date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/214050/lasok-esan-du-arantza-kendu-duela.htm | Kirola | Lasok esan du «arantza kendu» duela | Buruz buruko txapeldunak esan du «gustura» jokatu zuela finala, eta orain «errekuperatzeko» garaia dela | Lasok esan du «arantza kendu» duela. Buruz buruko txapeldunak esan du «gustura» jokatu zuela finala, eta orain «errekuperatzeko» garaia dela | «Oraindik barneratzen ari naiz; parranda ederra egin genuen atzo, eta errekuperazioa eta oporrak datoz». Hitz horiek esanez hasi du Unai Laso buruz buruko txapeldun berriak gaur eguerdian Antsoainen (Nafarroa) egindako agerraldia. Hirugarren saiakeran lortu du txapela janztea, eta partidarekin «oso pozik» dagoela esan du: «Arantza kendu dut».
Lasok 22-7 irabazi zion Joseba Ezkurdiari finalean; irabazteko gakoak zeintzuk izan ziren azaldu du: «Eskuinarekin oso ondo gozatu nuen, eta ezkerreko paretara pilota asko eraman nituen». Horrez gain, arreta osoz jokatu izanak ere lagundu duela esan du: «Oso kontzentratuta nengoen, ez nintzen partidatik atera».
Ikusi gehiago: Ibai Zabala Gandarias: 'Kamarada'
Ez du partida osorik ikusi, baina tanto batzuk ikusteko aukera izan du: «Ikusiko dut; oso egun polita izan zen, jende asko egon zen frontoian, gertuko asko, eta horrek pozten nau». Eguneko unerik onena zein izan zen kontatu du: «Irabaztean jendeari begiratzea eta maite zaituen jendea asko ikustea ederra da».
«Burua zein gorputza» landu ditu, eta txapela irabaztea «urte osoan egindako lanaren emaitza» dela dio: «Urte osoa daramat eskuinarekin ondo gozatzen, ariketa fisikoa eta entrenamendu onak egiten». Datozen egunetan atseden hartuko du, eta oporretatik bueltan entrenamenduei helduko die berriz: «Egunero berdin entrenatuz aterako dira gauzak».
Urtebete pasatu da Laso profesionaletara itzuli zenetik; urte horietan buru-belarri entrenatzen zela azaldu du: «Egunero entrenatzen nintzen; profesionaletan nengoenean bezala». Garai horietan harekin egon zirenak izan zituen gogoan txapela janztean: «Momentu txarretan ere nirekin egon direnei eskerrak eman nahi dizkiet; ondoan egon diren guztiei». |
2022-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/214051/paneko-lehen-ministroak-esan-du-israelek-marra-gorri-guztiak-gurutzatu-dituela.htm | Mundua | PANeko lehen ministroak esan du Israelek «marra gorri guztiak» gurutzatu dituela | Jerusalemen Egunean, 50.000 sionistak martxa bat egin dute hiriko auzo musulmanetik pasatuta. 80 palestinar baino gehiago zauritu dituzte liskarretan. | PANeko lehen ministroak esan du Israelek «marra gorri guztiak» gurutzatu dituela. Jerusalemen Egunean, 50.000 sionistak martxa bat egin dute hiriko auzo musulmanetik pasatuta. 80 palestinar baino gehiago zauritu dituzte liskarretan. | PAN Palestinako Aginte Nazionaleko lehen ministro Mohammad Xtayyehren ustetan, Israelek «marra gorri guztiak» gurutzatu ditu atzo Jerusalemgo auzo musulmanean gertaturikoagatik. 50.000 sionista inguruk Banderen Desfilea egin zuten hiri horretan, eta liskarrak eragin zituzten palestinarrekin; horietako 80 baino gehiago zauritu zituzten.
Gobernuaren bilkuraren aurretik, Xtayyehk «eraso» gisa deskribatu du manifestarien jarrera, eta «aldaketa arriskutsu eta garrantzitsutzat» jo du sionistek palestinarrei egindakoa; besteak beste, Jerusalemgo auzo musulmaneko herritarrei eraso egin zieten, eta horien kontrako irain arrazistak egin zituzten. Zehazki, Palestinako Gurutze Gorriak Al-Jazeera telebista kateari azaldu zion gomazko balekin tiro egin zietela, jipoitu egin zituztela eta piper gasa bota zietela.
Gainera, goizean, martxa hasi aurretik, 2.500 bat lagun Meskiten Zelaigunean sartu ziren, Al-Aqsan, eta talkak izan zituzten han zeudenekin; sionistak otoitz egiten hasi ziren, nahiz eta hori egiteko debekua duten eremu horretan. Xeikh Ikrima Sabri meskitako buruak Reuters berri agentziari atzo esan zion eraikinaren inguruan gertaturikoa ez dela «1967tik gertatu».
Israelek Sei Eguneko Gerran (1967) eskuratu zuen hiri horren kontrola, eta sionistek gertakari hori oroitzen dute urtero Jerusalemgo Egunean. Hitzordu gatazkatsua izan da beti, eta horren adibide da iragan urtean gertaturikoa: 300 palestinar zauritu zituzten, eta horrek are gehiago elikatu zuen jada gaiztotuta zegoen giroa —gerora, Hamasek eta Tel Avivek 11 eguneko gatazka armatu bat izan zuten—.
Aurten, Palestinako organizazio politiko islamistak «errepresaliak» hartzeko —suziriak botatzeko— ohartarazpena egina zuen ezer gertatuz gero, baina oraingoz ez du erantzunik eman. Hori bai, taldeak gaur esan du ez dutela «barkatuko» gertaturikoa, eta «une egokian erreakzionatuko» dutela.
Ohar baten bidez, Israelgo lehen ministro Naftali Bennettek atzo esan zuen manifestari «gehienak ospatzera» joan zirela, eta, «tamalez, gutxiengo batek indarkeria erabili» nahi izan zuela «gatazka bat» sortzeko.
Israelgo lehen ministroak berak onespena eman zion martxaren ibilbideari, bide hori egiteak kezka eragin zuen arren Bennett buru duen koalizio gobernuko alderdi batzuen artean; gobernuburuari ibilaldiaren norabidea aldatzeko eskatu zioten, alferrik. «Zin egiten dugu ez ditugula inoiz abandonatuko Jerusalemen eta Israelen batasunak», adierazi zuen Bennettek manifestazio horretaz.
Gaur ere martxak
Gaur ere izan dira martxak Zisjordaniako okupaturiko beste lurralde batzuetan. WAFA agentziaren arabera, «ehunka israeldar» Hawwara eta Urif herrietan manifestatu dira, Nablus hiriaren hegoaldean, baita Hebronen ere. |
2022-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/214052/frantziako-kazetari-bat-hil-dute-luhansken-eraso-militar-batean.htm | Mundua | Frantziako kazetari bat hil dute Luhansken, eraso militar batean | Ukrainako armadaren arabera, Errusiaren eraso batean hil dute Frederic Leclerc Imhoff kazetaria. BFMTV telebista katearentzat lanean zebilen. | Frantziako kazetari bat hil dute Luhansken, eraso militar batean. Ukrainako armadaren arabera, Errusiaren eraso batean hil dute Frederic Leclerc Imhoff kazetaria. BFMTV telebista katearentzat lanean zebilen. | «Ebakuaziorako gure ibilgailuak hamar pertsonaren bila joan dira, eta etsaiak eraso egin die. Metraila arrastoek blindatua zulatu dute, eta lepoan zauritu da akreditatutako kazetari frantziarra». Hala azaldu du gaur, Telegram bidez, Serhiy Haidai Ukrainako Armadak Luhansken duen buruzagi militarrak. Severodonetsk hirian gertatu da ezbeharra.
Hildako kazetaria Frédéric Leclerc Imhoff da; BFMTV telebista katearentzat lanean zebilen.
Haidaik bera zabaldu du sare sozialetan Leclercen akreditazioa, eta jakinarazi du bertan behera utzi dutela operazioa. |
2022-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/214053/eb-eztabaidatzen-ari-da-errusiako-itsasontzi-bidezko-petrolio-inportazioa-debekatzea.htm | Ekonomia | EB eztabaidatzen ari da Errusiako itsasontzi bidezko petrolio inportazioa debekatzea | Hungariaren baiezkoa lortze aldera, Druzhba petroliobidetik iristen dena baimentzea aztertzen ari dira EBko buruzagiak. | EB eztabaidatzen ari da Errusiako itsasontzi bidezko petrolio inportazioa debekatzea. Hungariaren baiezkoa lortze aldera, Druzhba petroliobidetik iristen dena baimentzea aztertzen ari dira EBko buruzagiak. | Errusiako petrolioaren enbargo partziala mahai gainean dute gaur Bruselan bildutako Europako Batasuneko buruzagiek. Asteburuan aritu dira estatu kideen ordezkariak petrolioaren enbargoari buruzko akordio bat ixten, gaur eta biharko goi bileran gobernuburuek ontzat har zezaten. Ez dago garbi hori lortuko ote duten.
Oztopo nagusia, azken hilabetean gertatu den legez, Hungaria da: bere petrolio beharren %100 betetzen ditu Errusiatik, Druzhba (adiskidetasuna errusieraz) petroliobidearen bitartez. Goi bileran gaia ez jorratzeko eskatu zuen joan den astean Viktor Orban Hungariako lehen ministroak, eta eragozpenak jartzen sartu da gaur goi bileran: «Ez, une honetan ez dago akordiorik, inondik ere».
Enbargoei buruzko erabakiak aho batez hartu behar direnez, Hungariaren betoa saihesteko bide baten bila aritu dira azken asteetan EBko negoziatzaileak. Horretarako aurkitu duten bidea izan da bereiztea itsasoz eta lurrez iristen den Errusiako petrolioaren artean. Akordiorako zirriborroak dioenez, itsaso bidezkoaren inportazioa 2023 hasieran etengo lukete, eta lurrekoa, berriz, aurrerago, bermatzerik dutenean Hungariak, Eslovakiak eta Txekiar Errepublikak badutela beste aukera bat eskura.
«Petroliobideak kanpoan uztea ez dago gaizki. Baina bermeak nahi ditugu, Hungariatik pasatzen den oliobidean istripu bat egongo balitz, Errusiako petrolioa beste modu batetik lortzeko modua izango dugula», azaldu du Orbanek.
Bi heren itsasoz
Azken urteetan Errusiako petrolioaren bi heren baino gehiago iritsi dira itsasontziz. Zehazki, iaz egunero 1,57 milioi upel iritsi ziren itsasontziz (%68,5), eta 0,75 milioi Druzhba bidez (%31,5).
Azken hilabeteetan, ordea, kopuru horiek pixka bat aldatu dira: apirilean, otsailean baino 500.000 upel gutxiago iritsi dira egunero itsasontziz, eta Druzhba bidez, berriz, 100.000 gehiago. Petrolio konpainia batzuek beren kabuz erabaki dute aurrerantzean Errusiako petrolio gehiago ez erostea, eta beste batzuek —haien artean hungariarrek— erosketak handitu dituzte, Errusiako petrolio merkeagoari etekina ateratzeko. Izan ere, Errusiako konpainiek gero eta arazo gehiago dituzte beren petrolioa saltzeko, eta merkeago eskaini behar izaten dute. Horrela, Brent upela 120 dolarren bueltan dago, baina Uralekoa (Errusiako petrolioa), 93 dolarrean.
Prezioen arteko desberdintasun horrek arazoak eragiten ditu. Itsasoko enbargoa ezarriz gero, petrolioa modu horretara inportatzen duten findegiek kostu handiagoak izango lituzkete Druzhba bidez hornitzen direnekin alderatuz gero.
Druzhbak egunean gehienez 750.000 upel garraia ditzake. Gaitasun hori guztiz baliatuz gero, eta gaur egungo prezioetan, Errusiak 2.000 milioi dolar lortuko lituzke.
Beste zigorrak
Errusiaren petrolio inportazioak geratzea ez da EBk esku artean duen neurri bakarra Vladimir Putinen gobernua zigortzeko Ukraina inbaditzeagatik. Petrolioari lotutako beste neurri bat ere badago: EBko aseguru etxeek debekatua izatea beste herrialdeetako enpresek erositako petrolio kargamentuei aseguruak egitea.
Hauek dira beste zigor batzuk: beste hiru bankuri debekatzea Swift bankuen artean nazioarteko mezularitza zerbitzua erabiltzea, haien artean handienari, Sberbanki; Errusiako herritarrei eta enpresei debekatzea edo zailtzea EBn jabetzak erostea; produktu kimiko batzuen salmenta galaraztea; EBn izan ditzaketen ondasunak izoztea hainbat pertsonari, besteak beste Kiril Errusiako Eliza Ortodoxoaren patriarkari, Alina Kabaeva Putinen ustezko bikotekideari, eta Ukrainako gerra krimenengatik salatutakoei. |
2022-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/214054/foruzainen-sindikatu-batek-ikur-frankistak-erabili-izana-gaitzetsi-dute-nafarroako-alderdi-gehienek.htm | Politika | Foruzainen sindikatu batek ikur frankistak erabili izana gaitzetsi dute Nafarroako alderdi gehienek | CSIF sindikatuak banaturiko dominetan Foruzaingoak diktaduran erabilitako armarria jarri du sindikatuak. Navarra Sumak bakarrik ez du txarretsi gertaturikoa, sindikatua «erakunde pribatu bat» dela argudiatuta. | Foruzainen sindikatu batek ikur frankistak erabili izana gaitzetsi dute Nafarroako alderdi gehienek. CSIF sindikatuak banaturiko dominetan Foruzaingoak diktaduran erabilitako armarria jarri du sindikatuak. Navarra Sumak bakarrik ez du txarretsi gertaturikoa, sindikatua «erakunde pribatu bat» dela argudiatuta. | Berriobeitiko alkate Raul Bator Perezek (Navarra Suma) Twitterren jarritako txio batek piztu zuen alerta joan zen astean. Batorrek argazki bat egin zion Nafarroako Foruzaingoko CSIF sindikatuak eman zion dominari, eta sarean zabaldu zuen, gero ezabatu egin bazuen ere. Dominan, Nafarroako armarria agertzen da, Franco diktadoreak emaniko ereinotz ostoekin apainduta. Izan ere, sindikatuak Foruzaingoak 1979. urtera arte erabilitako ikurra erabili zuen. Gaur, Nafarroako Parlamentuko alderdi guztiek —Navarra Suma kenduta— gaitzetsi egin dute ikur frankista erabili izana.
PSNko eledun Ramon Alzorrizek esan du gertaturikoa «ezegokia eta kezkagarria» dela, eta salatu du Foruzaingoan badirela erakundea «helburu politikoekin erabiltzen» duten kideak. Gaineratu duenez, hainbat foruzainek esan diete domina horrek ez dituela ordezkatzen.
Neurriak berehala hartzeko eskatu dio Geroa Baiko Uxue Barkosek Nafarroako Gobernuko Barne Departamentuari. «Hau, ziurrenera, legearen kontrakoa da, memoriaren oinarrizko legearen eta Nafarroako legearen aurkakoa. Keinu eta ikur frankistak orainera ekartzen dizkigute dominok». Geroa Bairen sostenguarekin gobernatzen du PSNk Nafarroan.
Eskaera bera egin du EH Bilduko Bakartxo Ruizek, oposiziotik. «Halakoek ez dute laguntzen bizikidetzan, iraganera eramaten gaituzte, eta ez Foruzaingoak ezta Nafarroako herritarrek ere ez dituzte merezi halako ekintza eta jarrerak».
Podemosek ere sostengua ematen dio PSNren Gobernuari, eta, iragarri duenez, gobernuari galdetuko dio zer neurri hartuko dituen Foruzaingoan gertatzen ari direnei, «eskuin muturra gogora ekartzen» dutenei erantzuteko. «Lotsagarria da Foruzaingoko sindikatuak ikur faxistak berreskuratu izana».
Bakarrik Nafarroa Sumak ez du gaitzetsi sindikatuak eginikoa. Jose Suarez parlamentuko kideak esan duenez, sindikatua «erakunde pribatua» da. «Eurak dira euren jarreren erantzuleak. Ez dut iritzirik emango: sindikatuaren eta haren afiliatuen kontua da».
CSIFek «hirugarren bideko» sindikatu gisa definitzen du bere burua, eta «klase sindikatu klasikoetatik ezberdina» dela adierazi du bere webgunean. Bere ezaugarrien artean «inongo ideologia politikoren menpekorik ez izatea» nabarmendu du.
Francok 1937an eman zion San Fernandoko gurutze ereinozduna Nafarroari, errepublikaren aurkako estatu kolpean karlistek eta bestelakoek emaniko sostenguarengatik, eta Nafarroako armarriari gehitu zioten. Baina 1980. urtean, UCD ez beste alderdi guztiek bozkatu zuten ikur frankista kentzea. Gainera, erakundeen artean Foruzaingoa izan zen ereinozduna kentzen lehenetakoa, 1979. urtean, hau da, Foru Parlamentuak erabaki baino urtebete lehenago.
Halere, beste 30 urte behar izan dira ikurra erakundeetako eraikinetatik kentzeko. Esaterako, 1951z geroztik zegoen Nafarroako Jauregian, eta 2017ko otsailera arte ez zuten kendu.
Nafarroako Memoria Historikoaren Legeak behartu egiten du ereinozduna eraikin publikoetatik kentzera, baina UPNren gobernuak sistematikoki uko egin zien kentzeko eskaerei. Lege hori betetzeko urratsak egin izan ditu lauko gobernuak; besteak beste, Memoria Historikoari Buruzko Koordinazio Batzorde Teknikoak 224 ikur frankista identifikatu zituen Nafarroan. Batzorde horrek emandako gomendioen artean zegoen ereinozduna kentzea.
Sindikatu nagusiak
Azken egunotan albiste izan dira Foruzaingoko sindikatuak, eskuin muturrarekin loturiko adierazpenengatik. Asteazkenean, bakarrik dauden etorkin adingabeen aurkako mezu bat argitaratu zuen Twitterren AFP sindikatuko kontuak. Haur horietan inbertituriko dirua adinekoen pentsioekin parekatu zuten, eskuin muturraren mezu klasikoa errepikatuta. Ezabatu egin zuten gero mezua.
CSIF eta APF dira ordezkari gehien duten sindikatuak Foruzaingoan, zazpi ordezkarirekin. Foruzaingoak dituen mila pasatxo polizietatik 236k bozkatu zuten haien alde 2019ko hauteskundeetan. CCOOk lau ordezkari ditu, ELAk 3, eta UGTk 2. |
2022-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/214055/urkulluk-eskatu-dio-madrili-plurinazionalitatea-onartzeko.htm | Politika | Urkulluk eskatu dio Madrili «plurinazionalitatea» onartzeko | Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkullu Korsikara bidaia ofiziala egiten ari da. Bertako agintari politiko eta gizarte eragileen aurrean, Madrili zuzendu zaio: «Estatuari dagokio behar bezala irakurtzea garai berri hau, bere aniztasuna eta pluraltasuna onartzea, eta estatuaren eredu berri bat planteatzea». | Urkulluk eskatu dio Madrili «plurinazionalitatea» onartzeko. Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkullu Korsikara bidaia ofiziala egiten ari da. Bertako agintari politiko eta gizarte eragileen aurrean, Madrili zuzendu zaio: «Estatuari dagokio behar bezala irakurtzea garai berri hau, bere aniztasuna eta pluraltasuna onartzea, eta estatuaren eredu berri bat planteatzea». | Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria Korsikan dago bidaia ofizial bat egiten. Han, erakunde publikoetako eta gizarteko bestelako ordezkarien aurrean, adierazpenak egin ditu. Madrilera begira jarri da. «Plurinazionalitatea» onartzeko eskatu dio: «Gure proposamena da plurinazionalitatea onartzea, aurrera egitea euskal errealitate nazionalaren eta Kataluniakoaren onarpen juridiko eta politikoan, baita sozialean eta kulturalean ere».
Urkulluk Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako autogobernuaren eta Kontzertu Ekonomikoaren nondik norakoen berri eman du Korsikako Batzarran. Gobernantza ereduari dagokionean, esan du agerikoa dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Katalunian eta Espainiako estatuan «gizarte borondate bereiziak» daudela. Horri erantzutearen alde egin du lehendakariak: «Estatuari dagokio behar bezala irakurtzea garai berri hau, bere aniztasuna eta pluraltasuna onartzea, eta estatu eredu berri bat planteatzea». Halaber, lehendakariak defendatu du Araba, Bizkai eta Gipuzkoa «nortasun propioa duen herria» dela, «mundu globalean bere espazioa» izan nahi duena.
Ekonomiaren arloan, herrialdearen egoera goraipatu du: «Gure per capita Barne Produktu Gordina Europako batez bestekoaren gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoa baino %30 handiagoa da». Gainera, gizarteko «oreka» nabarmendu du, baita pobrezia arriskua eta eskola uzte tasa Europako Batasuneko baxuenetakoak direla ere. |
2022-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/214056/urte-gatazkatsua-espero-du-elak-akordio-onak-ez-direlako-zerutik-erortzen.htm | Ekonomia | Urte gatazkatsua espero du ELAk, «akordio onak ez direlako zerutik erortzen» | Sindikatuko 2.096 afiliatuk erabili zuten iaz grebalarientzako erresistentzia kutxa; inflazioa akordioak lortzeko «oztopo handia» izaten ari da | Urte gatazkatsua espero du ELAk, «akordio onak ez direlako zerutik erortzen». Sindikatuko 2.096 afiliatuk erabili zuten iaz grebalarientzako erresistentzia kutxa; inflazioa akordioak lortzeko «oztopo handia» izaten ari da | ELAk urte gatazkatsua espero du lan negoziazioetan. Egun Araba, Bizkai eta Gipuzkoako sektoreko lan itunen %70 berritzeke daude. Gauza jakina zenari azalpena eman dio Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak, eta afiliatuei gogorarazi die haien esku dagoela erresistentzia kutxa. «2019a urte gogorra izan zen, eta aurtengoak antzekoa izatearen itxura guztia du. Negoziazio orekatuak nahiko genituzke, baina grebarik gabe enpresak ez du negoziatzen. Akordio onak ez dira zerutik erortzen. Bizkaiko autoeskoletan ikusi dugu hori. 2010etik zuten lan hitzarmena izoztuta, eta aurten %25 eta %30 arteko soldata igoerak lortu dituzte».
Sindikatuaren borroka ereduaren lanabes garrantzitsuenetako bat da grebalarientzako erresistentzia kutxa, eta haren erabileraren urteroko balantzean egin du Lakuntzak bere iragarpena. Iaz 2.096 afiliatuk erabili zuten kutxa. Besteak beste, Tubacexekoek eta Guggenheimeko eta IMQko garbitzaileek baliatu zuten. Azken bost urteetan, berriz, 13.000 langilek erabili dute. Kutxaren laguntza 1.243 eurokoa da hileko, eta, soldata txikiagoa bada, hura da gehienezko muga. ELAk 22,2 milioi euroko aurrekontua du, eta horietatik hogei milioi afiliatuen kuoten bitartez lortzen ditu. Bada, %25 bideratzen du erresistentzia kutxa elikatzera. Alegia, afiliatu bakoitzak ordaintzen duen 23,64 euroen laurdena doa kutxa hornitzera.
Eta zenbat diru gelditzen da kutxa horretan? «Datu hori ez dugu esaten. Borrokaren zati bat da. Informazio baliotsuegia emango genioke patronalari», azaldu du Alazne Mantxola ELAko diruzainak. Dena den, ez dirudi oso estu dagoenik, Lakuntzak argi duelako greba dela presio egiteko bide eraginkorrena: «ELArengatik balitz, Bizkaiko metalgintza eta Gipuzkoako papergintza sektoreak greban leudeke dagoeneko». Dena den, gogorarazi du egun langile asko daudela greban; esaterako, Hego Euskal Herriko zahar etxeetakoak, Bizkaiko merkataritza ezberdinetakoak eta Arabako metalgintzakoak.
%4,92ko igoera batez beste Talka puntu nagusietakoa soldata eguneratzea izaten da, eta idazkari nagusiak nabarmendu du inflazio handia dagoeneko oztopo dela negoziazioetan: «Enpresek ez dute akordio onetara iristeko borondaterik. Prekaritatea mantentzea beren estrategiaren oinarrietako bat da». Alde horretatik, joan den astean LHK-k emandako datu argigarri bat gogorarazi du ELAk: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan indarrean dauden hitzarmenetan, aurten %4,92ko soldata igoerak egon dira batez beste; Espainiakoetan, berriz, %2,90ekoak. «Grebarik ez badago, patronalak nahi duena sinatzen da».
Lakuntzak salatu du patronalak «errealistak» izateko eskatzen diela, baina datu onak ezkutatzen dituela: «Sindikatuan badakigu lan karga badagoela, baina ez dute hori lan itunetara eraman nahi». ELAren arabera, iaz 300 lan hitzarmen «on» sinatu zituzten, eta asko grebei esker izan zen.
Iazko greba handienen artean egon zen Tubacexekoa, eta «eredugarri» izan zela azaldu du: «225 langile kaleratu behar zituzten, eta azkenean ez dute bakar bat ere bota». Era berean, ukatu egin du akordioek inbertsioak zapuzten dituztela: «Ohiko argudioa da , baina ez da egia. Inbertsiorik ez badago herri honetan industria politikarik ez dagoelako da. Zer gertatu zen Navalekin? Eta Euskaltelekin? Orain Gamesa... Parte hartze publikoa egon dadin baliabideak behar dira, eta haiek lortzeko fiskalitatea aldatu behar da. Eta ez dago asmorik». |
2022-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/214057/armiarma-klase-berri-bat-topatu-dute-nafarroan.htm | Bizigiro | Armiarma klase berri bat topatu dute Nafarroan | Gabriel de Biurrun biologoak Bardeetan egin du aurkikuntza. Agroeca istia izena du armiarma motak. | Armiarma klase berri bat topatu dute Nafarroan. Gabriel de Biurrun biologoak Bardeetan egin du aurkikuntza. Agroeca istia izena du armiarma motak. | Liocranidae familiako agroeca istia: horixe da Gabriel de Biurrun biologo iruñarrak deskribatu duen armiarma mota berria. Eguarasko barrutian topatu du, Bardeetan (Nafarroa), eta ez da egin duen aurkikuntza bakarra izan: 124 aipamen berri idatzi ditu (279 eginak zeuden aurretik).
De Biurrunek doktoretza tesi bat osatu du Nafarroako Unibertsitateko Zientzia fakultatean, Enrique Baquero doktoreak zuzenduta: Nafarroako armiarmak. Dibertsitatea eta kokapena. Behaketa sistema digitalak izena du lanak.
Biologo nafarraren lana izan da, nagusiki, Bardeetan armiarmak jasotzea. Urtebetez, hamabost egunean behin jaso ditu laginak, eta horri esker jakin du Nafarroan dauden espezieak zein diren, non dauden eta zein urtarotan azaltzen diren. Horretarako, hainbat gunetan bildu ditu laginak.
Sistema berria
Bildutako informazioa mapen bidez erakusten duen erreminta bat ere sortu du sarean, armiarmazaleentzat. Ez hori bakarrik: makrofotografia sistema bat ere ondu du ikerlariak Raspberry Pi teknologian oinarrituta. Bere ikerketan erabili du, eta, azaldu duenez, argazkilaritza sistema horrek hainbat erabilera ditu: zientifikoa izan daiteke, baina balio du laborategi akademiko baterako, baita naturazaleentzako ere.
Azkenik, biologoak nabarmendu du egunero desagertzen direla hainbat animalia klase, eta horregatik dela beharrezko biodibertsitatea ezagutarazten laguntzen duten proiektuak diruz laguntzea. |
2022-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/214058/euskal-nortasunaren-erronkez-gogoetatuko-dute-ehuren-udako-ikastaroetan.htm | Politika | Euskal nortasunaren erronkez gogoetatuko dute EHUren Udako Ikastaroetan | Uztailaren 5ean eta 6an egingo dituzte saioak, Donostiako Miramar jauregian. | Euskal nortasunaren erronkez gogoetatuko dute EHUren Udako Ikastaroetan. Uztailaren 5ean eta 6an egingo dituzte saioak, Donostiako Miramar jauregian. | «Zein izango da euskal nortasunaren oinarria XXI. mendearen hasieran? Ziurtatua al dugu gure identitatearen biziraupena? Zein dira gure arriskuak eta indarguneak, bai eta mehatxuak eta aukerak? Zein izango dira euskal nortasunaren erreprodukziorako zutabeak eraldaketa mende honetan? Zein herri gisa gure erronkak?». Galdera horiek abiapuntu hartuta, euskal nortasunaren erronkei buruzko jardunaldiak antolatu dituzte EHUren Udako Ikastaroetan, Euskal nortasunaren erronkak XXI. mendean izenburupean.
Saioak uztailaren 5ean eta 6an egingo dituzte, Donostiako Miramar jauregian, eta hizlarien artean ariko dira, besteak beste, Onintza Odriozola EHUko irakaslea, Joseba Sarrionandia idazlea, Juan Jose Ibarretxe Jaurlaritzako lehendakari ohia, Naiara Goia Arantzazulab Laborategiko zuzendaria eta Iñaki Goirizelaia EHUko errektore ohia. Euskal kasuaz harago, Kataluniako, Eskoziako eta Georgiakoei ere erreparatuko diete.
Laguntzaileen artean daude Eusko Jaurlaritza, Gipuzkoako Foru Aldundia, Telesforo Monzon Euskal Herrigintza Laborategia, Sabino Arana fundazioa eta Cenarrusa fundazioa. |
2022-5-30 | https://www.berria.eus/albisteak/214059/baskonia-finalerdietan.htm | Kirola | Baskonia, finalerdietan | Valentzian irabazi du hirugarren partida erabakigarrian. Real Madrilen aurka ariko da orain, ostegun gauean hasita. | Baskonia, finalerdietan. Valentzian irabazi du hirugarren partida erabakigarrian. Real Madrilen aurka ariko da orain, ostegun gauean hasita. | Bitci Baskoniak egin behar zuena egin du inork uste ez zuenean: ACB ligako finalerdietarako sailkatu da, Valentzian partida erabakigarria irabazi eta gero atzo gauean. Kale edo balekoa zen: irabazlea, aurrera. Denboraldi honetan, honelako partidetan ez da batere trebe ibili taldea, eta ikusita kanporaketako bigarren partidan aurkaria baino dezente eskasagoa izan zela, ezustetzat ere har daiteke atzoko emaitza.
Bazen beste datu edo egoera bat ere kontra zeukana Gasteizko taldeak. Sasoi osoan ibili duen gurutzea eta zama: jokalari multzo hau gobernaezina dela ari da erakusten. Leunago esanda, heldutasuna falta zaiela jokalariei, gaztetasunagatik edo. Atzo irabaztea baino ezuste handiagoa izan zen irabazteko bidea: agintea erakutsi zuen Neven Spahijaren taldeak, jokatzen jakitea, erritmoaren jabe egitea, eta hitz batean esanda, partida itsustea edo gehien komeni zitzaion jokora eramatea. Pentsaezina orain arte. Baina inoiz ez omen da berandu, eta garai onean dator metamorfosia. Etzi hasiko ditu finalerdiak (bost partidetara), Real Madrilen etxean, eta, atzokoa ikusita, hau da kolpean etortzen den galdera: zergatik ez?
Antzeko zerbaiten gainean ibili zen atzo taldea. Sinetsi egin zuen. Sinesten segitu zuen. Beharko. Izan ere, aurreneko laurdena nola joan zen ikusita, oporretarako bidean zen. 21-9 bukatu ziren lehen hamar minutuak. Jokorik ez, erabaki okerrak erasoan, errebotean desagertuta... Denboraldi osoan gehiegitan azaldu den Baskonia. Baina sinetsi beharra zegoen. Azkena zelako. Azkena zutelako ziurrenik, jokalariek eta entrenatzaileak segi zuten sinesten. Bigarren laurdenean gainera joan zitzaion etxeko taldeari. Honela edo horrela, baina gainera. Erreboteak Baskoniaren aldera erortzen hasi ziren, etxekoek hirukoetan ezin asmaturik zebiltzan artean ere, eta tantaka-tantaka bete zuen saskiratzeen putzua Baskoniak. Galtzen atsedenaldira, baina hirugatik bakarrik (37-34).
Gero etorri zen denboralea. Taldea defendatzen hasi zen, serio, elkarri laguntzen, eta horrek aukera eman zion kontraerasoan saskiratze eder askoak eta errazak sartzeko. Berdinduta amaitu zen, hala ere, hirugarren laurdena. Dena zegoen erabakitzeko. Etxekoek bazuten nahiko lan, eta Martin Hermansson joko antolatzailearen lesio ustez larriak ez zien lagundu. Bitartean, Baskoniak eraginkortasuna gehitu zion erasoko menuari, eta, atzealdean tinko eutsiz, lehortu egin zuen etxekoen iturria. Bitxikeria: Baskoniak Valentzian jokaturiko hiru partidak irabazi ditu sasoi honetan. |
2022-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/214087/gutxienez-11-pertsona-zauritu-dira-irungo-etxebizitza-batean-piztutako-sutean.htm | Gizartea | Gutxienez 11 pertsona zauritu dira Irungo etxebizitza batean piztutako sutean | Kea arnastu dutelako artatu dituzte zaurituak; ez dute erredura larririk. Horietako hiru ospitaleratu egin dituzte. Etxetik aterarazi dituzte 50 lagun. | Gutxienez 11 pertsona zauritu dira Irungo etxebizitza batean piztutako sutean. Kea arnastu dutelako artatu dituzte zaurituak; ez dute erredura larririk. Horietako hiru ospitaleratu egin dituzte. Etxetik aterarazi dituzte 50 lagun. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak emandako informazioaren arabera, sute bat izan da bart Irunen (Gipuzkoa). Casto Cantero kaleko etxebizitza batek hartu du su zehazki, 2:00 aldera, eta 11 lagun zauritu dira ondorioz, kea arnasteagatik. Horietako hiru erietxeratu egin dituzte. Bi Donostiako ospitalera eraman dituzte, eta Bidasoko erietxera bestea. Ez dute haien egoeraren gaineko informazio gehiago argitaratu oraingoz.
Halaber, sutearengatik, larrialdi zerbitzuek etxetik aterarazi dituzte 50 herritar. Ordean, horietako batzuek dagoeneko izan dute itzultzeko aukera, behin sua itzalirik. Segurtasun Sailak oraindik ez du zehaztu zerk piztu ote duen sua. |
2022-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/214088/errusiako-gasaren-enbargoa-ebk-nekez-gainditu-ahal-izango-duen-hesia.htm | Ekonomia | Errusiako gasaren enbargoa, EBk nekez gainditu ahal izango duen hesia | Baltikoek eskatu dute, eta Macronek ez du atea itxi, baina herrialde askok ez dute gasa moztu nahi. Errusiako petrolioaren %90i enbargoa jarriko dio EBk: debekatu egingo du itsasontziz ekartzea, baina Druzhba petroliobidetik hornitzen jarraituko dute Hungariak, Eslovakiak eta Txekiar Errepublikak. | Errusiako gasaren enbargoa, EBk nekez gainditu ahal izango duen hesia. Baltikoek eskatu dute, eta Macronek ez du atea itxi, baina herrialde askok ez dute gasa moztu nahi. Errusiako petrolioaren %90i enbargoa jarriko dio EBk: debekatu egingo du itsasontziz ekartzea, baina Druzhba petroliobidetik hornitzen jarraituko dute Hungariak, Eslovakiak eta Txekiar Errepublikak. | Errusiaren aurkako seigarren zigor sorta lotuta, zazpigarrena negoziatzen hasteko presioa egiten hasi dira Europako Batasuneko herrialde batzuk. Edo beste modu batera esanda: Errusiako petrolioaren zati handienari enbargoa ezarrita, jada hasi direla Errusiari gasa ez erosteko erabakia hartzeko mugimenduak. Baina, gaur-gaurkoz, nekez ikusten da halako erabaki bat hartuko denik hurrengo hilabeteetan, EBko estatu kide askorentzat are zailagoa baita Errusiako gasarekiko mendekotasunetik ateratzea beren ekonomiei kalte handia egin gabe. Kaltetuenen artean Alemania eta Italia handiak daudenez, zigor gogorragoen aldekoek ere aitortu dute kostatuko dela.
«Nik uste dut gasak [zigorren] zazpigarren multzoan egon behar duela. Baina errealista naiz, eta ez dut uste hala izango denik», aitortu du Kaja Kallas Estoniako lehen ministroak, Europar Kontseiluan. Letoniako Krisjanis Karinsek ere eskatu du gasari enbargoa jartzea, eta Emmanuel Macron Frantziako presidenteak berak esan du atea irekita utzi behar dela: «Inork ez daki nolako bilakaera izango duen gerrak. [...] Anbiguotasun estrategikoa erabilgarria da».
Von der Leyen: «Dagoeneko estali dugu energia»
Baina proposamen horiek harresi batekin egin dute topo. «Ez dut baztertzen hutsune batzuk estali behar izatea, baina energiaren zatirik handiena bete dugu dagoeneko», azaldu du Ursula von der Leyen Europako Batzordeko lehendakariak. Are garbiago mintzatu dira beste batzuk. «Bidearen amaiera da», esan du Alexander De Croo Belgikako gobernuburuak, eta Karl Nehammer austriarrak ziurtatu du gasaren enbargoa ez dela izango hurrengo zigor sortan.
Uzkurren artean Alemania nabarmentzen da, orain ordaintzen ari baita erregai fosilen erosketaren bitartez Errusiarekin harreman estua izateko politika. Edonola ere, Errusiak Ukraina inbaditu zuenetik Alemaniak nabarmen murrriztu du Errusiako erregai fosilen erosketa: ikatzaren %45 ekartzen zuen Errusiatik, eta %8 orain; petrolioaren %35 lehen, eta %12 orain; eta gasaren kuota %55etik %35era txikitu da. Gas erosketak %30era jaitsiko dituela agindu du Berlingo gobernuak. Munduan zehar ari da hornitzaile gehiagoren bila, eta gas likidotua berriz gas bihurtzeko plantak ere prestatzen ari da.
Lurretik iritsiko da
Errusiako petrolioa erosteari ere utziko dio aurten Alemaniak, nahiz eta bera den gaur egun Druzhba oliobidearen bezero nagusia, %50eko kuotarekin. Petroliobide hori irekita uztea onartu du Europar Kontseiluak, seigarren zigor sortari buruzko akordioa lortu ahal izateko. Hungariaren baiezkoa lortzeko prezioa izan da hori. Oso pozik azaldu da Viktor Orban Hungariako lehen ministroa, bermatuta ikusten duelako bere herrialdearen hornidura. Errusiak Druzhba itxiko balu ere, beste estatu kideek hitzeman dute itsasontziz beste leku batzuetatik inportatutakoa pasatuko diotela.
Hurrengo egunotan zehaztuko duten epe batean izango da zabalik Druzhba, eta haren bidez hornituko dira Eslovakia eta Txekiar Errepublika ere. Gainera, Bulgariako Gobernuak jakinarazi du 2024 arte Errusiako petrolioa erosteko baimena lortu duela, bere findegi bakarra soilik prestatuta dagoelako hango petrolioa fintzeko.
Salbuespenak salbuespen, EBk ziurtatu du urte amaierarako %90 txikituko duela Errusiako petrolioaren erosketa —iaz, %68,5 iritsi zen itsasontziz—, eta, modu horretara, Errusiako Gobernuak 80.000 milioi euro gutxiago jasoko dituela Ukrainako gerra finantzatzeko. Europara ez doan petrolioa Asiara bideratu nahian dabil Mosku —jada handitu ditu esportazioak Txinara eta Indiara—, baina merkeago saldu beharko die: 93 dolarrean salerosi da azken asteetan Uraleko petrolioa, eta 123 dolarrean atzo Brent upela.
Gazpromek bihar etengo dio gasa Danimarkari
Gasaren enbargoa bi aldeetako mugimendua da, eta dagoeneko ezartzen ari da Errusia. Aurreko asteetan eten die gasa Bulgariari, Poloniari eta Finlandiari, gaur Herbehereei, eta bihar Danimarkari. Gazpromek azaldu duenez, Danimarkako Orsted konpainiak uko egin dio gasa errublotan ordaintzeari, eta horregatik eten die hari eta Shell Energy Europeri.
Bruselak gogorarazi die EBko konpainiei beren kontratuetan dagoena bete behar dutela, eta gasa eurotan edo dolarretan ordaindu. Italiako, Frantziako eta Alemaniako konpainia handiak errublotan ordaintzen ari direla ziurtatu du Errusiako Tass berri agentziak. |
2022-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/214089/euskal-herrian-eta-iparraldean-bi-gradu-aitzindari-ikastearen-abantailak.htm | albisteak | Euskal Herrian eta Iparraldean bi gradu aitzindari ikastearen abantailak | EUNEIZ Unibertsitatean bi gradu berri irakatsiko dituzte datorren irailetik aurrera: Multimediako Gradua eta Entretenimenduaren Industriarako Musika Ekoizpen eta Soinu Gradua; bi titulazio bakar, lanbide merkatuan eskari handia duten soslai teknologikoetan espezializatuak. | Euskal Herrian eta Iparraldean bi gradu aitzindari ikastearen abantailak. EUNEIZ Unibertsitatean bi gradu berri irakatsiko dituzte datorren irailetik aurrera: Multimediako Gradua eta Entretenimenduaren Industriarako Musika Ekoizpen eta Soinu Gradua; bi titulazio bakar, lanbide merkatuan eskari handia duten soslai teknologikoetan espezializatuak. | Norbere lanbide etorkizuna edo seme-alabena prestatzeko orduan, eragile ugari hartu behar dira kontuan, eta horietako bat da, ezbairik gabe, aukeratuko den titulazio horrek zer etorkizun profesional izango duen. Horrez gainera, profesional kalifikatu gisa lan merkatuaren gaur egungo eta etorkizuneko premiei aurrea hartzeko gai izanez gero, arrakasta izango da emaitza, seguru; are gehiago, soslai espezializatu hori lortzeko ez baldin bada formakuntza lehiakiderik inguru hurbilean.
Sektore digitala ziztu bizian hazten ari da; hainbeste, ezen, batzuetan, ez gara gai haren potentzial guztia geure gain hartzeko, ez baitago aditurik arlo horretan. Aurrez aurre dugun errealitate digital berriak, bada, testuinguru global horrek eskatzen dituen soslai berrietan prestaturiko jendea eskatzen du.
Alde horretatik, Gasteizen sortu berri den EUNEIZ unibertsitateak badu xede bat: errealitate teknologiko horri bi gradu berrirekin aurre egitea, gaur egungo eta etorkizuneko lan eskakizunei erantzuteko baliagarriak izango direnak; horretarako, elkarlan estuan jardungo dute enpresa ehundurarekin, eta itunpeko enpresetan derrigorrezko formakuntza eskainiko du learning by doing edo eginez ikasiz filosofiaren arabera. Planteamendu horri erantzuten diote Multimediako Graduak eta Entretenimenduaren Industriarako Musika Ekoizpen eta Soinu Graduak —40 toki eta 240 kreditu, hurrenez hurren—; titulazio horiek biak Teknologia Interaktibo Berrien Fakultatean txertatuta daude, eta, Osasun Zientzien Fakultateko graduekin batean —Fisioterapiako Gradua eta Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren Zientzietako Gradua—, EUNEIZen 2022-2023rako eskaintza akademikoa osatzen dute.
Multimediako Gradua Titulazioa berria da, azken aldaketa teknologikoetara egokitua eta etorkizuneko jokaleku digitaletarako prestatua; helburua, Euskadin multimedia sektoreko profesional aitzindariak sortzea. Multimedia ikasteak berekin dakar aurrea hartzea etorkizunari, non dena teknologikoa izango baita. Pixkanaka, enpresak arlo digitalera migratzen ari dira, eta gure erlazio pertsonalek, eta gizarte, kultura eta kirol arloan izaten ditugunek sistema digitalak edo teknologikoak darabiltzate bitarteko gisa. Horregatik, titulazio honek enfasi berezia jartzen du enpresen garapen digitalean, web orriak, app-ak eta murgiltze teknologiak baliaturik, betiere pentsaturik holako mundu batean interakzioa eta berehalakotasuna funtsezkoak izango direla kalitatezko esperientziak sortu nahi izanez gero. Gaur egun, ia dena da produktu multimedia bat. Helburua da produktu horiek kudeatzen eta lantzen jakitea: besteak beste, gidoia, interfazearen diseinua, erabiltzailearen esperientzia, erabilgarritasuna eta programazioa, eta ikus-entzunezkoen diseinua. Materia transbertsala eta estrategikoa da, bere barnean askotariko diziplinak biltzen dituena, eta azkeneko edozein sektoretan aplikagarri dena, hala nola automobilgintzan, hezkuntzan, turismoan, osasunean, marketinean eta ondarean.
>Multimediako Gradua.EUNEIZ>
Profesional bat ikuspegi humanista duena: eskari handikoa, baina urria Hain zuzen ere, horregatik eratu behar dira humanistak, oinarri sendo bat izango dutenak eremu zientifiko edo teknologikoren batean, gizartearen premiak hautemateko gai izango direnak, eta teknologia baliatzeko gai, komunitatearen hobe beharrez, ezagutza bera zerbait erabilgarri eta praktiko bihurtzeraino eraldatuz. Holako profesionalen eskaria oso handia da, sektorea hazten ari baita, sare sozialak gero eta gehiago erabiltzen baitira eta erabilera bera transbertsala baita. Ugariak dira soslai profesionalak, baina lau multzo handitara bildu ahal dira: multimedia garatzailea, multimedia diseinatzailea, multimedia proiektuen kudeatzailea eta multimedia proiektuen aholkularia.
Multimediako soslaia duen horrek sortuko du, esaterako, banku baten webgunea, mapping interaktiborako instalazio bat edozein markaren marketinerako, etxez etxeko jatordu zerbitzu baten app-a, edota orobat diseinatuko ditu ibilgailu bateko ukipen pantailan ageri diren elementuak. Horiek dira, besteak beste, eskari hain handia duten baina hain urriak diren profesional horien benetako ahalbideak. Horrez gainera, sormena eta alderdi humanoa lantzen da gradu honetan, zeina oso iradokitzailea baita jende ekintzailea, teknikoa eta sortzailea sortzeko orduan, norbere proiektuak sortzeko gai izango diren pertsonak, gizarte aldaketa berriei aurrea hartzeko gai izango direnak.
Entretenimenduaren Industriarako Musika Ekoizpen eta Soinu Gradua
Unibertsitate formakuntza ofizial bakarra da musika sorkuntzan eta teknologian. Titulazio bakarra da Euskal Herrian, eta profesionalari ikuspegi globala eskaintzen dio musika ekoizpenean eta soinuan, horien alderdi guztiak aztertuz ikuspegi artistiko zein teknikotik, eta betiere sorkuntza industriako joera berrietara egokitua. Unibertsitateko gradu hau egokia da bai entretenimenduaren industrian maila profesionalean garatu nahi duten musikarientzat eta bai musika zein soinu arloko soslai teknikoentzat.
>Entretenimenduaren Industriarako Musika Ekoizpen eta Soinu Gradua.EUNEIZ>
IFTI Interneteko Formakuntza Teknologikoko Institutuaren analisi eta datu globaletarako taldearen arabera, musika industriaren merkatua %18,5 handitu da azken urtean. Modu digitalean lortutako diru sarrerak ere etengabe gehitu dira urteotan, eta streaming formatua da oraindik ere gailen mundu osoan, musika grabatutik eratorritako diru sarreren %65 izateraino munduan. 2021aren amaiera aldera, ordainpeko harpidetza kontuen 523 milioi erabiltzaile zeuden mundu osoan.
Inpaktu digitalaren ostean, musika industriak hobetu egin du bere merkataritza sistema, eta, ondorioz, baita kontsumo indizeak eta merkatu sarbideak ere. Pista digitalek eraldatu egin dute grabazioaren historia eta musikaren kontsumoa XXI. mendean. Hedapen kanal ugari sortu dira, eta, teknologiari eta digitalizazioari esker, merkatua sekula baino lehiakorragoa da. Hain zuzen ere, entretenimenduaren industriarako musika ekoizpena eta soinua profesionalizatu izanak lagundu egiten du haren funtzionamendua ezin hobea izan dadin. |
2022-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/214090/laboral-kutxak-zibereraso-bat-jasan-du-baina-arazoa-konponduta-dagoela-ziurtatu-du.htm | Ekonomia | Laboral Kutxak zibereraso bat jasan du, baina arazoa konponduta dagoela ziurtatu du | Bankuak azpimarratu du bezeroen segurtasuna bermatuta dagoela. Posta arrunt bidez zenbait bezerori bidalitako PDF batzuetan izan du eragina. Maiatzaren 10ean detektatu zuen erasoa, eta ziurtatu du egunean bertan «berehala konpondu» zuela. | Laboral Kutxak zibereraso bat jasan du, baina arazoa konponduta dagoela ziurtatu du. Bankuak azpimarratu du bezeroen segurtasuna bermatuta dagoela. Posta arrunt bidez zenbait bezerori bidalitako PDF batzuetan izan du eragina. Maiatzaren 10ean detektatu zuen erasoa, eta ziurtatu du egunean bertan «berehala konpondu» zuela. | Laboral Kutxak zibereraso baten berri eman du: bere posta zerbitzuan baimenik gabe sartu direla baieztatu du, eta horrek eragina izan duela bere bezeroetako batzuei posta arruntez bidalitako PDF formatuko dokumentu batzuetan. Dena den, bankuak «erabat egiaztatu» du erasotzaileek ez dutela inolako informaziorik eskuratu kredentzial pertsonalei, txartelen zenbakiei edo autentifikazioko beste elementuren bati buruz.
Maiatzaren 10ean detektatu zuen erasoa, eta ziurtatu du egunean bertan arazoa «berehala konpondu» zuela.
«Ez du eraginik izan datuen osotasunean eta erabilgarritasunean, eta ez du erakundearen eragiketa prozesuan inolako islarik izan. Bezeroen banku jardueraren segurtasuna bermatuta egon da une oro», azpimarratu du Laboral Kutxak.
Bankuak bezeroak informatzeko prozesua abian jarri du: bere segurtasun protokoloak aktibatu ditu, eta baimenik gabeko sarrera indargabetu du.
Horrekin batera, neurriak ezarri ditu gisa horretako eraso bat berriro gerta ez dadin, eta, aldi berean, gertakariaren berri eman die eskumena duten agintari ikuskatzaileei, Espainiako Bankuari, Datuak Babesteko Agentziari, Espainiako Zibersegurtasuneko Institutu Nazionalari eta Basque Cybersecurity Centreri. Aurreratu du salaketa aurkeztu duela, eta kaltetutako bezeroak une oro informatuko dituela.
«Datuen segurtasuna eta pribatutasuna beti izan dira lehentasunezkoak Laboral Kutxarentzat. Hori dela eta, aspalditik ari da behar den teknologia erabiltzen, bai erasoen berri emateko, bai erasoak baztertzeko», azaldu du Mondragon korporazioko finantza erakundeak. |
2022-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/214091/errusiak-gas-hornidura-eten-die-herbehereei-eta-baliteke-danimarka-izatea-hurrengoa.htm | Ekonomia | Errusiak gas hornidura eten die Herbehereei, eta baliteke Danimarka izatea hurrengoa | Errublotan ordaintzeko agindua ez betetzeagatik moztu die. Itsasoz jaso ahalko dute. Aurretik Bulgariari, Poloniari eta Finlandiari ere moztu die. | Errusiak gas hornidura eten die Herbehereei, eta baliteke Danimarka izatea hurrengoa. Errublotan ordaintzeko agindua ez betetzeagatik moztu die. Itsasoz jaso ahalko dute. Aurretik Bulgariari, Poloniari eta Finlandiari ere moztu die. | Errusiako Gazpromek baieztatu du Herbeheretako Gas Terra inportatzaileari hornidura moztu diola astearte honetan, hark errublotan ordaintzeari uko egin diola eta. Danimarkako Orsted konpainiak ere esan du mozketa baterako prestatzen ari dela, hark ere uko egin baitio Errusiako monetarekin pagatzeari.
Errusiak baldintza berriak ezarri dizkie Europako enpresei; besteak beste, Gazprombankekin kontu bat irekitzeko eskatu die, ordainketak errublotan egiteko, horrek lagundu egingo diolakoan bere dibisaren balioari eusten. Gazpromek dagoeneko geldiarazi ditu Polonia, Bulgaria eta Finlandiako hornidurak.
Ikusi gehiago: Errusiaren petrolioaren erdizkako enbargoa onartu du Europako Batasunak
«Gas Terrak ez ditu Gazpromen ordainketa aginduak onartuko», adierazi du Herbehereetarako konpainiak ohar batean. «Hori eginez gero, EBk ezarritako zigorrak hausteko arriskua izango genuke. Gainera, ordaintzeko modu horrekin arrisku finantzario eta operatibo ugari daude».
Europako herrialdeak zatituta daude Moskuk ezarritako betebeharrari dagokionez, eta energia konpainiak modu ezberdinean ari dira erantzuten. Tass agentziaren arabera, inportatzaileen erdiek kontuak ireki dituzte Gazprombanken. Besteak beste, Italiako Eni SpA eta Alemaniako Uniper SE erosle handiek esan dute irtenbide bat aurkitu dutela ordaintzeko, eta hornidurekin jarraitzea espero dutela.
Itsasoz bai
Hala ere, Moskuk hornidura moztu dien herrialdeek Errusiako gasa jaso dezakete oraindik, baina itsasontziz; hau da, gas natural likidotuan. Errublotan ordaintzeko eskariak Gazpromen hornidurei bakarrik eragiten die.
Herbehereekin zuen kontratua urrian amaitzen zen. Danimarkari dagokionez, luzeagoa da, baina esana zuen kontratuak baimentzen duen gehienezko kantitatea baino askoz gutxiago erosteko asmoa zuela.
Europa osoari begiratuta, eskari osoaren «zati txiki bat» baino ez dute osatzen bi herrialdeek, Stefan Ulrich Bloombergeko analistaren arabera. Azaldu duenez, merkatuan alternatibak aurkitzeak ez luke zaila izan behar. «Benetan gas kantitate txikiez ari gara, Europako oreka asko aldatuko ez duten aldaketez». |
2022-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/214092/inflazioak-81era-egin-du-jauzi-eurogunean.htm | Ekonomia | Inflazioak %8,1era egin du jauzi eurogunean | Analistek espero baino erritmo biziagoan garestitu dira kontsumo prezioak maiatzean. Diru politika zurruntzeko presioa areagotzen ari zaio Europako Banku Zentralari. | Inflazioak %8,1era egin du jauzi eurogunean. Analistek espero baino erritmo biziagoan garestitu dira kontsumo prezioak maiatzean. Diru politika zurruntzeko presioa areagotzen ari zaio Europako Banku Zentralari. | Inflazioa goraka ari da oraindik ere Europan, eta baita euroaren herrialdeetan ere. Martxoan eta apirilean tasa %7,4an gelditu ostean, maiatzean analistek igoera espero zuten euroguneko inflazioarentzat, hiru bat hamarrenekoa edo. Baina kontsumo prezioen indize harmonizatuak aurreikuspenak hautsi ditu, eta jauzi handiagoa egin du: %8,1erainokoa.
Inflazio handiaren erantzule nagusiak energia eta elikagaiak izan dira: energia prezioak %39,2 garestitu dira maiatzean eurogunean, eta elikagaietan, edari alkoholdunetan eta tabakoan, igoera %,7,5ekoa izan da.
Hala ere, bi alor aldakorrenak diren horien prezioak aintzat hartzen ez dituen azpiko inflazioa ere uste baino gehiago handitu da: %3,8ra, apirileko %3,5etik.
Euroguneko datuari gehitu behar zaio eremuko herrialde nagusietako inflazio handia ere. Inseek gaur azaldu duenez, bere lehen kalkuluen arabera, Frantzian inflazioak %5,2ko hazkunde tasa izan du maiatzean: 1985. urtetik ikusitako handiena. Igoera esanguratsuak izan dira erregaietan, baina pisu handia hartu dute elikagaiek ere, oro har %4,2 garestituta.
Frantziako datuari bezperako Alemaniako eta Espainiako datu aurreratuak gehitu behar zaizkie. Bi herrialdeetan, inflazioa %8,7an kokatu da maiatzean.
EBZ, miran
Inflazio gero eta handiagoak bere diru politika bizkorrago zurruntzeko presioa areagotzen dio Europako Banku Zentralari, tasa oso urrun baitago bankuaren inflazio helburua den %2tik.
Bankuak jada iragarri zuen estimuluak kentzen hasiko zela, tartean zor erosketak, eta Christine Lagardek jada aipatu du uztaileko bilkuran interes tasak puntu laurden igotzeko aukera —tasak maila negatibotik aterako lirateke horrela—.
Banku zentraleko ekonomisten buru Philip Lanek ere esan berri du uztailean eta irailean puntu laurdeneko igoera bana egitea litzatekeela haien erreferentziazko erritmoa.
Uztailean bertan puntu erdiko tasa igoera bat egitearen eske dabiltzan belatzen mezuentzako erantzun bat da nolabait. Lanen aburuz, estimuluen erretiratzeak «graduala» izan behar du, baina politika zurrunagoen aldekoek neurri bizkorragoak nahi lituzkete.
Ekainaren 9an du hurrengo bilkura EBZko Gobernu Kontseiluak, Amsterdamen. Egun horretan da banku zentrala bere aurreikuspen ekonomikoak eguneratzekoa. |
2022-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/214093/uemak-zuzenketak-egin-dizkio-kontsumitzaileen-legeari-hizkuntza-eskubideak-errespeta-ditzan.htm | Gizartea | Uemak zuzenketak egin dizkio kontsumitzaileen legeari, hizkuntza eskubideak errespeta ditzan | Eusko Legebiltzarreko Merkataritza, Kontsumo eta Turismo Batzordean lantzen ari diren lege proposamena 2003koa baino murriztaileagoa da zenbait puntutan, mankomunitateak ohartarazi duenez, eta bere horretan mantentzen ditu 2012an Patxi Lopezen gobernuak egindako aldaketetako batzuk; esaterako, hizkuntza eskubideak ez errespetatzea ez da arau haustetzat hartuko. | Uemak zuzenketak egin dizkio kontsumitzaileen legeari, hizkuntza eskubideak errespeta ditzan. Eusko Legebiltzarreko Merkataritza, Kontsumo eta Turismo Batzordean lantzen ari diren lege proposamena 2003koa baino murriztaileagoa da zenbait puntutan, mankomunitateak ohartarazi duenez, eta bere horretan mantentzen ditu 2012an Patxi Lopezen gobernuak egindako aldaketetako batzuk; esaterako, hizkuntza eskubideak ez errespetatzea ez da arau haustetzat hartuko. | Kontsumitzaileen eta Erabiltzaileen Estatutuaren lege proiektuak «ezinegona» sortu dio Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateari, eta, ezinegon hori Eusko Legebiltzarreko alderdiekin partekatzeko asmoz eta lege proiektua hobetze aldera, hainbat proposamen egin ditu.
Merkataritza, Kontsumo eta Turismo Batzordean dago lege proiektua, tramitazio fasean, eta, legeaz eztabaidatzeko tartea igarota, legebiltzarrean onartu beharko da. Besteak beste, kontsumitzaileen eta erabiltzaileen hizkuntza eskubideak zedarritzen ditu lege horrek, eta hizkuntza betekizun batzuk ezartzen dizkie jarduera eta langile kopuru jakin bat duten establezimenduei. 2012ra arte, indarrean zegoen Kontsumitzaileen eta Erabiltzaileen Estatutuaren 6/2003 Legea, baina Patxi Lopez lehendakari ohiaren agintaldian zenbait aldaketa egin zitzaizkion, 2/2012 Legearen bidez. «Ezabatu egin zen hizkuntza betekizunei muzin egiten dieten enpresei zehapenak jartzeko aukera», Uemak azaldu duenez.
Horregatik, lege proiektu berriak 2012ko lege erreforman aldatutako puntuak lehengoratu eta, are, berrituko zituela ere espero zitekeen. Hizkuntza eskubideen arloan, ordea, Uemak ez du behar besteko aldaketarik hauteman, eta zenbait artikulutan «atzerakadak» izan direla ere ohartarazi du. Besteak beste, kalitate izendapenetan eta seinalizazioetan euskararen presentzia handitzea, euskara erabiltzeko betebeharra establezimendu gehiagotara zabaltzea eta hizkuntza eskubideak ez errespetatzea arau haustetzat hartzea eskatzen du Uemak.
Kontsumitzaileen eta erabiltzeen informazio eskubideari eragiten dioten puntuetan ere proposatu ditu aldaketak mankomunitateak. Izan ere, lege proiektuak ez du zehazten zerbitzu hori ematen duten bulegoetan arreta herritarrak hautatutako hizkuntza ofizialean eman beharko denik, eta, bulego publikoak direnez gero, hori zehaztea nahi du.
Ondasun eta zerbitzuen gaineko informazioari buruzko puntuetan ere moldaketak egitea nahi du Uemak. Esaterako, lege proiektuaren 79. artikuluak dio «Euskal Autonomia Erkidegoan ekoiztutako eta landutako produktuen» gainekoak euskaraz eta gaztelaniaz idatzi beharko direla, hala nola erabilera eta mantentze jarraibideen eskuliburuak, berme agiriak eta etiketak. Betebehar hori, ordea, 6/2003 Legeak ez zuen mugatzen Araba, Bizkai eta Gipuzkoako produktuetara soilik, eta horixe nahi du Uemak. Lege hura baino murritzagoa da orain eztabaidan dagoena jatorri eta kalitate izendapenei dagokienez ere, mankomunitateak ohartarazi duenez. Horietan euskara «sustatuko» dela dio legeak, baina, hori 2012an aldatu zela gogoratu, eta 2003ko formulaziora jotzea proposatu du. Hartara, derrigorrezkoa litzateke produktuak aurkezterakoan eta etiketatzerakoan euskara erabiltzea.
Bestalde, erakunde publikoek kontsumitzaileekiko eta erabiltzaileekiko harremanetan bi hizkuntza ofizialak erabiltzea bermatuko dutela dio 81. artikuluak, baina puntu horrek «elebitasun simetriko hertsia» dakarrela uste du Uemak. Hori dela eta, aldaketa proposatu du, «jada indarrean diren legeekin koherentziaz eta euskararen erabilera areagotzeko bideak zabaltzeko helburuarekin». Zenbait kasutan errotuluak eta seinaleak euskara hutsez jarri ahal izatea nahi du.
Betebeharra, handiek soilik
Hizkuntza betebeharrak zein enpresak bete beharko lituzketen, horretan ere Uema ez dator bat lege proiektuak dioenarekin. 2003ko legeak saltoki handitzat jotakoei soilik ezarri zien betebeharra, eta hala egiten du oraingoak ere. Uemak, ordea, uste du kontuan hartu behar dela bi legeen artean hogei urte igaro direla, euskararen ezagutzan aurrerapausoak eman direla eta badagoela nahikoa oinarri «hizkuntza betebeharrak pixkanaka hedatzen joateko», hizkuntza eskubideak bermatzea helburu. Horregatik, hamabost langile baino gehiagoko establezimenduek betebehar hori izatea proposatu du. Gainera, seinalizazioan euskara lehenestea «sustatuko» dela zehaztea eskatu du.
Betebehar horiek izatetik harago, Uemak gogora ekarri du establezimendu oso gutxik bermatzen dutela kontsumitzaileak eurek hautatutako hizkuntzan artatzeko eskubidea: «Euskararen erabilera indartzeko berariazko diru laguntza jasotzen dutenek». 2003an onartutakoa baino are murritzagoa da artikulu hori. Uemak zehaztu duenez, ordukoak zehazten baitzuen edozein diru laguntza jasotzen zutenek izango zutela betebehar hori. Hain justu, eskatu du 2003ko legeak zioen hori jasotzea legeak. Gainera, hala ez egiteak «hutsune handia» eragingo lukeela ohartarazi du, establezimendu gutxik izango luketelako zerbitzua euskaraz emateko obligazioa, batetik, eta betebehar horri buruz «anbiguotasuna» sortzen duelako, bestetik. «Testuaren arabera, entitateek zerbitzua hizkuntza ofizialetan eman behar dute 'diru laguntzak jasotzen badituzte'; alegia, diru laguntzak jasotzen dituzten urtean edo aldian soilik dute derrigortasuna, eta diru laguntza amaitzean obligazioa amaituko da?». Uemak uste du testuak ez duela argitzen galdera hori.
Horrez gain, «bilakaera soziolinguistikoa» ere aintzat hartu behar dela uste du: «Enpresetan sartzen ari diren langile gehienak gai dira euskaraz hitz egiteko edo, gutxienez, ulertzeko, eta oinarri horri etekina atera behar zaio erabileran. Horretarako tresnak jarri behar dira, eta, sustapenarekin batera, ezinbestekoa da akuilu gisa jokatuko duten arauak ere onartzea, betiere gogoan izanik hizkuntza eskubideak daudela oinarrian, ez inoren apeta hutsak».
Eskubideetan, mailaketa
Uemak «atzerakada» ikusi du, halaber, lege proiektuak egiten duen arau-hausteen tipifikazioan. Izan ere, lege proposamenaren arabera, hizkuntza eskubideei lotutako artikuluak ez betetzea ez da halakotzat hartuko. Salbuespena berariaz aipatzen du testuak. Uemak salatu du hizkuntza eskubideen ikuspegitik «bidegabea» dela planteamendu hori, batetik, aditzera ematen duelako hizkuntza eskubideak ezi direla gainerako eskubideen parekoak, eta, bestetik, enpresa jabeei ematen dien mezua delako hizkuntzari buruzko betebeharrei entzungor egiteak ez dakarrela ondoriorik.
«2003ko legeak, 2012an aldatu aurretik, jasotzen zuen hizkuntza betekizunak gainerakoen parean egotea, arau hausteek dagozkien ondorioak izatea, eta ez da ulergarria hogei urteren ondoren, egin den ibilbidea kontuan hartuta eta jarri diren baliabideak ikusita, atzerakada hori egitea orain», deitoratu du. Horregatik, eskatu du hizkuntza eskubideak arau hausteetatik salbuesten dituen esaldia ezabatzea. |
2022-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/214094/kaleko-erabileraren-inguruko-ondorioak-aterako-ditu-klusterrak-euskal-soziolinguistika-jardunaldian.htm | Gizartea | Kaleko erabileraren inguruko ondorioak aterako ditu Klusterrak Euskal Soziolinguistika Jardunaldian | Ekainaren 22an egingo dute jardunaldia Bilbon, eta kaleko erabileraren emaitzen interpretazio eta irakurketa errazteko elementuak eskaintzeko baliatuko dute. | Kaleko erabileraren inguruko ondorioak aterako ditu Klusterrak Euskal Soziolinguistika Jardunaldian. Ekainaren 22an egingo dute jardunaldia Bilbon, eta kaleko erabileraren emaitzen interpretazio eta irakurketa errazteko elementuak eskaintzeko baliatuko dute. | Euskal Herriko Hizkuntzen Erabileraren Kale Neurketaren emaitzak duela gutxi argitaratu ditu Soziolinguistika Klusterrak, eta emaitza horien azterketa izango da aurtengo Euskal Soziolinguistika Jardunaldiaren muina. EHUren Bilboko Bizkaia Aretoan egingo dituzte jardunaldiak, ekainaren 22an.
Jardunaldian euskararen biziberritzean beharrezkoak diren gaien inguruan arituko dira, eta aktibistek, adituek eta erakunde arduradunek ondorioak eta iritziak partekatuko dituzte. Bestalde, datozen urteetarako erronkak identifikatzen ere saiatuko direla nabarmendu du Klusterrak.
Goiz eta arratsaldez tailerrak, hitzaldiak eta mahai-inguruak egingo dituzte, eta datuen interpretazio eta irakurketa erraztu dezaketen elementuak eskaintzeko baliatuko dute egitaraua. Hausnarketarako galderak ere luzatu dituzte: “Hizkuntza-erabilera nola aldatu den badakigu, baina... nola aldatu da kalea bera? Nola aldatu da euskaldunen testuingurua? Zein eragin izan du globalizazioak? Eta digitalizazioak? Zer dago jokoan hurrengo urteetan?”.
Pasa den astean argitaratu zituen Soziolinguistika Klusterrak 2021eko Hizkuntzen Erabileraren Kale Neurketaren emaitzak, eta Euskal Herrian euskararen kaleko erabilera orokorra 2016tik berdin mantendu dela nabarmendu zuten, %12,6. 2006. urtean izan zen euskararen kale erabilera maila altuena neurtu zuen urtea, %13,7, baina hurrengo bi neurketetan jaitsi egin zen, 2011n %13,2 eta 2016an %12,6 zela ikusi baitzuen.
Streaming bidez ere
Nahiz eta presentzialak izango diren, streaming bidez parte hartzeko aukera ere egongo da aurten. Klusterraren webgunean eman behar da izena, eta ekainaren 17a izango da izena emateko azken eguna. Matrikula arruntak 50 euroko prezioa du, baina ikasleek, langabetuek eta Klusterreko bazkideek 30 euroko prezio murriztua izango dute; streaming bidezko sarbideak hamabost euroko kostua izango du. |
2022-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/214095/ipar-irlandako-hiru-gimnastari-commonwealtheko-jokoetan-parte-hartzea-debekatu-diete.htm | Mundua | Ipar Irlandako hiru gimnastari Commonwealtheko Jokoetan parte hartzea debekatu diete | Nazioarteko Gimnastika Federazioak hartu du erabakia, argudiatuta kirolari horiek aurrez Irlandarekin lehiatu izan direla nazioarteko lehiaketetan. Brandon Lewis Ipar Irlandako estatu idazkariak federazioari egotzi dio Ostiral Santuko Akordioa aintzat ez hartzea. | Ipar Irlandako hiru gimnastari Commonwealtheko Jokoetan parte hartzea debekatu diete. Nazioarteko Gimnastika Federazioak hartu du erabakia, argudiatuta kirolari horiek aurrez Irlandarekin lehiatu izan direla nazioarteko lehiaketetan. Brandon Lewis Ipar Irlandako estatu idazkariak federazioari egotzi dio Ostiral Santuko Akordioa aintzat ez hartzea. | Irlandan, azken egunetan, zeresan handia eman du Nazioarteko Gimnastika Federazioaren erabaki batek: Ipar Irlandako hiru gimnastari Commonwealtheko Jokoetan parte hartzea debekatu die, kirolari horiek aurrez Irlandarekin lehiatu izan direlako nazioarteko lehiaketetan.
Gaia politikarien agendaraino iritsi da, eta, besteak beste, Brandon Lewis Ipar Irlandako estatu idazkariak nazioarteko federazioari idatzi dio erabakia inpugnatzeko: «Erresuma Batuko Gobernuaren jarrera argia da. Kirolari horiek Ipar Irlandan jaio zirenez, eta Belfasteko Akordioak (Ostiral Santuko Akordioak) aintzat hartzen duen moduan, libre dira Ipar Irlandarekin edo Erresuma Batuarekin lehiatzeko». Haren arabera, federazioak eskaini dituen konponbideak ez dira bideragarriak, eta erabakia bertan behera uzteko eskatu dio.
Antzera mintzatu dira jokoen antolatzaileak; haiek ere federazioari egotzi diote Ostiral Santuko Akordioari jaramonik ez egitea. Itun horren arabera, Ipar Irlandako herritarrak irlandarrak, britainiarrak edo biak izan daitezke. Ipar Irlandako Legebiltzarrak ere atzo adostu zuen erabakia bertan behera uztea eskatzen zuen gutun bat.
Gatazkari irtenbidea emateko bi aukera proposatu ditu nazioarteko federazioak. Bata, hiru kirolariek nazionalitatea aldatzea euren kirol lizentzian. Bestea, antolatzaileek gimnastika lehiaketak jokoen egutegitik kanpo uztea. Deirdre Hargey Kirol ministroak urgentziazko bilera bat eskatu dio nazioarteko federazioari.
Debekua, gimnastikakoei soilik
Atletak Rhys McClenaghan, Eamon Montgomery eta Ewan McAteer dira. McClenaghan da hiruretan ospetsuena, hura izan baitzen 2018ko Commonwealtheko Jokoetan Ipar Irlandaren urrezko domina bakarra lortu zuen kirolaria. Azaldu duenez, erabakiaren ostean bere identitate pertsonala «oso leku zailean» dago, eta hainbat izan dira hiru gimnastei babesa erakutsi eta erabakiaren aurkako jarrera agertu duten kirolariak.
Izan ere, gimnastikako kirolariei soilik ezarri diete jokoetan aritzeko debekua: denera 90 kirolari inguru izango ditu Ipar Irlandako ordezkaritzak, eta hura osatzen duten hainbat atletak ordezkatzen dute Irlanda nazioarteko lehiaketetan.
Commonwealtheko Jokoak lau urtean behin egiten dituzte, eta kirol anitzeko munduko bigarren ekitaldi nagusia da, Olinpiar Jokoen atzetik. Haietan parte hartzen dute Nazioen Mankomunitatea osatzen duten 53 estatu independentek; kide guztiak, Mozambike eta Erresuma Batua bera izan ezik, britainiar inperioaren menpeko lurralde izandakoak dira. Haietan, Olinpiar Jokoetan ez bezala, banatuta parte hartzen dute Erresuma Batua osatzen duten lau nazioek: Eskoziak, Ingalaterrak, Ipar Irlandak eta Galesek. |
2022-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/214096/vwek-ateak-itxiko-ditu-datorren-astean-osagai-faltagatik.htm | Ekonomia | VWek ateak itxiko ditu datorren astean, osagai faltagatik | Zuzendaritzak jarraipen batzordeari jakinarazi dio direkzio zutabeak falta direla Txinako portuak blokeatuta daudelako. | VWek ateak itxiko ditu datorren astean, osagai faltagatik. Zuzendaritzak jarraipen batzordeari jakinarazi dio direkzio zutabeak falta direla Txinako portuak blokeatuta daudelako. | Erdieroaleen krisia ez da amatatu. VW taldeak espero zuen hornidura arazoak konponduta egongo zirela urte erdirako, baina automobilak ekoizteko osagai garrantzitsuak falta zaizkie oraindik ere talde osoan. Landabenen, datorren astean produkzioa geldituko dute horregatik.
Premiazko bilera batera deitu du zuzendaritzak jarraipen batzordea, eta bertan sindikatuei jakinarazi die direkzio zutaberik gabe egongo direla datorren astean —bolantea direkzioarekin lotzen duen funtsezko osagaia da—. Irratiko pantailarekin eta airbag zentralitekin ere arazoak dituzte.
UGT sindikatuak jakinarazi duenez, talde osoak nabari du arazoa. Zuzendaritzak azaldu du Txinako portuak blokeatuta daudela eta Asia ekialdetik iritsi beharreko osagaiak falta zaizkiela.
Berez, Landaben itxiko ote den datorren ostegunean baieztatuko da. UGTk eta CCOOk ekainaren 30era arteko aldi baterako erregulazioa hitzartu zuten zuzendaritzarekin, baina UGTk proposatu du «egoera honetan espedientea berrikusi» beharko dela. |
2022-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/214097/alejandro-toquero-tuterako-alkatea-txupinazoak-irunean-tuteran-suziriak.htm | Gizartea | Alejandro Toquero, Tuterako alkatea: «Txupinazoak, Iruñean; Tuteran, suziriak» | Udalbatzarrean eztabaida bat izan ondotik, udalaren webgunetik 'txupinazo' hitza ezabatu du Alejandro Toquero Tuterako alkateak. «Tuteran ez dago txupinazorik, suziriak baizik», esan du. | Alejandro Toquero, Tuterako alkatea: «Txupinazoak, Iruñean; Tuteran, suziriak». Udalbatzarrean eztabaida bat izan ondotik, udalaren webgunetik 'txupinazo' hitza ezabatu du Alejandro Toquero Tuterako alkateak. «Tuteran ez dago txupinazorik, suziriak baizik», esan du. | «Tuteran ez dago txupinazorik, suziriak baizik». Hitz horiekin erantzun zion atzo Alejandro Toquero Tuterako alkateak (Nafarroa) Alberto Lajusticia I-E Izquierda-Ezkerrako zinegotziari udalbatzarrean, Lajusticiak Tuterako Santa Ana jaietako lehen egunari «txupinazoaren eguna» deitu ondotik. Uztailaren 24tik 30era ospatzen dituzte Santa Ana jaiak herrian, eta lehen eguna txupinazo hitzarekin lotzeak asaldatu egin zuen Toquero –ustez euskal jatorria duelako–. «Txupinazoak, Iruñean; Tuteran, suziriak», nabarmendu zuen Navarra Sumako alkateak.
Txunditurik erantzun zion Lajusticiaren alderdikide Marius Gutierrez politikariak. Ez zuen ulertu Toqueroren asaldura; izan ere, haren hitzetan, Navarra Sumako alkateak ere erabili izan du txupinazo hitza Iruñetik kanpo botatzen diren suziriei buruz mintzatzean. 2015. urtean hark idatzitako testu bat jarri zion adibide gisa. Testu hartan, Fustiñanako jaiei buruz ari zen Toquero. «Ikurrinaren hedapena Fustiñanako txupinazoarena bezalako argazkiak sortzen ari da», zioen oharrean.
Testu horretan bakarrik ez: Tuterako Udalaren atarian ere irakurri ahal izan da txupinazo hitza behin baino gehiagotan; bai orain gutxi arte behintzat. Webgunearen Jaiak atalean, adibidez, hau jasotzen zen duela gutxi arte: «Tuterako zaindariaren jaiak Santa Anaren omenez ospatzen dira. Jaien astearen hasiera hilaren 24ko txupinazoak zehazten du». Orain, aldatu egin dute txupinazo hitza, eta suziri hitzarekin ordezkatu: «Uztailaren 24an, suziriak gorriz eta zuriz tindatzen du Tutera zazpi egunez».
Euskara gutxietsiz, beste behin
Ez da lehenengo aldia Alejandro Toquero Tuterako alkateak euskara gaitzesten duena. Atzera begiratu eta esan dituenetako zenbait adierazpen errepasatu besterik ez da egin behar horretaz jabetzeko. Iaz, adibidez, 2022an Euskal Telebistaren hirugarren katea Nafarroa osora zabaltzeko urratsen aurka egin zuen. Erriberan inoiz euskaraz hitz egin izana ukatu zuen Navarra Sumako alkateak El Mundo egunkariari eginiko adierazpen batzuetan. «Hemen ikus daiteke ETB3, baina ez du inork ikusten. Inork ez zuen eskatu ikusi ahal izatea, are gutxiago Erriberan. Hemen inork ez baitu hitz egiten euskaraz; ez da sekula egin», esan zuen.
Ikusi gehiago: Alejandro Toquero, Tuterako alkatea: «Hemen inork ez du hitz egiten euskaraz; ez da sekula egin» |
2022-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/214098/aztik-tresna-bat-sortu-du-itsas-mailaren-igoerak-sortuko-dituen-eraginak-aurreikusteko.htm | Gizartea | AZTIk tresna bat sortu du itsas mailaren igoerak sortuko dituen eraginak aurreikusteko | Bideometria bidez egindako behaketekin, Euskal Herriko eta Kataluniako kostaldeen inguruko informazioa bildu du AZTIk. Itsas mailaren igoerak eragindako kalteak arintzeko neurrien katalogo bat ere sortu dute. | AZTIk tresna bat sortu du itsas mailaren igoerak sortuko dituen eraginak aurreikusteko. Bideometria bidez egindako behaketekin, Euskal Herriko eta Kataluniako kostaldeen inguruko informazioa bildu du AZTIk. Itsas mailaren igoerak eragindako kalteak arintzeko neurrien katalogo bat ere sortu dute. | Lurraren berotzearen ondorioz kostaldeko herrietan sortutako arriskuei irtenbideak bilatzea. Hori da azken bi urteotan AZTI zentro teknologikoak sortutako Marlit proiektuak izan duen helburua. Eta pauso garrantzitsuak eman ditu helmuga horretara iristeko bidean; olatuen parametroak eta haien inpaktua neurtzeko tresnak, inpaktu horien indarra neurtzen duen sentsore bat eta olatuen uholde prozesuak modu fidagarrian erreproduzitzeko gai diren eredu informatikoak sortu dituzte, besteak beste. Horretarako, 2020. urtetik Euskal Herriko eta Kataluniako kostaldeetan egin dituzte frogak, eta teknologia berri horiek jada martxan daude Biarritzen, Bermeon, Donostian eta Zarautzen.
«Berotze globalarekin batera datozen ondorioek, hala nola itsasoaren batez besteko maila handitzeak eta fenomeno meteorologiko kaltegarriek, ondorio garrantzitsuak izan ditzakete kostaldeko zerrendan kokatutako populazioentzat», azaldu dute AZTIkoek. Esan dutenez, horregatik, «erronka handia» da arrisku hori kudeatzea. Pedro Liria AZTIko Marlit proiektuaren koordinatzaileak azaldu ditu proiektuaren nondik norakoak, gaur Donostiako Kursaalean egin duten aurkezpenean. Hala ere, argitu du zentro teknologikoak Kataluniako zein Frantziako beste hainbat erakunderekin elkarlanean gauzatu duela proiektua—Communauté d 'Agglomération Pays Basque (APB); Eusko Jaurlaritza – Euskalmet, Eusko Jaurlaritzako Larrialdiei Aurre Egiteko eta Meteorologiako Zuzendaritza (DAEM); eta Kataluniako Institutu Kartografiko eta Geologikoa (ICGC) besteak beste—.
Ekaitzek kostaldean duten eragina ebaluatu eta aurreikusteko bazeuden tresnak lehendik ere; baina Marlit proiektuak tresna horiek «hobetu eta automatizatzea» izan du helburu, teknologia berriak erabilita. Era horretan, kostaldeko ur mailaren igoerak sortuko dituen ondorioak arintzeko neurriak hobeto diseinatu ahalko dituzte.
Datu baseak, bideometria bidez
Zehazki, Euskal Herrian zein Katalunian ekaitzek duten inpaktuari buruzko informazioa bildu eta datu base bat osatu dute. Liriak nabarmendu duenez, horretarako bereziki interesgarriak izan dira bideometrian oinarritutako aterabideak. Kostaldeko leku jakin bati begira hainbat kamera berezitu jartzean datza behaketa mota hori, gero puntu jakin bat erakusten duten perspektiba anitzeko irudiak osatzeko. Horren bidez, kostaldean olatuek, uhinek zein ekaitzek daukaten inpaktuen parametroak monitorizatu daitezke. Zarautzen, Bermeon, Donostian —Igeldon eta Zurriolako hondartzan—, Mutrikun, Biarritzen, Ziburun —Zokoako hondartzan— eta Donibane Lohizunen — Artha hondartzan— hartu dituzte irudiak, besteak beste.
Biarritzen, esaterako, algoritmo berezi bat sortu dute, eta horren bidez zehatzago kalkulatu daiteke olatuak noraino heltzen diren, non egiten duten talka, edo itsasoak noiz egingo duen gainezka. Zarautzen, ordea, metodo bitxi bat erabili dute hondartzen goiko aldearen informazioa biltzeko: hondartzetan lanean ibili ohi diren traktore bati lotu dizkiote eremu hori monitoreatzeko gailuak, eta traktoreak egunero egindako ibilibideari esker atera dituzte datuak.
Gainera, beste teknologia bat ere landu dute: olatuen uholde prozesuak modu fidagarrian erreproduzitzeko gai diren eredu informatikoak garatu dituzte, hain zuzen. Liriak azaldu du behaketa horiek oso lagungarriak direla kostaldean izan daitezkeen kalteak ekiditeko: «Datu eta soluzio horiek konbinatuz gero, kostako arriskuak tokian-tokian nola eboluzionatuko duen ebaluatu ahal izango dugu, eta, gainera, neurri espezifikoak identifikatu ahal izango ditugu, lurralde bakoitzeko administrazio publikoek ezar ditzaten».
Neurrien katalogoa
Behin olatuek egin ditzaketen kalteak kalkulatuta, horiek arintzeko neurriak diseinatzen jardun du AZTIk. Baina, hala ere, azaldu dutenez, kostaldeko eremu bakoitzak bere ezaugarri propioak dauzka, eta Euskal Herrian, zehazki, mota askotakoak dira kostaldeko eremuek dituzten baldintzak: «Gure kostan mota askotako hondartzak daude, esaterako. Eremu urbano asko dago kostan, eta, beraz, neurri berezituak behar dira eremu bakoitzean». Hori horrela, eremu bakoitzari hobekien egokitu zaizkion neurriak ezartzeko katalogo bat osatu dute Marlit proiektuan, «aplikazioaren bideragarritasuna baloratuz eta administrazio publikoei ekar diezaiekeen kostu ekonomikoa simulatuz».
Lekuan lekuko baldintzetara egokituz, hainbat neurri biltzen ditu katalogoak: harea leku batetik bestera mugitu edo duna artifiizialak eraiki inpaktua gutxitzeko, posidonia landareak landatu harea lurrera finkatzeko, edo hondarrez betetako zakuekin behin-behineko barrikadak eraiki. Horiek dira neurri bigunenak, baina bestelako neurri gogorrak ere proposatu dituzte: dikeak eraikitzea, esaterako. Hala ere, Liriak azaldu du AZTIn neurri mistoen alde egiten dutela. Adibidez, dike txiki bat eraiki, eta itsasoaren hondoan arrezife artifizialak, puzgarriak, jartzea. Arriskua dagoela aurreikusten denean puztuko lirateke arrezife horiek. |
2022-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/214099/nafarroan-tximino-baztangaren-lehen-kasu-susmagarria-atzeman-dute.htm | Gizartea | Nafarroan tximino baztangaren lehen kasu susmagarria atzeman dute | Tximino baztangarekin bateragarriak diren sintomak ditu, baina ez dute erietxeratu. Laginak aztertzen ari dira kasua benetakoa den edo ez egiaztatzeko. | Nafarroan tximino baztangaren lehen kasu susmagarria atzeman dute. Tximino baztangarekin bateragarriak diren sintomak ditu, baina ez dute erietxeratu. Laginak aztertzen ari dira kasua benetakoa den edo ez egiaztatzeko. | Nafarroako Gobernuko Osasun Sailak jakinarazi berri duenez, tximino baztangaren lehen kasu susmagarria atzeman dute herrialdean. Foru gobernuak Espainiako Osasun Alerta eta Larrialdiak Koordinatzeko Zentroari eman dio kasu susmagarriaren berri. Ustez kutsatutako pertsonak tximino baztangarekin bateragarriak diren sintomak ditu, baina ez dira larriak, eta ez dute erietxeratu. Gaixoaren laginak aztertzen ari da Espainiako Karlos III.a Mikrobiologia Zentroa, baieztatzeko edo baztertzeko tximino baztanga ote den.
Osakidetzak, berriz, tximino baztangaren hiru kasu baieztatu ditu orain arte. |
2022-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/214100/euskarazko-zer-abesti-famatu-datoz-erdal-musikatik.htm | Kultura | Euskarazko zer abesti famatu datoz erdal musikatik? | Andoni Ollokiegi musikariak osatu du zerrenda Twitterren. | Euskarazko zer abesti famatu datoz erdal musikatik?. Andoni Ollokiegi musikariak osatu du zerrenda Twitterren. | Euskarazko hainbat abesti famatu erdarazko abesti originalen bertsioak dira. Gauza jakina da hori. Baina zenbat eta zeintzuk dira? Galdera horri erantzun dio Andoni Ollokiegi gitarra jotzaile eta abeslariak Twitterren (@andoni_o). Batzuk oso ospetsuak, beste batzuk ez horrenbeste: hau da Ollokiegik eta erantzun diotenek osatutako zerrenda.
1. Anje Duhalde - Gogoaren baitan (John Hiatt - Back of my mind)
2. Kortatu - Sarri Sarri (Toots and the Maytals - Chatty Chatty)
3. Egan - Behin batian Loiolan (John Denver - Annie's song)
4. Haizea - Goizeko euri artean (Gordon Lightfoot - Early morning rain). Haizearen bertsioak antz handiagoa du Peter Paul and Maryren bertsioarena.
5. Bizardunak - Nafarroa gure aberria (Dubliners - The wild Rover)
6. Zarama - Txatxo (Los berrones - Chacho)
7. Ken Zazpi - Irri bat (Muse - Muscle museum)
8. Pantxoa eta Peio - Lepoan hartu eta segi aurrera (It's a long way to tipperary). Ollokiegik azaldu duenez, «ez da bertsioa, baina originaletik elementuak hartzen ditu».
9. Exkixu - Agur (Motorhead - Too good to be true)
10. Erlak - Bakardadea (Those were the days)
11. Sorotan bele - Mariñelaren zain (Eskoziako 'Willy o Winsbury' kantu tradizionala). Gari Garaialde argazkilariak azaldu duenez, Sorotan Beleren bertsioak John Renbournena hartu zuen oinarritzat.
12. Xabier Lete - Amsterdam (Jacques Brel - Amsterdam)
13. Anari - Vinu, cantares y amor (Nacho Vegas - Vinu, cantares y amor)
14. Hertzainak - No time for love (Christy Moore - No time for love)
15. Joxe Ripiau - Presaka (Toots and the Maytals - Pressure Drop)
16. Oskorri - Gora ta gora beti (Czech Polka - Škoda lásky)
17. Egan - Ardo gorri naparra (UB40 - Red red wine)
18. Benito Lertxundi - Oi ama Eskual Herri (Mireille Mathieu - Acropolis Adieu)
19. Drindots - Maritxu (Lou Reed - Sweet Jane)
20. Hertzainak - Egunero (The Selecter - Everyday)
21. Eskean Kristo - Iguana (Motorhead - Over the top)
22. Brigade Loco - Brigade Loco (Vanilla Muffins - Brigade loco). Bideoan, 23:26 minututik aurrera.
23. Fermin Muguruza - Gelditu AHT! (Bruce Springsteen - Pay me my money down)
24. Takolo, Pirritx eta Porrotx - Riki riki (The Migil 5 - Mockingbird Hill)
25. Joxe Ripiau - Gerezi begiak (Eric Donaldson - Cherry oh baby)
26. Egan - Poutpurri mazedonia (The beach boys - Barbara Ann)
27. Akelarre - Korrika (Kenny Loggins ft. Steve Perry - Don't Fight It)
28. Mikel Laboa - Herria eta hizkuntza (Francoise Hardy - Il n'y a pas d'amour heureux). Melodia George Brassensena da. |
2022-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/214101/zibersegurtasun-enpresen-fakturazioak-20-egin-zuen-gora-iaz.htm | Ekonomia | Zibersegurtasun enpresen fakturazioak %20 egin zuen gora iaz | Gaia euskal klusterrak ohartarazi du arlo horretan eta informatika sektorean oro har trebaturiko langile asko behar direla | Zibersegurtasun enpresen fakturazioak %20 egin zuen gora iaz. Gaia euskal klusterrak ohartarazi du arlo horretan eta informatika sektorean oro har trebaturiko langile asko behar direla | Zibersegurtasuna gero eta ardura handiagoa da enpresa eta erakunde publikoentzat, eta haien informatika zerbitzuen babes beharra handitzen ari da. Uste zabaldua denari datua jarri dio Gaia klusterrak. «Ziur asko iaz gehien hasi zen gure azpisektorea da, %20tik gora. Inor ez dago erabat ziur; enpresek, erakundeek edota norbanakoek behar dugun zerbitzu bat da», azaldu du Elena Zarraga Gaiako presidenteak. Gaia jakintza industrien eta teknologia aplikatuen elkartea da, eta informatika eta adimen artifizialaren sektoreko Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 302 enpresa elkartzen ditu. Iaz urte oso oparoa izan zuten, eta zibersegurtasuna izan zen bere fakturazioa gehien handitu zuen azpiarloa. «Argi eta garbi gainera», zehaztu du Zarragak: «Segurtasun premia oso handia dago. Egun arlo horretan diharduten 55-60 enpresa ditugu elkartean».
Azken asteetan hainbat eraso izan dira albiste. Laboral Kutxak atzo salatu zuen bat, Iberdrolak ere onartu zuen bezero askoren datu pertsonalak lapurtu zituztela, eta duela bi aste Lituanian jatorria zuen zibereraso batek Nafarroako udal asko informatika zerbitzurik gabe utzi zituen. «Zibererasoak profesionalizatzen ari dira, eta xantaiak egiten dituzte orain», azaldu du Tomas Iriondo klusterreko zuzendari nagusiak. Hain zuzen ere, Nafarroako udalei eginiko erasoan zibererasotzaileek dirua eskatu zuten zerbitzariak desenkriptatzearen truke. Erasoa maiatzaren 18an izan zen, eta oraindik ez dute erabat konpondu arazoa.
Zibergaizkileek atsedenik ez dutela hartzen esatea ohiko esaldia da sektorean, baina Iriondok zehaztu du gaur egun topikoa baino gehiago dela hori, eta zibersegurtasuna lantzen duten enpresek jasotzen dituzten eskakizunetan sumatzen dutela: «Guztioi egingo digute eraso, edo agian dagoeneko egin digute eraso. Erasotzaileek gabeziak detektatzen dituzte sartzeko, eta gu ere askotan arduragabeak gara».
Zarragak, gainera, Ukrainako gerrarekin lotu du igoera hori, eta azaldu du gerra giroak erasoak sustatzen dituela. «Han ere ikusten ari dira sareetan ere gerra dagoela. Etorkizuneko gerrak zibergerrak izango dira». Enpresek, baina, arazo handi bat dute eskaerari aurre egiteko, Gaian diotenez, zibersegurtasunean trebaturiko langile gabezia handia dagoelako. Zarraga: «Arlo askotan dago eskulan gabezia. Zibersegurtasunean ziur, baina baita adimen artifizialean ere, errealitate birtualean, datuen analisian... Pentsa, programatzaile arrunten premia handia ere badago».
1.500 lanpostuko hutsunea
Trebaturiko langileen gabezia oinarrizko arazo bilakatu da Gaiarentzat. Iaz 1.300 langile kontratatu zituzten klusterreko enpresek, eta %6,2 handitu zen lantaldeen tamaina —22.039 dira guztira egun—. Iazkoa, baina, ez zen urte bakarreko lorea izan, 2022an beste 1.400 langile kontratatzea aurreikusten baitu Zarragak. Eta hala ere premia guztiak ez dira beteko: «Langile kopurua %6,6 handitzea espero dugu, eta hala ere bete gabeko 1.500 lanpostuko zuloa dago oraindik. Urtez urte kopuru hori handitzen ari da».
Informatikari gabezia, dena den, ez da Euskal Herriko arazoa bakarrik. Europa osoan dute haien premia. Sektoreko elkarteen arabera, egun 8,4 milioi informatikari daude Europan, eta, digitalizazio prozesuak bere horretan jarraitzen badu, aurki hogei milioi beharko dira. Eta zein da konponbidea? Luze gabe, atzerrira jotzea. «Mundu guztian bilatzen ditugu langileak. Urrundik lan egiteko sistemak ere erabiltzen ditugu. Baina ez ditugu guk bakarrik bilatzen, eta gero eta zailagoa da», azaldu du Zarragak.
Horiek hala, Gaiak argi du bertako harrobia sustatzea dela luzera begira konponbidea. Horretarako kanpainak egiten dituzte, baina nabarmendu du emakumeak erakartzen saiatu behar dela. «Genero arrakala digitala» badagoela garbi du, eta hainbat datu argigarri eman ditu: Gaiako enpresetako langileen %23 baino ez dira emakumeak, ingeniaritza ezberdinetan izen emanikoen %29, eta informatikako unibertsitate graduak ikasten dituztenen %13,4.
«Inoizko urterik onena» izan zuen iaz Gaiak: +%7 Gaia klusterrak bere ibilbideko «urterik onena» izan zuen iaz: hala laburbildu du Elena Zarragak urteroko balantzean —gaur du urteroko biltzarra—. Eta bada zerbait, teknologia enpresak elkartzen dituen elkartea 1983an sortu baitzen. 302 enpresen artean 5.724 milioi euro fakturatu zituzten, 2019an baino %7 gehiago, eta, langile gabeziarengatik ez balitz, are gehiago fakturatuko lukete. «Eskaera guztiak ase ezinda gabiltza». Elkarteko enpresa kopurua, berriz, 311tik 302ra murriztu zen, baina enpresen elkartze mota ezberdinen eragina izan zen. Eraldaketa digitala geldiezina dela uste dute Gaian, eta aurtengorako iragarpenak iazkoak bezain baikorrak dira. Fakturazioa %7 eta %10 artean handitzea espero dute, eta berrikuntzan eginiko inbertsioa %10 handitzea. |
2022-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/214102/seaskaren-helegitea-gibelera-bota-du-paueko-administrazio-auzitegiak.htm | Gizartea | Seaskaren helegitea gibelera bota du Paueko Administrazio Auzitegiak | Frantziako Hezkuntza ministerioari arrazoi eman dio Seaskak prozedura desegokia hautatu zuela ebatzita. «Aitzakia tekniko bat» erabili izana deitoratu du Peio Jorajuriak, eta «politikoki» erantzunen dutela jakinarazi du. | Seaskaren helegitea gibelera bota du Paueko Administrazio Auzitegiak. Frantziako Hezkuntza ministerioari arrazoi eman dio Seaskak prozedura desegokia hautatu zuela ebatzita. «Aitzakia tekniko bat» erabili izana deitoratu du Peio Jorajuriak, eta «politikoki» erantzunen dutela jakinarazi du. | Paueko Administrazio Auzitegiak atzera bota du Frantziako Hezkuntza ministerioaren kontra Seaskak ezarritako helegitea. EEP Euskararen Erakunde Publikoak eta hiruek 2019an izenpetu zuten hitzarmena ez errespetatzea leporatzen zion ikastolen elkarteak ministerioari. Hitzarmen horretan, baxoko ahozko handiaren parte bat euskaraz egiten ahalko zela adostu zuten, baina neurria plantan ezartzea ukatzen du Bordeleko akademiako errektoreak. Lehengo astean aztertu zuten Seaskaren helegitea urgentziazko prozeduran, eta gaur eman du erabakiaren berri auzitegiak.
Paueko epaileak ebatzi du prozedura desegokia hautatu duela Seaskak. Azterketetan euskara erabili dezaketen ikasleen kopurua mugatzeko Frantziako hezkuntza administrazioak hartutako erabakia irmoa dela kontsideratu du, eta, beraz, berau eteteko eskatu behar zutela. Hau da, beste gisan errateko, 2019ko hitzarmena betetzeko eskatu ordez, baxoko proba euskaraz egin ahal ez izateko erabakia bertan behera uzteko eskatu behar zutela Seaskako arduradunek. Ideia bera defendatu zuen Frantziako Hezkuntza ministerioak ere epaitegiaren aitzinean.
Urte hasieratik, behin baino gehiagotan bildu dira ikastoletako ordezkariak Bordeleko errektorearekin. Horietako bi bilkura aipatu ditu Paueko Administrazio Auzitegiak bere ebazpenean: otsailaren 4ean bideo-konferentziaz egin zutena eta apirilaren 13an EEPko ordezkariek eta hiruek izan zutena. Epailearen hitzetan, errektoreak «esplizitituki» adierazi zuen bere erabakia bi bilkura horietan: euskaraz egiteko aukera ez dagokiela ikasle guziei, euskara azkartua berezitasuna hautatu dutenei baizik. Ahozko aipamen hori erabaki administratibo irmo bat zela ebatzi du epaileak, eta Seaskaren kontrako erabakia hartu du.
Peio Jorajuria Seaskako lehendakariaren iritziz, epaileak «aitzakia tekniko bat» erabili du gaian ez sartzeko. «Bagenekien epaile batek estatuaren kontra jotzea biziki zaila zela, teknikoki kasik pikoan ginen baina perfektua izan behar da». Bere hitzetan, argi gelditu da afera ez dela bide judizialetik konponduko. «Erabakia politikoa zen, eta erantzun politikoa izanen du». Ikastolen elkarteak desobedientziarako deia egin zien irakasleei, eta horretarako prestatzen ari direla jakinarazi du Jorajuriak; ondoko egunetan gurasoen erantzun bat ere izanen dela iragarri du
Hiru dokumentu
Seaskak urteak daramatza azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzen. Azkenaldian, ekintzak biderkatu dituzte, Frantziako Hezkuntza ministerioaren jarrera aldatzeko asmoz. Funtsean, hiru dokumentuk berresten dute Seaskaren eskaera. Batetik, Frantziako Hezkuntza Kodeak, 121-3 artikuluan; bestetik, EEPk, ministerioak eta Seaskak 2019an izenpetutako hitzarmenak; eta, azkenik, joan den abenduan hizkuntza gutxituen irakaskuntzari buruz publikatu zuten zirkularrak. Brebetan eta baxoan proba batzuk euskaraz egiteko aukera aipatzen da azken horretan.
Azken hilabeteetan protesta bat baino gehiago egin dituzte guraso, ikasle eta irakasleek azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzeko. Otsailean giza katea egin zuten Baionan eta 1.500 pertsona bildu zituzten ikasleen hizkuntza eskubideen alde. Apirilean EEPren bulegoetara sartu ziren, eta akademia ikuskaritza Ipar Euskal Herrian diren hiru egoitza okupatu zituzten. Ondoko asteak ere mugituak izanen direla aurreikusi liteke. |
2022-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/214103/frantziako-gobernuak-ingelesezko-hitzak-galarazi-ditu-bideojokoen-alorrean-frantsesa-babesteko.htm | Mundua | Frantziako Gobernuak ingelesezko hitzak galarazi ditu bideojokoen alorrean, frantsesa babesteko | Parisko Kultura Ministerioak frantsesezko hitzak eta esamoldeak proposatu ditu ingelesezkoak ordezkatzeko. Quebecen ere, are gehiago zorroztu dute frantsesa babesteko legea. | Frantziako Gobernuak ingelesezko hitzak galarazi ditu bideojokoen alorrean, frantsesa babesteko. Parisko Kultura Ministerioak frantsesezko hitzak eta esamoldeak proposatu ditu ingelesezkoak ordezkatzeko. Quebecen ere, are gehiago zorroztu dute frantsesa babesteko legea. | Ahaztu streamer hitza; aurrerantzean, joueur-animateur en direct esan beharko da, hau da, zuzeneko jokalari-esatari. Frantziako Gobernuak erabaki du aurre egitea bideojokoen alorrean erabiltzen diren ingelesezko hitz eta esamoldeei, eta frantsesezko baliokideekin ordezkatzea.
Frantziako Aldizkari Ofizialean atzo argitaraturiko arauaren arabera, zerbitzu publikoetan eta testu ofizialetan ezingo da cloud gaming erabili, esaterako, baizik eta jeu video en nuage (bideojokoa hodeian); jokalari profesionala adierazteko ezingo dute pro-gamer esan, eta joueur professionnel erabili beharko dute; jokalariek ezingo dute season pass bat erosi, jokoan sasoi batez nahieran aritzeko, eta passe saisonnier bat atera beharko dute. Eta frantsesez ofizialki ez da eSport-ik egongo; jeu video de competition izango dira.
Kultura Ministerioak atzo zabalduriko agiri batean azaldu zuenez, bideojokoen alorrean ingelesezko hitz «asko» erabiltzen dira, eta halakoak «ulertzeko oztopo izan daitezke ingelesez egin ohi ez dutenentzat».
Frantsesa Aberasteko Batzordearen ekimenez hartu du erabakia Gobernuak. Erakunde hori 1996. urtean sortu zuten, baina 2015ean hartu zuen gaur duen izena. Erakundea lehen ministroaren agintepekoa da, eta hauxe du bere buruari ezarritako helburu nagusia: «Hitz eta esamolde berriak sortzea, gure hiztegian dauden hutsuneak betetzeko, eta atzerriko moldeetan agertzen diren kontzeptuak eta errealitateak frantsesez adierazteko». Hemeretzi aditu taldek asmatu dituzte batez ere ingelesetik helduriko terminoen baliokideak. Gero, Akademia Frantsesak —Euskaltzaindiaren baliokideak— eman behar die oniritzia proposamenei, aldizkari ofizialean argitaratu aurretik.
Ez da iradokizuna: agindua da. Baitezpada erabili beharko dituzte hitzok eta esamoldeok estatuaren erakunde guztietan, eta ezinbesteko erreferentzia izango dira itzultzaile eta idazle teknikarientzat.
Gutxienez 1980ko hamarkadatik, Paris oso kezkaturik egon da frantsesak lekua galdu duelako, bai nazioartean eta bai herrialde frantsesdunetan, ingelesaren mesederako. Hizkuntzan sarturiko ingelesezko hitzei eta esamoldeei baliokideak bilatzen aritu dira etengabe. Horietako asko teknologiaren alorrekoak dira: e-mail ez esateko, courriel hitza sortu zuten, esaterako; eta digital hitza saihesteko, numérique asmatu zuten. Eta euskarara ere heldu da hori: Ipar Euskal Herriko euskaldun askok numerikoa erabiltzen dute, eta Euskaltzaindiak berak askotan baliatzen du numerikoa edo digitala esamoldea.
Legeak ere ezarri dituzte horren harira Frantzian. 1994. urteko Toubon legeak, esaterako, debeku eta arau multzo bat ezarri zituen, Frantziako gizartean frantsesaren nagusitasuna bermatzeko. Herritarrei zerbitzua frantsesez emateko betebeharra ezarri zuen, eta lan eremuetan frantsesa erabiltzera derrigortu; publizitatea frantsesez egitea ziurtatu zuen; ingelesari harturiko hitzak erabiltzea debekatu zien hedabideei, eta horien ordezko frantsesak erabiltzera behartu.
Quebecen, legea zorrotzago
Hizkuntza propioa —frantsesa oraingoan ere— babesteko ahaleginetan, beste urrats bat egin zuen joan zen astean Quebeceko Parlamentuak: frantsesaren nagusitasuna are gehiago bermatu nahi duen legea onartu zuen.
Lege horren arabera, Quebecen bizitzen jartzen diren etorkinak hasieran baino ezingo dira gobernuarekin komunikatu ingelesez edo beste hizkuntzaren batean. Sei hilabeteren buruan, frantsesa erabili beharko da harremanetan.
Orain arte konpainia handiek bakarrik ziurtatu behar izan dute frantsesez aritzen direla. Lege berriarekin, negozio ertain eta txiki gehienek ere zailago izango dute justifikatzea frantsesez egiten ez duten langileen kontratazioa. Legea betetzen ari ote den ikertzen duenean, Poliziak ahalmen gehiago izango ditu ordenagailuak eta telefonoak aztertzeko.
1977. urtean, 101. Legea edo Frantsesaren Agiria ezarri zuten Quebecen. Ordutik, joan zen asteko erreforma da eginiko «garrantzitsuena», François Legault lehen ministroak idatzi duenez. «Ipar Amerikan gehiengo frantsesduna duen gobernu bakarraren buru naizen aldetik, nire erantzukizuna da ziurtatzea frantsesa izango dela aurrerantzean ere gure hizkuntza ofizial bakarra, gure hizkuntza komuna».
101. Legeak ezarri zuen frantsesa Quebeceko hizkuntza ofizial gisa. Legeak zerbitzuak frantsesez jasotzeko eskubidea bermatzen die herritarrei; enpresak frantsesa erabiltzera behartzen ditu herritarrekin komunikatzeko orduan, eta haur guztiek frantsesezko eskoletan ikasten dutela ziurtatzen du.
Lege horren eraginez, eremu ingelesdunez inguratuta egon arren, Quebeceko zortzi milioi biztanleetatik %85 inguru batez ere frantsesez mintzo dira egunerokoan.
Gaiak Quebecen eta Kanadan duen garrantzia agerian geratu zen udazkenean, Air Canadako buru Michael Rousseauk barkamena eskatu behar izan zuenean, Quebecen hamalau urtez bizi izanda ere ordura arte ez zuelako frantsesik ikasi. Jasotako kexuen ostean, irakasle bat hartu behar izan zuen Rousseauk. |
2022-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/214104/emakume-bat-hil-da-gasteizen-kamioi-batek-harrapatuta.htm | Gizartea | Emakume bat hil da Gasteizen, kamioi batek harrapatuta | 82 urte zituen andrazkoak. Udaltzaingoak ikerketa abiatu du istripua argitzeko. | Emakume bat hil da Gasteizen, kamioi batek harrapatuta. 82 urte zituen andrazkoak. Udaltzaingoak ikerketa abiatu du istripua argitzeko. | 82 urteko emakume bat hil da gaur Gasteizko Aranbizkarra auzoan, kamioi batek harrapatuta. Ezbeharra 17:00 aldera gertatu da, Valladolid eta Andaluzia kaleen arteko bidegurutzean, Aranalde gizarte etxearen ondoan. Gizarte etxeko langileak emakumeari laguntzen saiatu dira, baina ezin izan dute ezer egin, eta bertan hil da. Gasteizko Udaltzaingoak ikertzeari ekin dio ezbeharra argitzeko. |
2022-5-31 | https://www.berria.eus/albisteak/214105/ez-da-txosnarik-egongo-iruneko-sanferminetan.htm | Bizigiro | Ez da txosnarik egongo Iruñeko sanferminetan | Navarra Sumak ukatu egin die herri mugimenduei etxolak Alde Zaharrean jartzea, eta Herri Sanferminak koordinakundeak ez du onartu Runako parkera joatea, aurreko urteetan hara joanda dirua galdu zutelako. | Ez da txosnarik egongo Iruñeko sanferminetan. Navarra Sumak ukatu egin die herri mugimenduei etxolak Alde Zaharrean jartzea, eta Herri Sanferminak koordinakundeak ez du onartu Runako parkera joatea, aurreko urteetan hara joanda dirua galdu zutelako. | Gizarte mugimenduek ez dute jaigunerik edukiko datozen Sanferminetan. Herri Sanferminak koordinakundeak eta udala negoziatzen aritu dira azken asteotan, baina, azkenean, ez da akordiorik egon.
Udal gobernuko Navarra Suma alderdiak txosnak Alde Zaharretik atera nahi izan ditu, kosta ahala kosta. Herri Sanferminak koordinakundeak, berriz, biztanleei traba egingo ez dien eredu bat proposatu die: Oaren plazan, eta 01:00ak arte.
Hasieran, begi onez hartu zuten udalean proposamena, baina, azkenean, herri mugimenduei Alde Zaharra galarazi nahi zietenen irizpidea gailendu da.
Ikusi gehiago: Herri Sanferminak: «Ez da izanen txosnarik, baina ez gara desagertuko»
Udalak txosnak Runako parkean jartzea nahi zuen. Baina Herri Sanferminak koordinakundeko ordezkariek gogorarazi diote esperientzia txarra dutela leku horretan, jaiaren bihotzetik urrun dagoelako, eta jendea ez delako hara joaten. Izan ere, bi urtez egin zuen ahalegina han Gora Iruñea taldeak, eta dirua galdu zuen.
Herri Sanferminak koordinakundeak bihar azalduko du, zehaztasun handiagoz, zer gertatu den negoziazioetan. |
2022-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/214128/angelun-58-urteko-gizon-bat-hil-da-etxebizitza-batean-izandako-sutean.htm | Gizartea | Angelun 58 urteko gizon bat hil da, etxebizitza batean izandako sutean | Espainia etorbideko eraikin baten bigarren pisuan piztu da sua. Suhiltzaileek topatu dute hilotza, eta emakume gazte bat ere ospitaleratu behar izan dute. | Angelun 58 urteko gizon bat hil da, etxebizitza batean izandako sutean. Espainia etorbideko eraikin baten bigarren pisuan piztu da sua. Suhiltzaileek topatu dute hilotza, eta emakume gazte bat ere ospitaleratu behar izan dute. | Suhiltzaileek 58 urteko gizon baten gorpua topatu dute gaur goizean Angelun (Lapurdi), kiskalitako etxebizitza batean. Espainia etorbidean dagoen eraikin bateko bigarren pisuan piztu da sua (bost pisu ditu eraikinak), eta 32 lagun atera behar izan dituzte 21 etxebizitzetatik. Hogei urteko neska bat ere ospitaleratu dute, baina, jakinarazi dutenez, ez dago larri.
Oraingoz, ez dute argitu zerk piztu duen sua, baina ikerketa zabaldu du Baionako Fiskaltzak. Lehen arrastoen arabera, ez dirudi indarkeria zantzurik dagoenik.
Claude Olivet alkateak azaldu duenez, hiru senideko familia bati behin-behineko ostatu bat eman dio udalak, eta suhiltzaileen eta Poliziaren lana eskertu du.
Poliziaren arabera, hildakoak Diogenesen sindromea zuen, eta, horren ondorioz, litekeena da bakarrik egoteko eta etxean gauza asko biltzeko joera izatea. |
2022-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/214129/hipikarik-ez-irunean-enpresen-interes-faltagatik.htm | Gizartea | Hipikarik ez Iruñean, enpresen interes faltagatik | Iruñeko Udalak jakinarazi duenez, enpresa bakar batek ere ez du azaldu borondaterik hirian txapelketa bat antolatzeko. Udaleko talde politiko guztien artean, soilik Navarra Sumak nahi zuen hura egitea. | Hipikarik ez Iruñean, enpresen interes faltagatik. Iruñeko Udalak jakinarazi duenez, enpresa bakar batek ere ez du azaldu borondaterik hirian txapelketa bat antolatzeko. Udaleko talde politiko guztien artean, soilik Navarra Sumak nahi zuen hura egitea. | Iruñeko Harresien I. Hipika Sariketa Nagusia egin zuten 2021eko irailaren 2tik 12ra, Iruñeko Ziudadelan. Sanferminak ohi bezala ospatu ez, eta festetarako izan ohi den aurrekontuaren parte bat horretan inbertitzea erabaki zuen Udalak orduko hartan, «iruindarrentzako eskaintza zabaltzearren». Txapelketak lehenbiziko aldia zuen hirian, izenak adierazten zuenez. Bada, ez da izanen bigarrenik, ez aurten behintzat.
Kirol zinegotzi Maria Caballerok egin du jakinarazpena. Emandako azalpenen arabera, bistan gelditu da, dena dela, erabakia ez dela guztiz librea izan, baldintzek behartua baizik. Iruñeko Udalak ez du inolako proposamenik jaso txapelketa antolatzeko. Hau da, hipika enpresa bakar batek ere ez du interesik azaldu Iruñean halakorik egiteko.
Nafarroako hiriburuan iaz egin zen hipika txapelketa hasiera-hasieratik izan zen polemika iturri, hura antolatzeko asmoa iragarri zenetik bertatik. Sariketak aurrera eginen zuela jakinarazi ondotik ere, hainbat izan ziren hura gelditzeko ahaleginak, protestak tarteko. Besteak beste, Hipikarik Ez taldea sortu zuten auziaren harira, eta ekintzak gauzatu zituzten udan.
Ikusi gehiago: Iruñeko hipika txapelketa prestatzeko erabiltzen ari diren makina bat sabotatu dute
Baina iritsi zen iraila, eta Navarra Sumak erdietsi zuen nahi zuen hori. Caballero zinegotziaren esanetan, «arrakasta» izan zen iazkoa. Ez ordea, gaur egungoak ikusita, sariketa errepikatzeko adinakoa.
Ziudadela, garbiago
2021eko hipika txapelketak piztutako sumina eta ezinegona ez zen sariketa bukatzearekin batera iraungi. Ziudadela txapelketarako atontzeko, hareaz bete zituzten zuloguneak, hondarrez bete zuten eremu osoa, baita beste hainbat material baliatu ere. Kalteak hasieratik izan ziren nabarmenak, eta luze iraun zuten ondotik. Udalaren «utzikeria» gaitzetsi zuten herritarrek eta hainbat eragilek.
Izan ere, txapelketa bukatu eta zenbait hilabetetara, hondarrak Ziudadelan segitzen zuen artean. Navarra Sumak salbu, udaleko talde politikoek adierazpen bat onartu zuten eremua berehala egokitu dadila eskatzeko. Handik lau hilabetera garbitu zuten guztiz Ziudadela. Hala eta guztiz ere, hainbat taldek salatu dute kalte batzuk «konpondu ezinekoak» direla.
Ikusi gehiago: Hipika txapelketa bukatu eta hilabete eta erdira, Iruñeko Ziudadela hondarrak hondatua dago oraindik |
2022-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/214130/vulcanizados-zuloaga-enpresa-zigortu-dute-greba-eskubidea-urratzeagatik.htm | Ekonomia | Vulcanizados Zuloaga enpresa zigortu dute greba eskubidea urratzeagatik | Bilboko lan arloko epaitegiak dio Zaratamoko enpresak legez kanpo ordezkatu dituela greban dauden langileak. 52.900 euro ordaintzera behartu du, eta urraketa bertan behera uzteko exijitu dio. | Vulcanizados Zuloaga enpresa zigortu dute greba eskubidea urratzeagatik. Bilboko lan arloko epaitegiak dio Zaratamoko enpresak legez kanpo ordezkatu dituela greban dauden langileak. 52.900 euro ordaintzera behartu du, eta urraketa bertan behera uzteko exijitu dio. | Iazko ekainean hasi ziren greban Zaratamoko (Bizkaia) Vulcanizados Zuloaga enpresako langileak, beren lan baldintzak hobetzearren. Ia urtebete igaro ostean, Bilboko lan arloko epaitegiak enpresa kondenatu du greba eskubidea urratzeagatik, langileen ordezkapenak legez kanpo egin dituela egotzita.
Epaitegiak zehaztu duenez, enpresak 52.900 euro ordaindu beharko die langileei kalte moralengatik, eta greba eskubidearen urraketa bertan behera utzi beharko du.
ELAk adierazi du gatazka hasi zenetik zuzendaritzak ez duela izan «inolako borondaterik» lan baldintza duinak negoziatzeko. Enpresak bi bidetatik ordezkatu ditu langileak: batetik, greban zeuden langileen zereginak betetzen zituzten ordezkapenekin; bestetik, enpresaren beraren zerbitzuak kanporatu eta hirugarrenen esku utzi ditu. Azken arrazoi horrengatik epaiak Andoaingo (Gipuzkoa) Cortusa Industrial enpresa kondenatu du 5.000 ordaintzera.
ELAk Greba Batzordearekin negoziazio fase bat irekitzeko eskatu dio Vulcanizados zuloagaren zuzendaritzari, «behingoz» langile taldearen lan baldintzak «nabarmen hobetuko dituen hitzarmena» adosteko. Enpresak egindako urraketak ere «berehala» etetea galdegin dio. |
2022-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/214131/herri-sanferminak-laquoez-da-izanen-txosnarik-baina-ez-gara-desagertukoraquo.htm | Gizartea | Herri Sanferminak: «Ez da izanen txosnarik, baina ez gara desagertuko» | Plataformak salatu du Iruñeko Udalak «ikusezin» bihurtu nahi dituela: «Festak ospatzeko beste modu batzuk bilatuko ditugu». | Herri Sanferminak: «Ez da izanen txosnarik, baina ez gara desagertuko». Plataformak salatu du Iruñeko Udalak «ikusezin» bihurtu nahi dituela: «Festak ospatzeko beste modu batzuk bilatuko ditugu». | «Enrique Maiak eta bere taldeak festaren erdigunetik bazterrera itzularazi nahi ditu Herri Sanferminak», salatu du Herri Sanferminak plataformak. Haren arabera, Iruñeko alkateak ez die baimenik eman txosnak alde zaharrean jartzeko. «Ikusezin» bihurtu nahi dituzte, salatu dutenez. Hain zuzen ere, horregatik, erabaki irmoa hartu du plataformak: «Ez dugu txosnarik jarriko». Atzo zabaldu zen albistea, baina zehaztapena egin dute gaur: «Gure balioak erdigunean jarri eta aldarrikatuko dituzten festak ospatzeko beste modu batzuk bilatuko ditugu». Ez dira desagertuko.
Aurtengo sanferminetarako prest zeuzkaten programazioaren inguruko afixak eraman dituzte Iruñeko O plazan egindako elkarretaratzera: «Hiriaren erdigunean adin guztietako herritarrendako egitarau oparoa genuen antolatua». Bertan behera gelditu da, ordea. Hau zuen izena: Aro berria loratzen.
2015. urterik, txosnak O-ko Andre Maria plazan eta Errekoleten plazan —Baratxurien plaza esaten diotenean— izan dira Iruñean. Aurten, baina, Iruñeko Udalak apirilean esan zien Errotazarrera itzuli beharko zutela; hain zuzen ere, Arrotxapea auzora. «Beste aukerarik ez digute eman», gaitzetsi dute, haserre. Halaber, udalekoen koherentziarik eza salatu dute: «Argudiatu dute ez dela posible alde zaharrean egotea horrek bizilagunei enbarazu eginen liekeelako. Gazteluko plazan ezarriko diren barren kasuan, ordea, ez dirudi gauza bera uste dutenik»,
Antolaketa traketsa
Udalaren kudeaketa «traketsa» dela esan dute. Kontatu dutenez, abenduan egin zuten plazen zesiorako eskaera, eta apirilera arte ez zuten jaso erantzunik. Halaber, kideek salatu dute Sanferminen mahaia «norabide bakarrekoa» izan dela.
«Herritar guztiek gozatu eta deskantsatu ahal izanen duten festetan sinesten dugu, eta hori da gure apustua», esan dute plataformako kideek. Horretarako, zenbait alternatiba proposatu zituzten; hala nola kontzertuen ordutegia gauerdiraino mugatzea; txosnen gunea, berriz, 01:00eraino. Gainera, beste leku batzuk proposatu zituzten, baina Iruñeko Udalaren ezezkoa «borobila» izan zela esan dute.
Herri Sanferminak zazpi ardatz nagusi dituen besta eredua aldarrikatzen dute: «Herrikoiak, parte hartzaileak, feministak, ekologistak, euskaldunak, antikapitalistak eta pluralak». Udalarentzat «traba» dela salatu dute, baina argitu dute lanean jarraituko dutela. |
2022-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/214132/eh-bilduk-lurzoruaren-legea-aldatzea-proposatu-du-alokairu-soziala-sustatzeko.htm | Gizartea | EH Bilduk Lurzoruaren Legea aldatzea proposatu du, alokairu soziala sustatzeko | Hiri plangintzan babes publikoko etxebizitza guztien %50 alokairu sozialera bideratzea arautu nahi du. EH Bilduk bihar eramango du lege proposamena Eusko Legebiltzarreko osoko bilkurara. | EH Bilduk Lurzoruaren Legea aldatzea proposatu du, alokairu soziala sustatzeko. Hiri plangintzan babes publikoko etxebizitza guztien %50 alokairu sozialera bideratzea arautu nahi du. EH Bilduk bihar eramango du lege proposamena Eusko Legebiltzarreko osoko bilkurara. | Unai Fernandez de Betoño EH Bilduko legebiltzarkideak gaur goizean aurkeztu du alokairu soziala bultzatzea helburu duen lege proposamena. Koalizioak bihar eramango du Eusko Legebiltzarreko osoko bilkurara, tramiterako onar dezaten, nahiz eta ekinaldiak ez duen aurrera egingo, Jaurlaritzak lege egitasmoaren aurkako iritzia emanda duelako. Egitasmoaren bidez, 2006tik indarrean den Lurzoruaren Legea aldatzea proposatu du koalizioak, xede batekin: hiriko planifikazioan legez jasoa egon dadin babes publikoko etxebizitza guztien %50 alokairura bideratzeko betebeharra, baita sustapen pribatuetan ere. «Etxebizitza larrialdi baten aurrean gaude», ohartarazi du Fernandez de Betoñok gaurko agerraldian. Azaldu duenez, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako alokairu sozialeko eskaintza «oso murritza» da: gisa horretako 25.000 etxebizitza baino ez daude, parke osoaren %3a baino gutxiago. Aitzitik, alokairu sozialaren eskaerak nabarmen egin du gora azken urteotan: gaur egun Etxebiden izena emanda dauden 60.000 eskatzaileen %80 baino gehiago alokairu sozialeko etxebizitza baten bila dabiltza. Gogoratu du 2015eko Etxebizitza Legeak administrazioak behartzen dituela babes publikoko etxebizitza guztiak alokairura bideratzera, baina udal eta administrazio askok «zirrikituak» bilatzen dituztela agindu hori saihesteko: «Babes publikoko etxebizitzak egiteko kalifikatuta dauden lursailak sustatzaile pribatuei saltzen dizkiete, eta, horiek alokairura bideratu beharrean, etxebizitzak salmentara bideratzen dituzte». Gasteizko Udalaren kasua azpimarratu du Fernandez de Betoñok: gutxienez sei lursail saldu ditu, eta hamar milioi euro baino gehiago eskuratu ditu, promotore pribatuek babes publikoko 450 etxebizitza eraiki eta saldu ahal izateko. «Gasteizen 9.200 herritarrek izena eman dute Etxebiden alokairu sozial bat eskatzeko, baina, Udalaren datu ofizialen arabera, 90 etxebizitza besterik ez daude libre alokairuaren merkatuan. Eskariaren eta eskaintzaren arteko desoreka ikaragarria da, etxebizitza larrialdia dago, eta Udala areagotzen ari da». Horiek hala, Etxebizitza Legeari «izkin» ez egiteko bidea proposatu du EH Bilduk lege proposamenean: Lurzoruaren Legea aldatzea. Zehazki, lege horren 16. eta 80. artikuluak ordezkatzea eta osatzea proposatu du, horietan arautzen baitira, hurrenez hurren, etxebizitza babestuetarako lurzoruen hirigintza kalifikazioa, eta babes publikoko etxebizitzen estandarrak eta kopuruak. Jaurlaritza, aurka Eusko Legebiltzarrak bihar eztabaidatuko du lege proposamena, baina Jaurlaritzako bazkideak aurka azalduko dira argudiatuta lege aldaketa hori justifikatu gabe dagoela. «Etxebideren zerrendan alokairu sozial bat eskatzen ari diren 61.000 pertsona ez da justifikazio nahikoa? Zenbat behar dira? 80.000? 100.000?», galdetu du EH Bilduko legebiltzarkideak. Gogoratu du, halaber, Madrilen eta Nafarroan proposamen bera ari direla eztabaidatzen etxebizitza legeetan. «Bitxia da PSOEk Madrilen, eta Geroa Baik eta PSNk Nafarroan, guk planteatzen dugun neurri hori ongi ikustea, eta hemen, ordea, Jaurlaritza aurka egotea». |
2022-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/214133/duela-46-urte-desagertutako-eskultura-bat-itzultzera-behartu-dute-jon-buesa-eajko-goi-kargudun-ohi-bat.htm | Politika | Duela 46 urte desagertutako eskultura bat itzultzera behartu dute Jon Buesa, EAJko goi kargudun ohi bat | Bako jainko erromatarraren burua Arkaiako (Gasteiz) obra batzuetan agertu zen 1976an. Epaile batek aginduta itzuli du lana, eskultura berak zuela aitortu ostean. Aurretik, berak zuena kopia bat zela adierazi zuen. | Duela 46 urte desagertutako eskultura bat itzultzera behartu dute Jon Buesa, EAJko goi kargudun ohi bat. Bako jainko erromatarraren burua Arkaiako (Gasteiz) obra batzuetan agertu zen 1976an. Epaile batek aginduta itzuli du lana, eskultura berak zuela aitortu ostean. Aurretik, berak zuena kopia bat zela adierazi zuen. | Azaldu da Arkaiako (Gasteiz) obra batzuetan duela 46 urte aurkitu zuten Bakoren burua: Jon Buesak entregatu du, besteak beste Arabako Batzar Nagusietan EAJren bozeramaile izandakoak. Eusko Jaurlaritzako Uren zuzendaria ere izan zen, eta 1976an obretarako Arabako Aldundiaren ingeniaria zen.
Buesak aste honetan aitortu du berak zuela marmolezko artelana, eta Gasteizko epaile batek behartu du itzultzera. Orain, Arabako Foru Aldundiaren jabetzara itzuli da; Ertzaintzaren eta foru teknikarien artean eraman dute Arabako Bibat arkeologia museora. Han berrikusi egingo dute, eta, benetakoa dela baieztatutakoan, publikoki erakutsiko dute ziurrenik. Balio handiko pieza da, II. mendekoa. Zortzi zentimetroko zabalera eta hamabiko garaiera du, nahiz eta ez dagoen oso-osorik.
Kopia bat?
Jakina zen artelana bere ardurapean izan zuen azken pertsona Buesa zela, aldundiko ingeniaria zen garaian. Ikerketa, ordea, aurten suspertu da berriz, El Correo egunkariak urtarrilean ateratako artikulu baten harira. Foru Aldundiak salaketa jartzea erabaki zuen, eta Buesa deklaratzera deitu zuen epaileak. Orduan esan zuenez, berak zuen artelana kopia bat zen, eta ez zekien benetako pieza non zegoen. Orduan, aldundiak kopia hori entregatzeko eskatu zion, azter zezaten. Ez zuten erantzunik jaso, atzo arte.
Arkaian aurkitutako gainontzeko piezak Bibat museoan daude. Han egon zen erromatarren Suestatium hiria, eta arkeologoek balio handiko informazioa eskuratu dute aztarnategi horretan. |
2022-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/214134/munduko-landarerik-handiena-aurkitu-dute-australian-2000-kilometro-karratu-eta-4500-urte-ditu.htm | Bizigiro | Munduko landarerik handiena aurkitu dute Australian: 2.000 kilometro karratu eta 4.500 urte ditu | Posidonia australis du izena landareak, eta urtez urte 35 bat zentimetro hazten da batez beste. Zientzialariak «zur eta lur» utzi ditu aurkikuntza harrigarriak. | Munduko landarerik handiena aurkitu dute Australian: 2.000 kilometro karratu eta 4.500 urte ditu. Posidonia australis du izena landareak, eta urtez urte 35 bat zentimetro hazten da batez beste. Zientzialariak «zur eta lur» utzi ditu aurkikuntza harrigarriak. | Handia da, orain arte aurkitutako handiena: 2.000 kilometro karratu eta 4.500 urte inguru ditu, eta Australiako kostaldean aurkitu dute, Shark Bay badian. Zientzialariak txunditurik utzi ditu aurkikuntza harrigarriak. Kasualitatez topatu dute, ingurune horretan bizi diren landareen leheneratze proiektu batean: estudio genetikora bideratutako tresna batzuen bidez aurkitu dute, ingurune horretan hartutako 18.000 markagailu espezie berarena zirela ohartu direnean.
«Zur eta lur gelditu ginen», aitortu du Jane Edgeloe Proceedings of the Royal Society B aldizkari zientifikoan aurkikuntzari buruz argitaratutako ikerketaren buruak. UWA Mendebaldeko Australiako Unibertsitateak zabaldutako ohar batean aletu ditu aurkikuntzaren nondik norakoak: «Itsasoko belardietan dauden 200 kilometro karratuak landare kolonizatzaile bakar batetik hedatu direla dirudi». Posidonia australis du izena landareak: itsas belarraren antza du, arrunta da Australia hegoaldean, eta zuntz-bola belar ere esaten zaio.
Erresistentzia handia
Tamainagatik soilik ez, beste hainbat ezaugarriengatik ere bereizten da Posidonia australis bere familiako beste landareetatik; izan ere, Posidonia australis organismo poliploide bat da, eta, ondorioz, bere familiako beste landareek halako bi kromosoma ditu. Elizabeth Sinclair UWAko biologo eta landare ikusgarri horri buruzko ikerkuntzaren egileetako batek azaldu ditu haren ezaugarri askotarikoak.
Landare poliploideak ingurumen baldintza muturrekoak erregistratu ohi diren lekuetan bizi ohi dira, eta, askotan antzuak izaten diren arren, urtez urte hazten eta hazten jarrai dezakete, orain gutxi aurkitutakoak bezala. Zientzialarien esanetan, gutxi gorabehera 35 bat zentimetro hazi da urtez urte Australiako mendebaldean topatu duten hori, eta dagoeneko 2.000 kilometro karratu hartzen ditu. Ikertzaileek jakin ahal izan dutenaren arabera, 4.500 urte ditu landareak, eta urte horietan guztietan joan da zabalduz.
Organismoak bizi izan dituen ezaugarri klimatologikoei dagokienez, gorabehera askotarikoak izan dituela nabarmendu du Sinclair biologoak. «Erresistentzia handia duela dirudi, tenperatura, gazitasun eta muturreko argi baldintza askotarikoetan bizi behar izan baitu. Ezaugarri gorabeheratsu horiek oso estresagarriak izango lirateke landare gehienentzat», zehaztu du. |
2022-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/214135/ep-iuk-eskatu-du-biktimen-erreparazio-osoa-jasotzea-memoria-historiko-eta-demokratikoaren-legean.htm | Gizartea | EP-IUk eskatu du biktimen erreparazio «osoa» jasotzea memoria historiko eta demokratikoaren legean | Legebiltzar taldeak 62 zuzenketa aurkeztu dizkio Eusko Jaurlaritzaren lege egitasmoari. | EP-IUk eskatu du biktimen erreparazio «osoa» jasotzea memoria historiko eta demokratikoaren legean. Legebiltzar taldeak 62 zuzenketa aurkeztu dizkio Eusko Jaurlaritzaren lege egitasmoari. | EAEko Memoria Historiko eta Demokratikoaren Lege proiektua tramitatzen ari dira Eusko Legebiltzarrean, eta, zuzenketak aurkezteko epea zabaldu denez, Elkarrekin Podemos-IU taldeak gaur iragarri du 62 zuzenketa aurkeztu dizkiola lege proiektuari. Jon Hernandez legebiltzarkideak azaldu du lan «zorrotza» egin dutela testua hobetzeko eta «lege indartsu eta integral bat» onartzeko, eta «1936ko kolpe faxistaren eta ondorengo diktadura frankistaren biktimen egia, memoria, justizia eta erreparazioa lortzea» dela taldearen zuzenketen helburua. Izan ere, koalizioak uste du lege proiektuak «hutsune ugari» dituela, eta «zehaztasuna» falta duela memoriaren historikoaren politikak behar bezala garatzeko. Horregatik, hainbat neurri planteatu ditu zuzenketen bidez: esaterako, biktimen errolda bat sortzea; biktimen «erreparazio osoa» bermatzea, «morala zein ekonomikoa»; biktima gisa izendatzeko kasuistika zabaltzea, eta 1982. urtera arte zabaltzea diktadura ondorengo egituren errepresioa jasan zutenek erreparazio neurriak jasotzeko aukera. Hernandezek salatu du EAJk uko egin diola «luzaroan» gai horiek lege batean jasotzeari, eta Elkarrekin Podemos-IUk elkarte memorialisten nahiak aintzat hartuta erabaki duela biktimen aldarrikapenak zuzenketa batean jasotzea. Emakumeak eta hezkuntza Legeari emakumeei buruzko artikulu bat gehitzea ere proposatu du EP-IUk, «jasan zuten errepresioa espezifikoa, orokorra eta sistematikoa izan zelako». Hernandezen ustez, emakume izate hutsagatik errepresioa pairatu zutenentzako berariazko politikak jaso behar ditu legeak. Bestelako esparruak arautzea ere proposatu du koalizioak zuzenketetan. Hala, memoria hezkuntza sisteman txertatzeko eskatu du zuzenketa batean, eskola curriculumean derrigor jaso dadin eta irakasleek prestakuntza neurriak jaso dezaten. Memoriaren aurkako sinboloen eta elementuen kategoriak zabaltzeko ere proposatu du, frankistei ohore egiteko altxaturiko eraikin arkitektoniko eta eskultorikoak aintzat hartuta. Horrez gainera, EP-IUk proposatu du Memoria Historikoaren Euskal Kontseilua sortzea; Gogora Institutuaren barnean ikerketa talde propioa eta adituen batzorde espezifiko bat eratzea, gerra eta frankismo garaian Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan izandako giza eskubideen urraketei buruzko txostena egiteko; Euskadiko Memoria Historikoaren Zentroa sortzea, eta 1936ko gerraren lekukotzen artxibo bat sortzea. Uztailaren 18a kolpe militarraren eta diktaduraren biktimak oroitzeko eta omentzeko eguna izendatzea ere proposatu du taldeak, besteak beste. |
2022-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/214136/nafarroan-sorgailu-eolikoen-palak-birziklatzeko-planta-bat-eraikiko-dute.htm | Ekonomia | Nafarroan sorgailu eolikoen palak birziklatzeko planta bat eraikiko dute | Hamar milioi euro inbertituko dituzte Iberdrolak eta FCC Ambitok, eta ehun lanpostu sortzea aurreikusten da. Nafarroa hegoaldean kokatuko dute lantegia. | Nafarroan sorgailu eolikoen palak birziklatzeko planta bat eraikiko dute. Hamar milioi euro inbertituko dituzte Iberdrolak eta FCC Ambitok, eta ehun lanpostu sortzea aurreikusten da. Nafarroa hegoaldean kokatuko dute lantegia. | Iberdrolak eta FCC Ambitok sorgailu eolikoen palak birziklatzeko planta bat eraikiko dute Nafarroan; eskala industrialean lan egingo duen Europako lehena izango da. Lehen instalazioetan hamar milioi euro inguru inbertituko dituzte bi enpresek, eta hamarkada honetan zehar ehun lanpostu sortuko dituztela aurreikusi dute, zuzenean zein zeharka.
Lantegiaren kokapena oraindik zehazteke dago, baina Nafarroa hegoaldean izango da. Enpresek adierazi dutenez, gune «estrategikoa» da. Izan ere, inguruko hainbat parke eolikoetatik «gertu» egongo da, eta instalazio eolikodun eskualdeekin «konexio onak» izango ditu.
Proiektuaren helburua sorgailu eolikoen paletako osagaiak berrerabiltzea da —hein handi batean, beira eta karbono zuntzez eta erretxinaz osatuta daude—. Birziklatze prozesuko hainbat etapa hartuko ditu barnean: aurreko tratamendua eta prestatzea, hondakinen garraioa eta birziklatutako produktuen merkaturatzea. |
2022-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/214137/eraso-homofobo-bat-salatu-dute-sopelan.htm | Gizartea | Eraso homofobo bat salatu dute Sopelan | Erasoa maiatzaren 27an gertatu zen; herritar batek iraindu eta mehatxatu egin zuen biktima. Sopelako neska gazteen talde Ukatuk protestara deitu du ostiral iluntzerako. | Eraso homofobo bat salatu dute Sopelan. Erasoa maiatzaren 27an gertatu zen; herritar batek iraindu eta mehatxatu egin zuen biktima. Sopelako neska gazteen talde Ukatuk protestara deitu du ostiral iluntzerako. | Herritar batek eraso homofobo bat egin zion beste bati iragan asteko ostiralean Sopelan (Bizkaia), maiatzaren 27an, alegia. EH Bilduk eman du erasoaren berri. Koalizio abertzaleak zehaztu duenez, biktimak irainak eta mehatxuak jasan zituen. Bera joan zen udaltzainengana gertatutakoa kontatzeko, eta gorroto delitua salatu zuen.
Erasoa gaitzetsi eta LGTBI kolektiboari babesa azaltzea xede, Sopelako neska gazteen talde Ukatuk mobilizaziora deitu du etzirako. Elkarretaratzea eginen dute udaletxe parean, 20:30ean. Autodefentsa transmaribibolloa izanen dute lelo. |
2022-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/214138/adjudikatu-dituzte-ahtaren-plataforma-eta-gasteizko-sarbidea-lotzen-dituzten-lanak.htm | Gizartea | Adjudikatu dituzte AHTaren plataforma eta Gasteizko sarbidea lotzen dituzten lanak | Iruña Oka (Araba) eta Gasteiz artean igarotzen da zatia. Espainiako Gobernuak Construcciones Sanchez Dominguez Sando enpresari adjudikatu dizkio lanak, 27,5 milioi euroan. Urtebetean amaituta egotea aurreikusi dute. | Adjudikatu dituzte AHTaren plataforma eta Gasteizko sarbidea lotzen dituzten lanak. Iruña Oka (Araba) eta Gasteiz artean igarotzen da zatia. Espainiako Gobernuak Construcciones Sanchez Dominguez Sando enpresari adjudikatu dizkio lanak, 27,5 milioi euroan. Urtebetean amaituta egotea aurreikusi dute. | Espainiako Gobernuak adjudikatu ditu Iruña Oka (Araba) eta Gasteiz arteko AHT abiadura handiko trenaren lanak. Zehazki, Burgos-Gasteiz abiadura handiko linea Gasteizko sarbidearekin lotzen duen plataforma egiteko lanak adjudikatu dituzte. Construcciones Sanchez Dominguez Sando enpresak egingo ditu obra horiek. Kontratuaren arabera, 27,5 milioi euroko kostua izango dute, eta urtebetean amaituko dira. Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Euskal Autonomia Erkidegoan duen ordezkariak egin du iragarpena, eta azpimarratu du Espainiako Gobernuak konpromiso osoa duela AHTaren obrak bizkortzeko.
Egingo duten plataformaren zatia «zabalera estandarreko trenbide bikoitzerako» diseinatuta dago. Iruña Oka eta Gasteiz udalerrietatik igaroko da, eta 3,6 kilometro inguruko luzera izango du. Iruña Okako udalerrian 320 metroko plataforma eraikiko da, eta Billoda kontzejuaren ekialdean hasiko dira obrak, Zadorra ibaiaren ezkerreko ertzean. Lan horiekin, Burgos-Gasteiz abiadura handiko linea Arabako hiriburutik igarotzen den trenbidearekin lotuko da. Burgos-Gasteiz zatia Gasteizko sarbidearekin lotzeko plataforma egiteko proiektuaren lehenengo fasea 1.302.649,87 euroan esleitu zen, eta «egikaritze fase aurreratuan» dago, Itxasok azaldu duenez. Bidearen zati bat Zadorra ibaiaren inguruetan urak har ditzakeen eremuetatik igaroko da. Hori dela eta, Uraren Euskal Agentziarekin koordinatuta, uholde arriskuari buruzko azterlan zehatza egin da Zadorraren inguruan, eta baita Jundizko linearen eta geltoki intermodalaren gaineko inpaktua neurtzeko beste txosten bat ere. Espainiako Gobernuak jakinarazi duenez, obrak egiten diren bitartean, Ingurumena Zaintzeko eta Hondakinak Kudeatzeko Planak egingo dira. |
2022-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/214139/tuterako-gizon-bat-espetxeratu-dute-sexu-eraso-bat-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Tuterako gizon bat espetxeratu dute sexu eraso bat egitea egotzita | Atxilotuak 31 urte ditu. Poliziaren arabera, bi aldiz saiatu da emakume bati erasotzen. | Tuterako gizon bat espetxeratu dute sexu eraso bat egitea egotzita. Atxilotuak 31 urte ditu. Poliziaren arabera, bi aldiz saiatu da emakume bati erasotzen. | Joan den igandean gertatu zen: Espainiako Poliziak 31 urteko gizonezko bat atxilotu zuen Tuteran (Nafarroa) sexu askatasunaren aurkako delitua, lesioak eta indarkeria erabilita lapurreta egitea egotzita. Poliziak azaldu duenez, 20:00 aldera emakume batek laguntza eskatu zien. Andreak arropa hautsita zeukan, eta urratuak zituen gorputzean eta aurpegian. Esan zien gizon bat bera bortxatzen saiatu zela.
Poliziak jakinarazi duenez, gizona andrearengana joan zen, bakarrik geratu zela aprobetxatuta. Bi aldiz saiatu zen eraso egiten, eta, emakumearen lagun bat itzuli zenean, ihes egin zuen. Gainera, indarkeria erabilita, biktimari sakelako telefonoa lapurtu zion. Lau ordu geroago atxilotu zuten gizona, eta epaileak espetxera bidaltzea erabaki du. |
2022-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/214140/antropologia-feministaren-lehen-kongresua-egingo-dute-ezagutza-eraldatzeko.htm | Gizartea | Antropologia Feministaren Lehen Kongresua egingo dute, «ezagutza eraldatzeko» | Ekainaren 8tik 10era egingo da kongresua, EHUren Donostiako HEFA fakultatean. | Antropologia Feministaren Lehen Kongresua egingo dute, «ezagutza eraldatzeko». Ekainaren 8tik 10era egingo da kongresua, EHUren Donostiako HEFA fakultatean. | Lau urteko prestakuntzaren eta bi urteko atzerapenaren ostean, datorren asteazkenean hasiko da I. Antropologia Feministaren Kongresua. 350 pertsonatik gora elkartuko dira, antropologia feministak diziplina horri egiten dizkion ekarpenei buruz hitz egiteko, baita nazioarteko ikuspegiei buruz aritzeko ere.
Euskal Herriko sei hizlarik parte hartuko dute AFIT Antropologia Feminista Ikerketa Taldeak antolatutako kongresuan, eta nazioarteko beste hamar ere egongo dira: Kataluniatik, Brasildik, Herbehereetatik eta Mexikotik etorriak.
AFITeko kideek diote helburu nagusia dela «diziplina barruko zein kanpoko ezagutza eta errealitatea aldatzea», eta nabarmendu dute horretarako «deserosotasuna» apustu kontzeptual, pertsonal eta politiko bihurtu behar dela.
Hiru eguneko kongresu horretan, bi formatuko egitasmoak egingo dituzte. Lehenik eta behin, mahai inguruak; bost egingo dituzte guztira hiru egunetan: Unibertsitatea, jakintza eta prekarietatea: biziraupen zaila, Genero-antropologia eta antropologia feminista: genealogia komun baten zenbait ibilbide, Eztabaida eta erronka teorikoak, Prozesu etnografiko eta ekarpen metodologikoak eta Antropologia feminista, feminismoa eta jendartea: eztabaida eta harremanak.
Panelei dagokienez, askotarikoak izango dira landuko dituzten gaiak; esaterako, diziplinartekotasuna, antropologiaren aplikagarritasuna, zaintzak eta feminismoa, genero disidentziak eta disidentzia sexualak, eta justizia feminista.
2018tik prestatzen
Dirudiena baino ibilbide luzeagoa du datorren astean hasiko den kongresuak. 2018an hasi ziren antolatzen, eta 2020ko ekainean egiteko asmoa zuten, 2020ko martxoan itxialdia iritsi zen arte.
Orduan, martxan jarri ziren 2021ean egin ahal izateko, baina urte horretan ere ezin izan zuten egin azkenean; izan ere, lehen egunetik antolatzaileen lehentasuna izan da kongresua presentziala izatea, eta horregatik erabaki zuten berriro ere atzeratzea.
Baldintzak hobetu direnez, aurten egingo dute azkenean, baina, ordutik, ez dira geldirik egon. Joan den urteko ekainean Antropologia, Feminismoa eta Pandemia izeneko beste kongresu bat egin zuten, pandemiari buruz antropologia feministaren betaurrekoekin hausnartzeko. Aitzindariak dokumentala ere estreinatu zuten orduan, 2020tik prest zutena; AFITen webgunean ikusgai dago. |
2022-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/214141/foro-sozialak-memoria-inklusiboa-landuko-du-laquoelkarrizketa-gertagaitzenraquo-bidez.htm | Politika | Foro Sozialak memoria inklusiboa landuko du, «elkarrizketa gertagaitzen» bidez | Hainbat esparru politikotako 11 lagun elkarrizketan jarriko ditu foroak ekainean. Haren ustez, eragile gehienak bat datoz memoria inklusiboa eta ez-baztertzailea egin behar dela. Gai korapilatsua izan arren, ez da ari presoen eta biktimen auzian egin beharreko urratsak oztopatzen, azaldu duenez. | Foro Sozialak memoria inklusiboa landuko du, «elkarrizketa gertagaitzen» bidez. Hainbat esparru politikotako 11 lagun elkarrizketan jarriko ditu foroak ekainean. Haren ustez, eragile gehienak bat datoz memoria inklusiboa eta ez-baztertzailea egin behar dela. Gai korapilatsua izan arren, ez da ari presoen eta biktimen auzian egin beharreko urratsak oztopatzen, azaldu duenez. | Ibilbide politiko eta iraganaren ikuskera desberdina duten 11 pertsonak parte hartuko dute Foro Sozial Iraunkorrak ekainean egingo dituen lau elkarrizketa saiotan. Horien artean izango dira, besteak beste, Santiago Cervera UPNko eta PPko parlamentari ohia, Txelui Moreno ezker abertzaleko kidea, Juan Mari Ollora EAJren Arabako ahaldun nagusi ohia eta Patxi Zabaleta Aralarreko legebiltzarkide izandakoa. Bilbon, Gasteizen eta Iruñean egingo dituzte topaketak, oraingoz, baina jakinarazi dute Donostian ere badutela saio bat egiteko asmoa.
Nor bere esperientziatik abiatuta, «memoria kritiko inklusiboa nola eraiki» hausnartuko dute, antolatzaileek atzo jakinarazi zutenez. Izan ere, Foro Sozialak uste du kontakizunaren borroka noria batean dagoela azken urteetan: «Argudio berberak errepikatzen dira, aurrera egin gabe». Are, beste alor batzuetan urratsak egin diren arren, memoria inklusiboaren gaia «askatzea gehien kostatzen ari dena dela» nabarmendu du. Hala eta guztiz ere, Foro Sozialaren arabera, urrats horien faltak geroz eta gutxiago baldintzatzen ditu oraindik konpontzeke dauden beste bi gaitan egin beharreko aurrerapausoak: biktimen eta presoen eskubideen alorrean egin beharrekoak.
Kontsentsutik urrun dagoen gaia izanagatik, «igarobidea ematen hasi den zantzuak» sumatzen hasia da Foro Soziala. Besteak beste, azpimarratu du «kontakizun bakarraren tesia agortuta» dagoela, eta, gainera, «konfrontazioa» sortzen duela. Horri lotuta, foroak uste du «akats larria» litzatekeela «gizarteko sektore garrantzitsu bat baztertuko lukeen eztabaida esparru bakar bat eraikitzea», eta sektore horri bere kontakizun propioa egitea eragoztea. Bazterketak «etorkizuneko gatazken haziak» direla argudiatu du. Kontakizun bakar bat inposatzea, gainera, akatsa izatetik harago, «ezinezkoa» izango dela ere gaineratu du Foro Sozialak. Egoeraren diagnostikoa osatzeko, gehitu du Eusko Jaurlaritzak prozesu bat abian jarriko duela, Euskadin memoria sozialki eraikitzeko partekatutako oinarriak izenpean, ETAren eta Espainiako Estatuaren biktimek osatutako lantalde batek gidatua.
Diagnostiko hori oinarri, Foro Sozialak ondorioztatu du eragile gehienak bat datozela «memoriak, kritikoa izateaz gain, inklusiboa eta ez-baztertzailea izan behar duela , bidean kontakizun kritikorik utzi gabe». Horregatik, gaia «noriatik ateratzera» eta «gertatutakoaren ikuspegi desberdinei modu ordenatuan aurre egitera» dei egin du.
«Egia ezberdinen batura»
Foro Sozialaren esanetan, inork ez dauka «egiaren monopolioa», eta egia osoa «egia ezberdinen batura» izango da. Horrek, baina, elkarrenganako enpatia eskatzen duela uste du, lubitik ateratzea: «Bizikidetza demokratikoaren eraikuntzak gertatu den guztiari buruz hitz egitea eskatzen du; hainbeste urtetan gure eguneroko bizitzaren parte izan diren eta gehiegitan ezagutzen ez ditugun indarkeria horiek nola bizi izan ditugun jakitea, gure lubakiaren erosotasun eremuan babesa bilatu dugulako».
Ez egiteak belaunaldi berriak zamatzea ekar dezakeela ere ohartarazi du: «Transferitu ezin zaien erantzukizuna da gai horretan sakontzea». |
2022-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/214142/gorenak-ez-du-onartu-atristainen-zigorra-berrikustea.htm | Politika | Gorenak ez du onartu Atristainen zigorra berrikustea | Epaileen ustez, Atristainek inkomunikazioan egindako deklarazioez gain froga gehiago egon ziren hura zigortzeko. Fiskalaren argudioei men egin die. | Gorenak ez du onartu Atristainen zigorra berrikustea. Epaileen ustez, Atristainek inkomunikazioan egindako deklarazioez gain froga gehiago egon ziren hura zigortzeko. Fiskalaren argudioei men egin die. | Espainiako Auzitegi Gorenaren esku zegoen Estrasburgok urtarrilaren 18an emandako sententzia betearaztea, baina epaileek ebatzi dute ez dutela onartzen Xabier Atristaini 2013an ezarritako hamazazpi urteko zigorra berrikustea. Epaileek argudiatu dutenez, inkomunikazio garaian egindako deklarazioez gain badira deklarazio horiekin lotuta ez dauden bertze froga batzuk, eta, haien hitzetan, horiekin ondorio berera iritsi izanen lirateke «zigorraren oinarrian dauden gertaerei buruzko» epaia ematerakoan. Epaiak zehazten du froga horiek inkomunikazio aldiko deklarazioen harira lortu zituztela, baina, hala ere, hori ondorioztatzen du. Men egin dio fiskaltzaren tesiari, beraz.
Gorenak azpimarratu duenez, Estrasburgoko sententziak dio Atristainen zigorra «nagusiki deklarazioen harira lorturiko frogetan oinarritzen» dela: «Deklarazio horiek funtsezkoak izan ziren material esplosiboa aurkitzeko. Deklarazio horien ondorioz, Poliziak datu eta froga sendoak atzeman zituen zeinak frogatzen baitute eskatzaileak delitu horiek egin zituela». Bada, hori hala izanik ere, hala segitzen du: «Lehergaiak eta demandatzaileari atzemandako material informatikoa izan ziren zigorra ezartzeko oinarriak, baina baita beste akusatuen autoinkulpazio deklarazioak, lekukoen deklarazioak eta akusazioaren galderen aurrean demandatzaileak izandako isiltasuna ere».
Gorenaren arabera, Estrasburgok ondorioztatu du zigorra ez dela berrikusi behar, zeren eta froga oinarria, atzemandako armena, zigortuaren deklarazioa ez zen bertze froga batean oinarritu baitzen. Gorenaren hitzetan, gainera, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ez du «zalantzan» jartzen Espainiako gaur egungo legedia, «ezta delinkuentzia terroristagatik atxiloturikoen inkomunikazio erregimena ere, epaile baten zaintzapean egiten bada, betiere». Auzitegiaren arabera, «justifikatuta egon daiteke, testuinguru horretan, ofiziozko abokatu batek artatzea atxilotua, eta inkomunikaturiko atxilotuaren eskubide batzuk murriztea, baldin eta arrazoiak justifikatzen badira».
Gorenak nabarmentzen du Estrasburgok dioela ez zela egon ebazpen indibidualizatu bat justifikatzen zuena zergatik ez zitzaion utzi atxilotuari berak hautaturiko abokatu bat izaten, baina ohartarazten du adierazi zela «bazirela atxilotuarengan talde terrorista bateko kide izatearen eta lehergaiak izatearen zantzuak, zeinak ekarri baitzuten instrukzio epaileak inkomunikazioa ezartzea».
«Astakeria»
Sortuko Nazio Kontseiluko kide den Haimar Altunaren hitzetan, «aurrekaririk gabeko astakeria» da «Estrasburgoko auzitegiaren aginduari muzin egin eta Xabier Atristainen zigorra ez indargabetzeko erabakia». Sorturen ustez, izan ere, erabaki horrek «erabateko inpunitatea» ematen die «Espainiako Estatuak euskal independentismoaren aurka erabilitako giza eskubideen urraketei». Erabakia «ozen» salatu dute, eta «bidegabekeriaren» aurrean «ahotsa altxatzeko» deia egin diete gainerako eragile politiko, sindikal eta sozialei. Altunaren arabera, Gorenaren epaiak oztopatu egiten du «herri honetan askatasun, bake eta elkarbizitza demokratiko agertoki bat eraikitzea».
Sortuk gogoratu du Atristaini ez ezik bertze euskal presoei ere eragin ziezaiokeela sententziak. Ordea, salatu du «sakoneko estatuak» erabaki duela «aurrera ihes egitea, gai honi justizian oinarritutako arrazoizko aterabide bat eman beharrean; Atristainen eskubide urraketan sakonduz eta Estrasburgok presoen auziari aterabide justu eta logiko bat emateko ireki zuen aukera leihoa itxi nahian». Altunaren hitzetan, horrek agerian utzi du Espainia ez dela «zuzenbide estatu bat». |
2022-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/214143/hilean-9-euro-ordainduta-alemaniarrek-ia-nahi-bezala-bidaiatu-ahalko-dute-datozen-hiru-hilabeteetan.htm | Ekonomia | Hilean 9 euro ordainduta, alemaniarrek ia nahi bezala bidaiatu ahalko dute datozen hiru hilabeteetan | Bizitzaren garestitzeari aurre egiteko hartu du neurria Alemaniako Gobernuak. Garraio publiko guztia sartzen da planean, hirien arteko eta ibilbide luzeko trenak izan ezik. | Hilean 9 euro ordainduta, alemaniarrek ia nahi bezala bidaiatu ahalko dute datozen hiru hilabeteetan. Bizitzaren garestitzeari aurre egiteko hartu du neurria Alemaniako Gobernuak. Garraio publiko guztia sartzen da planean, hirien arteko eta ibilbide luzeko trenak izan ezik. | Bederatzi euroko txartel bat erosita, nahi adina bidaiatu metroan, autobusean eta trenean, hilabete osoan. Aukera hori daukate alemaniarrek gaurtik, ekainerako, uztailerako eta abuzturako. Alemaniako Gobernuak ezarri du bederatzi euroko txartelaren plana, inflazioari eta oinarrizko produktuen garestitzeari aurre egiteko. Horrez gain, herritarrei autoa ez erabiltzeko arrazoi bat eman nahi diete.
Gaur sartu da plana indarrean, baina Alemaniako Garraio Ministro Volker Wissingek esan du dagoeneko «arrakasta handia» dela, dagoeneko zazpi milioi txartel saldu dituztelako. Izan ere, goizean goizetik herritarrek aplikazioen bidez, txartel makinetan eta garraio bulegoetan erosi ahal izan dituzte txartelak. Halere, hainbat hiri eta garraio enpresak egunak daramate txartelak saltzen, gaurtik aurrera erabiltzeko.
Planean ez dira sartzen Deutsche Bahn konpainia publikoko hiri arteko trenak eta ibilbide luzekoak, baina, halere, herrialde osoa zeharkatzeko aukera badago, eskualdeetako trenak katean erabiliz gero. Ezin da erreserbarik egin, hori bakarrik ibilbide luzeetako trenetan egiten baita normalean. Bizikleta eramanez gero, aparte ordaindu behar da. Edonon erositako txartelak Alemania osorako balio du.
«Ikusita zenbat garestitu den energia, berehala arindu nahi dugu herritarrek pairatzen duten zama», esan du Wissing ministroak. Bederatzi euroko txartelarekin «energia aurreztuko dugu eta garraio publikoa erakargarriago egingo dugu luzera begira».
Neurri gehiago
Beste zenbait neurri hartu ditu Alemaniako Gobernuak prezioen gorakada konpentsatzeko. Uztailean, haur bakoitzeko 100 euro jasoko dituzte gurasoek, eta, udazkenean, energia beharrak handitzen hasten direnean, 300 euroko ordain bakar bat jasoko du lan kontratua duen pertsona bakoitzak. Langabezian daudenentzat edo gizarte laguntzaren bat jasotzen dutenentzat bestelako laguntzak prestatu dituzte.
Horrez gain, erregaiaren zerga litroko 30 zentimo merkatu dute hiru hilabete horietarako. Horren ondorioz, gasolina 2 euro baino merkeago dago Alemanian. |
2022-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/214144/presoen-euskara-ikasketak-ofizial-egiteko-eskatu-dute-eusko-legebiltzarrean.htm | Gizartea | Presoen euskara ikasketak ofizial egiteko eskatu dute Eusko Legebiltzarrean | Presoen Euskara Irakasle Taldeak HABEri eskatu dio Espainiako Espetxe Erakundearekin akordioa egiteko, eta akordio hori bera Araba, Bizkai eta Gipuzkoako espetxeetako arduradunekin lantzeko. Aurtengo ikasturtea «gogorra» izan dela nabarmendu du boluntario taldeak. | Presoen euskara ikasketak ofizial egiteko eskatu dute Eusko Legebiltzarrean. Presoen Euskara Irakasle Taldeak HABEri eskatu dio Espainiako Espetxe Erakundearekin akordioa egiteko, eta akordio hori bera Araba, Bizkai eta Gipuzkoako espetxeetako arduradunekin lantzeko. Aurtengo ikasturtea «gogorra» izan dela nabarmendu du boluntario taldeak. | Eusko Jaurlaritzak espetxe eskumena eskuratua duenez gero, presoei euskaraz ikasteko eskubidea aitortzeko urrats eraginkorrak egiteko eskatu du Presoen Euskara Irakasle Taldeak, Eusko Legebiltzarreko Giza Eskubide, Berdintasun eta Justizia Batzordean. Izan ere, taldeak gogoratu du esan zietela eskumena eskuz aldatzean orain arteko trabak desagertu egingo zirela, baina ez dela hala gertatu. Aitzitik, aurtengo ikasturtea «gogorra» izan dela nabarmendu dute: espetxeetan izandako aldaketek ikasketak zaildu dituzte, eta, ondorioz, lehen deialdian ikasle gehienek azterketa ez egitea erabaki dute.
Ikasleek ikasketak egiteko dituzten zailtasunak kentzeko hainbatetan eskatua du taldeak, eta, are, horiek gainditzeko proposamen bat ere landua du, espetxe erakundeetako arduradunekin. Horri buruz, taldeak gogora ekarri du Bingen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politikako Sailburuak proposamen teknikoa helarazi ziela Espainiako Espetxe Erakundeari. Hain justu, taldeak HABEri eskatu dio landutako proposamenari balioa eman eta Espainiako Espetxe Erakundearekin akordioa egiteko urratsak eman ditzala, haren eskumeneko kartzeletan dauden presoek euskara ikasteko baldintzak izan ditzaten. Halaber, akordio hori bera Araba, Bizkai eta Gipuzkoako espetxeetako arduradunekin lantzeko eskaera egin dute. Azkenik, HABEri eskatu diote presoen ikasketak ofizial izendatzeko bidea egiteko.
Alderdi teknikoa ez da horretarako arazoa, taldeak nabarmendu duenez. Izan ere, presoen irakasle guztiak HABEko irakasleak dira, eta denek dute aukera ikasleen jarraipena egiteko, Q87 programaren bidez. Zehazki, programa horretan presoentzako atal berezitu bat sortzea nahi du taldeak. Presoen Euskara Irakasle Taldea 2018an hasi zen sakabanatutako hainbat euskal presori euskara eskolak ematen. Ordutik, urtero aritu da lan horretan, boluntario gisa. Aurrez ere izanak dira Eusko Legebiltzarrean. Alderdi politiko gehienek lana eskertu izan diete, baina deitoratu izan dute ez dela urratsik egin.
Hain zuzen, egoera bere horretan mantendu izanak «eskolak baldintza penagarrietan» eman behar izatera behartu dituela nabarmendu dute gaur: «Lokutorioetan, boligraforik eta paperik gabe, entzumenak lantzeko inolako baliabiderik gabe, idazlanak eta zuzenketak posta bidez eta senideen bitartez helaraziz eta lagunen bisita zerrendan leku bat guretzat hartuta».
«Herri kohesiorako tresna»
Euskara jakitea eta erabiltzea herritar ororen eskubidea dela gogorarazteaz gain, taldeak azpimarratu du euskara «herri kohesiorako tresna» dela eta, beraz, gizarteratze prozesuetan laguntzen duela: «Euskara ikasteak erraz dezake presoak gizartean sustraitu eta euren harreman sareak berregitea». |
2022-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/214145/aske-utzi-dute-gabi-daraspe-gksko-kidea.htm | Politika | Aske utzi dute Gabi Daraspe GKSko kidea | Ostegunean atxilotu zuten lapurtarra, eta berehala Martuteneko espetxean sartu zuten. Abokatuek jakinarazi dutenez, kondena eteteko eskaria onartu du epaileak, eta libre utzi dute. | Aske utzi dute Gabi Daraspe GKSko kidea. Ostegunean atxilotu zuten lapurtarra, eta berehala Martuteneko espetxean sartu zuten. Abokatuek jakinarazi dutenez, kondena eteteko eskaria onartu du epaileak, eta libre utzi dute. | Gabi Daraspe GKSko kidea Martuteneko espetxetik atera da, arratsaldean. Gazte Koordinakunde Sozialistako kidea iragan ostegun gauean atxilotu zuten Itziarren (Gipuzkoa). Berehala, Martuteneko kartzelan (Donostia, Gipuzkoa) sartu zuen Ertzaintzak. Sei hilabeteko kondena zuen 2018tik, baina abokatuek eskaria jarri zuten atzo; goiz honetan, epaileak onartu du, eta aske utzi dute gazte lapurtarra. Defentsak BERRIAri adierazi dionez Daraspek sei hilabeteko kondena ukan zuen 2018an egindako epaiketa batean. 2016an Bilbon izandako ikasle greba baten harira desordena publikoa leporatu zioten. Orain, behin-behinean aske uztea onartu du epaileak.
Bestalde, Gedar hedabideak azaldu du gazteak bere kontrako bi auzi dituela irekiak oraindik, «jardun politikoarekin lotuta». Horiek horrela, Ipar Euskal Herriko Kontseilu Sozialistak erabaki du ostiralean antolatutako protesta mantentzea, «Darasperen absoluzioa eta amnistia osoa» aldarrikatzeko. |
2022-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/214146/lurtek-enpresak-ikertu-gisa-deklaratuko-du-zaldibar-auzian.htm | Gizartea | Lurtek enpresak ikertu gisa deklaratuko du 'Zaldibar auzian' | Cedexen txostenak haren egonkortasun kalkuluak auzitan jarri zituen. Instrukzio epea beste sei hilabetez luzatu du epaileak, abenduaren 1era arte gutxienez. | Lurtek enpresak ikertu gisa deklaratuko du 'Zaldibar auzian'. Cedexen txostenak haren egonkortasun kalkuluak auzitan jarri zituen. Instrukzio epea beste sei hilabetez luzatu du epaileak, abenduaren 1era arte gutxienez. | Zaldibarko (Bizkaia) zabortegiko amiltzeak ingurumenean eragindako kalteak aztertzen ari den epaileak Lurtek enpresako bi geologo ikertu gisa deklaratzera deitu ditu. Euskal Herriko Eskubide Sozialen Kartak eta Ekologistak Martxan-ek osaturiko akusazio partikularraren eskaera ontzat hartu du. Cedex ikerketa zentroak hondamendiaren inguruan eginiko txostenean ezbaian jarri zuen Lurteken lana eta hark eginiko egonkortasun kalkuluak. Era berean, Cedexeko teknikari bat deitu du epaileak, peritu / lekuko gisa deklara dezan. Lurtekek Verter Recyclingek hala eskatuta egin zuen bere txostena 2019ko maiatzean. Geologoen deklarazioa entzun ondoren erabakiko du epaileak pertsona gehiago inputatu ala ez. Deklarazio horiek urrian entzungo ditu epaileak, eta, ondorioz, instrukzio epea sei hilabetez luzatzea erabaki du, abenduaren 1era arte gutxienez. Era berean, Soningeo ingeniaritza bulegoko eta Construcciones Moyua eraikuntza enpresako arduran banan-banan deitu ditu lekuko gisa deklaratzera. Deituriko guztiek hiru eguneko epea dute erabakiaren aukako helegitea jartzeko. Cedex Espainiako Gobernuko Herri Lanetako Ministerioaren esperimentazio zentroak Zaldibarko hondamendiaren inguruan eginiko txostena xehe-xehe irakurtzeko, sakatu hemen. |
2022-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/214147/arartekoak-salatu-du-ertzaintzak-hutsuneak-dituela-tratu-umiliagarriak-ikertzerakoan.htm | Gizartea | Arartekoak salatu du Ertzaintzak «hutsuneak» dituela «tratu umiliagarriak» ikertzerakoan | Manu Lezertuak Eusko Legebiltzarrean aurkeztu du iazko txostena. 7.578 kexa eta kontsulta jaso dituzte. | Arartekoak salatu du Ertzaintzak «hutsuneak» dituela «tratu umiliagarriak» ikertzerakoan. Manu Lezertuak Eusko Legebiltzarrean aurkeztu du iazko txostena. 7.578 kexa eta kontsulta jaso dituzte. | Manuel Lezertua EAEko Arartekoak agerraldia egin du Eusko Legebiltzarreko Giza Eskubide, Berdintasun eta Justizia Batzordean, 2021eko txostenaren berri emateko. Bertan, besteak beste, Ertzaintzaren jardunaz aritu da, zehazki, Ertzaintzaren «hutsuneez». Lezertuaren esanetan, Poliza horrek duela denbora askotik «hutsuneak» ditu herritar batzuei emandako «tratu umiliagarriak» barne mailan ikertzeko garaian. Halaber, aipatu du zailtasunak daudela komisarietako grabazioak eskuratzeko, eta horiek denbora bat igarotakoan «ezabatu» egiten direla. Zailtasunei konponbidea jarri asmo diete: Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailburu Josu Erkorekari bilera bat eskatzea aztertzen ari dira, arazo horiek konpontzeko prest ote dagoen galdetzeko.
Txostena joan den martxoan aurkeztu zuen Lezertuak, eta legebiltzarkideen aurrean xehatu du gaur. Ertzaintzarena izan da gaietako bat, baina ez bakarra. 2021eko jardunari buruzko datuen berri eman du. Orotara, 12.491 ekinbide tramitatu zituen Arartekoak, 2020an baino %27 gehiago.
Ekinbide horietako gehienak herritarren kexak izan dira. Hain zuzen, 7.578 kexa eta kontsulta jaso zituzten eta 47 ofiziozko espediente izan zituzten. Nabarmen areagotu dira gai bati lotutako kexak: osasunaren ingurukoak. Hain zuzen, osasunari lotutako 348 kexa izan dituzte esku artean, 2020an baino %146,8 gehiago. Lezertuak pandemiari egotzi dio igoera. |
2022-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/214148/sepultura-sofa-pasadena-eta-lumi-ere-ehzn-ariko-dira.htm | Kultura | Sepultura, Sofa, Pasadena eta Lumi ere EHZn ariko dira | Horiez eta orain arte iragarritako taldeez gain, Atoem, Joseba Irazoki eta Lagunak, Ah ! Kwantou, Xutik eta Fusible batu dira egitaraura. Uztailaren 1ean, 2an eta 3an egingo dute 26. jaialdia, Irisarrin, Hainbat lur mundu bakarrean! lelopean. | Sepultura, Sofa, Pasadena eta Lumi ere EHZn ariko dira. Horiez eta orain arte iragarritako taldeez gain, Atoem, Joseba Irazoki eta Lagunak, Ah ! Kwantou, Xutik eta Fusible batu dira egitaraura. Uztailaren 1ean, 2an eta 3an egingo dute 26. jaialdia, Irisarrin, Hainbat lur mundu bakarrean! lelopean. | Hilabete baino ez da falta Euskal Herria Zuzenean (EHZ) jaialdia hasteko, eta, orain arte iragarritakoez gain, programaziora gehitu diren beste hainbat talderen berri eman du festibalak. «Azken urteetan bezala, belaunaldi eta gustu guzientzako kalitatezko eskaintza oparoa proposatzeko xedea dugu», adierazi dute jaialdiko kideek. Azken iragarpen horien artean daude, besteak beste, Sepultura, Atoem, Sofa, Pasadena, Joseba Irazoki eta Lagunak, Lumi, Ah ! Kwantou, Xutik eta Fusible taldeak. Pentzeko agertokian ariko dira horiek guztiak, beste hainbatez gain. Uztailaren 1ean, 2an eta 3an egingo dute festibala, Irisarrin (Nafarroa Beherea); 26. urtea izango du, eta Hainbat lur mundu bakarrean! hartu du lelotzat aurten.
Jaialdiak apirilean eman zituen jakitera bertan parte hartuko duten beste hainbat talderen izenak. Horien artean daude, besteak beste, Amorante, Delirium Tremens, Niko Etxart eta Hapa Hapa, Fizt & Furiuz, Ibil Bedi, Ezpalak, Calling Marian, Gaitistaneko Orkestra eta Kokoko. Musikarekin segituz, eta berritasun gisa, aurten DJ eszena batek pentzea girotuko duela jakinarazi dute. Bertan ariko dira, besteak beste, Juanita Banana, Lee Scratch Pourri, DJ Txako, Ora eta Marko et Selectarak.
Egunez egun, honela banatu dute musika eskaintza egitarauan:
Ostirala, uztailak 1: Lumi, Amorante, Delirium Tremens, Fizt & Furiuz, Sepultura, Eesah Yasuke, Atoem.
Larunbata, uztailak 2: Kilimak, Frigo, Madelyn Ann, Pasadena, Odei, Ezpalak, Bulego, Vulk, Merina Gris, Calling Marian.
Igandea, uztailak 3: Gailu, Josepa Tapia, Ibil Bedi, Frikun, Sofa, Ah ! Kwantou, Joseba Irazoki eta Lagunak, Xutik, Niko Etxart eta Hapa Hapa, Fusible.
Baina musikaz haragoko eskaintza egiten du urtero EHZk. Hala, aurten ere, animazioak, hitzaldiak, proiekzioak, dantza taldeak, antzezlanak eta bestelako emanaldiak izango dira Irisarrin. Plazan, esaterako, bertso musikatuak, zirku akrobaziak, dantza eta rap emankizunak eta txarangak izango dira larunbatez, eta antzerki, musika, dantza zein umore ikuskizunak igandez, besteak beste. Urririk izango dira guztiak.
Haurrek ere izango dute haien txokoa, non zirkua, jolasak, mitologiari buruzko tailerrak, pailazoak eta beste aurkituko dituzten. Eta Ospitalea eraikinak, berriz, eztabaidak eta mintzaldiak hartuko ditu.
Sarrerak, salgai
Egitarauaz gain, hainbat informazio praktikoren berri ere eman dute jaialdiko kideek. Azaldu dutenez, kanpalekuan urririk lo egin ahal izango dute festibaleko sarrera dutenek. Eta, aurten, berritasun moduan, laguntzaileei erreserbatutako beste kanpaleku bat ere izango da: ehunka autorentzako aparkalekuak izango dira bertan, guztiz urririk, eta furgonetentzat aparkaleku berezi bat egongo da. Aurreratu dutenez, Ipar Euskal Herriko hainbat udalerritatik autobusak antolatuko dira aurten; aurrerago emango dituzte horren inguruko xehetasunak.
Jaialdiak irekia du sarreren aurresalmenta epea. Hiru egunetarako sarrerak 50 euroan dira, eta egunez egunekoak ere eskuratu ahal dira; jaialdiaren webgunean daude eskuragarri. Lekuan bertan, berriz, hiru eguneko txartelak 55 euroan izango dira salgai; ostiral eta larunbatekoak, 22 euroan; eta igandekoak, 17 euroan.
Urtero bezala, festibala ehunka laguntzailek eraikiko dutela gogorarazi dute, eta denen beharra izango dutela ere nabarmendu dute. Lagundu nahi dutenek webgunearen bidez eman dezakete izena. |
2022-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/214149/errusiak-aebei-ohartarazi-die-ukraina-armatzearen-arriskuez.htm | Mundua | Errusiak AEBei ohartarazi die Ukraina armatzearen «arriskuez» | Washingtonek misil eta munizio gehiago emango dizkio Ukrainari. Joe Bidenen ustez, militarki indartuz gero, Kievek «posizio sendoago bat» edukiko du negoziazio mahaian | Errusiak AEBei ohartarazi die Ukraina armatzearen «arriskuez». Washingtonek misil eta munizio gehiago emango dizkio Ukrainari. Joe Bidenen ustez, militarki indartuz gero, Kievek «posizio sendoago bat» edukiko du negoziazio mahaian | AEBek misil eta munizio gehiago emango dizkiote Ukrainako armadari, modu horretan «zehaztasun handiagoarekin» eraso egin ahal dezan «guda zelaian». Joe Biden Etxe Zuriko maizterrak jakinarazi zuen atzo, azkeneko orduan, The New York Times egunkariak argitaratutako zutabe batean. Sergei Riabkov Errusiako Atzerri ministrordeari gaur galdetu diote, RIA-Novosti Errusiako berri agentziaren arabera, ea erabaki horrek Moskuren eta Washingtonen arteko gatazka zuzen bat hauspotu ote dezakeen, eta erantzun du «handitu» egin dezakeela «arrisku» hori.
Washingtongo funtzionario batek atzo komunikabideei azaldu zienez, 700 milioi dolarreko —650 milioi euro— diru sail bat onartu dute Ukrainarentzako armetan gastatzeko, eta arma horien artean dago irismen luzeko misilen sistema bat. What America Will and Will Not Do in Ukraine (AEBek Ukrainan egingo dutena eta ez dutena egingo) izeneko artikuluan Ukrainako inbasioari irtenbide diplomatiko bat ematea defendatu du Bidenek, baina iruditzen zaio militarki indartuz gero Ukrainak «posizio sendoago bat» edukiko duela negoziazio mahaian.
Adierazi du, gainera, «NATOren ekialdeko hegala AEBen eta beste aliatu batzuen baliabideekin indartuta» ez duela bilatzen ez Mendebaldeko aliantza militarraren eta Errusiaren arteko gerra bat, ez eta Vladimir Putin Kremlineko burua eroraraztea ere. Horren harira, erasorako armak jaso arren, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak esan du ez dutela Errusiari eraso egiteko asmorik: «Ez dugu interesik Errusiako Federazioan. Ez gara ari haien lurraldean borrokatzen, haiek egiten dutenaren kontrara», azpimarratu du Newsmax AEBetako telebista kate kontserbadorean.
Alemaniak ere baliabide militarrak emango dizkio Ukrainari; aireko defentsa sistema bat, hain zuzen, Olaf Scholzek gaur Bundestagean zehaztu duenez. Modu horretan hiriak erasoetatik babesteko modua edukiko dute, kantzilerrak adierazi zuenez. Kremlinek kritikatu egin du «Kieveko erregimena armez leporaino betetzeko» erabakia, eta Riabkovek ohartarazpen bat egin du: «Gure posizioa argia da: operazio militar bereziko helburuak beteko ditugu edonola ere». Uste du, gainera, gatazka luzatzeak «Errusiaren etsaiei» egiten diela mesede.
Egunero hildako soldaduak Gerra frontea Donbassen dago zentratuta egun, eta Luhanskeko gobernadore Serhi Haidaik jakinarazi du, gaur, Telegramen, Errusiako indarrek Sievierodonets hiriaren %70 kontrolpean dutela. «Abantaila hartzeko posizioetarantz jo dute Ukrainako tropek». Zelenskik onartu du, gaur, egoera «oso zaila» dela Donbassen, eta borroketan, egunero,Ukrainako «60 eta 100 soldadu artean» hiltzen direla, eta 500 inguru zauritu.
Bestalde, Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak egunero ematen duen prentsaurrekoan adierazi duenez, Mendebaldeak Errusiari ezarritako «legez kanpoko murrizketen» ondorio da elikagai eskasia. Unicef Nazio Batuen Haurren Laguntzarako Funtsak gaur plazaratutako datuen arabera, Ukrainan bakarrik 5,2 milioi haurrek laguntza humanitarioa behar dute gerraren ondorioz.
Erdogan, ezezkoan
NATOn sartzeko eskaera egin dute Suediak eta Finlandiak, baina Turkiak betoa jarri die leporatuta militante kurduak babesten dituztela, eta beto horri eusteko asmoa du, Recep Tayyip Erdogan presidenteak berriki esan duenez, NTV telebista katearen arabera. Hiru herrialdeetako ordezkaritzek elkarrizketak hasi zituzten aurreko astean, baina, Erdoganen esanetan, «zoritxarrez» ez dute esperotako «mailarik» eduki. Turkiako presidenteak «zintzotasuna» eskatu die bi herrialdeei, eta adierazi pauso zehatzak ematen ez badituzte ez duela iritzia aldatuko. |
2022-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/214150/laborari-bat-hil-da-duzunaritze-sarasketan-traktorearekin-istripua-izan-ondoren.htm | Ekonomia | Laborari bat hil da Duzunaritze-Sarasketan, traktorearekin istripua izan ondoren | Sindikatuen zenbaketaren arabera, Euskal Herrian aurten lan istripuan hildako 31. behargina da. | Laborari bat hil da Duzunaritze-Sarasketan, traktorearekin istripua izan ondoren. Sindikatuen zenbaketaren arabera, Euskal Herrian aurten lan istripuan hildako 31. behargina da. | 70 urteko laborari bat hil da asteazken honetan Duzunaritze-Sarasketan (Nafarroa Behera) izandako traktore istripu batean. Ezbeharra 16: 00 aldera izan da. Gizona Azkonzabal auzoko bere soroan ari zen lanean; traktoretik erori egin da, eta azpian harrapatu du. Zerbitzu medikuak iritsi direnean, bihotz-biriketako geldialdian zegoen, eta berehala hil da.
Sindikatuen zenbaketaren arabera, Euskal Herrian aurten lan istripuan hildako 31. behargina da. Apirilean 70 urteko beste nekazari bat hil zen, hura ere lurra lantzen zebilela traktoreak harrapatuta. |
2022-6-1 | https://www.berria.eus/albisteak/214151/gasolina-garestitzen-ari-da-eta-dagoeneko-jan-egin-ditu-gobernuen-deskontuak.htm | Ekonomia | Gasolina garestitzen ari da, eta dagoeneko jan egin ditu gobernuen deskontuak | Laguntzen atarian baino hogei zentimo garestiago dago Hegoaldean, eta 26 Iparraldean. Espainiako Gobernuak iragarri du laguntza hiru hilabetez luzatuko duela | Gasolina garestitzen ari da, eta dagoeneko jan egin ditu gobernuen deskontuak. Laguntzen atarian baino hogei zentimo garestiago dago Hegoaldean, eta 26 Iparraldean. Espainiako Gobernuak iragarri du laguntza hiru hilabetez luzatuko duela | Gutxi iraun du Espainiako Gobernuaren laguntzak gasolina kontsumitzaileei emandako arindua. Apirilaren 1etik aurrera gutxienez hogei zentimoko deskontua jasotzen dute litroko Hego Euskal Herrian gasolindegien erabiltzaileek, eta, hain zuzen ere, hogei zentimo garestitu da azken bi hilabeteetan gasolinaren prezioa: apirilaren 1eko astean, batez beste, 1,834 euroan zegoen 95 oktanoko gasolina litroa, eta, atzoko eta gaurko datuen faltan, 2,031 euroan dago aste honetan. 98 oktanokoaren litroa, berriz, 23 zentimo garestiago dago orain, 1,962tik 2,191ra igaro baita.
Prezioaren igoera askoz apalagoa izan da gasolioaren kasuan: batez beste, 1,872 eurotik 1,882ra igaro da, eta berriro ere gasolina baino nabarmen merkeagoa da. Egia da, ordea, deskontuaren atarian bilakaera desberdina izan zutela batek zein besteak: beheranzko joera txikia zuen gasolinak —deskontuaren atarian merkatu egin zen—, eta gorantz etengabe gasolioak.
Ipar Euskal Herrian konparazioak egitea pixka bat zailtzen du han deskontua dagoeneko agertzen dela bezeroak ikusten duen prezioan —Hego Euskal Herrian, ordaintzean ikusten da—. Baina hemezortzi zentimoren laguntza publikoa azken preziora gehituz gero, gasolina are gehiago garestitu da: 1,899 euroan zegoen 95 oktanokoa apirilaren 1eko astean, eta 2,147an aste honetan (1,967 gehi hemezortzi). Gasolioaren prezioa, berriz, bost zentimo emendatu da, 2,05eraino (deskonturik gabe).
Azken asteetako garestitzeak kritika ugari eragin die petrolio konpainiei. Laguntza publikoa patrikaratzea eta beren irabazi tartea puztea egotzi diete. Halakorik ez dagoela ziurtatu du erregaien banaketaz arduratzen diren konpainien Espainiako erakundeak, AOPek. Haren arabera, gasolinak eta gasolioak nazioarteko merkatuetan izaten ari diren prezioen ondorioa da garestitzea, eta ez haien irabaziena. Horrela, ziurtatu du apirilaren 1etik 25,8 zentimo garestitu dela gasolinaren prezioa nazioarteko merkatuetan, baina erabiltzaileei 14,7 zentimo igo zaiela —Espainiako datua da hori—.
Gasolioaren kasuan, bederatzi zentimo garestitu da nazioarteko merkatuetan, eta ez du igoerarik izan gasolindegietan. «Nazioarteko merkatuetan gertatzen ari diren aldaketak ez dira gasolindegietara iritsi, eta horrek erakusten du geure konpainiek konpromisoa dutela herrialdea jasaten ari den garai zailekin». AOCk gogorarazi duenez, konpainia batzuek deskontu handiagoak eskaintzen dituzte; gasolindegi gehien dituenak, Repsolek —harena da Petronor ere—, 25 zentimokoa egiten du.
Petrolio konpainiek diote erregaien prezioari erreparatu behar zaiola, eta ez Brent upelarenari. Azken hori 99 dolarrean zegoen apirilaren 1ean, eta 117 dolarrean atzo, baina asteartean 124 dolarrera ere iritsi zen. Hau da, apirilaren 1etik maiatzaren 31 arte %25 zentimo garestitu zela. Eurotan, 90 eurotik 107ra igaro da; hau da, %20 garestitu da.
Madrilek laguntza luzatu du
Hasieran laguntza hiru hilabeterako zen, ekainaren 30era arte, baina gutxienez beste hiru hilabetez luzatuko dutela iragarri du asteazken honetan Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuak. Energia garestia luzerako espero du Madrilek, eta horregatik erabaki du Ukrainako gerra herritarren artean izaten ari den kostua arintzen duten neurriak luzatzea. Hogei zentimoko deskontuaz gain, argindarraren gaineko zergen jaitsiera eta argindar bonuaren deskontu handiagoak ekarri zituen dekretua irailaren 30era arte nahi du indarrean. Ikusteko dago dekretu berritu horrek aldaketak ekarriko ote dituen erregaiei dagokienean. Izan ere, aurretik beste ministro batzuek bezala, atzo Alberto Garzon Kontsumo ministroak esan zuen «progresiboagoa» egin nahi zutela, «zaurgarrienak babesteko» eta errentaren arabera banatzeko. |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214152/danimarkako-herritarrek-ebren-defentsa-politikan-sartzea-erabaki-dute.htm | Mundua | Danimarkako herritarrek EBren defentsa politikan sartzea erabaki dute | Maastrichteko Itunean berretsitako salbuespena kentzearen alde egin dute boto emaileen %66,9k erreferendumean. | Danimarkako herritarrek EBren defentsa politikan sartzea erabaki dute. Maastrichteko Itunean berretsitako salbuespena kentzearen alde egin dute boto emaileen %66,9k erreferendumean. | Danimarkako herritarrek, erreferendumean, baiezkoa eman diote EB Europako Batasunaren defentsa politikaren parte izateari. Botoen %99 zenbatuta, %66,9k egin dute herrialdeak indarrean izan duen salbuespena kentzearen alde; parte hartzea %65,76koa izan da. 1993an EB birsortu zuen Maastrichteko Ituna onartzearen truke Danimarkari onartu zitzaizkion lau salbuespenetako bat zen defentsa eta segurtasun politikarena —ekonomia eta diru batasuna, justizia eta EBko herritartasuna dira besteak—.
«Danimarkarren gehiengo argi batek baiezkoa bozkatu du gaur [atzo] defentsako salbuespena kentzeko», adierazi du Mette Frederiksen lehen ministro sozialdemokratak. «Horrek esan nahi du Danimarkak orain parte hartu ahalko duela defentsako eta segurtasuneko Europako lankidetzan. Oso pozik nago». Haren esanetan, erreferendumaren emaitzarekin, Eskandinaviako herrialdeak «seinale oso argia» bidali die bere aliatuei eta Vladimir Putin Errusiako presidenteari. «Putinek herrialde aske bat [Ukraina] inbaditu duen eta Europaren egonkortasunari mehatxu egin dion honetan, besteok bat egiten dugu».
Antzera mintzatu da oposizioko buru Jakob Ellemann-Jensen liberala ere: «Batasunaren eta askatasunaren aldeko garaipena da hau». Haren aita Uffe Ellemann-Jensenek, hain justu, Danimarkako Atzerri ministro gisa Maastrichteko Ituna berresteko negoziatu zuen Bruselarekin, lau salbuespen horiek onartzearen truke.
Danimarka NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kide da 1949tik, eta aliantza militar horren nazioarteko misioetan parte hartu izan du, baita NBE Nazio Batuen Erakundearen izenean egin direnetan ere. Ez, ordea, EBk hedatu izan dituenetan —Balkanetan, esate baterako—, Maastrichteko Itunean salbuespena negoziatu zuelako, Bruselatik defentsa politika independenteari eusteko. Azken 30 urteetan Danimarka gobernatu duten lehen ministroek eta parlamentuko alderdi gehienek behin baino gehiagotan esan izan dute ez zela beharrezkoa defentsako salbuespena berraztertzea.
Errusiaren erasoaldiak eta horren ondorioz Finlandiak eta Suediak NATOra hurbiltzeko erakutsitako jarrerek, ordea, erabat aldatu ditu Danimarkaren asmoak eta jarrerak segurtasun alorrean. Hala, EBko defentsa politikan sartzearen aldeko iritzia nabarmen nagusitu da. Danimarkako Parlamentuko hamalau alderdietatik 11 defentsako salbuespena baztertzearen alde azaldu dira. Alboratzearen aurka, berriz, hiru: bi alderdi ultraeskuindar eta euroeszeptiko, eta alderdi ezkertiar bat.
Horretaz gain, Eskandinaviako herrialdeak defentsarako inbertsioa handituko du datozen urteetan, 2033rako barne produktu gordinaren %2ra iritsi arte —aliantza militarrak kideei ezarritako eskakizuna da—.
Erabaki «historikoa»
Erreferendumaren emaitza jakin eta berehala heldu dira EBko agintarien erreakzioak. Charles Michel Europar Kontseiluko presidenteak txio bidez nabarmendu du Danimarkako herriak erabaki «historikoa» hartu duela. «Mundua aldatu egin da Errusiak Ukraina inbaditu zuenetik. Erabaki hori onuragarria izango da Europarentzat, eta EB eta Danimarkako herria seguruagoak eta indartsuagoak izango dira».
Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak, bestalde, «oniritzia» eman dio «segurtasun komunarekiko» konpromiso mezu indartsuari. «Danimarkak defentsan duen esperientzia oso balioetsia da. Ziur nago Danimarkak eta EBk onura aterako diotela erabaki horri», idatzi du sare sozialetan.
Era berean, EBko diplomaziaburu Josep Borrellek «historikotzat» jo du erabakia, eta «pozik» hartu du erreferendumaren emaitza. «Danimarkako Gobernuak talde komunitarioko kide diren estatuei bere erabakiaren berri eman bezain laster, prest gaude neurri guztiak azkar hartzeko, Danimarkak EBko Segurtasun eta Defentsa Politika Bateratuaren alderdi guztietan parte har dezan», erantsi du. |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214169/hirugarren-hilabetez-jarraian-afiliatuen-marka-hautsi-du-hego-euskal-herriak.htm | Ekonomia | Hirugarren hilabetez jarraian, afiliatuen marka hautsi du Hego Euskal Herriak | Inflazio handiak ez dio oraindik lan merkatuari eragin. Apirilean baino 3.566 langabe gutxiago eta 7.136 afiliatu gehiago daude. Lau kontratutik bat izan da mugagabea | Hirugarren hilabetez jarraian, afiliatuen marka hautsi du Hego Euskal Herriak. Inflazio handiak ez dio oraindik lan merkatuari eragin. Apirilean baino 3.566 langabe gutxiago eta 7.136 afiliatu gehiago daude. Lau kontratutik bat izan da mugagabea | Ukrainako gerraren ondorioak eta inflazio handia ez dira oraingoz gai izan Hego Euskal Herriko lan merkatua bilakaera positibotik desbideratzeko. Maiatzean berriro txikitu da langabeen kopurua —3.566 lagun gutxiago daude langabe gisa erregistratuta Lanbiden eta Nafar Lansaren—, eta Gizarte Segurantzak 7.163 kotizatzaile irabazi ditu.
Gainera, kontratuen egonkortasunean beste urrats bat egin da, maiatzean sinatutako lautik bat izan baita mugagabea. Aurten indarrean sartu den lan erreformaren aurretik, kopuru hori hamarretik bat baino gutxiago izan ohi zen.
Datuak gustura hartu dituzte gobernuek. «Lan merkatua sendotzen ari da, eta enpleguaren kalitateak hobera egin du», ziurtatu du Maria Txibite Nafarroako lehendakariak, eta nabarmendu du lurralde horretan lehen aldiz 300.000 afiliatutik gora dituela Gizarte Segurantzak. Kotizatzaileen kopuru «historikoari» erreparatu dio Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzako lehendakariordeak ere: «Euskadik inoiz baino jende gehiago du lanean, egoera erregularrean eta eskubideekin».
Dena ez dela urre erantzun dute sindikatuek. «Enpleguaren datuak txarrak ez badira ere, egia osoa da langile klasea pobretzen ari dela. Hego Euskal Herrian milaka pertsona egoera prekarioan daude; askok soldata txikiak dituzte, lanean segurtasuna falta zaie, eta beste hainbestek behin-behineko kontratua dute; horiek, lan erreformaren ondoren, aldizkako langile finkoen izenaren atzean ezkutatu nahi dituzte», esan du ELAk.
LABek, berriz, kapitalismoaren aurkako aldarri bat egin du: «Langileak prekarizatzen dituen eta pobretzen gaituen ereduan sakontzeko erabakia hartuta dago. Pandemia eta Ukrainako gerra tartean egonik ere, oinarrian dagoena arazo bera da: kapitalismoa, bidegabea ez ezik, bideraezina ere badena».
Langabezia: Pandemiaren hasieran baino 6.000 gutxiago
Maiatza historikoki hilabete ona izan ohi da enpleguarentzat, udaren atarian kontratazio asko egiten baitira, ostalaritzan beste inon baino gehiago. Aurtengoa ez da salbuespena izan, eta 3.566 lagunek utzi dituzte langabeen zerrendak. Iazko maiatzean halako bi izan ziren (-7.549), baina kontuan hartu behar da duela urtebete mugimendu murriztuen egoera batetik ateratzen ari zela Hego Euskal Herria, txertatze kanpainak aurrera egin ahala.
Langabe asko dira 145.414, biztanleria aktiboaren %10etik gora, baina 2019ko irailera joan behar da kopuru txikiago bat ikusteko. 2020ko otsailean, konfinamenduaren atarian, orain baino 6.000 lagun gehiago zeuden lanik gabe.
Langabeziak batez ere emakume aurpegia du, ia hamarretik sei baitira sexu horretakoak: 83.886 andre daude lanik gabe, eta haien artean %12,7koa da langabezia tasa; lau puntu txikiagoa da langabezia gizonen artean: %8,7koa.
Sektoreei erreparatuta, zerbitzuetan gutxitu da gehien langabeen kopurua (-1.709), baina esanguratsua da zerbitzuak baino egonkorragoak diren sektoreek jarraitzen dutela langabeak gutxitzen: 606 industrian eta 327 eraikuntzan. Hain zuzen ere, azken bi sektore horietan langileak falta direla ohartarazten ari dira patronalak. Formatutako langile eskasiaz kexatzen azkena Gaia izan da: jakintza industrien eta teknologia aplikatuen klusterrak asteartean ohartarazi zuen 1.500 lanpostuko zuloa bete gabe dutela, informatikariena batik bat.
Gizarte Segurantza: 32.000 langile gehiago urtebetean
Gizarte Segurantzak beste 7.163 kotizatzaile batu ditu maiatzean, eta horren ondorioz hirugarren hilabetez jarraian marka hautsi du Hego Euskal Herriak: 1.287.239 dira, duela urtebete baino 32.000 gehiago, eta konfinamenduaren atarian baino 25.000 gehiago.
Kontratuak: Inoiz baino finko gehiago
Lana lortu dutenen artean ugaritzen ari dira kontratu mugagabeak dituztenak. Maiatzean, 96.759 lan kontratu izenpetu dira Hego Euskal Herrian, eta horietatik 26.276 izan dira kontratu mugagabeak (%27,1). Indarrean dagoen lan erreformak mugatu egin du aldi baterako kontratuak egitea, eta, horrenbestez, handitu egin du kontratu mugagabeen kopurua. Hori bai, horietako asko aldizkako kontratu finkoak dira —%36, Espainian—, eta ez diete langileei urte osoan lan egitea bermatzen. «Praktikan, aldizkako langile finkoen hobekuntzak hutsalak dira aldi baterako kontratuen aldean», ELAren arabera.
Baliteke hurrengo asteetan kontratu mugagabeen kopurua handitzea, Eusko Jaurlaritzaren Lan Ikuskaritzak kanpaina bat abiatu duelako ustez irregularrak diren aldi baterako kontratuak atzemateko. Aurreko astean jakinarazi zuenez, hurrengo egunetan 3.559 gutun bidaliko dizkie beste hainbat enpresari, egoera irregularrean egon daitezkeen 9.950 kontratu berrikusteko eskatzeko. |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214170/eusko-legebiltzarrak-ez-du-tramiterako-onartu-alokairu-soziala-sustatzeko-lege-egitasmoa.htm | Gizartea | Eusko Legebiltzarrak ez du tramiterako onartu alokairu soziala sustatzeko lege egitasmoa | EH Bilduren ekinaldiaren aurka bozkatu dute EAJk, PSE-EEk, PP-C’s-k eta Voxek, eta alde Elkarrekin Podemos-IUk. | Eusko Legebiltzarrak ez du tramiterako onartu alokairu soziala sustatzeko lege egitasmoa. EH Bilduren ekinaldiaren aurka bozkatu dute EAJk, PSE-EEk, PP-C’s-k eta Voxek, eta alde Elkarrekin Podemos-IUk. | Eusko Legebiltzarraren gehiengoak atzera bota du alokairu soziala sustatzeko asmoz EH Bilduk proposatu duen lege egitasmoa. Elkarrekin Podemos-IU taldeak ez gainerako taldeek ekinaldiaren aurka bozkatu dute osoko bilkuran, eta, beraz, legebiltzarrak ez du tramiterako onartu. Aurrez Eusko Jaurlaritzak emana zuen lege egitasmoaren aurkako iritzia, eta gaurko bilkuran EAJk eta PSE-EEk kontrako botoari eutsi diote. Aurka agertu dira, halaber, PP-C’s eta Vox taldeak. 2006tik indarrean den Lurzoruaren Legea aldatzea proposatu du EH Bilduk lege egitasmoan. Zera eskatzen zuen: hiriko planifikazioan legez jasotzea babes publikoko etxebizitza guztien %50 alokairura bideratzeko betebeharra, baita sustapen pribatuetan ere. Horretarako, Lurzoruaren Legearen bi artikulu erreformatzeko eskatu du koalizioak. Zehazki, lege horren 16. eta 80. artikuluak ordezkatzea eta osatzea proposatu du, horietan arautzen baitira, hurrenez hurren, etxebizitza babestuetarako lurzoruen hirigintza kalifikazioa, eta babes publikoko etxebizitzen estandarrak eta kopuruak. Unai Fernandez de Betoño EH Bilduko legebiltzarkideak ohartarazi du Jaurlaritzak ez diola behar bezala erantzuten «etxebizitza larrialdiari». Azpimarratu du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako alokairu sozialaren eskaintza «oso murritza» dela, eta gisa horretako 25.000 etxe baino ez daudela, parke osoaren %3 baino gutxiago. Aitzitik, esan du alokairu sozialaren eskaerak nabarmen egin duela gora azken urteotan: gaur egun Etxebiden izena emanda dauden 60.000 eskatzaileen %80 baino gehiago alokairu sozialeko etxe baten bila ari dira. Fernandez de Betoñoren esanetan, 2015eko Etxebizitza Legeak administrazioak behartzen ditu babes publikoko etxebizitza guztiak alokairura bideratzera, baina udal eta administrazio askok «zirrikituak» bilatzen dituzte agindu hori saihesteko. «Babes publikoko etxebizitzak egiteko kalifikatuta dauden lursailak sustatzaile pribatuei saltzen dizkiete, eta, horiek alokairura bideratu beharrean, etxebizitzak salmentara bideratzen dituzte». EH Bilduko legebiltzarkidearen iritziz, «lege iruzurra» egiten ari dira zenbait administrazio. Jaurlaritzako bazkideen aurkako botoa «ulertezina» dela salatu du, batez ere PSE-EErena. Gogoratu du Espainiako Kongresuan eta Nafarroako Parlamentuan ere ari direla eztabaidatzen etxebizitza lege bana, eta horietan sozialistek begi onez ikusten dute alokairu sozialerako eskaintza indartzea: «Bitxia da PSOEk Madrilen, eta Geroa Baik eta PSNk Nafarroan, guk planteatzen dugun neurri hori ongi ikustea, eta hemen, ordea, Jaurlaritza aurka egotea». Lege egitasmoaren aurka agertu dira EAJ eta PSE-EE, argudio berberekin. EAJko Irune Berasaluzek eta PSE-EEko Maria Jesus San Josek adierazi dute EH Bilduren lege proposamenak jabetza pribaturako eskubidea urratzen duela. Halaber, esan dute koalizioak proposatutako artikulu berriak ez daude behar bezala justifikatuta, eta edukiak «bideraezinak» direla. Bi taldeen ustez, titulartasun pribatuko etxebizitza alokairu babestura mobilizatzeko, ezinbestekoa da «bideragarri egingo duten finantza eta arau mekanismoen bidez» egitea. PP-C’s-ko Muriel Larreak ere bide beretik egin du. Salatu du EH Bilduren proposamena merkatu askatasunaren eta jabetza pribatuaren aurka doala, eta udalen autonomia urratzen duela. Lege egitasmoa tramitatzearen alde agertu da Elkarrekin Podemos-IUko Iñigo Martinez. Gogoratu du Etxebiden alokairu soziala eskatua dutela 61.000 pertsona inguruk, baina alokairu parkea «oso urria» dela. 2015eko Etxebizitza Legearen eta Hirigintza Legearen arteko «disfuntzioa» dagoela uste du, eta lege egitasmoak irtenbide bat proposatzen duela. Jaurlaritzaren kontrako irizpenaren harira, salatu du «doktrina neoliberal» bati jarraitzen diola, argudio sendorik eman gabe. «Mantra neoliberalak» erabiltzea egotzi dio gobernuari. Eusko Legebiltzarrak tramiterako onartu ez duen arren, ziurtatu du bere taldeak alokairu sozialaren alde proposamenak egiten jarraituko dutela legebiltzarrean. |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214171/abian-da-euskadi-bono-denda-kanpaina.htm | Ekonomia | Abian da Euskadi Bono Denda kanpaina | 640.000 kontsumo bonu jarriko dituzte zirkulazioan hirugarren alduan, 6,4 milioi euroko aurrekontuarekin. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 4.400 establezimenduk parte hartuko dute, uztailaren 3ra arte. | Abian da Euskadi Bono Denda kanpaina. 640.000 kontsumo bonu jarriko dituzte zirkulazioan hirugarren alduan, 6,4 milioi euroko aurrekontuarekin. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 4.400 establezimenduk parte hartuko dute, uztailaren 3ra arte. | Euskadi Bono Denda kanpainaren hirugarren aldiari gaur ekin diote, eta uztailaren 3an amaituko da. Guztira 640.000 deskontu bonu jarriko dituzte zirkulazioan, 6,4 milioi euroko aurrekontuarekin. Eusko Jaurlaritzak bultzatu du kanpaina, eta Bizkaiko eta Arabako foru aldundiak eta hainbat udal ere gehitu dira egitasmora —Gasteiz; Bizkaiko Derio, Gueñes, Lekeitio, Portugalete eta Santurtzi; eta Gipuzkoako Arrasate, Hondarribia, Urretxu eta Zumarraga—.
Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 4.400 establezimenduk parte hartuko dute. Aurreko aldiek «harrera handia» izan dutela azaldu du Javier Hurtado Turismo, Merkataritza eta Kontsumo sailburuak; guztira, hamabi milioi euro mugiarazi ziren horietan. «Bonu hauekin kontsumo arduratsua sustatzea nahi dugu, kontsumitzaileak tokiko merkataritzara begira jarri daitezen eta gure ekonomia bultzatzeko», gehitu du.
Eusko Jaurlaritzak hogei milioi euro inbertituko ditu tokiko merkataritza sustatzeko. Horietatik bost milioi bonuen kanpainara bideratu ditu; gainontzeko hamabost milioiak, zuzeneko laguntzetara. Bonu kanpainaren hirugarren aldian parte hartuko duten aldundi eta udalek 1,4 milioi euro gehitu dituzte aurrekontura.
Bonuen funtzionamendua
Aurreko urteetako aldien prozedura bera izango da aurten ere: 30 eurotik gorako erosketetan hamar euroko deskontua lortu ahalko da. Hamasei urtetik gorako pertsona bakoitzak gehienez bost bonu izango ditu eskuragai, komertzio txiki eta tokikoetan trukatzeko. Euskadibonodenda.eus webgunean ikusi daiteke kanpainara batu diren establezimenduen zerrenda. |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214172/saudi-arabia-petrolio-gehiago-ekoizteko-prest-dago-errusiarena-murrizten-bada.htm | Ekonomia | Saudi Arabia petrolio gehiago ekoizteko prest dago, Errusiarena murrizten bada | LPEEko kideek eta haren aliatuek —tartean Errusia— ekoizpena uste baino gehiago igotzea erabaki dute gaurko bileran. Europak Errusiari ezarritako zigorrek hornidura krisi bat eragin dezaketen beldurra handitu egin da. | Saudi Arabia petrolio gehiago ekoizteko prest dago, Errusiarena murrizten bada. LPEEko kideek eta haren aliatuek —tartean Errusia— ekoizpena uste baino gehiago igotzea erabaki dute gaurko bileran. Europak Errusiari ezarritako zigorrek hornidura krisi bat eragin dezaketen beldurra handitu egin da. | Saudi Arabiak esan du petrolio gehiago ekoizteko prest dagoela Errusiarena nabarmen murrizten bada. Hala adierazi du gaur Financial Times egunkariak. Orain arte, Saudi Arabiak uko egin die ekoizpena bizkortzeko egindako eskaerei, nahiz eta gaur egun upelaren prezioa 120 dolar ingurukoa den (112 euro), azken hamarkadako garestiena.
Saudi Arabiak erreserbei eutsi nahi die, baina baliteke jarrera aldatzea. Datozen hilabeteetan munduko petrolio eskaria handitzea espero da, COVID-19aren krisiaren ondorengo susperraldi ekonomikoaren ondorioz, eta, bereziki, Txinaren beharrengatik. Horri gehitu behar zaio Errusiako petrolio ekoizpena nabarmen jaisteko probabilitatea, Europak ezarritako debekuengatik. Errusiak munduko petrolioaren %10 baino gehiago ekoizten zuen Ukrainako gerra hasi aurretik.
Saudi Arabiak behin eta berriz baztertu ditu Etxe Zuriak eta G7koek ekoizpena handitzeko egindako eskaerak. Baina, azken asteotan, AEBetako ordezkariek herrialdea bisitatu dute. Financial Times egunkariak aipatu dituen iturrien arabera, Saudi Arabia prest agertu da prezioak lasaitzeko eta bere ekoizpena handitzeko, hornikuntza krisia egongo balitz.
Hizketagai izan dute hori LPEE Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundeko kideek eta haien aliatuek —tartean Errusia— gaur egindako bileran. Saudi Arabia da karteleko ekoizle nagusia. Wall Street Journal egunkariaren arabera, taldeko kide batzuk Errusia erakundetik kanpo uztea aztertzen ari dira. Oraingoz, ordea, elkartean jarraituko du Errusiak.
LPEEko kideek ekoizpena ez handitzeko asmoa erakutsi dute orain arte; alegia, iaz zehaztutako bide orriari eustea: eguneko 400.000 upel inguru handituz joatea, COVID-19aren aurreko kopuruetara itzuli arte. Gaur egin duten bileran, ordea, igoera handiagoa izango dela jakinarazi dute; egunean 650.000 upel inguru gehiago ekoitziko dituzte uztailean eta abuztuan. Jarrera horrek saltzaile berriak bilatzera eraman ditu hainbat herrialde: Venezuelara, Nigeriara... AEBek «inoiz hartu gabeko» erabakia hartu dute, eta erreserbak merkaturatzen hasi dira.
Azerbaijango gasa
Energiaren gerraren beste frontea gasarena da. Europako herrialdeek Errusiakoa ordezkatzeko hainbat mugimendu egin dituzte. Jo dituzten ateetako bat Azerbaijangoa da. Herrialde horretako Energia ministro Parviz Shahbazovek gaur iragarri duenez, handitu egingo du Europarako gas hornidura. Urte amaierarako, herrialdeak 23.000 milioi metro kubiko esportatzea espero du; horietatik 10.000 milioi metro kubiko, Europara. 2021ean, 8.200 milioi bidali zituen.
Azerbaijanek gaur egun Italia, Grezia eta Bulgariara esportatzen du gasa. Ministroak adierazi duenez, laster azpiegitura handituko du, hegoaldeko korridorea hedatzeko eta Europarako hornidurak handitzeko. Korridore hori 2020ko abenduaren 31n ireki zen. Italiako hegoaldean amaitzen da. Gaur egun, urtean 10.000 milioi metro kubiko esportatzeko ahalmena du, baina 20.000 milioi metro kubikora igo daiteke. Proiektuaren kostua 4.500 milioi euro ingurukoa da.
Errusiaren oharra
«Argi dago Errusiaren aurkako aldebakarreko zigorren pakete berriak eragin autosuntsitzailea izango duela Europako Batasunarentzat», ohartarazi du gaur Errusiako Atzerri Ministerioak, adierazpen batean. Moskuren arabera, EBk Errusiako petrolioaren zati bati uko egiteko erabakiak «prezioak igoko ditu, merkatuak ezegonkortuko, eta kate logistikoak aldatuko». «Horrek guztiak EBko ekonomia eta segurtasun energetikoa ahulduko dute, eta elikagaien krisia bizkortuko», nabarmendu du. |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214173/eh-bilduk-maria-del-rio-proposatu-du-bilboko-alkategai-izateko.htm | Politika | EH Bilduk Maria del Rio proposatu du Bilboko alkategai izateko | Zuzenbidean doktorea eta EHUko irakaslea da Del Rio. Barne prozesua ekainaren 5era arte irekita dago. | EH Bilduk Maria del Rio proposatu du Bilboko alkategai izateko. Zuzenbidean doktorea eta EHUko irakaslea da Del Rio. Barne prozesua ekainaren 5era arte irekita dago. | EH Bilduren Bilboko Mahai Politikoak Maria del Rio proposatu du datorren urteko udal hauteskundeetarako hautagai gisa. Del Rio Zuzenbidean doktorea eta EHUko irakaslea da. Politika munduan, Gipuzkoako Foru Aldundiko Politika Sozialeko zuzendari nagusi izan zen, eta koalizio subiranistaren aholkularia Bizkaiko Batzar Nagusietan. Hala, Mahai Politikoak nabarmendu du hautagaiak «ondo» ezagutzen dituela instituzioak.
«Badakigu ahalegin guztiak egingo dituela auzoen eskutik aliantzak sortu eta gehiengoak osatzeko, ezkerreko politikak, parte hartzaileak eta feministak lortzeko», adierazi du Mahai Politikoak, ohar baten bidez. Hala, Del Riorengan «konfiantza osoa» dutela azaldu du: «Bera baita Bilbok behar duen profila elkarrekin bizitza duinak garatzeko espazioak eraikitzeko».
Bilbotarra da Del Rio, eta, sare sozialen bidez zabaldutako mezuan, adierazi du «ilusioa» egiten diola «Bilbo hobetzeko lan egiteak». Hala, «ekarpena egiteko gogoa» adierazi du, eta konfiantza eskertu: «Pozez heltzen diot Bilboko Mahai Politikoaren hurrengo hauteskundeetarako zerrendaburua izateko eskaintzari». Mahai Politikoaren hautagaiak azaldu du «bestelako udal bat« behar duela Bilbok, «gertukoa eta gardena». Del Riok berak adierazi duenez, mugimendu feministako eta giza eskubideen defentsaren aldeko militantea da, eta azken alor horretan zenbait lan egin ditu. Horrez gain, bitartekari gisa ere aritu da.
Bestelako hautagaitzak aurkezteko aukera dute Bilboko EH Bilduko kideek. Mahai Politikoak berak jakinarazi duenez, ekainaren 5era arte zabalik dago barne prozesua, eta ondoren zehaztu beharko du militantziak koalizioaren alkategaia nor izango den.
Datorren urteko udal eta foru hauteskundeetarako hautagaiak zehazten ari da EH Bildu. Jada jakinarazi ditu Gasteizko Udalerako, Arabako Batzar Nagusietarako, Iruñeko Udalerako eta Nafarroako Parlamenturako, Bizkaiko Batzar Nagusietarako zerrendaburuak: Rocio Vitero, Eva Lopez de Arroiabe, Joseba Asiron, Laura Aznal eta Iker Casanova. Azken horri dagokionez ere, ekainaren 5era arte irekita dago barne prozesua. |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214174/labek-gipuzkoako-egurgintzako-hitzarmena-berritzeko-konpromisoa-hartu-du.htm | Ekonomia | LABek Gipuzkoako egurgintzako hitzarmena berritzeko «konpromisoa» hartu du | Hemeretzi urte «hilda» daramatza hitzarmenak, inongo soldata igoerarik gabe, eta LAB sindikatuak «hitzarmen duin eta beharrezko» bat lortu nahi du. | LABek Gipuzkoako egurgintzako hitzarmena berritzeko «konpromisoa» hartu du. Hemeretzi urte «hilda» daramatza hitzarmenak, inongo soldata igoerarik gabe, eta LAB sindikatuak «hitzarmen duin eta beharrezko» bat lortu nahi du. | Gipuzkoako egurgintza sektoreko hitzarmena «berpizteko konpromisoa» erakutsi du gaur LAB sindikatuak, Donostian hainbat langile ordezkarik egindako agerraldian. Hemeretzi urte «hilda» daramatza hitzarmenak, soldata igoerarik gabe, eta akordio «duin eta beharrezko» bat lortzeko lanean arituko direla adierazi dute.
Urteetan sektorean izan diren lan baldintzen «utzikeria» atzean utzi eta garai berri bati hasiera eman nahi diote. Langileen egoeraren zertzeladak eman dituzte agerraldian: soldatak izozturik izan dituzte hemeretzi urtez, erosahalmenaren %36,9 galdu dute, urteko lanaldian ez da aldaketarik izan, eta langileen lan eta bizi baldintzak «errotik ahanzturan» geratu dira.
«LAB sindikatuan hilabeteak daramatzagu itzalpeko lanak egiten, eta dagoeneko esan genezake iritsi dela garaia sektoreko langile guztiontzat oinarri izango den herrialde hitzarmen duin bat izan dezagun», adierazi dute agerraldian. Dei egin die patronalei «prekarietate egoera basatia» gainditzeko. Irailera bitartean, gainontzeko sindikatuekin eta sektoreko enpresekin harremanetan jarriko dira elkarlanak bilatzeko.
Espainiako hitzarmena
Gipuzkoako akordioaren faltan, 2013an onartu zen Espainiako egurgintza hitzarmena. LABentzat «ez da onargarria» gutxieneko soldata edo hitzarmen estatala izatea Gipuzkoako langileentzako erreferentzia bakarra, eta dagokion tokiko hitzarmenaren alde egin du. «Enpresa bakoitzaren lan harremanak hitzarmen ezberdinez daude araututa gaur egun», baina oraindik «ugariak dira heldulekurik eta eskubideak babesturik ez dituzten langileak». |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214175/24-langile-inputatu-dituzte-azken-urteetako-lan-gatazketako-protestaldietan.htm | Ekonomia | 24 langile inputatu dituzte azken urteetako lan gatazketako protestaldietan | Langileen artean «beldurra zabaldu» nahi duela egotzi diote sindikatuek Jaurlaritzari. Isun ekonomiko asko jaso dituzte, 3.000 eurorainokoak. | 24 langile inputatu dituzte azken urteetako lan gatazketako protestaldietan. Langileen artean «beldurra zabaldu» nahi duela egotzi diote sindikatuek Jaurlaritzari. Isun ekonomiko asko jaso dituzte, 3.000 eurorainokoak. | «Jaurlaritzak beldurra zabaldu nahi du langileen artean, borroka egin ez dezaten. Patronalarekin konplizitate osoz dihardu». Salaketa gogorra Zigor Aizpeolea LAB sindikatuko kide eta IPT Aero PCB langilearena da. Azpioleak eman du azalpena, baina CCOO, LAB, ESK, CNT, Hiru eta Steilas sindikatuen izenean hitz egin du, bat egin dutelako azken hilabeteetako lan gatazketan zigorturiko langileei babesa adierazteko. Izan ere, sindikatuek emaniko datuen inguruan, 24 langile inputatu dituzte, eta askok jaso dituzte isun ekonomikoak. Isun horiek 3.000 eurorainokoak dira.
Jaurlaritzari langile borroka kriminalizatzea egotzi diote, eta langile asko akusazio faltsupean atxilotzea. Era berean, mozal legea aplikatzen ari dela leporatu diote, eta iradoki diote «gogo bera» jarri beharko lukeela negoziazio mahaiak sustatzeko. Alde horretatik, azaldu dute Enplegu sailburuordearekin bildu zirela urtarrilean gaia jorratzeko, baina ezin dutela «balantze positiborik» egin, «egoerari buelta emateko borondate falta» duelako. Segurtasun sailari ere bilera eskatu zioten, eta ez dute erantzunik jaso.
Era berean, azaldu dute kasu batzuetan Jaurlaritzak fiskaltzaren zigor eskaerak handitu dituela. Duela bi urteko Bizkaiko metalgintzako lan hitzarmenaren negoziazioko protestetan atxiloturiko langile baten kasuan gertatu zen. Fiskaltzak urtebeteko zigor eskaera egin zuen, eta Jaurlaritzaren abokatuek 23 hilabetera handitu zuten. Bizkaiko metalgintzako protestetan hamabost langile inputatu ziren, eta bi epaitzeke daude oraindik. Epaiketa hori ekainaren 7an izango da, Bilbon. Sindikatuek auzipetuei babesa emateko elkartasun deialdia egin dute egun horretarako epaitegien aurrean (09:15).
Sindikatuek goizean egin dute agerraldia eta zigorturiko bi langile bertaratu dira.
«Hatz bat mindu zidatela erakustera joan, eta atxilotu egin ninduten» Aintzane Mendia (Tubacex): «Amurrioko (Araba) epaitegiaren aurrean atxilotu ninduten. Aurrean bilduta ginen, eta Ertzaintzak handik joateko esan zigun. Baztertu egin gintuen, eta, bidea oztopatu gabe baztertzea ezinezkoa zenez, hantxe gelditu ginen. Ertzain batek bultza egin ninduen, eta hatz bat mindu zidan. Erakustera joan nintzaion, eta atxilotu egin ninduten. Agintaritzaren aurkako atentatua egotzi didate, hamabost hilabeteko zigor eskaera. Epaiketak ez du egunik, eta isun ekonomikoa zigorraren araberakoa izan litzateke».
«Hiru ertzain nire gainera etorri ziren, eta estrangulatu egin ninduten»
Edun Anton (Petronor): «Agintaritzaren aurkako atentatua egozten didate, lau urte arteko zigorra izan daiteke. Iazko ekainean atxilotu ninduten, epaitegiek legez kanpokoa den aldi baterako erregulazio baten aurka protestan ari ginenean. Hirugarren egunean izan zen eta egun hartan Ertzaintzak jarrera oso ezberdina izan zuen. Eraso egin ziguten eta tentsio handia egon zen. Langile baten bila zihoazela ikusi eta hura laguntzera joan ginenean atxilotu ninduten. Lurrera bota, eta estrangulatu egin ninduten, hiru ertzain nituen gainean. Nik ez nuen ezer egin».
Isun eta zigor zerrendak: Bizkaiko metalgintzako protestak: 15 langile inputatu, hiru zigortuak, bederatzi absolbituak, batek prozedura etenda du eta azken biak ekainaren 7an epaituko dituzte. Zigortuei desordena publikoa egotzi zitzaien, eta batek hemezortzi hilabeteko zigorra onartu zuen. ITP Aero PCB: Bost langile daude inputatuak. Langile baten aurkako auzia artxibatu zuen epaileak eta enpresak helegitea jarri zion ebazpenari. Zigor ekonomiko ugari jaso dituzte langileek, ia 5.000 euro guztien artean. Tubacex: Sei langilek deklaratu behar izan dute, eta hiru daude inputatuak agintaritzaren aurkako delituengatik. 17 langilek isunak jaso dituzte, 100 eta 3000 euro artekoak.
Petronor: Langile bat inputatua kalteak eragiteagatik eta agintaritzaren aurkako atentatuarengatik. Lau urtera arteko isuna jaso dezake. Bost langilek isunak jaso dituzte, eta 3.400 euro ordaindu behar dituzte guztien artean.
Artiach: Lau langilek isun ekonomikoak jaso dituzte. 3.000 euro lauren artean. |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214176/zientzialari-talde-batek-ohartarazi-du-aldaketa-eraldatzaileak-behar-direla-klima-larrialdiaren-aurka.htm | Gizartea | Zientzialari talde batek ohartarazi du aldaketa «eraldatzaileak» behar direla klima larrialdiaren aurka | 'BioScience' aldizkarian argitaratutako artikulu batean, adierazi dute gaur egungo neurriak «erreformistak» direla, eta ez dutela behar adina denbora izango eraginkorrak izateko. | Zientzialari talde batek ohartarazi du aldaketa «eraldatzaileak» behar direla klima larrialdiaren aurka. 'BioScience' aldizkarian argitaratutako artikulu batean, adierazi dute gaur egungo neurriak «erreformistak» direla, eta ez dutela behar adina denbora izango eraginkorrak izateko. | Gaur egun klima larrialdira egokitzeko hartu dituzten neurriak «motelegiak» dira, eta ez dute behar adina denborarik izango benetako eraginkortasuna izateko. Hala ohartarazi du zientzialari talde batek, BioScience aldizkarian argitaratutako artikulu batean. Larrialdiari aurre egiteko, adierazi dute beharrezkoa dela aldaketa «sakon eta premiazkoak» egitea ekonomian eta gizartean, eta, horretarako, Parisko akordioaren antzerako itun bat proposatu dute. Unai Pascual Basque Centre for Climate Changeko Ikerbasque irakaslea, BC3ko ikertzailea eta IPBES NBEko Ekosistema eta Biodibertsitaterako Gobernuarteko Plataformako kidea da artikuluaren egileetako bat.
Artikuluak helburu argia dauka: «Naturaren aldeko akordio bat, Pariskoaren ildotik». Hain zuzen, aurten Kunmingen (Txina) egingo den batzarrean lortu nahi dute itun hori. Horretan, 196 herrialderako ordezkariak bilduko dira, «biodibertsitatea defendatzeko arnas luzeko helburu batzuk finkatzeko» asmoarekin.
Izan ere, artikuluan adierazi dute gaur egun ingurumenaren inguruan proposatzen diren politikak «erreformazko aldaketetan» oinarritzen direla: «Gaur egungo egitura, eta helburu ekonomiko eta sozialekin bat datozen ekintzak baino ez dira proposatzen, hala nola energia eraginkortasuna areagotzea, zalantzan jarri gabe hazkuntza ekonomiko esponentzial jarraituaren paradigma».
Neurri horiek hartzearekin batera, aldaketa «eraldatzaileak» ere galdegin dituzte. «Harrigarriki, Nazio Batuen Klima Aldaketari buruzko Esparru Hitzarmena eta Biodibertsitateari buruzko Nazio Batuen Hitzarmena atzeratuak doaz, ikusirik nola ebidentzia zientifikoek garbi erakusten duten beharrezkoa dela klima aldaketa, biodibertsitatea eta gizartea ikuspegi bakarrean integratuko dituen ikuspegi bat erabakiak hartzeko», adierazi du Pascualek. |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214177/bizkaiko-aldundiak-bizikidetza-unitateak-sortuko-ditu-egoitzetan.htm | Gizartea | Bizkaiko Aldundiak bizikidetza unitateak sortuko ditu egoitzetan | Sergio Murillo foru diputatuak uste du garrantzitsua dela zahar etxeetako langileek «lan baldintza egokiak» izatea | Bizkaiko Aldundiak bizikidetza unitateak sortuko ditu egoitzetan. Sergio Murillo foru diputatuak uste du garrantzitsua dela zahar etxeetako langileek «lan baldintza egokiak» izatea | Bizkaiko Foru Aldundiak bizikidetza unitateak sortu nahi ditu zahar etxeetan, hau da, egoitzen barnean egongo diren gune txikiagoak, etxekoa bezalako bizimodu bat garatzeko egokiak. Sergio Murillo Gizarte Ekintzako foru diputatuak horren berri eman du aste honetan Bizkaiko Batzar Nagusietako Gizarte Ekintzako batzordean, eta orain berretsi du Radio Euskadiri emandako elkarrizketa batean.
Murillok azaldu duenez, 500 lagunentzako tokiak sortu nahi dituzte. Horietatik 226 laster sortuko dituzte, lanei berehala ekingo dietelako; beste 156 sortzeko baimena emanda dago, eta 112k aldez aurretiko baimena dute. Gainera, Aldundiak kudeatzen dituen Leioako eta Elorrioko egoitzetan ere horrelako unitateak sortu nahi dituzte, eta horretarako lanak datorren astean lizitatuko dituzte.
Murillok uste du bizikidetza unitateen eredu hori Bizkaiko zahar etxe guztietara eraman daitekeela, alderdi arkitektonikoa izan ezik, egoitza batzuek ez baitute horretarako biderik ematen. Etxetik programa ere izan du hizpide: programa horren arabera, etxean bizi diren adinekoei zerbitzua ematen zaie, haiek zaintzen dituzten senitartekoei laguntza emanez. Gaur egun, 30.000 adineko eta 21.000 zaintzaile daude programa horretan. Aldundiaren asmoa da 2023rako zaintzaile horien erdiek laguntza jasotzea bitarteko informatikoen bidez.
Joan den astelehenean Bizkaiko zahar etxeetan izandako greba eguna ere hizpide izan du Murillok. Foru diputatuak nabarmendu du lan hitzarmena sinatzea sindikatuen eta enpresen arteko afera dela, eta hor Aldundiak ez duela esku hartzen. Edonola ere, langileek soldata duinak eta «lan baldintza egokiak» izateari beharrezko deritzo: «Gaur egungo hitzarmena abiapuntu egokia da. Azken hamabost urtean asko aurreratu da, eta orain dena berrikusi eta bizikidetza unitateen eredua aintzat hartuko duen akordio berria erdietsi behar da». Esan duenez, Aldundia prest dago «bitartekari» izan eta akordioa sustatzeko. |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214178/eusko-legebiltzarrak-atzera-bota-du-lanbideren-prestakuntza-eskaintza-euskalduntzeko-eskaera.htm | Gizartea | Eusko Legebiltzarrak atzera bota du Lanbideren prestakuntza eskaintza euskalduntzeko eskaera | EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk proposatu dute Lanbidek estrategia bat abia dezala lanbide guztietan bi hizkuntza ofizialetan komunikatzeko gaitasuna eskuratzeko. Aurka bozkatu dute EAJk, PSE-EEk, PP+C’s-ek eta Voxek. | Eusko Legebiltzarrak atzera bota du Lanbideren prestakuntza eskaintza euskalduntzeko eskaera. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk proposatu dute Lanbidek estrategia bat abia dezala lanbide guztietan bi hizkuntza ofizialetan komunikatzeko gaitasuna eskuratzeko. Aurka bozkatu dute EAJk, PSE-EEk, PP+C’s-ek eta Voxek. | Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak eraman du gaia osoko bilkurara, zera eskatzeko: estrategia bat martxan jartzeko Lanbideren prestakuntza eskaintzak EAEko bi hizkuntza ofizialetan berdintasunez eskaintzeko. Elkarrekin Podemos-IU taldearekin erdibideko zuzenketa adostu du koalizioak, baina ez dute onartu, gainerako taldeek aurka bozkatu dutelako. Haren ordez, EAJk eta PSE-EEk aurkeztutako osoko zuzenketak egin du aurrera, bi talde horien babesarekin. Onartu duten testuak Eusko Jaurlaritzari eskatzen dio Enpleguaren Plan Estrategikoan hizkuntza berdintasunari buruz ezarritakoa gara dezala, euskara lanpostuan sartzeko tresna gisa sustatuz eta Lanbide bidez euskara ikastea Lanbide Heziketan txertatuz. Apirilaren 1ean Idoia Mendia Jaurlaritzako Lan eta Enplegu sailburuak egindako adierazpenak gogoan hartu ditu Uberak hitza hartu duenean. Orduko hartan, Mendiak adierazi zuen langabetuek egindako 2.496 ikastaroetatik bat bera ere ez zela euskaraz egin. Aldiz, lanean ari diren herritarrei eskaini zaizkien 6.535 prestakuntza ikastaroetatik 11 euskaraz egiten ari direla jakinarazi zuen. «Oraindik ere ikusten dugu prestakuntza ikastaroak euskaraz ez eskaintzearen ardura nola jartzen den ikastaroa eskatzen duenarengan. Eta, oraindik ere, ikusten da lan eremu bakoitzari loturiko hizkuntza gaitasuna eskuratzeko metodologia gailendu beharra», salatu du Uberak. EH Bilduko legebiltzarkideak esan du Lan eta Enplegu Sailean ez dagoela borondaterik langileak euskalduntzeko, eta modu horretan «nekez» egin ahalko dela aurrera lan mundua euskalduntzeko prozesuan. Eta datu bat eman du: Enpleguaren Lan Estrategikoaren 180 orrietan «sei lerro» eskaintzen zaizkiola euskarari. «Nahikoa al da hori lan mundua euskalduntzeko? Mezua ezin da izan 'euskaraz ikas ezazu eskolan, baina gero lan munduan ez duzu behar izango'. Jaurlaritzaren xedea izan behar du lan mundua euskalduntzeak», ohartarazi du Uberak. Haren ustez, Lanbidek «astindu» bat behar du, batez ere estrategian, eta baita «aldaketa sakona» ere. Uberaren iritziz, lan mundua euskalduntzeko ez da nahikoa plan estrategikoan jasotakoa. «Euskararen alde egotea ez da nahikoa: ekintza zehatzak behar dira. Hitz politak baino gehiago, ekintzak eta proaktibitatea behar ditu, eta gobernuaren aldetik ardura behar du», adierazi du. Elkarrekin Podemos-IUko Jon Hernandezek bat egin du EH Bilduren kritikekin. Ezinbestekotzat jo du Lanbideren formakuntza eskaintzaren barruan «metodologia» bat martxan jartzea lan eremuan bi hizkuntzetan komunikatzeko gaitasuna lortzeko, batez ere gizarte eta osasun esparruan, eta baita ostalaritzan eta merkataritzan ere. Haren ustez, estrategia hori langabeei eskainitako ikastaroetan eta lanean daudenentzako prestakuntzan ezarri beharko litzateke. PSE-EEko Alberto Alonsok adierazi du Enpleguaren Lan Estrategikoan jasota daudela lan mundua euskalduntzeko helburuak. «Lan Sailak eta Lanbidek modu aktiboan egiten dute behar lana aurkitzeko orduan hizkuntza oztopo izan ez dadin», esan du. Haren ustez, xede hori erdiesteko ez da estrategia berririk behar. EAJko legebiltzarkide Aitor Urrutiaren iritziz, berriz, lan mundua euskalduntzeko emandako «aurrerapausoak» ez dira nahikoa izan, eta errealitatea «gordina» eta «kezkagarria» da: «Euskararen normalizaziorako bidean arlo zailenetako bat da lan mundua». Hala ere, Lanbidek euskarazko ikastaroen eskaintza bermatzeko konpromisoa duela berretsi du, plan estrategikoan hala jasota dagoelako: «Nahikoa al da? Seguru asko ez da nahikoa izango, baina norabidea markatuta dago. Estrategiaren epe muga amaitzen denean ebaluatu beharko dugu». Horrekin batera, Urrutiak «herri akordioak» eskatu ditu euskararen inguruan. |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214179/greba-mugagabea-hasiko-dute-gipuzkoako-aldundiko-lokalen-garbitzaileek.htm | Ekonomia | Greba mugagabea hasiko dute Gipuzkoako Aldundiko lokalen garbitzaileek | Ekainaren 6tik aurrera egingo dituzte lanuzteak. Hitzarmenean KPIaren araberako soldata igoera bermatzeko eskatu dute. | Greba mugagabea hasiko dute Gipuzkoako Aldundiko lokalen garbitzaileek. Ekainaren 6tik aurrera egingo dituzte lanuzteak. Hitzarmenean KPIaren araberako soldata igoera bermatzeko eskatu dute. | Gipuzkoako Foru Aldundiko eraikinak eta lokalak garbitzen dituzten Euleneko langileek greba mugagabea hasiko dute ekainaren 6an, negoziatzen ari diren lan hitzarmenean KPIaren igoera bermatzeko. Langileek enpresari eta aldundiari argi utzi nahi diete KPIaren igoerarik gabe ez dela akordiorik egongo eta ziurtatu dute «borroka horrekin amaierara arte jarraitzeko prest» daudela. Langileek hemeretzi greba egun egin dituzte orain arte.
Horren berri emateko protesta bat antolatu dute aldundiaren egoitzaren aurrean, ELAk, LABek eta ESK-k deituta. Sindikatuek azaldu dutenez, urtebeteko negoziazioaren ondoren, Eulenek 2021erako soldatak izoztea proposatu die langileei, eta 2022rako %1,5eko igoera eta 2023rako %1,75ekoa. Salatu dute proposamen horrek ez duela KPIarekin loturarik. Gogoratu dute 2021a «pandemia urtea» izan zela, garbiketa lanak «inoiz baino funtsezkoagoak» izan zirela, «eta oraindik ere funtsezkoak» direla. Sindikatuen iritzian, «lotsagarria da langileen ahalegin guztien ondoren soldata izoztea.
Era berean, salatu dute aldundia «bere arma guztiak» erabiltzen ari dela greba eta kolektiboaren borroka oztopatzeko. «Beste behin ere, administrazio publikoak esku hartu du langileen interesen aurkako eta patronalaren interesen aldeko gatazka batean: administrazio publikoarentzat eta enpresa pribatuarentzat gutxieneko zerbitzuak dekretatzeko baino ez gara funtsezkoak». Azpimarratu dute eraikinen garbiketa sektoreko langileak emakumeak direla bereziki. «Oraindik ere emakume pobre ikusezin horiek gara, eta ez dugu eskubiderik soldata duinik izateko, ezta KPIari lotutako soldata igoerarik izateko ere». |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214180/langile-elbarrien-77k-kontratu-mugagabea-dute.htm | Ekonomia | Langile elbarrien %77k kontratu mugagabea dute | EHLABE elkartearen arabera, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan desgaitasunen bat duten 8.153 langile daude guztira, eta kolektiboko langabezia tasa %16,5 da. Batez besteko soldata, berriz, 1.150 euro inguru. | Langile elbarrien %77k kontratu mugagabea dute. EHLABE elkartearen arabera, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan desgaitasunen bat duten 8.153 langile daude guztira, eta kolektiboko langabezia tasa %16,5 da. Batez besteko soldata, berriz, 1.150 euro inguru. | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako enpresetan elbarritasunen bat duten 8.153 langile daude guztira, iaz baino 79 gutxiago, baina, Asier Vitoria EHLABE Euskal Herriko Lan Babestuaren Elkarteko presidentearen ustez, ez datu txarra, besteak beste 221 langile igaro direlako enplegu zentro berezituetatik lanpostu arruntetara. «Iazko lorpenik handiena da elbarritasunen bat duten langileen enplegua mantendu egin dela. Pandemiak eta beste krisiak igaro diren arren, lana mantendu egin da, eta hori da integrazio sozialerako biderik onena».
EHLABE hamahiru elkartek osatzen dute, eta bertan daude, besteak beste, Gureak, Bidaideak eta Lantegi Batuak egitasmoak. Txosten mamitsu batean, elkarteak desgaitasunen bat duten langileen argazkia egin du. Esaterako, kolektiboaren langabezia tasa %16,5 da, «Espainiakoa baino askoz apalagoa, han %23,5 baita», zehaztu du Vitoriak. Sektoreka, %55ek industrian dihardute, eta %45ek, zerbitzuen sektorean.
Lan baldintzei dagokienez, azken urtean %3 handitu da lan finkoa duten langileen kopurua, eta egun %77ek dute kontratu mugagabea. Jardunaldiari dagokienez, «%90etik gora» dira lanaldi osoa dutenak, eta ez duten gehienek euren desgaitasunak eragozten dielako ez dute. Soldatari dagokionez, gehienek gutxieneko soldata gehi %1,5 irabazten dute: 16.100 euro gordin urtean, hau da, 1.150 euro gordineko hamalau ordainketa. Ikerketa aletzen hasita, Vitoriak nabarmendu du langileen %59 laguntza handiena behar dutenen multzokoak direla. Elbarritasun motaren araberako entresaka eginda, %37ek desgaitasun fisikoa dute; %30ek, adimen gaitasuna; %25ek, gaixotasun mentala; eta %8k zentzumen gaitasuna.
Arlo ekonomikoari dagokionez, EHLABEko enpresek 303 milioi euro fakturatu zituzten iaz —pandemiaren aurretik baino 63 milioi gutxiago—, eta horietatik 211 industria salmentatatik iritsi ziren. Enpresen autofinantzaketa %74koa da. Epe motzera begira, baina, EHLABEn uste dute kosta egingo zaiela hazten jarraitzea: «Lan merkatuak eskatzen dituen malgutasun ezaugarriekin, gero eta zailagoa izango da enplegua lortzea».
Lanbide da Jaurlaritzaren eta EHLABEren arteko zilbor hestea, eta, Idoia Mendia lehendakariordeak azaldu duenez, azken bi urteetan %16,6 handitu da lan babestuko elkarteak erakundeetatik jasotzen duen diru kopurua. «Egun 66,8 milioi euro ematen dizkiegu urtean, sailaren ardura hartu genuenean baino hamar gehiago». EHLABEren kalkuluen arabera, euren jardunak 786 milioi euroko inpaktua du gizartean. Kopuru hori Deustuko Unibertsitateari eta EHUri eskaturiko ikerketa batetik lortu dute. Bertan sartu dituzte, besteak beste, soldatak, formakuntza, lan orientazioa, pentsio ez-kontributiboetan aurrezturiko dirua, edota familiei egokituko zitzaizkien kontziliazio edo zaintza denbora. «Erakundetatik jasotzen dugun euro bakoitzeko zortzi itzultzen ditugu», laburbildu du Vitoriak. |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214181/gipuzkoako-futbol-federazioak-euskararen-plan-estrategikoa-egin-du-aurreneko-aldiz.htm | Kirola | Gipuzkoako Futbol Federazioak Euskararen Plan Estrategikoa egin du aurreneko aldiz | Lau urterako da, eta etorkizunerako bisioa, lau erronka nagusi eta estrategiak definitu ditu EMUN aholkularitzarekin batera. Euskarari «hauspoa eman» nahi diote, «eragile» ere badiren aldetik. Aurtengo Ekintza Plana abian da. | Gipuzkoako Futbol Federazioak Euskararen Plan Estrategikoa egin du aurreneko aldiz. Lau urterako da, eta etorkizunerako bisioa, lau erronka nagusi eta estrategiak definitu ditu EMUN aholkularitzarekin batera. Euskarari «hauspoa eman» nahi diote, «eragile» ere badiren aldetik. Aurtengo Ekintza Plana abian da. | Kirolak sekulako indarra dauka Euskal Herrian. Indar horren atzetik herritar asko ari dira lanean, hainbat esparrutan. Futbola da nagusi, eta haren bueltan, gizartearen zati bat mugitzen da. Horregatik, Gipuzkoako Futbol Federazioa (GFF), eragilea den aldetik, garbi ikusi zuen euskararen gaian asko eragin dezakeela. Zuzendaritza berria dauka erakunde horrek 2020tik, eta haren programan aparteko lekua zeukan euskararen gaiak. Orain, hari horri tiraka, aitzindari den zerbait aurkeztu du, EMUN aholkularitzarekin batera diseinatua: Euskararen Plan Estrategikoa. 2022tik 2025erako iraupena izango du oraingoz, eta lehen aldiz ari da egiten lan hori Gipuzkoako futbolaren ardura duen erakundea. Horrekin batera, Euskara batzordea sortu zuen zuzendaritzak, eta Beñat Larrañaga presidenteordeak hartu zuen Euskara arduradunaren zeregina.
Gaur egin dute aurkezpena, Larrañaga eta Amaia Balda EMUNeko kidea bertan zirela, eta Planaren oinarrien berri eman dute: etorkizunerako bisioa, lau erronka nagusi, eta estrategiak. Pentsamolde honen gainean eraiki dute: «Kirolak eta futbolak hizkuntzaren transmisiorako duen garrantziaz jakitun izanik, eta Gipuzkoako Futbol Federazioa gizarte eragile den heinean, bere erreferentzialtasuna, lidergoa eta eredugarritasuna erabiliko ditugu, euskararen erabilera sustatu eta ahalbidetzeko kanpo eta barne harremanetan, partidetan eta entrenamenduetan».
Bisio hori ardatz hartuta, lau erronka marraztu dituzte:
1. Hizkuntza instituzionala euskara izatea eta euskararen erabileran erreferente eta eredu izatea.
2. Klubetan euskararen erabilera sustatzea eta bultzatzea.
3. Partidak euskaraz epaitzeko aukera bermatzea.
4. Entrenamenduak euskaraz egiteko baliabideak ematea eta aukerak sortzea.
Erronka horiek lortzeko bidean, urtez urteko Ekintza Plana prestatu dute. 2022koan, hauek dira ekintzak:
-GFFren hizkuntza irizpideak zehaztea.
-Kluben hizkuntza/harremanen azterketa eta aurrera begirako lanketa egitea.
-Euskararen aldeko ekimenak babestea eta parte hartzera gonbidatzea.
-Entrenatzaile ikastaroak euskaraz eskaintzea, eta erabileraren inguruko sentsibilizazioa lantzea (kopuruak).
-Epaileen hizkuntza gaitasunaren datu basea sortzea.
Plan Estrategikoa diseinatzeko eta etorkizunera begira jartzeko, lehenengo eta behin nahitaezkoa zen Gipuzkoako futbol federatuan euskararen erabileraren oinarrizko diagnostiko bat egitea. Batetik, Federazioaren euskararen erabileraren behaketa eta hausnarketa egin zen langile eta zuzendaritzako kideekin, eta, bestetik, Federazioaren interes taldeek zer espero duten ere jaso nahi izan zen; horretarako Gipuzkoako 40 epaile eta 40 klubetara bidali zen galdetegia, eta klubei eskatu zitzaien zuzendaritzako kide, entrenatzaile eta jokalari banak erantzuteko. Eta hori guztia, zehazki, hainbat esparrutan gaur egungo euskararen erabilera ezagutzeko, eragin guneak identifikatzeko, eta bidean izan daitezkeen indargune eta ahuleziak ere kontuan hartzeko.
Lanketan jasotako informazio eta ondorioekin, datozen lau urteetarako Plan Estrategikoa diseinatu, eta etorkizunerako bisioa, estrategiak eta erronkak definitu ziren. |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214182/ertzaintzak-xabier-atristain-atxilotu-du-eta-martutenen-espetxeratu-dute.htm | Politika | Ertzaintzak Xabier Atristain atxilotu du, eta Martutenen espetxeratu dute | Donostiako Parte Zaharrean atxilotu dute. Otsailaren 17an utzi zuten aske Martutenen bertan, Europako Giza Eskubideen Auzitegiak inkomunikazio aldian haren defentsarako eskubidea urratu zela ebatzi ondoren. Sarek elkarretaratzera deitu du gaurko: 19:00etan bilduko dira, Donostiako Bulebarrean. | Ertzaintzak Xabier Atristain atxilotu du, eta Martutenen espetxeratu dute. Donostiako Parte Zaharrean atxilotu dute. Otsailaren 17an utzi zuten aske Martutenen bertan, Europako Giza Eskubideen Auzitegiak inkomunikazio aldian haren defentsarako eskubidea urratu zela ebatzi ondoren. Sarek elkarretaratzera deitu du gaurko: 19:00etan bilduko dira, Donostiako Bulebarrean. | Ertzaintzak Xabier Atristain atxilotu du Donostiako Parte Zaharrean, 13:00etan. Handik Martuteneko espetxera eraman dute. Espainiako Auzitegi Gorenak atzo bere zigorra berriro ez aztertzea erabaki ondoren, Atristain bilatzeko eta atxilotzeko agindua emana zuen Espainiako Auzitegi Nazionaleko hirugarren zigor salak —aske utzi zuen berberak—, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez.
Otsailean geratu zen aske Atristain. Giza Eskubideen Europako Auzitegiak urtarrilean ebatzi zuen Espainiak «prozesu justu eta ekitatezkoa» izatea eragotzi ziola, ez baitzion utzi inkomunikazio aldian konfiantzazko abokatu bat aukeratzen. Espainiako Auzitegi Nazionalak Atristainen zigorra etetea erabaki zuen otsailean, Gorenak Estrasburgoko sententziaz ebatzi artean. Atzo, baina, Espainiako Auzitegi Gorenak ebatzi zuen inkomunikazio aldian egin zuen deklarazioaz gain badirela froga gehiago Atristainen kontra, eta deklarazio horiek gabe ere epaileak zigor ondorio bera atera izanen luketela. Ondorioz, ez du onartu haren aurkako hamazazpi urteko espetxe zigorra berrikustea.
Baina kontraesanezko jauzia egiten du sententziak. Izan ere, aipatzen du Estrasburgok erraten duela Atristainen zigorra «nagusiki deklarazioen harira lorturiko frogetan oinarritzen» dela: «Deklarazio horiek funtsezkoak izan ziren material esplosiboa aurkitzeko». Lehergai horiek froga gisa erabili izana ez du zalantzan jartzen, ordea, eta gaineratzen du horiek ez ezik «bertze akusatuen inkulpazioak, lekukoen deklarazioak eta akusazioaren galderen aurrean demandatzaileak izandako isiltasuna ere» erabili zituztela.
Bost hilabete hauetan jomugan izan da Atristainen auzia. Estrasburgok inkomunikazio aldiaren kontra hartu zuen ebazpenaren ondoren, Etxeratek, Sarek, EH Bilduk eta Sortuk eskatu dute Atristainen aldeko neurri hori beste euskal preso batzuei ere ezartzeko. Hala egin zuten Gorka Palaciosen eta Juan Carlos Iglesias Chouzasen kasuan; biak preso daude oraindik ere, baina beste zigor batzuk dituztelako betetzeko. Atristainek 11 urte eta erdi egin ditu kartzelan. 2010ean atxilotu zuten. Sei hilabete lehenago bere burua Auzitegi Nazionalean aurkeztu zuen, eta aske utzi zuten frogarik gabe. Gorenaren erabakiaren ondoren, Atristainek Espainiako Auzitegi Konstituzionalean babes helegite bat aurkez dezake.
«Injustua eta amorragarria»
Sortuk sare sozialen bidez adierazi duenez, «injustua eta amorragarria» da Atristain atxilotu izana: «Xabier eta beste guztiak kalera atera arte borrokan segituko dugu», adierazi du Twitterren. Etxerat-ek eta Sarek ere Gorenaren atzoko sententzia gaitzetsi dute goizean, artean Atristain atxilotu gabea zela. Etxerat euskal presoen senideen elkarteak «haserrea» adierazi du epaiagatik, eta gogorarazi du euskal preso gehiagori ere eragiten diela: «Espainiako Auzitegi Gorenak jurisprudentzia berria aplikatu behar zuen, preso asko aske uztea ahalbidetuz; izan ere, publikoa eta nabarmena denez, hainbat preso daude, gure senideak direnak, inkomunikazio eta torturapean autoinkulpazioa egindakoak, atxiloaldian konfiantzazko abokaturik izan ez zutenak».
Sarek adierazi du «ezohikoa» dela Gorenaren erabakia. Presoen eskubideen aldeko mugimenduaren arabera, sententziak «erabateko mespretxua» adierazten die Europako auzitegiek hartutako erabakiei: «Espainiak, Europako Batasuneko estatu kide gisa, errespetatu beharko lituzkeenak». Sarek salatu du Espainiako Auzitegi Gorenak «ideologia» lehenesten duela, eta horrek «sinesgarritasunari eta konfiantzari» dagokionez Europako rankingean azken postuetan uzten duela Espainia, «Birmaniaren eta Turkiaren pare». Epaia «giza eskubideen urraketa larria» da, Sareren hitzetan: ontzat ematen du «atxilotuen babesgabetasun juridikoa» eta defentsarako eskubidea ukatzea.
Sarek elkarretaratzera deitu du gaurko: 19:00etan bilduko dira, Donostiako Bulebarrean. |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214183/saizarbitoria-laquoeuskara-jada-ez-da-euskaldun-egiten-gaituena-askorentzat-oposizioetan-puntuak-ematen-dituen-hizkuntza-daraquo.htm | Kultura | Saizarbitoria: «Euskara jada ez da euskaldun egiten gaituena; askorentzat, oposizioetan puntuak ematen dituen hizkuntza da» | Ramon Saizarbitoriaren Martutene</em> eleberriaren irakurraldi publikoa egingo dute hurrengo asteazkenean Bilboko Arriaga antzokian, eta euskarari eta euskal literaturari buruzko bere kezken berri eman du idazleak saioaren aurkezpenean. | Saizarbitoria: «Euskara jada ez da euskaldun egiten gaituena; askorentzat, oposizioetan puntuak ematen dituen hizkuntza da». Ramon Saizarbitoriaren Martutene</em> eleberriaren irakurraldi publikoa egingo dute hurrengo asteazkenean Bilboko Arriaga antzokian, eta euskarari eta euskal literaturari buruzko bere kezken berri eman du idazleak saioaren aurkezpenean. | «Estatistikek diotenez, sekula ez da hainbeste jende izan euskara jakin, eta erabiltzen ez duena». Itxuraz aurkezpen formal eta instituzionala izatekoa zena euskararen eta euskal literaturaren erronkei buruzko 11 minutuko konpendio bilakatu du gaur Ramon Saizarbitoria idazleak (Donostia, 1944). Bilbo Zaharra euskaltegiak euskal literaturako klasiko baten irakurraldi publikoa antolatzen du urtero, 2008az geroztik, eta Martutene eleberria hautatu dute aurtengo saiorako. Guztira, 200 pertsona baino gehiago bilduko dira hurrengo asteazkenean Bilboko Arriaga antzokian, bakoitza liburuko pasarte txiki bat irakurtzera, eta digitalki hartuko dute parte beste 300 pertsona inguruk. Eta, hain justu, saio hori aurkezteko antolatutako prentsaurrekoan eman du Saizarbitoriak bere kezken berri. «Euskaldunen artean gazteleraz aritzeko tabua erortzen ari da, ustez normalak garelako, kontzientzia linguistikoa galtzen ari garelako, errazago zaigulako, geure burua erreprimitzeaz nekatuta gaudelako».
Lotsa eta errua hartu ditu mintzagai hasieran. «Nobela guztietan izaten da beti nobelagileak bereziki maite duen pasarteren bat, lortzen duelako sentipen edo esperientzia bat biltzea». Eta, Martutene-ren kasuan, Martin izeneko pertsonaiak idatzitako kontakizunarena da Saizarbitoriarentzat berezia den pasarte hori. Faustino Iturbe da kontakizun horren protagonista; euskara eta euskal literatur irakaslea da bera, eta ikasleen artean, badu ETAk hilko duen polizia baten alaba bat, bereziki maite duena. Saizarbitoriak azalpena: «Lotsatzeko zerbait sentitzen du, gogoratzerakoan, neskaren etxera doluminak ematera joan zenean —sala poliziaz beteta zegoen, batzuk penatuta eta biraoka—, gizona ez zela gauza izan bere burua euskara irakasle modura agertzeko, alegia, euskara ukatu zuelako Pedrok, oilarra kukurruka jo baino lehen, Jesus hiru aldiz ukatu zuen moduan. Zaila izan baita batzuentzat euskaldun izatea».
«Que no estamos en la ikastola»
Idazleak dioenez, bere euskalduntasuna nola bizi ezin jakinik dabil euskalduna. «Uneoro zaude zalantzan, zeure umorearen, gogoaren eta militantismoaren arabera, aurrean daukazun pertsonari, dendari, funtzionario edo dena delakoari, zer hizkuntzatan hitz egin behar diozun, adibidez». Eta, hain zuzen ere, euskararen normaltasun eza dago egoera horren muinean, Saizarbitoriaren hitzetan. Baina nekea eragiten du militantziak, idazleak dioenez. «Nekatu egiten da jendea umeei behin eta berriz demanda egiten ibili beharra euskaraz egin dezaten».
Erdarara joz gero, beren aitak mahaian ukabilkada jo eta «euskaraz!» oihu egiten ziela gogoratu du idazleak, eta susmoa du egoera irauli ote den. «Horrela, eskolak ukatzen zigun etxeko hizkuntzari eutsi genion. Orain, berriz, modu neurritsuagoan egindako agindu berari, 'Que no estamos en la ikastola', erantzun bide dio umeren batek. Nekea nabari dut nire inguruan».
«Asasinoen hizkuntza ere jarraitzen du izaten norbaitentzat»
Euskararen estatusean ere aldaketa igartzen du idazleak. «Euskara jada ez da euskaldun egiten gaituena, ez euskaldun guztientzat behintzat. Askorentzat, oposizioetan puntuak ematen dituen ikasi beharreko hizkuntza da. Nire denboran latina bezala, azterketa gainditzeko ikasi beharrekoa, eta asasinoen hizkuntza ere jarraitzen du izaten norbaitentzat».
Kontzientzia linguistikoaren erlaxatzearekin lotu du Saizarbitoriak Martutene-rekin gertatutako pasadizo bat. «Aurrez sekula gertatua ez zitzaidan zerbait gertatu zait: euskara maila oso oneko batek baino gehiagok aitortu dit gazteleraz irakurri duela. Duela hogei urte ez ziren ausartuko halako aitorpenik egiten, eta, bestalde, ezinezkoa ere bazen, orduan euskal nobelak ez zirelako, orain bezala, ia aldi berean bi hizkuntzatan argitaratzen. Horra garapenaren zehar-kalteak».
«Prestigioari lotuta doa euskararen salbazioa, ez jatorkeriari»
Zahartzaroak ematen dion perspektibatik «sinestezin» zaizkion bi gauza aipatu ditu idazleak. «Bata, nire lehendabiziko nobelan erabili nuen gaia, abortua alegia, mende erdi ondoren gai eztabaidagarria izaten jarraituko zuela; bestea, mende erdi ondoren, euskara batua mesprezatuko zuen jende gaztea egongo zela. Zin dagizuet hobeto ulertzen ditudala, besterik gabe, nagikeriaz euskara abandonatzen dutenak, jatorkeriaz, harrokeriaz beren bailarako edo mendi puntako 'euskerie' aldarrikatzen dutenak baino».
Sakon deitoratu du bide hori Saizarbitoriak. «Beti uste izan dut euskara salbatzekotan, desagertzeko arriskuan baitago, bikaintasunari eta prestigiori lotuta izango daitekeela bakarrik, ez baserritarkeriaren eta jatorkeriaren bidetik». Lorpen handitzat aurkeztu du idazleak euskara batua. «Lortu zen oso ikuspegi desberdineko jendea ados jartzea. Niretzat hura izan zen euskararen salbazioa, eta uste dut orain zentzua galdu egin dela. Eta ulertzen dut, euskara batua da normala, baina ulertu behar dugu euskara batutik kanpo ez dagoela etorkizunik euskararentzat, eta oso gai serioa dela: ezin dugu berriro 1968ra bueltatu gai horretan».
«Euskararentzat hobe da euskarari buruz hitz egitea, bere alde korri egitea baino»
Eta aurrera jarraitzeko bideari buruz eztabaidatzeko beharra ere nabarmendu du, bestetik. «Euskarari buruz, euskararen gainean, egoera hobetzeko, ajeak sendatzeko, hizkuntza politikak kritikatzeko, hobetzeko, konponbideak bilatzeko hitz egin beharra daukagu, tabuak, lotsak, jarrera esentzialistak, politikakeriak eta itxura bete beharrak alde batera utzita, zentzuz eta borondate onez. Euskararentzat hobe da euskarari buruz hitz egitea, bere alde korri egitea baino».
Saizarbitoriaren hitzetan, «hazkuntza» egon da 68tik gaur egunera arte, eta hastapen berri baten aurrean ikusten du euskalgintza. «Ez dut esango hazkuntza mekanikoa egon denik, baina erraza izan da alde batetik, argi zegoelako zer egin behar zen, eta hemendik aurrera, berriro ere, uste dut ongi pentsatu behar dugula nondik jo».
Irakurketa aurreko bi hitzaldiak
Martutene ardatz duten hainbat hitzaldi ere antolatu ditu Bilbo Zaharra Forumak urtean zehar, eta irakurraldi publikoaren aurrerako antolatu ditu azken biak. Astelehenean, Joseba Sarrionandia, Pilar Kaltzada eta Aingeru Epaltza izango dira Bilboko Euskaltzaindiaren egoitzan hizketan, eta asteartean, berriz, Laura Mintegi eta Ur Apalategik hartuko dute hitza. 19:00etan izango dira bi saioak, sarrera librearekin, eserlekuak bete artean.
Asteazkenean, Ramon Saizarbitoriak berak hasiko du liburuaren irakurketa, 08:00etan, eta EITB taldeak bere webgunean emango du saioa zuzenean, 14:00etara arte. «Ohore handia da, lotsa apur bat ere ematen didana», onartu du idazleak. «Nahiz eta badakidan neure pertsona garaitzen duen kontua dela; sinbolikoki euskal literaturari laguntzeko bidea dela, gure kulturarentzat eta nortasunarentzat duen garrantzia adierazteko bidea». |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214184/sdfk-ohartarazi-du-turkiaren-beste-eraso-batek-krisi-humanitario-bat-eragingo-lukeela.htm | Mundua | SDFk ohartarazi du Turkiaren beste eraso batek «krisi humanitario bat» eragingo lukeela | Erdoganek iragarri du Siria ipar-mendebaldeko Manbij eta Tell Rifaat jomugan dituela, eta gero «pausoz pauso beste eskualde batzuetan» sartuko direla. | SDFk ohartarazi du Turkiaren beste eraso batek «krisi humanitario bat» eragingo lukeela. Erdoganek iragarri du Siria ipar-mendebaldeko Manbij eta Tell Rifaat jomugan dituela, eta gero «pausoz pauso beste eskualde batzuetan» sartuko direla. | Mazlum Abdi SDF Siriako Indar Demokratikoen komandanteburua argi mintzatu da: Turkiako armadaren beste eraso batek «krisi humanitario bat» eragingo luke, eta nabarmen kalte egingo lioke Estatu Islamikoaren kontrako borrokari.
Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak haren alderdiko diputatuei jakinarazi zien, atzo, beste esku hartze militar bat prestatzen ari direla Siria iparralderako. 2016tik hona egindako laugarrena litzateke, eta, Erdoganen arabera, «terroristengandik garbitzea» du helburu; hau da, kurduen YPG Herriaren Babes Unitateak eremu horretatik bota nahi ditu. Zehazki, SDFren kontrolpean dauden Manbijetik eta Tell Rifaatetik (Siria ipar-mendebaldean); gero, «pausoz pauso beste eskualde batzuetan» sartuko lirateke.
«Beste fase batera pasatzen gara gure mugatik 30 kilometro hegoaldera segurtasun zona bat ezartzeko borrokan», adierazi zuen Turkiako presidenteak. Asmo horrek 2019ko urrian Rojavan egindako operazioa dakar gogora, horren bidez agintariak «segurtasun eremu bat» finkatzea lortu baitzuen Ras al-Ain eta Tel Abyad artean; zona hori Turkiaren eta bere milizia aliatuen kontrolpean geratu zen, eta kurduak erretiratu egin behar izan zuten mugatik 32 kilometro atzerago.
Badirudi, hortaz, Erdoganek «segurtasun eremu» hori egungo mugetatik harago zabaldu nahi duela, azken hilabeteetan argudiatu baitu akordioa ez dela erabat bete; hori bai, agintariak ez du oraindik datarik finkatu esku hartze militar horretarako —publikoki ez, behintzat—, esan baitu «edozein gautan» has daitekeela erasoaldia.
SDFren komandanteburuak Turkiako presidenteari erantzun dio, Twitter bidez, «hondamendi gehiago» eragotzi behar direla, eta plana eteteko deia ere helarazi dio: «Edozein erasoaldik siriarrak zatituko ditu, [...] eta jatorrizko biztanleak eta barne desplazatuak tokiz aldatzera behartuko ditu».
Gainera, atzo, ohar baten bitartez, aliantza militar horrek azaldu zuen Turkiako armadaren erasoak areagotu egin direla bere kontrolpeko hainbat eremutan, «maila arriskutsu batera» iristeraino; ordu txikietan, esaterako, 30 herrixkatan bonbardaketak jasan zituzten —Ankarak artilleria, suziriak eta drone suizida bat erabili zituen, SDFren arabera—.
Kurduak eta NATO
Turkiak «terroristatzat» du YPG, eta PKK Kurdistango Langileen Alderdiarekin duen harremana hartzen du aitzakiatzat haren kontra egiteko; balizko erasoaldiaren mehatxua, baina, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen testuinguruaren ere kokatu behar da.
Finlandiak eta Suediak Mendebaldearen aliantza militarrean sartzeko eskaria egin dute, baina Erdoganek mehatxu egin die betoa ezartzearekin, bi herrialde horiek «segurtasun eskariak» betetzen ez badituzte. Hau da, Ankarak nahi du Helsinkik eta Stockholmek ere «terrorista» izenda ditzatela talde armatu kurduak, eta Turkiaren arma esportazioei jarritako murrizketak kentzea.
Erdoganen NATOko aliatuei dagokionez, ez dute begi onez ikusi esku hartze militar horretarako asmoa. Antony Blinken Ameriketako Estatu Batuetako Estatu idazkariak eta Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusiak horren kontrako jarrera erakutsi dute Washingtonen egindako prentsaurreko batean, eta horretan Turkiako presidenteari eskatu diote 2019ko su-etena errespetatzeko.
Siriako Armada Nazionalak, berriz, baieztatu du plan horren berri duela, eta Turkiako armada laguntzeko prest dagoela, 2019an egin zuen modura. |
2022-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/214185/kotizaziorik-gabeko-pentsioak-15-handitzea-adostu-du-eh-bilduk-espainiako-gobernuarekin.htm | Ekonomia | Kotizaziorik gabeko pentsioak %15 handitzea adostu du EH Bilduk Espainiako Gobernuarekin | Koalizio subiranistaren arabera, hilean 60-100 euro inguru igoko dituzte. Urte amaierara arte egongo da indarrean, eta 2023ko aurrekontuetan ere jasotzea aurreikusi dute. | Kotizaziorik gabeko pentsioak %15 handitzea adostu du EH Bilduk Espainiako Gobernuarekin. Koalizio subiranistaren arabera, hilean 60-100 euro inguru igoko dituzte. Urte amaierara arte egongo da indarrean, eta 2023ko aurrekontuetan ere jasotzea aurreikusi dute. | Kotizaziorik gabeko pentsioek inoizko igoerarik handiena izango dute Hego Euskal Herrian. EH Bilduk Espainiako Gobernuarekin eginiko akordioari esker, %15 igoko dira: EH Bilduren kalkuluen arabera, mota horretako pentsioren bat dutenek hilero 60 eta 100 euro arteko igoera izango dute. Gutxienez 2022ko abenduaren 31ra arte egongo da indarrean neurria, eta Sanchezen gobernua konprometitu egin da 2023ko aurrekontuetako pentsioen errebalorizazioan ere jasotzeko, betiere koalizio subiranistaren arabera.
Gizarte Segurantzak mota horretako 15.592 pentsio ordaindu zituen guztira apirilean Hego Euskal Herrian, 410 euro ingurukoak batez beste. Kotizaziorik gabeko pentsioak 1991tik daude indarrean. Urte batzuetan, kotizazioen araberakoen gainetik egon dira, garaian garaiko gobernuaren beharren arabera; hala gertatu zen, adibidez, 2018an: %2,75 igo zituen Mariano Rajoyren gobernuak (PP), EAJrekin eginiko aurrekontu akordioari esker. Aurten, %4,5eko igoera izan zuten; kotizazioen araberakoek, %2,5ekoa.
Bata bestearen truke
%15eko igoera jasotzen duen neurria txertatuko da Espainiako Gobernuak Ukrainako gerra herritarren artean izaten ari den kostua arintzeko laster onartuko duen dekretuan. Eta, akordio horri esker, EH Bildu abstenitu egingo da pentsio funts publikoak arautuko dituen legearen tramitazioaren bozketan.
Arabako diputatu Iñaki Ruiz de Pinedok azpimarratu duenez, igoera onuragarria izango da Hego Euskal Herriko milaka pentsiodunentzat, «batez ere miseriazko pentsioak kobratzen dituzten emakumeentzat eta baliaezintasunen bat duten pertsonentzat». EH Bilduren arabera, «pentsiodunen mugimenduaren borroka nekaezinari esker» lortu da akordioa: «Badakigu ez dela nahikoa, baina ziur gaude neurri honek milaka eta milaka pentsiodunen egunerokoa zertxobait arinduko duela, merezi duten duintasunerako bidean aurrerapausoa baita».
Era berean, EH Bilduk «berme bat» lortu du Espainiako Gobernuak sortu nahi duen pentsioen funts publiko berria Gizarte Segurantzaren funtsekin finantzatzea eragozteko. Horren truke, EH Bildu abstenitu egin da lege proiektuari buruz batzordean eginiko bozketan. Eta, horri esker, Espainiako Gobernuak lortu du kongresuko osoko bilkuran eztabaidatu eta bozkatu ahal izatea. Egitasmo hori, beste batzuekin batera, ekainaren 30a baino lehen onartu behar du gobernuak, Bruselarekin hitzartutako pentsio sistemaren erreformaren beste mugarri bat gainditzeko. |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214186/gipuzkoako-buru-osasuneko-langileen-85ek-sare-pribatuan-jarduten-dutela-salatu-du-elak.htm | Gizartea | Gipuzkoako buru osasuneko langileen %85ek sare pribatuan jarduten dutela salatu du ELAk | Arrasateko Aita Menni zentroan greban oraindik, hitzarmenaren negoziazioaren blokeoa salatzeko; 32. greba eguna dute gaur 2017tik. | Gipuzkoako buru osasuneko langileen %85ek sare pribatuan jarduten dutela salatu du ELAk. Arrasateko Aita Menni zentroan greban oraindik, hitzarmenaren negoziazioaren blokeoa salatzeko; 32. greba eguna dute gaur 2017tik. | Gipuzkoan buru osasuna “enpresa pribatuen esku dagoela” salatzeko agerraldia egin du ELAk gaur Donostiako egoitzan. Argitaratu duten txosteneko informazioaren arabera, sektore honetako Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako inbertsioaren %10 baino gutxiago inbertitzen da Gipuzkoan, Bizkaia eta Arabarekin alderatuta.
Bizkaian 74 milioi euroko aurrekontua dute, eta 26koa Araban. Gipuzkoan, berriz, 11 milioi bideratzen dira sektore honetara. Azpiegitura publikoen falta ere nabarmendu du sindikatuak, Bizkaian hiru ospitale publiko (342 ohe) eta Araban bat (175 ohe) baitaude, eta Gipuzkoan bat ere ez.
Langileen kopuruari helduz, Gipuzkoako %15ek bakarrik (169 behargin) jarduten dute sare publikoan, eta denek lehen mailako arretan. Bizkaian 952 dira, eta Araban, 384, lehen mailako arretan eta ospitale publikoetan sakabanatuta. Finean, Gipuzkoan lehen arreta Osakidetzak eskaintzen du, eta egonaldi ertainak eta luzeak pribatizatuta daude.
Jaurlaritzari egotzi dio erantzukizuna Janire Diaz ELAren Gipuzkoako Osasun Mentalaren arduradunak: “Osakidetza, Gipuzkoako Foru Aldundia eta bestelako instituzioak sartzen dira hemen. Ez dakigu zehazki zeinen erabakia izan den herrialdeen artean halako ezberdintasuna egotea, baina Gipuzkoan dugun egoera guztiz salagarria da”.
Pribatizazioa eta prekaritatea
Egonaldi ertain eta luzeak %100ean sare pribatuaren esku egoteak langileen egoera are prekarioagoa izatea eragiten duela esan du Diazek. Instituzio publikoak jo ditu erantzule: “Ez dago enpresa hauen jardunaren gaineko inolako kontrol publikorik, eta, etekinak lehenesten dituztenez, langileen prekaritatea izugarria da”. Bestalde, gardentasun falta ere nabarmendu du Diazek, erakunde publikoek “muzin egiten baitiete” ELAk egin dituen hamaika bilera eskaerei. |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214187/aho-batez-eskatu-dute-elikadura-portaeraren-nahasmenduen-arta-indartzeko.htm | Gizartea | Aho batez eskatu dute elikadura portaeraren nahasmenduen arta indartzeko | Eusko Legebiltzarrak Jaurlaritzari galdegin dio hobetu ditzala Osasun Mentalerako Estrategia berrian elikadura jokabidearen nahasmenduak artatzeko programak. Halaber, urtea amaitu aurretik nahasmendu horien eraginari buruzko azterketa egiteko eskatu dio. | Aho batez eskatu dute elikadura portaeraren nahasmenduen arta indartzeko. Eusko Legebiltzarrak Jaurlaritzari galdegin dio hobetu ditzala Osasun Mentalerako Estrategia berrian elikadura jokabidearen nahasmenduak artatzeko programak. Halaber, urtea amaitu aurretik nahasmendu horien eraginari buruzko azterketa egiteko eskatu dio. | Elikadura portaeraren nahasmenduak dituztenen arta hobetzea aho batez babestu du Eusko Legebiltzarrak gaurko saioan. Gutxitan ikusten den adostasuna lortu da ganberan. PP-C’s taldeak aurkeztu du legez besteko proposamena, eta erdibideko testu bat adostu du EAJ, EH Bildu eta PSE-EErekin. Testu alternatibo horri babesa eman diote talde denek. Onartutako testuan, legebiltzarrak dio elikadura jokabidearen nahasmenduak dituzten pazienteen arretan gabeziak konpontzea ezinbestekoa dela, eta hainbat neurri martxan jartzeko eskatu dio Osasun Sailari. Izan ere, Osasun Saila osasun mentaleko estrategia berri bat definitzeko lanean ari da, eta estrategia horren helburuen artean ezarrita dago elikadura portaeraren nahasmenduei aurre egitea Osasun Mentaleko Aholku Batzordearen barruan. Eusko Legebiltzarrak gaurko proposamenean eskatu du «inplikatutako eragileek eta erabiltzaileek modu koordinatuan» parte har dezatela sortutako talde berri horretan. Halaber, Osasun Sailari galdegin diote ebaluatu dezala, 2022 urtea bukatu aurretik, horrelako nahasmenduek zer eragin duten gizartean, kontuan hartuta elikadura portaeraren nahasmenduak dituztenek behar duten «arreta integrala» eta diziplinarteko arta. Halaber, talde guztiek eskaera hau egin diote gobernuari: osasun mentaleko estrategia berrian sar ditzala elikadura portaeraren nahasmendua duten pertsonei arreta emateko beharrezkotzat jotzen diren «zerbitzu, prestazio eta baliabideak», eta, horrela, Osakidetza barruan programa eta baliabide espezifikoak sortu, egokitu eta indartu ditzala. Besteak beste, proposatu diote bermatzea plaza eta profesional espezializatu nahikoak egotea eguneko zentro eta jantoki terapeutikoetan, «benetako terapia eta diziplina anitzeko arreta integrala, jarraitua eta koordinatua eman dezaten». |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214188/yemengo-menia-abuztura-arte-luzatu-dute.htm | Mundua | Yemengo menia abuztura arte luzatu dute | Hans Grundberg Nazio Batuen Erakundearen ordezkariak esan du su etenak «aldaketa esanguratsu bat eragin» duela «gerraren ibilbidean». | Yemengo menia abuztura arte luzatu dute. Hans Grundberg Nazio Batuen Erakundearen ordezkariak esan du su etenak «aldaketa esanguratsu bat eragin» duela «gerraren ibilbidean». | Hans Grundberg NBE Nazio Batuen Erakundearen Yemenerako ordezkariak jakinarazi du gerrako bi aldeak ados jarri direla gaur amaitzekoa zen su etena luzatzearen inguruan. Hortaz, meniak beste bi hilabete iraungo du, abuztu hasierara arte, «oinarrizko akordioaren termino beretan».
Saudi Arabiak gidatzen duen nazioarteko koalizio militarra eta matxino huthiak gerran daude 2014az geroztik, eta krisi humanitario erraldoi bat eragin dute Yemenen. Hori kontuan harturik, Grundbergek esan du hilabeteotako su etenak «aldaketa esanguratsu bat eragin» duela «gerraren ibilbidean».
Besteak beste, «biktima zibilak nabarmen murriztu» dira, Hudaidako portura erregai gehiago iritsi da eta Sanako aireportuko nazioarteko hegaldiak berriz hasi dituzte.
Baina bi aldeek ez dute aurrerapausorik eman bakea finkatzeko negoziazioetan, ezta su eten hori egonkor eta iraunkor bilakatzeko asmoan. «Menia bere gaitasunik handienera iristeko, beharrezkoa izango da pauso gehiago ematea; batez ere, errepideak irekitzearen eta hegaldi komertzialen operazioen aferetan», azaldu du NBEren Yemenerako ordezkariak. |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214189/amatasuna-hizpide-izan-dute-martin-ugalde-foroan.htm | Gizartea | Amatasuna hizpide izan dute Martin Ugalde foroan | Erika Lagoma eta Estitxu Fernandezek amatasun eredu «estuaz», hura zabaltzeko ahaleginaz eta prozesu horrek dakartzan bizipenez gogoeta egin dute, Martin Ugalde foroan, Alaine Agirrek gidatuta. BERRIAk zuzenean eman du. | Amatasuna hizpide izan dute Martin Ugalde foroan. Erika Lagoma eta Estitxu Fernandezek amatasun eredu «estuaz», hura zabaltzeko ahaleginaz eta prozesu horrek dakartzan bizipenez gogoeta egin dute, Martin Ugalde foroan, Alaine Agirrek gidatuta. BERRIAk zuzenean eman du. | Amatasuna letra bakarrera eraman behar izanez gero, ‘eme’-ak laburbiltzen du ondoen esperientzia hori, Erika Lagomak atzo iluntzean Martin Ugalde foroan azaldu zuenez. Letra larrizko ‘eme’ handi horren azpian txikiagoak diren hamaika kabitzen direla azaldu zuen: «mamuak, damua, mina, maitasuna...». Hain justu, hizki hori eraman dute azalera Estitxu Fernandezek eta biek M ama* eme* ume liburuan, eta ama izatearekin loturiko ‘eme’ handi horretan arakatu dute bertan, begirada feministatik. Atzo iluntzean egindako lanaren gainean aritu ziren, Alaine Agirre idazleak gidatuta.
Amatasun eredu «estu» eta inposatu hori arrakalatzen lagundu asmo duen liburua ondu dute Lagomak eta Fernandezek, 11 amaren eta bi aitaren bizipenak bilduta. Aniztasuna bilatu dute esperientzietan, baina kortse estuak bere horretan dirauela jakinda, betiere. Fernandez: «Liburuan garbi geratzen da zer zaila den libreki aukeratzea nola bizi amatasuna». Gogora ekarri zuen emakumea sukaldera, etxera, «zokoratu» eta ama izate hori ororen gain jarri duen duen eredu horrekin apurtu beharra zegoela, eta aitortza egin zion feminismoari, horregatik. Aldi berean, ordea, horretatik urrunduta ere ereduak estuak direla nabarmendu zuen, eta horiek zabaltzen ari direla goratu: «Ematen du umeen zaintzan ari diren horiek patriarkatuak irentsi dituela. Eta hori ez da horrela: ama dezente ari dira beste modu bat aldarrikatzen».
Hain justu, amatasuna itomenez bizitzera eramaten duena zer den hizpide izan zuten, Agirreren galderatik tiraka: «Umeak eramaten gaitu egoera monstruosora, edo sistema honek?». Bigarrenari buruz, zaintza beharrean azpimarra egin zuen Fernandezek: «Izaki sozialak gara; behar ditugu besteak. Itogarria bihurtzen da exijentzia horretatik egiten denean, eta sistemak ez duenean sostengurik ematen». Aldi berean, babes horren falta amarengan edo, are, umearengan zamatzearen arriskuaz ohartarazi zuen. Umearen beharrak «zentroan» jarri behar direla adierazi zuen, eta gogoratu menpekoak direla eta munduratzea ez dela haien hautua izan. Alde horretatik, gordin mintzatu zen Lagoma: «Ume bat mundura ekartzea oso erabaki egoista da. Prozesua eta bizipena eskuzabalak izan daitezke, baina erabakia bera oso-oso egoista dela uste dut. Baina ume horien beharrak, horiek ezin dira zalantzan jarri».
Biologiari ukorik ez
«Erromantizatzearen» arriskuez ere aritu ziren, baina, halaber, azaldu zuten ama izateak gorputzarekin baduela lotura. «Ezin da ukatu prozesu batzuk daudela —haurdunaldia, erditzea eta erdiondoa—, eta horiek badutela eragina. Horiek ukatzeak ez digu mesede egiten», ohartarazi zuen Lagomak. Amatasuna esentzialismoarekin lotzeko arriskuak gaia tentuz hartzera eraman izan duela jakinik, bizitzaren garai jakin horretan «prozesu biologiko» hori egon badagoela uste du Fernandezek ere: «Komunitatea behar dugu lehen momentutik, baina prozesu biologiko hori errespetatu behar dugu». Liburuan elkarrizketatutakoek ama hitza «politikoki» aldarrikatzen zutela adierazi zuen Fernandezek, prozesu horri lotuta.
Liburuarena ere izan da prozesua, biek esan zutenez, eta oso emozionala gainera, euren bizipenak besteenekin zeharkatzeaz gain, euren buruak «ertz eta toki zail batzuetan» jartzera ere eraman baitzituen. «Jakinda gu baino ertzerago dagoela jende pila bat», ohar egin zuen Fernandezek. |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214190/israelgo-armadak-bi-palestinar-hil-ditu-zisjordanian.htm | Mundua | Israelgo Armadak bi palestinar hil ditu Zisjordanian | Israeldarrak familia baten etxea eraistera joan direnean istiluak sortu dira Jabad hirian, eta han hil dute tiroz 24 urteko gazte bat. | Israelgo Armadak bi palestinar hil ditu Zisjordanian. Israeldarrak familia baten etxea eraistera joan direnean istiluak sortu dira Jabad hirian, eta han hil dute tiroz 24 urteko gazte bat. | Bi palestinar hil dituzte gaur Israelgo militarrek tiroz, Zisjordanian eginiko bi operaziotan.
Iparraldeko Jabad hirira joan dira soldaduak, Diaa Hamarxe militantearen familiaren etxea eraistera. Martxoan Israelgo Bnai Brak hirian eginiko eraso baten ostean hil zuten Hamarxe. Erasoan bost pertsona hil ziren. Israelek ekintzaile palestinarren sendien etxeak botatzen ditu, zigor kolektibo gisa. Familiaren etxea inguratu dute militarrek, hura eraisteko, eta palestinarrek protesta egin dute kalean. Istiluetan, 24 urteko Bilal Kabaha tirokatu eta hil dute israeldarrek.
Armadak esan du «jende armatuari» egin ziotela tiro. Palestinako Aginte Nazionaleko lehen ministro Mohammad Xtayyehk, berriz Kabaharen hilketa salatu du. «Okupazioaren soldaduen hilketa operazio sistematiko» baten parte dela esan du. Nazioarteari eskatu dio «bi neurriak» baztertzeko eta zigorrak ezartzeko Israeli, nazioarteko arauak aintzat ez hartzeagatik.
Beste hilketa
Eguneko bigarren istilu larria Belenetik gertuko Al Deixa errefuxiatu eremuan gertatu da. Israeldarrek 29 urteko Aiman Meisen hil dute han, eta beste palestinar bat zauritu dute.
«Susmagarri» bat atxilotzeko asmoz sartu dira militarrak errefuxiatu eremuan, baina ez dute beste xehetasunik eman.
Martxoaren amaieratik, 30 palestinar baino gehiago hil dituzte halako operazioetan. |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214191/tsvetaievaren-eta-sciasciaren-lanak-literatura-unibertsala-bildumara.htm | Kultura | Tsvetaievaren eta Sciasciaren lanak Literatura Unibertsala bildumara | Joxe Mari Berasategik euskaratu du Tsvetaievaren Ene anaia femeninoa, bi lesbianaren harremanari buruzko maitasun eskutitz bat, eta Gaizka Ugaldek Sciasciaren Todo modo, gogoeta filosofikoen eta nobela beltzaren arteko nahasketa bat. | Tsvetaievaren eta Sciasciaren lanak Literatura Unibertsala bildumara. Joxe Mari Berasategik euskaratu du Tsvetaievaren Ene anaia femeninoa, bi lesbianaren harremanari buruzko maitasun eskutitz bat, eta Gaizka Ugaldek Sciasciaren Todo modo, gogoeta filosofikoen eta nobela beltzaren arteko nahasketa bat. | Itxura berrituta iritsi dira Literatura Unibertsala bildumako bi liburu berriak. Ohiko ilustrazioak eta koloreak atzean utzi, eta diseinu soilago batekin aurkeztu dituzte Marina Tsvetaievaren Ene anaia femeninoa eta Leonardo Sciasciaren Todo modo. Marko zuri baten barruan, Alain Urrutia artistak margolan bat egin du bakoitzaren azalerako: bi esku elkarri helduta ageri dira batean, errebolber bat eta arrosario bat bestean. Gaur aurkeztu dituzte, Donostian, Joxe Mari Berasategi eta Gaizka Ugalde itzultzaileek, Lander Majuelo Igela argitaletxeko editoreak —Erein bildumakidea ere ordezkatzen—, Manu Lopez Gaseni EIZIEko lehendakariak eta Joxean Muñoz Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburuordeak.
Edizio berria izanik ere, bi liburuak ezberdinak dira itxuraz: bata, 50 orrialde inguruko eskutitz fin bat, bi lesbianaren harremanari buruzkoa; bestea, 180 orrialdeko nobela bat, gogoeta filosofikoen eta nobela beltzaren arteko nahasketa bat.
Tsvetaieva 1892an jaio zen, Moskun, eta 1941ean hil, Tatarstango Jelabugan (Errusia). Poeta gisa nabarmendu zen, eta, egun, XX. mendeko errusiar literaturako idazle garrantzitsuenen artean dago.
1932an idatzi zuen Ene anaia femeninoa, eta 1934an berrikusi. Mon frère feminin. Lettre à l'Amazone du jatorrizko izenburua, eta Natalie Clifford Barney idazle estatubatuarrak 1918an idatzitako Pensées d'une amazone-ri emandako erantzun bat da. 1989ko edizioa baliatu dute itzulpena egiteko, eta Ghislaine Limonten gibel oharra ere erantsi diote.
Gutunaren gai nagusia lesbianen arteko maitasuna da; «zehatzago esanda, adin tarte dezenteko bi lesbianaren artekoa». Baita horietako baten amatasun desira ere, eta desira horrek harremanean duen eragina. «Ia mende bat igaro da, eta gaia puri-purian dago, borroka feministari esker». Ugalketa lagundua Espainian eta Frantzian berriki arautu izanarekin lotu du Berasategik.
«Tsvetaieva ez da kontentatzen halabehar edo fatalitate baten moduan agertzen zaion hori deitoratzearekin; orobat du goraipatzen emakumeen arteko amodioa, nahiz eta garai haietan —eta gaur— homosexualitatea kriminaltzat jotzen zen eta erlijioak kondenatzen zuen», esan du.
Bestelakoa da Sciasciaren Todo modo. Idazlea Siziliako Racalmuto herrian jaio zen (Italia), 1921ean, eta Palermon hil, 1989an. Eleberria, 1974koa, hainbat gauzaren nahasketa bat da, Ugaldek azaldu duenez: narrazio bizi bat da, umorez josia, baina badu saiakeratik ere.
Itzultzaileak hiru lerro marraztu ditu kontakizunean. Bata, narratzailearena: kultura gizon bat da, arrakasta izan duena, baina aspertuta dagoena, dena errazegia zaiolako. Hala, autoan abiatuko da, askatasunaren bila. Leku berezi batera iritsiko da, han dagoen jendearengatik, eta erregistroa aldatuko da: «Botereari buruzko diskurtso bat dago, baina tonua satira batena da». Hor bigarrena. Eta hirugarrena, badagoela talde horretan guru bat, «figura gogoangarri bat», norgehiagoka filosofiko bat izango duena narratzailearekin.
«Hiru lerro horiek erpin batera heltzen dira, eta erpin horretan irakurlearen parte hartzea behar da. Buruari eragiteko liburu bat da, eta aldi berean oso dibertigarria», esan du Ugaldek. Todo modo da hark itzuli duen fikziozko lehen lana, eta aukera eskertu dio EIZIEri: «Konturatu naiz fikzioa itzultzeak narrazioaren indarra biderkatzea dakarrela. Asko disfrutatu dut».
Tsvetaievaren poesia euskaratu izan da, baina argitaratzen zaion lehenengo liburua da Ene anaia femeninoa. Sciasciaren bi lan daude euskaraz lehendik: Itsaso ardo kolorea (1991) eta Hontzaren eguna (1991).
Bilduma, egokituta
Majuelok kontatu duenez, edizioarena ez da Literatura Unibertsala bildumak izan duen aldaketa nagusia: batzorde bat eratu dute zenbait aditurekin, eta argitalpenen zerrenda berritu, egokitzeko «gaur egungo sentsibilitateetara eta irakurle berrien beharrizanetara». Horri esker, zerrenda pluralagoa da orain: «Ez dago hainbeste gizon eta hainbeste europar; korrekzio beharrezkoa, ikusita zelako aberastasuna dagoen beste kontinenteetan eta beste hizkuntzetan».
Bestalde, Muñozek adierazi du Eusko Jaurlaritzak aurkezpenean egon behar zuela Literatura Unibertsala bilduma «garrantzitsua» delako harentzat, irakurleei munduko literatura euskaraz ematen dielako, eta, bereziki, idazleentzat lagungarria delako: «Euskal prosa zabaldu eta aberastu da Literatura Unibertsalak eta oro har itzulpenak egin duen langatik». Esan du inportantea dela irakurleak izatea, baina ezin zaiela momentuko salmentei bakarrik begiratu, ezpada liburuek denborarekin utzi duten arrastoari: «Ereite lan bat da». |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214192/poloniaren-jarrera-aldaketa-saritu-du-ebk-suspertze-funtsak-desblokeatuz.htm | Mundua | Poloniaren jarrera aldaketa saritu du EBk, suspertze funtsak desblokeatuz | Von der leyenen arabera, sistema judiziala erreformartzea da 35.400 milioi euroak jasotzen hasteko baldintza. Bruselak gertutik zainduko du ea aldaketak egiten dituzten. Varsovia pozik agertu da | Poloniaren jarrera aldaketa saritu du EBk, suspertze funtsak desblokeatuz. Von der leyenen arabera, sistema judiziala erreformartzea da 35.400 milioi euroak jasotzen hasteko baldintza. Bruselak gertutik zainduko du ea aldaketak egiten dituzten. Varsovia pozik agertu da | Ukrainako gerrarekin loturik EB Europako Batasunak hartu dituen erabakiak babestu ditu Poloniak, eta horren ondorio da Bruselak, zenbait hilabetez negoziatzen aritu eta gero, Varsoviaren suspertze plana onartu izana. Orduan, 2026 bitartean, klub komunitarioko funtsetatik 35.400 milioi euro jasotzeko moduan egongo da Polonia. Horretarako, baina, sistema judiziala erreformatu beharko du, eta haren independentzia bermatzeko bere buruari jarri dizkion helburuak betetzen ari dela egiaztatu. Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidentea Andrzej Duda Poloniako presidentearekin eta Mateus Morawiecki lehen ministroarekin bildu da, gaur, Varsovian, eta zehaztu du Bruselak erreformen «hiru punturi» erreparatuko diela, batez ere: «[Auzitegi Goreneko] Zigor aretoa baliogabetzea; kargugabetutako epaileak berriro hartzea; eta sistema judiziala erreformatzea».
Poloniako Gobernua pozik dago, eta iruditzen zaio hartu duen konpromisoaren emaitza dela. Komisarioen Elkargoak hartu zuen erabakia atzo, eta nabarmendu «gertutik» zainduko dutela ea Varsovia konpromisoak betetzen ari den —aurtengo bigarren hiruhilekoa amaitzerako egon beharko lukete erreformek indarrean—, eta horren arabera hasiko dela dirua jasotzen. Europar Kontseiluak —organo horretan daude ordezkatuta talde komunitarioko 27 estatuak— balioztatu behar du komisarioek erabakitakoa.
Nolanahi ere, Bruselak eta Poloniako Gobernu ultrakontserbadoreak azken urteotan eduki duten harreman gatazkatsuaren ondorioz, deliberoa ez dute aho batez hartu. Zenbait hedabidek iturri komunitarioak aipatuz kaleratu dutenez, bi presidenteordek, Margrethe Vestager Lehia eta Digitalizazioa sailekoak eta Frans Timmermans Klima sailekoak, kontra bozkatu zuten. Didier Reynders Justizia komisarioak ez zuen bileran parte hartu, eta El País egunkariak argitaratu duenez, gutun bat bidali zuen elkargora, erabakiaren gaineko «zalantzak» plazaratuz. «Plana onartu da une batean, zeinean, [Poloniako] Auzitegi Konstituzionalak zulatzen duen EBko zuzenbidearen lehentasuna».
Hain zuzen ere, Polonia—eta Hungaria— Europako Batasunaren jomugan dago, egozten baitio zuzenbide estatuaren estandarrak ez betetzea; adibidez, sistema judizialaren independentzia bermatzeko orduan, edo LGTBI kolektiboaren eskubideak babesteari muzin egiten diolako.
Aintzat hartu behar da, gainera, Errusia Ukraina inbaditzen hasi baino bederatzi egun lehenago, otsailaren 15ean, EBko Justizia Auzitegiak ontzat eman zuela Europar Kontseiluak eta Europako Parlamentuak 2020 udazkenean adostutako baldintza klubeko funtsak jaso ahal izateko: estatu kideek zuzenbide estatua errespetatzea. Polonia eta Hungaria ez zeuden ados baldintza harekin. Sententzia kaleratua izan baino pare bat hilabete lehenago, EBk zigor prozedura bat ireki zion Varsoviari, Auzitegi Konstituzionalaren «inpartzialtasuna» zalantzan jarriz. Izan ere, Konstituzionalaren bi ebazpenek zalantzan jarri zuten EBko zuzenbidea Poloniakoren gainetik egotea.
Poloniak eta Hungariak salatu izan dute funtsak jasotzeko prozedurak «esanahi politikoa» duela. Morawieckik aurpegiratu izan dio Bruselari «xantaia ekonomikoa» egitea.
Abagunea aldatu da
Abagunea aldatu egin da, ordea, azken hilotan. Errusiak Ukraina inbaditu zuen, eta EBk batasuna indartu nahi izan du Errusiaren aurrean. Polonia izan da Moskuren kontra gogorren egin duen klubeko bazkideetako bat, eta errefuxiatu gehien hartu dituen herrialdea izan da: 3,5 milioi.
Orduan, Bruselak begi onez ikusi du Varsoviak justizia sistema erreformatzeko aurkeztutako plana. Klubak eskatu zion Auzitegi Goreneko zigor aretoa indargabetzeko —horrek funtzionatzen jarraitzen duen bitartean, egunero milioi bat euroko isuna ordaintzera zigortu zuen EBko Justizia Auzitegiak, iazko urrian—, eta Varsoviaren asmoa hori da, baina gobernuaren proiektuak zehazten du antzeko beste organo bat sortuko dutela. Proiektu horrek, bestalde, ez ditu Bruselaren beste eskakizun batzuk kontuan hartzen. |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214193/hurrenak-ama-ata-aidoo-capek-eta-morante.htm | Hurrenak: Ama Ata Aidoo, Capek eta Morante | Hurrenak: Ama Ata Aidoo, Capek eta Morante. | Literatura Unibertsala bilduma osatzen jarraitzeko, beste hiru liburu hautatu dituzte aurtengo lehiaketarako: Ama Ata Aidooren Our Sister Killjoy (1977), Karel Capeken Válka s mloky (1935) eta Elsa Moranteren L'isola di Arturo (1957).
Parte hartu nahi izanez gero, lagin bat euskaratu beharko da, ekainaren 29rako. Eizie.eus webgunean dago informazio guztia. | ||
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214194/hendaiako-jatetxe-bateko-jabea-epaituko-dute-beloa-zeraman-emakume-bati-sartzea-ukatzeagatik.htm | Gizartea | Hendaiako jatetxe bateko jabea epaituko dute beloa zeraman emakume bati sartzea ukatzeagatik | Sare sozialetan bolo-bolo zabaldu da emakumearen semeak grabaturiko bideoa. Bere jatetxean «historiaurrean bezala jantzita» sartu nahi izatea leporatu zion ostalariak. | Hendaiako jatetxe bateko jabea epaituko dute beloa zeraman emakume bati sartzea ukatzeagatik. Sare sozialetan bolo-bolo zabaldu da emakumearen semeak grabaturiko bideoa. Bere jatetxean «historiaurrean bezala jantzita» sartu nahi izatea leporatu zion ostalariak. | Baionako epaitegira eraman dute gaur Hendaiako (Lapurdi) jatetxe bateko jabea, «erlijioan oinarrituriko diskriminazioa» leporatuta.
Joan zen igandean, Lapurdiko herriko hondartzako pasealekuko jatetxean, emakume bati sartzea galarazi zion, haren jantziarengatik. Izan ere, emakumeak beloa zeraman jantzita.
Emakumearen seme Nabil Allaouik grabaturiko bideoa bolo-bolo ibili da sare sozialetan. Jatetxeko jabea ageri da, amari eta semeari azaltzen ezin zirela sartu «historiaurrean bezala jantzita».
Ostalariak, gurutze handi bat lepotik zintzilik. «Zuk hori emateko eskubidea baduzu, zer arazo dago beste horrekin?» galdetzen dio semeak, beloa seinalatuta. Allaouik azaldu du lekua hartua zutela jatetxean, aurreko astetik.
Baionako auzitegian, fiskaltzak eskatu du ostalaria auzitara eramatea, eta epaiketa irailaren 20an egitea erabaki dute. Halako delituengatik bost urteko kartzela zigorra eta isun bat ezar dezakete epaitegiek. France Bleue Pays Basque irratiak zabaldu duenez, ostalaria egon da lehen ere halako gertaeratan nahastuta, baina ez dute inoiz epaitegietan salatu.
Amandine Boyer prokuradore ordezkoak esan duenez, «halako diskriminazio kasuak frogatzea oso zaila izaten da normalean, baina oraingo honetan oinarri sendoa dagoela ematen du».
Bideoan ez da ikusten nolakoa den emakumearen beloa, baina, Allaouik Sud Ouest egunkariari azaldu dionez, ez zen «oso nabarmena»: aurpegiaren inguruan loturiko zapi bat besterik ez, ezer ezkutatzen ez zuena.
Salaturiko ostalariak ere azalpenak eman ditu hedabide berean: «Erlijioa bada ere, ez dut onartzen emakumearen menpekotasunaren tresna eman dezakeen ezer. Neure etxera nahi duena etortzen da, baina askatasun osoz. Emakumeak beloa kendu nahi zuen, baina semeak esan du ezetz».
Parisek 2010eko urrian ezarritako legearen arabera, debekatuta dago jendaurrean aurpegia ezkutatzeko janztea. Halere, aurpegia estaltzen ez duen zapia —hijaba— eramatea baimenduta dago, ez bada ikastetxeetan. Hor ere, bestelako ikur erlijiosoak galarazita daude, tartean sikhen turbanteak, juduen kippak eta gurutze kristau handiak.
Allaouik zabalduriko bideoan, jatetxeari boikot egiteko dei egiten du, eta ostatuak ehunka balorazio txar izan ditu Interneten. |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214195/la-passem-aturri-gainetik-korrika.htm | Bizigiro | La Passem, Aturri gainetik korrika | La Passem okzitaniar Korrikak kilometro batzuk Euskal Herrian kurritu ditu. Haietako bat AEK-k erosi du. Aturri ibaiak batu ditu alde bietako lengoaiak. Igandean bukatuko da Pauen. | La Passem, Aturri gainetik korrika. La Passem okzitaniar Korrikak kilometro batzuk Euskal Herrian kurritu ditu. Haietako bat AEK-k erosi du. Aturri ibaiak batu ditu alde bietako lengoaiak. Igandean bukatuko da Pauen. | Aturriren bolumenak ez du kausitu bi kulturen bereizten. Hegi batetik bertzerat pasa baita La Passem okzitaniar Korrika. Bi aldeetan aditzen da euskara eta okzitaniera. Abiatu berri da Korrikaren ahizpetako bat, Sent Martin de Senhansetik (Landak), etzi Pauen (Biarno) bururatzeko.
Aisita izan da AEK-k erosi duen hamazazpigarren kilometroa edireitea: Bixente Claverie Donapaleuko AEK-ko permanenteak ikurrina ikusgarria baitarama sorbaldan, haizearen izurdura ezti batean: «Korrikaren ahizpa baita sustengatu behar da La Passem. Harreman estuak ditugu okzitaniarrekin, haiek ere sustengatzen gaituzte, beraz guretzat oso normala da hor izatea». Tirrintak jo du: lankideak La Passem gibelean kokaturik dira, ezin helduz haien kilometrorat:«Denen izenean eginen dut, arazorik gabe!».
Itzaletik bizikleta gainean beha da Pierre Gillemotonia, Lehuntzeko (Lapurdi) auzapez ohia: «Gure eremuaren parte bat gaskoiez bizi da, baina ez dugu kasik gehiago entzuten. Euskara ez da hain egoera onean, gaskoia okerrago da. La Passem lasterketan parte hartuz sustengatzen dugu, absolutuki egin behar da».
Tutaka ailegatu da lehen kamioia. Aiduru den multzoa jauzi batez hurbildu zaio, malako bortak zabaldu bezain zalu, hain ongi antolatutako tiraderek, organo baten teklek nola, aho zabalka hasi dira, trixertak saltzeko. Giza paisaia tanpez horitu da. Jean Marie Notarik ditu bortak zabaldu, Ligams elkarte antolatzaileko kide da. Aturri gaineko zubiari so dago: «Ez da zubirik, ez mugarik euskara eta gaskoieraren artean. Korrikaren taldeari esker antolatu ahal izan dugu La Passem. Ez da arazorik, ez polemikarik; elkar laguntza baizik, elkarren sustenguz hizkuntzak transmitituak izan daitezela!».
Baionako akademia gaskoiaren presidentea ere tente beha da, lasterketak noiz irentsiko: «Oso garrantzitsua da Aturri hegoaldean pasatzea La Passem; hizkuntzaren presentziaren lekukotasuna emateko». Aldarrikatu du frantses Hezkunde Nazionalak kontutan har dezan okzitaniera; Aturri hegoaldean okzitaniera-frantsesa klase elebidun bakarra baitago, Bidaxunen (Nafarroa Beherea). Laster mendea beteko duen akademiak badu xede argia: «Saiatzen gara gaskoia biziarazten, gertakariak sortuz, antzerki konpainiei itzulpenak eginez... Segitzen dugu idazten eta transmititzen; helduendako guhaurek, baina haurrendako izugarri konplikatua da». Euskalgintza izugarri «indartsu» ikusten du: «Hasten dira gauzak mugitzen baina badugu sekulako beranta».
Zangoluze, mihiluze
Luze gabe, Ligamsen bigarren kamioiak begitartea erakustera eman du, badator okzitaniera lasterka zabaldu nahi dutenen tropa. Alta, burua altxatu behar da, tchanque edo zangoluzeei begiratzeko. Landetako talde folklorikoaren kideak dira: «Gure hizkuntza sustengatzeko manera hoberena da herriz herri pasatzea».
«Pitxu, Patxu, Pitxu, Patxu, La Passem!», Salieseko (Biarno) eskola elbiduneko haurren aldi da. «Amamak mintzo du baina ez du maite», erran du neskatxak.
«Euskal balioak oro ene ditut, bietan dut bihotza. Baionan Kantuzen ari naiz, Buhaminetan ere, eta Nadau jarraitzen dut. Korrikan ere parte hartu nuen Bilxokoren kide bainaiz». Patricia Cazemajorrek ere, Aturrik nola, okzitaniera eta euskara batzen ditu, Biarnon sortu euskalduna baita. |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214196/suspertu-egin-da-eibar.htm | Kirola | Suspertu egin da Eibar | Eibartarrek irabazi egin dute Gironan, eta urrats handia egin dute Espainiako Lehen Mailara igotzeko bigarren kanporaketarako sailkatzeko. Aketxek sartu du partidako gol bakarra, era ikusgarrian, 30 metro baino gehiagotik. | Suspertu egin da Eibar. Eibartarrek irabazi egin dute Gironan, eta urrats handia egin dute Espainiako Lehen Mailara igotzeko bigarren kanporaketarako sailkatzeko. Aketxek sartu du partidako gol bakarra, era ikusgarrian, 30 metro baino gehiagotik. | Gaizka Garitanok gauza bakarra egin du joan den igandean Eibarrek Alcorconen (Espainia) galdu eta zuzenean Lehen Mailara igo ezinik geratu zenetik: kolpe latza jaso arren, bizirik zeudela aldarrikatu. Behin eta berriz esan du azkeneko egunetan inor susper badaiteke, haiek susper daitezkeela. Kosta ahala kosta sinestarazi nahi zien hori jokalariei. Ez zuen nahi azkeneko unean igoerak ihes egin izanak eragindako etsipenak ezerezean uztea sasoi osoan egindako lan ona.
Helburua lortu du Garitanok: suspertu egin dira haren jokalariak. Gaur erakutsi dute. 0-1 irabazi du Eibarrek Gironan (Herrialde Katalanak), Lehen Mailara igotzeko aurreneko kanporaketako joanekoan. Horri esker, aurrerapausoa eman du azkeneko kanporaketarako sailkatzeko. Igandean argituko da dena. Itzuliko neurketa jokatuko dute Eibarrek eta Gironak, Ipuruan (18:30). Ona da gaurko emaitza, baina ez erabakigarria. Ez da komeni gauzak egintzat ematea. Eibartarrek oso present dute zein ondorio ekar ditzaketen halakoek.
Eibarreko jokalariek hasieratik utzi dute argi aurre egin diotela aurreko asteburuko kolpeari. Gogotsu zelairatu dira, presioa eginez. Berehala eman dute lehen abisua: Venancio gola sartzear izan da, baina Arnauk atera du baloia ate azpitik. Oso argia izan da aukera, baita handik gutxira Edu Expositok izandakoa ere: haren jaurtiketak langa jo du.
Nagusi zen Eibar, eta 28. minutuan jaso du nagusitasun horren saria. Ager Aketxek sekulako zartakoa eman dio baloiari, 30 metro pasatxotik, eta ziztu bizian sartu da Gironaren atean. Merezitako gola izan da, askoz gehiago baitzen euskal taldea.
Bikain zihoan dena, baina lehen zatia amaitzear zela aldrebestu egin da: epaileak txartel gorria atera dio Tejerori. Ondorioa: bigarren zatia jokalari bat gutxiagorekin aritu beharra. Sufritu egingo zuen Eibarrek, eta sufritu egin du, baina gai izan da aldeari eusteko. |
2022-6-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214197/kooperatibismoa-gara-izeneko-lanak-irabazi-du-euspot-lehiaketa.htm | Bizigiro | ‘Kooperatibismoa gara!’ izeneko lanak irabazi du Euspot lehiaketa | Aretxabaletako Arkupe kultur etxean banatu dituzte sariak, eta iragarki onenarena Jone Markuleta, Irene Azkargorta eta Danel Teran egileek jaso dute. Publikoaren saria, aldiz, 'Elkartu, berdindu, konfiatu eta babestu' spotak jaso du. 700 boz baino gehiago jaso ditu sarean Amaia Catania, Maddi Iturrikastillo eta Nekane Ziardegi egileen lanak. | ‘Kooperatibismoa gara!’ izeneko lanak irabazi du Euspot lehiaketa. Aretxabaletako Arkupe kultur etxean banatu dituzte sariak, eta iragarki onenarena Jone Markuleta, Irene Azkargorta eta Danel Teran egileek jaso dute. Publikoaren saria, aldiz, 'Elkartu, berdindu, konfiatu eta babestu' spotak jaso du. 700 boz baino gehiago jaso ditu sarean Amaia Catania, Maddi Iturrikastillo eta Nekane Ziardegi egileen lanak. | «Spotaren kalitate teknikoa eta mezuaren egokitasuna baloratu dira ondoen». Hori adierazi dute Euspot lehiaketaren epaimahaiko kideek, aurtengo lan irabazlea saritzerakoan: Kooperatibismoa gara! izenekoa. Aretxabaletako (Gipuzkoa) kultur etxean egindako ekitaldian jaso dute 1.000 euroko saria egileek: Jone Markuletak, Irene Azkargortak eta Danel Teranek. Publikoaren saria —500 eurokoa— Elkartu, berdindu, konfiatu eta babestu spotak jaso du. 700 boz baino gehiago jaso ditu sarean Amaia Catania, Maddi Iturrikastillo eta Nekane Ziardegi egileen lanak.
Gazteak kooperatibismora gerturatzea eta kooperatibismoaren balioa nabarmentzea izan dira XI. Euspot lehiaketaren helburuak aurten. Parte hartzaileek, 30 segundoko iragarki batean, kooperatibismoa hartu dute gai nagusitzat. Parte hartzea «itzela» izan dela nabarmendu dute antolatzaileek —Euskadiko Kooperatiben Goren Kontseilua, Aretxabaletako Udala, Arteman komunikazio agentzia, Mondragon Unibertsitatea eta Arizmendi ikastola izan dira antolatzaileak—: 95 lan aurkeztu dituzte lehiaketara —iaz baino zortzi gehiago—. «Euspot Euskal Herrian aitzindaria da euskara, sormena eta publizitatearen arloa uztartzen eta erreferente bilakatu da euskarazko publizitatearen harrobia lantzen», nabarmendu dute —aurkeztutako 29 lan 18 urtetik gorakoek eginak dira; beste 66ak, 18 urtetik beherakoek eginak—.
Mondragon Unibertsitateko ikasle askok bidali ohi dituzte lanak lehiaketara, eta unibertsitate horretako ikasleen iragarkirik onena ere saritzen dute —500 euro—. Aurtengo ekitaldian berdinketa egon da sail horretan, eta bi iragarkiren artean banatu dute saria: Kooperatiba baten parte izateko prest? spota —Uxue Poveda eta Oier Markotegirena—, eta Etorkizunaren pieza spota —Unai Aranguren, Julen Iglesias eta Olatz Asuarena—.
Aretxabaletako kultur etxean egindako ekitaldi horretan saritu dituzte musika sinkronizazio onena, 18 urtetik beherakoena eta Arizmendiko ikasleena ere.
Formazio saioak «Spot egileen harrobia indartzea» da Euspot lehiaketaren helburu nagusietako bat, eta helburu hori aintzat hartuta eskaini dituzte aurten ere formazio saioak Euskal Herriko hainbat ikastetxetan. «Saio horien helburua izan da gazteei sormenaren eta publizitatearen inguruan izan dezaketen sena sustatzea eta lehiaketan parte hartzera animatzea. Azken urteetan, 4.000 ikaslek baino gehiagok jaso dituzte Euspoteko formazio saioak Euskal Herriko hainbat hezkuntza zentrotan», nabarmendu dute antolatzaileek. |
2022-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/214222/jaurlaritzak-ekainaren-15ean-aurkeztuko-du-berdintasunaren-aldeko-herri-ituna.htm | Gizartea | Jaurlaritzak ekainaren 15ean aurkeztuko du berdintasunaren aldeko herri ituna | Artolazabalek esan du «euskal gazteria konprometitu bat» lortzea izango dela helburu nagusietako bat. | Jaurlaritzak ekainaren 15ean aurkeztuko du berdintasunaren aldeko herri ituna. Artolazabalek esan du «euskal gazteria konprometitu bat» lortzea izango dela helburu nagusietako bat. | Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu Beatriz Artolazabalek iragarri du ekainaren 15ean aurkeztuko dutela Berdintasunaren Aldeko eta Emakumeen Aurkako Indarkeriarik Gabeko Bizitzen aldeko Herri Ituna. Eusko Legebiltzarreko osoko bilkurako kontrol saioan egin du iragarpena. Haren esanetan, sailaren esku daude itunak jasoko dituen konpromisoak. Haiek etorkizunari begiratzen diotela azaldu du, eta gizarte osoa «interpelatzen» dutela.
Itunak sei alor nagusi bereizten ditu: indarkeria matxista; justizia eta eskubide ekonomikoak; gorputzaren autonomia, eskubideak, eta sexu eta ugalketa osasuna; justizia klimatikorako ekintza feminista; mugimendu eta lidergo feministak; teknologia eta berrikuntza genero berdintasunerako. «Itunak berdintasunerako beste pedagogia bat egitea ahalbidetzea nahi dugu; erakustea zein diren erronka urgenteenak», azaldu du Artolazabalek.
EAJko Maitane Ipiñazarrek galdetu dio aferaz. Zehazki, ituna gazteen artean sozializatzeko moduez. Sailburuak erantzun du Nazio Batuetako Erakundeak bultzatutako Generation Equality ekimenaren barruan egonik, helburu nagusietako bat dela «euskal gazteria konprometitu bat» lortzeko lan egitea, «etorkizunean berdintasunaren aurrerapena bermatzeko». Nabarmendu du emakume gazteak direla «gizartea eraldatzeko tresna nagusia», eta gizonak ere «aldaketaren eragile bihurtzeko» lan egingo dela: «Gure seme-alaben belaunaldia berdintasunaren belaunaldia izatea nahi dugu».
Artolazabalen esanetan, itun hau «aurrerapen bat» da «berdintasunerako herri gisa dugun konpromisoan», eta «berdintasunaren beste pedagogia bat egiteko aukera» emango du: «Erronka larrienak zein diren erakustea eta gizarte osoari interpelazioa egitea» Hartan, 400 lagunek baino gehiagok hartu dute parte, 37 lantaldetan banatuta, eta presentzia izan dute tokiko erakundeek, kirol arlokoek, ikastetxeek, hirugarren sektoreko elkarteek eta enpresek, besteak beste. |
2022-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/214223/uraren-agentziak-oniritzia-eman-dio-lezaman-zabortegi-bat-egiteari.htm | Gizartea | Uraren Agentziak oniritzia eman dio Lezaman zabortegi bat egiteari | Uraren Agentziak esan du proiektua «potentzialki baimentzeko modukoa» dela. Eusko Jaurlaritzari dagokio baimena ematea, eta esan dute ez dietela halakorik eskatu oraingoz. | Uraren Agentziak oniritzia eman dio Lezaman zabortegi bat egiteari. Uraren Agentziak esan du proiektua «potentzialki baimentzeko modukoa» dela. Eusko Jaurlaritzari dagokio baimena ematea, eta esan dute ez dietela halakorik eskatu oraingoz. | Lezamako Udala eta herritarrak kezkatuta daude Uraren Euskal Agentziak oniritzia eman diolako herrian Araba, Bizkai eta Gipuzkoako zabortegirik handiena jartzeko proiektuari. Proiektuak aurrera egiteko, Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Iraunkortasun eta Ingurumen Sailaren babesa behar du, baina, oraingoz, Uraren Agentziak – Jaurlaritzaren mende dago– esan du «potentzialki baimentzeko modukoa» dela. Herriaren garapen jasangarria helburu duen Lezama Bizirik elkartea Jaurlaritzak har dezakeen erabakiaren beldur da.
Promociones Zubiarraun enpresak iaz jakinarazi zuen Lezaman, Eguzkitza errekaren bi ertzetan, Asua ibaiaren arroko lursailetan, zabortegi bat egiteko interesa zuela. Hain zuzen, 27. eta 28. zenbakietako katastro lursailetan egin nahi du proiektua, Txorierri lasterbidearen ondoan. Eremuan erreka bat dagoela kontuan hartuta, udala eta Lezama Bizirik sinetsita zeuden Uraren Agentziak baimenik ez ziola emango. Iñaki Azurmendi elkarteko kideak esan du bestelako erantzuna jaso zutela: «Ezustea hartu genuen iaz Uraren Agentziak baiezkoa erantzun zuenean. Ondorio garbia eman zuen: proiektuak uren araudia betetzen duela. Uraren Agentziak babesa emanda, alarma gorriak piztu zitzaizkigun», aitortu du.
Uraren Agentziak iaz egin zuen zabortegiaren aldeko lehen txostena. Hura jaso eta gutxira, EAJk eta EH Bilduk osatutako udalbatzak adierazpen instituzionala bidali zuen Bizkaiko Foru Aldundira eta Eusko Jaurlaritzara, harekin ados ez zeudela adierazteko. «Txostenak zioen lursail hartan dagoena ez dela erreka bat. Nolatan ez da izango, bada, abuztuan ere ura badarama? Trazatu horretan aprobetxamendurik ez dela ezagutzen ere bazioen. Hori ere gezurra da: bi hargune daude», adierazi du Azurmendik.
Azurmendik esan du oso denbora laburrean udalak Ingurumen Sailaren erantzuna jaso zuela: «Txosten mardula bidali zuten, baina adierazpen esanguratsu bat zegoen: udalari ez zegokiola esaterik proiektua egingo zen ala ez; Eusko Jaurlaritzak duela 2030era arteko plan estrategikoa [Hondakinak Prebenitzeko eta Kudeatzeko Plana], eta proiektuak planeko baldintzak betetzen baditu egin ahalko dela». Erantzun horren ostean kezka «areagotu» egin zitzaiela aitortu du, sail horri dagokiolako aldeko edo kontrako txostena egitea eta baimenari buruz erabakitzea.
Proiektua, «bideraezina»
Egoera hori ikusita, Ingeotyc S. L. enpresari azterketa bat egin zezan eskatu zion udalak. Azken horrek ondorioztatu zuen zabortegiaren proiektua «bideraezina» zela. Besteak beste, ondorioztatu zuen ez direla betetzen lurralde antolamenduko arauak, planteamendukoak eta ingurumena babesteko legediari lotutakoak. Txosten horren arabera, “«zabortegiak eragina izango du Nekazaritza eta Basogintza Antolatzeko Lurraldearen Plan Sektorialean balio estrategiko handiko kategoria duten lurzoruetan. Gainera, Lezamako Plangintzako Arau Subsidiarioek debekatzen dute Eguzkitza errekaren arroan era horretako zabortegi bat egitea». Izan ere, hango «lursailak paisaia babesteko eremutzat jo dira, eta ibarbideak babesteko araudiaren mende daude».
Horrez gain, Ingeotyc S. L. enpresaren txostenaren arabera, proiektuak ez lituzke beteko sistema hidrologikoa babesteko Uraren Agentziaren irizpideak, «errekaren jariatzeak 0,58 kilometro koadroko isurialdea» duelako, «jariatze iraunkorra» duelako eta XX. mendean ur hornidura publikoaren parte ziren iturburuak eta harguneak dituelako. Hala adierazi du Azurmendik. «Eta Uraren Agentziak esan zuen legearen arabera ezin dela desbideratu erreka bat bere arroak kilometro koadro bat baino gehiago badu. Uraren agentziak berak 0,5 kilometro koadrotan finkatu zuen kopuru hori, ordea».
Lurgintza enpresak egin zuen lehen txostena Uraren Agentziarentzat, eta esan zuen arroak 0,37 kilometro koadro zituela. Lezamako Udalak azterketa berrikusteko eskaera egin ostean, agentziak beste neurketa bat egin zuen, eta ebatzi du arroaren neurria 0,47 kilometro koadrokoa dela. «Ondorioz, indarrean dagoen araudiaren arabera, ibilgua desbideratzea potentzialki baimentzeko modukoa izango litzateke», idatzi zuen Uraren Agentziak maiatzaren 9an argitaratu zuen txostenean. «Dena den, zabortegi bat egiteko balizko baimena emateko baldintza da lurrazaleko zein lurrazpiko uren kalitateari ez eragitea».
Bizkaiko Hitza-k proiektuari buruz galdetu dio Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Iraunkortasun eta Ingurumen Sailari. Esan dute era horretako proiektuek «ezinbesteko» dituztela ingurumen baimen bateratua eta ingurumen ebaluazio txostena. «Eusko Jaurlaritzan ez da halakorik eskatu, ezta baimendu ere. Ez dira tramite horiek egiten hasi», esan dute. |
2022-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/214224/gero-eta-aldarri-ozenagoa.htm | Gizartea | Gero eta aldarri ozenagoa | Iruñeko Udalak aitortu du zenbait musika taldek ez dutela sanferminetan jo nahi, zezenketengatik. Hirian ere, eragile batzuek erdigunean jarri dute animalien auzia. | Gero eta aldarri ozenagoa. Iruñeko Udalak aitortu du zenbait musika taldek ez dutela sanferminetan jo nahi, zezenketengatik. Hirian ere, eragile batzuek erdigunean jarri dute animalien auzia. | Zezenketek besta zapuztu diote Iruñeko alkate Enrique Maiari. Navarra Sumako arduradunak “lehen mailako” musika talde bat ekarri nahi zuen aurtengo sanferminetara, baina ezin izan du hitza bete. Aurrekontua izan da oztopo nagusia, baina ez bakarra. Maiak berak aitortu du “ia itxita” zituzten hiru proiektuk “zezenen auziagatik” huts egin dutela: musika taldeek ez zuten parte hartu nahi izan animalien kontrako tratu txarrekin lotutako besta batean.
Gero eta gehiago dira besta ereduaren inguruko gogoetaren beharraz ohartarazten duten ahotsak Iruñean; animalien erabileraren auziari buruzko kezka, halere, ez da oraingo kontua: PETA eta Anima Naturalis taldeak Iruñean protesta egiten hasi baino lehen ere, hiriburuko Rosa Negra kolektiboak zezenketen kontrako manifestazioa egiten zuen urte oro, duela hiru hamarkada. Hiriburuan sortutako Zezen Gorri taldeak hartu zuen gero protesta horien lekukoa, eta, orain, Iruñe Antitaurinoa elkarteak antolatu ohi du zezenketen aurkako kalejira, San Fermin egunean. Nafarroako Animalien Askatasuna taldeak eta Zaunk Iruñerriko eragile antiespezistak ere heldu diote zezenketen eta, oro har, gizakiz bertzeko animaliak erabiltzearen aurkako aldarriari.
Peñetan aritzeari uko
Zezenketen kontrako jarrera, gainera, zabalduz joan da Iruñean, eta animalien aldeko taldeen esparrutik at ere urratsak egin dituzte zenbait eragilek. Iruindarrok, adibidez, zezenketen kontrako peña bat da, sortu zenetik. Pamplonesa udal musika bandako kide batzuek ere uko egin diote azken urteotan zezen plazan jotzeari, eta, aurten, berriz, Iñigo Orduña Iruñeko DJak erabaki du peñetan ez aritzea, zezenketak babesten dituzten bitartean.
“Anitz pentsatu eta gero” hartutako erabakia da Orduñarena. “Pena” eragiten diola ere ez du ukatu, herritarren bestekin lotzen baititu peñak. Garbi du, ordea, zezenketen auzian jarrera hartzeko ordua dela: “Ezin dugu jarraitu zezenketak babesten; ezin dugu jarraitu zezenen kontrako indarkeria babesten”, erran du.
Iruñe Antitaurinoak “eskertu eta txalotu” egin du Orduñaren jarrera: “Urrats bat da zezenketen aurkako borrokaren bidean; gero eta herritar gehiago dago zezenketen, ehizaren eta zirkuen aurka, eta nahi dugun besta ereduari buruz gogoeta egiteko garaia da”, erran du taldeko kide Txaro Buñuelek.
Iruñeko peñetara ere eraman nahi izan dute gogoeta hori, eta txosten bat helarazi diete zezenketen inguruan. Oraingoz, erantzun bakarra jaso dute: “Peña batetik, hitzaldi bat egiteko proposamena jaso dugu”.
Peñak, oraingoz, ez dira prest entzierroaren eta zezenketen inguruko gogoeta egiteko. Horixe nabarmendu du peñen federazioko buru Iosu Sanchezek, hain zuzen ere: “Garbi dut karrikan eztabaida badagoela, baina peñen federazioan, ez. Ofizialki, ez dago eztabaidarik. Federazioak zerbait egiteko, bi edo hiru peñaren eskaera jaso beharko genuke, baina ez da gertatu horrelakorik. Federazioak, beraz, ez du zezenketen inguruko jarrerarik; ez alde, ez kontra”.
Peñek aldeko jarrera garbia dute, sanferminetan plazan babesten baitituzte zezenketak, arratsalde oro. “Euskal Herriko bestetan modu askotan zapaltzen ditugu animaliak, eta Iruñeko sanferminak horren eredu garbia dira. Animaliak dibertitzeko erabiltzen ditugu”, salatu du Zaunk taldeko kide Olaia L. Garaialdek.
Eragile antiespezista horrek bi eztabaida saio egin ditu —maiatzaren 19an lehendabizikoa, eta joan den asteartean, maiatzaren 31n, bigarrena—, Iruñeko norbanakoak eta taldeak batzeko animalien erabilerari buruzko gogoetara. “Helburua da zezenketen aurkako plataforma bat sortzea”, azaldu du L. Garaialdek.
Zaunk taldeko kideentzat ere “berri ona” da musikaren esparruko talde batzuek sanferminetan jotzeari uko egin izana. “Horrek agerian uzten du zezenketen aurka dagoen sektore handi bat dagoela, eta poztekoa da”, nabarmendu du Olaia L. Garaialdek.
Gizakiz bertzeko animalien bizitzak “erdigunean” jarri nahi ditu Zaunk taldeak. Peñei zuzenean eskatu die besta ereduari buruz martxan den gogoetara batzeko. “Hausnartzekoa ez ezik, aldaketak egiteko garaia ere bada; zezenketak amaitzeko garaia da”.
Argazkia: Aitor Garmendia-Tras Los Muros. |
2022-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/214225/arabako-mahastiak-hamabost-bat-upategik-abiaraziko-dute-aurten.htm | Ekonomia | Arabako Mahastiak hamabost bat upategik abiaraziko dute, aurten | Ardogileak zain dira Bruselaren jakinarazpena noiz jasoko jatorri izenaren eskaera dela eta. Arabako Errioxa osoan zabalduko da zigilu berria: Guardian, Samaniegon, Lantziegon, Villabuenan... | Arabako Mahastiak hamabost bat upategik abiaraziko dute, aurten. Ardogileak zain dira Bruselaren jakinarazpena noiz jasoko jatorri izenaren eskaera dela eta. Arabako Errioxa osoan zabalduko da zigilu berria: Guardian, Samaniegon, Lantziegon, Villabuenan... | Arabako Errioxako hamabost bat upategi txiki prest daude Errioxako zigilu ahaltsua utzi eta ardoa beste jatorri izen batekin merkaturatzeko. BERRIAk jakin duenez, ABRA Arabako Errioxako Upeltegien Elkarteak ez du jaso oraindik Europako Batzordearen jakinarazpenik Arabako Mahastiak izen jatorriaren inguruan.
Espainiako Gobernuak Bruselara igorri du proiektua berriki, dagokion postari lana eginda, nahiz eta, aldi berean, Arabako upategi txikien eskaera baztertzeko eskatu duen, txosten birrintzaile baten bidez. «Bidali dutela jakinarazi zuen, baina epeak luzatzeko asmoarekin», salatu dute Arabako Mahastiak sor-markaren inguruko iturriek.
Baina, batera edo bestera, Arabako Errioxako upategi txikien beste zigiluak aurten bertan ikusiko du argia merkatuan, betiere tramitazio epeak gehiegi atzeratzen ez badira.
Guardiako, Samaniegoko, Villabuenako, Lantziegoko eta eskualdeko beste zenbait herritako upategi txiki batzuek azken urratsa egiteko erabakia hartu baitute. Zigilu berriko ardoak Arabako Errioxa osoan aurkitu ahal izango dira, beraz.
Azken pausoa
Hamabost bat upategiren jabeak Errioxako sor-marka uzteko bide orria lantzen ari dira egunotan, eta abokatuen aholkularitza berezko garrantzia hartzen ari da izen jatorri berriaren azken fasean. Izan ere, Errioxa sor-marka uzteko azken pauso hori ematea ez zaie erraza izango erabaki gogor hori hartu dutenentzat.
Errioxako upategi handiek eta Logroñoko gobernuak beren neurrira gidatzen duten jatorri izenaren kontseilua «ahal den guztia» egiteko prest dago Arabako Mahastiak oztopatzeko, eta ikusteko dago zer esango duen EAEko Justizia Auzitegi Nagusian jarritako salaketa baten inguruko epaiak.
Kontseiluak Eusko Jaurlaritza salatu du, euskal sor-marka berriaren tramitazioari ateak ireki baitzizkion iazko martxoan, eta luze gabe espero da ebazpena. Ez da segurua, ordea, endredo juridiko hori Arabako Mahastiak merkatura iristea galarazteko gai izatea. Ziurra dena da Arabako upategi txikien taldetxo batek Errioxako marka uzteko borondate irmoa duela.
Eskaera Eusko Jaurlaritzari
Izan ere, Arabako Errioxan aspaldikoa da upategi gehienen etsipena Errioxako jatorri izenaren inguruko jarrera dela eta. Eragile gehienek behin eta berriro azaldu dute aterki handi horren azpian galdu egiten direla eskualdeko izaera eta ardogintzan aritzeko modua, eta, modu batera edo bestera, Errioxaren itzaletik atera behar dutela bizirik irauteko. ABRA Arabako Errioxako Upeltegien Elkarteak Arabako Mahastiak proiektua abiarazi zuen 2016an, eta, orain, upategi talde batek bide orri bat osatu du azken oztopoak gainditzeko.
Europatik iritsi behar duen jakinarazpen ofiziala da plan horren lehen mugarria. Hura eskuratzean, Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko Sailera joko dute, hark eman dezakeen behin-behineko baimenaren bila. Arantxa Tapiaren sailak argi utzi du ez duela inolako oztoporik jarriko baimen hori emateko tramitean «betebehar administratibo eta juridiko guztiak badituzte». Europako Batzordearen behin betiko oniritzia iritsi arte, balekoa izango da Lakuaren baimen hori Espainiako Estatuaren barruan izen jatorri baten babesarekin saltzeko.
Esportazioak egin ahal izango ote dituzten, ordea, ez da ziurra. Arabako Mahastiak bultzatzen dutenek uste dute ez dutela «inolako arazorik» izango kanpoan saltzeko, nahiz eta ez den izango «estatuaren barruan sor-markak izango duen izen babesarekin». Alegia, Arabako Mahastiak zigilupeko ardoa Ipar Euskal Herrian saldu ahal izango dute, kasurako, baina ez Hegoaldean izango duen sor-markaren babes berarekin.
Ondutakoekin, zer?
Gainera, bada beste arazo bat Errioxako sor-markarekin duten lotura erabat hausteko: Euskal izen berriarekin aritzekoak diren upategietan bada upeletan zain dagoen ardoa; ardo onduaren eta erreserbaren etiketekin merkaturatzeko da. Ardo hori ere Arabako Mahastiak zigilupean merkaturatzeko moduak aztertzen ari da proiektuaren lantaldea.
Beharbada, soluzio bat izan daiteke mahastia Errioxaren izen jatorriaren barruan uztea eta upategia sor-marka berrira aldatzea. Kontua da upeletako ardo horri behar bezalako etekina atera nahi diotela, upeltegi bakoitzaren produkturik preziatuena izan ohi denez.
Urteko ardoarekin, berriz, ez legoke arazo hori: behin-behineko baimena garaiz iristen bada, aurtengo mahats bilketaren fruitua Arabako Mahastiak zigilupean merkaturatuko dute sor-marka berrira aldatzeko erabakia hartu duten ardogileek. |
2022-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/214226/laquoez-da-bidezkoa-tratu-bera-ematea-euskarari-eta-alemanariraquo.htm | Gizartea | «Ez da bidezkoa tratu bera ematea euskarari eta alemanari» | Tuterako Hizkuntza Eskola Ofizialeko euskara taldeen kopurua seitik hirura murriztu nahi du Nafarroako Gobernuak, ikasle gutxiegi daudela iritzita. Neurria gaitzetsi du Alberto Santamaria Arraras euskara irakasleak. | «Ez da bidezkoa tratu bera ematea euskarari eta alemanari». Tuterako Hizkuntza Eskola Ofizialeko euskara taldeen kopurua seitik hirura murriztu nahi du Nafarroako Gobernuak, ikasle gutxiegi daudela iritzita. Neurria gaitzetsi du Alberto Santamaria Arraras euskara irakasleak. | Zokoratuago, zapalduago; itoago, finean. Euskarari are zailagoa izanen zaio Erriberan arnasten. Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak berriki iragarri du kendu eginen dituela Tuterako Hizkuntza Eskola Ofizialeko euskara taldeen erdiak. Sei dira gaur egun, maila bakoitzeko bat; irailetik aurrera hiru baizik ez dira izanen. Alberto Santamaria Arraras (Iruñea, 1994) bitarteko irakaslea da han, euskarakoa. Berriak biziki sumindu dio barrena.
Zer sentitu duzue Nafarroako Gobernuaren murrizketaren berri izandakoan?
Haserrea, batez ere. Erriberako askoren euskalduntzea jarri dute kolokan. Batzuek ezingo dute eskolan ikasten jarraitu
Espero zenuten halakorik?
Beti pentsatu izan dut ez zirela ausartuko horrelakorik egitera. Kontuan izanda maila bakoitzeko talde bakarra dagoela eta, beraz, talde bat kentzeak maila bera desagerraraztea dakarrela, uste nuen eutsi egingo zietela taldeei. Ustekabe galanta izan da, kolpea ere bai, eta, hala ere, gobernua eskuak garbitzen saiatzen ari da.
Nola?
Hezkuntza Departamentukoek diote taldeak bermatuko dituztela, baldin eta talde bakoitzeko hamar ikaslek edo gehiagok izena ematen badute iraileko matrikulazioan. Praktikan, hori lortzea oso zaila da, ia ezinezkoa.
Zenbat ikasle dira gaur egun?
Ikasturte honetan, taldeko bost ikasle ditugu, batez beste. Azken urteotan matrikulazioa eskasa da. Ikasle kopuruari buruzko datuak kontrastatu ditugu berriki, eta ikusi dugu beheranzkoa dela. Pandemiaren aurretik, 38 ikasle zeuden euskarazko taldeetan; orain, 33 dira.
Kezka duzue beherakadagatik?
Bai, eta uste dut hausnartu beharreko kontu bat dela, zalantzarik gabe. Pentsatu beharko genuke nola den posible Tuteraren gisako hiri batean ikasle gehiago ez izatea, nolatan ez den lortzen ikasle gehiago erakartzea. Are gehiago, nola da posible alemaneko lehenbiziko mailan euskarakoan baino ikasle gehiago izatea? Hamazazpi daude alemanean izena emanda; euskarakoan, zortzi. Euskarak jende gehiago erakarri beharko luke, eta argi dago zerbait dagoela atzean. Gauza asko egin dira gaizki; horregatik gaude horrela.
Gaizki eginiko zerrenda horretan, zer nabarmenduko zenuke?
Urteetan euskararen kontra zabaldu diren mezuek zerikusi handia dute gaur egungo egoera soziolinguistikoan, testuinguruan. Euskara gutxietsia dago. Jendeak esaten du: “Zertarako ikasi euskara? Hobe dut ingelesa aukeratu”. Argia ikastolari buruz, antzeko: “Zertarako eraman etxeko txikia ikastolara? Euskara ikasiz gero, ikasi gabe utziko ditu beste gauza asko”. Sekulakoak esaten dira. Horrez gain, ezin ahaztu zonifikazioaren arazoa. Administrazioan ez da inolako pizgarririk ematen jendeak euskara ikas dezan.
Jendeari premia sentiaraztea da euskalduntzea sustatzeko era?
Bai. Izan ere, batzuek identitatearekin lotutako arrazoiengatik erabakitzen dute euskara ikastea, nolabaiteko sentimenduak dituztelako, baina jakin-min hutsez ikastea ere ederra da. Badago jendea inolako loturatik sentitu gabe ere animatzen dena ikastera, eta saiatu beharko genuke hori ere sustatzen. Gehiago izan daitezen, edonork ikasi nahi izan dezan.
Administrazioaz harago, Erriberan aski lan egiten da euskalduntzea bultzatzeko?
Jende asko gogor ari da horretarako lanean. AEK adibidez, dudarik gabe. Haien lana izugarri inportantea da. Eskerrak haiek daudela, bestela ez legoke ezer egiterik. Dena den, hori ere bada kezkagarria hein batean. AEK ezinbestekoa da administrazio publikoak ez duelako inolako ahaleginik egin nahi. Instituzioen babesa bestelakoa balitz, zenbakiak orekatuagoak lirateke.
Bidezkoa da irizpide nagusia eskariaren eta eskaintzaren arteko oreka izatea?
Kasu batzuetan uler dezaket datu horiei erreparatzea; zilegi izan daiteke, baina hori ezin duzu arau modura erabili. Unean uneko egoerari begiratu behar zaio, eta kontuan hartu zeri buruz ari garen. Ez da bidezkoa tratu bera ematea euskarari eta alemanari. Erriberan, are gutxiago. Euskarak babes handiagoa izan beharko luke, berez.
Gobernua Euskararen Bigarren Plan Estrategikoa ontzen ari da. Dokumentuak euskararen aldeko hainbat asmo biltzen ditu.
Erakusleihoan oso ongi gelditzen zaizkie, baina gero, ezer ez. Tristea da, benetan, eta nahiko argi dago zer gertatu den: gobernua osatzeko garaian, alderdiek adostasun batzuetara iritsi behar izan zuten; lortu zuten akordioa, baina gero agerian gelditzen da euskara bezalako auzietan denak ez daudela prest pauso berberak emateko. Ez dute hitzemandakoa betetzen.
Haizearen kontra ari zaretela sentitzen duzue?
Bai. Egia esan, oso bakarrik sentitzen gara. Irudipena dut basamortu batean ibiltzea bezala dela. Euskararen kontrako zerbait egiten denean, Euskal Herrian beti atera ohi da jendea protesta egitera, baina honekin, oraingoz, ia ez dut sumatu erreakziorik. Gainera, ingurua nahiko ezkor sumatzen dut.
Langileei zer neurritan eginen dizue kalte Hezkuntza Departamentuaren erabakiak?
Batez ere, bitarteko irakasleei eraginen digu. Ezinbestean, aukera gutxiago izango ditugu lanerako.
Eta zer diote ikasleek?
Aitortuko dut erreakzionatzea kostatu zitzaigula, baina erabakiaren berri izan eta bi astera sentitu nuen argi eta garbi azaldu behar geniela zer gerta daitekeen. Haiek dira kaltetuenak. Gu ere bai, baina haiek daude orain euskara ikasten segitzeko aukerarik izango duten edo ez ez dakitela. Dena da ziurgabea, dena dago airean, ez baitago argi zer talde kenduko diren: lehenbizikoak, azkenetakoak… Hori bai, ikasle batzuek esan digute nahiago dutela errepikatu, deus gabe gelditu baino.
Euskarak enegarren kolpea hartu du Erriberan. Ordea, azken urteotan hainbat ekinbide abiatu dira Nafarroa horian hizkuntzaren alde. Bada itxaropenik?
Uste dut euskaltzaletasunak potentzialtasun handia duela Erriberan, baina, aldi berean, iruditzen zait lozorroan dagoela nolabait, jasan dituen erasoengatik. Min handia egin zaio euskarari, eta asko kikildu egin dira. Gero, ordea, pasatzen da Korrika, antolatzen dira kontzertuak, jaialdiak, beste hainbat egitasmo, eta orduan bai, sekulakoa sumatzen da karriketan. Eta Agerraldia dugu, eta begira Union Tutera ere. Pentsa, bada, haizeak euskararen alde joko balu…; izugarria litzateke.
Argazkia: Iñigo Uriz / Foku. |
2022-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/214227/etendako-asmo-eraldatzailea.htm | Ekonomia | Etendako asmo eraldatzailea | Jardunaldi batzuk egingo dituzte gaur, Funcor kooperatibak Elorrion eta inguruan izan zuen eraginari buruz. | Etendako asmo eraldatzailea. Jardunaldi batzuk egingo dituzte gaur, Funcor kooperatibak Elorrion eta inguruan izan zuen eraginari buruz. | Euskal Herria astindu zuen 1936ko gerraren eta gerraostearen ondoren, 1950eko hamarkadan, ekonomia suspertzen hasia zegoela, aitzindaria izan zen proiektu bat sortu zuten Elorrion: Funcor kooperatiba. Enpresa munduari begira, galdategi eta nekazaritzarako makinak ekoizten zituen kooperatiba bat egin zuten. Euskal Herrian, Espainian, Galizian eta Herrialde Katalanetan lehenago beste inork egin ez zuena egin zuen: nazioartera teknologia esportatu zuen lehen enpresa izan zen.
Hizkuntza eta kultura ere ardatz izan zituen. Euskal Herriko lehenengo doako ikastola sortu zuen. Eta, Jorge Oteiza artistaren asmoei jarraituta, eskola esperimentala sortu, eta haurrentzako unibertsitatea abian jartzen saiatu zen. Ama Lur (1968) filmaren finantzaketan lagundu zuen, Elorrioko Arriola antzokia sortzeko ekarpena egin zuen, eta, Funcorri esker, Elorriok txirrindulari talde profesionala izan zuen. Euskadiko Kutxa sortzeko proiektuan ere parte hartu zuen. Horren guztiaren sustatzailea izan zen Andoni Esparza Gallastegi (Elorrio, 1932-Iruñea, 2012). Sortzailea bera eta haren proiektua izango dituzte aztergai gaur Esparzaren jaioterrian, Funcor: kooperatiben Elorrioko hazia jardunaldien barruan.
Andoni Esparza Gallastegi Gizartegintza elkarteak antolatu ditu jardunaldiok, Elorrioko Udalaren, Laumunarrieta 1937 memoria elkartearen eta Gerediaga elkartearen laguntzarekin. Julia Itoiz izango da hizlarietako bat, La otra experiencia: el libro que nadie quiso publicar a Jorge Oteiza liburuaren egilea. Liburu horretan jaso zuen, Esparzaren ahotik, Funcor kooperatibaren historia. Lagun handia zuen Esparza, eta «etorkizunera begirako sena zuen» gizon «bikain» gisa deskribatu du: «Andoni existitu izan ez balitz, Funcor ez zen inoiz egongo», ondorioztatu du.
1950eko hamarkadaren erdialdera erein zuten Funcorren hazia. Itoizen ustez, «euskal herritarron idiosinkrasiatik ere» sortu zen, hain zuzen, «auzolanerako dugun kulturatik; naturala zen Euskal Herrian industrializazioaren barruan kooperatibismoaren formulak garrantzia izatea».
Esparzak egindako ibilbide ausarta goraipatu du, eta kritika egin dio jarri zizkioten oztopoei. «Funcor izan zuen arrakastarengatik bukatu zen. Herrialde arabiarrekin ere kontratu garrantzitsu bat sinatzekoa zen». Itoizek esan du orduko Espainiako Gobernuak ez zuela horrelakorik onartu nahi. «Francoren gobernua eta botere ekonomikoak horrek zekarren arriskuaz jabetu ziren. ETA baino arriskutsuagoak ziren haientzat. Benetako independentziaren giltza zuten: ekonomikoarena. Orduan erabaki zuten ezetz, bukatu zela. Andoni atxilotu egin zuten, eta ETAko kide izatea leporatu zioten».
Jose Maria Arizmendiarretak –Mondragon kooperatiba sortzen ari zen– eta Euskadiko Kutxak – Funcorren kudeaketa bere gain hartu zuen– proiektua zapuzten utzi zutela ere salatu du Itoizek. Gaur gai horiek ere aztergai izango dituzte, Elorrioko kooperatibak landu zituen askotariko arloen historiarekin batera. Hasieran, jardunaldiak herriko kultur etxean egitekoak ziren, baina, interes handia sortu dela eta, lekuz aldatu dute: Alkartu elkarte gastronomikoan egingo dituzte. |
2022-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/214228/aireportuak-lurperatua-azalera.htm | Gizartea | Aireportuak lurperatua, azalera | Ipi-Apa elkarteak ikerketa bat egin du Bilboko aireportua egiteko eta handitzeko lanek 1940ko hamarkadatik 1990ekora bitartean inguruan eragindako ondare galerari buruz: Antzinako paisaia biziberritzen liburuan eta dokumentalean bildu dute emaitza. Eraikinak ez ezik, bizimodu bat ere desagertu zen. | Aireportuak lurperatua, azalera. Ipi-Apa elkarteak ikerketa bat egin du Bilboko aireportua egiteko eta handitzeko lanek 1940ko hamarkadatik 1990ekora bitartean inguruan eragindako ondare galerari buruz: Antzinako paisaia biziberritzen liburuan eta dokumentalean bildu dute emaitza. Eraikinak ez ezik, bizimodu bat ere desagertu zen. | Aireportua eraikitzeko etxea bota zioten bizilagun bat etorri zitzaidan etxera, 1965eko mapa kartografiko batekin. ‘Hau aireportuagatik galdu zen?’, galdetu nion. ‘Hau eta askoz gehiago!’, erantzun zidan”, gogoratu du Itziar Mateosek. Ohartu zen ez zegoela ezer bilduta azpiegitura hori eraikitzearen ondorioz galdutako ondare materialari eta immaterialari buruz. Eta ikertzea otu zitzaion. Loiuko Larrondo auzoan bizi da. Auzoko beste sei lagunekin Ipi-Apa elkartea sortu zuten 2019an, asmo horrekin. Maiatzean aurkeztu zituzten liburua eta ikus-entzunezkoa, Bilboko Ondare aretoan: Antzinako paisaia biziberritzen.
Artxibo lana egiten hasi ziren, baina ohartu ziren informazio asko falta zitzaiela: “Oso gutxi jasota zegoen horri buruz”. Horregatik, hura bizi izan zuten auzokideekin berbetan hasi ziren. “Hasi zitzaizkigun kontatzen ez bakarrik zelan etxea galdu zuten, baita haien bizimodua nolakoa zen ere: nola egiten zuten lan baserrian, abereekin, esnea saltzen… nolako jaiak egiten zituzten, futbol zelaian jokatzen ziren partidak… Azken batean, bizilekua baino gehiago kendu zieten”. Mateosek argi utzi du ez dela aireportuaren aurkako lan bat: “Hor dago, onuragarria da, eta guztiok erabiltzen dugu. Baina, hori hor egoteko, batzuek bidesari bat ordaindu behar izan dute, eta hori aitortzea ere ezinbestekoa da”.
Lehen asmoa liburu edo katalogo bat egitea izan zen, baina, elkarrizketak egitean, pentsatu zuten ikus-entzunezko bat osa zezaketela grabatutakoarekin. Libururako, plano bat osatzea lortu dute, besteak beste: han bildu dituzte aireportua egin aurretik inguruan zeuden baserriak, etxeak, eliza eta ermitak, udaletxea, eskolak, ikastetxeak, futbol zelaiak… Haren gainean markatu dute aireportuak zer eremu hartzen duen. “Argazkiak eta margolanak erabili ditugu horretarako, eta etxez etxe joan gara katalogoa osatzera” Ehun eraikinetik gora zenbatu dituzte; argazki edo irudi bat eta dagokion azalpena eman diote bakoitzari.
Planoa osatzeko, Joseba Gana loiuztarrak 2000. urtean egindako beste batek lagundu zion Mateosi. “Andre batzuk etorri zitzaizkidan, eta esan zidaten hilda zegoen haien osabak egina zuela plano bat. Osatu ezinik nenbilen inguru bat plano horri esker egin nuen”.
Sondikako Landa auzoa, udalerriko gune nagusia, osorik desagertu zen. Bota zituzten udaletxea, eskola, baserriak eta San Joan eliza. XVII. mendekoa zen tenplua; eraistean, XII. mendeko kapitel batzuk topatu zituzten. Hilerria hustean, antzinako hilarria agertu zen. Zamudion, irina egiteko errota bota zuten. Loiun eraitsi zuten baserri batean, XVIII. mendeko teila fabrika baten aztarna arkeologikoak izan zitezkeenak agertu ziren. Mungia eta Lutxana arteko trenbidea ere desagertu zen. “Ondare materialari sekulako kaltea egin zitzaion”.
Ikastetxe handi bi ere desagertu ziren inguruan: Amor Misericordioso eta Vera Cruz. 1966an, Bilbok Txorierriko herriak anexionatu zituen. Hala, hiriburuan lekua falta zuten ikastetxeetako asko hara joan ziren. Txorierrin daude oraindik Andres Urdaneta ikastetxea, La Merced, Gaztelueta eta Lauro ikastola, berbarako. Baina arestian aipatutako biek 11 urte iraun zuten. “Vera Cruz neskentzako eliteko ikastetxea zen. Hara joaten ziren Bilboko familiarik onenetako alabak, eta baita Loiuko baserrietakoak ere. Batxilergo profesionala eskaintzen zuten, eta kirol federatua ere egiten zuten 1960ko hamarkadan”. Mateosek argi du ikastetxe horien ugazabak ez liratekeela hara joango aurretik jakin izan balute aireportuak irentsiko zituela. “Planifikazio falta argia egon zen”. Etxeetan ere ikusi zen. “Lehen etxea bota eta inguruan berria egiten utzi zieten horiek bigarren etxea ere galdu zuten, aireportuaren handitze lanetan”.
Hamasei elkarrizketa
Liburuak QR kode bat du, dokumentala ikusi ahal izateko. Hamasei lagun elkarrizketatu dituzte. Amagoia Gezuraga historialariaren azalpenek josi dute. “Aireportuaren inguruan eta Txorierrin 1940ko eta 1990eko hamarkaden artean gertatutako historiarekin lotu du lekukoek kontatutakoa”. Horrez gainera, Azpeitiko (Gipuzkoa) Euskal Trenbidearen Museoko zuzendari Juanjo Olaizolaren laguntza ere izan dute, Mungia-Lutxana trenbidearen nondik norakoen berri izateko. Labayru fundazioko Akaitze Kamiruagak ere lagundu die, Txorierriko euskarari dagozkionak biltzen. “Lanaren kalitatea bermatzen duen jendearen laguntza izan dugu”.
Mateosek esan du dokumentalak emozio asko biltzen dituela. Esaterako, bigarren etxea ere eraitsi zietenek sentitutako amorrua. “Kontatu digute kalte ordainak ez ziela modurik ematen pisu bat erosten hasteko ere”, adierazi du. Nostalgia puntu bat ere badu: garai hartan baserritarren artean zegoen auzolanak sortutakoa, umetako bizipenen oroitzapenek eragindakoa… Bilbon egindako aurkezpena “oso arrakastatsua” izan zen, inguruko bizilagun asko elkartu zirelako: “1996an bazkari bat egin zuten. Orain, berriro elkartu nahi dute, eta garai hartako oroitzapenak freskatu”.
300 aleko tirada egin dute. Jada erdiak baino gehiago saldu dituzte. Geratzen direnak Sondikako liburu dendan eta Derioko egunkarien kioskoan daude salgai. Hilaren 9an, Sondikako Kultur Etxean ikusi ahal izango da dokumentala, 19:00etan. |
2022-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/214229/prestatzen-eskaera-handitzen-denerako.htm | Gizartea | Prestatzen, eskaera handitzen denerako | Hileta zibil bat nahi izan arren, hildakoaren senideek askotan ez dute jakiten nondik hasi ere zeremonia prestatzen. Etorkizunean halakoen eskaerak gora egingo duelakoan, aretoak eta ordenantzak egokitzen ari dira udalak eta hileta zerbitzuak ematen dituzten enpresak. | Prestatzen, eskaera handitzen denerako. Hileta zibil bat nahi izan arren, hildakoaren senideek askotan ez dute jakiten nondik hasi ere zeremonia prestatzen. Etorkizunean halakoen eskaerak gora egingo duelakoan, aretoak eta ordenantzak egokitzen ari dira udalak eta hileta zerbitzuak ematen dituzten enpresak. | Itxura guztien arabera, etorkizunean handitu egingo da hileta zibilen eskaera, eta premia horri erantzuteko prestatzen ari dira udalak eta hileta zerbitzuak ematen dituzten enpresak. Gorakada bat espero duten arren, azaldu dute gaur-gaurkoz jendeak ez dakiela nola antolatu hileta zibil bat.
Eibar da halako agurrak egiteko ohitura handiena duen Gipuzkoako herria. “Nik gogoan dudan lehen oroitzapena da umetan nola joaten nintzen amarekin. Hilerriaren kanpoan izaten ziren, errepidearen ondoan, eta, autoren bat pasatuz gero, mugitu egin behar izaten genuen. Giro ilun bat datorkit gogora”, esan du Nerea Alustiza Eibarko zinegotzi ohi eta PSE-EEko kideak. Etxean entzun izan zuen, 1936ko gerra amaitu berritan, goizeko bostetan ere egiten zirela. Marcelino Baskaranek gidatu ohi zituen hileta haiek, eta, batik bat, komunistek eta sozialistek izan dute hileta zibilak egiteko ohitura Eibarren.
Gaur egun, herriaren erdian dagoen plaza batean egiten dituzte. “Beste herrietan, ehorztetxeetan egiten dira gehienbat, baina Eibarren, ez. Zu hiletan zauden bitartean, jendea inguruan erosketak egiten edo arropak zabaltzen ari da, publikoak dira; hori bai, erabateko errespetua egoten da”. Udalak megafonia, aulkiak eta abar jartzen ditu ekitaldia egin ahal izateko. Beste herri batzuetako ehorztetxeetako arduradunak ere joan izan dira, ikusteko nolakoak izaten diren. “Harrituta geratzen dira zeinen ‘politak’ diren ikusita; beraiek ez dute jakiten nola egin”.
Alustizak Eibarko zinegotzi zenean gidatu zuen lehenengo aldiz halako ekitaldi bat; 2012ko urriaren 31n izan zen. “Aurrena beti izaten da berezia: Miguel Castillonena izan zen, herriko gozogile onenarena. Familia etorri zitzaidan ea egingo nuen galdetuz. Alabak galdetu zidan zer iruditzen zitzaidan Paco de Luciaren Entre dos Aguas jartzea, eta erantzun nion abesti hark definitu egiten zuela aita”.
Elizan apaizak agintzen duen bezala, esan du hileta zibiletan familiak erabakitzen duela guztia. “Ni izaten naiz familiaren bozeramaile moduko bat, une gogorrak direnez beraiek ez direlako hitz egiteko moduan egoten”. Hildakoari buruzko kontakizunak entzuten ditu, nabarmentzeko moduko gertakariren bat atera, zer musika jarri nahi duten galdetu, norbaitek abesteko, aurreskua egiteko edo bideoren bat jartzeko asmorik duen jakin… “Hileta laburrak izan ohi dira, eta oso intimoak. Ekitaldirako idazten dudan testua familiari ematen diot”. Eibarren, gorpua bertan dela ere egiten dira hileta zibilak.
Aitortu du egoera batzuetan eustea ez dela erraza izaten. Gogoan du bereziki bat: amaren laguna zen hildakoa, eta haren alaba ere laguna zuen Alustizak. “Nire ama urtebete lehenago hila zen, biak ziren adinekoak, eta, bat-batean, amaren oroitzapen guztiak etorri zitzaizkidan. Ezin nintzen mugitu, ezin nuen hitz egin, negar egiteko gogoa nuen…”.
Hain zuzen ere, ezagutzen zituen pertsonenak izan dira Alustizak zuzendu dituen hiletetako batzuk, eta familiak zuzenean eskatuta egin izan du lan hori. “Une horretan ezetz esanez gero, huts egin diezula sentitzen duzu, beraiek zuk egitea nahi zutelako”. Beste batzuetan, senideek udalari eskaera egin diotelako aurkeztu ditu. “Aurretik ezagutzen ez badituzu ere, gero betiko geratzen da lotura bat hildakoaren ingurukoekin, zerbait berezia sortzen da”.
Denbora gutxi prestatzeko
Peio Rafunek ere badu eskarmentua hileta zibilak aurkezten. Oiartzunen, Donostian eta Tolosan egin izan ditu halakoak. Orain, Arrasate Berria ehorztetxeko hileta teknikaria da. “Prest gaude eskaera horri erantzuteko, baina oraindik jendeak ez ditu asko eskatzen hileta zibilak”. Lokal berria du ehorztetxeak, eta, besteak beste, gune bat prestatu dute hainbat motatako agurrak egin ahal izateko. “Adibidez, ebanjelisten aspaldiko eskaera izan da halako zerbait izatea, bestela apaizei eliza eskatzen ibili behar izaten zutelako”. Hiletak streaming bidez emateko teknologia ere jarri dute aretoan; batik bat, senideak kanpoan dituztenei begira.
Eskelei erreparatuz gero, Rafunek esan du gero eta ohikoagoa izaten dela honelakoak irakurtzea: “Familiak eskertzen ditu doluminak, baina agurra senitartean egingo da”. “Izan ere, batzuek ez dute egin nahi izaten elizako ohiko hileta bat, baina oraindik ez dakite nola egin bestelako agur bat”. Haren esanetan, lana eskatzen du halako ekitaldi bat prestatzeak —argazkiak eskatu, bideo bat egin, jendearekin hitz egin hildakoari buruz…—, eta denbora izaten da arazo nagusia. “Legeak esaten du gehienez ere 72 ordu daudela dena bukatutzat emateko, eta horrek arazoak sortzen ditu agur bat prestatzeko, denbora gehiago behar duzulako normalean”.
Komentatu izan diote hileta katolikoetan apaizarekin pixka bat hitz egin eta aski izaten dela. “Elizan badakizu nolakoa izango den agur bat; liturgia bat dago, dena idatzita. Hileta zibiletan, ordea, dena sortu egin behar da; pertsonalizatuak dira, eta ezin dugu gauza estandar bat prestatu”.
Rafunen esanetan, hildakoak izan duen amaierak ere izan ohi du eragina agurrean: luze joan bada, nekatuta egon ohi dira senideak, ezertarako gogo handirik gabe; bat-bateko heriotza izan bada, shock egoeran egoten dira, eta agur bat prestatzen hastea ez da samurra izaten. “Hasi dira agurrak egiten behin gorpua erre edo lurperatu ostean ere, eta badu logika. Guk, ehorztetxean, lehen pausoak egin ditugu, prestatuta gaude. Ea zer bilakaera izaten duen hileta zibilen kontuak”.
Lehen pauso horiek eginak dituzte Gipuzkoako herri askotan ere, eta onartuak dituzte hileta zibilak arautzeko udal ordenantzak. Besteak beste, ekitaldi horiek non eta noiz egin ahal izango dituzten zehazten da ordenantzetan. Esate baterako, Donostian, udaleko ordezkarien esanetan, hainbat eskaera jaso zituzten 2018an, hileta zibilak egiteko gune bat eskatuz. Lanketa bat egin ostean, adostu zuten Kristinaenea parkeko Mandasko Dukearen jauregiaren atzean dagoen eraikin horian egitea halakoak.
2019an sinatu zuten akordioa Cristina Enea fundazioak eta Donostiako Udalak, eta lau hileta egin dituzte ordutik. Sonatua izan zen aurrena: 2019ko urrian, Mariano Ferrer kazetariarena. 2019ko abenduan, 2020ko ekainean eta 2021eko urrian izan ziren beste hirurak. Hiletetako arreta hobetzeko premia ikusita, aurtengo apirilean aldaketa batzuk egin dizkiote akordioari, eta Cristina Enea fundazioak zerbitzu hori emateko behar diren langileak jarriko dituela adostu dute. Herritarrek ez dute ordaindu beharrik izaten, baina udalak hiletako 255 euro ordaintzen dizkio fundazioari. Eserita, 55 lagun sar daitezke aretoan, eta 75 zutik.
Unea errazteko premia
Ordizian, orain dira gaia arautzen hastekoak. “Lehen urratsa izaten da jakinaraztea ordenantzarekin hasiko garela. Eta gai honekin, igarri dugu interesa dagoela”, esan du Adur Ezenarro alkateak. Hileta zibilak ez ezik, gainerako zeremonia zibilak ere arautzeko asmoa dute. Alkateak esan du ez dakitela urtean halako zenbat hileta egiten dituzten herrian. “Ez dugu daturik, ez dagoelako araututa. Ia denak oso pertsonalak eta esparru pribatukoak izaten dira. Orain arte, trataera gehiago izan da ekitaldi batena. Hileta zibila oraindik definitu gabe dugu”.
Ordiziako plazan egin izan dute baten bat; ehorztetxearen kanpoan ere bai; Oiangu parkean ekitaldi informalagoak… Ordenantzak bere bidea egingo duen arren, hileta horiek pleno aretoan egitea proposatuko dutela iragarri du Ezenarrok. “Ezkontzekin, adibidez, inork ez du ezbaian jartzen pleno aretoan egitea. Hiletak ere zergatik ez han egin?”.
Areto horri erabilera “herritarrago bat” emateko nahia ere badu Ordiziako Udalak. Alkatearen esanetan, karga emozional handiko uneak hartu beharko ditu tokiak. “Hori lokal komertzial arrunt batean sartzea ez dugu hain argi ikusten”. Aipatu du jende gehiagoko ekitaldietarako antzokia ere badutela herrian, eta orain arte erabili izan dituzten Oiangu parkea, hilerrian bertan dagoen kapera laikoa eta abar ere hor daudela. “Dena ordenatu, ondo arautu, eta aukerak eskaini nahi ditugu”.
Gaiari lotuta, zalantzarik ere badutela aipatu du Ezenarrok. “Gero eta ohikoagoa da jendeak ezer ez egitea: ez elizkizunik, ez hileta zibilik. Eta ez dakigu zergatik ez den ezer egiten, hala erabaki delako edo momentu hauetan oso zaila delako zuk nahi duzun bezalako agur bat egitea”.
Alkateak dio elizako ohiko hiletetan, adibidez, zama hori ez dela hainbeste familiaren gain jausten, dena oso sistematizatuta egoten delako ehorztetxetik bertatik. “Hileta zibilak arautu gabe egoteak ekartzen du ez jakitea nora jo, zer egin, non eskatu gauzak. Horrelako une batean antolaketa horietan sartu behar izateak asko zailtzen ditu gauzak, eta uste dut ezinbestekoa dela zerbitzu hori eskaintzea, maite duzun pertsonaren agurra ahalik eta errazena izan dadin ingurukoentzat”. |
2022-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/214230/estrasburgok-dioena-betetzera-premiatu-dute-espainia-eajk-eh-bilduk-eta-ep-iuk.htm | Politika | Estrasburgok dioena betetzera premiatu dute Espainia EAJk, EH Bilduk eta EP-IUk | Auzitegi Gorenaren epai «arbitrarioa» kritikatu dute Eusko Legebiltzarreko hiru taldeok, adierazpen batean | Estrasburgok dioena betetzera premiatu dute Espainia EAJk, EH Bilduk eta EP-IUk. Auzitegi Gorenaren epai «arbitrarioa» kritikatu dute Eusko Legebiltzarreko hiru taldeok, adierazpen batean | «Harridura» eta «kezka» adierazi dute EAJ, EH Bildu eta Elkarrekin Podemos-IU taldeek Eusko Legebiltzarrean, Xabier Atristain atxilotzeko agindua dela eta. Espainiako Auzitegi Gorenaren erabakia «arbitrarioa» dela eta «ziurgabetasun juridiko sakona» eragin duela uste dute, gaur aurkeztu duten adierazpenean irakur daitekeenez.
EAJk, EH Bilduk eta EP-IUk gogorarazi dute Europako Giza Eskubideen Auzitegiak emaniko epaia «argia, irmoa eta bete beharrekoa» zela, eta, hortaz, harrigarri zaie Espainiak sententzia hura aintzat hartu ez izana: «Errespetuz hartu genuen Europako Giza Eskubideen Auzitegiak Espainiaren aurkako Atristain auzia-n emandako epaia, zeinaren arabera Atristaini epaiketa justu bat izateko eskubidea urratu zitzaion, inkomunikazio erregimenaren aplikazioaren ondorioz. Sententzia horri jarraituz, Atristain aske geratu zen». Orain, Atristain atzera ere espetxeratuta, Auzitegi Gorenak «ziurgabetasun juridiko sakona» eragin duela uste dute hiru taldeek.
«Kezka» ere adierazi dute, «alternatibak egonda ere Atristain berehala espetxeratzeko agindua» eman duelako Espainiak. |
2022-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/214231/mende-eta-erdiko-eraldaketa.htm | Gizartea | Mende eta erdiko eraldaketa | XIX. mende hondarretik hona, Ipar Euskal Herriko biztanle kopurua doblatu da. Hamarkadaz hamarkadako bilakaeraren azterketa egin du Peio Etxeberri Historia-Geografia irakasleak, eta zenbait irakasbide atera ditu. Azken urteetako emendatzeak aldaketa franko ekartzen dizkio lurraldeari. | Mende eta erdiko eraldaketa. XIX. mende hondarretik hona, Ipar Euskal Herriko biztanle kopurua doblatu da. Hamarkadaz hamarkadako bilakaeraren azterketa egin du Peio Etxeberri Historia-Geografia irakasleak, eta zenbait irakasbide atera ditu. Azken urteetako emendatzeak aldaketa franko ekartzen dizkio lurraldeari. | INSEE, Frantziako Estatistika eta Ekonomia Azterketen Institutuak biztanleriaren bilakaerari buruz atera dituen zenbakiek irakurgarritasun zerbait dakarte Ipar Euskal Herriak izan dituen aldaketez. 1876tik 2019ra, mende bat eta erdiz, Lapurdi, Baxenabarre eta Zuberoak izan dituzten bizilagun-andana aldaketak bildu ditu BERRIA egunkariak, eta Peio Etxeberri bigarren mailako Historia-Geografia irakasleak bilakaeraren azterketa egin du Ipar Euskal Herriko Hitza-rentzako.
Zientzia alor franko gurutzatuko lituzkeen azterketa xehea behar lukete datuek. Bizkitartean, ohargarri da nola, XIX. mende hondarrean, Baxenabarrek eta Zuberoak biztanle galtze bat izan zuten. Etxeetako alaba-seme guzien hazteko ahalik aski ez izateak eragin emigrazio edo erbesteratzearen seinale. Halaber, argi da bi mundu gerlek eragin duten odolustea hiru lurraldeetan. Azken hamarkadetako oldeak, berriz, jendetza azkarki emendatu du epe laburrean, horrek dituen gizarte ondorioekin.
«Orokorki, datuak argiak dira, 150 urtez, Ipar Euskal Herriaren jendetza azkarki emendatu da», hasi da Peio Etxeberri Historia-Geografia irakaslea; 165.000 biztanletik 315.000ra hazi da Ipar Euskal Herria. «Ber denboran, Euskal Herri osoarentzat, emendatzea %285 izan da». Hiru milioi biztanlez goiti dituen herrian birkokatzeko Ipar Euskal Herria. «Azpimarratzekoa da Iparraldearen pisua Euskal Herrian gutitu zela XXI. mendera arte —%16 1860. urtean; % 9 2000. urtean—. Azken urteetan, portzentajea emendatzen da berriz», azaldu du Etxeberrik.
Gizartearen izatea bera aldatu dela dio irakasleak: «Bernardo Atxagak izendatzen zuen Euskal Hiria indartzen ari da. Gaur egun, euskal herritarren gehiengo bat hiritarra da, laurden bat eremu periurbanizatuetan bizi da, eta, azkenik, landa eremuetan gelditzen dira biztanleen % 17».
Baxenabarrek eta Zuberoak Euskal Herri mailan zuten biztanle pisua, berriz, apaldu egin da, azkarki: duela mende bat eta erdi %9 ordezkatzen zuten, eta orain, %1,5.
XIX. mende bukaeran, Ipar Euskal Herria bere osotasunean hartzen baldin bada, Etxeberrik dio, oro har, biztanleria mantendu zela: «Emigrazio azkar bat izanez ere —aipatzen da 100.000 jende joan zirela—, sortze tasa azkarra izanki, solde naturala positiboa zen». Xehetasunetan sartuz, ohargarri da Zuberoan emendatze bat gertatu zela bi mendeen arteko jauzian. «Maule hiriak izan zuen dinamikak espartingintzaren inguruan bilakaera esplikatzen du».
Aro berean, Lapurdin ere «industrializazio prozesuak hiritartzea ekarri zuen. Baionak 27.000 biztanle zituen, eta Biarritzek garapen izugarria izan zuen —2.000 biztanle 1851n; 18.000 1911n—». Baina, lehen mundu gerlak sekulako desmasia ekarri zuen: 6.000 gizon hil ziren. 1930 inguruan berriz emendatu zen doi bat jendetza Ipar Euskal Herrian, baina ez luzerako. Bigarren mundu gerlak ere bere ondorioak ekarri zituen.
XIX. mendean oraino ageri da ez zela hozka hain handia itsasbazterraren eta mendialdearen artean. Herritargoa orekatuago zen lurraldean. «Iparraldea landa eremu bat zen; atzematen ziren laborari ainitz Lapurdiko itsasbazterrean ere», erran du Etxeberrik. XX. mendeko lehen hamarkadetan hasi ziren gauzak bestelakotzen. «Zuberoak biztanleak galdu ditu aski goizik, Baxenabarrek mugimendua segitu du, baina abiadura motelagoarekin».
Besterik izan da Lapurdin. Partikularki bigarren mundu gerlatik landa, BAB, Baiona-Angelu-Biarritze hirigunea hasi zen azkarki handitzen. Angeluk, gerla biharamunean dozena bat mila biztanle zuen, eta 1982ko 30.000rat iragana zen. «Geroztik, BAB hirigunearen inguruan, garatu dira lehen gerriko bat —Hiriburu, adibidez—, eta, azken denboretan, bigarren gerriko batek hazkunde azkarra du», Senperetik Bidaxunera, Uztaritze eta Hazparnen barna.
Desorekak zalu joan dira. Barnealdea husten ari zen oraino duela zenbait urte. Iduri luke, Baxenabarren, segurik, joera aldatuz doala azken urte hauetan.
Frantziatik etorri jende batentzat tira izan du lurraldeak. Ipar Euskal Herria ez da leku bakarra fenomeno hori bizi duena, Etxeberrik dioenez: «Europako edo munduko espazio ainitzetan bezala, erran genezake mundializazioaren ondorioak edo ezaugarriak izan ditugula: lehen fasean, heliotropismoa edo balneotropismoa —eguzkia edo itsasoa xerkatzea—, baita metropolizazioa ere —hiri handietan kokatzea—».
Mugikortasunak, edo jende klase batentzat garraioak merke izateak, bere ondorioak izan ditu, bestalde: «Jendeek ez dute dudatzen hegazkinez joatea lanerat eta Iparraldean bizitzea». Lurraldearen saltzeko egin komunikazio eta promozio kanpainak ere aipatu ditu irakasleak: «Aski da ikustea etxe agentziek aipatzen dituzten argumentuak jendeak Iparraldera ekarrarazteko; agertzen da gure lurraldea inbertsio leku bat bezala ikusia dela eta ez dira gordetzen, orain, luxuzko eremua bilakatzen dela azpimarratzeko».
Nahiz horren neurtzea zailago den, ideologia xenofobo bateko biztanle berri mota batek ere Ipar Euskal Herria hautatu luke, azken urteetan: «Batzuetan entzuten da gure eskualdea ez dela baitezpada koloretsua… Maluruski, argumentu hori ere erakargarria da jende batzuentzat».
Beti, goititze biziki azkarra izan du Ipar Euskal Herriak; bereziki, azken 50 urteetan: 100.000 biztanlekoa —1968an 218.637 biztanle zituen, 2019an 315.673—. Lapurdi itsasaldean metatzen da nagusiki jendea, eta dentsitate handiko hiriak egin.
Emendioak segituko omen du ondoko urteetan. 30.000 jende gehiago aipu dute proiekzio batzuek. «Azken urteetan jende anitz etorri da, Landetatik, Parisko edo Bordeleko eskualdetik», azaldu du Etxeberrik. Baliteke hala segitzea, baina non kokatzeko? «Lapurdik segituko du hazkunde inportante batekin, Baxenabarrek irabaziko ditu jendeak —azken urteetako zenbakiak ikusita—, eta Zuberoa desafio handi baten aitzinean egonen da; arriskua litzateke gune batzuek despopulazio bat izatea».
Euskal Herri guziak duen demografia fenomeno bat azpimarratu du, horrez gain: «Populazioaren zahartzea eta gazteriaren pisu ahultzea. Etortzen diren jendeen artean, anitz haurrik gabe dira».
Merkatuaren araberako bilakaera horretan, desoreka sozioekonomikoak ere gero eta ageriagoak dira; «aski da gure herria begiratzea ikusteko, adibidez, gastro diren jatetxe kopuru handia edo luxuzko autoak lehen baino aise gehiago direla». Ipar Euskal Herriak migrazio balantze positiboa badu ere, gutiago aipatzen da lurraldetik joaten den jendea: «Azpimarratu behar da jende batzuk behartuak direla joatera Iparraldetik —etxebizitza prezioekin loturik—, eta, azken zenbakien arabera, hemengo populazioaren %12 pobrezia handi batean bizi dela».
Ez du Baionako hiriguneak beste Europako hiri handi batzuen hein bereko jende tinkatzerik oraino. Horiek horrela, «populazioa, baita aktibitateak ere, orokorki, itsasbazterrean kontzentratuak dira». Gehiago dena, ekonomian hirugarren sektorea da nagusi: «Kualitatiboki, ekoizpen aktibitateak badira, baina emeki-emeki zerbitzuek gero eta leku garrantzitsuagoa dute; ondorio okerrak ukan ditzakete, hala nola enpleguaren prekaritatea».
Presio demografiko horrek ondorioak baditu lur eta etxebizitzen bilakaeran; «bizitegientzat eta laborantzan, krispazioak eta tentsioak» handitzen ari dira. «Ingurumenari begira ere arazoak sortzen ditu, izan espazio naturalen babesteko, izan kutsaduraren aldetik». Adibide gisa: nagusiki autoa erabiltzen dute Ipar Euskal Herriko egoiliarrek, gaur egun.
Etxeberri baikorren aldekoa da lurraldearen hizkuntza bilakaerari buruz. «Historialariaren ikuspuntutik, azpimarratu behar da Euskal Herrian, bere neurrian, aniztasun kultural bat izan dela betidanik», dioenez. Argi dauka olde demografiko berriak nolako eragin linguistikoa duen: erdaldunak nagusi dira gero eta gehiago. «Euskara kinka txarrean da, euskaldunen kopurua ttipituz doa, baina ezin dugu ezkorrak izan», Etxeberriren ustez: «Jadanik desagertuak izan behar ginen, ontsalaz!».
Gazteenen artean euskararen ezagutza doi bat berriz jin dela dio. Ikastetxe elebiduneko irakasle gisa duen esperientzia aipatu du: «Irakasle gisa, ohartzen gara, noski, erdaldun ainitzen arribatzeak hiztunetan euskararen presentzia ahultzen duela, baina, aldi berean, integratzeko manera gisa ikusia da gure hizkuntza. Desafio handia dugu prozesu hori sendotzea eta azkartzea». |
2022-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/214232/madrili-beto-eskubidea-eman-izana-leporatu-dio-iriartek-urkulluri.htm | Politika | Madrili «beto» eskubidea eman izana leporatu dio Iriartek Urkulluri | EH Bilduko eledunak salatu du Jaurlaritzak uko egin diola Europari argitasun zuzentarau bat eskatzeari. Urkulluren hitzetan, beste ate batzuk irekitzea da asmoa. | Madrili «beto» eskubidea eman izana leporatu dio Iriartek Urkulluri. EH Bilduko eledunak salatu du Jaurlaritzak uko egin diola Europari argitasun zuzentarau bat eskatzeari. Urkulluren hitzetan, beste ate batzuk irekitzea da asmoa. | EH Bilduko eledun Maddalen Iriartek leporatu dio Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluri Euskal Herriaren subiranotasunaren inguruko jarrera «otzandu» izana. Zehazki, uste du gobernuak uko egin diola Europako Batasunari kontsulta subiranisten inguruko argitasun zuzentarau bat eskatzeari, eta Espainiaren esku utzi duela afera. Urkulluren esanetan, baina, Jaurlaritzak aukerak «zabaldu» ditu azken proposamenarekin.
Urkulluk Korsikatik eskatu zion Espainiari «estatuaren eredu berri bat» lortzeko urratsak egiteko, «lurralde desadostasunari» eta «estatu ereduaren krisiari» erantzuteko. EH Bilduko eledunaren iritziz, baina, Madrilera gehiegi begiratzen ari da lehendakaria, eta jokabide horrek Espainiari azken hitza izateko aukera ematea dakar: «Zure gobernuarentzat, Espainiak betoa ezartzeko boterea du euskal gizarteak etorkizunari buruz egin dezakeen edozein akordioren inguruan».
Beraz, Iriartek salatu du «atzerapausoak» eman dituela Jaurlaritzak «Euskal Herriaren burujabetzaren defentsan», erreferendum bati bide emateko Europari eginiko eskaerak Espainiaren balizko adostasun batekin lotu dituelakoan. Modu horretan Euskal Herriaren eskubideak «gutxiesten» dituela leporatu dio, baita erabakitze eskubidea aldarrikatzeak «haustura guneak» eragingo dituela asumitu izana ere.
EH Bilduko bozeramaileak adierazi du «subiranotasun materialez eta botere politikoz» jabetzeko unea dela: «Inor bazterrean utzi gabe, baina erreferentziarik gabe, inoren betorik onartu gabe». Hala, Urkulluri gogoratu dio Eskoziako erreferendumak erakutsi zuela bide horretan urratsak egiteko modua badagoela. Kontrara, Espainiari «gero eta gehiago obeditzeak» PSE-EEk gero eta eskaera gehiago egitea dakarrela uste du.
Izan ere, azken egunetan EAJko eta PSE-EEko gobernukideen artean talka eragin du subiranotasunaren inguruko aferak. Jeltzaleek Urkulluren proposamena defendatu dute, EAJk eta PSOEk Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezen inbestidurarako egindako akordioak hura babesten duelakoan. Sozialistek, baina, uko egin diote bide horretan urratsak egiteari, argudiatuta Eusko Jaurlaritzako gobernu itunak ez duela halakorik jasotzen.
Aukera gehiago
Urkulluren esanetan, helburua da mekanismoak ezartzea bermatzeko Europako Batasuneko estatu kideetako eta haien barruko «komunitate politikoetako» parlamentuek hartutako erabakiak errespetatuko direla, haiek «parte diren estatu kideko subiranotasun, subiranotasun partekatu edo interdependentzia estatusaren gainean erabakitzeko asmoa» adierazten dutenean. Horretarako, argitasun zuzentaraua tresna posibleetako bat da, lehendakariaren hitzetan, baina ez bakarra: «Kontua ez da ateak ixtea eta aukera bakar batera mugatzea».
Horrek, baina, ez du bat egiten EAJren Euzkadi Buru Batzarreko presidente Andoni Ortuzarrek aurrez esandakoekin. Hark espresuki adierazi zuen jeltzaleek eskatzen dutela «Europako Batasunaren araudiaren barruan argitasun zuzentarau bat jasotzea»: «Europako Batasunarekiko duten estatusari buruz erabakitzeko borondatea argi eta garbi eta zalantzarik gabe adierazten duten erkidego politikoek beren etorkizunari buruz herritarrei galdetzea ahalbidetzen duten mekanismoak izan ditzaten». Hala adierazi zuten jeltzaleek Europaren Etorkizunari Buruzko Konferentzian ere. |
2022-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/214233/industriak-eta-esportazioek-eutsi-egin-diote-hazkundeari.htm | Ekonomia | Industriak eta esportazioek eutsi egin diote hazkundeari | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako BPGa %1 handitu zen urteko lehen hiruhilekoan, kontsumoa apaldu egin zen arren | Industriak eta esportazioek eutsi egin diote hazkundeari. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako BPGa %1 handitu zen urteko lehen hiruhilekoan, kontsumoa apaldu egin zen arren | Euskal Herriko ekonomiak hazkunde sendo bati eutsi dio 2022. urtearen hasieran. Nafarroako barne produktu gordina %1 handitu zela aurreratu zuen Nastatek duela aste batzuk, eta Arabakoa, Bizkaikoa eta Gipuzkoakoa ere kopuru horretan handitu dela berretsi du Eustatek. Industria eta esportazioak izan dira ekonomiaren motorra, inflazio handiak eraginda-edo kontsumoa apaldu egin zelako urtarriletik martxora.
Prezioen gorakada handiak eta Ukrainako gerrak ekonomiaren hazkundea oztopatuko zuten kezka zabaldu da azkenaldian, baina datuek ez dute, oraingoz behintzat, kezka hori berretsi. Gora egiten ari da enplegua —hirugarren hilabetez jarraian, Gizarte Segurantzak afiliatuen marka hautsi du Hego Euskal Herrian—, eta BPGak ere hazkunde tasa sendoa izan du, moteltze txiki bat egon den arren: %1,3 handitu zen 2021eko azken hiruhilekoan, eta %1 2022ko lehenengoan.
Urte arteko tasan, hazkundea oso ikusgarria da, %5,7koa, baina kontuan hartu behar da iazko lehen hiruhilekoa kaskarra izan zela oso: koronabirusaren hirugarren eta laugarren olatuei aurre egiteko jarduera murriztua izan zuten hainbat sektorek, eta, horregatik, normala da harekiko aldea oso handia izatea. Horrek azaltzen du, esaterako, hazkunderik handiena merkataritzak, ostalaritzak eta garraioak izatea, %11koa hain zuzen ere, haiek jasan baitzituzten murrizketa gehien 2021eko hasieran.
Pentsatzekoa da hurrengo hiruhilekoetan moteldu egingo dela urte arteko tasa, portaera ekonomiko normalagoa izan zuten iazko hiruhilekoekin egingo baitira konparazioak. Gainera, eta hazkundea etetea espero ez bada ere, gerrak, inflazioak eta hornidura arazoek beren eragina izango dute, eta nekez izango da onerako. Eragin hori bi puntutik gorakoa izango da, Eusko Jaurlaritzaren iritziz: martxoan, Pedro Azpiazu Ekonomia sailburuak iragarri zuen %4,5 handituko dela aurten BPGa: aurretik zioen baino 2,2 puntu gutxiago.
Zerbitzuen ekarpen eskasa
Urte hasierako hazkundea, hein oso handi batean, industriari zor zaio. Lehengaien garestitzea eta osagai askoren falta gorabehera, %3,5eko hazkundea izan du aurtengo lehen hiruhilekoan; gainera, ez da guztiz energiaren ekarpenari esker izan —Petronor eta Bahia de Bizkaia Gas—, manufaktura industria bera %3,4 hazi baita. Nekazaritzaren (+%15) eta eraikuntzaren ekarpena ere handia izan da (+%2,5), eta horri esker konpentsatu dute zerbitzuen emaitza kaskarra (+%0,1).
Industriaren indarra antzematen da beste bi datutan ere: batetik, eskariaren aldetik, kanpo merkataritza izan da atalik indartsuena: %6,3 handitu da esportazioen ekarpena, %4 inportazioena; bestetik, kapital eraketa gordina %1,5 handitu da, eta horrek erakusten du enpresak makina berrietan inbertitzen ari direla.
Portaera apalagoa izan du kontsumoak: %0,9 uzkurtu da iazko azken hiruhilekotik aurtengo lehenengora, batez ere kontsumo publikoa asko jaitsi delako (-%3,5). Baina kontsumo pribatua %0,2 jaitsi izanak erakusten du inflazioa eragina izaten ari dela.
Enpleguari dagokionez, hazkunde sendoa izan du: %0,9koa aurreko hiruhilekoarekin alderatuz, eta %0,5ekoa urte arteko tasan. |
2022-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/214234/bilbo-artek-bigarren-egoitza-izango-du-2023an.htm | Kultura | Bilbo Artek bigarren egoitza izango du 2023an | Abandoibarreko ibaiertzean egongo da 650 metro koadro izango dituen gune berria | Bilbo Artek bigarren egoitza izango du 2023an. Abandoibarreko ibaiertzean egongo da 650 metro koadro izango dituen gune berria | Mende laurden beteko du Bilbo Artek datorren urtean, eta bigarren eraikina izango du ordurako. Egun Bilboko Urazurrutia kalean duen egoitzan izango dira aurrerantzean are artistentzako tailerrak eta administrazio zerbitzuak, eta erakusketak egiteko eta biltegi modura erabiltzeko baliatuko dute gune berria. Abandoibarrean egongo da espazio hori, Uribitarteko moiletan zehazki, eta 650 metro koadro izango ditu.
Eraikina «txiki» gelditzen ari zelako hartu dute erabakia, Juan Mari Aburto Bilboko alkateak azaldu duenez. Izan ere, 500 obra baino gehiagoko funtsa gordetzen du egun eraikinak, eta, alkateak aitortu duenez, nagusiki artelan kopuru horrek eraman zituen pentsatzera proiektuak gune berri bat beharko zuela. «Erakusketa gune berriak bi kontu konpontzen ditu: Urazurrutiako eraikineko espazioa liberatzen du, eta obrak gordetzeko espazioa ematen du».
Biltegiak hartuko du eraikin berriaren erdia, eta erakusketak egiteko izango da beste erdia. Aburto: «Ikusgarritasun handiagoa emango digu horrek, eta aukera emango digu gurearen moduko Europako beste zentro batzuekin konexioak sortzeko».
Guztira, 580.000 euroko aurrekontua izango dute lanek, eta hamar hilabetez luzatuko direla espero dute. Bilboko Udalak eta Bizkaiko Foru Aldundiak bideratuko dute diru hori, eta eraikin berria datorren urteko azarorako nahi dute martxan: Bilbo Artek areak lehenengoz ireki zituenetik 25 urte beteko direnean, hain justu.
Beka luzeagoak
Urazurrutiako eraikinean ere aldaketak izango dira. Administrazio zerbitzuak beheko solairura pasatuko dituzte, eta hirugarren solairuan egongo dira aurrerantzean ere tailer guztiak, eta artistentzako lan esparruak izango dira lehen eta bigarren solairuak.
Eraikin berria eraikitzeaz gain, zentroak artistei eskaintzen dizkien beken iraupena luzatzeko asmoa dute arduradunek. Javier Riaño Bilbo Arteko egungo zuzendariak gogoratu duenez, orotara 764 artista bekadun izan ditu zentroak orain arteko 24 urteetan, eta proiektuak duen azpiegitura eta aurrekontua kontuan harturik datua «nabarmentzekoa» dela esan du. |
2022-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/214235/natok-esan-du-ukrainak-laquohigatze-gerra-luze-baterakoraquo-prest-egon-behar-duela.htm | Mundua | NATOk esan du Ukrainak «higatze gerra luze baterako» prest egon behar duela | Kremlinek berretsi du Ukrainan egiten ari den «operazio militar bereziko helburu guztiak» beteko dituela. ABko presidentea zerealen esportazioei eragiten dieten zigorrak kentzearen alde azaldu da. | NATOk esan du Ukrainak «higatze gerra luze baterako» prest egon behar duela. Kremlinek berretsi du Ukrainan egiten ari den «operazio militar bereziko helburu guztiak» beteko dituela. ABko presidentea zerealen esportazioei eragiten dieten zigorrak kentzearen alde azaldu da. | Ehun egun bete dira gaur Errusiak Ukrainaren inbasioa hasi zuenetik. Errusiako armada aurrera doa Donbass eskualdearen erabateko kontrola bereganatzeko helburuan. Borrokek eta suntsiketek gogor segitzen duten bitartean, Jens Stoltenberg NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusiak esan du Ukrainak «higatze gerra luze baterako» prest egon behar duela, eta guda negoziazio mahai batek «bakarrik» amai dezakeela. Etxe Zurian egin ditu adierazpenok Stoltenbergek, Joe Biden AEBetako presidentearekin batzartu ostean.
Bi aldeen arteko oldarraldirik gogorrenak Sievierodonetsk hirian izaten ari dira azken egunotan; hiriaren zatirik handiena Errusiaren okupazioaren pean dago, eta, guztia hartuz gero, Luhansk oblast osoa kontrolatuko luke.
Ikusi gehiago: Etsi-etsian luzatutako gerra
Ikusi gehiago: Gerra Ukrainan; Errusiaren inbasioa, egunez egun
Kremlinek, berriz, beste behin berretsi du otsailaren 24an abiatutako «operazio militar bereziko helburu guztiak» beteko dituela; hain zuzen ere, Moskuren xede handienetako bat da «Luhansk eta Donetsk oblasteko jendea babestea». Hala ziurtatu du gaur Errusiako Gobernuko bozeramaile Dmitri Peskovek, egunero telefono bidez egiten duen prentsa agerraldian. «Herri asko Ukrainako erregimen nazitik askatu ditugu», zehaztu du.
NBE Nazio Batuen Erakundeak Ukrainan duen koordinatzaile Amin Awadek, bestalde, gerra «berehala» amaitzeko eskatu du. «Gerrak ez du irabazlerik, eta ez du izango. Bakea behar dugu», esan du, Kieven eta Moskuren arteko negoziazioak etenda dauden honetan.
Awaden hitzetan, Errusiaren inbasioak gogor jo ditu milioika zibil. «Galdu den guztiaren lekuko izan gara: bizitzak, etxeak, lana, oparotasuna...». Otsail amaieratik, ia hamalau milioi ukrainarrek egin behar izan dute ihes etxetik. Emakumeak eta haurrak izan dira gehienak. Horretaz gain, NBEk gogorarazi du Ukrainan gutxienez 15,7 milioi pertsonak —biztanleriaren heren batek— «laguntza eta babesa behar dutela».
Antzera mintzatu da Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordeko zuzendari nagusi Robert Mardini ere. Deitoratu duenez, Ukrainan izandako suntsipen maila «ulergaitza» da. «Etxebizitzak, eskolak eta ospitaleak suntsitu dituzte, eta zibilek gatazkaren izugarrikeriak jasan dituzte», adierazi du.
Afrika, gatazkaren «biktima»
AB Afrikako Batasuneko eta Senegalgo presidente Macky Sall Errusiako presidente Vladimir Putinekin batzartu da gaur, Sotxin, Errusian, elikagai krisiaz eta bien arteko merkataritza harremanaz hitz egiteko. Sallek adierazi du Afrika Ukrainako gatazkaren «biktima» dela, eta, aldi berean, zerealen eta ongarrien esportazioei eragiten dieten zigorrak kentzearen alde azaldu da. «Gatazkatik oso urrun dauden herrialdeak ondorioak jasaten ari dira», nabarmendu du ABko presidenteak, Errusiako telebista publikoak jasotakoaren arabera.
Ukrainaren inbasioa hasi aurretik, Afrikak gariaren %40 Ukrainatik eta Errusiatik inportatzen zuen. Gaur-gaurkoz, ordea, Ukrainako portuetan otsail amaieratik hogei milioi tona gari baino gehiago blokeatuta daude, ez aurrera, ez atzera. Mendebaldeak Errusiari ezarritako zigorren eraginez, Afrikak ez du Errusiako zerealak inportatzeko sarbiderik. «Horrek ondorioak ditu Afrikako elikagaien segurtasunean», ohartarazi du Sallek.
Txadek, esaterako, elikagai larrialdia deklaratu zuen atzo, herrialdeko egoerak «etengabe okerrera» egin duela eta. Modu berean, laguntza humanitarioa emateko eskatu zion nazioarteari. Nazio Batuen Erakundearen arabera, iaz 5,5 milioi txadarrek —biztanleriaren herenak— premiazko laguntza humanitarioa behar zuten. Ukrainako gerrak egoera gaiztotu baino ez du egin.
Senegalgo agintariak gogorarazi du iragan asteartean Europako Batasuneko buruzagiekin hitz egin zuela, eta Afrikako herrialdeen premiarik larrienak zehaztu zizkiela. Erantsi du ABk talde komunitarioko kide diren 27 estatuekin lan egingo duela «krisiari irtenbideak emateko».
Sallek, bestalde, argi utzi nahi izan dio Errusiako presidenteari Afrikako kontinentea «oso plurala» dela. Herrialde guztiek ez baitute oraindik Errusiaren jarrera gaitzetsi NBEren Segurtasun Kontseiluan, «presio politikoa gorabehera». Nolanahi ere, ABk Errusiarekin «lankidetzan aritzeko itxaropen handiak» dituela azpimarratu du Senegalgo presidenteak.
Putin, berriz, ez da zuzenean elikagai krisian sartu, eta merkataritzaz eta lankidetza humanitarioaz soilik hitz egin du. Gogorarazi duenez, Errusia «beti egon da Afrikaren alde, eta beti babestu du Afrika kolonialismoaren aurkako borrokan».
Era berean, Putinek oroitarazi du Errusiaren eta Afrikaren arteko goi bilera egin zela 2019an, Sotxin, eta «garai berri honetan» Kremlinek «garrantzi handia» ematen diela Afrikako herrialdeekiko «harremanei»; hain zuzen ere, Errusiaren eta Afrikaren arteko merkataritza trukea handitzen ari baita. Aurtengo lehen hilabeteetan, esaterako, merkataritza %34 baino gehiago handitu da. «Uste dugu Afrikak asmo handiak dituela. Hori kontuan hartuta, gure arteko harremanak are gehiago sendotzeko prest gaude», biribildu du. |
2022-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/214236/sarrionandiak-euskaltzain-urgazlearen-agiria-jaso-du-izendatua-izan-eta-31-urtera.htm | Gizartea | Sarrionandiak euskaltzain urgazlearen agiria jaso du, izendatua izan eta 31 urtera | Euskaltzaindiak 1991ko urtarrilaren 31n izendatu zuen urgazle Joseba Sarrionandia. Ordea, ordutik ez du izan aukerarik idazleari diploma emateko; gaur arte. | Sarrionandiak euskaltzain urgazlearen agiria jaso du, izendatua izan eta 31 urtera. Euskaltzaindiak 1991ko urtarrilaren 31n izendatu zuen urgazle Joseba Sarrionandia. Ordea, ordutik ez du izan aukerarik idazleari diploma emateko; gaur arte. | Euskal Herritik kanpo egindako urte guztietan, gauza asko izan zituen zain Joseba Sarrionandia idazleak, luze. Kartzelan zegoelako lehenik, eta erbesteratua gero, egin ezinezkoak izan zituen kontu ugari. Esate baterako, itsaso zabalak bereizirik, nola izanen zuen Euskaltzaindiaren aitortza aurrez aurre hartzea? 1991ko urtarrilaren 31n, Akademiak euskaltzain urgazle izendatu zuen idazle iurretarra. Gaur jaso du diploma, azkenik.
31 urtez, prozesua guztiz trabatua izan zaie Joseba Sarrionandiari eta Euskaltzaindiari. Hala, Sarrionandia Euskal Herrira bueltatutakoan zabaldu ziren bi aldeen arteko hitzordua gauzatzeko aukerak. Iazko apirilean itzuli zen idazlea, 30 urte baino gehiago erbestean pasatu eta gero. Bilbon izan da gaur, Akademiaren egoitzan. Euskaltzaindiak bideoa plazaratu du bere sare sozialetan eta webgunean. |
2022-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/214237/jaia-eta-aldarrikapena-uztartzeko-prest-igandean-bastidan.htm | Gizartea | Jaia eta aldarrikapena uztartzeko prest igandean, Bastidan | Bi urtez atzeratu ostean, igande honetan egingo dute 29. Euskal Eskola Publikoaren Jaia Bastidan; ‘Hazitik gora’ du lelo jaialdiak, eta festa eta aldarrikapena uztartzea dute helburu. | Jaia eta aldarrikapena uztartzeko prest igandean, Bastidan. Bi urtez atzeratu ostean, igande honetan egingo dute 29. Euskal Eskola Publikoaren Jaia Bastidan; ‘Hazitik gora’ du lelo jaialdiak, eta festa eta aldarrikapena uztartzea dute helburu. | Hirugarren saiakeran egingo da azkenean Euskal Eskola Publikoaren Jaia, azken bi urteetan ezin izan baitute ospatu osasun larrialdia dela eta. Igande honetan izango da jaialdia, Arabako Errioxan egiten den lehena. Jaiaren aurkezpen ekitaldian eskualde honek «Euskal Eskola Publikoaren festa handi bat» merezi duela adierazi zuen Lurdes Imazek, EHIGE Euskal Herriko Ikasleen Gurasoen Elkarteko koordinatzaileak. Eguraldi ona iragarrita dago iganderako, eta festak hiru urteko etenaldia izan duenez, jende asko gerturatuko dela aurreikusten du Imazek.
Egitaraua, baina, ez da igandera mugatuko, eta larunbatean ere hainbat egiteko egongo dira Bastidan. Arratsaldean umeentzako tailerrak egingo dituzte Udaletxeko plazan, eta herriaz eta bere inguruneaz gehiago ezagutzeko bisita gidatuak ere antolatu dituzte.
Jaialdian bost gune egongo dira, herrian sakabanatuta. Lehen gunea eskola eta irakasleen plazan egongo da, eta bertan egingo da festaren irekiera ekitaldia, eta ostean Elikagaien taupadak eta Antzarrekin dantzan antzezlanak antzeztuko dituzte. Udaletxeko plazan kokatuko da bigarren gunea, musikari zuzendua. 12:00etan Ez da kasualitatea bertso musikatuek hartuko dute plaza, eta arratsaldean bi kontzertu egongo dira, Alarma morea eta Karrontzi taldeen eskutik, 16:00 eta 18:00etan, hurrenez hurren.
Mugazabal gunean, hirugarrenean, egingo da haurrei zuzendutako jarduera nagusia, 12:00etan Kuikui ikuskizuna eramango baitute oholtzara Pirritx, Porrotx eta Marimototsek. Etxeko txikienentzako bestelako jarduera eta ikuskizunak egongo dira gune honetan, baita rokodromo bat ere. Toloño gunean puzgarriak egongo dira umeentzat, eta EITBren eskutik beste hainbat jarduera ere egingo dira. Jai plazak, Florida kaleak eta frontoiak osatuko dute Dolare gunea, perkusio tailerrekin, kale antzerkiekin eta hainbat eragileren postuekin. Frontoia izango da bazkarirako gunea.
Aldarrikapenerako eguna
Festa egiteaz gain, igandea aldarrikapenerako ere baliatuko dute. Izan ere, EHIGEko koordinatzaileak dio ikasleei kalitatezko hezkuntza eskaintzeko beharrezkoa dela «baliabide ugari izatea». Azpiegitura egokiak izatea eta lantalde egonkor eta konprometitua edukitzea ezinbestekotzat jo ditu, eta hezkuntza sare publiko indartsu bat euskara indartzeko tresna oso garrantzitsua dela nabarmendu du.
Hala ere, Arabako Errioxako eskola publikoetan lan oso ona egiten ari direla onartu du Imazek, eta festak sare publikoaren irudia indartzen lagunduko duela ere gehitu du: «Jendeak ikusiko du kalitatezko hezkuntza eskaintzen dela». Izan ere, azken urteetan Arabako Errioxako eskoletan zuzendaritza talde berriak daude jardunean, eta aire freskoarekin etorri dira: «Euskara bultzatzeko eta bestelako gauza batzuei garrantzia emateko proiektuak ari dira bultzatzen zuzendaritza berriak. Bestalde, eskolen arteko elkarlana gero eta gehiago ari da sustatzen, eta saretze horrek hezkuntza publikoa indartzea ekarri du», dio Imazek. |
2022-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/214238/gutxienez-lau-pertsona-hil-dira-bavarian-tren-bat-bidetik-atera-denean.htm | Mundua | Gutxienez lau pertsona hil dira Bavarian, tren bat bidetik atera denean | Zauritu asko daude, horietako 16 larri. Ikasle ugari zeramatzan trenak, Mendekosteko oporrak hasi berritan. | Gutxienez lau pertsona hil dira Bavarian, tren bat bidetik atera denean. Zauritu asko daude, horietako 16 larri. Ikasle ugari zeramatzan trenak, Mendekosteko oporrak hasi berritan. | Gutxienez lau pertsona hil dira Alemaniako hegoaldeko Bavaria estatuan gertaturiko tren istripu batean.
12:15 aldera, tren baten hiru bagoi bidetik atera dira Garmisch-Partenkirchen herritik gertu. Bagoiak irauli egin dira. Munichera zihoan eskualdeko trena, eta ikasle ugari zeramatzan, Mendekosteko oporrak hasi berritan, etxera itzultzeko.
Gutxienez sei helikoptero eta 500 larrialdi langile joan dira istripuaren lekura, biktimak iraulitako bagoietako leihoetatik ateratzeko, eta zaurituak erietxera eramateko. Eskualdeko agintariek adierazi dutenez, gutxienez 60 zauritu daude, eta horietako 16 bat, larri.
Agintarien arabera, zaurituen artean, «adin guztietako» pertsonak daude. Zaurituak inguruko eraikin batean elkartu dituzte, eta Municheko Klinikan mobilizatu egin dira lekua egiteko, zaurituetako batzuk hartze aldera.
Ez dute esan zenbat pertsona zihoazen trenean, baina litekeena da normalean baino gehiago izatea, ikasleen oporrengatik, eta atzo indarrean jarri zelako garraio publikoa bultzatzeko plan berezia. Izan ere, hilean 9 euro ordainduta, alemaniarrek ia nahi bezala bidaiatu ahalko dute datozen hiru hilabeteetan herrialdeko garraio publikoan, besteak beste eskualdeko trenetan.
Azken tren istripu larria otsailean gertatu zen Alemanian. Munichetik gertu, pertsona bat hil zen, eta beste 14 zauritu bi trenen arteko talkan. Eta herrialdeko orain arteko tren istripurik larriena 1998. urtean gertatu zen, abiadura handiko tren bat bidetik atera zenean, Escheden: 101 pertsona hil ziren. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.