurrezkoa, 45 metroko luzerakoa. Ez da birsorkuntza bat: duela mende bat eraiki zuten Ternuara bakailaoak arrantzatzera joateko, eta, sasoian dago oraindik ere. Ez da bakarra izango. Beste 160 ontzirekin batera, Pasaiako badian sartu da gaur (Gipuzkoa), Pasaiako Itsas Festibala hasteko ekitaldian.
18:00etan hasi da ontzien segizioa. Egurrezko ontzi handiak, ertainak eta txikiak sartu dira. Musika, dantza eta kanoiekin hartu dituzte lehorretik.
La Recouvrance bretoia izan da handi horietako bat. Lekeitioko (Bizkaia) Atyla goleta, Errusiako Shtandart fragata, eta, txikien artean, Suhigaraitxipi kortsarioaren izena daraman Hendaiako (Lapurdi) trainerua ikusi da.
Gaurtik igandera, itsasoa izango da da protagonista, baina baita musika, gastronomia, artisautza, tailerrak eta hainbat diziplinatako dibulgazio ekitaldiak ere.
2018an egin zuten lehenengo Itsas Festibala Pasaian. 115 ontzi izan ziren orduan. 2020an egin behar zuten bigarrena, bi urtean behin egitea zelako asmoa, baina pandemiak zapuztu zuen. Beste jaialdi asko bezala, aurten itzuli da. |
2022-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/213910/elak-salatu-du-jaurlaritzak-lanpostu-publikoak-pribatizatzeko-atea-zabaldu-duela.htm | Ekonomia | ELAk salatu du Jaurlaritzak lanpostu publikoak «pribatizatzeko» atea zabaldu duela | Sindikatuaren arabera, Urkulluren gobernua legea urratzen ari da lan eskaintza publikoko deialdietan, eta baliteke auzitara jotzea. Egoera «bereziki kezkagarria» da Osakidetzan eta hezkuntzan: behin-behinekotasuna %40tik gora mantenduko dela dio. | ELAk salatu du Jaurlaritzak lanpostu publikoak «pribatizatzeko» atea zabaldu duela. Sindikatuaren arabera, Urkulluren gobernua legea urratzen ari da lan eskaintza publikoko deialdietan, eta baliteke auzitara jotzea. Egoera «bereziki kezkagarria» da Osakidetzan eta hezkuntzan: behin-behinekotasuna %40tik gora mantenduko dela dio. | ELAren arabera, «gezurretan» ari da Eusko Jaurlaritza. Hainbat urtez behin-behinekoek bete dituzten lanpostuak egonkortzeko egingo duen lan eskaintza publiko berezian ez ditu «ahal diren postu guztiak» eskainiko, Olatz Garamendi Gobernantza Publikoko sailburuak aurkakoa esan arren. Eta baieztapen hori datuekin babestu du sindikatuak. Ohartarazi du oposizioak amaitzean, Jaurlaritzaren menpeko erakunde guztiak kontuan hartuta, batez beste %40tik gorakoa izango dela behin-behinekotasuna. Oso urrun, beraz, Espainiako Gobernuaren Iceta legeak eta Europako Justizia Auzitegiak ezarritako %8ko tasatik, «horretara derrigortuta egon arren». Hori hala izan dadin, sindikatuak «bide juridiko guztiak» aztertuko dituela aurreratu du Igor Eizagirre ELAko zerbitzu publikoetako federazioko idazkari nagusiak.
Ikusi gehiago: Administrazioak oposizio deialdi bereziak iragartzen ari dira, behin-behineko lanpostuak finkatzeko
Jaurlaritzak aste honetan jakinarazi ditu zenbat lanpostu egonkortuko dituen: 10.447 guztira: 3.723 Osakidetzan, 3.040 hezkuntzan eta 3.684 administrazio orokorrean. ELAren arabera, horiek ez dira «hiru urte baino gehiago etenik gabe behin-behineko langile batek edo gehiagok» bete dituzten lanpostu guztiak. Iceta legeak hori esaten du, baina horren irakurketa «maltzurra» egin du Jaurlaritzak.
Ikusi gehiago: ELAk dio 356 lanpostu egonkortuko dituztela EITBn; LABek, berriz, dio 263 direla
ELAren arabera, soilik administrazio orokorrean beteko litzateke araudiak esaten duena —%12ra jaitsiko litzateke behin-behinekotasuna—. «Inolaz ere» Osakidetzan eta hezkuntzan: bi arlo horietan %40tik gora mantenduko litzateke, eta, Eizagirrek gogoratu duen moduan, bi sail horietan daude langile gehien, alde nabarmenarekin. «Garamendi administrazio orokorraz ari da administrazio osoa izango balitz bezala».
Eizagirreren arabera, datuek erakusten dute Jaurlaritzak ez duela Osakidetzako eta hezkuntzako lanpostuak egonkortzeko borondaterik. Eta uste du horren atzean asmo ilun bat dagoela: «Zerbitzu publikoen pribatizazioari ateak zabaltzea, publikoarekin negozioa egiteko». Bitartean, behin-behinean segituko duten langileekin «nahi duena egiten» jarraituko duela salatu du: «Lanpostuak nahi eran mugituko ditu, langileen egutegi eta ordutegiekin jokatuko... Jaurlaritza aldi baterako enplegurako enpresarik erraldoiena da».
Sailburuak eta ELAk egiten dituzten irakurketen artean dagoen alde nagusia batzuek eta besteek ematen dituzten behin-behineko lanpostuen kopuruan dago. Sindikatuak «gardentasunik eza» leporatu dio Jaurlaritzari. Gutxienez hiru urtez jarraian aldizkako langileekin bete diren lanpostuen zerrenda zehatza ez ematea egotzi dio. ELAk aipatzen dituen kopuruak Jaurlaritzak berak legebiltzarrean emandakoak dira. Eta lanpostuei ez, langileei dagozkie. Horien arabera, hezkuntzan 9.000 beharginek daramatzate hiru urte baino gehiago behin-behinean; Osakidetzan, 15.000 inguruk, eta 9.000k zortzi urtetik gora.
Beharren arabera
Sindikatuaren kritikei erantzunez, Garamendik argudiatu du osasungintzaren eta hezkuntzaren beharretan aldaketa handiak egoten direla, eta garai batzuetan ezinbestekoa izaten dela behar koiuntural horiek behin-behineko langileekin betetzea. Kasu horretan ez dela Iceta legeak bete behar uste du. Gogoratu du, halaber, gauza bat dela hiru urtez baino gehiago behin-behinekoekin betetako lanpostuen kopurua, eta beste bat dela hiru urte baino gehiago behin-behinean egin dituzten langileena. Azpimarratu duenez, legeak dio lanpostuak finkatu behar direla, eta ez langileak. ELAk onartu du hori, baina salatu du legearen irakurketa maltzurra egin duela Jaurlaritzak. Haren ustez, «milaka batzuk» gehiago izan beharko lukete egonkortu beharko liratekeen postuak. «Milaka langile dituzunean hiru urtetik gora behin-behinean, ezin duzu esan lanpostu horiek unean uneko behar batzuei erantzuteko direla: egiturazkoak dira».
Eizagirreren arabera, oso bestelako jarrera erakutsi dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundiek eta lurralde horietako udalek. Sindikatuekin negoziatzeko borondatea izan dutela azpimarratu du, eta horren ondorio dela oposizioak amaitu ondoren legeak ezarritako tasatik hurbil geratuko direla. |
2022-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/213911/de-bondtek-iazko-arantza-atera-du.htm | Kirola | De Bondtek iazko arantza atera du | Flandriarrak hirugarren etapa garaipena eman dio Alpecin taldeari aurtengo lasterketan. Lau laguneko ihesaldia heldu da helmugara. Iaz, laugarren izan zen etapa batean. | De Bondtek iazko arantza atera du. Flandriarrak hirugarren etapa garaipena eman dio Alpecin taldeari aurtengo lasterketan. Lau laguneko ihesaldia heldu da helmugara. Iaz, laugarren izan zen etapa batean. | Dries de Bondtek ziklista langileei gorazarre egin die gaur. Hura ere multzo horretakoa izanik, bere artaldeari egin dio oparia: Italiako Giroko etapa bat. Trevisoko helmugan, 18. jardunaldian, lehena izan da Flandriako ziklista. Hiru iheskideak utzi ditu atzean: Edoardo Affini (Jumbo), Magnus Cort (Education First) eta Davide Gabburo (Bardiani). Iazko arantza atera du Italiako lasterketa nagusian, laugarren egin baitzuen 11. etapan.
Gaurkoa laburra zen (156 km), eta mendiko bi etaparen ondorengoa. Etaparen garapenak ez du inor ezustean hartu, ihesaldia osatzea aurreikusten baitzen. Esprinterren taldeak lanean aritzea ere espero zen, eta gertatu da hori ere. Baina ezustea, handia edo txikia: ez dira gai izan iheslariak harrapatzeko. Beste egun batzuetako krudelkeriarik ez da izan, ihesekoak azken unean harrapatu eta horrelakoak. Beste ezusteko bat izan da lasterketaren abiadura. Ziztuan ibili dira ziklistak, eta etenak ere izan dira tropelean. Besteak beste, Juanpe Lopez (Trek) geratu da atzean, maglia arrosa soinean zenbait egunez eraman zuen espainiarra. Jai Hindley (Bora) bigarren sailkatuak ere komeriak izan ditu, baina, matxura tarteko izan denez, eta azkeneko hiru kilometroen barruan, galerarik ez diote pilatu epaileek.
Sailkapen nagusian aldaketa etaparen atarian izan da. Joao Almeida (UAE) ez da atera, positibo eman duelako COVID-19an. Gertakari horrek mesede egin dio Mikel Landari (Bahrain), laugarren baitzen portugaldarra, euskal herritarrarengandik 49 segundora. Orain, Vincenzo Nibali da laugarren (Astana), Landarengandik 4.43ra.
Bihar 19. etapan, mendia jarriko zaie parez pare berriz. Marano Lagunare-Santuario di Castelmonte arteko ibilbidea osatu beharko dute. 178 kilometro, eta lau mendate: Villanova Grotte eta Tanamea (3.maila), Kolovrat (1.maila) eta amaierako gaina, Castelmonte (2.maila). |
2022-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/213912/txinak-segurtasuna-handitzeko-akordioa-lortu-nahi-du-pazifikoko-hamar-herrialderekin.htm | Mundua | Txinak segurtasuna handitzeko akordioa lortu nahi du Pazifikoko hamar herrialderekin | Pekinek «partaidetza handiagoa» izatea nahi du polizia zaintzan, zibersegurtasunean eta itsas kartografian. Itunak kezka handia eragin diezaioke Mendebaldeari. | Txinak segurtasuna handitzeko akordioa lortu nahi du Pazifikoko hamar herrialderekin. Pekinek «partaidetza handiagoa» izatea nahi du polizia zaintzan, zibersegurtasunean eta itsas kartografian. Itunak kezka handia eragin diezaioke Mendebaldeari. | Asia-Pazifikoko hamar herrialderekin segurtasun eremua zabaltzeko eta harremanak sendotzeko akordio zabal bat lortzea du xede Txinako Gobernuak, The Guardian egunkariak gaur aurreratu duenez. Argitaratutako zirriborroaren arabera, Pekinek «partaidetza handiagoa» izatea nahi du polizia zaintzan, zibersegurtasunean, itsas kartografian eta baliabide naturaletako sarbidean. Asiako erraldoiaren asmoak zein diren jakinda, itun horrek kezka handia eragin diezaieke akordio horren aurka dauden Ozeano Bareko zenbait herrialdetako agintariei, baita Mendebaldeari ere.
Zirriborro horrek bost urteko ekintza plan bat jasotzen du, eta Txinak askotariko gaiak jorratu nahi ditu; besteak beste, merkataritza, finantzaketa eta inbertsioa, turismoa, osasun publikoa, eta mandarin txinera eta kultura trukea. Hain zuzen ere, 2018arekin alderatuta, Pekinek 2025erako aldebiko merkataritzaren bolumena bikoizteko konpromisoa berretsi du, eta Asia-Pazifikoko uharteei bi milioi dolar —1,85 milioi euro— emango dizkie COVID-19aren ondorioei aurre egiteko, baita berrehun mediku txinatar bidali ere.
Ituna lortzeko helburuarekin, Txinako Atzerri ministro Wang Yi Asia-Pazifikoko zortzi herrialdetan izango da datozen hamar egunetan, bertako agintariekin gaiaz eztabaidatzeko: Kiribatin, Samoan, Fijin, Tongan, Vanuatun, Papua Ginea Berrian, eta Ekialdeko Timorren. Hasteko, Yi Salomon Uharteetako jarduneko gobernadore nagusi Patteson Otirekin bildu da gaur, Honiara hiriburuan. Txinako Atzerri ministroak nabarmendu du Asiako erraldoiak sostengua emango diola uhartediari bere «subiranotasun nazionala, segurtasuna eta lurralde osotasuna babesteko».
Pekinek eta Honiarak segurtasun lankidetzako akordio bat sinatu zuten duela hilabete pasatxo, zeinak bi herrialdeen arteko lankidetza ahalbidetuko duen uhartediko «ordena soziala mantentzeko, herritarren segurtasuna bermatzeko, laguntza emateko eta hondamendi naturalei aurre egiteko», esaterako. Itun horrek mesfidantza eragin du Asia-Pazifikoan, eta Quad aliantzak —AEBek, Japoniak, Indiak eta Australiak osatzen dute— Txinari joan den astelehenean leporatu zioten «indopazifikoan bereziki» statu quo-a «indarrez» aldatu nahi izatea.
Australia eta Mikronesia
Australiako lehen ministro karguaz jabetu berri den Anthony Albanesek adierazi du Txinak Asia-Pazifikoan duen eragina «handitzeko» mugimenduei «erantzun» egin behar diela. Horretarako, Canberra Pekini aurreratu zaio, eta Australiako Atzerri ministro Penny Wong Fijira joan da, eta Frank Bainimarama lehen ministroarekin batzartuko da bihar. Bainimaramak, berriz, Twitterren idatzi du Fijiko herritarrak lehenetsiko dituela Australiako eta Txinako ordezkariekin izango dituen bileretan, baita nazioarteko zuzenbidea aintzat hartu ere.
Mikronesiako Estatu Federatuetako presidente David Panuelok, bestalde, ohartarazi du Pekinek Asia-Pazifikoan hedatzeko dituen asmoek eskualdearen egonkortasunari «mehatxu» egiten diotela, eta horrek Txinaren eta Mendebaldearen arteko «gerra hotz berri bat» eragin dezakeela. Mikronesiako presidentearen ustez, Txinak eskualdeko uharteekin duen segurtasun-akordio posibleak erabateko aldaketa ekarriko luke «Ozeano Bareko dinamika historikoan», ABC Australiako telebista kateak zabaldu duen gutunak adierazi duenez. |
2022-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/213913/elak-dio-356-lanpostu-egonkortuko-dituztela-eitbn-labek-berriz-263-direla-dio.htm | Bizigiro | ELAk dio 356 lanpostu egonkortuko dituztela EITBn; LABek, berriz, 263 direla dio | LABek esan du ELAk «puztu» egin dituela kopuruak; ELAk azaldu du akordio desberdinetakoak batu dituela. | ELAk dio 356 lanpostu egonkortuko dituztela EITBn; LABek, berriz, 263 direla dio. LABek esan du ELAk «puztu» egin dituela kopuruak; ELAk azaldu du akordio desberdinetakoak batu dituela. | ELA sindikatuak duela egun batzuk azaldu zuen EITB Media taldean 356 plaza egonkortuko dituztela. LABek, berriz, esan du kopuru horiek «puztu» egin dituztela, eta aipatu du 263 lanpostu publiko egonkortuko dituztela —196 merezimenduzko lehiaketa bidez, eta 67 lehiaketa oposizio bitartez—.
LABek ELAri eskatu dio «arduraz» eta «gardentasunez» jokatzeko, «gizarteari eta langileei iruzur egiteari utzita». LABen arabera, ELAk egonkortze prozesuetara aterako diren plazak eta oposizio arruntaren deialdiari lotutako plazak nahastu ditu. «Alde batetik, LABek landu eta borrokatutako akordio baten bidez, joan den otsailean ETBko 57 langile finko egitea onartu zen, eta kopuru hori gehitu du ELAk. Baina langile horien egoerak ez du inolako zerikusirik lanpostu publikoak egonkortzeko ezohiko prozedurarekin». LABen ustez, aurretiaz sortutako gatazka judizial bat amaitzeko akordioa izan zen hura, eta 57 langile horiek finkoak dira dagoeneko.
ELAko ordezkari Igor Eizagirrek adierazi du 57 lanpostu horiek ere egonkortu egingo direla: «Akordio desberdinetakoak sartu ditugu zenbaketan. Berresten dugu 356 lanpostu direla». Gogorarazi du lehen ere esan zutela akordio desberdinak zeudela, «baina helburu berdina» zutela: «Estabilizazio akordioa lortzea».
LABek iragarri du «koherentziaz, zintzotasunez eta gardentasunez» jokatu duela: «Ez dugu salduko esperantza faltsurik, ezta datu okerrik ere. Ardura handia dugu, eta lan handia dago egiteko». ELAk zera erantzun du: «Ez dugu ulertzen zergatik LABek esaten duen gezurretan ari garela». Enplegu publikoa egonkortzeko 20/2021 legeak zehazten ditu prozesuak egiteko epeak, deialdi motak eta irizpideak; horren arabera, lehen fasea ekainaren 1ean amaituko da. Ordurako administrazio eta enpresa publikoek zenbat lanpostu egonkortuko dituzten iragarri behar dute.
LABek dio «ezkutuan» eta «behin-behinekotasunean» egon diren lanpostuak argitaratzeko lanean aritu dela. «EITBren kasuan, helburu hori bete dugu, ordezkaritza dugun negozio unitate desberdinetan (ETB, Eusko Irratia eta EITBNet) ahalik eta plaza gehien egonkortzea lortu dugulako». Eginkizun horretan laguntza eskaini duten langileei eskerrak eman dizkie sindikatuak.
Bestalde, sindikatu berak nabarmendu du orain ez zirela hainbeste lanpostu egonkortuko LABek 2014an legez kanpoko kontratazioak salatzeko borrokari heldu izan ez balio.
EITBren webgunean, berriz, argitaratu dituzte egonkortuko diren plazak, prozesu tipologiaren arabera sailkatuta. Kopuruak ez du ez ELAk, ez LABek emandakoarekin bat egiten. 277 direla jaso du EITBk, eta beste 25 prozedura arruntaren bidez.
EITBn behin-behinekotasuna %15ekoa izango da orain. ELAk dio lanean jarraituko duela ehuneko hori txikiagotzeko. «%8ko helburuari eutsiko dio». |
2022-5-26 | https://www.berria.eus/albisteak/213914/nekane-balluerkak-irabazi-du-2021eko-euskadi-ikerkuntza-saria.htm | Gizartea | Nekane Balluerkak irabazi du 2021eko Euskadi ikerkuntza saria | Epaimahaiak haren ikerketa karrera azpimarratu du, baita «lidergo zientifikorako duen gaitasuna» eta «jokabide zientzien metodologiari buruz egindako ikerketak Euskadin izan duen eragin handia». | Nekane Balluerkak irabazi du 2021eko Euskadi ikerkuntza saria. Epaimahaiak haren ikerketa karrera azpimarratu du, baita «lidergo zientifikorako duen gaitasuna» eta «jokabide zientzien metodologiari buruz egindako ikerketak Euskadin izan duen eragin handia». | Nekane Balluerka psikologoari eman diote 2021eko Euskadi ikerkuntza saria. Balluerka EHUko errektorea izan zen 2017tik 2020ra, eta Psikologia Klinikoa eta Osasunaren Psikologia eta Ikerketa Metodologia Saileko katedraduna da gaur egun.
Balluerkaren lan zientifikoaz gain, epaimahaiak haren ikerketa karrera azpimarratu du, baita «lidergo zientifikorako duen gaitasuna» eta «jokabide-zientzien metodologiari buruz egindako ikerketak Euskadin izan duen eragin handia» ere. Hezkuntza Sailak urtero antolatzen du Euskadi ikerkuntza saria. Urte bakoitietan –hau da 2021eko deialdiaren kasua- Gizarte Zientzien eta Humanitateen arloko profesionalen lana aitortzen du sariak; urte bikoitietan, berriz, Zientzia eta Teknologia modalitatean egiten da deialdia. |
2022-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/213939/andy-fletcher-depeche-mode-taldeko-kidea-hil-da.htm | Kultura | Andy Fletcher Depeche Mode taldeko kidea hil da | Taldearen sortzaileetako bat izan da, eta 60 urterekin zendu da | Andy Fletcher Depeche Mode taldeko kidea hil da. Taldearen sortzaileetako bat izan da, eta 60 urterekin zendu da | Andy Fletcher teklatu jotzailea Depeche Mode pop talde ingelesaren sortzaileetako bat izan zen, eta orduz geroztik bandan izan da Martin Gore gitarristarekin eta David Gahan abeslariarekin batera. Hain zuzen ere, taldekideek samina adierazi dute lagunaren heriotzagatik.
Nottinghamen jaioa, Fletcherrek 1980an sortu zuen Depeche Mode Gahan, Gore eta Vince Clarkerekin batera. Hurrengo urtean Speak & Spell diskoa kaleratu zuten, eta synth-pop mugimendu berriaren talde arrakastatsuenetakoa bilakatu zen, besteak beste Just can’t get enough kantuari esker.
Lehen disko hura argitaratu ondoren, Clarkek —taldeko konpositore nagusiak— Depeche Mode utzi, eta Gahan, Gore eta Fletcherrek hartu zuten haren gidaritza. Hain zuzen ere, 80ko hamarkadan taldearen soinua eraldatu eta ilundu egin zuten, baina hori ez zen oztopo izan arrakasta handiko kantu eta diskoak grabatzeko. Horien artean, Music For The Masses (1987) eta Violator (1989) diskoetakoak. |
2022-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/213940/gasteizko-mugimendu-feministak-eraso-matxisten-kontrako-protokoloa-abiatu-du.htm | Gizartea | Gasteizko mugimendu feministak eraso matxisten kontrako protokoloa abiatu du | Erasoak salatzeko telefonoa eta Telegram aplikazioa martxan jarri ditu. Gasteizko auzoetako eta hiriburuko jaietan erabilgarri egongo da. Bestalde, kontzertuetan eraso sexistei aurre egiteko protokolo bat iragarri du Jaurlaritzak. | Gasteizko mugimendu feministak eraso matxisten kontrako protokoloa abiatu du. Erasoak salatzeko telefonoa eta Telegram aplikazioa martxan jarri ditu. Gasteizko auzoetako eta hiriburuko jaietan erabilgarri egongo da. Bestalde, kontzertuetan eraso sexistei aurre egiteko protokolo bat iragarri du Jaurlaritzak. | Gasteizko mugimendu feministak berriro ere jarri du martxan eraso matxisten kontrako protokoloa. Urtero legez, udan eta jai giroan izan ohi diren erasoak salatzeko modua emango du mugimenduak, telefonoz eta Telegram bidez. Gasteizko zenbait auzotako jaietan eta hiriko jaietan aktibo egongo da mugimendu feministaren telefonoa, edozein salaketa egiteko, edo, behar izanez gero, mugimenduarekin komunikatzeko. Aurten Whatsapp eta Telegram aplikazioen bidez ere komunikatzeko aukera egongo da, 747-414 834 telefonoan. Gasteizko mugimendu feministak ohar bidez adierazi du jairik gabe bi urte luzez egon ostean aurten berriz ere premiazkoa dela erasoen kontrako protokoloa martxan jartzea. «Eredu heteropatriarkalean oinarrituta dagoen jai giroak pribilegioaren erdigunetik kanpo geratzen diren gorputzak zapaltzen eta haiei erasotzen jarraitzen du». Jakinarazi du aurten mugimendu feministak bazterrak astintzen jarraituko duela, «kaleetan, dantza plazetan, txosnetan eta bestelako espazioetan: guri erasotzen segitzen duten bitartean, erantzuteko eta autodefentsarako deia egiten dugu». Halaber, mugimenduko kideek ohartarazi dute «normaltasun berria» jatorri bera duten krisi ugari estaltzeko modu bat baino ez dela: «Izan ere, normaltasun berri deritzoten honetan betiko indarkeria gordina pairatzen ari gara, eta jaietan ere presente daude indarkeria horiek guztiak». Eraso eta eskubideen murrizketa ororen aurrean «erantzun zuzena, kaleko presentzia eta borroka» lehen lerrora eraman nahi dituztela gaineratu dute.
Musika ikuskizunetan ere bai
Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak gaur goizean iragarri duenez, datorren astean bere departamentuak eta kontzertuetako sustatzaile nagusiek protokolo bat sinatuko dute musika ikuskizunetan eraso matxistei aurre egiteko. Artolazabalek ez du eman protokoloari buruzko xehetasun gehiago, baina jakinarazi du musika munduan aritzen diren emakumezko langileak eta artistak aintzat hartuko dituela, haiek direlako nagusiki erasoak eta jazarpenak pairatzen dituztenak. Protokoloa Kultura sailarekin batera landuko da. Artolazabalek esan du beharrezkoa dela kontzertuetan ere sexu erasoei aurre egiteko neurriak abiatzea, gisa horretako ikuskizunetan salaketa andana izaten delako. «Emakumeen %43k sufritu dute sexu-jazarpen motaren bat musika jaialdi batean. Izugarria da», adierazi du. |
2022-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/213941/eh-bilduk-iker-casanova-proposatu-du-bizkaiko-ahaldun-nagusi-izateko.htm | Politika | EH Bilduk Iker Casanova proposatu du Bizkaiko ahaldun nagusi izateko | Hautagaitzak proposatzeko barne prozesua ekainaren 5era arte egongo da zabalik. | EH Bilduk Iker Casanova proposatu du Bizkaiko ahaldun nagusi izateko. Hautagaitzak proposatzeko barne prozesua ekainaren 5era arte egongo da zabalik. | EH Bilduren Bizkaiko Mahai Politikoak Iker Casanova (Barakaldo, Bizkaia, 1972) proposatu du ahaldun nagusi izateko. Mahai Politikoak azpimarratu duenez, «Casanovak «ibilbide politiko eta instituzional luzea» du. Gaur egun, Eusko Legebiltzarreko kide da 2014az geroztik, eta, EH Bilduren esanetan, «oso ondo ezagutzen ditu Bizkaiko erakunde eremua eta errealitate soziopolitikoa». Gaineratu du «EH Bilduk Bizkaian bultzatu nahi duen profil sozial eta urbanoa irudikatzen» duela Casanovak. Hautagaitzak proposatzeko barne prozesua ekainaren 5era arte egongo da zabalik. Datozen asteetan EH Bilduren oinarriak bozkatu beharko du.
Sareetan zabaldutako bideo batean, Casanovak esan du «ohore handia» dela eta «politikoki ilusio handiz» hartzen duela proposamena: «Uste dut Bizkaian EH Bilduk aukera ederra duela, baina baita erronka garrantzitsuak ere». Duela hiru urteko hauteskundeetan, Bea Ilardia izan zen indar subiranistaren diputatugaia, eta hark atzo jakinarazi zuen ez zela berriro zerrendaburua izango.
Datorren urteko udal eta foru hauteskundeetarako hautagaiak zehazten ari da EH Bildu. Jada jakinarazi ditu Gasteizko Udalerako, Arabako Batzar Nagusietarako, Iruñeko Udalerako eta Nafarroako Parlamenturako zerrendaburuak: Rocio Vitero, Eva Lopez de Arroiabe, Joseba Asiron eta Laura Aznal. |
2022-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/213942/goreneko-fiskaltzak-ez-du-nahi-atristainen-zigorra-berrikusterik.htm | Politika | Goreneko fiskaltzak ez du nahi Atristainen zigorra berrikusterik | Estrasburgoko urtarrileko sententziaren ondoren, Xabier Atristainen defentsak berrikuspen helegite bat jarri zuen Espainiako Auzitegi Gorenean, 2013an jarritako hamazazpi urteko zigorra bertan behera uzteko eskatzeko. Fiskaltzaren arabera, ordea, haren zigorra ez zen oinarritu soilik torturapean egindako deklarazioan: froga gehiago daudela dio. Fiskaltzaren arabera, halaber, Atristaini buruzko sententzia ezin zaie bertze presoei «automatikoki» aplikatu. | Goreneko fiskaltzak ez du nahi Atristainen zigorra berrikusterik. Estrasburgoko urtarrileko sententziaren ondoren, Xabier Atristainen defentsak berrikuspen helegite bat jarri zuen Espainiako Auzitegi Gorenean, 2013an jarritako hamazazpi urteko zigorra bertan behera uzteko eskatzeko. Fiskaltzaren arabera, ordea, haren zigorra ez zen oinarritu soilik torturapean egindako deklarazioan: froga gehiago daudela dio. Fiskaltzaren arabera, halaber, Atristaini buruzko sententzia ezin zaie bertze presoei «automatikoki» aplikatu. | Espainiako Auzitegi Goreneko fiskaltzaren iritziz, ez da berrikusi behar Xabier Atristaini 2013an jarritako hamazazpi urteko espetxe zigorra. 2010ean atxilotu eta torturatu zuten Atristain, eta aurtengo urtarrilaren 18an Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi zuen Espainiak giza eskubideak urratu zizkiola euskal presoari, inkomunikazio aldian konfiantzazko abokatu bat aukeratzen ez uzteagatik. Estrasburgoren arabera, prozesu «justu eta ekitatezko» bat izatea eragotzi zion Espainiak Atristaini hala. Sententzia hori Espainian betearazteko berrikuspen helegite bat jarri zuen Atristainen defentsak Espainiako Auzitegi Gorenean —hori da Estrasburgoko sententziak Espainian aplikatzeko modua—. Bada, fiskalaren ustez ez da beharrezkoa sententzia hori berrikustea. Fiskalak iritzi dio torturapeko deklarazioa ez ezik bertzelako froga batzuk ere erabili zituztela Atristain zigortzeko. Giza Eskubideen Europako Auzitegiak argi aski azaltzen duenez, ordea, konfiantzazko abokatu bat aukeratzen utzi ez izanak zalantzan jarri zuen «ondoko zigor prozeduraren ekitatea», akusatuaren deklarazioa froga gisa hartu baitzuten. Dena den, fiskalarena iritzi bat baino ez da, eta Goreneko epaileek erabaki beharko dute Atristainen sententzia berrikusi ala ez.
Estrasburgoko sententziaren aplikazio orokorrari buruz ere eman du iritzia Goreneko fiskaltzak. Haren arabera, ezin da modu «orokor eta automatikoan» aplikatu Atristainen doktrina: kasuz kasu aztertu beharko lirateke auziak, modu «indibidualizatuan». Ezker abertzaleak eta euskal presoen eskubideen aldeko mugimenduek azken asteotan eskatua dute Atristainen doktrina aplikatuta modu berean zigortutako bertze euskal preso guziak ere aske uzteko. Nolanahi ere, Espainiako Auzitegi Nazionalak jada aplikatuak ditu Atristainen irizpideak bertze epaiketa batzuetan: Gorka Palacios eta Juan Carlos Iglesias euskal presoak absolbitu ditu. |
2022-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/213943/laben-arabera-egiturazko-milaka-lanpostu-geratu-dira-egonkortze-deialdietatik-kanpo.htm | Ekonomia | LABen arabera, «egiturazko milaka lanpostu» geratu dira egonkortze deialdietatik kanpo | Sindikatuak auzitara jotzeko aukera aztertuko du. Jaurlaritzaren «utzikeria eta aldebakartasuna» salatu du. | LABen arabera, «egiturazko milaka lanpostu» geratu dira egonkortze deialdietatik kanpo. Sindikatuak auzitara jotzeko aukera aztertuko du. Jaurlaritzaren «utzikeria eta aldebakartasuna» salatu du. | Administrazioko behin-behinekotasun tasa jaisteko Eusko Jaurlaritzak iragarri dituen lan eskaintza publikoak kritikatu ditu LABek. Uste du ez dituela eskaini egiturazkoak diren «milaka lanpostu». Komunikabideei bidalitako ohar batean, Jaurlaritzaren jarrera salatu du, ez duelako sindikatuekin negoziatu nahi izan atera beharko liratekeen postuen zerrenda, eta ez dielako eman nahi izan behin-behinean dauden postu guztien berri. «Lanpostuen zerrendetan agertzen ez diren egiturazko milaka lanpostu deialdi horietatik kanpo geratuko dira», ohartarazi du.
Osakidetza jarri du adibide gisa. Sindikatuaren arabera, gaur egun 29.000 langile inguruko egiturazko lantaldea onartua du Jaurlaritzak, baina gaur egun 16.000 langile inguru dira plaza baten jabe. Hori hala, 13.000 egiturazko lanpostu daude behin-behineko langileekin, eta Jaurlaritzak 3.700 postu baino ez ditu atera lan deialdi publiko berezian. Hezkuntzan egoera «antzekoa» dela dio sindikatuak. Ikastetxeetako egiturazko lanpostuak zehaztu, eta horiek egonkortzeko borrokan ari direla azpimarratu du.
Jaurlaritzak urtea amaitu baino lehen aurkeztu beharko ditu oposizioetako oinarriak, eta horri buruzko kezka ere adierazi du, ez baitu agertu mahai sektorialetako ordezkariekin adosteko borondaterik. «Negoziazio hauetan helburu argi bat dugu; urte luzez iruzurrean lanean aritu diren langile guztiak beren lanpostuetan finkatzea. Horretara bideratuko ditugu gure indar guztiak», azpimarratu du LABek.
Jaurlaritzaren «utzikeria eta aldebakartasuna» ikusita, sindikatuak ohartarazi du ez duela baztertzen auzitara jotzea. |
2022-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/213944/ikasle-bat-murgiako-institututik-bota-dute-baimenik-gabe-neska-ikaskideen-ipurdiak-grabatzeagatik.htm | Gizartea | Ikasle bat Murgiako institututik bota dute, baimenik gabe neska ikaskideen ipurdiak grabatzeagatik | Gorbeialdeko Neska Gazteak talde feministak egin du salaketa. Jakinarazi dute 15 urteko mutilak bi hilabete eman dituela emakumezko ikasleak eta irakasleak grabatzen. | Ikasle bat Murgiako institututik bota dute, baimenik gabe neska ikaskideen ipurdiak grabatzeagatik. Gorbeialdeko Neska Gazteak talde feministak egin du salaketa. Jakinarazi dute 15 urteko mutilak bi hilabete eman dituela emakumezko ikasleak eta irakasleak grabatzen. | Ikasle bat Murgiako (Araba) institututik bota dute, bertako emakumezko ikasleak eta irakasleak baimenik gabe grabatzeagatik. Gorbeialdeko Neska Gazteak talde feministak egin du salaketa, eta Radio Vitoria irrati kateak gertatutakori buruzko xehetasunak eman ditu gaur. 15 urte ditu mutilak, eta emakumeen ipurdiak grabatzen zituen, baimenik gabe, kamera ezkutua duen boligrafo bat erabiliz. Bi hilabete inguru eman ditu grabazioak egiten, ikastetxeetako korridoreetan eta kanpoaldean, emakumeak kiroldegira edo gimnasia klasera joaten zirenean. Ipurdia grabatzen zien, eta irudiak beste ikaskide batzuekin partekatzen zituen gero. Institutuko ikasleek protesta egin dute gaur erasoa salatzeko, eta Gorbeialdeko Neska Gazteak talde feministak horren berri eman du. Institutuko zuzendari Agustin Lopez de Munain Radio Vitoria irratian egon da, eta, jakinarazi duenez, institutuko zuzendaritza harremanetan jarri zen mutilaren familiarekin joan den maiatzaren 12an. Hurrengo egunetan bilerak egin zituen ikasleekin eta haien sendiekin, eta gurasoek zentroari eskatu zioten neurriak har zitzala. Lopez de Munainek esan duenez, ikasturtea amaitu arte kanporatuko dute gaztea. Kasua gizarte zerbitzuetara bideratu dute. |
2022-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/213945/arabak-bi-hilabetez-atzeratuko-du-ticket-bai-sistema.htm | Ekonomia | Arabak bi hilabetez atzeratuko du Ticket Bai sistema | Abenduaren 1etik aurrera izango da derrigorrezkoa, urriaren 1etik aurrera izan ordez. 60 urtetik gorako autonomoak ere salbuetsita geratuko dira. | Arabak bi hilabetez atzeratuko du Ticket Bai sistema. Abenduaren 1etik aurrera izango da derrigorrezkoa, urriaren 1etik aurrera izan ordez. 60 urtetik gorako autonomoak ere salbuetsita geratuko dira. | Arabako Ogasunak bi hilabetez atzeratuko du Ticket Bai fakturazio sistema berria nahitaez ezartzeko epea: 2022ko urriaren 1etik aurrera derrigorrezkoa izatea nahi zuen, baina abenduaren 1era atzeratu du. Halaber, salbuetsi egin ditu 60 urtetik gorako profesionalak eta erretiroa gertu dutenak.
SEA patronalarekin, eta Gasteiz On eta Aenkomer merkataritza elkarteekin bilerak egin ostean hartu du erabakia aldundiak. Izan ere, sistemak kexa ugari sortu ditu, batez ere denda txikien artean, ordenagailu bat eta software bat jartzeko inbertsio bat egitea eskatzen zaielako.
Hain zuzen, Arabadendak ostalaritza eta zerbitzu sektoreetako enpresen federazioak epemuga atzeratzeko eskatu zion diputazioari orain gutxi Arabako Batzat Nagusietan egindako agerraldian. Haien ustez, «ez da garairik aproposena» sistema indarrean jartzeko, izurriaren ondorioei aurre egin ezinik daudelako asko oraindik.
Inkestaren emaitzak
Itziar Gonzalo Ogasun diputatuak azaldu duenez, elkarteek eta profesionalek adierazitako kezkei erantzun die aldundiak epea atzeratuta. «Gure asmoa izan da beti hartu beharreko edozein neurri babestuta egotea, eta aurkeztutako datuek hori bermatzen dute».
Izan ere, elkarte eta federazioek inkestak egin dituzte azken hilabeteetan; sistemaren ezagutzari eta onarpenari buruz galdetu diete negozioei eta profesionalei, eta galdeketa horietan ere azaldu da kezka beste behin. Fakturazio sistema martxan jartzeko data gainean zuten askok, eta hura ezartzeko lanean hasiak baziren ere, badira oraindik ezer egin duenik ere. Gasteiz On elkartean, esaterako, hiru negoziotik batek ez du egokitzapen lanik egin.
Aenkomerren kasuan, galdetutako negozioen %35ek egokitu dute jada sistema, eta beste %30 hasiak dira egokitzen. SEAn, berriz, enpresen %15 hasi dira erabiltzen Ticket Bai fakturazio sistema –%25 zerbitzuen sektorean–, baina gehienak egokitzeko lanetan daude oraindik.
Araban urtarrilaren 1ean hasi zen Ticket Bai borondatez ezartzeko epea. Apirilaren 1etik aurrera, derrigortuta daude zerga aholkularitza enpresak, eta uztailaren 1etik izango da nahitaezkoa farmazientzat eta osasun eta garbiketa produktuen dendentzat. Gainerakoentzat, abenduaren 1etik aurrera izango da orain. |
2022-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/213946/salatu-dute-ertzaintzak-gksko-kide-bat-atxilotu-duela-itziarren.htm | Gizartea | Salatu dute Ertzaintzak GKSko kide bat atxilotu duela Itziarren | Gazte Koordinakunde Sozialistak jakinarazi duenez, behin-behinean espetxeratuko dutela esan diete, sei hilabeterako gutxienez. Gertakaria salatzeko, mobilizazioa egingo dute Urruñako plazan, 19:00etan. | Salatu dute Ertzaintzak GKSko kide bat atxilotu duela Itziarren. Gazte Koordinakunde Sozialistak jakinarazi duenez, behin-behinean espetxeratuko dutela esan diete, sei hilabeterako gutxienez. Gertakaria salatzeko, mobilizazioa egingo dute Urruñako plazan, 19:00etan. | GKS Gazte Koordinakunde Sozialistak sare sozialen bidez eman du berria: bart gauean Ipar Euskal Herriko GKSko kide bat atxilotu du Ertzaintzak, Itziarren (Deba, Gipuzkoa).
Salatu dutenez, kidea atxilotuta daukate oraindik. Gainera, haien hitzetan, Poliziak atxiloketaren unean jakinarazi dio behin-behinean espetxeratuko dutela, sei hilabeterako gutxienez. Gazte lapurtarra, oraingoz, Eibarko komisarian daukate (Gipuzkoa). Gaur-gaurkoz, ez dute esan zer leporatzen dioten, baina, GKSren arabera, dirudienez duela lau urteko auziren batekin lotuta dago atxiloketa.
GKSk kidea berehala baldintzarik gabe aske uzteko eskatu du. Gainera, «elkartasuna eta babes osoa» helarazi diete sendiari eta lagunei. Gertatutakoa salatzeko, mobilizazioa egingo dute Urruñako plazan (Lapurdi), 19:00etan hasita. |
2022-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/213947/burujabetzaren-aldeko-besta-erraldoia-eginen-dute-ekainaren-5ean-amaiurren.htm | Politika | Burujabetzaren aldeko «besta erraldoia» eginen dute ekainaren 5ean Amaiurren | Ekitaldi politikoa, martxa, bazkaria eta kontzertuak eginen dituzte Amaiuraldian, Nafarroa Berriz Altxa-k antolatuta. | Burujabetzaren aldeko «besta erraldoia» eginen dute ekainaren 5ean Amaiurren. Ekitaldi politikoa, martxa, bazkaria eta kontzertuak eginen dituzte Amaiuraldian, Nafarroa Berriz Altxa-k antolatuta. | Amaiurko batailaren 500.urteurrena gogoratzeko «egitasmo nagusia» heldu den ekainaren 5ean eginen du Nafarroa Berriz Altxa eragileak, Amaiurren eta Elizondon (Baztan, Nafarroa). Gaur eman dituzte egunari buruzko azken xehetasunak, Amagoia Susperregi eta Joseba Compains bozeramaileek Iruñean eginiko agerraldi batean, eta, jakinarazi dutenez, duela bostehun urte gertaturikoa gogoratzea ez ezik «burujabetzaren aldeko besta herrikoi eta erraldoia» izanen da eginen dutena. 11:00etarako ailegatuko dira autobusak Amaiurrera, 11:30ean ekitaldia eginen dute herrian, ondotik hiru kilometroko oinezko martxa, eta azkenik herri bazkaria eta besta Elizondon. Trikidantz, Madame Birrots eta Irrien Lagunak izanen dira han, bertzeak bertze.
«Amaiuraldian, ez goaz soilik historiaz aritzera. Amaiuraldian, historia idaztera goaz», adierazi du gaur goizean Susperregik Iruñean egindako agerraldian. «Gure herriaren memorian, guztion ekarpen eta indarrarekin, data hori zizelkatzera goaz. 500. urteurrena baliatuz, etorkizuneko burujabetzaren aldeko olatua, gaurdanik, egia bihurtzeko». Bozeramaileek adierazi dute Amaiurko batailan «askatasunaren alde bizia emandakoei betiko argia zor» dietela: «Burujabetza askatasuna delako». Uste dute ekainaren 5ekoa «ahaztezina» izanen dela: «historikoa». «Iragana, oraina eta etorkizuna elkartzen diren Amaiurko zelaietan topo eginen dugu».
Jakinarazi dutenez, kamiseta bat egin dute egun horretarako espresuki, eta han soilik salduko dute. Bertzalde, autobusez joatea gomendatu dute: astelehenera arte dago izena emateko aukera. Autoz joaten direnentzat autobusak dohainik antolatuko dituzte Ordokiko industria eremutik Amaiurrera iritsi ahal izateko. Martxa berrogei bat minutukoa izanen da, eta eskatu dute oinetako erosoak eramateko. Webgune bat jarri dute martxan xehetasun guzien berri emateko: www.amaiuraldia.eus, eta egun horretan sare sozialen bidez emanen dute egunaren bilakaeraren berri. |
2022-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/213948/petronorrek-bi-urte-barru-martxan-nahi-du-erregai-sintetikoen-planta.htm | Ekonomia | Petronorrek bi urte barru martxan nahi du erregai sintetikoen planta | 103 milioi euroko inbertsioa egingo du, eta dagoeneko eraikitzen hasi da. Bilboko portuko deskarbonizazio nukleoko lehen azpiegitura izango da. | Petronorrek bi urte barru martxan nahi du erregai sintetikoen planta. 103 milioi euroko inbertsioa egingo du, eta dagoeneko eraikitzen hasi da. Bilboko portuko deskarbonizazio nukleoko lehen azpiegitura izango da. | Bilboko portuan martxan jarri asmo duen deskarbonizazio nukleoa eraikitzeko prozesua hasi du Petronorrek. Erregai sintetikoen plantak eta hiri hondakinak pirolisi bidez energia bilakatzeko proiektuak osatuko dute lehen azpiegitura. Egitasmoak 103 milioi euroko kostua izango du, eta hemendik bi urtera lanean hasita egotea da erregai konpainiaren asmoa. Hidrogenoaren euskal korridorearen katebegi garrantzitsuenetakoa da, eta Petronorrek Jaurlaritzaren babesa eta Kutxabanken finantzaketa lortu ditu proiektua bultzatzeko. Petronorren 67 milioi euroko inbertsioa egin zuen Bilboko portuan 46.700 metroko koadroko orube bat erosteko, eta bertan egin dute lehen harria jartzeko ekitaldi sinbolikoa. Hiru faseko egitasmo bat da, eta, Emiliano Lopez Atxurraren iritziz, proiektu horrek «etorkizunera» eramango du portua. «Trantsizio energetikoa ez da esprinta, maratoia baizik, eta oinak lurrean ditugula egin behar dugu. Ezin dugu egin CO2 emisioak atzerrira bidaliz eta industria urrunduz». Plantan erregai sintetikoak ekoitziko ditu Petronorrek, eta, Josu Jon Imaz Repsoleko kontseilari ordezkariaren iritziz, ezinbestekoak dira CO2rik isurtzen ez duten erregai likidoak: «Elektrifikazioa garrantzitsua da, baina dena ezin da elektrifikatu: hegazkinak, itsasontziak, industria astuna, porlanarena… horiek erregaiak behar dituzte, eta hori egin nahi dugu findegi honetan». Imazek azaldu du prozesua. Industriatik sorturiko CO2dun likidoak gorde egiten dira lehenbizi, Petronorrek petrolio findegikoak adibidez. Haiek karbono monoxidora murritzen dira (CO), eta plantan bertan egongo den 10 MWko elektrolizagailu batekin sorturiko hidrogenoa gehituko diote –energia berriztagarriekin uraren osagaiak banatuz—, eta hidrokarburo bat sortu, «hegazkinek kutsatu ez dezaten». Bultzatzaileen arabera, plantak 18.000 upel erregai sintetiko ekoitziko ditu lehen urtean, Bilbo eta Madril arteko hegaldiek urte batean erabiltzen duten erregai kantitatea. Imazek sutsu hitz egin du erregai sintetikoen alde; besteak beste, petrolio konpainia bateko zuzendaritzako kide delako: «Elektrifikazioaren alde bakarrik apustu egiten badugu, beste menpekotasun energetiko baten menpe egongo gara. Orduan, Txinako materialak eta lur arraroek baldintzatuko gaituzte». Era berean, Atxurrarekin bat egin du CO2 igorpenen esportazioa kritikatzean: «Gure CO2 isuriak murrizten ditugu, baina Txinara bidaltzen ditugu. Txinako altzairutegiek Europa osokoek baino CO2 gehiago isurtzen dute, eta lurraren beroketa mundu mailako auzi bat da». Kutxabanken finantzaketa du proiektuak, eta, besteak beste, EVEren, Enagasen eta Aramco Saudi Arabiako enpresaren laguntza teknologikoa. Bultzatzaile guztiek, dena den, nabarmendu dute proiektua ezinezkoa zatekeela Eusko Jaurlaritzaren babesik gabe. Haren izenean, Iñigo Urkullu lehendakariak gogoratu du EAEk «lider» izan nahi duela trantsizio energetikoan, eta eraginkortasun energetiko handiena duten «Europako lau herrialdeetako bat» izan asmo duela. Halaber, azaldu du trantsizio energetikoa «aukera bat» dela, baina batez ere «premia» bat dela: «Nukleo hau lehen pausoa da, baina gehiago etorriko dira». Hidrogenoaren euskal korridorea, esaterako, 1.300 milioi euroko egitasmo bat da, eta 2026rako hidrogenoa banatu ahal izatea du helburu. |
2022-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/213949/pantailak-euskaraz-taldeak-uste-du-aukera-bat-galdu-dela-ikus-entzunezkoen-legearekin.htm | Gizartea | Pantailak Euskaraz taldeak uste du aukera bat galdu dela Ikus-entzunezkoen Legearekin | Taldeak «anekdotikotzat» jo ditu hizkuntza koofizialei ezarritako kuotak, eta ekoizle independenteak «kinka larrian» utzi dituela kritikatu. | Pantailak Euskaraz taldeak uste du aukera bat galdu dela Ikus-entzunezkoen Legearekin. Taldeak «anekdotikotzat» jo ditu hizkuntza koofizialei ezarritako kuotak, eta ekoizle independenteak «kinka larrian» utzi dituela kritikatu. | «Euskara pantailetan hauspotzeko galdutako aukera bat izan da». Hala definitu du Pantailak Euskaraz taldeak atzo Espainiako Kongresuan onartutako Ikus-entzunezkoen Lege Orokorrerako Proiektua, ez baitu uste «hizkuntza gutxituen berdintasuna» bermatuko duenik. Halere, adierazi du afera ez dela amaitu, eta bestelako urratsak eskatu ditu euskara ikus-entzunezkoetan sustatzeko.
Pantailak Euskaraz-ek «positibotzat» jo du euskarazko lanen finantzaketarako eta haiek plataformetan izan beharreko eduki kuotetarako gutxieneko batzuk ezartzea, baina horiek «nahiko anekdotikoak» direla kritikatu du. Euskarazko lanen finantzaketari dagokionez, plataforma handiek beren diru sarreren gutxienez %0,35 bideratu beharko dituzte horiek ekoizteko. Kuoten kasuan, berriz, edukien %15 gorde beharko dute estatuan egindako lanentzat, eta horren %10 hizkuntza koofizialetako bakoitzean —euskara, katalana eta galegoa— egindako telesail eta filmentzat.
Kuoten kasuan, baina, legeak egoitza nagusia estatuan duten enpresei soilik eragingo die. Hau da, betebehar horretatik kanpo geratuko dira «merkatuan nagusi diren» plataformak; besteak beste, Netflix, HBO, Prime Video eta Disney+. Erabaki horrek, beraz, kuotak ezartzearen eragina murriztuko duela uste du Pantailak Euskaraz taldeak, ezarriko zaien «erantzukizun konpromisoa» nahikoa ez delakoan.
«Aurrerapauso txikitzat» jo du, berriz, TVEn hizkuntza koofizialei emango zaien presentzia: zenbait eduki euskaraz, katalanez eta galegoz eskaini beharko dituzte, eta Clan haurrentzako kateak edukiak bikoiztu beharko ditu hizkuntza horietara. Plataforma pribatuen kasuan, berriz, kritikatu dute «oso mugatua» dela diru publikoz hizkuntza koofizialetan eginda dauden bikoizketak eta azpidatziak txertatzeko ezarritako betebeharra. Izan ere, lege proiektuak «teknikoki posible denean eta kosturik ez duenean» egiteko derrigortasuna besterik ez du ezartzen.
Kongresuko eztabaida ardaztu zuen gaietako bat ere tratatu du taldeak: ekoizle independente izaera definitzeko modua. Izan ere, PSOEk azken orduan txertatu zuen aferaren inguruko zuzenketa bat, eta horrek kontrako botoa ematera bultzatu zituen EH Bildu eta ERC, eta abstentziora Unidas Podemos. Pantailak Euskaraz-ek ere bat egin du kritikekin, eta ekoizle independenteak «kinka larrian» utziko dituela salatu: «Berez haiei bideratutako laguntzak enpresa handiek ere eskuratzea ahalbidetuko du. Hori oso larria da; izan ere, ekoizle independenteak izan dira orain arte euskaraz eta beste hizkuntza gutxituetan edukiak sortzeko apustua egin izan dutenak».
Espainiako Gobernuak PPren abstentzioari esker lortu zuen Ikus-entzunezkoen Lege Orokorrerako Proposamenak urrats bat gehiago egitea, gehiengo soila eskuratzeko bidea eman baitzion. Legearen alde egin zuen EAJk ere, aurreko astean gobernuarekin hainbat zuzenketa adostu ostean. Orain, Senatura igaroko da proiektua. Han, gehiengo zabala dute PPk eta PSOEk, eta, aldaketarik ezean, popularren abstentzioarekin bihurtuko da lege.
Ez da amaiera
Lege proiektuaren onarpena, baina, ez da ezeren amaiera, Pantailak Euskaraz-en esanetan, eta pauso gehiagoren beharra adierazi du. Besteak beste, streaming plataformekin zuzenean negoziatzeko deia egin du, euskarazko edukiak zein azpidatzi eta bikoiztutakoak katalogoetara gehitu ditzaten, baita euskarazko bikoizketarako diru laguntza lerroak sortzeko eskatu ere. Era berean, beharrezko jotzen du «euskal hiztun komunitatearentzat erreferente» izango den euskarazko plataforma bat sustatzea. EITBri, berriz, bere bigarren katean euskararen presentzia areagotzeko exijitu dio.
Izan ere, ikus-entzunezkoen eremua «hizkuntzaren eta kulturaren garapenerako estrategikoa» dela adierazi du Pantailak Euskaraz-ek, hark euskararen erabileran duen garrantzia nabarmenduta. Soziolinguistika Klusterraren azken neurketak gogora ekarrita, taldeak uste du litekeena dela azken urteetako joerek lotura izatea, besteak beste, streaming plataformen zabalkundearekin. |
2022-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/213950/uztailaren-20tik-24ra-eginen-dute-gazte-topagune-sozialista-durangon.htm | Politika | Uztailaren 20tik 24ra eginen dute Gazte Topagune Sozialista, Durangon | GKS Gazte Koordinakunde Sozialistak eta IA Ikasle Abertzaleek antolatu dituzte topaketak, bigarrenez. «Komunismoaren gaurkotasunaz» arituko dira, besteak beste, eta kontzertuak eta tailerrak ere eginen dituzte. | Uztailaren 20tik 24ra eginen dute Gazte Topagune Sozialista, Durangon. GKS Gazte Koordinakunde Sozialistak eta IA Ikasle Abertzaleek antolatu dituzte topaketak, bigarrenez. «Komunismoaren gaurkotasunaz» arituko dira, besteak beste, eta kontzertuak eta tailerrak ere eginen dituzte. | Antolatzaileek ez dute dudarik egin: iragan udazkenean Altsasun (Nafarroa) egindako topaketek izandako arrakasta ikusirik, ezinbestean behar zuten bigarren aldi bat. Premiazkoa zen segida bat. Gazte Topagune Sozialistaren aurtengo aldia aurkeztu dute berriki ekinbideko antolatzaile GKS Gazte Koordinakunde Sozialistak eta IA Ikasle Abertzaleek: udan eginen dute, uztailaren 20tik 24ra, Durangon (Bizkaia).
GKSk eta Ikasle Abertzaleek adierazi dutenez, hitzaldiak eta mahai inguruak izanen dira topaketen muina, «hausnarketa politikoa» zehaztu baitute lehentasun gisan. «Komunismoaren gaurkotasunaz» arituko dira, eta «gazteak independenteki antolatzeak eta eztabaidatzeko espazioa izateak daukaten garrantziaz». Halaber, argitu dute egungo krisialdian «askok» egin dutela «antolakuntza independente baten aldeko hautua»; gihartsu sentitzen dituzte beren buruak, beraz.
Hala eta guztiz ere, antolatzaileek zehaztu dute topaketetan izanen dela «aisialdirako eta ospakizunerako» aukerarik ere. Kontzertuak eta tailerrak eginen dituzte, besteak beste. Datozen asteetan plazaratuko dituzte egitarauaren gaineko xehetasunak, baita sarrerak erosteko deialdiak ere. |
2022-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/213951/elarentzat-laquoatzerapausoaraquo-da-dsbe-berria.htm | Ekonomia | ELArentzat, «atzerapausoa» da DSBE berria | Sindikatuak eskatu du lege proiektua bertan behera uzteko, eta berehala aplikatzeko sariaren inguruan 2008ko legeak ezartzen dituen zenbatekoak, sistema berri bat adostu arte. | ELArentzat, «atzerapausoa» da DSBE berria. Sindikatuak eskatu du lege proiektua bertan behera uzteko, eta berehala aplikatzeko sariaren inguruan 2008ko legeak ezartzen dituen zenbatekoak, sistema berri bat adostu arte. | ELAren arabera, «atzerapausoa» da Eusko Jaurlaritzak aurkeztu berri duen DSBE diru sarrerak bermatzeko errenta aldatzeko lege egitasmoa: «atzerakada nabarmena» da 2008ko legearekin alderatuta. Sindikatuak salatu du Urkulluren gobernuak gizarte laguntzak murrizten jarraitzen duela, eta horren adibide dela DSBE berria. Azpimarratu du pobrezia handitzen ari dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta gero eta herritar gehiago geratzen ari direla egungo babes sistematik kanpo. «Ez du ELAk bakarrik esaten; Eusko Jaurlaritzaren Pobreziaren eta Gizarte Ezberdintasun Inkestak honela dio: pobrezia arriskuan dauden 100 pertsonatik, laguntza sistemak 30 lagun pobreziatik kanpo uzten ditu; 37 pertsonak babesa dute, baina ez die uzten pobreziatik ateratzen; eta gainerako %33ak soilik ateratzen dira pobrezia egoeratik».
DSBEa aldatzeko lege egitasmoari buruzko hausnarketa kaleratu du ELAk, txosten batean, eta horren ondorioak gaur aurkeztu dituzte Mikel Novalek eta Janire Landaluzek, Azterketa Bulegoko kideek. Hauek puntu edo kritika nagusiak.
Dirua, berdin edo gutxiago
2008an onartutako legeak DSBEaren zenbatekoa SMI lanbide arteko gutxieneko soldataren arabera ezartzen zuen (1.000 eurokoa 2022an), baina, ELAren arabera, arau hori ez da bete 2012tik, DSBEaren zenbatekoa urtero Eusko Jaurlaritzaren aurrekontuetan ezarri delako. Eta lege berriarekin gauza bera gertatuko dela salatu du, SMIaren erreferentzia kendu egin baita.
Lege proiektuak oinarrizko zenbateko bat ezartzen du bizikidetza unitate guztientzat —bizitzeko gutxieneko diru sarrera: 491,63 euro—, eta, hortik aurrera, osagarri sistema bat ezartzen du etxe berean bizi diren pertsona heldu bakoitzeko eta adin txikiko bakoitzeko, eta egoeraren araberako beste osagarri batzuk ere bai; adibidez, pentsiodunei dagokienez eta lau kideko edo gehiagoko bizikidetza unitateei dagokienez.
Oro har, ELAk dio zenbatekoak oraingoen antzekoak izango direla. DSBE orokorra 737,44 eurokoa izango da, 2022an indarrean zegoena baino 10 euro gehiagokoa. Eta, pentsiodunei eta lau kideko edo gehiagoko bizikidetza unitateei dagokienez «zertxobait» handiagoa izango den arren, salatu du 2008ko legea aplikatzearen emaitzaren oso azpitik geratuko litzatekeela. 2008ko legearekin alderatuta, berriz, 300 euro gutxiago izango dira DSBE orokorrean, eta beste horrenbeste pentsiodunen bat duten bi pertsonako bizikidetza unitateetan.
Baina, murrizketekin batera, badaude hobetzen ez diren beste puntu batzuk, ELAren arabera. Etxebizitzarako laguntza osagarriak eta gizarte larrialdirako laguntzak, adibidez. Larrialdi laguntzak ez dira eskubide izango aurrerantzean ere, orain arte bezala; alegia horietarako bideratutako urteroko diru sailak bukatzean, ez dira gehiago banatuko.
Onuradun gehiago; kontrol gogorragoak
Erroldatze epean ere ez da aldaketarik egongo: oro har, hiru urtekoa izango da. 2008ko legean urtebetetik hiru urtera aldatu zen. ELAk, halere, gogoratu du bizitzeko gutxieneko diru sarrera jasotzeko urtebeteko erroldatzea eskatzen dela.
Kolektibo jakin batzuei, berriz, malgutu egingo zaizkie DSBEa jasotzeko baldintzak: errefuxiatuak, sexu esplotazioaren biktimak, indarkeria matxistarenak... Hala ere, ELAk uste du horrek gastu mailan izango duen eragina urria izango dela. Aldiz, salatu du laguntzaren «ohiko onuradun eta talde ugarienei» baldintzak gogortuko dizkietela . «Kide bakarreko familiak, pentsiodunak eta ardurapean adingabeak dituzten familiak izango dira kaltetuenak».
Era berean, talde batzuen «kriminalizazioa» salatu du. Onuradun batzuek egiten omen dituzten «iruzurrak aitzakia hartuta», hainbat kontrol mekanismori eutsiko zaie, eta zigorrak ezarri ahalko dira. «Lanbideko ikuskatzaileek agintaritzaren agente gisa jardungo dute, eta, besteak beste, onuradunen etxera edo lanpostura sartu ahalko dira». |
2022-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/213952/ep-iuk-sexu-eta-ugalketa-eskubidea-arautzeko-lege-proposamen-bat-erregistratu-du.htm | Gizartea | EP-IUk sexu eta ugalketa eskubidea arautzeko lege proposamen bat erregistratu du | Besteak beste, proposatu du sexu heziketa «modu integralean» txertatzea hezkuntzan, eta sexu eta ugalketa osasunari arreta emateko zentroak sortzea. | EP-IUk sexu eta ugalketa eskubidea arautzeko lege proposamen bat erregistratu du. Besteak beste, proposatu du sexu heziketa «modu integralean» txertatzea hezkuntzan, eta sexu eta ugalketa osasunari arreta emateko zentroak sortzea. | Elkarrekin Podemos-IU taldeak sexu eta ugalketa eskubideak arautzeko lege proposamen bat erregistratu du gaur Eusko Legebiltzarrean. Miren Gorrotxategi eta Isabel Gonzalez legebiltzarkideek prentsaurrekoan azaldu dutenez, legeak «aitzindari» izan nahi du eskubide feministetan. Araua ontzeko aintzat hartu dituzte sexu eta ugalketa eskubideen arretan eta sustapenean aditu diren Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erakundeen ekarpenak, eta baita sindikatuenak, erakunde sozialenak eta talde feministenak ere. Lege proposamenak hainbat berrikuntza jasotzen ditu. Besteak beste, sexu eta ugalketa osasunari arreta emateko zentroak sortzea eta Ugalketa Eskubideen Euskal Behatokia martxan jartzea aurreikusten du. Halaber, etxean erditzea artatzeko programak bultzatzea, haurdunaldiko eta jaiotzari lotutako doluari arreta ematea eta indarkeria «gineko-obstetrikoa» berariaz aitortzea proposatzen du. Era berean, lege egitasmoak proposatzen du sexu heziketa era integralean txertatzea hezkuntzaren «eremu formalean». Gorrotxategik eta Gonzalezek azpimarratu dute egungo programek ez dutela bermatzen sexu hezkuntza irakaskuntzaren maila guztietan, ikastetxe bakoitzaren menpe geratzen delako hori eskaini ala ez. Hori aldatu nahi dute legearekin. Lege egitasmoak pertsona guztien sexu eta ugalketa eskubideak bermatzea proposatzen du, babestu beharreko giza eskubide gisa. Halaber, pertsona guztiei sexu eta ugalketarako zerbitzu integralak eskuratzeko eskubidea aitortzen die, halaber. Horrez gain, hilekoaren osasunari modu integralean heldu nahi dio arauak, hilekoaren «mitoak, aurreiritziak eta genero estereotipoak» ezabatzeari arreta berezia eskainiz. Halaber, errespetuan oinarritutako «kalitatezko arreta ginekologikoa» bermatu nahi die emakume guztiei, legez, sexu orientazio, genero identitate, nazionalitate edo arrazaren araberako bazterketarik egin gabe. Era berean, EP-IUren lege proposamenak arautu nahi du sexualitateaz «erabat eta askatasunez gozatzeko» eskubidea. |
2022-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/213953/arma-industriaren-interesak-ordezkatzea-egotzi-dio-etxe-zuriak-erriflearen-erakundeari.htm | Mundua | Arma industriaren interesak ordezkatzea egotzi dio Etxe Zuriak erriflearen erakundeari | AEBetako Erriflearen Erakunde Nazionalak urteroko biltzarra egingo du gaurtik igandera, Texasko eskolako hilketa gertatu eta hiru egunera. Suzko armen erabilerari buruzko akordio bat egin nahi dute demokratek errepublikanoekin. | Arma industriaren interesak ordezkatzea egotzi dio Etxe Zuriak erriflearen erakundeari. AEBetako Erriflearen Erakunde Nazionalak urteroko biltzarra egingo du gaurtik igandera, Texasko eskolako hilketa gertatu eta hiru egunera. Suzko armen erabilerari buruzko akordio bat egin nahi dute demokratek errepublikanoekin. | Amerikako Estatu Batuetako ikastetxe batean 21 hildako eragin zituen tiroketa bat gertatu eta hiru egunera egingo du NRA AEBetako Erriflearen Erakunde Nazionalak urteroko biltzarra, gaurtik hasita igandera arte, Houstonen (Texas); hain zuzen, estatu horretako herri batean, Uvalden, hil zituen 18 urteko gazte batek hemeretzi adingabe eta bi irakasle, pasa den asteartean. Eta horren guztiaren harira, AEBetako Gobernuak leporatu dio erakundeari arma industriaren interesak ordezkatzea. «Ez ditu ordezkatzen armak eduki arren neurriak hartu behar ditugula uste dutenak», nabarmendu zuen, atzo, Karine Jean-Pierre Etxe Zuriko bozeramaileak, prentsa agerraldi batean. Joe Biden AEBetako presidentea bihar da Uvaldera joatekoa.
Bozeramaileak adierazi zuen erriflearen erakundearen eta «bere aliatuen» jarrera «lotsagarria» dela, argudiatuta trabak jarri dituztela «bizitzak salbatuko dituzten» eta armak komunitateak «izutzen» dituzten pertsonengandik urrun mantentzeko neurriak sustatzeko orduan. NRAk ohar bat plazaratu du Uvaldeko gertakarien ondoren: «Houstonen gertakari horiez hausnartuko dugu, biktimen alde otoitz egingo dugu, gure abertzaleak aitortuko ditugu, eta konpromisoa hartuko dugu ahalegin handiagoa egiteko gure eskolak tokia seguruak izan daitezen».
Biltzarrera joatekoa da, esaterako, Donald Trump 2017 eta 2021 artean AEBetako presidentea izandakoa. Greg Abbott Texasko gobernadorearen ere biltzarrean hitz egitekoa zen, baina ohar baten bidez jakinarazi du, gaur, ez duela parte hartuko. NRAren webgunearen arabera, erakundeak bost milioi kide ditu.
Alderdi Demokratak suzko armen kontrolari buruzko bozketa bat egin nahi du ekainean AEBetako Senatuan. Hori jakinarazi zuen, atzo, Chuck Schumer demokraten goi ganberako buruak. Horrekin lotutako bi ekinbide jada onartu dituzte Ordezkarien Ganberan, baina Schumerren esanetan, oraindik ez dute eman horiek Senatura eramateko pausoa, aurretik akordio bat negoziatu nahi baitute errepublikanoekin. Schumerrek adierazi zuen «oso eszeptikoa» dela horren inguruan, baina baduela itxaropena bi aldeak adostasun batera heltzeko, eta, modu horretan, «egiazki murrizteko AEBetako indarkeria armatua».
Kritikak Poliziari
Eta astearteko tiroketarekin berarekin lotuta, Texas Hegoaldeko Polizia Departamentuak ziurtatu zuen, atzo, erasotzaileari inork ez ziola aurre egin Robb eskolara sartu behar zuenean. «Argitaratu da segurtasuneko agente batek susmagarriari aurre egin ziola sartzen ari zen bitartean. Baina ez da egia», adierazi zuen departamentuko buru Victor Escalonek, atzo, agerraldi batean. Polizia kritikatua izaten ari da, leporatuta beranduegi erreakzionatu zuela.
Escalonek zehaztu zuen, gainera, Salvador Ramos erasotzailea baino lau minutu geroago heldu zirela aurreneko patruilak eraikinera, eta ordubete geroago hil zutela. Kazetariek galdetu zioten eta zergatik ez zuten lehenago egin erasotzailearen aurka, baina ez zien galdera horiei erantzun. Joaquin Castro Ordezkarien Ganberako diputatu demokratak eskatu dio FBIri gertatutakoa ikertzeko. |
2022-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/213954/begonako-hilerriko-lanak-urte-amaierarako-amaitu-nahi-ditu-bilboko-udalak.htm | Gizartea | Begoñako hilerriko lanak urte amaierarako amaitu nahi ditu Bilboko Udalak | Hasierako aurreikuspena 1.000 gorpu inguru aurkitzea zen, baina 2.926 aurkitu dituzte dagoeneko. Oraindik eremu handi bat geratzen da ikertzeko, eta kalkulatu dute litekeena dela hor beste 2.100 gorpu egotea; haietako batzuk, hobi komunetan. | Begoñako hilerriko lanak urte amaierarako amaitu nahi ditu Bilboko Udalak. Hasierako aurreikuspena 1.000 gorpu inguru aurkitzea zen, baina 2.926 aurkitu dituzte dagoeneko. Oraindik eremu handi bat geratzen da ikertzeko, eta kalkulatu dute litekeena dela hor beste 2.100 gorpu egotea; haietako batzuk, hobi komunetan. | Atzo jakin zen albistea: baliteke hasieran uste baino bost bider gorpu gehiago egotea Bilboko Begoñako hilerrian. Parke bat egin nahi du bertan udalak; horregatik ari dira Aranzadi Zientzia Elkarteko kideak indusketak egiten, eta gaur eman dituzte lan horiei buruzko zehaztapen teknikoak. Dagoeneko lursailaren erdia baino gehiago aztertu dute, eta orain zuhaitz batzuk kenduko dituzte ikertzeko geratzen den lekuan, uste dutelako azpian gorpu ugari geratzen direla.
«Sumatzen genuen proiektuaren eskala, baina ez genekien hainbestekoa hartuko zuenik», adierazi du Asier Abaunza Obretako, Hiri Plangintzako eta Proiektu Estrategikoetako Saileko zinegotziak. XIX. eta XX. mendeetan hobiratu zituzten bertan gorpuak, lurra Begoñako antzinako errepublikaren parte zenetik hasita. 2006an zarratu zuten, eta lur sail horren iragana azaleratu du orain ikerketak.
Oraindik asko egiteko
Ikerketaren lehen faserako 325.000 euroko aurrekontu bat onartu zuten, eta urrian ekin zioten lanei. Aurkitutakoa uste zen baino handiagoa denez, beste aurrekontu bat onartu dute orain bigarren faseko lanak egiteko, 570.000 eurokoa. 2.926 gorpu aurkitu dituzte oraingoz, eta Aranzadikoek uste dute oraindik 2.100 ateratzeko daudela. Hilerrian dauden zuhaitzen azpian daudela uste dute. Arbolek ez dute balio botaniko handirik, ordea, eta bakarra baino ez dute mantenduko.
Anartz Ormaza Aranzadiko kidea da ikerketa proiektuaren koordinatzailea, eta, azaldu duenez, geruzaka antolatuta daude gorpuak hilerrian. Erregistroek eman zieten pista, eta horregatik ondorioztatu zuten maila bi zeudela. Azkenean, baina, kanposantuaren zenbait eremutan bost geruza aurkitu dituzte. Ustekabeko aurkikuntzek baldintzatu dute ikerketa, eta, lanak urte amaierarako amaituta egotea espero duten arren, epea kalkulatzea zaila dela uste dute ikertzaileek.
Iritzi bera azaldu du udaleko zinegotziak ere. «Seguruenik indusketaren azken faseak eta parkearen diseinurako lehiaketa aldi berean egingo ditugu, baina, ikusita zelako aurkikuntzak egiten ari garen, denbora igaro ahala erabaki beharko dugu», zehaztu du Abaunzak.
Hobi komunek, informazio asko
Topatutako gehienak banakako lurperatzeak badira ere, hainbat hobi komun ere aurkitu dituzte. Esanguratsuenak Lehen Karlistaldikoa eta 1936ko Gerrakoa izan dira. «Kuriosoa da, bakoitzean kopuru bera aurkitu genuelako, 46 pertsona, nahiz eta 100 urteko tartea egon haien artean», azaldu du Aranzadiko ikerlariak.
Beste hobi komunetako bat izurrite baten ondorio izan zela uste dute. XIX. mendearen amaierakoa da, haien kalkuluen arabera, eta, «seguruenik», kolerak eragindako hildakoena. Baliteke laugarren hobi komuna izatea hilerriko gorpu zaharrenak dauzkana. XIX. mendearen hasierakoa da, 60 gorpu dauzka bertan, eta gehienak gizonezkoenak dira. Han aurkitutako zortzi marabeditako txanpon batek lagundu die adina kalkulatzen ikertzaileei. |
2022-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/213955/mintzalagun-taldeak-autonomoak-dira.htm | Gizartea | «Mintzalagun taldeak autonomoak dira» | Ekainaren 5ean Mintza Eguna eginen dute Hendaian: Euskal Herri guzitik jin mintzapraktika eta mintzalagun taldeak bilduko dira. Euskaltzaleen Topaguneak batzordea du taldeon koordinatzeko, eta hango langilea da Maite Agirre | «Mintzalagun taldeak autonomoak dira». Ekainaren 5ean Mintza Eguna eginen dute Hendaian: Euskal Herri guzitik jin mintzapraktika eta mintzalagun taldeak bilduko dira. Euskaltzaleen Topaguneak batzordea du taldeon koordinatzeko, eta hango langilea da Maite Agirre | Euskaltzaleen Topaguneak batzorde franko ditu. Horietarik bat da Mintzapraktika Batzordea, eta Maite Agirre da horren koordinatzailea (Antzuola, Gipuzkoa, 1978). Hendaian, ekainaren 5ean, eguerditik goiti, Mintza Eguna eginen da Gaztelu Zaharren; Euskal Herri guziko mintzapraktika taldeak bilduko ditu, eta egun horren antolaketan dabil Agirre. Hendaia ezagutzeko bisita gidatuak, aperitifa, bazkaria, haurren txokoa, esker-emate ekitaldia, eta Imuntzo eta Belokiren erromeria izanen dira, besteak beste. Egunari buruzko xehetasunak Mintzalaguna.eus atarian kausi daitezke, baita autobuserako izenak emateko bidea ere.
Zer betekizun du Euskaltzaleen Topaguneko Mintzapraktika Batzordeak?
Euskaltzaleen Topaguneak Euskal Herri osoko mintzapraktika egitasmoak koordinatzeko ardura bat dauka. Mintzapraktika egitasmoak dituzten eragile guztiekin harremana edukitzen dugu, urtean zehar. Urtero datu bilketa bat egiten dugu, ikusteko zenbat partaide ari diren herriz herri. Ekimen bateratuak ere antolatzen dira. Mintzapraktika Batzordearen helburua da egitasmoen garapena. Bi hilabetean behin elkartzen gara.
Lehen mintzapraktika edo mintzalagun taldea Donostiako Bagera elkarteak sortu zuen, duela kasik 30 urte. Zergatik?
Bagerakoek momentu hartan ikuskatu zuten egoera zen: bazirela, Donostian, euskara ikasten ari ziren pertsona asko, eta euskara ikasten zuten euskaltegietatik kanpo zailtasunak zituztela euskara praktikatzeko; ez zutela gunerik euskara modu naturalean erabiltzeko. Aukera hori eskaintzeko sortu zuten lehenengo mintzalagun taldea, beren ikasketa prozesua azkartzeko; gelatik atera eta aisialdira ekarriz, euskara beren egunerokotasunean txertatzeko.
Mintzapraktika taldeek forma bat baino gehiago izan dezakete: buruz buru, taldean mendira joanez edo beste, ezta?
Hori ere denboran zehar garatuz joan da. Ohiko jarduera taldean elkartzea da. Talde txikiak eta autonomoak izaten dira; berek erabakitzen dute zer lekutan elkartu nahi duten: izan daiteke parke batean, taberna batean, paseotxo bat ematean. Hortik atera ziren aldaerak deitzen ditugunak.
Beharren eta gogoen araberakoak?
Seme-alabak lehen hezkuntzan zeuzkaten gurasoek, demagun, zituzten ordutegiekin zailtasunak zituztela ikusi zuten; bestalde, etxeko hizkuntza ohituretan eragiteko gogoa zeukaten. Hortik sortu zen gurasolagun aldaera. Zaletasunen arabera ere beste talde batzuk daude; mendizale asko ditugu Euskal Herrian, eta ikusi zen polita izan zitekeela mendiaz gozatuz euskaraz aritzeko gune bat sortzea.
Ba ote da beste gisako aldaerarik taldeetan?
Adibidez, euskalkilaguna. Gune batzuetan, euskalkia praktikatu nahi duten pertsonek izaten dute aukera. Gauza bera gertatzen da hikalagunarekin: hitanoa erabili nahi dutenek taldea sortu eta toka-noka praktikatzeko aukera dute. Puntualki egon dira kirola egiteko taldeak: egon da bizikleta talde bat, eta beste herri batean boxeo talde bat ere bada, boxeoa egiteko euskara praktikatuz.
Internet sarearen bidez ere ari dira zenbait mintzapraktika talde.
Bai. Denoi eragin zigun COVID-19ak sortu zuen osasun egoerak, eta zuzenki aurrez aurre elkartzen ginenoi. Elkartzeko ezintasunak jauzi bat ematea eskatu zigun; sareak eman zigun salto horren egiteko bidea. Sarean, taldean elkartzeko aukerak topatu genituen. Osasun egoera hobetuz joan den neurrian, sarean aritu diren talde askok berriz lehengora bueltatzea erabaki dute: kalean, tabernan, paseoan. Baina bada jendea online jarraitzea erabaki duena. 2021ean egin dugun datu bilketan agertu zen 6.140 lagun ibili zirela aurrez aurreko taldeetan, eta sarean beste mila aritu zirela. Ekain honetan egingo dugu 2022ko datu bilketa, eta ikusiko dugu zer heinetaraino mantendu diren taldeak.
Diozuenez, mintzapraktiketan dabiltzan jende gehienek jarraitzen dute praktikarekin. Nola esplika daiteke?
Mintzapraktika egitasmoetan, normalean, bi rol dituzten jendeak elkartzen dira. Alde batetik, euskara praktikatzeko izena ematen dutenak. Bestetik, horiekin elkartzeko prest daudenak —gehienetan, euskaraz aritzeko guneak eta uneak dituzten pertsonak dira—; euskararen aldeko beren ekarpena egin nahi dutenak dira, euskararen erabileran eragin nahi dutelako.
Eta euskara hobetzera heldu direnek zer diote?
Gehiago praktikatu nahi dutenetan, bakoitzak bere arrazoiak dauzka etortzeko: askok, euskara herdoilduta daukatelako eta berreskuratu nahi dutelako; aitona-amonak, bere garaian euskara galdu zutenak eta orain bilobekin berreskuratu nahi dutenak; euskaltegietako ikasleak, ahozko jariotasuna hobetzeko. Galdetzen diegunean zein den egitasmoan jarraitzeko arrazoia, erraten digute hasieran zituzten helburuak bete direla —euskaraz aritzeko gunea lortu—, eta gune horretan euskaraz aritzearen aritzeaz nabaritzen dutela askoz errazago hitz egiten dutela; eta jende gehiagorekin, baita mintzapraktika taldetik kanpoko jendearekin ere. Eta, gainera, oso gustura aritzen direla taldean.
Aldaera berri bat ekarriko du Topaguneak Hendaiako Mintza Egunera, gor edo elkor euskaldunena?
Bigarren Euskaraldian, Euskal Gorrak federazioa Topagunearekin harremanetan jarri zen. Pertsona gorrei eta entzumen urritasuna dutenei ere euskaraz aritzeko guneak sortzeko kezka bazutela adierazi ziguten. Elkartu ginen ikusteko mintzapraktika horretarako aukera izan daitekeen. Azken ikasturte honetan pilotaje edo proba bat egiten aritu gara talde batekin. Aurtengo Mintza Egunean esperientzia hori presente izatea nahi genuen; lehenengo aldiz, saio osoan interprete bat egongo da —bai bisitetan, bai harreran— pertsona gorrek eta entzumen urritasuna dutenek parte hartu ahal izateko. Ea hemendik aurrera eskain dezakegun aldaera hori. |
2022-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/213956/guk-geuk-izan-nahi-dugu-geure-bizitzen-protagonistak.htm | Gizartea | «Guk geuk izan nahi dugu geure bizitzen protagonistak» | Kairaba elkartea sortu dute lau emakumek Nafarroan, andre afrikarren ahalduntzea asmo nagusi. Argi dute oraindik asko direla «beltzak izateagatik» irauli beharreko diskriminazio egoerak. | «Guk geuk izan nahi dugu geure bizitzen protagonistak». Kairaba elkartea sortu dute lau emakumek Nafarroan, andre afrikarren ahalduntzea asmo nagusi. Argi dute oraindik asko direla «beltzak izateagatik» irauli beharreko diskriminazio egoerak. | Fatima Djara, Maya Liwonde, Farmata Watt eta Oumoul Bah Dialli. Lau emakumezko, Afrikatik etorriak laurak, eta desio bat buruan: andre afrikarren trabak lautzea, berdintasuna erdiesteko. Kairaba elkartea sortu dute Nafarroan; Bah Dialli da burua.
Zertarako sortu duzue Kairaba?
Helburua garbia da: mundu justu bat nahi dugu, librea, non emakume eta neskato guztiak izaten ahalko garen geure bizitzen protagonistak. Bestalde, guk beti nabarmentzen dugu Kairaba lorehosto bat dela, Flor de Africa mugimendutik jaioa delako. Kairabakoek han ezagutu genuen elkar.
Oro har, ez zarete sentitzen zuen bizitzen jabe?
Oraindik ez. Adibidez, konturatzen gara Afrikakoak ez direnak aritzen direla kontinenteari buruz hizketan. Harrigarria da. Are gehiago, gu geu ere ez gara nor hori egiteko. Ezin dugu Afrikari buruz hitz egin, ez behintzat hura osotasunean hartuta. Nork bere herrialdeari buruz hitz egin behar luke, gehienez ere: ni Ginea Conakryri buruz aritu naiteke, bertan sortua naizelako; Fatimak berdin egin dezake Ginea Bissaurekin, Mayak Malawirekin, eta Farmatak Senegalekin.
Zer daki jendeak, oro har, Afrikari buruz?
Gutxi, eta sekulakoak aditzen ditugu, egia esan. Inor ez litzateke harrituko norbaitekin topo egin eta hark esanen balio: “Jada ezagutzen dut Afrika, Senegalen izan naiz safari batean”. Bada, ez. Gainera, inportantea iruditzen zaigu Afrikaren gauza onei buruz ere hitz egitea, ez soilik Afrikako miseriaz.
Jatorriak aipatu dituzu: zein da Flor de Africaren muina?
Babes sare bat da. Elkartzen gara, eta gure artean hitz egiten dugu, behar dugun guztiaz. Negar egin behar badugu, egiten dugu negar. Zerbait ospatu beharra badugu, hori ere egiten dugu. Elkar laguntzen dugu, hori baita gakoa.
Kairaban, lan munduan laguntza eskaintzeari eman diozue garrantzia, batik bat. Zergatik?
Diskriminazio izugarria dago. Afrikarrak izanda, beltzak, beti begiratzen digute errukiz, eta lan gehienetarako ez digute aukerarik ematen. Besteek bezain ongi edo are hobeki egiten ahal ditugu gauza asko, izan hemengoekin alderatuta, izan etorkinak baina azal zurikoak direnekin konparatuta, baina azalari begiratzen diote. Guk zera defendatzen dugu: norbaiti ezetz esan baino lehen, saiatu pertsona hori ezagutzen.
Kristalezko sabaia izan ohi dute emakumeek. Andre beltzentzat, sabaia hormigoizkoa da?
Bai, alde askotatik. Adibidez, kontratatzen gaituztenek ez dute nahi izaten jendaurrean lanean ari dena beltza izatea. Ordea, segi sukalde batera, segi garbiketarekin lotutako norabait, eta orduan, bai, emakumezko beltz mordoa ikusiko duzu. Zergatik ez da berdin jendaurreko lanetan? Zein da aitzakia? Askok ikasketak ere badituzte, bertakoek adina.
Aurreikusi duzue horren kontrako neurri zehatzik?
Ahalduntze tailerrak egiten ditugu, besteak beste. Oinak lurrean izan behar dira, baina, aldi berean, ezinbestekoa da autoestimua izatea. Inguruak hala gutxiesten zaituenean, ez da harritzekoa zuk zeuk ere hori egitea azkenerako. Batzuetan, norberak ere hondoratzen du bere burua.
Nekeza da horren aurka egitea?
Oso. Besteek baino aski gehiago demostratu behar izaten dugu, gehiagotan erakutsi behar izaten dugu balio dugula; gehiago eman.
Beste ardatz bat ere baduzue Kairaban: hezkuntza. Zein duzue erronka esparru horretan?
Sarri, familia afrikarrei leporatzen zaie ez dutela behar adina parte hartzen seme-alaben hezkuntzarekin lotutakoetan. Bi aldeen arteko komunikazioa beti ez da ona. Profesionalek gogoa erakutsi behar dute gure kezkak aditzeko, pazientzia ere behar da batzuetan. Ulermen arazoak daude.
Horrek zer dakarkie ikasleei?
Unibertsitate batean sartzean, nekez aurkituko duzu mutiko beltz bat, neskato beltz bat. Asko pauso hori eman gabe gelditzen dira, familiek ez dutelako behar adina informazio jaso lehenago. Badaude batzuk ez dakitenak beren seme-alabak ere joan daitezkeela unibertsitatera, diru aldetik estu izanda ere. Inork argiki, behar bezala, esplikatu ez badizu, ez dakizu bekarik lor dezakezun ere. Iruditzen zait batzuetan zentroek ez dutela borondate handirik izaten komunikazioan sakontzeko, ezta instituzioek ere. Ping-pongeko pilotak bagina bezala, batetik bestera bidaltzen gaituzte.
Nafarroako Gobernuaren babesa jaso berri duzue, akordioa sinatuta. Zein da bide orria orain?
Jasotako diru laguntzak Dental programa finantzatzeko balioko du. Programaren izena peul hizkuntzako hitza da, esanahi ederrekoa: “Elkarrekin parte hartzen dugu, elkarrekin hazten”. Kulturarteko bizikidetza sustatuko dugu, jatorri afrikarren eta emakume autoktonoen arteko harremanak indartuz. Irakurle klubak eta sukaldaritza saioak antolatu ditugu, besteak beste.
Zer esan nahi du Kairaba hitzak?
Mandikerazko hitza da; poza esan nahi du. Hain zuzen, hori da gure esperantza, eta horregatik jarri diogu izen hori. Helburu hori izanda, borroka eginen dugu, guk geuk. Ez dugu itxoingo beste inork gure partez egin dezan. |
2022-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/213957/blokeoa-gainditu-ezean-greba.htm | Ekonomia | Blokeoa gainditu ezean, greba | Bizkaiko metalgintzako zazpi sindikatuk plataforma bateratu bat sortu dute patronalarekin "benetako negoziazio bat" abiatzeko. Soldata KPIa gehi bat izateko eta antzinatasuna eguneratzeko eskatu dute. | Blokeoa gainditu ezean, greba. Bizkaiko metalgintzako zazpi sindikatuk plataforma bateratu bat sortu dute patronalarekin "benetako negoziazio bat" abiatzeko. Soldata KPIa gehi bat izateko eta antzinatasuna eguneratzeko eskatu dute. | Bizkaiko metalgintza sektoreko negoziazio mahaiaren parte diren lau sindikatuek —ELA, CCOO, LAB eta UGT— plataforma bateratu bat eratu dute patronalarekin “benetako negoziazioak” hasteko, eta alde batera uzteko orain arteko “ohiturazko eduki gabeko antzerki hutsa”. Mahaian ez dauden beste hiru sindikatu ere sartu dira plataforman: ESK, USO eta CGT. Asteon aurkeztu dute, eta atzoko bileran —zortzigarrena— eztabaidatu zuten patronalarekin. “Blokeoa erabatekoa da”, adierazi du Marta Aiala CCOOko ordezkariak. “Orain arte, aurpegiratu digute sindikatu bakoitzak gauza desberdin bat eskatu duela eta horrela ez garela akordio batera iritsiko. Horregatik sortu dugu plataforma bateratu bat”. Sindikatuek ohartarazi dute grebaren aukera mahai gainean dagoela; gero eta gertuago ikusten dute. “Patronalak negoziazioak blokeatzen jarraitzen badu, 2019ko egoera itzuliko da”, esan du ELA sindikatuko Mikel Etxebarriak. Azken lan itunaren negoziazioek gatazka gogorra sortu zuten sektorean.
Duela hiru urteko negoziazioetan, hamar greba egun egin zituzten, eta, beste sei deituta zeudela, akordioa lortu zuten aurretik. Guztira, 35 bilera eta hainbat hilabete behar izan zituzten horretarako, baina azkenean sindikatu nagusiek —ELAk izan ezik—akordioa lortu zuen patronalarekin. Iaz arte egon da indarrean ituna.
Oraingo negoziazioetan ere, jarrerak oso urrun daude. Patronalak soldatak urtean %2 igotzea eskaini izan diete —edizio hau zarratzean ez da ezagutzen izan atzoko eskaintzen berri—: 2022an, 2023an eta 2024an. Sindikatuek, baina, eskatu dute KPI kontsumorako prezioen indizera lotzeko soldata, eta horren gainean %1 gehitzea. Nabarmen igo da bizitzaren kostua aurten. Joan den apirileko KPIa %7,8 izan da Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan. Bizitzaren garestitzea aipatu du LABeko Iratxe Azkuek, datuetan oinarrituta: “Etxebizitza eta energia gastuak %25 igo dira langile arruntentzat; garraioa, berriz, %17, eta erosketa saskia, %6″.
Hainbat eskaera egin ditu plataformak, langileen soldata KPIaren gainetik igotzeaz gain: antzinatasuna desizoztea —sindikatuen arabera, 1993ko indize berak erabiltzen ari dira—; lanaldia murriztea eta malgutasuna mugatzea; jarduera guztietarako subrogazioa ahalbidetzea; errelebo kontratua derrigorrez aplikatzea; aldi baterako enpresen bidezko kontratazioa mugatzea, eta lan istripuen, gaixotasunen eta heriotzen kalte ordainak hobetzea. Gainera, telelana arautzeko eta berdintasunaren aldeko neurri zehatzak jartzeko eskatu diote patronalari. Bide beretik, kontziliaziorako eta zaintzarako neurriak ere galdegin dituzte.
Patronala, ulermen eske
FVEM Metalgintzako Enpresen Bizkaiko Federazioak txosten batean adierazi du azken seihilekoko lehengaien eta energiaren kostuen igoerak eragina izan duela enpresen jardueran, eta horrek “ziurgabetasuna” sortu duela sektoreko hainbat enpresatan. “Enpresek hori argudiatzen dute soldatak ez igotzeko, baina eskatzen ari zaizkigu lanera joateko, dirua galduz”, erantzun du LABeko Azkuek, KPIaren azpiko soldata igoerak eskaintzen ari direla eta. Azkuek adierazi du FVEMek iritzi publikoari “benetakoa ez den irakurketa katastrofiko bat” helarazi nahi diola, baina, FVEMeren aurtengo lehen hiruhilekoko koiuntura txostenaren arabera, sektorearen %4,7k bakarrik aurreikusten ditu galerak 2022rako. Gehitu du Jaurlaritza hazkunde ekonomikoaz ari dela berba egiten, eta, hain zuzen ere, industria dela azken hiruhilekoan gehien hazi den sektorea.
Prezioen garestitzeak “langile pobreen figura” orokortzea ekarri duela azpimarratu du CCOOko Aialak. Azaldu duenez, lana izan arren, hainbatek ez daukate hil amaierara heltzeko eta oinarrizko beharrizanak betetzeko adina. “Sektorean sortzen den aberastasunaren banaketa bidezkoa exijitzen dugu”.
Bizkaiko metalgintzako sektorea Euskal Herriko handiena da. 52.000 langile inguru ari dira bertan lanean, sindikatuen datuen arabera, eta hainbat enpresak erabiltzen dute sektore horretako lan hitzarmena oinarri moduan. ELAk dauka ordezkaritzarik handiena negoziazio mahaian, %40,05ekoa. CCOOk % 25,18koa du, LABek %21,57koa, eta UGTk %13,20koa.
“Aurrean izango gaituzue”
2019ko hitzarmena indarrean egon zen iaz arte, eta aurten ere hala jarraituko du, beste itunik sinatu ezean. Sindikatuek jakinarazi dutenez, 2021eko soldata igoerak judizializatuta daude, alde bakoitzak bere interpretazioa egin zuelako. Akordioa lortu zen abiadurari egotzi dio UGTko Jose Maria Rojok desadostasuna: “Gauza batzuk zehaztu gabe utzi ziren, eta ez ziren adostu”.
2019ko mobilizazioak berriro pitz daitezkeela esan du Rojok, eta “benetako negoziazioari” ekin ezean langile guztiak deituko dituela euren enpresetan eta kalean hori exijitzera. Gainera, zuzenean aipatu ditu FVEMen Batzorde Exekutiboan dauden enpresak —Tecuni, Artetch, ITP, Sidenor, Eldu, Ormazabal, Astilleros Murueta…—, eta esan du haien esku dagoela “gatazkak, grebak eta konfrontazioa saihestea”. “Negoziazioak blokeatzen jarraitzen baduzue, eta langileei beren lan eta bizi baldintzak hobetzeko aukera ukatzen jarraitzen baduzue, aurrean izango gaituzue, eta zuek blokeatzera joango gara”, esan die UGTkoak.
2019an luze joan ziren mobilizazioak, eta zenbait egun gatazkatsu egon ziren. Sindikatuek gogorarazi dute ekainaren 7an Bizkaiko metalgintzako kide bi epaituko dituztela Probintzia Auzitegian, eta 23 hilabeteko espetxe zigorra eskatzen dietela. “Metalgintzako sindikatu guztiak eta lan gatazketan auzipetutakoen plataforma auzitegiaren aurrean kontzentratuko gara Aitor eta Arkaitzi elkartasuna adierazteko, eta lan sindikalaren kriminalizazioari aurre egiteko”, adierazi du LABeko Azkuek.
Horrez gain, sindikatuetako ordezkariek elkartasuna adierazi diete Arabako metalgintzako langileei, eta “indarra” helarazi datozen greba egunetarako. |
2022-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/213958/gure-musika-zaintzen-ez-badugu-konturatzerako-galdu-egingo-da.htm | Kultura | «Gure musika zaintzen ez badugu, konturatzerako galdu egingo da» | Proiektu berezi bat dauka esku artean Jose Inazio Elias Zarautzen bizi den txistulari azpeitiarrak: txistuarekin jotzeko mila abesti baino gehiago grabatu ditu. Lan hori aitortu dio Euskal Herriko Txistulari Elkarteak | «Gure musika zaintzen ez badugu, konturatzerako galdu egingo da». Proiektu berezi bat dauka esku artean Jose Inazio Elias Zarautzen bizi den txistulari azpeitiarrak: txistuarekin jotzeko mila abesti baino gehiago grabatu ditu. Lan hori aitortu dio Euskal Herriko Txistulari Elkarteak | «Kaleko txistularia» da Jose Inazio Elias (Azpeitia, 1951), musika ikasketa profesionalik jaso ez duen «txistulari saltseroa». Urte askoan aritu izan da Euskal Herriko mendi gainak txistu doinuz girotzen, eta Imanol Urbieta zenarekin ere egin zituen hainbat proiektu. Orain, bestelako egitasmo bat dauka esku artean; izan ere, Youtubeko Zesteronekua kanalera igo ditu txistuarekin grabatu dituen mila abesti baino gehiago. Sona handia izan du Eliasen proiektuak, eta entzunaldi ugari izan dituzte abestiek. «Gustura» dago egindako lanarekin, eta aitortu du elkarrizketara bertaratu baino zertxobait lehenago amaitu duela azken abestia.
Gaur egun txistuarekin joaten zara edonora, baina noiz hartu zenuen txistu bat aurrenekoz esku artean? Nolatan hasi zinen instrumentu hori jotzen?
Bitxia da kontua, baina aitak arrebari erositako txistua izan zen jo nuen aurrenekoa. Arreba piano ikasketak egiten ari zen, eta hark ez zion arretarik jarri txistuari. Niri, aldiz, deigarria iruditu zitzaidan. Gainera, banekien Loiolako basilikan [Azpeitia] bazegoela txistua jotzen zekien jesuita bat, eta harengana joan nintzen, ea irakatsiko zidan galdezka. Eskema bat marraztu zidan, zein zulo ireki eta itxi behar nituen zehaztuta. Eskema hura aurrean jarrita ikasi nuen txistua jotzen. Ezkutuka jotzen nuen, eta egun batean aitak entzun egin ninduen. Aho zabalik gelditu zen, ez baitzekien txistua jotzen nekienik. Hark eraman ninduen jotzen ikastera, Andoni Albizurirengana. Zaletasuna txikitatik datorkidala esango nuke, haurra nintzela ere txokolotarren piezak entzuten genituelako meza nagusien ostean eta.
Non trebatu zinen?
Andoni Albizurirekin hasi nintzen, Oargi dantza taldeak Azpeitian zuen lokalean. Ez genituen ordu asko egiten han, baina jo eta jo aritzen ginen; hori zen ikasteko modurik onena. Dantzariek piezak entseatzeko jotzen genuen txistua, eta dantza errepikatu behar bazuten, guk ere pieza osoa errepikatzen genuen. Ez dago aritzea baino eskola hoberik.
Ba al zegoen orduan txistua jotzeko joerarik?
Gure taldean zazpi-zortzi lagun inguru biltzen ginen, ia denak gizonezkoak, baina gerora pare bat emakumezko ere animatu ziren. Sei-zazpi urtean aritu nintzen han, eta oroitzapen bikainak ditut. Eskolak jasotzeaz gain, egunpasa ederrak egiten genituen. Txistua gainean hartuta mendira joaten ginen sarritan, eta dantza taldeekin ere herriz herri ibiltzen ginen. Legazpira egin nuen aurreneko irteera, eta oso oroitzapen onak ditut.
Mendiak eta txistuak lotura handia zuten sasoi hartan; izan ere, orduan ez zegoen orain beste trikitirako joerarik. Orduan txistua entzuten zen mendian, urteekin aurrea hartu digun arren. Xoxotera, Pagoetara, Aralarrera, Urbiara… Hara eta hona ibiltzen ginen. Gainera, abertzaletasuna pil-pilean zegoen garai haietan, eta gu agitatzaileak ginen, nolabait. Txistuz jotzen eta abesten genituen euskal kantak tarteko, joan izan ginen behin baino gehiagotan kuartelera. Abentura andana utzi dizkigu txistuak.
Zeuk esana da kaleko txistularia zarela. Zer egiten du kaleko txistulari batek?
Egia da hori; ni zerbait banaiz, kaleko txistularia naiz. Eta zer egiten dugun? Herria girotu, festetan jai giroa sortu, festarik festa euskal kantak eskaini… Azken batean, musikaz askotariko txokoak alaitzen ditu kaleko txistulariak. Zoritxarrez, apenas gelditzen den halakorik.
Mendira urte luzez eraman zenituen txistu doinuak, eta Azpeitiko Lagun Onak Mendi Bazkunakoek aitortza ere egin zizuten. Nola oroitzen dituzu urte haiek?
Urte paregabeak izan ziren; beti oroituko ditut. Harreman bikaina izan dut eta daukat Lagun Onak Mendi Bazkunarekin. Xoxoten urte luzez aritu nintzen txistulari, eta horregatik egin zidaten aitortza. Ausartzen naiz esatera inoizko aitortzarik onena izan zela, edozein domina baino ederragoa.
Azpeititik Zarautzera ezkondu zinenean, nolakoa zen euskal kulturaren bueltako giroa herrian?
Iritsi bezain pronto ezagutu nuen Imanol Urbieta zena. Musika eskola zuen hark, eta proposatu zidan haurrei txistu eskolak eskaintzea. Orduan dirurik kobratu gabe egiten genituen horrelakoak, eta ezin gusturago ibili nintzen. Ume ugari zegoen musika eskolan, eta giro paregabea sortzen zen. Imanolek grabaketak egiten zituen haurrekin, eta haientzako kanta ugari sortzen zituen. Grabaketa haietan ere parte hartu nuen.
Imanol Urbieta izan zenuen bidaide, beraz. Pertsona berezia izan al zen zuretzat?
Oso garrantzitsua; bai niretzat, bai Zarautzentzat eta baita Euskal Herriarentzat ere. Umeekin egiten zuen lanak ez dauka hitzik. Nik ordura arte ez nuen harremanik izan umeekin, eta beste mundu bat ezagutu nuen hari esker. Haurrei txistua jotzen irakatsi nien, baina haiekin asko ikasi nuen, eta zer esanik ez Imanolekin. Haiekin lan egitea, entzutea… Ederra izan zen dena.
Beste hainbat proiektu ere partekatu zenituen harekin.
Hala da. Gogoan dut Atotxa giroan izeneko kaseteak atera genituela, eta Donostiako Parte Zaharrean ibili ginela haiek saltzen. [Xabier] Amurizaren bertsoak-eta jasotzen zituen lanak. Umeentzat hainbat lan ere grabatu genituen, guztiak pedagogikoak. Gaur egun, oraindik ere, erabiltzen dituzte eskoletan. Niretzat beste mundu bat ireki zen Urbietarekin lan egitean.
Azken boladan baduzu proiektu berezi bat esku artean. Dagoeneko txisturako mila abesti baino gehiago grabatu eta jarri dituzu Youtubeko Zesteronekua kanalean. Zer dela eta hasi zinen horretan?
Jean Marc Lempegnat okzitaniarra nire lagun mina da, eta hari esker jaio zen proiektua, nolabait esatearren. Egun batean, Pantxoa eta Peiorekin etorri zen Euskal Herrira; ordurako nik banuen harremana Pantxoarekin, eta hark aurkeztu zidan Lempegnat. Urte batzuen buruan, bere etxera gonbidatu gintuen Lempegnatek, eta han zeukan grabagailu bat erakutsi zidan. Zerbait grabatuko al genuen proposatu zidan, eta hala egin genuen. Gustatu egin zitzaidan emaitza, eta hori ikusita grabagailu bat erostera animatu ninduen. Konturatzerako 50 pieza nituen grabatuta. Arrate Irratira bidali nituen aurreneko grabaketak, eta horren ostean sortu zitzaidan Youtubeko proiektuaren ideia. Gaur [maiatzak 23] grabatutakoarekin, 1.162 pieza igo ditut Zestorenekua-ra. Nire asmoa da urte batzuen buruan Arrate Irratiari daukadan material guztia ematea.
Euskal Herriko Txistulari Elkarteak aitortza egin berri dio zure proiektuari. Nola jaso zenuen berria?
Ea, aitortza guztiak dira onak. Ez nuen espero halakorik, eta pozgarria da norberak egindako lana aitortzen dutela jakitea.
Zer-nolako piezak grabatu dituzu?
Denetik dago: fandangoak, pasodobleak, boleroak, sanbak, tangoak, zortzikoak, kontrapasak… Niri gehien zortzikoak gustatzen zaizkit. Lehen, edozein une aprobetxatzen nuen abestiak grabatzeko, eta egunean pieza bat edo bi grabatzen nituen. Orain, berriz, ingurukoak nazkatuta dauzkat, eta goizetan egiten ditut grabaketak, astean bi edo hiru aldiz. Ez naiz aspertzen; haserretu gehiago egiten naiz piezaren bat grabatzea lortzen ez dudanean.
Gustura al zaude egindako lanarekin?
Oso gustura. Uste dut inoiz inork ez dituela grabatu txistuarekin mila abesti baino gehiago, eta ez dut uste inork egingo duenik. Neure baliabideekin egindako zerbait da, ordu askoko lana, mimo handiz egindakoa.
Nolako harrera izan du proiektuak?
300.000 bisita baino gehiago izan ditu, eta ikaragarri iruditzen zait, txisturako piezak direla kontuan hartuta batez ere. Youtubek gauza bat du: Euskal Herritik harago entzuten da, eta horrek poz ematen du. Izan ere, txistua ez da ia inon entzuten, Arrate irratian salbu. Eskerrak irrati horri; izan ere, gure musika zaintzen ez badugu, konturatzerako galdu egingo da.
Erreleborik izango al du txistularitzak?
Panorama beltz dago. Argi dago inork ez duela hartuko gure erreleborik. Gu joaten garenean ez da ezer geldituko, eta tristea da. Gaur egun, gazteak musika eskoletara joaten dira, eta gehienek guk baino hobeto jotzen dute txistua. Kontua da ez dutela kalean jotzeko aukerarik. Euskal Herriko Txistulari Elkarteari eskatuko nioke egin dezala zerbait txistularitza eta, batez ere, txistulari gazteak kalera hurbiltzeko. |
2022-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/213959/beldurra-eta-galderak-galdera-asko.htm | Gizartea | Beldurra eta galderak, «galdera asko» | Haurdunaldian zeudela jakinarazi zieten Enara Idigorasi eta Kathleen Philipsi euren semeek kardiopatia bat zeukatela. Bakarrik sentitu ziren hasieran, baina itxaropentsu daude medikuntzaren aurrerapenekin | Beldurra eta galderak, «galdera asko». Haurdunaldian zeudela jakinarazi zieten Enara Idigorasi eta Kathleen Philipsi euren semeek kardiopatia bat zeukatela. Bakarrik sentitu ziren hasieran, baina itxaropentsu daude medikuntzaren aurrerapenekin | Haurdun zegoela esan zioten Enara Idigoras hondarribiarrari Ibai semeak kardiopatia bat zeukala. “Arina zela esan ziguten, baina beldurra sentitu nuen”. Albistea jasotzearekin batera, Osakidetzako lantalde guztiaren babesa sentitu zutela esan du Idigorasek. “Arrisku handiko haurdunaldia izan zen nirea, eta hiru astez behin joaten nintzen osasun azterketa egitera”. Ekografiek errealitate bat islatu zuten. “Baina argi esan ziguten jaiotakoan ikusiko zutela haurra nola moldatuko zen bere kasa. Jaio eta ZIU zainketa intentsiboen unitatera eraman zuten semea zuzenean, eta hori izan zen gogorrena, semea han ikustea. Bagenekien hala gertatuko zela, azterketa guztiak egin behar zizkiotelako, baina momentua iristean…”.
Kathleen Philipsi ere haurdunaldian egin zioten diagnostikoa. “Hirugarren hilabeteko azterketan jada ikusi zuten zerbait”. Bikiak zeuzkan, Sion eta Ekhi, eta bietako bati antzeman zioten “anomalia”: Sioni. “Bosgarren hilabetean aipatu ziguten, lehen aldiz, kardiopatia hitza. Aurretik hainbat azterketa egin zizkidaten, genetika arazoren bat ote zegoen jakiteko, baina aukera guztiak baztertu zituzten [haurdunaldiko 33. astean jaio ziren bikiak]”. Idigorasen gisa berean, Philipsek ere “ezjakintasuna eta beldur handia” sentitu zituen momentu horretan. “Galdera asko etorri zitzaizkidan burura, eta berehala hasi nintzen Interneten informazio bila”. Arrisku handiko haurdunaldia izan zen harena ere, eta “jarraipen zorrotza” egin zioten Donostia ospitalean.
Ibaik anaia zaharragoa dauka, Markel, 8 urtekoa. “Eta harentzat ere ez da ari erraza izaten prozesua”, azaldu du Idigorasek. “Gurasoak ospitalean, anaiarekin beti oso kontuz ibili behar… Azkenerako, familia guztiak behar izaten du laguntza profesionala, eta, noski, baita Markelek ere”.
Ibairen kasuan, une batean okerrera egin zuen egoerak, pixkanaka utzi egin ziolako jateari. “Azkenean, larrialdietatik iritsi ginen ebakuntza gelara. Aortak esofagoa konprimatzen zion, eta ezin zuen jan”. Ibairen aorta ohiko ibilbidetik ez, “beste toki batzuetatik” zihoan. “Eta harrapatu beharko ez zituzkeen beste aparatu batzuk harrapatzen zituen”. Idigorasen semeak 5 urte dauzka orain, eta arteriak bere tokian jarrita, “ohiko bizimodua” egin dezake jada. “Dena den, une oro egoera aztertzen joan beharko dugu”. Kardiopatiaren eraginez, Ibaik bronkioa pixka bat konprimatuta daukala gaineratu du haren amak. “Eguneroko jardunean lehenago nekatzen da, gehienak baino pixka bat txikiagoa ere bada… Baina ondo goaz”.
Bi ebakuntza azkenean
Sionen kasuan ere, gaur-gaurkoz, “oso ondo” dagoela esan du haren amak. “Semeari 2 urte eta erdi zeuzkala egin zioten bihotzeko ebakuntza [5 urte betetzear da], eta beste arazo bat sortu zitzaion orduan: bihotzeko eskuin bentrikulua bi zatitan banatu zitzaion, eta beste ebakuntza bat egin behar izan zioten”. Bihotzeko ebakuntza bat, izatez, “izugarria” dela aitortu du Philipsek. “Oso esperientzia gogorra da, bai umearentzat eta bai familiarentzat. Baina, zorionez, aurrerapen handiak izaten ari dira medikuntzan”. Ebakuntza egin eta hilabete pasatxora indarberrituta zegoen Sion.
Aurretik ez zuten eraman haur eskolara, eta une oro oso kontuz ibili behar izan zuten semearekin. “Arnas aparatuko gaixotasunik ez hartzea komeni zela esan ziguten medikuek, gripe garaian ere kontuz ibiltzeko… Eta, noski, ezinezkoa zen haur eskolara eramatea, ez Sion eta ez Ekhi”. Lehen urte eta erdian-bi urteetan lan egiteari utzi behar izan zion Philipsek —psikologoa da—.
Ibairi iazko urtarrilaren 21ean egin zioten bihotzeko ebakuntza, Gurutzetako ospitalean, Barakaldon (Bizkaia). “COVID-19aren garaian egokitu zitzaigun, eta Donostian egin zizkiguten ondorengo mediku azterketa gehienak. Ebakuntza egin baino lehen, bi aldiz bakarrik joan ginen Gurutzetako ospitalera”. Sioni Madrilen egin behar izan zioten ebakuntza, Gregorio Marañon ospitalean —gaur egun, Zarautzen bizi dira—. “Hilabete eta erdi inguru igaro genuen Madrilen, eta familia guztiari eragin zion horrek. Gastu ekonomikoak, lanik egin ezina, beste haurra ere zaindu beharra…”.
Etorkizunerako kezkak
Biek ala biek ez dakite zer gertatuko den etorkizunean. “Ikusiko dugu”, esan du Idigorasek. “Baina beti egongo gara zalantzan”. Asma ere badauka Ibaik, “eta kirola egiteko, adibidez, kardiopatia baino oztopo handiagoa da hori”. Sionek urtero izaten du osasun azterketa kardiologoarekin. “Baina bizitza normal samarra egiten ari dela esan daiteke. Kirola modu profesionalean ere egin ahal izango duela esan digute medikuek”. Ez dakite beste ebakuntzaren bat beharko duen. “Baina, izatekotan, heldua denean egingo diote”. Philips gehiago kezkatzen du ikasketen kontuak: “Ikerketa batzuen arabera, umetan kardiopatien ondorioz egindako ebakuntzek nabarmen eragiten dute ikasketa prozesuan, arretarako gaitasunean… Baina, tira, pausoz pauso joango gara”.
Ebakuntza egin aurretik medikuekin hizketan aritu zen Idigoras, semeari zerbait azaldu behar ote zion galdetzeko. “Ezetz esan zidaten, oso txikia zela artean [4 urte zituen]. Baina ebakuntza egin ziotenean eta esnatu zenean, shock egoeran gelditu zen, kablez josita zegoelako. Trauma handia dauka horrekin”.
Psikologoa izaki, Philipsek onartu du azalpenak noiz eta nola eman, teoria badakiela. “Gure kasuan, naturaltasunez azaldu diogu dena Sioni. Orbain bat dauka bihotzaren parean, olio berezi bat ematen diogu bainatu ondoren, eta momentu horiek baliatzen ditugu lasai hitz egiteko”.
Idigorasek “laguntza gehiago eta burokrazia gutxiago” eskatu die erakundeei. “Eskoletako jangelan baimen bereziak lortzeko, elbarritasun jakin bat lortzeko… Oso luzea eta zaila da burokrazia, eta erraztasun handiagoa eman beharko lukete”. Gainera, “nahita edo nahi gabe”, baina laguntzak lortzeko “desinformazio handia” dagoela uste du. |
2022-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/213960/bezeroak-bilatzeko-berrikuntza.htm | albisteak | Bezeroak bilatzeko berrikuntza | Mecanizados Alkainek bere produkzioaren zati bat Frantzian saltzen du. Desirazko helburua zen, eta, azkenean, betetzen hasi da Hazinnovan sartu ondoren. Eusko Jaurlaritzako programa horretan parte hartzeari esker, aditu batek doan lagundu dio merkatu auzokidean prospekzio-lana hasten. | Bezeroak bilatzeko berrikuntza. Mecanizados Alkainek bere produkzioaren zati bat Frantzian saltzen du. Desirazko helburua zen, eta, azkenean, betetzen hasi da Hazinnovan sartu ondoren. Eusko Jaurlaritzako programa horretan parte hartzeari esker, aditu batek doan lagundu dio merkatu auzokidean prospekzio-lana hasten. | Joan den urtean Euskadiko esportazioak guztira 25.665 milioi eurora iritsi ziren; beraz, gure merkataritza-balantzak 4.600 milioitik gorako saldo positiboa eman zuen. Emaitza on horien atzean ez daude Euskadiko ekonomiaren lokomotor gisa jarduten duten korporazio handiak bakarrik; ETE asko ere badaude, mikroETEekin batera, 2008ko atzeraldian ikasbide garrantzitsu baten berri izan ondoren: etxean zailtasunak egonez gero, kanpoan saldu behar da. Kanpoalderantz begiratu behar da susperraldiari ekin dioten herrialdeetan hemen falta diren salmentak egiteko. Harrezkero, merkatuak aniztea funtsezko estrategia da, eta oraindik esportatzen ez duten enpresak ager daitezke Hazinnova programari esker.
Eusko Jaurlaritzaren egitasmo honek bost langiletik gora duen edozein konpainiari berrogeita hamar orduko aholkularitza doan izateko aukera eskaintzen dio. Aholkulariak beharrezkotzat jotzen duten arloetan berritzen lagunduko die, lehiakortasuna hobetzeko xedez, eta, noski, nazioartekotzea halako arlo bat izan daiteke.
Hori pentsatu zuten, hain zuzen ere, egokiro Mecanizados Alkaineko kudeatzaileek. Urnietako familia-enpresa bat da, eta planopean doitasunâÂÂÂÂmekanizatuan dihardu. Denbora zeramaten Frantziako merkatuan sartu nahian, baina zaila suertatzen ari zitzaien. Horrenbestez, amore eman beharrean, aditu baten laguntza eskatzea erabaki zuten. Beren ahaleginak birbideratu nahi zituzten, eta, haren aholkuari esker, enpresak helburu horretara bidera zitzakeen baliabideak ere optimizatu.
Aholkularitzak erabaki zuen bere lana hastea konpainia bi ekintzetan bultzatuz. Lehenengoari dagokionez, beren produktuetan interesa izan zezaketen enpresen profila definitu behar zen, eta, hortik abiatuta, bilaketa fintzea ezinbestekoa zen. Horri, teknikoki, merkatuko prospekzioa esaten zaio. Horren bidez, deia jaso dezaketen enpresak kokatzen dira, hitzordua eskatu eta aurkezpena egiteko. Hori ez da arrakastaren berme, baina, gutxienez, gure proposamenak interesa sor dezaketen tokietan entzungo dira.
Bestalde, bigarren neurriari eutsiz, bezero posibleak bilatzearen aldean, izan zirenetan jarri behar zen arreta: enpresa haiekin jarri behar zen harremanetan akordio berriak eta sinergiak eskaintzeko, eta, bata edo bestea lortzea ezinezkoa bazen, gutxienez, konpainia nola baloratzen zuten eta eskeak zergatik ez zizkieten egin nahi jakiteko.
Esatea askoz errazagoa da egitea baino. Hori argi dago. Egiazko merkataritza-helburu irisgarriak zehaztu behar dira, bezero posibleak ordenatu eta zatitu behar dira, eta dagoeneko ezagutzen gaituztenekin sistematikoki harremana izateko kanalak zehaztu behar dira. Lan handia, baina oso ondo aprobetxatuta, eragile batek (kasu honetan, Beterri-Buruntzako Udalak) jarraituta gainera, Hazinnovak emaitzak promesten dituen hiru hilabeteetan Mecanizados Alkainek eske berriak itxi eta beste batzuk lortzeko elkarrizketak hasi dituelako.
Spri taldeak eta Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziak kudeatzen dute Hazinnova, eta deialdi berrian parte hartzeko epea abenduaren 1 arte du zabalik. Guztira, 437 enpresak parte hartu dute programan dagoeneko, fabrikazioko, logistikako, merkaturatzeko edo administrazio eta finantzetako arloetan hobekuntzak ezartzeko. |
2022-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/213961/nafarroako-entitateei-dei-egin-diete-euskaraldian-parte-hartzera.htm | Gizartea | Nafarroako entitateei dei egin diete Euskaraldian parte hartzera | Azaroaren 18tik abenduaren 2ra egingo dute euskararen aldeko ariketa sozialaren hirugarren aldia. | Nafarroako entitateei dei egin diete Euskaraldian parte hartzera. Azaroaren 18tik abenduaren 2ra egingo dute euskararen aldeko ariketa sozialaren hirugarren aldia. | Azaroaren 18tik abenduaren 2ra egingo dute Euskaraldiaren hirugarren aldia, Hitzez ekiteko garaia lelopean, eta parte hartu nahi duten Nafarroako entitateek egin beharreko urratsen nondik norakoak azaldu dituzte, Iruñean egindako agerraldian. 2020ean bezala, entitateen parte hartzea sustatu nahi dute, eta norbanakotik kolektibora «pausoz pauso» jauzi egin. Ekimenaren berri eman dute Ana Ollo Nafarroako Herritarrekiko Harremanetarako kontseilariak eta Euskaltzaleen Topaguneko Oskar Zapatak eta Iñaki Sagardoik.
Ariguneak zer diren ere gogora ekarri dute: «Euskaraz lasai aritzeko guneak dira». Horiek belarriprest eta ahobizi-z osatuta daude. «Rolak gaitasunari lotzeko joera dago, baina jarrerari eta norberaren erabakiei lotuta daude», azaldu du Sagardoik.
2018ko Euskaraldiaren balorazio positiboa egin dute, baina bertan ikusi zuten entitateen parte hartzea beharrezkoa zela. 2020ari dagokionez, pandemiak Euskaraldia baldintzatu zuela esan dute: «Ezin ginen kalean elkartu eta batzordeetan biltzeko arazoak zeuden». Hortaz, aurten 2018ko gogoa eta ilusioa berreskuratu eta handitu nahi dute.
Entitateek parte hartzeko urratsak ere azaldu dituzte: Euskaraldiaren berri jaso behar dute aurrena, eta proposamena aztertu eta prozesua abiatzeko erabakiak hartu behar dituzte gero. Ariketa adostuta, Euskaraldiko parte hartzea berretsi edo izena eman eta, eta arigune kopurua zehaztu behar dute. Segidan, entitateko kide guztiei jakinarazi behar diete, eta euskara bultzatzeko lehentasunezko neurriak erabaki eta gizarteratu behar dituzte. Gainera, parte hartuko duten kideei prestatzeko baliabideak eskaini behar dizkiete, eta balorazioa egin. «Garrantzitsua da adostasuna lortzea; bestela nekez lortuko dira helburuak», esan du Sagardoik.
Beste urteetan izena eman zuten norbanakoek eta entitateek ez dute aurten zertan berriz izena eman; mezu bat jasoko dute parte hartzea berresten dutela adierazteko. Horrez gain, adierazi dute edozein zalantza argitzeko prest egonen direla. |
2022-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/213962/normaltasun-akademikoa-erabat-berreskuratuko-dute-ehuren-udako-ikastaroetan.htm | Gizartea | Normaltasun akademikoa «erabat» berreskuratuko dute EHUren Udako Ikastaroetan | 120 ikastaro eskainiko dituzte eredu mistoan –aurrez aurre eta online–, 30 aurrez aurre bakarrik, eta lau online bakarrik. Gaurkotasunarekin lotura estua duten zortzi erronka nagusi izango dituzte oinarrian ikastaroek. | Normaltasun akademikoa «erabat» berreskuratuko dute EHUren Udako Ikastaroetan. 120 ikastaro eskainiko dituzte eredu mistoan –aurrez aurre eta online–, 30 aurrez aurre bakarrik, eta lau online bakarrik. Gaurkotasunarekin lotura estua duten zortzi erronka nagusi izango dituzte oinarrian ikastaroek. | «Azken bi edizioetan aldatu zen normaltasun akademikoa erabat berreskuratzea». Hori da, Agustin Erkizia EHUko Gipuzkoako Campuseko errektoreordearen hitzetan, 41. EHUren Udako Ikastaroen helburuetako bat. Izan ere, presentzialtasunak garrantzia hartuko du aurten: 120 ikastaro eskainiko dituzte eredu mistoan –aurrez aurre eta online–, 30 aurrez aurre bakarrik, eta lau online bakarrik.
Udako ikastaroak «formaziorako eta hausnarketarako topagune irekia» direla azaldu du Itziar Alkorta ikastaroen zuzendari akademikoak. Horregatik erabiliko dute aurten Ezagutzaren alde leloa: «Bizi dugun desinformazioaren aurrean, ezagutzaren alde eginbehar dugula uste baitugu». Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak ere nabarmendu du ikastaroen eta ezagutzaren arteko lotura: «Bukaerarik gabeko lehengai bat da ezagutza. Eta hori da hezkuntza, alegia, ezagutzaren sozializalizazioa edo demokratizazioa. Eta hori dira ikastaro hauek».
Gaurkotasunarekin lotura estua duten zortzi erronka nagusi izango dituzte oinarrian ikastaroek. Besteak beste, gobernantza modu berriak, berdintasuna, digitalizazioa, osasun mentala, zahartzaroa, jasangarritasuna, hezkuntza eta euskal kultura jorratuko dituzte. Programazioan, gainera, kontuan hartuko dituzte Ukrainako gerraren eragina, edota pandemiaren bilakaera eta ondorioak.
Ikusi gehiago: EHUren Udako Ikastaroetan 154 ikastaro izango dira aukeran
Ez hori bakarrik; maiatzaren hasieran aurreratu zuten bezala, aurtengo edizioa berrikuntzekin dator: fundazioak marka berria du, UIK, eta hori izango da urte osoko ikurra. Izan ere, urte osora zabalduko dute «ezagutzaren aldeko eskaintza», eta horretarako, webgune berria prestatu dute. Plataforma digital horretan eduki gehiago eskainiko dituzte, eta «bisualagoa, interaktiboagoa eta intuitiboagoa» da. Udako ikastaroak ekainaren 15etik irailaren 15era bitarte egingo dituzte. Hala ere, «beti izango da muga horietatik kanpo antolatutako ikastaroren bat».
EHUren Udako Ikastaroetan izena emateko epea zabalik dago horiek hasten diren egunera arte, eta matrikula «erraz» egin daiteke haien webgunean edo mugikorraren bitartez. Aurtengo matrikulazioei dagokienez, «aurreikuspenen gainetik» daudela adierazi du Alkortak, Biktimologiako Nazioarteko Sinposioari esker; izan ere, horrekin 500 pertsona inguru elkartuko dira Donostian, ekainaren 5etik 9ra.
Ikastaroen inaugurazio ekitaldia ekainaren 21ean egingo dute, 17:30ean, eta hasierako hitzaldia Laura Rojas-Marcos idazle, psikoterapeuta eta Psikologia Klinikoko eta Osasunaren Psikologiako doktoreak emango du. |
2022-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/213963/tximino-baztangaren-beste-kasu-bat-atzeman-dute-gipuzkoan.htm | Gizartea | Tximino baztangaren beste kasu bat atzeman dute, Gipuzkoan | Gizonezkoa da, eta ez dago larri. Orain arte hiru kasu baieztatu ditu Osakidetzak. | Tximino baztangaren beste kasu bat atzeman dute, Gipuzkoan. Gizonezkoa da, eta ez dago larri. Orain arte hiru kasu baieztatu ditu Osakidetzak. | Tximino baztangaren hirugarren kasua atzeman du Osakidetzak. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi duenez, Gipuzkoako gizon bat da, eta lotura epidemiologikoa du Euskal Herritik kanpoko beste kasu batzuekin. Halere, aurreratu dute ez dagoela larri, eta etxean dagoela. Beraz, ondo bidean, Osakidetzak etxean aztertuko du haren bilakaera.
Asteazkenean baieztatu zituzten lehen bi kasuak, Araban. Gaixoak bi gizonezko dira, eta Osakidetzaren Arabako Unibertsitate Ospitalean artatu zituzten, baina, sintoma larririk ez zutenez, etxean bakartzeko agindu zieten, erietxeratzeko beharrik gabe. Osasun Sailak iragarri duenez, kasu gehiago egonez gero haien berri emango du aurrerantzean ere. |
2022-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/213964/morauk-eta-benardok-ardo-disko-liburua-kaleratu-dute.htm | Kultura | Morauk eta Beñardok 'Ardo' disko-liburua kaleratu dute | Poesia, kantua eta ilustrazioa biltzen dituen «artefaktua» da, eta azaldu dutenez, ardoa hari hartuta, «pertsonen apologia» egin dute. Mattinen ilustrazioek osatu dute proiektua. | Morauk eta Beñardok 'Ardo' disko-liburua kaleratu dute. Poesia, kantua eta ilustrazioa biltzen dituen «artefaktua» da, eta azaldu dutenez, ardoa hari hartuta, «pertsonen apologia» egin dute. Mattinen ilustrazioek osatu dute proiektua. | «Zein nahiago duzu? / fruitu lehor sail baten itzalaren zaporekoa / eta purpura gardena dena/ kolorez? / ala / gorputzez sendo / baina / hezetasun gutxiko / egun bateko haizearen arintasunekoa?» Horrela hasten da Andoni Tolosa Morau-ren Atarikoa poema, eta horrela segitzen du: «Zein ardo nahiago duzu? / ekialdeko arratseko / hasperen oihartzunak esnatzen dituena? / izatearen iragankortasunaz mintzo dena? / ala / iragana ispilatzen duena bere / gorputz dotore / eta / osotasun karratuan? poliedrikoa? / zilindrikoa? / parabolikoa? / ala / ez duzu poesia edateko gogorik». Atarikoa-k ematen dio hasiera Ardo-ri, Morauk, Beñardo Goietxe gitarristak eta Iñaki Martiarena Mattin marrazkilariak elkarrekin ondu duten «artefaktuari», edo Goietxek umorez definitu duen moduan, poesia, kantua eta ilustrazioa biltzen dituen ardofaktoa-ri. Gaztelupeko Hotsak zigiluak kaleratu du lana.
Disko-liburuaren izenburuak agerian uzten du zein den poemak, kantuak eta marrazkiak lotzen dituen haria: ardoa. «Zientoka aldiz agertzen da ardo hitza, baina, berez, ez da ardoaz ari den artefaktu bat, baizik eta pertsonez ari dena. Gu ardozaleak gara. Gustatzen zaigu jendearekin konpartitzea eta jendearekin aritzea, eta abagune ederra eskaintzen du. Baina beste gauza askok bezala». Horregatik, garbi du kantari eta idazleak Ardo ez dela ardoaren apologia egiteko lan bat, baizik eta «pertsonen apologia» egitekoa. «Ardoa egiten dutenak, bizi dutenak, ardoaz bizi direnak... horietaz ari gara».
Ardo orain argitaratu duten arren, «oso luzea» izan da gaur egunera arteko bidea. «Beñardok eta biok erabaki genuenean ardoaren gaineko lan monografiko bat egin behar genuela, idazten hasi nintzen, eta konturatu nintzen oso gustura ari nintzela. Idatzi ahala, ohartu nintzen hamaika alde zeudela kantagarriak zirenak». Idazteak, baina, «abandonatuta» zuen alderdi batekin topo egitera ere eraman zuen Tolosa. Izan ere, poema liburu bat argitaratu zuen orain dela hiru hamarkada pasa (Satorrak, Susa, 1990), baina, orduz geroztik, kantua izan du bere testuak zabaltzeko tresna. Orain arte. «Bat-batean, zalantza sortu zitzaidan. Hauek, kantuetako letrak dira? Poemak ere izan daitezke?». Urtebete pasatu zuen idazten, «burutik kenduta» poema horiekin kantuak egin behar zituela, eta idazketa lana bukatuta, olerki horietatik dozena bat aukeratu eta kantu ere bihurtu zituen.
Morauk aitortu duenez, iritsi zen momentu bat, zeinetan erabaki behar zuten zein forma eman proiektuari. «Disko bat izango da? Disko-liburu bat? Eta halako batean Mattin ere sartu zen, eta orduan ikusi genuen artefaktu bat egin behar genuela».
Popa, folka eta rocka Aspaldiko lagunak dira Morau eta Goietxe, eta lehenengoaren Amodio domestikoa diskoaz geroztik (2000), proiektu asko konpartitu dituzte. Oraingoan ere, gitarristaren ardura izan da Morauren kantuei jantzia jartzea. «Berak hitzak kantu bihurtu ahala, forma ematen joan gara entsegu lokalean. Urteak daramatzagu elkarrekin, eta beti hori izan da lan egiteko modua», azaldu Goietxek.
Musikari dagokionez, orain arte jorratu dituzten estiloetako kantuez osatuta dago Ardo, Goietxek azaldu duenez: «Popa, folka, eta, agian, disko honetan rock pixka bat gehiago nabarituko du entzuleak. Disko biluzia da, bi gitarra eta ahotsa; gero, konponketa txiki batzuk sartu ditugu, baina soila da diskoa». Soinu aldetik «sendoagoa» ere badela gaineratu du, «kantu batzuk rock aldera» bideratu dituztelako.
Diskoan hamabi kantu bildu dituzte, eta bat izan ezik —Sagar erdi bat, Gorka Erostarbek idatzia—, gainerakoek poemak dituzte oinarri. Morau: «Haietako bi moldaketarik gabe bihurtu ditugu kantu, baina beste guztiek lana eskatu digute. Joko bat ere badago disko-liburuan. Kantuek erreferentzia egiten diete poemei, baina kantuan dagoena eta poeman dagoena ez da gauza bera».
Abenduan grabatu zuten diskoa, Peio Gorrotxategirekin, Azkarateko Mamia estudioan (Nafarroa). Hain zuzen ere, diskoaren oinarria Morauk eta Goietxek grabatu badute ere, Gorrotxategik berak, Raul Garciak eta Mattin Arbelaitzek ere jo dute kanturen batean edo bestean.
Mattinentzat ere «erronka oso ederra» izan da Ardo-rentzako ilustrazioak egitea. Gainera, azaldu duenez, proposamena egin ziotenean, ardo etiketen inguruko lanak egiten ari zen, eta, ondorioz, «erraz» egin du lan. «Saiatu naiz egiten ilustrazio batzuk poesia bera osatzen dutenak, edo umorea ematen diotenak». Han goiko ardoa kantuaren bideo-klipa ere egin du Mattinek, eta aitortu du lan horrek «buruhauste» handiagoak eman dizkiola.
Orain arte, formatu ezberdinetan aurkeztu dute proiektua: ardo dastaketa-kontzertu bat egin zuten, kantu poteo bat ere bai, eta baita erakusketa-kontzertu bat ere. Hurrengo data Gasteizko Parralen izango dute, ekainaren 7an.
Ardo botila bat, disko-lburuaren osagarri Ardo-rekin beste «kapritxo» bat ere bete dute Morauk eta Beñardok. Izan ere, Mattinek ilustratutako etiketa duen urteko ardo baten 200 botila atera dituzte, Candido Besa upategiarekin, hain zuzen ere. «Bidean hainbat lagun topatu ditugu, eta ezagutu dugu ardo kultura sanoago bat. Ardoa ez da bakarrik luxuzko produktu bat; bada mundua beste era batera ikusten duen jende baten ahaleginaren emaitza. Eta hori beren ardoetan sumatzen da». |
2022-5-27 | https://www.berria.eus/albisteak/213965/bouwman-nagusi-baleko-beste-ihesaldi-batean.htm | Kirola | Bouwman nagusi baleko beste ihesaldi batean | Jumbo Vismakoa bigarrenez gailendu da Giroan, eta oilarrek ez dute ia imintziorik ere egin. Carapazek jarraitzen du lidertzan. | Bouwman nagusi baleko beste ihesaldi batean. Jumbo Vismakoa bigarrenez gailendu da Giroan, eta oilarrek ez dute ia imintziorik ere egin. Carapazek jarraitzen du lidertzan. | Hiru guztien gainetik. Eta hirurak elkarri ihes egin ezinik. Gidoi hori izan du orain arte Italiako Giroak, eta gaur ez da bestela izan, Marano Lagunare eta Castelmonteko santutegia lotu dituen 19. etapan. Mendiko azken-aurreko saioa izanagatik, apenas mugitu diren Richard Carapaz (Ineos), Jai Hindley (Bora) eta Mikel Landa (Bahrain). Eman baino, nahiago izan dute indarrak gorde. Oso bukaerarako utzi dituzte erasoak, eta batera helmugaratu dira berriz ere. Elkarren artean kateatuta daudela dirudi. Aldiz, aske, loturarik gabe dabil Koen Bouwman (Jumbo Visma), tropeletik ihesi. Eta etekin handia atera dio gaurko jardunari: bigarren etapa garaipena lortu, eta oso puntu baliotsuak bildu ditu mendiko sailkapenerako. Ezbeharrik ezean, berea du maglia urdina.
Giro honetan bederatzigarrenez, alde egindako ziklista bat iritsi da azkarren helmugara. Eta ez hori bakarrik: aste honetako etapa guztiak erabaki dira ihesean. Gaur, Bouwman izan da indartsuena hamabi lagunek tropelari aurrea hartuta osatu duten multzoan. Erabateko baimena eman diete bidea egiteko. 11 minuturaino eraman dute aldea, hasiera batean. Ineosek muzin egin dio aginte makilari, eta ia behartuta, Bora taldeak jarri behar izan du lanean. Interesa izan zezaketen ihesaldia harrapatzeko, helmugako gainsariak gogoan, baina ez: trostan eraman dute multzo nagusia.
Txirrindulariak Eslovenian sartu dira. Kolovrat igo dute han (10,3 kilometro eta %9,2ko pendiza), helmugarako 50 kilometroren faltan. Min handia egiteko moduko mendatea zen, baina onenek ez dute zirkinik ere egin. Gurpilean iraun dute denek, maldan gora nahiz ondorengo jaitsieran. Ihesaldia, berriz, aletuz joan da, eta lau txirrindulari iritsi dira gailurrera: Bouwman bera, Mauro Schmidt (Quick), Attila Valter (Groupama) eta Alessandro Tonelli (Bardiani). Jaitsieran Andrea Vendrame (Ag2r) batu zaie.
Bukaeran erabaki da dena, Castelmonteko santutegiko igoeran (7,1 kilometro eta %7,8). Aurrekoak azken hiru kilometroetan hasi dira erasoka. Bouwman, Schmidt eta Valter ziren ahaltsuenak maldan gora, baina eutsi egin diete Tonellik eta Vendramek. Bihurgune txarra zegoen azken zuzengunearen aurretik, eta Bouwmanek hartu du aurrena, arriskuak hartuz. Bidea itxi dio Schmidti, eta hark balazta sakatu behar izan du. Esprinta guztiz baldintzatu du momentu horrek. Halere, epaileek herbeheretarrari eman diote garaipena. Bigarren Schimdt izan da, eta hirugarren Tonelli.
Hautagaiak ia lau minutu geroago iritsi dira. Sailkapenean ez da aldaketarik izan: Carapazek jarraitzen du lidertzan, Hindleyrekiko hiru segundoko aldearekin. Landa hirugarren dago, 1.05era; atzetik Vincenzo Nibali (Astana) du, 5.53ra; eta bosgarren postuan Pello Bilbao (Bahrain) dago, 6.22ra. Biharko etapak lurrikarak eragin ditzake, San Pellegrino, Pordoi eta Marmolada kateatuko baitituzte. Mendiko azken etapa izango da, igandeko erlojupekoaren aurretik. |
2022-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/213994/pribatizazioa-eta-euskarafobia-ardatz-dituzten-legeen-aurka-bideratuko-du-geroa-steilasek.htm | Gizartea | «Pribatizazioa» eta «euskarafobia» ardatz dituzten legeen aurka bideratuko du geroa Steilasek | Kongresua egin dute Iruñean, ponentzia «berritzeko»; sindikatuaren Nazio Batzorde Iraunkorreko ordezkariak hautatu dituzte bertan | «Pribatizazioa» eta «euskarafobia» ardatz dituzten legeen aurka bideratuko du geroa Steilasek. Kongresua egin dute Iruñean, ponentzia «berritzeko»; sindikatuaren Nazio Batzorde Iraunkorreko ordezkariak hautatu dituzte bertan | Noranzko bakarra, publikoa leloarekin egin dute kongresua Steilas sindikatuko ordezkariek, atzotik, Iruñean. Hamabigarren kongresua dute; orain dela lau urte ondutako ponentziako lan ildoak jaso eta «berritu» dituzte. «Ikasturte osoan zehar prozesu parte hartzaile bat abian jarri eta afiliatuen ekarpenak jaso ditugu», azaldu dute, eta gaur bukatu dute prozesua, azken zuzenketak eztabaidatu ostean. Argi utzi dute, oro har, beren jardunaren ardatz nagusiak izango direla «pribatizazioa» eta «euskarafobia» sustatzera doazen legeen aurka.
«Erronka handiak ditugu aurrean, Nafarroako eta Euskal Autonomia Erkidegoko gobernuek politika pribatizatzaileak garatzen jarraitzen dute. Baina Steilasek beti bezala Euskal Eskola Publikoaren alde borrokatzen jarraituko du», azaldu dute: «Hori delako guztiona eta guztiontzat den bakarra, baita gizarte kohesioa eta aukera berdintasuna berma dezakeen bakarra ere». Defendatzen duten hezkuntza ereduaren ezaugarriak ere gogora ekarri dituzte: «Publikoa, inklusiboa, feminista, euskalduna, ekosoziala eta kalitatezkoa».
Era berean, negoziazio kolektiborako irizpideak ere zehaztu dituzte. «Eta gure lan sindikalaren ildo estrategikoak definitu ditugu, sektorez sektore». Datozen lau urteetan sindikatuaren Nazioa Batzorde Iraunkorra osatuko duten kideak ere hautatu dituzte kongresuan. Jone Gibelalde, Peio Salazar, Nagore Landa, Joakin Akarregi, Nagore Iturrioz, Ariane Alberdi, Diana Bruño eta Raul Lopez dira kideak.
150 pertsona elkartu dira kongresuan. Afiliatuez gain, beste hainbat erakundetatik joandako 25 gonbidatu izan dituzte. Euskal Herriko eragileak ez ezik, Herrialde Katalanetakoak, Aragoitik eta Saharatik heldutakoak izan dira. Haiekin duten «elkarlana» goraipatu dute. |
2022-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/213995/aske-geratu-da-ekaitz-sirvent-euskal-presoa.htm | Politika | Aske geratu da Ekaitz Sirvent euskal presoa | Hamahiru urte egin ditu Frantziako espetxeetan preso. Mont-de-Marsango kartzelan zegoen azken euskal presoa zen. | Aske geratu da Ekaitz Sirvent euskal presoa. Hamahiru urte egin ditu Frantziako espetxeetan preso. Mont-de-Marsango kartzelan zegoen azken euskal presoa zen. | Ekaitz Sirvent euskal presoa aske geratu da, hamahiru urteko espetxe zigorra bete ostean. Etxerat-ek jakinarazi duenez, gaur atera da Mont-de-Marsaneko kartzelatik. Espetxe hartan zegoen azken euskal presoa zen Sirvent.
ETAko kide izateagatik zigortu zuten Sirvent. Hura, 2009an atxilotu zuten, Parisko Montparnasse tren geltokian, eta 2013an epaitu zuten. Fiskaltzak hemezortzi urteko espetxe zigorra eskatu zuen harentzat, ETAren iraultza zerga biltzeaz arduratzea egotzita, eta Parisko Zigor Auzitegiak zigor eskaerarekin bat egin zuen bere ebazpenean. Ordutik, La Sante, Tarascon eta Reau espetxeetan egon zen preso, 2018an Mont-de-Marsanera gerturatu zuten arte.
Egun, 189 euskal preso daude; horietatik hemeretzi, Frantziako kartzeletan. |
2022-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/213996/bertan-behera-utzi-dituzte-ke-toxikoarengatik-lasarte-orian-emanak-zituzten-neurriak.htm | Gizartea | Bertan behera utzi dituzte «ke toxikoarengatik» Lasarte-Orian emanak zituzten neurriak | Osasun agintariek adierazi dute jada ez dela beharrezkoa ateak eta leihoak ixtea eta etxetik atera gabe geratzea | Bertan behera utzi dituzte «ke toxikoarengatik» Lasarte-Orian emanak zituzten neurriak. Osasun agintariek adierazi dute jada ez dela beharrezkoa ateak eta leihoak ixtea eta etxetik atera gabe geratzea | Lasarte-Oriako alkate Agustin Valdiviak gaur aditzera eman duenez, «oso toxikoa» da gaur goizaldean herrian izan den sutearen ondorioz inguruetan zabaldu den kea. Atzo 23:00 aldera piztu ziren garrak, Kale Nagusian abandonatuta dauden bi eraikinetan, eta itzali egin zituzten suhiltzaileek. Berpiztu egin zen sutea, ordea, berehala, eta berriz itzali behar izan zuten. Geroago heldu da leiho eta ateak ixteko ohartarazpena Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren partetik; inguruko bizilagunei esan diete, halaber, etxetik ez irteteko. Kale Nagusia itxi egin dute, eta soilik bertan bizi direnei utzi diete sartzen. Handik ordu gutxira, ordea, abisua heldu da; esan dute jada ez zegoela arriskurik eta emandako prebentzio neurriak bertan behera utzita daudela.
Udaltzainen arabera, uralitazko teilatu bat amildu eta erre da sutean, eta horren ondoriozkoa da kearen toxikotasuna, amiantoa baitu. Sutea zehazki Lasarte-Oriako Kale Nagusiko 54. zenbakian gertatu da. Udaltzainak jabetu dira han amiantoaren presentziaz, eta orduan Eusko Jaurlaritzako Osasun Publikoko arduradunak jarri dituzte jakinaren gainean. Haien bidez heldu dira airearen kalitateaz arduratuta hartu diren neurriak. Amiantoa erruz erabiltzen zen garai batean, eraikuntzarako eta. Haren ehunak airean aski arriskutsuak dira, osasun arazo larrien motiboa. Debekatuta dago gaur egun salerosketa, baina garai bateko eraikinetan-eta agertzen da zenbaitetan. Minbizi eragilea da. |
2022-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/213997/kolpe-erabakigarria-eman-du-hindleyk-giroan.htm | Kirola | Kolpe erabakigarria eman du Hindleyk Giroan | Australiarrak lehertu egin du Carapaz Marmoladan, eta bihar Giroa irabaziko du ondobidean. Landa hurbildu egin da nagusiko bigarren postura. Etapa Covik irabazi du | Kolpe erabakigarria eman du Hindleyk Giroan. Australiarrak lehertu egin du Carapaz Marmoladan, eta bihar Giroa irabaziko du ondobidean. Landa hurbildu egin da nagusiko bigarren postura. Etapa Covik irabazi du | Ezkutuan zebilen Jai Hindley (Bora). Maldan gora arin eta erraz zihoan, baina Giroa ia erasorik egin gabe ari zen igarotzen. Blockhausen esprintean irabazi zuen etapa, eta Aprican segundo batzuk harramazkatu zituen, gainsariei esker. Haatik, lasterketa apurtzeko benetako saiakera bat egitea falta zitzaion. Bada, Giro osoan zehar igorritako zantzuei zentzua eman die gaur, Marmoladan aurkariak txikitu, eta maglia arrosa bere eginda. Mikel Landari (Bahrain) 49 segundo atera dizkio, eta 1.28 Richard Carapazi (Ineos). Lehertu egin da ekuadortarra, lidertzari eutsi nahian. Hindleyk 1.25 ateratzen dio orain sailkapen nagusian. Australiarrak dena du alde 2020ko arantza atera eta Giroa lehen postuan bukatzeko. Landa bigarren koskara igotzen saiatuko da biharko erlojupekoan, 26 segundora hurbildu baitzaio Carapazi.
Eguneko beste garaile handia Alessandro Covi (UAE) izan da, hark jaso baititu besoak Marmoladako helmugan. Etapa ihesaldian erabaki da, seigarrenez jarraian. Italiarrak ondo merezitako garaipena lortu du, azken 53 kilometro bakarrik egin ostean. Hasieran, beste hamalau txirrindularirekin batera egin du ihes tropeletik, eta denak atzean utzi ditu Pordoin. Bukaeran asko hurbildu zaio Domen Novak (Bahrain), baina tinko iraun du Covik. Garaipena 32 segundora gelditu zaio Landaren eta Pello Bilbaoren taldekideari. Bost segundo geroago helmugaratu da Giulio Ciccone (Trek), hirugarren postuan.
Ikusmin handia zuen piztua gaurko etapak. Mendiko azken saioa zenez, faboritoak su batean aritzea espero zen, San Pellegrinotik bertatik hasita. Helmugatik oso urrun egonagatik, lasterketa puskatzeko moduko mendatea zen. Begirada guztiak Landarengan zeuden jarrita. Podiuma ia ziurtaturik izanda, arriskatzeko eta ausart jokatzeko aukera paregabea zeukan. Galtzeko gutxi zegoen, eta irabazteko asko. Tiraka jarri du taldea; ez, ordea, triskantza eragiteko asmoz. Onenek motel igo dute San Pellegrino, baita Pordoi ere. Horren erakusgarri bezala, ihesaldia aldea handituz joan da kilometroen joanean. Hala, Marmoladara ia sei minutuko abantailarekin iritsi da Covi. Iheskideak, berriz, ia bi minutu eta erdira zituen.
Jazarpenean Novak, Ciccone eta Thymen Arensman (DSM) aritu dira, baina bikain eutsi die. Zatirik gogorrena azken 5 kilometroetan zegoen, eta han beste estutu bat egin du Novakek. Tropelean, berriz, Ineosek lekukoa hartu dio Bahraini. Lasterketa erabakita uztea zen Carapazen intentzioa, baina oker jo dio kukuak. Lehenik, ezinean gelditu da Landa. Eta gero, Hindleyk gurpiletik atera du lasterketak liderra. Azken hiru kilometroak suziria bezala egin ditu australiarrak. Txinpartak atera dizkie pedalei. Carapazek, berriz, txakalaldia izan du, eta aurreratu egin du Landak. Pello Bilbaok (Bahrain) eutsi egin dio sailkapeneko bosgarren postuari, baina beste koska bat igotzeko ia aukerarik gabe gelditu da.
Oker handirik ezean, Giroko txapeldun bihurtuko da bihar Hindley, Veronan jokatuko den 17 kilometroko erlojupekoan. Laua da oro har, baina lau kilometroko koska bat du ibilbidearen erdian. |
2022-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/213998/naziek-deportatutako-angel-lekuonari-omenaldia-egin-diote-busturian.htm | Gizartea | Naziek deportatutako Angel Lekuonari omenaldia egin diote Busturian | Hura gogoratzeko plaka bat jarri dute, mota horretako lehena Euskal Herrian | Naziek deportatutako Angel Lekuonari omenaldia egin diote Busturian. Hura gogoratzeko plaka bat jarri dute, mota horretako lehena Euskal Herrian | Gogora memoriaren institutuak eta Busturiko Udalak (Bizkaia) omenaldia egin diote Angel Lekuona Beitiari, eta hura gogoratzeko plaka bat jarri dute haren jaioterrian, Busturiko Altamira auzoan. Lekuona naziek atxilotu zuten 1943an Frantzian, eta 1944an Buchenwaldeko kontzentrazio esparrura bidali zuten (Alemania). Naziek 1945eko apirilaren 9an fusilatu zuten Hradischkon (Txekia). Ekitaldia baliatu dute deportazioa pairatu zuten gainerako euskal herritarrak ere omentzeko.
Ekitaldian, stolperstein bat jarri dute Lekuonaren omenez. Stolperstein izenekoak zoruan paratzen diren galtzadarri modukoak dira, nazismoaren biktimak gogorarazteko balio duten plaka bat daukatenak. Gunter Demnig artista alemaniarrak 1992an abiarazitako proiektua da, eta orain arte 75.000 stolperstein inguru jarri dituzte Europa osoan. Busturikoa da Euskal Herrian jarri duten mota horretako lehenengo galtzadarria,
Gogora institutuko zuzendari Aintzane Ezenarrok gomutara ekarri du deportatuek pairatutako «sufrimendu bidegabea», eta goretsi du «egoera txarrenetan ere, bizikidetza demokratikoa eta giza eskubideen, bakearen eta askatasunaren defentsan oinarritutako gizartea eraikitzeko eta defendatzeko ahalegina».
«Memoria positiboa»
Ezenarrok «memoria `positiboa» defendatu du, «pertsonaren alderik gizatiarrena islatzen duena». Gogorarazi du orain Europa «gerra testuinguru batean» murgilduta dagoela, eta ohartarazi du bakea eta bizikidetza demokratikoa «ahulak» direla; horregatik, memoriaren garrantzia nabarmendu du, batez ere «gerra eta indarkeria ezagutu ez duten belaunaldi gazteentzat».
Lekuonaren senitartekoek eta Hradischkoko kontzentrazio esparruko biktimen memoria gordetzeko lanean ari den historialari eta ikerlari taldeak ere parte hartu dute ekitaldian. Angel Lekuonaren arreba Graciela eta Elvira Lekuonari lore sorta bana eman diete, eta galtzadarria Antonio Medinak jarri du, kontzentrazio esparru berean hildako beste deportatu baten bilobak,
Lekuonaren loba Anton Gandariasek ere hitz egin du. Esan du memoriarena dela «eraiki beharreko azken lubakia», eta beharrezkoa dela historia gogoratze, errepika ez dadin. Azaldu du Lekuonaren errautsak Pragako Strasniceko erraustegian daudela, beste bost gudariren gorpuzkiekin batera, eta han uztea hobetsi dutela: «Hala ere, Angel Lekuona etxean dago jadanik».
Gogora institutuak 2020an egindako ikerketan, 1940 eta 1945 bitartean deportatutako 253 euskal herritarren datuak agertzen dira. Horietatik 113 hil ziren, 125 bizirik irten ziren, eta ez dago informaziorik gainerako hamabostei gertatu zitzaienaren inguruan. |
2022-5-28 | https://www.berria.eus/albisteak/213999/oihane-pereak-irabazi-du-araian-jokatutako-lehenengo-finalaurrekoa.htm | Kultura | Oihane Pereak irabazi du Araian jokatutako lehenengo finalaurrekoa | Unai Anda eta Maddi Agirre geratu dira haren atzetik | Oihane Pereak irabazi du Araian jokatutako lehenengo finalaurrekoa. Unai Anda eta Maddi Agirre geratu dira haren atzetik | Oihane Perea da Arabako Bertsolari Txapelketako lehen finalista. Araiako finalaurrekoa irabazita, berak eskuratu du aurtengo finalean aritzeko lehenengo txartela. Haren atzetik, berriz, lehen finalaurreko gazteenak sailkatu dira, orain arte finalean aritu gabeak: Unai Anda Delika eta Maddi Agirre Epelde. Huts txikiren bat gorabehera, ondo eutsi diote mailari guztiek ere. Gaur Izarran egingo den saioko puntuazioaren zain geratu beharko dute, baina arriskua badute Andak eta Agirrek ere ekainaren 11n Gasteizen kantatzeko. Asier Otamendi Alkorta, Andere Arriolabengoa Bengoa eta Felipe Zelaieta Txurruka geratu dira, hurrenez hurren, lehen hiru salikatuen atzetik.
Saio orekatua egin dute sei bertsolariek Eli Plazaola Zubizarreta gai-jartzailearen esanetara. Bularreko minbizia pasatu duten bi emakumeren azaletik hasi dira kantari Otamendi eta Zelaieta, lehen ariketa puntuagarrian. Otamendik ez du asmorik bularra berreraikitzeko; Zelaietak, ordea, ez dauka hain argi. Gorputza sano daukala eta harro erakutsiko duela esanez hasi da Otamendi. «Neure aldetik ez naiz jarriko gaur berritzearen aurka / zeren itxurak gizarte honetan nahiko garrantzia dauka», erantzun dio Zelaietak. Otamendik, berriz, hasierako arrazoiari eutsiz: «Era honetan ibiliko naiz ahal baldin bada luzaro / gaizki zegona kendu didate orain dena ondo dago».
Arriolabengoari eta Pereari, berriz, guraso izatea egokitu zaie lehenengo ariketan. Eder semeak aurreko astean esan zien bera emakumea dela, eta Eider deitzeko. Pereak espero zuen, baina Arriolabengoa ezustean harrapatu du eskariak. «Baina nahiz ta ez den gaurko honetan berebiziko problema / guk jaso dugun heziketa da nire muga handiena», aitortu dio Arriolabengoak kantukideari. Zailtasunik ez dio ukatu Pereak: «Egia hau da orain bidea nahiko zaila izango dela/ Andere eutsi beharko diogu datorrena datorrela».
Txinparta batzuk ateratzen asmatu dute bertsolariek zortziko txikian. Otamendi eta Anda La Pollaren kontzertu batera elkarrekin joan diren aita-semeak dira. «Hargatik jarri nizun, Evaristo izena», bota dio Otamendi aitak semeari. Izenen jokoarekin jarraitu dio Andak, taldearen kantu bati aipamena eginez: «Jakin behar nuen nik, nabari zelako / nire ahizpari Txus jarri ziolako».
Bertsolariek asmatu dute umoreari eusten hamarreko txikian ere. Zelaieta eta Agirre lagunak dira, eta urtegira joan dira arratsalde pasa, baina lasai jarrita zeudela, kuadrilla oso zaratatsua jarri zaie ondoan. Zorrotz hasi da Agirre: «Kai-Nakai jarri dute ta benga aurrera / musika ona jarriko balute sikiera». «Nola izorratu duten gure eginkizuna / ezin dizut ta esan esan nahi nizuna», eman dio segida Zelaietak, eta ondo erantzun gazteenak. «Esateko duzuna Felipe zenbat lan / ezkontzeko eskatu behar al zenidan?».
Amatasunaren ajeak Puntuei erantzuteaz gain, gaiari bina bertso kantatu behar izan dizkiete bertsolariek kartzelako ariketan. Halaxe zioen gaiak: «Batzuetan zure lehengo bizimodura bueltatu nahiko zenuke». Bere herrialdetik Euskal Herrira etorri behar izan duen migratzaile baten larruan jarri da Otamendi, eta alkate aurkeztu denaren ahotik kantatu du Zelaietak. Andak, berriz, hiriko bizimodua utzi eta baserri batera joan den hiritarraren istorioa kontatu du. «Ta pare bat urte dira, herrira joan nintzela / nahiz ta pentsatzen nuen hau izango zela itzela / aitortu behar dut orain, esan behar dut horrela / nik uste baino askozaz gogorragoa badela».
Hiru emakumeek, berriz, amatasunaren ikuspegitik heldu diote gaiari. «Amatasuna da danba zabaltzen dugun atea», hasi da Perea: «Haurrentzako mesede ta norberarentzat kaltea / pentsatzen dut non dagoen orduko Oihane maitea / ze ederra litzateken berriz gazte izatea». Agirrek ere bide beretik jo du lehen bertsoan: «Galdera bat egin nahiko nuke indartu dadin airean / semeak jaso nituen baina zer galdu nuen trukean?». Nekeak neke, Pereak bigarren bertsoan ez dela damutu, eta keinu eder batekin amaitu du saioa: «Haurrak koskortzen dabiltza alturan dute nabari / eta ez naiz damutuko, hori esaten dut argi / keinu bat egingo diot publikoan dagoen amari / eta irribarre goxo nere etorkizunari». |
2022-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/214000/real-madrilek-irabazi-du-txapeldunen-liga.htm | Kirola | Real Madrilek irabazi du Txapeldunen Liga | Espainiako taldeak Liverpool hartu du mendean Parisen, finalean, eta hamalaugarrenez gailendu da Europako kluben arteko lehiaketa nagusian. Viniciusek sartu du partidako gol bakarra, 59. minutuan. | Real Madrilek irabazi du Txapeldunen Liga. Espainiako taldeak Liverpool hartu du mendean Parisen, finalean, eta hamalaugarrenez gailendu da Europako kluben arteko lehiaketa nagusian. Viniciusek sartu du partidako gol bakarra, 59. minutuan. | Deitu zortea, deitu kalitatea, baina agerikoa da Real Madrilek harreman oso berezia duela Txapeldunen Ligarekin. Oso berezia izan behar du derrigorrez harremanak, talde batek lehiaketa berbera hamalau aldiz irabaz dezan, inork baino gehiagotan; hurrengoak halako bi. Bata bestearentzako eginak daude Txapeldunen Liga eta Real Madril.
Harreman berezi horrek goia jo du denboraldi honetan. Direnak eta ez direnak sufrituta iritsi zen Carlo Ancelottik zuzendutako taldea finalera. Kinka larrian egon zen kanporaketa guztietan, batez ere azken bietan. Mirariz sailkatu zen, azken hatsean luzapena behartuta, eta horretan nagusituta.
Baina azkenerako utzi du onena, gaurko, Parisko finalerako, Liverpoolen aurkako finalerako. Oraingoan, ez du azken orduko mirari baten beharrik izan, baina gogotik sufritu du berriro, eta sufrimenduak saria izan du berriro. 0-1 irabazi du, eta hamalaugarrenez nagusitu da Txapeldunen Ligan, bosgarrenez azken bederatzi ekitaldietan.
Finala irabazita, beste muturreko bat eman dio Real Madrilek Ingalaterrako futbolari. Sasoi honetan, Premier Leagueren borrero izan da. Herrialde horretako hiru talde hartu ditu mendean: Chelsea, azken txapelduna, final-zortzirenetan; Manchester City, finalerdietan; eta Liverpool, finalean. Diruz askoz gehiago da Ingalaterrako Liga, baina oraingoan inbertsioa ez zaio errentagarri atera.
Baten loria, bestearen porrota. Liverpoolek ezin izan du mendekua hartu. Real Madrilek finala irabazi zion duela lau urte, Kieven. Urtebete geroago seigarrenez Txapeldunen Liga irabazi izanak ez zuen Ingalaterrako taldearen mendeku gosea ase. Gaur ase nahi zuen. Baina alferrik. Esku hutsik geratu da berriro.
36 minutuko atzerapena
Berandu hasi da finala, 36 minutu beranduago, estadioaren sarreretan Liverpooleko ehunka zale pilatu baitira, sartu ezinda. Baina ustekabeko itxaronaldiak ez du eraginik izan, eta adi zelairatu dira bi taldeak. Berehala geratu dira agerian bakoitzaren asmoak: Liverpoolek bizi jokatu nahi zuen, eta Real Madrilek, patxadaz.
Presio eginez, ingelesak gailendu dira hasieratik, eta lehen hogei minutuetan lau gol aukera izan dituzte. Manek izan du argiena: urrutitik jaurti du, Courtoisek kostata urrundu du baloia, eta jarraian, baloiak zutoina jo du.
Baina sufritzen jakinda, eta baloia oinetan izanda lortu dute espainiarrek ingelesen sua apaltzea. Horri esker, lehen aldiz hasi dira iristen arriskuarekin Allisonen ingurura. 43. minutuan, Benzemak gola sartu du jokaldi nahasi batean, baina epaileak baliogabetu egin du, aurrelaria jokoz kanpo zegoela iritzita. VAR-ak aztertu egin du, eta arrazoia eman dio epaileari. Hutsean amaitu da lehen zatia. Nagusi izan da Liverpool hasieran, baina, minutuek aurrera egin ahala, indarrak parekatu ditu Real Madrilek.
Nor baino nor gehiago ekin diote bi taldeek bigarren zatiari, baina lehen zatian egin bezala, presioari esker, pixkanaka, Liverpool nagusitzen hasi da. Baina kolpea emateko prestatzen ari zela zirudienean, kolpea eman dio Real Madrilek. Valverdek erdiratu egin du eskuinetik, eta Viniciusek bikain errematatu du area txikian. 0-1. 59. minutua zen. Espainiarrei aldeko jarri zaie finala, eta ingelesei zail. Saiatu beharra zuten, eta saiatu dira. Baina alferrik. Ezin izan dute Courtoisen atea zulatu. Ikusgarri aritu da atezain flandiarra. |
2022-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/214034/jornetek-eta-brinkmanek-zegama-aizkorriko-errekorrak-hautsi-dituzte.htm | Kirola | Jornetek eta Brinkmanek Zegama-Aizkorriko errekorrak hautsi dituzte | Kataluniarrak hamargarren aldiz irabazi du lasterketa, 3.36.40ko denborarekin; herbeherearrak 4.16.43 behar izan ditu. Euskaldun onenak Aritz Egea eta Sara Alonso izan dira. | Jornetek eta Brinkmanek Zegama-Aizkorriko errekorrak hautsi dituzte. Kataluniarrak hamargarren aldiz irabazi du lasterketa, 3.36.40ko denborarekin; herbeherearrak 4.16.43 behar izan ditu. Euskaldun onenak Aritz Egea eta Sara Alonso izan dira. | Itzuli da Zegama-Aizkorri mendi maratoia, eta nola gainera. Baldintza bikainek lagunduta, probako errekor historikoak hautsi dituzte gizonezkoetan zein emakumezkoetan. Eguraldia eguzkitsua izan da goiz osoan zehar, eta lurra lehorra zegoen. Mutiletan, ohiko izen batek lortu du balentria: Kilian Jornetek. Kataluniarrak hamargarren aldiz irabazi du Zegaman. Emakumezkoetan, berriz, Nienke Brinkman herbeheretarra izan da azkarrena, alde handiz.
Jornetek zortzi minutuan hobetu du aurreko marka, 3.36.40ko denbora eginda. Iristen ari zela ospatu du garaipena, baina erritmoa moteldu gabe; errekorra ezarriko zuela jakitun zegoen. «Sinestezina izan da», aitortu du helmugara iritsi bezain pronto kataluniarrak, eta zaleei eskertu die beste behin emandako berotasuna. Bigarren postuan iritsi da Davide Magnini italiarra (3.39.31), eta hirugarren Manuel Merillas espainiarra (3.45.43). Euskaldunik onena Aritz Egea izan da.
Emakumezkoetan, Brinkmanek aise gainditu ditu bere aurkariak, eta errekor bikaina ezarri du (4.16.43). Hogei minutuan hobetu du aurreko errekorra. Bigarren sailkatuari, Maude Mathysi (4.26.03), ia hamar minutu atera dizkio. Hirugarren helmugaratu da lehen euskalduna, Sara Alonso donostiarra (4.26.40). Mendi maratoian parte hartu duen lehen aldia izan da.
Hiru urte geroago itzuli da gaur Zegama-Aizkorri. Goizeko bederatzietan irten dira korrikalariak, 500 inguru, probak dituen 42 kilometroak egitera. Eguraldia lagun, ehunka zale elkartu dira ibilbidean. |
2022-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/214035/ampo-ordiziak-ohorezko-mailako-finala-jokatuko-du.htm | Kirola | Ampo Ordiziak Ohorezko Mailako finala jokatuko du | Gipuzkoarrek ezustekoa eman dute El Salvadorren zelaian, eta 27-30 irabazi dute. Santboianaren aurka jokatuko dute finala. | Ampo Ordiziak Ohorezko Mailako finala jokatuko du. Gipuzkoarrek ezustekoa eman dute El Salvadorren zelaian, eta 27-30 irabazi dute. Santboianaren aurka jokatuko dute finala. | Balentria egin du Ampo Ordiziak: ligako finalerako sailkatu da, El Salvador liga erregularreko txapeldunaren zelaian irabazita (27-30). Hamar urte geroago itzuliko dira finalera gipuzkoarrak. Datorren igandean jokatuko dute, Santboianaren zelaian. Ordiziak liga irabazten duen lehen aldia litzateke.
Gaur, neurketaren zati handienean atzetik izan dira ordiziarrak, eta markagailua irauli behar izan dute. Atsedenaldian 20-13 irabazten ari zen Valladolideko taldea. Neurketaren amaieran ere aldeari eusten zioten (27-23), baina, Andell Loubserrek amaieran lortutako entseguari esker, Iñigo Marotiasek prestatutako taldea izango da finalean.
Ikusi gehiago: Iñaki Puyadena: «Nire ibilbidea biribiltzea litzateke liga irabaztea» |
2022-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/214037/jai-hindleyk-irabazi-du-italiako-giroa.htm | Kirola | Jai Hindleyk irabazi du Italiako Giroa | Lasterketa hori irabazi duen lehen australiarra bilakatu da. Richard Carapaz izan da bigarren, eta Mikel Landa hirugarren. Azken erlojupekoan Matteo Sobrero gailendu da. | Jai Hindleyk irabazi du Italiako Giroa. Lasterketa hori irabazi duen lehen australiarra bilakatu da. Richard Carapaz izan da bigarren, eta Mikel Landa hirugarren. Azken erlojupekoan Matteo Sobrero gailendu da. | Jai Hindleyk Giroa lehertu zuen atzo Marmoladan, eta gaur arazorik gabe errematatu du egindako lana. Erlojupeko txukuna egin du txirrindulari australiarrak (hamabosgarren amaitu du), eta balio izan dio bere lehen Italiako Giroa poltsikoratzeko. Lasterketa hori irabazi duen lehen australiarra bilakatu da. Podiuma osatu dute erlojupeko saio ona egin duen Richard Carapazek eta Mikel Landak.
Etapa Matteo Sobrero italiarrak irabazi du; 23 segundo atera dizkio Thymen Arensmani, eta 40 Mathieu Van der Poeli. Hamazazpi kilometroko erlojupekoa jokatu dute Veronan.
Gaurko emaitzarekin, Landa da azken hogei urteetan itzuli handietan gizonezkoetan podiumera igo den euskal txirrindulari bakarra (hirugarren 2015. urteko Giroan eta aurtengoan). Aurretik, 2002ko Espainiako Vuelta irabazi zuen Aitor Gonzalezek, eta hirugarren izan zen Joseba Beloki. Urte hartako Frantziako Tourrean ere bigarren izan zen Beloki.
Hindley, bere aldetik, duela bi urte ere lider gisa iritsi zen azkeneko egunera, baina erlojupeko lehian gailendu egin zitzaion Tao Geoghegan britainiarra. Oraingoan, ordea, ez dio ihes egin garaipenak.
Gainontzeko mailotei dagokienez, Arnaud Demarek irabazi du erregularrenaren saria; Koen Bouwmanek mendikoa eta Juan Pedro Lopezek gazte onenarena. |
2022-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/214038/unai-laso-buruz-buruko-txapeldun-nagusitasunez.htm | Kirola | Unai Laso buruz buruko txapeldun, nagusitasunez | Bizkarreta-Gerendiaingoak hasieratik amaieraraino izan du neurketa kontrolpean, eta ez dio aukerarik eman Ezkurdiari. | Unai Laso buruz buruko txapeldun, nagusitasunez. Bizkarreta-Gerendiaingoak hasieratik amaieraraino izan du neurketa kontrolpean, eta ez dio aukerarik eman Ezkurdiari. | Urdina gorritu egin da. Unai Laso da buruz buruko txapeldun berria, finalean Joseba Ezkurdia menderatuta (22-7). Bizkarreta-Gerendiaingoak irabazi egin du buruz buruko finalean aritu den estreinako aldian. Guztira, hirugarren saialdian lortu du txapela janztea. Aurrez, binakakoan eta lau eta erdikoan esku hutsik geratu zen.
Ikusi gehiago: Horrela egin du BERRIAk zuzeneko kontakizuna
Oraingoan, azkar eta ondo egin ditu lanak. Baikoko pilotaria nagusitasun handiz gailendu da Nafarroa Arenan; Iruñean jokatutako lehen finalean bildu diren 3.000 zaleek bertatik bertara hauteman dute aurrelariaren maila ona.
Lehen tantoak orekatuak izan dira, baina bizpahiru kateatu orduko bere legea ezarri du Lasok. Abantaila hartu duenetik, segida-segidan egin du garaipenerako bidea, Ezkurdiari tarterik txikiena ere utzi gabe. Izugarri estutu du arbizuarra, kontrarioa lotzeraino.
Lasok, alde edo moldez, baina tantoak bata bestearen atzetik kateatu ditu sakeaz jabetu orduko. Dena den, abantaila kudeatu baino nahiago izan du erasoan jardun. Ahal fisiko ikaragarria erakutsi du, eta hori baliatu du irabazteko.
Gantxoak, zabalera jotako pilotak, txokoan utzitakoak… Lasok idatzi du finaleko gidoia, eta Ezkurdiak nola-ahala erantzuten igaro du partida. Behin Lasok abiada hartu duenean, soka ez etetea izan da Aspekoaren lehentasuna, baina ez du lortu.
Hala, neurketa osoan zehar aldea handituz joan da irabazlea: 2-1, 6-1, 12-3, 18-5, 21-5… Laso aurrea hartuta aritu da une oro, eta, azkenerako, erabat etsita amaitu du Ezkurdiak. Neurketako etenaldiek ere ez dute haren aldartea hobetu, eta horren adierazle izan da sakea eskuratu duen bi alditan kale egin izana.
Partida berehala erabaki du Lasok: 21 eta 5eko emaitzarekin, azken sakea atera ondotik, aldeak apur bat murriztu ditu Ezkurdiak, baina ezin izan du gehiago iraun. Gainetik pasatu zaio Bizkarretakoa, eta irauli egin du pilotaren mundua: kontratu profesionalik ez zuen, eta txapeldun da orain, merezimenduz lortutako txapelaren jabe. |
2022-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/214039/milaka-lagun-bildu-dira-ibilaldian-eguraldia-lagun.htm | Gizartea | Milaka lagun bildu dira Ibilaldian, eguraldia lagun | Milaka lagun bildu dira Ibilaldian, eguraldia lagun. | Itzuli zen Herri Urrats, eta itzuli da Ibilaldia ere. Bilbon ospatu dute gaur Bizkaiko ikastolen aldeko 44. jaia, Abusu ikastolak antolatuta. Eguraldia lagun, festa giroa izan da nagusi, eta milaka lagun elkartu dira. Datorren urtean Ondarroan egingo dute jaia, Zubi Zahar ikastolak antolatuta.
Irekiera ekitaldian izan dira, besteak beste, Abusu ikastolako ordezkariak, Juan Mari Aburto Bilboko alkatea, Jokin Bildarratz Jaurlaritzako Hezkuntza sailburua eta Unai Rementeria Bizkaiko Ahaldun nagusia. Zaloa Aldatz Abusu ikastolako gerenteak azaldu duenez, 2013an Haur Hezkuntzako eraikina estreinatu zuten, eta horren ondorion ibili dira apur bat estu. Horregatik, gaur lortutako dirua lehendik zuten eraikina berritzeko baliatuko dute.
Bildarratzek, berriz, aste honetan Jaurlaritzak eta Steilas, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek lortutako akordioa izan du hizpide: «Legebiltzarrak eman digun eredua balliatuz, elkarrekin egin behar dugu lan gure hizkuntza eta gure kultura bultzatzeko». Aburtok ere euskaraz bizitzeko eta hizkuntza erabiltzeko deia egin die herritarrei. | |
2022-5-29 | https://www.berria.eus/albisteak/214040/eibarrek-kanporaketak-jokatu-beharko-ditu-lehen-mailara-igotzeko.htm | Kirola | Eibarrek kanporaketak jokatu beharko ditu Lehen Mailara igotzeko | Armaginei berdinketak balio zien zuzenean igoera lortzeko, baina Alcorconek, jokoan ezer ez izanagatik ere, 91. minutuan sartu du gola. | Eibarrek kanporaketak jokatu beharko ditu Lehen Mailara igotzeko. Armaginei berdinketak balio zien zuzenean igoera lortzeko, baina Alcorconek, jokoan ezer ez izanagatik ere, 91. minutuan sartu du gola. | Huts sinestezina egin du Eibarrek: Lehen Mailara igotzeko, Gaizka Garitanoren taldeak nahikoa zuen berdinketarekin (Almeriak 2-2 berdindu du Leganesen), baina armaginek galdu egin dute Alcorconen zelaian, maila galdua zuenaren jokalekuan. Igoera lortzeko, kanporaketak jokatu beharko dituzte orain.
Eibar lehen postuan heldu da azken jardunaldira, eta garaipenak igoera ziurtatzen zion. Berdinketak ere bai, Almeriaren emaitza ikusita. Baina ez du hori ere lortu: Giovanni Zarfinok 91. minutuan sartu du Alcorconen gola, eta gipuzkoarrek lanean jarraitu beharko dute. Kanporaketa horietan izango dira Las Palmas, Tenerife eta Girona taldeak, Eibarrekin batera. Valladolidek eta Almeria igoera lortu dute igandean.
Ipuruan bezala jokatu du Eibarrek, zale ugari joan baita Espainiako herrira taldea animatzera. Ez zen gutxiagorako. Handia izan baitzitekeen lorpena: denboraldi bakarra da taldea Lehen Mailatik jaitsi zela, eta, urtebeteren buruan, elitera itzul zitekeen atzo. Bigarren aldia izango zukeen, duela zortzi urte, maiatzak 24 egun zituenean, lortu zuelako lehen igoera. Orduan eta orain, entrenatzaile bera du taldeak: Gaizka Garitano Agirre. Eiba zazpi denboraldiz egon zen Lehen Mailan.
Dena den, denboraldi ona egin du Eibarrek. Jardunaldi askotan egon da igoerako postuetan. Hasi ez zen ondo hasi, taldea eta entrenatzailea ia erabat berriak zirelako, baina azkar hartu zion neurria lehiaketari. Lehen itzulia bigarren lekuan bukatu zuen, 11 garaipenekin, sei berdinketarekin, eta soilik lau partida galduta; 80 punturekin bukatu du sasoia. Almeriak eta Valladolidek 81 lortu dituzte. Kanporaketetan erabakiko da guztia. |
2022-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/214041/inflazioak-goranzko-erritmoa-hartu-du-berriz-ere.htm | Ekonomia | Inflazioak goranzko erritmoa hartu du berriz ere | Maiatzeko inflazioaren Espainiarako datu aurreratua %8,7ra igo da. | Inflazioak goranzko erritmoa hartu du berriz ere. Maiatzeko inflazioaren Espainiarako datu aurreratua %8,7ra igo da. | Berriz goranzko erritmoa bizkortu dute prezioek maiatzean, Espainiarako inflazioren datu aurreratuak erakutsi duenez. Erregaiak eta elikagaiak izan dira jauziaren eragile nagusiak, eta urte arteko tasa %8,7ra eraman dute maiatzean; apirilean %8,3 zen.
Martxoan ia %10eko igoera izan zuen kontsumo prezioen indizeak; apirilean beheranzko joera hartu bazuen ere, ez du apaltzen segitu. Horrela, azken hamarkadetan izandako inflazio tasa handienak hor daude oraindik ere.
Azpiko inflazioa
Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, erregaiak eta elikagai freskoak izan dira tasaren hazkundearen erantzule nagusiak, eta ez orain arte prezioen saskia garestitzen zuen argindarra.
Hala ere, energia prezioak eta elikagaiak (gai aldakorrenak) aintzat hartzen ez dituen azpiko inflazioak ere dezenteko jauzia eman du maiatzean, bost hamarren igota, %4,9raino. Datu hori ekainaren erdialdera berresten bada, Espainiak 1995. urteko urritik izandako azpiko inflaziorik handiena izango da. |
2022-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/214042/petro-eta-hernandez-lehiatuko-dira-kolonbiako-bozen-bigarren-itzulian.htm | Mundua | Petro eta Hernandez lehiatuko dira Kolonbiako bozen bigarren itzulian | Aurreikusitako kopuruetatik gertu ibili da Petro: botoen %40 lortu ditu. Sorpresarik handiena Rodolfo Hernandez hautagai populistaren eskutik etorri da: botoen %28 lortu ditu. Federico Gutierrez eskuineko hautagaiak egurra jaso du: botoen ia %24 lortu ditu. | Petro eta Hernandez lehiatuko dira Kolonbiako bozen bigarren itzulian. Aurreikusitako kopuruetatik gertu ibili da Petro: botoen %40 lortu ditu. Sorpresarik handiena Rodolfo Hernandez hautagai populistaren eskutik etorri da: botoen %28 lortu ditu. Federico Gutierrez eskuineko hautagaiak egurra jaso du: botoen ia %24 lortu ditu. | Gustavo Petroren ezkerreko hautagaitza Kolonbiako hauteskundeen lehen postuan agertu da bozei buruz azken egunotan zabaldu diren inkesta guztietan. Atzo lehiatu zen bozen lehen itzulian, eta lortutako kopuruak ez dira inkesta horietan aurreikusitakoetatik oso urrun ibili: botoen %40 pasatxo lortu ditu –8.526.352 boto–. Hala ere, gertatu dira inkesta horietan espero gabekoak ere.
Egurra jaso du Federico Gutierrez eskuineko hautagaiak. Kolonbiaren Aldeko Taldearen ordezkari gisa aurkeztu da, baina espero baino boto gutxiago bildu ditu: botoen ia %24 –5.057.284 boto–.
Sorpresarik handiena, baina, Ustelkeriaren Kontrako Agintarien Ligako hautagai populistak eman du: Rodolfo Hernandez presidentegaiak botoen %28 lortu ditu –5.952.748 boto–, eta, hala, Kolonbiako presidente bihurtzeko aukera du Gustavo Petro ezkerreko hautagaiarekin batera. Izan ere, hiru hautagaietako inork ez ditu lortu botoen %50, eta, hori dela eta, Petro eta Hernandez lehiatuko dira bozen bigarren itzulian, ekainaren 19an.
Rodolfo Hernandez hautagai populista, bozka ematerakoan. Mario Caicedo / EFE
Aldaketa politiko bat
Zenbait analistaren iritziz, 2012an hasi eta 2016an gauzatu zen Habanako bake akordioarekin lotu daitezke azken urteotan Kolonbian ikusten ari diren inertzia politikoak. Adituen ustez, negoziazio horiek garai aldaketa bat ekarri zuten Kolonbiako gizarte osoarentzat, eta aldaketa horiei kontra egin dieten guztiek beren apeten ondorioak jasan behar izan dituzte, bai eta gerra logikei uko egin nahi ez izateak eragindako ondorioak ere.
Ikusi gehiago: EZKERRA, AGINTEA ESKURATZEKOTAN |
2022-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/214043/manex-agirrek-irabazi-du-bigarren-eta-azken-finalaurrekoa.htm | Kultura | Manex Agirrek irabazi du bigarren eta azken finalaurrekoa | Harekin batera, Oihane Perea, Peru Abarrategi, Xabi Igoa, Iñaki Viñaspre eta Paula Amilburu arituko dira ekainaren 11ko finalean, Gasteizko Europa jauregian. | Manex Agirrek irabazi du bigarren eta azken finalaurrekoa. Harekin batera, Oihane Perea, Peru Abarrategi, Xabi Igoa, Iñaki Viñaspre eta Paula Amilburu arituko dira ekainaren 11ko finalean, Gasteizko Europa jauregian. | Izarrako finalaurrekoan erabaki zen, atzo, aurtengo Arabako Bertsolari Txapelketako finalak hartuko duen seikotea. Bigarren eta azken finalaurrekoa zelako, eta finalean kantatutako duten bertsolaririk gehienak atzoko saiotik sailkatu direlako. Araiako kanporaketako irabazle Oihane Perea Perez de Mendiolarekin batera, Izarran sailkatu ziren lehenengo bost bertsolariak arituko dira ekainaren 11n Gasteizko Europa jauregian: Manex Agirre Arriolabengoa, zuzeneko pasea lortuta, eta Peru Abarrategi Sarrionandia, Xabi Igoa Eriz, Iñaki Viñaspre Simon eta Paula Amilburu Izargarai, puntuei esker. Ricardo Gonzalez de Duranak egin zuen seigarren, eta ezin izango da finalean aritu.
Iñaki Viñaspre da banakako azken aldiko txapelduna, bi txapel ditu Manex Agirrek, eta lau Oihane Pereak. Xabi Igoa eta Peru Abarrategi lehen ere arituak dira finalean, eta Paula Amilburu sartu da aurten. Harekin, lau aramaioar izango dira Europa jauregian. Puntuazioak islatu bezala, gora egin zuen bertsolarien mailak Izarrako finalerdian, Olatz Santocildes Martinez gidari zutela. Zortziko handian gehixeago kosta zitzaien arren, zortziko txikitik aurrera martxa polita hartu zuen saioak.
Amona-bilobak dira Amilburu eta Viñaspre. Euskara Aurrera-ren manifestazioan elkarrekin egon ondoren, etxerako bidean, biloba pozez gainezka ikusi du Amilburu amonak: «Erabileran hala ere denok gabiltza ezin kunplitu / gaurko eguna manifa baten ezin da eta gelditu». Viñasprek, berriz: «Eta nolatan ez ditugu ba guk izango gustokoak / zure garaian ere egoten ote ziren holakoak?».
Gonzalez de Durana eta Igoa, berriz, banku berean lanean ari diren bi lagun dira; herriko bulego batean dabil lehenengoa, eta Gasteizko bulego zentralean bigarrena. Gonzalez de Duranak entzun du bere lantokia ixtekotan direla: «Horixe bada une honetan uzten diguten aukera / bulego hortan sartuko naiz ta egingo dut gose greba». Azkenengoan gaizki irten zitzaiola gogorarazi ondoren, halaxe amaitu zuen Igoak: «Jakin dugula etorkizun bat oso latza ta krudela / gailentzen baita beste behin ere dirudunen erregela / ta txarrena da zu eta biok konplize batzuk garela».
Kolpe gehiago jo zituzten bertsolariek zortziko txikitik aurrera. Abarrategi eta Amilburu autobusean doaz elkarren ondoan, eta, pixkanaka, Amilburuk burua Abarrategiren gainean duela bukatu du. Ez doa nahi bezain eroso bigarrena: «Deseroso naukazu ta ez da gezurra / begira, mangan daukat ja zure adurra». Amilbururen erantzuna, burua sorbaldan jarrita lo egitea ere ez dela erosoena, eta Abarrategik amaitu: «Ba erosoago zaude, Paula, zu ni baino / horrela ez dut joan nahi Zaragozaraino».
Igoak eta Agirrek ere ariketa polita osatu zuten zortziko txikian: gozotegi baten jabea da Igoa, eta Agirre kontratatu du laguntzaile gisa, baina konturatu da goxokiak jaten dizkiola disimuluan. Aurreko gaiari erreferentzia eginez, ederki hasi zen Igoa: «Forma jarri ez zaizu ba zure azalean / Paulak lo egingo luke zure sabelean». Nagusiak kargu hartu ondoren, ez esajeratzeko eskatu dio Agirrek: «Nik hiru gozo saldu ta ahoratu bi / ta kriston lapurreta iruditu zuri / kajafuertea apurtu dudala dirudi».
Hamarreko txikian ere ale ederrak utzi zituen Agirrek. Amilbururi eta biei liburutegia utzi die herentzian amonak. Agirreren lehenengoa: «Esproncedan poema guztiekin hasi / ta Quevedoren lana bai den-dena kasi / frankismoan zutenez debekatuarazi / amonak ezin zuen ezer irabazi / ta euskaraz irakurtzen ez zuen ikasi». Oroitzearen mina aipatuz, Amilburuk: «Gogoan dut gauetan gu joaterana / ta nahiz ta irakurri nahiko nukeen dena / jasanezina egiten zait oroitzapena».
Norbera izan ezina
Kartzelako lanean, homosexualitatea hizpide hartuta egin zituzten bakarkakorik osoenak bertsolariek. Halaxe jarri zieten gaia: «Konturatu zara inoiz ez dela berandu zu zeu izateko». Bide beretik jo zuten Abarrategik, Amilburuk eta Igoak. «Parean nuen Sizuka eta ni bere Nobita / harreman guztiz normal bat bikotean eraikita», hasi zen lehenengoa: «Hala behar luke baina kontua ez zen polita / azkenik eskatu nion maite nuenari zita».
Hetero izan beharrak ez ziola «funtzionatu» azaldu zuen Amilburuk lehen bertsoan, eta halaxe amaitu zuen bigarrena: «Ni armairutik berandu irten naiz baina ez naiz berriz sartuko / txikia baita iluna baita ta ez dut batere gustuko». Pauso hori eman ezin eta, dotore azaldu zuen Igoak ere norbera izan ezina: «Homosexuala naiz eta igual asko zaizkigu harritu / ihesi joan izan naiz beti nahiz kontrakoa sentitu / hemen bakoitzak bere defentsa mekanismoak baititu».
SAILKAPENA
1. Manex Agirre Arriolabengoa 368,5 puntu 2. Peru Abarrategi Sarrionandia 364 puntu 3. Xabi Igoa Eriz 359 puntu 4. Iñaki Viñaspre Simon 358,5 puntu 5. Paula Amilburu Izargarai 354,5 puntu 6. Ricardo Gonzalez de Durana 329 puntu |
2022-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/214044/espetxeratu-duten-gksko-kidearen-libratzea-galdetzeko-protesta-eginen-dute-ostiralean.htm | Politika | Espetxeratu duten GKSko kidearen libratzea galdetzeko protesta eginen dute ostiralean | Martuteneko kartzelan sartu dute GKSko kidea, 2018ko ikasle greba baten harira izandako epaiketa baten ondorioz. Haren libratzea galdetzeko manifestazioa eginen dute Baionan ostiralean. | Espetxeratu duten GKSko kidearen libratzea galdetzeko protesta eginen dute ostiralean. Martuteneko kartzelan sartu dute GKSko kidea, 2018ko ikasle greba baten harira izandako epaiketa baten ondorioz. Haren libratzea galdetzeko manifestazioa eginen dute Baionan ostiralean. | Gazte Koordinakunde Sozialistako kide bat atxilotu zuten iragan ostegun gauean, Itziarren (Gipuzkoa). Berehala, Martuteneko kartzelara (Donostia, Gipuzkoa) sartu zuen Ertzaintzak, eta, erran dutenez, sei hilabeteko kondena bete beharko du. Gabi Daraspe Urruñakoa (Lapurdi) da, eta 2018ko ikasle greba baten harira izandako epaiketaren ondorioz sartu dute preso, Kontseilu Sozialistaren arabera. Garai hartako auzian desordena publikoa leporatu zioten, haren abokatuak BERRIAri erran dionez. Hala, Ipar Euskal Herriko Kontseilu Sozialistak «berehala» libratzea galdetu du. Hain zuzen horren aldarrikatzeko, manifestazioa eginen dute heldu den ostiralean, Baionako San Andres plazatik hasita, 19:00etan, Gabi askatu, amnistia osoa lelopean.
Salatu dutenez, GKSko Daraspe asteburuan ezin izan da bere «konfiantzazko» abokatuarekin mintzatu, eta bakartuta egon behar izan du COVID-19aren kontrako protokoloaren ondorioz. Gainera, salatu dute ez duela haren hurbilekoekin telefonoz mintzatzeko aukerarik ukan asteburuan. «Estatuen izaera autoritarioa eta errepresiboa geroz eta agerikoagoa den testuinguru honetan, militantzia politikoaren kontrako ofentsiba salatu eta lan politikoa egiteko baldintzak defendatzea dagokigu», aldarrikatu dute.
EHZ festibaleko antolatzaileek ere atxiloketa salatu dute sare sozialetan. Zehaztu dute festibaleko laguntzailea dela Daraspe. «2021eko ediziotik mugimendu eta antolakunde politiko desberdinetako eta EHZko laguntzaile diren hainbat laguntzailek errepresioa pairatu dute», salatu dute. Bat egin dute ostiraleko protestarekin.
Bestalde, eguerdian elkarretaratze bat egin dute Baionako Etxepare lizeoan. Izan ere, Daraspek bertan lan egiten du. Ikasleek antolatu dute protesta, eta haren askatzea galdegin dute. |
2022-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/214045/nafarroako-0-3-eskoletako-grebalariek-hezkuntza-departamentuaren-sarrera-okupatu-dute.htm | Gizartea | Nafarroako 0-3 eskoletako grebalariek Hezkuntza Departamentuaren sarrera okupatu dute | Haur eskoletako langileek greba mugagabean segitzen dute. Ikasle-hezitzaile ratioak txikitzea eta soldatak handitzea dituzte eske nagusi. | Nafarroako 0-3 eskoletako grebalariek Hezkuntza Departamentuaren sarrera okupatu dute. Haur eskoletako langileek greba mugagabean segitzen dute. Ikasle-hezitzaile ratioak txikitzea eta soldatak handitzea dituzte eske nagusi. | Lanuztearen 29. eguna dute gaur Nafarroako 0-3 haur eskoletako langileek; oraingoz, ez dute iraungitze datarik zehaztu. Lan baldintza «itogarriak» salatzea dute asmo nagusi. Aldarriak ozentzeko, Nafarroako Gobernuaren Hezkuntza Departamentuaren egoitzan ari dira protestan goizetik. 0-3 Plataformak deituta, egoitzaren sarrera okupatu dute dozenaka grebalarik. Horiek bota nahian ari da Foruzaingoa.
Ikusi gehiago: Salatu dute Nafarroako haur eskoletan ez dela bermatzen arta «duina»
Gaur ez ezik joan diren asteetan ere grebalariek salatu dutenez, gaur egungo baldintzetan lan egitea «sostengaezina» zaie hezitzaileei. Batik bat, gela bakoitzean izaten den umeen kopurua jaistea eta soldatak igotzea galdegiten dute. Halaber, alde ekonomikoari ere erreparatu diote zuzenean. Inbertsio ekonomikoa handitu dezala eskatu diote gobernuari, sektorea «duintzeko». |
2022-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/214046/uraren-agentziak-oniritzia-eman-dio-lezaman-zabaldu-nahi-duten-zabortegiari.htm | Gizartea | Uraren Agentziak oniritzia eman dio Lezaman zabaldu nahi duten zabortegiari | Hondakindegiak 4 milioi metro kubikoko edukiera izango luke, Zaldibakoak halako bi. Udala eta eragile ekologistak proiektuaren aurka agertu dira | Uraren Agentziak oniritzia eman dio Lezaman zabaldu nahi duten zabortegiari. Hondakindegiak 4 milioi metro kubikoko edukiera izango luke, Zaldibakoak halako bi. Udala eta eragile ekologistak proiektuaren aurka agertu dira | Zaldibarko hondamendiaren ondoren, Uraren Euskal Agentziak egingarritzat jo du enpresa pribatu batek Lezaman (Bizkaia) egin nahi duen hondakinen balorizaziorako egitura. 4 milloi metro kubikoko edukiera izango du —Zaldibarkoa zabortegiarena halako bi—. Hain zuzen, Uraren Agentziak hilaren hasieran kaleratutako txosten batean dio «potentzialki» baimena emateko modukoa dela proiektua, uraren kudeaketari dagokionez beharrezko baldintza guztiak betetzen dituelako. Udala eta herriko zenbait eragile, ordea, aurka agertu dira.
Zabortegia Ganguren mendiaren magalean dauden lurretan kokatzeko asmoa dauka enpresak, eta 40 hektarea hartuko dituela aurreikusten da. El Correo egunkariak zabaldu duenez, 2020. urte amaieran erosi zituen lurrak Promociones Zubiaurre 2004 izeneko enpresak. Ordura arte, 6.000 euro inguruko kapital soziala baino ez zeukan, baina garai hartan hainbat aldaketa egin zituen: 686.000 euroraino igo zuen bere kapitala, kokalekua aldatu zuen, eta baita jabea ere. Horrez gain, «hondakin ez-arriskutsuen tratamendurako eta deuseztapenerako» enpresa gisa izenpetu zen erregistroan.
Aldaketa horien ondoren egin zuten hondakindegiaren aurreproiektua, eta Uraren Euskal Agentziari aurkeztu zioten. Orduko hartan egin zuen Uraren Agentziak lehen txostena; bertan, azken txostenean egin duten gisan, agentziak baieztatu zuen uraren kudeaketako legeak betetzen zituela.
Lezamako Udala ez da bat etorri Uraren Euskal Agentziarekin. Izan ere, haren arabera, proiektuak ez ditu Lezamako hirigintza planaren baldintzak betetzen, eta, beraz, ez da bideragarria. Hain zuzen, Uraren Agentziak egindako lehen txostena kaleratzearekin batera, udalak, «aho batez erabakita», Ingeotyc S.M. enpresari eskatu zion azpiegitura horren bideragarritasunari buruzko irizpen tekniko bat egiteko. Lezamako udal taldeak azaldu zuenez, irizpen horren arabera proiektua «bateraezina» da: «Azterketa egin ondoren, irizpenak azaltzen du ezaugarri horiek dituen eraikuntza bateraezina dela proposatutako kokalekuarekin, besteak beste lurraldearen antolamenduko, plangintzako edo ingurumen legeriako hainbat arau bete ez direlako». Gauzak horrela, udaleko osoko bilkurak adierazpen instituzional baten bidez proiektuaren gaineko gaitzespena adierazi zion Jaurlaritzari, eta Uraren Agentziari ere eskatu zion Ingeoyc enpresak egindako txostena kontuan hartzeko. Eskaera horren harira argitaratu du agentziak bigarren txostena, duela aste batzuk.
Lezama Bizirik talde ekologista ere hondakindegiaren aurka agertu da. Udala aurka izanda ere, ordea, posible izango luke Jaurlaritzak proiektua baimentzea, Tapia legearen bidez. Hala ere, oraindik ingurumenarekin eta bestelako baldintzekin lotutako baimenak eman beharko lituzke Eusko Jaurlaritzak proiektuak aurrera egiteko, eta, erakundeak esan duenez, oraindik ez zaio halako baimenak emateko eskaerarik iritsi. |
2022-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/214047/kamarada.htm | Kirola | Kamarada | Kamarada. | Nafarroan jokatzen zen lehen buruz buruko finalak merezi zuen halako festa erraldoi bat: zita Euskal Herriko hiriburuan, kantxan nafar bi txapel preziatuaren lehian, harmailak leporaino beteta (3.000 pilotazale), eta ikaragarrizko festa giroa frontoian. Finala nafarroarena, Nafarroa Arenan. Gidoi ederragorik ezin idatz zitekeen.
Rock izarrik handienen antzera atera ziren kantxara foko pare batez argiztatutako frontoi ilunean barrena bi protagonistak: Joseba Ezkurdia Galarraga eta Unai Laso Lizaso. Gorputzak eta eskuak ondo berotu ondoren, 18:25ean egin zuten leon-kastillo, sakea nork aterako zuen jakiteko. Gorri, Josebarentzat.
Lehenengo bi tantoak ikaragarri gogorrak izan ziren; gozatzekoak pilotazaleentzat, sufritzekoak eta, era berean, partidan ondo sartzekoak pilotarientzat. Tanto bi horietan defentsan jardun zuenarentzat izan zen kintzea, 20 eta 16 pilotakada joz, hurrenez hurren. Partidako hirugarrena ere oso gogorra, beste 16 pilotakada. Hiru tanto soilik jokatuta, hutsik gabeko hiru lehia gogor eta 52 pilotakada. Nire bostean pentsatu nuen: gaurkoan fisikoki lehertzen den lehenak galduko du partida. Bada, oker nenbilen; momentu hartatik aurrera hasi zen Lasoren erakustaldia eta, horrekin batera, Ezkurdiaren ezina.
Ikusi gehiago: Lasok esan du «arantza kendu» duela
Unaik bikain jokatutako eta Josebak huts egindako tanto batzuen ondotik, artean 3-9 zihoazela laburregi sakatzeagatik egindako falta bat, konturatu orduko lehen atsedenaldira iritsi ziren: 3-12. Saiatu zen Ezkurdia atsedenalditik bueltan tantoa eginda partida iraultzeko imintzioa egiten, baina sakez beste falta egin zuen, bigarren hura luzeegi ateratzearren, eta momentu hartatik aurrera etorri zen Unai Lasoren bigarren joko erauntsia. Sakez, buruz gain pasatuz, ezker gantxoz, bolea txapa gainean goxo pausatuz... era guztietako tantoak egin zituen, harik eta ezker horman pilota sartuz 22. tantoa egin eta txapeldun bilakatzea lortu zuen arte.
Lehertu zen momentu hartan Nafarroa Arena; lehertu Unairen erraiak; lehertu haren ingurukoen ahots kordak; eta, seguru asko, baita tristeziaz bete Josebaren eta haren zaleen barrenak ere. Finalek, hil ala biziko lehia gehienek bezala, hori ere baitakarte berekin: irabazleak eta galtzaileak; pozak eta tristurak.
Ezin dezaket ezkuta Joseba Ezkurdiari zor diodan begirunea, kirolari aparta, pilotari bikaina eta pertsona are bikainagoa baita. Gogora ekarri behar da lau eta erdiko bi txapel eta binakako beste bi bereak dituela, eta hori oso gutxik esan dezakeen zerbait dela. Badakit saminez betetako momentu hauetan ezer gutxirako balioko diola berari hori gogora ekartzeak, berak herenegun galdutako aukera izango baitu buruan segur aski. Baina animo, Joseba; pilotak emango dizu zor dizun txapel hori, eta bestela zure ingurukoek jarriko dizute, lasai.
Eta Unai Lasoz zer esan gaur arte esan ez denik; kantxan gozatzen eta pilotazaleak bere jokoarekin gozarazten dabil: ezker-eskuin pilota bikain eskuan sartu, hankak dantzariek bezain azkar mugitu, aukerarik txikienean tantoa bukatu... dena zuen eta dena dauka pilotari handi bat izateko aurrerantzean ere.
Aspaldiko partez Baikoren alderako bidea hartu zuen txapelak igandean eta duela urtebete, enpresak kalean utzi zuelako, afizionatuetan jokatzen zebilen bera, hiru final nagusiak errenkadan kateatuta, buruz buruko txapeldun dugu gaur. Eta berarekin batera bazterrera utzi zuten atzelari bikain hura, Jon Mariezkurrena Zelaia, aulkian euskara hutsean botileroaren papera bikain betez eta egungo atzelaririk onenetariko bat dela erakutsiz. Hamaika arratsalde eta gau gogoangarria eskainiko dizkigute datozen urteetan biek ala biek. Zorionez.
Hertzainak taldeak, 1984. urtean atera zuen kanta batean, hau abesten zuen: nola aldatzen diren gauzak, kamarada. Eta hala da, gauzak goitik behera aldatu dira; eta bai, garai amesti batez hori izan ginen, kamaradak. Eta merezi izan zuen.
Bejondeizula, Unai. | |
2022-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/214048/hego-euskal-herria-naton-sartu-zenetik-40-urte-bete-dira.htm | Politika | Hego Euskal Herria NATOn sartu zenetik 40 urte bete dira | Ekainaren 29an eta 30ean Aliantza Atlantikoaren goi bilera bat egingo dute Madrilen, eta Espainiako Gobernuak ekitaldi bat egin du urteurrena ospatzeko. 1986an egin zen erreferendumean, Hegoaldeko hiru biztanletik bik bozkatu zuten aliantzatik irtetearen alde. | Hego Euskal Herria NATOn sartu zenetik 40 urte bete dira. Ekainaren 29an eta 30ean Aliantza Atlantikoaren goi bilera bat egingo dute Madrilen, eta Espainiako Gobernuak ekitaldi bat egin du urteurrena ospatzeko. 1986an egin zen erreferendumean, Hegoaldeko hiru biztanletik bik bozkatu zuten aliantzatik irtetearen alde. | «NATOren parte izatea funtsezkoa da segurtasuna eta etorkizuna bermatzeko. Espainiak historiaren alde zuzena aukeratu du, bakea beldurrik gabe defendatzen duen aldea». Pedro Sanchez Espainiako presidenteak gaur esandako hitzak dira, Espainia eta ondorioz Hego Euskal Herria Aliantza Atlantikoan sartu zirenetik 40 urte igaro direla ospatzeko ekitaldian.
Han ez da izan Unidas Podemoseko ministrorik. Ekainaren 29an eta 30ean NATOren «goi bilera historiko bat» egingo dute Madrilen, eta UPk argi utzi du ekitaldi horren aurka dagoela, duen izaera militaristagatik eta eragingo dituen kostuengatik (37 milioi euro inguru). Gaurko ekitaldian izan dira, besteak beste, Felipe VI.a Espainiako erregea, Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusia, eta Espainiako presidente ohiak: Felipe Gonzalez, Jose Maria Aznar, Jose Luis Rodriguez Zapatero eta Mariano Rajoy.
Sanchezen iritziz, «oparotasuna eta ongizatea bermatzen dituzten printzipioak defendatzeko itun militar bat» da NATO. Berretsi du defentsan diru gehiago inbertitzeko asmoa duela: «Espainiarrei esan nahi diet esfortzu hori egin behar dugula. Askoz handiagoa da askatasuna, demokrazia eta elkarbizitza baketsua kendu nahi dizkigutenean ezer ez egitearen kostua», azaldu du, Ukrainako Gerrari erreferentzia eginez.
Erabaki polemikoa
UPk argi utzi du NATOren aurkako jarrera, baina, egiari zor, gaur egun itunaren aurkako mugimenduak ez du garai batean izan zuen besteko indarrik, ez Espainian, ezta Hego Euskal Herrian ere.
Leopoldo Calvo-Soteloren gobernuak hartu zuen Espainia NATOn sartzeko erabakia, eta, hasieratik, jazarpen handia izan zuen erabaki hark. Herrialdeak bazituen lehentasun handiagoak une hartan, eta 36ko gerraren ostean sortutako mugimendu antimilitarista ere indartsu zegoen. Kongresuan, itunean sartzearen alde bozkatu zuten APk eta UCDk, baita EAJk eta Convergencia i Uniok ere (186 boto). Aurka, PSOEk eta PCEk (146 boto).
Urte hartan bertan irabazi zituen hauteskundeak PSOEk. Urte batzuk geroago iritsi zen, 1986an, NATOn jarraitzeari edo irteteari buruzko erreferenduma. Hego Euskal Herrian argiak izan ziren emaitzak: botoa eman zuten hiru herritarretik bik Aliantza Atlantikotik irtetearen alde egin zuten. Parte hartzea %65 izan zen; itunean jarraitzearen alde bozkatu zuten 436.000 lagunek, eta irtetearen alde 831.000k. Espainian, ordea, aliantzan jarraitzearen aldekoek irabazi zuten.
1982tik igaro diren 40 urteetan, NATOren 22 misiotan hartu du parte Espainiak: Jugoslavian,Kosovon, Libian, Afganistanen... denera, Espainiako armadako 117 soldadu eta bi itzultzaile hil dira haietan. Gaur egun ere 1.400 soldadu inguru dabiltza sei misiotan. |
2022-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/214049/gizon-bat-atxilotu-dute-gasteizen-bikotekideari-eraso-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Gasteizen, bikotekideari eraso egitea egotzita | Emakumeak abisu eman dio Udaltzaingoari, bikotekideak tratu txarrak egin dizkiola salatzeko. | Gizon bat atxilotu dute Gasteizen, bikotekideari eraso egitea egotzita. Emakumeak abisu eman dio Udaltzaingoari, bikotekideak tratu txarrak egin dizkiola salatzeko. | Gasteizko Udaltzaingoak 26 urteko gizonezko bat atxilotu du, bikotekideari tratu txarrak egin dizkiola egotzita. Biktimak berak eman du abisua, eta salatu eztabaida izan zutela eta gizonak eraso egin ziola.
Igande goizean gertatu zen erasoa, Gasteizko Frantzia kaleko etxebizitza batean. Hara bertaratutako udaltzainek biktimarekin hitz egin zuten, eta testigantza jasota, gizonezkoa atxilotu zuten. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.