date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/214239/osakidetzak-adierazi-du-erabat-faltsua-dela-debagoieneko-esiko-langile-bati-estortsioa-egin-izana.htm | Gizartea | Osakidetzak adierazi du «erabat faltsua» dela Debagoieneko ESIko langile bati estortsioa egin izana | Ohar bidez, azaldu du berdin tratatzen dituela langile guztiak. | Osakidetzak adierazi du «erabat faltsua» dela Debagoieneko ESIko langile bati estortsioa egin izana. Ohar bidez, azaldu du berdin tratatzen dituela langile guztiak. | Roberto Sanchez anestesistak salatu duenez, Debagoieneko ESIa utzi behar izan du beste mediku fakultatibo batekin batera, zuzendaritzak «estortsio sistematikoa» egin dielako. Vocento taldeak jaso du salaketa. Anestesistak Osakidetzako lan eskaintza publiko batean egondako irregulartasunak salatu zituen 2017an eta 2018an.
Gutun batean, langile batzuek deitoratu egin dute zuzendaritzaren jarrera, eta adierazi dute «ordezkatzeko zailak diren profesional bik» ezetz esan behar izan diotela epe luzeko kontratu bati, «urteetako presio eta jazarpenaren ondorioz». ESIko zuzendari medikoa kargutik kentzeko eskatu dute, eta herritarrei eta langileei dei egin diete ekainaren 6an osasun zentroaren aurrean protesta egiteko, 13:00etan.
Osakidetzak ohar bidez azaldu duenez, «erabat faltsua» da «Debagoieneko profesional bat bera ere diskriminatzen edo estortsioa egiten ari delako hori». Gainera, esan du langile guztiak berdin tratatzen dituela eta plantilla osatzen duten 38.000 langileen lan baldintzak «arau, eskubide eta betebehar berberen menpe» daudela. Osasun Sailak eta Osakidetzako Zuzendaritzak Debagoieneko ESIko zuzendaritza taldearen kudeaketa babestu du. |
2022-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/214240/hil-egin-da-astelehenean-garesen-zauritutako-langilea.htm | Ekonomia | Hil egin da astelehenean Garesen zauritutako langilea | 58 urte zituen. Eraikin baten berritze lanetan ari zela zauritu zen, altuera batetik erorita. LABen arabera, aldamioak ez zituen segurtasun neurriak betetzen. | Hil egin da astelehenean Garesen zauritutako langilea. 58 urte zituen. Eraikin baten berritze lanetan ari zela zauritu zen, altuera batetik erorita. LABen arabera, aldamioak ez zituen segurtasun neurriak betetzen. | Astelehenean Garesen (Nafarroa) istripu larria izan zuen langilea hil egin da. 58 urte zituen, eta herriaren erdiguneko eraikin baten berritzen lanetan zebilen; aldamiotik erori eta larri zauritu zen. Ostegunean hil zen.
LAB sindikaturen zenbaketaren arabera, Euskal Herrian lan istripuan hildako 31. behargina da; horietatik zazpi altueretatik erorita hil dira.
Sindikatuak salatu duenez, aldamioak ez zituen beharrezko segurtasun neurriak betetzen. LABen arabera, «benetako neurriak hartzen ez diren bitartean odol isuria ez da etengo». «Behin eta berriz jarri dugu mahai gainean istripu hauek saihesgarriak direla, honen atzean ematen diren drama pertsonal eta sozialak ekidin daitezkeela prebentziorako neurriak beteko balira». Hala, Nafarroako Gobernuari «beharrezko baliabideak» jartzeko eskatu dio, eta patronalari lan osasunerako neurriak betetzeko.
CCOOk ere salatu du gertakaria, eta administrazioei eskatu die kontrol neurriak indartzeko. «Istripu guztiak saihestu daitezke, eta enpresen beharra da hori betetzea, eta administrazioena hori exijitzea». |
2022-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/214241/erasorako-armak-debekatu-laquobeharraraquo-dagoela-esan-du-bidenek.htm | Mundua | Erasorako armak debekatu «beharra» dagoela esan du Bidenek | Kongresuko kideei armak kontrolatzeko neurriak hartzeko eskatu die AEBetako presidenteak. Errepublikanoek ez dituzte demokratek proposatutako neurri murriztaileenak onartuko. Beste bi tiroketa izan dira herrialdean, eta horietako batean bi pertsona hil dituzte. | Erasorako armak debekatu «beharra» dagoela esan du Bidenek. Kongresuko kideei armak kontrolatzeko neurriak hartzeko eskatu die AEBetako presidenteak. Errepublikanoek ez dituzte demokratek proposatutako neurri murriztaileenak onartuko. Beste bi tiroketa izan dira herrialdean, eta horietako batean bi pertsona hil dituzte. | Azken egunetan AEBetan gertatutako tiroketek eragindako hildakoen ondoren, Joe Biden presidentea herrialdeari zuzendu zitzaion atzo. «Erasorako armak eta gaitasun handiko kargagailuak debekatu beharra dugu», nabarmendu zuen. Baina Etxe Zuriko maizterrak badaki errepublikanoak ez daudela ados lehen neurriarekin, behintzat; ez dutela onartuko, «eta, ezin baditugu debekatu, horiek erosi ahal izateko adina 18tik 21era igo beharko genuke». Diskurtsoan eskaera batzuk egin zizkien Kongresuko kideei: erosle posibleen aurrekarien egiaztapena indartzea; armak modu seguruan gorde ahal izateko legea aplikatzea; eta bertan behera geratzea «armagileak babesten dituen immunitatea».
«Nahikoa da», errepikatu zuen behin baino gehiagotan. Biden mintzatu eta gero, ordea, AEBetan gertatutako beste bi tiroketaren berri eman zuten: Amesen (Iowa) bi emakume hil zituen gizon batek —bere buruaz beste egin zuen erasotzaileak ondoren—; eta Racinen (Wisconsin) bi pertsona zauritu zituzten, tiroz. Eraso horiei gehitu behar zaizkie azken bi asteetan gertatutako tiroketa masiboak: 21 hildako Uvalden (Texas), hamar Buffalon (New York) eta lau Tulsan (Oklahoma).
Bidenen esanetan, tiroketetatik bizirik atera direnek mezu bat bidali nahi diete politikariei: «Zerbait egin ezazue, soilik zerbait egin ezazue, Jainkoarren». Hain zuzen, New Yorkeko estatuko Asanbleak atzo onartu zuen armen kontrolerako neurri sorta bat, eta horien artean dago errifle erdiautomatikoak erosi ahal izateko gutxieneko adina 18 urtekoa beharrean 21ekoa izatea.
AEBetako presidenteari iruditzen zaio neurrien helburua dela adingabeak, familiak, «komunitateak bere osotasunean» babestea, eta kontua ez dela inori eskubideak kentzea. AEBetako Konstituzioaren bigarren emendakinak armak edukitzeko eskubidea aitortzen du, baina, Bidenen hitzetan, «beste eskubide guztiak bezala», ez da «absolutua».
Neurriez hitz egiten
Alderdi Demokratako eta Alderdi Errepublikanoko bederatzina senatari joan den astetik ari dira hitz egiten neurri sorta bat adostu ahal izateko, eta, horrela, bozketa batean, bi aldeen babesa jaso dezan. Baina demokratek proposatutakoak baino apalagoak izango dira. Errepublikanoek planteatzen dute eskoletako segurtasuna indartzea, eta, besteak beste, buru osasuneko programak finantzatzea.
Nancy Pelosi Ordezkarien Ganberako demokraten liderrak atzo esan zuenez, behe ganberan datorren astean eztabaidatuko dute neurri sorta bati buruz. Senatari eta diputatu errepublikano gehienek garbi utzi dute oztopatu egingo dutela estatubatuarrek armak erosi ahal izatea mugatzen duen edozein saiakera. Errepublikanoek errepikatu egin dute halakoetan erabili ohi duten mezua: «Morroi gaizto bat geldiarazten duen bakarra zera da, morroi zintzo bat arma batekin».
Kanadan, mugatu
Uvaldeko hilketa gertatu eta gero, suzko armen salerosketa eteteko lege proiektu bat aurkeztu zuen Kanadako Gobernuak, joan den astelehenean «Finean, suzko armen merkatua mugatu nahi dugu», azpimarratu zuen Justin Trudeau lehen ministroak. Proposamena parlamentura eramango dute,eta, liberalek gehiengorik ez duten arren, onartzeko moduan dira Alderdi Demokratiko Berria indarraren babesarekin.Proposamenak baditu salbuespen batzuk, baina, esate baterako, armak edukitzea de-bekatzen die indarkeria matxistarekin edo jazarpenarekin lo-tutako delituak egin dituztenei,eta herrialde osoan dagoen arma kopurua mugatu nahi du. Gobernuak jakinarazi du, gainera, norbanakoen erasorako armak erosiko dituela. |
2022-6-3 | https://www.berria.eus/albisteak/214242/paueko-auzitegiak-bertan-behera-utzi-du-turismorako-bizitokien-konpentsazio-neurria.htm | Gizartea | Paueko Auzitegiak bertan behera utzi du turismorako bizitokien konpentsazio neurria | Euskal Elkargoko hautetsien erabakiaren arabera, turismorako bizitegi bat alokagai duten jabeek urte osorako beste bizitegi bat eskaini beharko zuten. Errekurtsoa aurkeztu zioten, eta Paueko Auzitegi Administratiboak beran behera laga du hautetsiek erabakitakoa. | Paueko Auzitegiak bertan behera utzi du turismorako bizitokien konpentsazio neurria. Euskal Elkargoko hautetsien erabakiaren arabera, turismorako bizitegi bat alokagai duten jabeek urte osorako beste bizitegi bat eskaini beharko zuten. Errekurtsoa aurkeztu zioten, eta Paueko Auzitegi Administratiboak beran behera laga du hautetsiek erabakitakoa. | Euskal Hirigune Elkargoak turismorako bizitegien hazkundeari aurre egiteko erabakia hartu zuen martxoaren hasieran. Haren arabera, turismorako bizitegi bat alokagai jartzen dutenek urte osoan beste bat eskaini beharko zuten, konpentsatzeko. Ordea, etxeen jabeen kolektiboak helegitea jarri zion, eta arrazoia eman dio Paueko Administrazio Auzitegiak: suspenditu egin du konpentsazio neurria.
Beren etxebizitza nagusia urtean 120 egunez baino gehiagoz alokatzen duten jabeei zegokien neurria, baita bigarren etxebizitza aldi baterako alokairuan eskaintzen dutenei ere. Konpentsatzeko bizitegia hiri berean eskaini behar zuten, eta gutxi gorabehera ezaugarri berak izan behar zituen.
Erabakiaren berri izan ondoren, Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakariak eta Daniel Olzomendi eta Filipe Aramendi elkargoko hautetsiek agerraldia egin zuen, deliberoa kritikatzeko: «Gaur interes kolektiboak galdu du, eta interes pribatuak irabazi», arbuiatu zuen Olzomendik. Erabakia larria dela adierazi zuen Aramendik. Elkargoak helegitea aurkeztuko du Frantziako Estatu Kontseiluaren aitzinean datorren astelehenean, baina hilabeteak beharko dira hura ebazteko.
EH Baik epaitegien erabakia gaitzetsi du: «Haserre handia eragiten duen deliberoa da gaurkoa». Izan ere, herritarrentzat kaltegarria iruditzen zaie: «Helegitea pausatzearekin, Ipar Euskal Herriko biztanleek bertan bizitzeko duten eskubidea urratzen da».
Erabakiak erabaki, borrokan jarraitzeko asmotan da EH Bai: «Etxebizitza arloan, ezin dugu denbora gehiago galdu». Horregatik, Joko arauak alda ditzagun kanpainarekin jarraituko dute, eta esan dute lanean jarraituko dutela Herrian bizi plataformaren baitan ere. «Espekulatzaileen kontra, gure etxebizitzak diru iturri gisa kontsideratzen dituztenen kontra hartzen diren iniziatiba guziak sustengatzen ditugu». Etxebizitza eskubidearen alde egiteko, EH Bai bozkatzeko ere eskatu diete herritarrei: «Heldu den ekainaren 12an, EH Bairen bozka papera da bakarra joko arauak aldatu nahi dituenak».
Alda mugimenduak txalotu egin zuen elkargoaren erabakia, eta orain kritikatu du auzitegiak men egin diela «zenbait lobby-ren» eskakizunei, «gutxi batzuen interes pribatua lehenetsita». Halere, ziurtatu du borrokan jarraituko dutela, eta herritarrei dei egin diete «inoiz baino gehiago mobilizatzera». |
2022-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/214271/laborari-bat-hil-da-uztaritzen-traktorea-irauli-eta-azpian-harrapatuta.htm | Ekonomia | Laborari bat hil da Uztaritzen, traktorea irauli eta azpian harrapatuta | Aste honetan traktore istripuz hil den bigarren laboraria da. 78 urte zituen. | Laborari bat hil da Uztaritzen, traktorea irauli eta azpian harrapatuta. Aste honetan traktore istripuz hil den bigarren laboraria da. 78 urte zituen. | Atzo arratsaldean laborari bat hil zen Uztaritzen (Lapurdi), traktoreak azpian harrapatuta. 78 urte zituen. 17:30 inguruan izan zen istripua. Lanean ari zela, errekasto batean irauli zen traktorea, eta laboraria harrapatu zuen. Larrialdi zerbitzuak joan ziren istripua izan zen tokira, baina ezin izan zuten gizonaren bizia salbatu.
Aste honetan traktore istripuz hil den bigarren laboraria da. Asteazkenean 70 urteko laborari bat hil zen Duzunaritze-Sarasketan (Nafarroa Behera). Gizona Azkonzabal auzoko bere soroan ari zen lanean; traktoretik erori zen, eta azpian harrapatu zuen. Zerbitzu medikoak iritsi zirenean, bihotz-biriketako geldialdian zegoen, eta berehala hil zen.
Apirilean 70 urteko beste nekazari bat hil zen, hura ere lurra lantzen zebilela traktoreak harrapatuta. Aste honetako bi heriotzekin eta Garesen hil den eraikuntzako langilearekin, aurten jada 33 langile hil dira lan istripuan, sindikatuen arabera. |
2022-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/214272/alda-interes-pribatuak-lehenetsi-dituzte-interes-orokorraren-gainetik.htm | Politika | Alda: «Interes pribatuak lehenetsi dituzte, interes orokorraren gainetik» | Alda mugimenduarentzat oso larria da Paueko Auzitegiak konpentsazio neurriak bertan behera utzi izana. Etxebizitza turistikoen kontra tresna guztiak erabiltzera deitu ditu herritarrak eta Elkargoa. | Alda: «Interes pribatuak lehenetsi dituzte, interes orokorraren gainetik». Alda mugimenduarentzat oso larria da Paueko Auzitegiak konpentsazio neurriak bertan behera utzi izana. Etxebizitza turistikoen kontra tresna guztiak erabiltzera deitu ditu herritarrak eta Elkargoa. | Alda mugimenduarentzat oso larria da Paueko Administrazio Auzitegiak turismo etxeen konpentsazio neurria atzera bota izana. Atzo hartu zuten erabakia, eta gaur goizean Sebas Cristy Aldako kidea «oso haserre» agertu da Euskadi Irratian egin dituen adierazpenetan. Esan du interes pribatuak lehenetsi dituztela interes orokorraren gainetik.
Euskal Hirigune Elkargoak martxoaren hasieran erabaki zuen aurre egitea turismorako bizitegien hazkundeari. Haren arabera, turismorako bizitegi bat alokagai jartzen dutenek urte osoan beste bat eskaini beharko zuten, konpentsatzeko. Neurri hori, ordea, bertan behera utzi du Paueko auzitegiak. Euskal Elkargoak helegitea aurkeztuko du Paueko Auzitegiaren erabakiaren kontra, eta hori poztekoa dela esan du Aldako kideak, baina denbora galduko dela adierazi du: «Hilabeteak pasatuko dira, eta etxebizitzak galduko dira denbora horretan, turistikoak bihurtzeko. Gaur larria den egoera larriagotu egingo da hemen bizi nahi dutenentzat», salatu du Cristyk. Herritarrak eta Elkargoa bera deitu ditu etxebizitza turistikoen kontra tresna guztiak erabiltzera.
Hain zuzen, gaur goizean Hiriburun (Lapurdi) bildu dira Aldako kideak. Biltzarrean egitekoa den hitzaldietako batean konpentsazio neurriak Frantziako toki batzuetan ekarri dituen onurak azalduko dituzte. «Auzitegiek erran dute justifikatua dela. Parisen ere bai. Ez dugu hau ulertzen», azaldu du Cristyk. Etxebizitza sozialaren arazoa ere hizpide izango du Aldak biltzarrean.
«Kataklismo bat»
Erabakiaren berri izan ondoren, Jean-Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakariak, Daniel Olzomendi Turismorako hautetsiak eta Filipe Aramendi Urruñako auzapezak (Lapurdi) agerraldi bat egin zuten atzo. Etxegarairen ustez, auzitegiaren erabakia «kataklismo bat» da. «Azken bi urteetan irabazi hutsezko helburuarekin esplotatu duten higiezin zibil gaixo horien alde paratu da», adierazi zuen.
EH Baik ere auzitegiaren erabakia gaitzetsi du: «Haserre handia eragiten duen deliberoa». Izan ere, herritarrentzat kaltegarria iruditzen zaie: «Helegitea pausatzearekin, Ipar Euskal Herriko biztanleek bertan bizitzeko duten eskubidea urratzen da».
Erabakiak erabaki, borrokan jarraitzeko asmotan da EH Bai: «Etxebizitza arloan, ezin dugu denbora gehiago galdu». Horregatik, Joko arauak alda ditzagun kanpainarekin jarraituko dute, eta esan dute lanean jarraituko dutela Herrian Bizi plataformaren barruan ere. «Espekulatzaileen kontra, gure etxebizitzak diru iturri gisa kontsideratzen dituztenen kontra hartzen diren iniziatiba guziak sostengatzen ditugu». Etxebizitza eskubidearen alde egiteko, Frantziako Asanbleako bozetan EH Bai bozkatzeko ere eskatu diete herritarrei: «Heldu den ekainaren 12an, EH Bairen bozka papera da joko arauak aldatu nahi dituen bakarra». |
2022-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/214273/aitzol-maurtua-aske-geratu-da-hogei-urteko-zigorra-beteta.htm | Politika | Aitzol Maurtua aske geratu da, hogei urteko zigorra beteta | 2002ko ekainaren 14an atxilotu zuten | Aitzol Maurtua aske geratu da, hogei urteko zigorra beteta. 2002ko ekainaren 14an atxilotu zuten | Etxeratek jakinarazi duenez, Aitzol Maurtua Eguren euskal preso atxondarra aske utzi dute gaur goizean, Basauriko espetxean (Bizkaia). Hogei urteko espetxe zigorra ezarri zioten, eta osorik bete ondoren geratu da aske.
2002ko ekainaren 14an atxilotu zuten Maurtua. Hogei urte horietan Huelvako, Dueñasko eta Caceresko espetxeetan egon da. |
2022-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/214274/zenbait-migratzaileri-muga-zeharkatzen-lagundu-diete-hainbat-lagunek-mozorrotuta.htm | Gizartea | Zenbait migratzaileri muga zeharkatzen lagundu diete hainbat lagunek, mozorrotuta | Ehun mugimenduak «lehen burujabetza ekintza» egin du, eta Irundik Baionako Pausaraino eraman ditu Afrikatik iritsitako zenbait lagun | Zenbait migratzaileri muga zeharkatzen lagundu diete hainbat lagunek, mozorrotuta. Ehun mugimenduak «lehen burujabetza ekintza» egin du, eta Irundik Baionako Pausaraino eraman ditu Afrikatik iritsitako zenbait lagun | Ehun mugimenduak deituta, hainbat lagunek mozorrotuta pasatu dute gaur eguerdian muga Irunen, eta, modu horretan, Afrikatik iritsitako zenbait laguni muga zeharkatzen lagundu diete. Baionako Pausaraino eraman dituzte. «Lehen burujabetza ekintza» gisa izendatu du Ehunek. «Herritartasuna emateko gure eskubidea, eta gure herrian libre mugitzeko eskubidea jarri ditugu praktikan». Uztailaren 4an beste ekintza bat egingo dutela ere aurreratu dute.
«Frantziak erabaki du Afrikatik datozen lagunak ezin direla pasatu Gipuzkoatik eta Nafarroatik Lapurdira, Nafarroa Beherera eta Zuberoara. Erabaki horrek heriotzara eraman ditu bizi hobe baten bila Afrikatik etorritako hainbat lagun. Gure Bidasoa ibaia heriotzaren sinonimo bilakatu dute Frantziak eta Espainiak», salatu du Ehunek ohar batean. |
2022-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/214275/sostengu-eraginkorragoa-lehentasun.htm | Gizartea | Sostengu eraginkorragoa lehentasun | Independentzia ekonomikoa bermatuz garaira egokitzea jarri du erronkatzat BERRIA Taldeak Akziodunen Batzarrean. Inoizko BERRIAlagun gehien ditu: 15.000tik gora. | Sostengu eraginkorragoa lehentasun. Independentzia ekonomikoa bermatuz garaira egokitzea jarri du erronkatzat BERRIA Taldeak Akziodunen Batzarrean. Inoizko BERRIAlagun gehien ditu: 15.000tik gora. | Komunitatearen sostengua erdigunean jarrita, «independentziari eta bideragarritasun ekonomikoari eustea»: helburu hori izango du BERRIA Taldeak datozen bi urteetan. Hala berretsi dute akziodunek, Andoaingo Martin Ugalde kultur parkean (Gipuzkoa) egindako batzarrean. Komunitate hori zabaltzeko, ezinbestekotzat jo zuten irakurleek «BERRIA gehiago eta gehiagotan» irakurtzea, eta, horretarako, beharrezkotzat ezarri zuten hedabideen eremuan gertatzen ari diren «eraldaketa sakonetara» egokitzea.
Izan ere, 2022-2024ko aldirako plan estrategikoak parez pare begiratzen die hedabideen arloan gertatzen ari diren joerei: «Kalitatezko informazioa eskaintzeko eta jasotzeko moduak eraldatzen ari dira. Informazioaren mundua gero eta digitalagoa izango da herritarrentzat, eta, ondorioz, hedabideontzat ere bai». Horregatik, eremu digitalean hazi eta hari lotutako sostengu ekonomikoa zabaldu nahi du hedabideak, orekari eutsita eta «paperaren eskaintza behar bezala balioetsiz».
2024ra arteko kudeaketa planak, halaber, iparrorratz izango ditu BERRIAren bost ildo estrategikoak: «Kazetaritza esanguratsua egitea»,«irakurleen esperientzia digitala hobetzea», «BERRIAren komunitatearekin harremana sendotzea», «negozio eredua egokitzea» eta «BERRIA feminista eraiki eta lanerako leku hobea egitea».
Urte zail baina «emankor» baten osteko gogoetak plazaratu ditu Iban Arregi BERRIA Taldeko kontseilari ordezkariak batzarrean. Pandemiaren eraginpeko bigarren urtea izan zen iazkoa, eta horretara moldatu beharrak konplikatu zuen lana: «Etxetik lan egiteko antolatu behar izan dugu, eta neke handia pilatu da. Taldea erdigunean jartzeko eta zaintzeko ahalegin handia egin da». Zaila izan zen, halaber, ikuspuntu ekonomikotik, baina, hala ere, «irabazi txiki batekin» amaitu zuen taldeak iazko urtea.
Publizitate aurreikuspenak bete izanak eta Jaurlaritzarekin eginiko itunak lagundu dute horretan, aitortu duenez, baina, batez ere, BERRIAlagun kopuruan izan den «jauzia» nabarmendu du. Inoizko gehien dira: 15.000tik gora. Salmentetan urteotan izandako beherakadak bere horretan jarraitzen du, baina, aldi berean, BERRIAlagunen komunitatea handitzen ari da.
Positiboagoa da Interneteko eskaintzaren bilakaera. 2021eko datuak 2020koak baino okerragoak izan arren, datuek erakusten dute pandemia aldagai erabakigarria izan zela, eta, erreferentzia gisa 2019ko datuak hartuz gero, gorakada ikusten da. «Irakurketa maiztasuna» ere handitzen ari dela aipatu zuen Arregik, eta horren garrantzia nabarmendu. Azaldu zuen maiztasuna igo ahala «atxikimenduak» ere hala egiten duela.
BERRIA ez dago joera orokorretatik salbu, hala ere, eta horrek ez du hobera egin urte berriarekin. KPI Kontsumo Prezio Indizearen igoerak «lehendik zaila zen egoera areago zaildu» duela adierazi zuen. Gorakada horren islarik ez da izan langileen soldatetan, eta %4 igo dira. Testuinguru horretan, batzarrak aurrekontu defizitarioa onartu du, datozen bi urteetan diru sarrerak handitzeko helburuarekin.
Hori lortzeko, komunitatea «handitzea» eta»trinkotzea» datozen urteetarako erronka izango dela esan zuen, eta hala egin beharko dela, «independentzia ekonomikoa» bermatu ahal izateko; informazio «onena eta esanguratsuena» eskainiz egin nahi dute hori, batetik, eta sektoreko etengabeko aldaketetara egokituz, bestetik. Azken horrek eskatzen dituen «jauzi digitalak» egiteko, ordea, finantzaketa publikoa behar-beharrezkoa izango dela gaineratu du.
Beatriz Zabalondo BERRIA Taldeko lehendakariak, berriz, eskerrak eman dizkie BERRIAlagun, euskaltzale, babesle eta irakurleei, eta «euskarazko kazeta bakarra zaintzera» deitu du: «Gure aurrekoek egindakoari zor diogun errespetuagatik, ondorengoei transmititzeko dugun obligazioagatik, gure erantzukizuna delako». Beste argudio bat ere erantsi du: «Munduko dibertsitateari egiten diogun ekarpenarengatik».
Aldaketak
Administrazio Kontseilua ere berritu dute batzarrean. Bost urte beteta, kargua utzi dute Amagoia Gurrutxaga BERRIAko kazetari eta Lanarteako kideak eta Jon Altuna Mondragon Unibertsitateko errektoreorde akademikoak, eta haien lekua hartu dute Nagore Ipiña Mondragon Unibertsitateko Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultateko dekanoak eta Jon Olano BERRIAko kazetariak. Horiekin, Arregirekin eta Zabalondorekin batera, hauek osatzen dute kontseilua: Haizpea Abrisketak, Karmele Artetxek, Gabirel Erdoizak, Erika Lagomak, Txema Ramirez de la Piscinak, Mikel Legarrak eta Idoia Torregaraik. |
2022-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/214276/epaiketekin-ez-dituztela-geldituko-aldarrikatu-dute-ernaiko-kideek.htm | Politika | Epaiketekin «ez dituztela geldituko» aldarrikatu dute Ernaiko kideek | Mobilizazio jendetsua egin dute ekainaren 15ean epaituko dituzten zazpi gazteei elkartasuna adierazteko. Manifestari talde batek afixak itsatsi ditu BBVAren egoitza nagusian eta Ertzaintzak martxa geldiarazi du | Epaiketekin «ez dituztela geldituko» aldarrikatu dute Ernaiko kideek. Mobilizazio jendetsua egin dute ekainaren 15ean epaituko dituzten zazpi gazteei elkartasuna adierazteko. Manifestari talde batek afixak itsatsi ditu BBVAren egoitza nagusian eta Ertzaintzak martxa geldiarazi du | «Irribarre egiten eta hortzak erakusten ari gara gaur. Berriz ere kalean gaude. Ez gaituzte geldituko, gazte borrokak merezi duelako». Ane Alava Ernaiko bozeramaileak aldarri horrekin amaitu du gazte erakundeak Bilboko kaleetan antolaturiko manifestazioaren osteko bere hitzartzea. Ekainaren 15ean iazko maiatzean Bilbon atxiloturiko zazpi gazteen aurkako epaiketa hasiko da, eta Ernaik Bilbon antolatu du haiei babesa eskaintzeko mobilizazio jendetsua. Tentsio handiko uneak egon dira gazte talde batek BBVAko egoitza nagusiko paretan afixa batzuk itsatsi dituenean. Ertzaintzak neska bat identifikatu du.
Moyua Plaza eta Arriaga antzokiaren arteko bidea egin du manifestazioak. «Ez gaituzte geldituko!» eta «Gazte altxa, hasi da iraultza!» izan dira oihu errepikatuenak. Manifestariek hainbat lan gatazkatan murgildutako langileen babesa jaso dute, eta bertan ziren, besteak beste, Alconzako, ITP Aero PCBko eta Tubacexeko behargin batzuk. Lasai zihoan martxa BBVAk Kale Nagusian duen egoitzaren parera iritsi den arte. Gazte multzo bat manifestaziotik irten eta afixa batzuk itsatsi dituzte paretan. Bat batean Ertzaintzaren sei bat furgoi agertu dira eta auto batean zihoazen bi agentek, borra eskuan, neska bat bortizki atxiki dute. Identifikatu eta aske utzi dute. Tentsio handiko uneak egon dira. Istiluen aurkako hogei bat ertzain agertu dira eta babes hesia egin dute manifestazioaren aurrean. Manifestariek oihuka erantzun diete. Aurrean bi auto gurutzatu dituzte eta ez diote manifestazioari aurre egiten utzi. Martxa bost bat minutuz geldirik egon da Kale Nagusian. Hortik aurrerakoetan, istiluen aurkako ertzainek, ‘Foam’ jaurtigailu eta ezkutuekin, oso gertutik jarraitu dute mobilizazioa.
Euripean bukatu da martxa, eta Asier Alcedo epailearen aurretik pasatu beharko den gazteetako bat izan da aurrenekoa hitz egiten. Azken egunetan jasotako elkartasun keinuak eskertu ditu. Mugimendu sozialei zein langile borroka ezberdinetan murgilduta dauden pertsonei eskerrak eman dizkie. Azaldu du iazko mobilizazioan egin zuten gauza bakarra «gazteon bizitza duinaren alde borrokatzea» izan zela. Haien atxiloketa «poliziaren muntai berri bat» dela salatu du, «arrazoirik gabeko» eta «gezurrez beteriko» atestatu batean oinarriturikoa, eta ez dela kasu isolatu bat, halakoak ohikoak direlako gazte mugimenduen aurka.
Hala ere, alde ona ere aurkitu nahi izan dio Alcesok bere hitzartzean: «Gu geldiarazten saiatzen badira, jipoitzen eta atxilotzen bagaituzte… aldaketak eragiten ari garelako da. Sistemarentzat konpondu beharreko arazo bat garelako». Beraz, aldarrikatu du gazteriak norabide berean jarraitu behar duela, bide berriak urratuz eta ez hain berrietan lan egiten jarraituz.
Alavak hartu du hitza da ondoren, eta azaldu du epaiketaren aurkako erantzunik onena «elkartasuna jostea», haien borroketan berrestea eta bizitza duinaren aldeko mugimenduekin bat egitea dela. Kritika gogorra egin dio poliziaren jardunari, eta gogoratu du duela urtebete Ertzaintzak zortzi gazte atxilotu eta beste 60 jipoitu zituela Bilboko epaitegiaren aurrean. Poliziak bortizkeriaz erantzun zuen, «Eusko Jaurlaritzaren isiltasun eta konplizitate guztia zituela jakitun izanda». Bortizkeria hori, baina, Alavak salatu duenez, «etengabe» errepikatu da azken hilabeteetan, lan gatazketan, etxegabetzeetan edota herri mugimenduetan ikusi den bezala: «Bizitza duinen aldeko borrokaren aurrean bortizkeria poliziala agertzen da». |
2022-6-4 | https://www.berria.eus/albisteak/214277/bidasoak-asobal-kopako-finala-jokatuko-du-bihar.htm | Kirola | Bidasoak Asobal Kopako finala jokatuko du bihar | Bartzelona izango du kontrario (18:00). Granollers kanporatu du gaur (38-28). | Bidasoak Asobal Kopako finala jokatuko du bihar. Bartzelona izango du kontrario (18:00). Granollers kanporatu du gaur (38-28). | Bidasoa final batean da berriz ere. 2019an bezala, Asobal Kopakoa izango du, eta orduan bezala, Bartzelona aurkari. Bihar du partida garrantzitsu hori, Zaragozan (18:00, La Liga SportsTV), gaur bi finalerdiak jokatu zituzten leku berean.
Aurrenekoan aritu daBidasoa, eta irabazi egin dioGranollersi (32-28. Atsedenaldian, 16-17). Jokalari bat nabarmendu da: Iñaki Caverok hamalu gol sartu ditu —jaurtiketa bakarra hutsegin du—. Xoan Ledo atezainak ere partida ona jokatu du, eta horrenbestez, ligako hirugarren sailkatuak mendean hartu du bigarrena. Kopako mendekua ere hartu du, final-laurdenetan utzi baitzuen kalean Granollersek.
Izan ditu estutasunak, hala ere, Bidasoak, bigarren zatiaren hasieran 20-16 galtzen zelako. Gero, hiru aurretik jarri da, baina gol batera gerturatzea lortu dute kataluniarrek. Ez dute, baina Bidasoa harrapatu, eta 1993ko titulua berriz lortzeko aukera izango du.
Logroñok ere ez du Bartzelona harrapatu bigarren finalerdian. Aise nagusitu zaio talde ahalguztiduna, hasi eta buka (40-26). |
2022-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/214309/ehunka-lagun-bildu-dira-amaiurren-burujabetza-aldarrikatzeko.htm | Politika | Ehunka lagun bildu dira Amaiurren, burujabetza aldarrikatzeko | Nafarroa Berriz Altxa mugimenduak antolatu du Amaiuraldia. Amaiurko batailaren 500. urteurrena gogoratzeko ekitaldi nagusia izan da. | Ehunka lagun bildu dira Amaiurren, burujabetza aldarrikatzeko. Nafarroa Berriz Altxa mugimenduak antolatu du Amaiuraldia. Amaiurko batailaren 500. urteurrena gogoratzeko ekitaldi nagusia izan da. | Festa eta aldarrikapena uztartu dituzte gaur ehunka lagunek Amaiurren (Nafarroa). Amaiurko batailaren 500. urteurrena gogoratzeko ekitaldi nagusia egin dute Nafarroa Berriz Altxa dinamikak antolatuta, eta, haien arabera, «gaurkotasun handiko aldarrikapen bat» egiteko baliatu dute: «Errotik ezberdina izango den burujabetza eredu bat» aldarrikatu dute.
11:00etarako ailegatu dira autobusak Amaiurrera, eta, 11:30ean, ekitaldia egin dute herrian; ondotik, hiru kilometroko oinezko martxa, eta, azkenik, herri bazkaria eta festa Elizondon —bazkariko diruarekin Aroztegiaren aurkako mugimendua eta Erdiz Bizirik lagunduko dituzte—. Trikidantz, Madame Birrots eta Irrien Lagunak izango dira han.
«500 urte beranduago, hemen gaude, zutik. Eta ez gaude bakarrik, gainera: Katalunia, Irlanda, Gales, Korsika, Galizia eta estaturik gabeko gainontzeko herriak», esan dute, amaieran, antolatzaileek. «Denon artean gure nahiak lotu ditzagun, eta altxa dezagun olatu subiranista bat, gure herrien biziraupen nazionala bermatuko duena eta, batez ere, errepublika berriak eraikiz, mundu berri bat posible egingo duena».
Ekitaldian izan dira Euskal Herri osoko ordezkariak: Irati Elizalde Gipuzkoatik, Txema Ramirez de la Piscina Arabatik, Oier Errementeria Bizkaitik, Klara Rouget Ipar Euskal Herritik eta Mieljoxe Ariztia Nafarroatik. Nafarroa Berriz Altxa dinamikaren aldetik, Floren Aoizek, Amagoia Susperregik eta Joseba Compainsek hitz egin dute, eta han izan da Isabel Aleman Amaiurko alkatea ere. |
2022-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/214310/ampo-ordiziak-galdu-egin-du-ligako-finala.htm | Kirola | Ampo Ordiziak galdu egin du ligako finala | Goierritarrek ezin izan dute euren lehen liga irabazi. Oso lehiatua izan da neurketa. | Ampo Ordiziak galdu egin du ligako finala. Goierritarrek ezin izan dute euren lehen liga irabazi. Oso lehiatua izan da neurketa. | Bigarrenean ere ez. Bere lehen liga irabazteko aukera zuen gaur Ampo Ordiziak, baina ezin izan du Santboiana gainditu (23-17). Partida borrokatua izan da Sant Boin (Katalunia), eta dozenaka zaleren babesa izan du Goierriko taldeak. Ordiziako plazan ere elkartu dira zaleak, lehia ikusteko.
Ondo hasi dute neurketa ordiziarrek: zazpigarren minutuan egin du lehen entsegua Elliot Ryanek, eta Valentin Cruzek transformatu du. Atsedenaldiaren aurretik, ordea, markagailua irauli dute etxekoek (13-7). Bigarren zatian izan ditu aukerak Ampok, baina Santboianak baliatu ditu.
Dena den, denboraldi bikaina izan da Ordiziarentzat. Bigarren aldiz jokatu dute ligako finala, baina oraingoan ere ezin izan dute garaikurra altxatu. Ea hirugarrengoan. |
2022-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/214311/emakume-bati-sexu-eraso-bat-egin-diote-beasaingo-festetan.htm | Gizartea | Emakume bati sexu eraso bat egin diote Beasaingo festetan | Ertzaintza gertatutakoa ikertzen ari da, eta udalak elkartasuna adierazi dio biktimari. Elkarretaratze jendetsua egin zuten atzo arratsaldean, protestatzeko. | Emakume bati sexu eraso bat egin diote Beasaingo festetan. Ertzaintza gertatutakoa ikertzen ari da, eta udalak elkartasuna adierazi dio biktimari. Elkarretaratze jendetsua egin zuten atzo arratsaldean, protestatzeko. | Emakume bati sexu eraso bat egin zioten larunbat gauean Beasainen (Gipuzkoa), Loinatz jaien azken-aurreko egunean. Udalak eman du gertatutakoaren berri, eta igande eguerdian alderdi guztiek adostu duten ohar bat argitaratu du.
Han dioenez, «ustezko eraso baten aurrean gaude oraintxe. Zer gertatu den argitzea Ertzaintza eta mediku zerbitzuen eskuetan dago, eta ikerketak aurrera jarraitzen du». Horregatik, «testuinguru horren barruan, Udalak bere laguntza osoa eskaintzen die ustezko biktimari eta bere familiari». Horretaz gain, jaien atarian sexu erasoen aurka egindako adierazpen bateratua berretsi dute.
Neskak Ertzaintzaren aurrean salaketa jarri aurretik argitaratu zuten agiria. Gaur goizean baieztatu du Ertzaintzak salaketa jarri duela.
«Sexu erasoak onartezinak dira, pertsonen askatasunaren aurkako eraso zuzenak direlako, haien duintasunaren kontrakoak. Batez ere emakumeen aurka eginikoak direnean». Dei egin diote gizarte osoari «konpromiso aktiboa» edukitzeko halakoei aurre egiteko. «Udalak ere egingo du».
Erasoa salatzeko eta erasotako emakumeari babesa adierazteko elkarretaratze jendetsua egin dute arratsaldean, Itaiak deituta. |
2022-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/214312/euskal-eskola-publikoaren-jaia-ospatu-dute-bastidan.htm | Gizartea | Euskal Eskola Publikoaren Jaia ospatu dute Bastidan | Bi urtez atzeratu ostean, jaia eta aldarrikapena uztartu dituzte Bastidan elkartu diren milaka lagunek. | Euskal Eskola Publikoaren Jaia ospatu dute Bastidan. Bi urtez atzeratu ostean, jaia eta aldarrikapena uztartu dituzte Bastidan elkartu diren milaka lagunek. | Hirugarren saiakeran egin dute azkenean Euskal Eskola Publikoaren Jaia, azken bi urteetan ezin izan baitute ospatu, osasun larrialdia dela eta. Arabako Errioxan egin da lehen aldiz jaialdia, Bastidan, eta milaka lagun elkartu dira han, eguraldia lagun.
Jaialdia atzo hasi zen. Arratsaldean umeentzako tailerrak egin zituzten, baita herriaz eta inguruneaz gehiago jakiteko bisita gidatuak ere.
Gaur, berriz, bost gune egon dira, herrian sakabanatuta, eta denetariko ekitaldiak izan dira haietan.
Festa egiteaz gain, aldarrikapenerako ere baliatu dute eguna. Izan ere, EHIGE Euskal Herriko Ikasleen Gurasoen Elkarteak azpimarratu nahi izan du ikasleei kalitatezko hezkuntza eskaintzeko beharrezkoa dela «baliabide ugari izatea». Azpiegitura egokiak izatea eta lantalde egonkor eta konprometitua edukitzea ezinbestekotzat jo ditu, eta nabarmendu du hezkuntza sare publiko indartsu bat euskara indartzeko tresna oso garrantzitsua dela.
Lan eredugarria
Irekiera ekitaldian hitz egin dute Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak, Arkaitz Aburto EHIGEko presidenteak eta Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak. Bildarratzek Bastidako ikastetxe publikoaren «lan eredugarria» nabarmendu du. Azpimarratu du «etorkizuna eraikitzeko ezinbestekoa» izango dela «ezberdinen arteko elkarlana».
Aburtok, berriz, eskola publiko guztien lana goraipatu du, hezkuntza kalitatea «maila gorenean» jartzen dutelako. Dena den, gobernantza eredu berri bat behar dela defendatu du, «deszentralizatua eta parte hartzailea, kohesioa bilatzen duena».
Azkenik, Gonzalezek euskal eskola publikoa Arabako Errioxan euskara errotzeko egiten ari den lana aipatu du: «Hamar gaztetik zazpik euskara ulertzen dute, eta gero eta gehiago entzuten da kalean», nabarmendu du. |
2022-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/214313/baiona-top14ra-itzuli-da.htm | Kirola | Baiona Top14ra itzuli da | Avironek aise irabazi du Mont-de-Marsanen aurkako neurketa. Urte bakarra egin du bigarren mailan. | Baiona Top14ra itzuli da. Avironek aise irabazi du Mont-de-Marsanen aurkako neurketa. Urte bakarra egin du bigarren mailan. | Lehenengo aukera baliatu du Baionak. Avironek bi aukera zituen Top14ra bueltatzeko: lehena, gaur, Montpellierren (Frantzia), Mont-de-Marsanen aurka; eta, bestela, datorren astean, Perpinya Top14 ligako azken-aurreko sailkatua menderatu beharko zukeen. Baiona, ordea, maila goreneko taldea da jada, Mont-de-Marsani 20-49 irabazita.
Iaz Miarritzeren aurkako derbian maila galdu eta gero, Baionak Top14 ligara itzultzea baino ez zuen buruan denboraldi hasieran. ProD2ra jaitsi izanagatik ere, egitasmoari «segida» eman zion zuzendaritzak, eta taldeak denboraldi bikaina osatu du. Gaur jaso dute saria.
Dena den, datorren urtean ez da derbirik izango Top14an, aurten maila galdu baitu Miarritzek. 2013-2014ko denboraldiaz geroztik ez daude Miarritze eta Baiona aldi berean lehen mailan. |
2022-6-5 | https://www.berria.eus/albisteak/214314/eibarrek-bigarren-mailan-jarraituko-du.htm | Kirola | Eibarrek Bigarren Mailan jarraituko du | Armaginek luzapenean galdu dute Gironaren aurkako itzulerako neurketa, eta ez dute baliatu joanekoan lortutako garaipena. Gertu izan dute Lehen Maila. | Eibarrek Bigarren Mailan jarraituko du. Armaginek luzapenean galdu dute Gironaren aurkako itzulerako neurketa, eta ez dute baliatu joanekoan lortutako garaipena. Gertu izan dute Lehen Maila. | Eibarrek, aurtengoz, agur esan dio Lehen Mailan jokatzeko ametsari. Armaginek oso gertu izan dute Lehen Maila, baina, lehenik Alcorconen, eta gaur Ipuruan, huts egin du taldeak. Dena alde zutenean, errematatzea falta.
Gaur igoera kanporaketako itzulerako partida galdu dute Ipuruan, luzapenean. Gironan 0-1 irabazi zuen Eibarrek, baina, gaur, lehen 90 minutuetan, 0-1 gailendu da Girona. Luzapena jokatzera behartu ditu horrek, eta hura hasi bezain pronto okertu zaizkie gauzak etxekoei: Stuanik sartu du Gironari finala jokatzeko txartela eman dion gola.
Denboraldi ona egin du Eibarrek, baina saririk gabea. Jardunaldi askotan egon da igoerako postuetan. Hasi ez zen ondo hasi, taldea eta entrenatzailea ia erabat berriak zirelako, baina azkar hartu zion neurria lehiaketari. Lehen itzulia bigarren lekuan bukatu zuen, 11 garaipenekin, sei berdinketarekin, eta soilik lau partida galduta; laurogei punturekin bukatu zuen sasoia. Almeriak eta Valladolidek 81 lortu zituzten. Kanporaketetako finala Tenerifek eta Gironak jokatuko dute. |
2022-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/214315/gutxienez-50-pertsona-hil-dituzte-eliza-katoliko-bati-eraso-eginda.htm | Mundua | Gutxienez 50 pertsona hil dituzte eliza katoliko bati eraso eginda | Igandeko meza egiten ari ziren Owo herrian. Tiroz eta lehergaiz egin dute erasoa. | Gutxienez 50 pertsona hil dituzte eliza katoliko bati eraso eginda. Igandeko meza egiten ari ziren Owo herrian. Tiroz eta lehergaiz egin dute erasoa. | Xabierko Frantziskoren elizan Mendekosteko igandeko meza egiten ari ziren atzo, Nigeriako Ondo estatuko Owo herrian, eta gizon armatu batzuk sartu ziren.
Agintarien arabera, tiro egin zuten eliztarren kontra, eta lehergailu bat zartarazi zuten.
Gutxienez, 50 pertsona hil zituzten, eta dozenaka zauritu. Hildakoetako batzuk haurrak dira. Apaizak eta apezpikua bizirik atera dira erasotik, Nigeriako Eliza katolikoko eledun batek azaldu duenez.
«Herrialde honek ez dio inoiz amore emango gaizkiari, eta jende gaiztoa eta iluntasuna ez zaizkio inoiz gailenduko argiari», adierazi du herrialdeko presidente Muhammadu Buharik.
Ez dute jakinarazi erasotzaileak nortzuk edo zer taldetakoak ziren. Edonola ere, Ondo estatuko legebiltzarreko kide Adeyemi Olayemik esan du Fulani talde etnikoko kideak zirela. Fulani gehienak musulmanak dira. Gatazka dago Nigeriako iparraldean artzain bizimodua duten herrien eta lurjabeen artean. Estatuko gobernuak berriki debekatu du aziendak Ondon bazkatzea, besteak beste basoetan, bahiketak egin dituztelako inguruan. «Segurtasuna handitu da abeltzainak gure basoetatik bidali ditugunean», esan du Olayemik. «Eraso hau mendekua da, gobernadoreari deabruzko mezu bat bidaltzeko». |
2022-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/214316/boris-johnsonek-zentsura-mozioari-aurre-egin-beharko-dio-gaur-bere-alderdian.htm | Mundua | Boris Johnsonek zentsura mozioari aurre egin beharko dio gaur bere alderdian | Alderdi Kontserbadoreko kritikoek sinadurak bildu dituzte lehen ministroa kanporatzeko bozketa egiteko. Lehen ministroak esan du «hilabeteotako espekulazioak amaitzeko aukera bat» dela bozketa. | Boris Johnsonek zentsura mozioari aurre egin beharko dio gaur bere alderdian. Alderdi Kontserbadoreko kritikoek sinadurak bildu dituzte lehen ministroa kanporatzeko bozketa egiteko. Lehen ministroak esan du «hilabeteotako espekulazioak amaitzeko aukera bat» dela bozketa. | Baliteke gaur arratsaldean amaitzea Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministro gisa egiten ari den ibilbidea. Hura kanporatzea nahi duten haren alderdikideek sinadurak bildu dituzte, eta gaur bozkatuko dute Johnsonen aurkako barneko zentsura mozioa. Eskandaluz eskandalu ibili da lehen ministroa azken hilabeteotan, eta haren alderdian gero eta handiagoa da ezinegona.
Gutxienez 54 diputatuk gutun bidez eskatzea behar zen bozketa egiteko, %15, alegia. Kopuru hori lortu dela jakinarazi du gaur Graham Brady toryen talde parlamentarioko presidenteak, eta azaldu du Johnsoni atzo eman ziola horren berri; hala, lehen ministroarekin bozketa «ahalik eta azkarrena» egiteko adostu zuen.
Bozeramaile baten bitartez, Johnsonek erantzun du «hilabeteotako espekulazioak amaitzeko aukera bat» dela bozketa, eta gogo onez hartu du, bere burua «defendatzea» ahalbidetuko diolakoan. Sajid Javid Osasun ministroak ere antzeko mezua helarazi du —lehen ministroaren aliatuetako bat da alderdian—, eta esan du irabaziz gero Johnsonek aurrera jarraitzeko zilegitasuna izango duela, nahiz eta alde handiz ez irabazi.
Beraz, alderdiko arauen arabera, gaur bertan egingo dute bozketa, Euskal Herrian 19:00ak eta 21:00ak artean direnean. Zentsura mozioa gainditzeko, 180 diputaturen sostengua beharko du Johnsonek, hau da, erdiarena gehi batena; bozketa galtzen badu, toryek primarioak egiteko prozesua hasiko dute, zenbait hilabete iraungo duena —bi inguru, azken bozketei erreparatuz gero—.
Lehen ministroa ordezkatzeko faboritoen artean, Rishi Sunak Ogasun ministroa, Liz Truss Atzerrikoa eta Jeremy Hunt diputatu eta Atzerri ministro ohia daude —2019ko primarioetan Johnsonen kontra galdu zuen—; Sunakek, baina, badirudi irabazteko aukera asko galdu zituela iragan apirilean, haren emaztearen eskandalu batek —ez zituen zerga batzuk ordaindu— kalte egin ziolako. Hori bai, ministro horiek jada eman diote babesa publikoki Johnsoni, Twitter bidez, baina mozioko botoak sekretu direnez, ez dago argi sostengu horiek egiazkoak diren.
Lehen ere gertatu dira halako zentsura mozioak alderdian. Theresa May lehen ministroak halako bat irabazi zuen 2018. urtean, baina bost hilabete geroago kargua utzi behar izan zuen, alderdian brexit-aren aferan zuen sostengu falta ikusita eta barne presioen ondorioz.
Iragan apirilaren 21ean, Erresuma Batuko Komunen Ganberak Boris Johnson ikertzea onartu zuen, bere bulegoko festen auzian gezurra esan ote zuen argitzeko. Alderdi Laboristak aurkeztu zuen Johnson ikertzeko mozioa, eta, kontserbadoreek gehiengo osoa duten arren, batere oztoporik gabe egin zuen aurrera, lehen ministroaren alderdiko diputatuak ere ez baitziren kontra agertu. Horrek argi utzi zuen Johnsonek bere alderdian bertan zuen konfiantza krisia.
Gainera, lehen ministroaren irudiari nabarmen kalte egin dio konfinamendu garaian Downing Streeten egindako festen auziak. Duela bi aste, Erresuma Batuko lehen ministroaren kabineteko idazkariorde Sue Grayk argitara atera zuen afera horri buruzko ikerketaren behin betiko txostena, eta, horretan, zeharka bada ere, beren erantzukizuna aitortzeko eskatzen die Johnsoni eta haren kabineteko idazkari Simon Caseri. |
2022-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/214317/liskarrak-eta-erasoak-izan-dira-donostian-gksren-eta-gazte-asanbladaren-inguruko-kideen-artean.htm | Politika | Liskarrak eta erasoak izan dira Donostian GKSren eta Gazte Asanbladaren inguruko kideen artean | Gazte Asanbladak salatu du GKSren inguruko hogei bat kidek «eraso egin eta jipoia eman» zietela bi laguni. GKSk ere salatu du bere kide bat «jipoitu» dutela etxeko atarian. Gazte Asanbladak agerraldia egin du gaur, eta bi aldeek eginiko erasoak gaitzetsi ditu. | Liskarrak eta erasoak izan dira Donostian GKSren eta Gazte Asanbladaren inguruko kideen artean. Gazte Asanbladak salatu du GKSren inguruko hogei bat kidek «eraso egin eta jipoia eman» zietela bi laguni. GKSk ere salatu du bere kide bat «jipoitu» dutela etxeko atarian. Gazte Asanbladak agerraldia egin du gaur, eta bi aldeek eginiko erasoak gaitzetsi ditu. | Gazte Asanbladaren eta Gazte Koordinakunde Sozialistaren arteko giroa gaiztotuz doa Donostiako Parte Zaharrean. Joan den astean zabaldu zen bien arteko liskarrak izan zirela Kijera gaztetxea zen eraikinean, han zegoen materialaren kontura, eta asteburuan, berriz, AZGA Alde Zaharreko Gazte Asanbladak salatu du GKSren inguruko hogei bat lagunek eraso egin dietela Gazte Asanbladako kide bati eta auzoko gazte bati. GKSk, berriz, salatu du bere kide bati etxera jarraitu eta jipoia eman ziotela atarian.
Gertakari horien harira, agerraldi bat egin du gaur Alde Zaharreko Gazte Asanbladak, 19:30ean, Trinitate plazan. Zehaztu dutenez, egoerari irtenbide bat ematea dute helburu, eta auzoko eragileen mahaira deitzea erabaki dute horretarako. GKS ere deitu dute mahaira. «Errespetuan oinarrituriko espazio seguruen, anitzen eta parte hartzaileen alde egiten jarraituko dugu, betiere auzoaren eta auzotarron mesedetan», erantsi dute.
GKSk egindako salaketari buruz ere mintzatu dira AZGAkoak. Izan ere, Gazte Koordinakunde Sozialistak salatu du bere kide bati jipoia eman ziotela. Horren gainean, AZGAk jakinarazi du eraso egin zuen kidea kanporatu dutela: «Ez dugu inongo erasorik onartzen». Hala, GKSri eskatu diote «jarrera bat» har dezala eraso egin zuten bere kideekiko.
Larunbateko liskarrak
Atzo goizaldean zabaldu zen notizia. Gazte Asanbladak ohar batean azaldu zuenez, larunbatean, 20:30 aldera, hogei bat lagunek AZGAko kide bati eta auzoko gazte bati «eraso egin eta jipoia eman» zieten «ildo sozialistako hogei bat kidek». Horietako «asko kanpotik etorriak» zirela ere adierazi zuen AZGAk: «Gainera, egoera lasaitzera sartu zen auzotar orori mehatxu eta eraso egin zioten ildo sozialistako militanteek».
Gauerdian beste eraso bat gertatu zela azaldu du AZGAk: «AZGAko bi kide kalean zeudela, ildo sozialistako hiru kide aurretik eraso egina zioten kidearengana harropuzkeriaz oldartu ziren». Gazte Asanbladaren arabera, beste kidea egoera baretzen ahalegindu zen, baina «ildo sozialistako 40 bat militante kalearen bi muturretatik kristalezko botilak auzotarroi botaz auzotarron aurka oldartu ziren». Horietako batzuek aurpegia estalita zeramatela ere zehaztu zuen Gazte Asanbladak, eta gaineratu «eraso antolatuak» izan zirela.
Bestelakoa da Donostiako GKSk emaniko bertsioa. Azaldu du asteburuan bere «militantzia babestu» nahi zuela: «Ez baitzen harritzekoa beste liskarren bat gertatu eta gu babesik gabe egotea». Horiek horrela, GKSren arabera, hiru kide Jarkiko bi militanterengana hurbildu ziren, haiek hamar bat lagunekin zeudela: «Horren asmoa zen horietako bati esatea ez ziela berriro ere militante sozialistei erasorik egingo». Izan ere, GKSk Jarkiko kide horietako bati egozten dio ildo sozialistako kide bati «ukabilkada bat» eman, GKSko kideak «hainbat bider mehatxatu» eta «espazio publikotik kanporatu» izana. GKSren hitzetan, «liskarrean hasi ostean joka» amaitu zuten, baina ukatu egin du «lintxamendu bat» egon izana: «Borrokaldi tipiko bat izan zen». Izan ere, GKSk dio guztira haren ildoko dozena bat lagun zeudela kale horretan, eta tirabira hastean horien laurdenek-edo hartu zutela parte. Gauerdiko gertakariaren harira, GKSk Jarkiko kideari egotzi dio liskarra sortu izanaren erantzukizuna, baina bigarren «borrokaldi» hori «jende askoren artekoa izan zen, bi aldeen partetik».
Horrez gain, GKSk ere salatu du bere kide bat, Kijera gaztetxeko materialaren eztabaidaren harira zabaldutako bideo batean ageri dena, «jipoitu» egin zutela etxeko atarian, eta heriotza mehatxuak egin dizkiotela sare sozialen bidez. Gazte Asanbladak eraso hori «salatu» du, eta erantsi ez duela «inolako erasorik» onartu.
GKSk Sortu eta EH Bildu egin ditu gertatutakoaren erantzule: «Haiek diseinatu dute mugimendu sozialistaren aurkako toxikazio kanpaina, beto politikoen eta edozelako trikimailuen bitartez tentsioa Euskal Herri osoko kaleetara eramateko apustua eginda». |
2022-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/214318/langile-bat-hil-da-bihotzekoak-jota-bermeon.htm | Ekonomia | Langile bat hil da bihotzekoak jota, Bermeon | Urteko 11. heriotza ez-traumatikoa izan da, LAB sindikatuaren arabera; arazo kardiobaskularrak areagotu egin dira haren ustez, eta horiei aurre egiteko «benetako kontrola eta politika zehatzak» eskatu ditu | Langile bat hil da bihotzekoak jota, Bermeon. Urteko 11. heriotza ez-traumatikoa izan da, LAB sindikatuaren arabera; arazo kardiobaskularrak areagotu egin dira haren ustez, eta horiei aurre egiteko «benetako kontrola eta politika zehatzak» eskatu ditu | Joan zen ostiralean gertatu zen heriotza, baina gaur jakinarazi dute: Bermeoko Coviran supermerkatuan bihotzekoak jota hil zen 50 urteko langile bat. LAB sindikatuaren arabera, lan istripuan aurten hildako 32. langilea da, eta ezbehar ez-traumatikoen eraginez zendutako 11.a.
Sindikatuaren arabera, langilea autonomoa zen, eta frankizia denda txikian zebilen lanean.
LABek salatu du arazo kardiobaskularrak areagotu egin direla denda txikietako langileen artean, saltoki handien lehia dela-eta egin beharreko lanaren presioaren eraginez. Zalantzan jarri du patronalak arrisku horren aurrean ematen duen erantzuna, eta Eusko Jaurlaritzari ere leporatu dio arazo horri arreta berezirik ez jartzea. Galdetu dio ea Osalanen eta ikuskaritzaren lana egokitu duen.
«Urkullu jauna patronalaren eskutik absentismoaren aurka hitz egiten ikusi dugu berriki. Noiz hitz egingo du laneko erailketen aurka?».
Berehalako neurriak eskatu dituzte, tartean «benetako kontrola eta politika zehatzak». |
2022-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/214319/etxegabetzeek-618-egin-dute-gora-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Etxegabetzeek %6,18 egin dute gora Hego Euskal Herrian | Aurtengo lehen hiruhilekoan 292 etxegabetze izan dira Hego Euskal Herrian, joan den urteko garai beran baino %6,18 gehiago. | Etxegabetzeek %6,18 egin dute gora Hego Euskal Herrian. Aurtengo lehen hiruhilekoan 292 etxegabetze izan dira Hego Euskal Herrian, joan den urteko garai beran baino %6,18 gehiago. | Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak estatuan lehen hiruhilekoan egondako etxegabetzeen datuak argitaratu ditu, eta Hego Euskal Herrian %6,18 gehitu dira aurreko urtearekin alderatuta. Hipoteka betearazpenen eta Hiri Arrendamenduko Legearen bidezko prozedurak gehituta, Hegoaldean 275 kaleratze izan ziren 2021ko lehen hiruhilekoan, eta 292 aurtengo epe berean.
Araba, Bizkai eta Gipuzkoako datuei erreparatuta, %13,3 gehitu dira hipoteka betearazpenen bidezko prozedurak, eta Hiri Arrendamenduko Legearen bidezko kaleratzeak, berriz, %7,9. Guztira, beraz, joan den urtetik %9,09 ugaritu dira etxegabetzeak hiru herrialdeetan.
Nafarroan hipoteka betearazpenaren bitartez egindako prozedurak ugaritu dira. 2021eko lehen hiruhilekoan sei egin ziren, eta aurten, berriz, hamalau; %133,3ko igoera da. Bestalde, Hiri Arrendamenduko Legearen bidezko etxegabetzeek %16,7 egin dute behera, 2021ean 60 egin baitziren eta aurten 50. Guztira, Nafarroan %3,03 gutxitu dira kaleratzeak.
2022ko otsailaren 22an Espainiako Gobernuak etxegabetzeen etenaldia luzatu bazuen ere, datuek erakusten dute Hego Euskal Herrian eta estatuan kaleratzeak ugaritu egin direla. |
2022-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/214320/militanteenganako-polizia-jazarpena-salatu-du-sortuk-eta-auzitara-jo-dute.htm | Politika | Militanteenganako polizia jazarpena salatu du Sortuk, eta auzitara jo dute | Sarai Goitia militante gazteak Poliziaren jazarpen poltikoa salatu du epaitegietan; adierazi du dei anonimoak jaso dituela, etxean sartu zaizkiola, eta autoan pintaketak egin dizkiotela. | Militanteenganako polizia jazarpena salatu du Sortuk, eta auzitara jo dute. Sarai Goitia militante gazteak Poliziaren jazarpen poltikoa salatu du epaitegietan; adierazi du dei anonimoak jaso dituela, etxean sartu zaizkiola, eta autoan pintaketak egin dizkiotela. | Duela bi aste pasatxo, Galder Barbado Sortuko militanteak salatu zuen Guardia Zibilak kolaborazio eskaerak egin zizkiola; egun horretan, bere lagun batek ere dei anonimoak jaso zituztela adierazi zuen Barbadok, eta gaur adierazi dute Sarai Goitia zela deiak jaso zituena. Goitiarenganako jazarpena, baina, ez zen dei anonimo horietara mugatu. Sortuk argitaratutako ohar baten arabera, Goitia etxera iritsi zen egun batean gauzak mugituta zeudela ohartu zen, baina ez zioten lapurretarik egin. Bestalde, egun berean bere autoan «Hola» zioen pintaketa bat egin zioten autoan.
Gertakari horiek guztiek «kasualitatetik gutxi» dutela adierazi du Sortuk, eta salaketa jarri dute Bilboko Guardiako Epaitegian. Sortuk gogor gaitzetsi ditu euskal militanteak pairatzen ari diren polizia jazarpena, eta nabarmendu du halakoak ez direla iraganeko kontuak: «estatuaren estoldek euskal militanteak zelatatzen eta mehatxatzen jarraitzen dute, eta xantaia egiten ari dira. Azken batean, militanteen aurka beldurra eragin nahian ari dira nazio askapen prozesua geldiarazteko», esan du oharraren amaieran.
Barbadoren kasua
Joan den maiatzaren 20ean, Galder Barbado Sortuko militanteak jakinarazi zuen, alderdiak Donostian duen egoitzan, polizia jazartzen ari zitzaiola. Haren hitzetan, lau lagun autoan zeudela, Guardia Zibilak gelditu egin zituzten kontrol batean. «Hasieran normala izan zen kontrola, baina, denbora pasatu ahala, gaiztotuz joan zen. Ordu eta erdi baino gehiago eman genuen kontrolean, mendira begira, eskuak kanpoan, sakabanatuta eta euripean», adierazi zuen. Orduan, «kamuflatutako bi auto» hurbildu ziren, eta auto horietan zihoazenek estalita zeukaten aurpegia.
Aurpegia begi bistan zuen bakarrak, Harley ezizena zuenak, kolaborazio eskaera egin zion Barbadori. Bere egoera zein zen bazekiela adierazi zion poliziak, eta gauzak kontatuz gero epaiketan lagunduko ziola. Horren ostean, Bilbon kafe bat hartzeko gonbidapena egin zion poliziak militante gazteari. Hala ere, non bizi den eta non ibiltzen den bazekiela esan zion Harleyk, eta harremanetan jarriko zela iragarri zion. Egun hartatik aurrera, telefonoz etengabe deika aritu zen polizia, baita SMSak bidaltzen ere, eta Barbadoren lagun bati ere deika aritu zen, Goitiari.
Barbadok egun batzuk beranduago pairatu zuen azken jazarpena: autoa gidatzen zebilela, pertsona bat jarraika zuela ohartu zen. Polizia zela konturatu zenean, autotik jaitsi zen Barbado, eta herritik alde egiteko eta bakean uzteko eskatu zion poliziari. Hura barrez hasi zen, eta han geratu zen Barbadok alde egin arte. |
2022-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/214321/bi-langile-hil-dira-garesko-esne-ustiategi-batean.htm | Ekonomia | Bi langile hil dira Garesko esne ustiategi batean | Minda biltegi batean harrapatuta geratu dira. Hildakoek 45 eta 36 urte zituzten. | Bi langile hil dira Garesko esne ustiategi batean. Minda biltegi batean harrapatuta geratu dira. Hildakoek 45 eta 36 urte zituzten. | Señorio de Sarria taldearen esne ustiategi batean lan istripu larria gertatu da astelehen goizean, Garesen (Nafarroa). Bi langile hil dira. Batek Jose Luis Coral Hidalgo zuen izena, 45 urte zituen, eta Gareskoa zen. Besteak (J. S. P.) 36 urte zituen, eta San Adriangoa zen (Nafarroa).
Nafarroako Gobernuak zabaldutako informazioaren arabera, hutsik zegoen minda biltegi baten isurbidean harrapaturik geratu dira langileak. Foruzainek ikerketa bat abiatu dute ezbeharra zer-nola gertatu den argitzeko, baina, oraingoz, hau da hipotesi nagusia: langileetako bat isurbidera joan da, garbitzeko. Zeregin horretan ari zela, konortea galdu du –oxigeno faltagatik, segur aski–. Gertatuaz konturatuta, lankide bat hari laguntzera joan da, eta konortea galdu du hark ere.
Abisua jasota, suhiltzaileak, foruzainak eta helikoptero bat joan dira istripuaren lekura. Ordea, larrialdi taldeak heldu direnerako, langileetako bat hilda zegoen, eta bestea larri; ospitalean hil da.
Ikusi gehiago: Langile bat hil da bihotzekoak jota, Bermeon
Duela astebete, beste langile bat zauritu zen Garesen, aldamio batetik erorita, eta ostegunean hil zen. 58 urte zituen, eta herriaren erdiguneko eraikin bat berritzeko lanetan zebilen; aldamiotik erori, eta larri zauritu zen.
LABek salatu zuenez, aldamioak ez zituen betetzen beharrezko segurtasun neurriak. LABen arabera, «benetako neurriak hartzen ez diren bitartean odol isuria ez da etengo».
Ollokin zauritutako ere hil da
Bestalde, gaur ere hil da maiatzaren 20an Cifan laborategien Ollokiko plantaren (Nafarroa) handitze lanetan oso larri zauritu zen 60 urteko langilea, Agustin Escobes Ecay atarrabiarra. Hiru metro baino gehiagoko altueratik erori zen eta buruko traumatismo larria izan zuen. Lesio horiek direla-eta Nafarroako hiriburuko ospitalean egon da ingresatuta. |
2022-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/214322/ia-500-kaltetu-bildu-dira-andoainen-geroa-bgaeren-kudeaketaren-aurka.htm | Ekonomia | Ia 500 kaltetu bildu dira Andoainen, Geroa BGAEren kudeaketaren aurka | Erretiroa hartzean, langile guztiek ezin dute ekarpen osoa aldi berean berreskuratu. Gaur egunera arte, Asufin elkarteak 107 demanda judizial jarri ditu Geroaren aurka. | Ia 500 kaltetu bildu dira Andoainen, Geroa BGAEren kudeaketaren aurka. Erretiroa hartzean, langile guztiek ezin dute ekarpen osoa aldi berean berreskuratu. Gaur egunera arte, Asufin elkarteak 107 demanda judizial jarri ditu Geroaren aurka. | 480 bat pertsona bildu dira Andoaingo (Gipuzkoa) Bastero kulturgunean, Geroa Borondatezko Gizarte Aurreikuspeneko Erakundearen kudeaketaren aurka. Salatzen dute langile guztiek ezin dutela diru guztia aldi berean eskuratu, behin erretiroa hartuta.
Asufin erabiltzaile finantzarioen elkarteak deitu du mobilizaziora –1.600 kaltetu ordezten ditu–. Arratsaldean saio informatibo bat ere eskainiko dute Basteron, elkartu diren kideentzat. Ikusgaitasuna lortzeko lehen egitasmoa da; irailera begira manifestazio batera deitzekotan daude, Donostian.
Denboran atzera egin behar da Geroako langileen eta erretirodunen arazoa ulertzeko. 1996an erakundea sortu zenean, hiru bide aurreikusi zituzten egindako ekarpena berreskuratzeko: hileko errenta bidezkoa; guztia aldi berean jasotzea, administrazio organoak ezarritako muga bateraino (garai hartan, milioi bat pezeta); eta sistema mistoa.
2001ean, ordea, estatutuak aldatu zituzten, azken aukera hori ezabatuz. Jaime de Carvajal abokatuak zuzentzen du Asufinen talde juridikoa Geroaren kasuan. Haren arabera, estatutuak langileei «komunikatu gabe» aldatu zituzten.
Egun, 45.120 eurotan dago muga. Kopuru hori gainditzen dutenek dirua soilik errenta bidez jaso dezakete (hilero 188 euro gordin). Muga horretatik beherakoek, nahi izatekotan, kobrantza bakarrean eskuratu dezakete. De Carvajalek azaldu gisa, Geroa urteetan muga hori aldatuz joan da «inork ezer esan ez zezan». «2019az geroztik jende askok erretiroa hartuko zutela ikusita, muga hori jaitsi zuten», gehitu du. Asufinen kide direnek 52.000 euro inguru dituzte Geroan, batez beste.
Bide judiziala
Iazko ekainean hasi zen Asufin harremanetan jartzen Geroaren administrazio organoarekin, elkartzeko asmoz. Ehun kaltetu inguru zituen kide momentu hartan. Zazpiehunera iristean, berriro jo zuten haiengana. «Esan ziguten ez zutela zertan gurekin hitz egin. Beraz, bakarkako demandei ekin genien», azaldu du Asufineko abokatuak.
Urrian hasi ziren bost demandarekin. Joan den martxoan jaso zuten lehen epaia: galtzen irten ziren. Kasu hartan, de Carvajalek dio epaileak erabaki zuela Asufinek aurkeztutako lekukoen testigantza «partziala» zela, «interes ekonomikoengatik».
Era berean, gaineratu du Geroak mezularitza enpresa pribatu baten faktura aurkeztu zuela «ordainketa agiririk gabe», alegatuz 130.000 liburuxka bidali zizkiela langileei. Mezularitza enpresako langilerik edo liburuxka jaso zuenik ez zen izan Geroaren lekukoen artean.
Eusko Jaurlaritzarekin ere bildu ziren Aste Santuaren aurretik. «Pazientzia» eskatu zien abokatuei zein langileei, baina «bide judiziala masifikatzeari» ekin diote. Gaur egunera arte, 105 demanda jarri ditu Asufinek Euskal Herrian: 87 Donostian, hamaika Eibarren, lau Bilbon, bi Gasteizen eta bat Iruñean. Madrilen eta Kantabrian ere bana jarri dute. |
2022-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/214323/sei-gizonezko-atxilotu-dituzte-asteburuan-indarkeria-matxistagatik.htm | Gizartea | Sei gizonezko atxilotu dituzte asteburuan indarkeria matxistagatik | Atxilotuetako lau Gasteizen atzeman dituzte; beste biak, Tuteran eta Donostiako Herrera auzoan. Gasteizen izandako erasoetako bat sexu erasoa izan da; emakumezko bati ukituak egin izana leporatuta atzeman dute gizona. | Sei gizonezko atxilotu dituzte asteburuan indarkeria matxistagatik. Atxilotuetako lau Gasteizen atzeman dituzte; beste biak, Tuteran eta Donostiako Herrera auzoan. Gasteizen izandako erasoetako bat sexu erasoa izan da; emakumezko bati ukituak egin izana leporatuta atzeman dute gizona. | Indarkeria matxistari loturiko sei atxiloketa izan dira asteburuan Euskal Herrian. Horietako lau Gasteizen izan dira; bi ostiralean, bat larunbatean, eta bat igandean. Beste bi atxiloketei dagokienez, bat Tuteran izan da (Nafarroa), eta Donostiako Herrera auzoan bestea.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak zabaldu duenez, larunbatean Gasteizen izandako erasoa sexu erasoa da. Zehazki, udaltzainek 39 urteko gizonezko bat atxilotu dute karrikan emakume bati ukituak egitea egotzita. Biktimak laguntza eskatu zuen. Polizia hurbildu egin zen, eta, horretaz ohartuta, gizona ihesean joan zen. Handik gutxira hartu zuten atxilo, ordea.
Arabako hiriburuan izandako beste hiru kasuetan, bikotekideei eraso egin izana leporatuta atzeman dituzte gizonezkoak. Atxilotuek 32, 33 eta 48 urte dituzte.
Tuteran eta Donostian
Halaber, Tuterako erasoari dagokionez, Udaltzaingoak atxilotu zuen gizona; 34 urte ditu. Biktimak eman zion abisua Poliziari, telefonoz.
Bestalde, Ertzaintzak 34 urteko gizonezko bat atxilotu zuen atzo goizean Donostiako Herrera auzoan, emakume bati eraso egiteagatik. Biktima atxilotuaren bikotekidea da. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak zabaldu duenez, orduan lanean ari ez zen udaltzain batek ikusi zuen erasoa, karrikan. Gizonezkoa eztabaida bizian ari zen bikotekidearekin, eta eraso egin zion.
Ertzaintza erasoa gertatutako tokira joan zen, eta atxilo eraman zuten gizona. Indarkeria matxista leporatu diote, eta ikerketa abiatu du Poliziak, kasua sakonago aztertzeko. |
2022-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/214324/zentsura-mozioa-gainditu-arren-johnsonen-posizioa-areago-ahuldu-da.htm | Mundua | Zentsura mozioa gainditu arren, Johnsonen posizioa areago ahuldu da | 211 diputatu kontserbadorek Johnsonen alde bozkatu dute pandemiako festen auziak eragindako alderdi barruko konfiantza mozioan, eta Erresuma Batuko lehen ministro izaten jarraituko du. | Zentsura mozioa gainditu arren, Johnsonen posizioa areago ahuldu da. 211 diputatu kontserbadorek Johnsonen alde bozkatu dute pandemiako festen auziak eragindako alderdi barruko konfiantza mozioan, eta Erresuma Batuko lehen ministro izaten jarraituko du. | Are gehiago ahulduta, baina Boris Johnsonek Erresuma Batuko lehen ministro izaten jarraituko du. Pandemian Downing Streeten egindako festen eskandaluaren harira erantzukizunak argitzeko, Alderdi Kontserbadoreak barneko zentsura mozio bat egin du gaur iluntzean, eta 211 diputatuk egin dute tory-en liderraren alde, eta 148k, berriz, kontra. Parlamentari tory-ak 359 izanik, 180ren babesa behar zuen: erdia gehi bat. Bozketa egin aurretik, Johnson Komunen Ganberako diputatu kontserbadoreei zuzendu zaie bilera batean, eta, Sky News telebista katearen arabera, «batasuna» eskatu die. «Nire lidergopean lortu zuten kontserbadoreek azkeneko 40 urteotako garaipenik handiena [2019ko bozetan]. Aurrera egin dezakegu. Elkarrekin indar izugarria dugu». Baina mozioko emaitzak ez du batasun horren berri ematen.
Alderdi Kontserbadorearen arautegiak zehazten du behin konfiantza mozioa gaindituta, urtebeteko epean ezingo dela molde bereko beste bozketa bat egin alderdiko burua kargugabetzeko. Nolanahi ere, Johnsonenganako konfiantza oso higatuta dago; bai gizartean —hala adierazten dute inkestek—, baita alderdi barruan ere.
Lehen ministroaren kabineteko idazkariorde Sue Grayk pasa den maiatzaren 25ean kaleratu zuen gobernuaren egoitzan egindako festei buruzko behin betiko txostena. Jarrera «justifikaezina» edukitzea egotzi zion Johnsoni, eta erantzukizunak hartzera deitu zuen. Komunen Ganberak berak, gainera, Johnson ikertzea onartu zuen apirilaren 21ean. Alderdi Laboristak aurkeztu zuen mozioa, eta oztoporik gabe egin zuen aurrera, lehen ministroaren alderdiko diputatuak ere ez baitziren kontra agertu.
Johnson barkamena eskatzera mugatu da joan den urtarriletik, hedabideak festen auziari buruzko informazioa kaleratzen hasi zirenetik. Dimititzeko eskatu diote, baina Johnsonek ez du amore eman. Hesituta dago politikoki, eta ekonomikoki, gainera, atzeraldi arriskuan dago Erresuma Batua.
Balizko hautagaiak
Azken asteetan barneko zentsura mozioaz espekulatu da, ugaritu egin direlako Johnsonen egiteko moduaren aurka agertu diren diputatu tory-ak. Eta Graham Brady 1922 Batzordeko buruak —gobernuan ez dauden diputatu kontserbadoreak biltzen ditu batzorde horrek— gaur goizean jakinarazi du Alderdi Kontserbadoreko liderraren aurkako konfiantza mozio bat aurkezteko prozedura abiatuko zuela, arautegiak zehaztu bezala diputatu tory-en %15ek hala eskatu dutelako; horrek esan nahi du 54 parlamentarik, behintzat, egin dutela eskaera, 359 dituzte-eta Komunen Ganberan.
Eta Erresuma Batuko hedabideek azken egunetan kaleratu dute Jeremy Hunt diputatuak edukiko lituzkeela Johnson ordezkatzeko aukera gehien, kargugabetzen baldin badute. «[Herritarrek] agintea eman ziguten, eta diputatu kontserbadoreek badakite ez garela ari britainiarrei merezi duten lidergoa eskaintzen. Ez gara ari eskaintzen beharrezko zintzotasuna, eraginkortasuna eta bisioa herrialde honek daukan alimaleko ahalaren burua hartzeko», idatzi du, goizean, Twitterreko bere kontuan.
Theresa May Erresuma Batuko lehen ministro izandakoak (2016-2019) dimisioa eman eta gero Alderdi Kontserbadoreak egindako hauteskunde primarioetan Johnsonen lehiakide nagusia izan zen Hunt. Gainera, bai David Cameron lehen ministroa izan zenean (2010-2016), bai May karguan egon zenean, ministro izan zen. «Ez aldatzearen [liderra] ondorioak izango dira herrialdea uztea balio horiek [kontserbadoreenak] konpartitzen ez dituztenen esku», ohartarazi du. 2025eko urtarrila baino lehenago egin beharko dituzte hurrengo hauteskunde orokorrak Erresuma Batuan.
Areago joan da John Penrose diputatua, Sky News telebista katean egin zioten elkarrizketa batean: «Azkenean gaur arratsaldeko bozketa irabazten badu ere, sentsazio orokorra da hau dela bukaeraren hasiera. Uste dut dena amaitu dela». Barne Ministerioak ustelkeriari aurre egiteko duen saileko burua izan da Penrose Johnson lehen ministro denetik, baina atzo iragarri zuen dimisioa eman duela, iruditzen baitzaio Downing Streeteko 10. zenbakiko maizterrak gobernuaren kode etikoa «urratu» duela, egotzita pandemian egindako festen inguruan «gezurrak» esan izan dituela Komunen Ganberan.
Bestalde, Alderdi Laboristako buru Keir Stamer aspalditik ari zaio esaten Johnsoni dimititu dezala. Ez duenez hori egin, tory-ei eskatu izan die barneko zentsura moziora deitu zezatela, eta gaur, «interes nazionalagatik», lehen ministroaren kontra bozkatzeko eskatu die parlamentari kontserbadoreei. Hori bai, laboristen artean badira pentsatzen dutenak Johnsonek karguan jarraitzeak on egin diezaiekeela azkenean.
Aurrekari batzuk Margaret Thatcherrek (1989an eta 1990ean), John Majorrek (1995ean) eta Mayk (2018) ere barneko zentsura mozio bati aurre egin behar izan zioten tory-en lider eta Erresuma Batuko lehen ministro zirenean, eta onik atera ziren. Hori bai, gehiengo ahul bat eskuratu zuten bozketa horietan, %50-60 artekoa, eta argi ikusi zen, hortaz, diputatuen erdiak ia kontra zituztela. |
2022-6-6 | https://www.berria.eus/albisteak/214325/donostiako-azgak-hitz-egitera-deitu-du-gks-laquoirtenbide-batraquo-adosteko.htm | Politika | Donostiako AZGAk hitz egitera deitu du GKS, «irtenbide bat» adosteko | GKS prest azaldu da negoziatzeko, baina «betoak» kentzeko eskatu dio ezker abertzaleari. | Donostiako AZGAk hitz egitera deitu du GKS, «irtenbide bat» adosteko. GKS prest azaldu da negoziatzeko, baina «betoak» kentzeko eskatu dio ezker abertzaleari. | Joan den asteburuan erasoak eta liskarrak izan ziren Donostiako Parte Zaharrean. AZGA Alde Zaharreko Gazte Asanbladak salatu zuen Gazte Koordinakunde Sozialistaren inguruko hainbat lagunek AZGAko kide bati eta auzoko gazte bati eraso zietela eta hura «antolatua» izan zela. Herria Kultur Elkarteak ere hala berretsi zuen ohar batean, azalduta talde batek kaputxak jantzita eta Ikatz kalearen bi aldeetatik sartuta jardun zuela. Bere aldetik, GKSk salatu zuen bere kide bati etxera jarraitu eta bertan «jipoitu» zutela. Atzo, tentsio horretan eta egoera «guztiz deskontrolatuta» dagoela iritzita, AZGAk elkarretaratze bat egin zuen, eta jakinarazi auzoko eragileen mahaira deitu dutela, GKS barne, egoerari «irtenbide bat» emateko asmoz: «Errespetuan oinarrituriko espazio seguruen, anitzen eta parte hartzaileen alde egiten jarraituko dugu, betiere auzoaren eta auzotarron mesedetan».
GKSko kideari eginiko erasoaren harira, Alde Zaharreko Gazte Asanbladak jakinarazi zuen eraso egin zuen kidea kanporatu dutela eta hark bere gain hartu duela «erantzukizun osoa»: «Ez dugu inongo erasorik onartzen». Hori horrela, GKSri ere eskatu diote AZGAko kideari eta Parte Zaharreko gazteari eraso zieten mugimendu sozialistako kideekiko ere «jarrera bat» har dezala. Era berean, nabarmendu zuen AZGA herri mugimenduaren parte dela eta ez duela harreman «organiko edo estrategikorik ez ezker abertzalearekin, ez Jarkirekin, ez beste inongo eragilerekin», eta, beraz, Gazte Asanbladak ez duela «beto politikorik» ezarri; kontrara, GKSk Gazte Asanbladarekiko eginiko «erasoak» eragin zuela hura AZGAtik kanporatu izana.
Bestalde, GKSk ere agerraldi bat egin zuen Donostian, «ezker abertzaleak daukan eraso kanpaina antikomunista salatzeko». GKSk ezker abertzalea egin zuen larunbat iluntzean gertatutakoaren erantzule, eta «tentsioa kalera eramateko hautua» egin izana egotzi zion. Negoziaziorako deia egin zuen GKSk ere: EH Bilduri eta Sorturi eskatu die «txosnetako beto politikoen kanpaina» eteteko eta GKSren «militantzia politikoa aitortu eta errespetatu» dezala: «Gazte langileen arteko guda zentzugabe bat ekiditeko borondatea agertzen dugu. Aipatu marra politikoak errespetatzeko borondate politikoa badago, ezker abertzalearekin negoziatzeko prest agertzen gara». Marra gorri horiek dira «militanteen segurtasuna, espazio publikoa erabiltzeko eskubidea eta finantzatzeko eskubidea».
Halere, oharra egin zuen GKSk: «Gure antolakunde eta militanteen aurkako erasoek jarraitzen badute, komunismoaren aurkako kanpaina zikinak jarraitzen badu, EH Bildu eta Sortu alderdiak udan sortu daitekeen agertokiaren erantzule egiten ditugu». |
2022-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/214355/hil-egin-da-ollokin-eroritako-langilea.htm | Ekonomia | Hil egin da Ollokin eroritako langilea | Maiatzaren 20tik ZIUan zegoen 60 urteko langilea. Azken egunetan zazpi langile hil dira lanean: bi laborari, aurreko astean, Duzunaritze-Sarasketan eta Uztaritzen, traktorea iraulita; beste bi, goitik erorita (Ollokikoa eta joan den astean Garesen hil zena); beste bi, Señorio de Sarria upategian, ziurrenik konortea galduta; eta beste bat, Bermeon, bihotzekoak jota. | Hil egin da Ollokin eroritako langilea. Maiatzaren 20tik ZIUan zegoen 60 urteko langilea. Azken egunetan zazpi langile hil dira lanean: bi laborari, aurreko astean, Duzunaritze-Sarasketan eta Uztaritzen, traktorea iraulita; beste bi, goitik erorita (Ollokikoa eta joan den astean Garesen hil zena); beste bi, Señorio de Sarria upategian, ziurrenik konortea galduta; eta beste bat, Bermeon, bihotzekoak jota. | Maiatzaren 20an, hiru metrotik erori zen 60 urteko langile bat Ollokin (Nafarroa). Geroztik, zaintza intentsiboetako unitatean egon da, baina orain jakinarazi dute hil egin dela.
Cinfa botika enpresako eraikin berrian lanean ari zela izan zuen istripua langileak. Kaskezurra hautsi zuen zenbait partetan.
Azken orduetan, hiru pertsona hil dira Nafarroan lan istripuz. Atzo, bi langile hil ziren Garesko Señorio de Sarria taldearen esne ustiategi batean (Nafarroa). Eta beste heriotza baten berri eman zuten: Bermeoko Coviran supermerkatuan (Bizkaia) bihotzekoak jota hil zen 50 urteko langile bat.
Duela astebete, beste langile bat zauritu zen Garesen, aldamio batetik erorita, eta ostegunean hil zen. 58 urte zituen, eta herriaren erdiguneko eraikin bat berritzeko lanetan zebilen; aldamiotik erori, eta larri zauritu zen.
Joan zen ostiralean, laborari bat hil zen Uztaritzen (Lapurdi), traktoreak azpian harrapatuta. 78 urte zituen. Eta, asteazkenean, beste laborari bat hil zen Duzunaritze-Sarasketan (Zuberoa), traktorearekin istripua izanda. |
2022-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/214356/lucia-lakarra-iratxe-ansa-eta-sandra-ferrus-saritu-dituzte-max-sarietan.htm | Kultura | Lucia Lakarra, Iratxe Ansa eta Sandra Ferrus saritu dituzte Max sarietan | Emakumezko dantzaririk onenaren, koreografiarik onenaren eta egile berririk onenaren sariak jaso zituzten, hurrenez hurren. Hautagaien artean ziren Ignacio del Moral antzerkigilea, Dimegaz konpainia eta 'Kotondarrak' ikuskizuna ere. | Lucia Lakarra, Iratxe Ansa eta Sandra Ferrus saritu dituzte Max sarietan. Emakumezko dantzaririk onenaren, koreografiarik onenaren eta egile berririk onenaren sariak jaso zituzten, hurrenez hurren. Hautagaien artean ziren Ignacio del Moral antzerkigilea, Dimegaz konpainia eta 'Kotondarrak' ikuskizuna ere. | Bart iluntzean banatu dituzte SGAE fundazioak antolatutako Espainiako Arte Eszenikoen 25. Max sariak, Menorcan (Herrialde Katalanak) egindako ekitaldi batean. Apirilaren 25ean jakinarazi zuten hogei kategoriatan bereizitako 65 finalisten zerrenda. Hautagai horien artean ziren Ignacio del Moral, Lucia Lakarra, Iratxe Ansa eta Sandra Ferrus Euskal Herriko sortzaileak, eta Dimegaz konpainia eta Anita Maravillas eta Portal 71 konpainien Kotondarrak txotxongilo ikuskizuna.
Bada, Lucia Lakarra, Iratxe Ansa eta Sandra Ferrus sortzaileek Max sari banarekin amaitu zuten gaua. Emakumezko dantzaririk onenaren saria jaso zuen Lucia Lakarra dantzariak, In the Still of the Night ikuskizunean egindako lanagatik; koreografiarik onenarena jaso zuen Iratxe Ansa koreografoak, CreAcción emanaldiagatik; eta egile berririk onenarena, berriz, Sandra Ferrus aktoreak, La panadera obrarengatik –emakumezko aktorerik onenaren garaikurra jasotzeko hautagaien artean ere bazegoen Ferrus–.
Euskal Herriko artisten lanez gaindi, Juan Diego Botto aktoreak interpretatutako eta Sergio Peris-Mencheta antzerkigileak zuzendutako Una noche sin luna lana izan zen Max sarien galan gehien aipatu zen ekoizpenetako bat: ikuskizun onenaren eta gizonezko aktorerik onenaren sariak jaso zituen. Sarituen artean nabarmendu zen beste lan bat Canto jo i la muntanya balla izan zen: eszena zuzendaritza onenaren, espazio eszenikoaren diseinu onenaren eta ikuskizun eszenikorako musika konposizio onenaren sariak jaso zituen.
Hiru, bidean
Garaikurra lortzetik hurbil gelditu dira Ignacio del Moral, Dimegaz konpainia, eta Anita Maravillas eta Portal 71 konpainien Kotondarrak txotxongilo ikuskizuna. Moldaketarik onenaren kategorian izendatu zuten Del Moral, Arriaga antzokiak ekoitzitako El viaje a ninguna parte obrarengatik. Dimegaz konpainia kaleko ikuskizunik onenaren kategorian izendatu zuten, Harria herria lanarengatik. Anita Maravillas eta Portal 71 konpainien Kotondarrak txotxongilo ikuskizuna, berriz, haur eta gazteentzako lanik onenaren sarirako hautagai zen. |
2022-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/214357/industria-produkzioa-apaldu-egin-da-hego-euskal-herrian.htm | Ekonomia | Industria produkzioa apaldu egin da Hego Euskal Herrian | Iaztik apirilean %3,8 jaitsi da industria produkzioaren indizea Nafarroan eta eta %2,2 Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. | Industria produkzioa apaldu egin da Hego Euskal Herrian. Iaztik apirilean %3,8 jaitsi da industria produkzioaren indizea Nafarroan eta eta %2,2 Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. | Iaztik jaitsi egin da industria produkzioaren indizea Hego Euskal Herrian: %3,8 egin du behera Nafarroan; Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, berriz, %2,2. INE Espainiako Estatistika Institutuak aurten neurtutako lehen jaitsiera da. Urtarriletik hona gorantz egin du produkzio indizeak, baina joerari ezin izan dio eutsi laugarren hilabetez. Horrela, indizea urte hasierako mailaren azpitik geratu da (-%3,18 Nafarroan eta -%5 Araba, Bizkai eta Gipuzkoan). |
2022-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/214358/nafarroako-3706-ikaslek-selektibitatea-hasi-dute.htm | Gizartea | Nafarroako 3.706 ikaslek selektibitatea hasi dute | Bihartik aurrera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 12.767 ikasleren txanda izango da. Ikasleen %64k euskaraz erantzungo diete azterketei. | Nafarroako 3.706 ikaslek selektibitatea hasi dute. Bihartik aurrera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 12.767 ikasleren txanda izango da. Ikasleen %64k euskaraz erantzungo diete azterketei. | Selektibitate gisa ezagunagoa den USE unibertsitatera sartzeko ebaluazioko azterketak izango dituzte asteon Hego Euskal Herriko 16.473 ikaslek. Nafarroakoak izango dira lehenengoak: gaur ekin diete probei 3.706 ikaslek; bihar, etzi eta ostiralean izango dituzte azterketak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 12.767 gaztek. Horiez gain, EHU Euskal Herriko Unibertsitateak jakinarazi duenez, aurreko ikasturteetako 585 ikasle ikasgai batzuetan nota igotzera aurkeztuko dira. Nafarroako ikasleek ekainaren 15etik aurrera jakingo dituzte emaitzak, eta egun bat beranduago Arabakoek, Bizkaikoek eta Gipuzkoakoek.
Hizkuntzari dagokionez, euskara izango da USEn nagusi: %64k euskaraz egingo dituzte probak. Ikasleen ezaugarriei erreparatuta, emakume gehiago aurkeztuko dira gizonak baino. Hain zuzen, %58 izango dira emakumeak.
2021ean eta 2020an ez bezala, aurten ez dute proba pandemiara egokitu beharrik izango. Horiek horrela, oro har, EHUko eta NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoko eraikuntzak soilik erabiliko dituzte, baina Eibarko (Gipuzkoa) Gipuzkoako Ingeniaritza Eskola eta Uni Eibar-Ermua ikastetxeak ere azterketetarako atondu dituzte. Halaber, aurreko bi urteetan bezala, probak malguagoak izango dira. |
2022-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/214359/memoria-gara-plataformak-musika-eta-memoria-uztartuko-ditu-igandean-gasteizen.htm | Gizartea | Memoria Gara plataformak musika eta memoria uztartuko ditu igandean Gasteizen | 'M3moria Bermut Musikatua' lelopean, musikak «memoria kolektiboari» egiten dion ekarpena nabarmenduko dute. Martxoaren 3ko oroimenezkoa eraikitzeko prozesuak «blokeatuta» segitzen duela salatu dute. | Memoria Gara plataformak musika eta memoria uztartuko ditu igandean Gasteizen. 'M3moria Bermut Musikatua' lelopean, musikak «memoria kolektiboari» egiten dion ekarpena nabarmenduko dute. Martxoaren 3ko oroimenezkoa eraikitzeko prozesuak «blokeatuta» segitzen duela salatu dute. | Musika eta oroimena uztartuko dituen saio berezi bat antolatu du Memoria Gara plataformak igande honetarako, Gasteizen. Kulturak —eta musikak bereziki– «memoria kolektiboari» egiten dion ekarpenaren balioa nabarmendu nahi dute saioarekin. M3moria Bermut Musikatua lelopean antolatu dute saioa, eta 12:30ean izango da, Gasteizko Jimmy Jazz aretoan. La Excavadora, Don Inorrez, Pasadena, Mice eta El Callejon de Cachan taldeek parte hartuko dute. Ikuskizuna doan izango da. Gaur eman dute horren berri, agerraldi batean. Josu Santamarinak eta Nerea Martinez Aranburuzabala Memoria Garako kideek azpimarratu dute azken hamarkadetan abesti askotan salatu dela 1976ko sarraskia. «Kultur ondare handi horrek herriko memoria elikatu du, eta omenaldia egin nahi diogu musikak martxoaren 3ko oroimen hori bizirik mantentzeko egin duen ekarpen handiari», adierazi dute. Haien ustez, martxoaren 3ko memoriaren alderdi horrek berebiziko garrantzia du San Frantzisko elizan memoria espazioa sortzeko prozesuari begira. Adierazi dutenez, Lluis Llach musikariaren Campanades a morts kanta ospetsua da ezagunena, baina badira beste hamaika abesti: zehazki, 1976ko martxoaren 3ko sarraskiarekin lotura duten 37 abesti dokumentatuta daude. Zerrenda horrek datorren urteetan hazten jarraituko duela ziurtatu dute. Oroimenezkoa, geldirik Martxoaren 3ko gertakarien memoria gordetzeko eraiki nahi duten oroimenezkoari dagokionez, Andoni Txasko Martxoaren 3ko Biktimen Elkarteko bozeramaileak adierazi du proiektua «blokeatuta» dagoela oraindik ere. «Ez dugu inolako berririk izan jarraituko duen metodologiari buruz», salatu du. Uste du beharrezkoa dela lankidetza formula bat adostea, lan metodologiak ezartzeko eta gunea sortzeko prozesuan Martxoak 3 elkarteari eta Memoria Gara plataformari «ikusgaitasuna» emateko. |
2022-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/214360/eh-bilduk-ziurtatu-du-kotizazio-gabeko-pentsioen-akordioa-onartuko-dela.htm | Ekonomia | EH Bilduk ziurtatu du kotizazio gabeko pentsioen akordioa onartuko dela | PSOEk atzera egiteko asmoa duela zabaldu dute Espainiako zenbait egunkarik, baina Aizpuruak esan du gobernuaren hitza duela. | EH Bilduk ziurtatu du kotizazio gabeko pentsioen akordioa onartuko dela. PSOEk atzera egiteko asmoa duela zabaldu dute Espainiako zenbait egunkarik, baina Aizpuruak esan du gobernuaren hitza duela. | Mertxe Aizpurua EH Bilduk Espainiako Kongresuan duen bozeramaileak ziurtatu du Sanchezen gobernuak berak baieztatu egin diola neurria onartu egingo dela eta, gainera, aurreko astean iragarritako krisiaren aurkako planean sartuko dela, adostu zuten moduan. Hala, gezurtatu egin du Vocento taldeko egunkariek asteartean argitaratutako informazioa.
EH Bilduk Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroarekin negoziatu zuen kotizaziorik gabeko pentsioak %15 igotzea, eta, horren truke, EH Bildu abstenitu egin zen enpresetako pentsio planen legearen irizpenaren bozketan, aurreko ostiralean.
Baina, Vocento taldeak gaur argitaratu duenez, akordio hori zalantzan jarri dute alderdi sozialistako kide batzuek. Presidentziako iturriak aipatuz, egunkari horiek diote neurria ez dela jasoko Pedro Sanchezek aurreko astean iragarri zuen planean, zeinak, besteak beste, erregaien 20 zentimoko beherapena eta argindarraren BEZaren jaitsieraren luzapena jasotzen duen. Dena den, iturri horiek ez dute baztertzen beste era batera aurrera ateratzea. Horri buruz galdetuta, Aizpuruak esan du «arrazoirik ez» dagoela adostu moduan ez egiteko. «Gaur hitz egin dugu gobernuarekin, eta baieztatu digute ez dagoela inolako aldaketarik, eta akordioa bere horretan mantentzen dela», ziurtatu du asteartean Madrilen egindako prentsaurreko batean.
Joan den ostiralean adostutakoak Hego Euskal Herriko ia 16.000 pentsiori eragingo lieke; batez beste, 420 eurokoak dira pentsio horiek, eta inoizko igoerarik handiena izango lukete.
Zuzenketen zuzenketa
Oso gorabeheratsua izan zen aurreko ostiraleko bozketa, eta zalaparta handia eragin du Espainiako Gobernuan. Enpresetako pentsio planen legearen tramitazioan, PSOEko kideek Unidas Podemosekoen zuzenketa batzuk onartu zituzten, akats baten ondorioz. Besteak beste, soldatarik handienen kotizazioei gehienezko muga kentzea babestu zuten sozialistek, eta beste zuzenketa bat enpresariak behartzeko enpresa pentsio planetan egindako ekarpenengatik kotizatzera. Hain justu, PSOEk kontrakoa adostu zuen Ciudadanosekin, eta alderdi horren babesa, PPrena eta Voxen abstentzioa ziurtatuta zeuzkan. Bozketa berriz egiteko eskatu zuen PSOEk, baina ez zen posible izan. Oker hori zuzentzeko, boto partikular bat aurkeztu du, eta ostegunean bozkatuko dira hori eta gainerako zuzenketak parlamentuan. |
2022-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/214361/elaren-ustez-ezkerretik-eskuinerako-herri-akordio-bat-dago-fiskalitatea-ez-ukitzeko.htm | Ekonomia | ELAren ustez «ezkerretik eskuinerako» herri akordio bat dago fiskalitatea ez ukitzeko | Sozietate zerga %25era igotzea eskatu du sindikatuak, eta enpresa energetiko eta bankuen ezohiko irabaziei %50 errekargu bat ezartzea | ELAren ustez «ezkerretik eskuinerako» herri akordio bat dago fiskalitatea ez ukitzeko. Sozietate zerga %25era igotzea eskatu du sindikatuak, eta enpresa energetiko eta bankuen ezohiko irabaziei %50 errekargu bat ezartzea | ELA sindikatuak auzi politikoaren erdira eraman nahi du fiskalitatea aldatzea. Haren iritziko, gaia egun ez dago alderdien agendan, eta bide horretan presio egin nahi du. Presio da hitza, haren ustez asmo jakin bat dagoelako gaiaren inguruko isiltasunaren atzean, eta EH Bildu eta Elkarrekin Podemos ere sartu ditu zaku horretan. «Euskal Herrian asko hitz egiten da akordioez. Bada, badirudi herri akordio bat dagoela, ezkerretik eskuinera, sozietate zerga ez igotzeko eta gehien irabazten dutenek gehiago ordaindu ez dezaten», salatu du Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak. Kritikan murgilduz, ezkerreko alderdiei leporatu die fiskalitatearen auziari garrantzirik ez ematea, ELAren ustez behintzat oinarrizko eskakizun bat beharko lukeen arren.
Sindikatuak EAEko hiru datu plazaratu ditu bere eskaeraren testuingurua azaltzeko. 2007ko zerga bilketarekin alderatuta, ogasunek, iaz, orduan baino 879 milioi euro gutxiago bildu zituzten sozietate zergaren bitartez; aldiz, 1.518 milioi euro gehiago PFEZaren bitartez eta 1.420 milioi gehiago BEZarekin. Egoera hori iraultzeko 11 neurri zehatz bildu dituzte, eta deigarrienak sozietate zergaren ingurukoak dira. Izan ere, ELAren ustez, sozietate zerga %25era igo beharko litzateke, eta enpresen ezohiko irabazien gainean %50eko errekargua erantsi. MIkel Noval ELAren Azterketa Bulegoko arduradunak zehaztu du azken eskaera hori: «Esaterako, energia enpresen kasuan: elektrikoak, erregai saltzaileak... krisi honekin irabaziak asko handitu dituztelako. Edo finantza erakundeak; interes tipoen igoerarekin asko irabaziko dutela aurreikusten ari dira».
Lakuntzak nabarmendu du nazioartean zerga gehiago biltzearen aldeko joera bat dagoen arren Euskal Herrian erakunde publikoak aurkako bidean doazela. ELAren datuen arabera, enpresen gaineko presio fiskalaren Europako batezbestekoa %40,2 da; EAEn, berriz, %33,7 da, eta Nafarroan, %31,7. «Joe Biden AEBetako presidentea eta Nazioarteko Diru Funtsa sozietate zergan, irabazien gaineko zergan %15eko tipo bat ezartzea eskatzen ari dira. Guk handiagoa izatea nahiko genuke, baina hemen, aldiz, zergak jaisten ari gara», arbuiatu du Lakuntzak. Hego Euskal Herrian %40,2ko hori ezarriko balitz, 4.460 milioi euro gehiago bilduko lirateke EAEn, eta 1.746 milioi gehiago Nafarroan.
Sindikatuaren arabera, Hego Euskal Herrian ez da erraza aurkitzen zenbat zerga ordaintzen duen enpresa bakoitzak, eta ezkutaketa hori «lotsagarria da». Horiek hala, Bizkaiko Aldundiak zehazten du bakarrik zenbatekoa, eta ELAk hainbatetan azaldu du enpresek irabazien gaineko %7,3 ordaintzen dutela. Novalen iritziko, «oso-oso gutxi da», eta aletu du errealitate horren atzean askotariko kenkariak daudela —berrikuntzetan inbertitzeagatik, lantaldean aldaketak egiteagatik...—: «Kenkariak zulo bat dira zergak ez ordaintzeko. Politika jakin baten ondorio dira». ELAk eskatzen duen %25eko sozietate zergaren eredu horretan ezingo litzateke kenkaririk aplikatu, eta, ondorioz, 2.300 milioi euro gehiago bilduko lirateke EAEn, eta 1.746 milioi euro Nafarroan. |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214362/laquolitekeenaraquo-da-txabi-etxebarrieta-laquoexekuzio-estrajudizialraquo-baten-biktima-izatea.htm | Politika | «Litekeena» da Txabi Etxebarrieta «exekuzio estrajudizial» baten biktima izatea | ETAko lehen hildakoari buruzko ikerketaren ondorioak aurkeztu dituzte EHUk eta Aranzadik Donostian. Bildu dituzten iturrien arabera, «ezerk ez du esplikatzen» Etxebarrietak bizkarrean jaso zuen tiroa. Ikerketa ofizial bat egiteko eta gizateriaren aurkako krimentzat hartzeko eskatu dute. | «Litekeena» da Txabi Etxebarrieta «exekuzio estrajudizial» baten biktima izatea. ETAko lehen hildakoari buruzko ikerketaren ondorioak aurkeztu dituzte EHUk eta Aranzadik Donostian. Bildu dituzten iturrien arabera, «ezerk ez du esplikatzen» Etxebarrietak bizkarrean jaso zuen tiroa. Ikerketa ofizial bat egiteko eta gizateriaren aurkako krimentzat hartzeko eskatu dute. | Txabi Etxebarrietak hil zuen Jose Pardines ETAren lehen biktima, eta Etxebarrieta bera izan zen erakunde armatuko lehen hildakoa. 1968ko ekainaren 7an hil zuten Etxebarrieta, Tolosako Bentaundin (Gipuzkoa), eta, bertsio ofizialaren arabera, guardia zibilen eta etakideen arteko tiroketa batean hil zuten. Aranzadi zientzia elkarteak eta EHUk egindako ikerketak bertzela ondorioztatu dute, ordea. Egin duten txostenaren ondorioak aurkeztu dituzte, eta hala erran du Eneko Etxeberria EHUko zuzenbide prozesaleko irakasleak: «Istilua egon bazen ere, ezerk ez du esplikatzen Etxebarrietak bizkarrean jaso zuen tiroa. Ondorioz, litekeena da Etxebarrieta exekuzio estrajudizial baten biktima izatea».
Javier Buces Aranzadiko ikerlari eta Historiako doktoreak azaldu duenez, hainbat iturri erabili dituzte ikerketa egiteko: artxibo militarrean gordetako dokumentazioa, 16/68 auziari dagokiona —tartean da autopsia—, eta baita senideen zein lekukoen testigantzak ere. Bucesek salatu du «zailtasunak» izan dituztela dokumentazioa «askatasunez» kontsultatzeko, nahiz eta 50 urte baino gehiago igaro diren ordutik. Hiru ondorio nagusi atera dituzte ikertutako euskarri dokumentaletatik: Guardia Zibilak berak egin zuela ikerketa —hiltzaileak eta ikerlariak erakunde berekoak izan ziren—, Guardia Zibilaren adierazpenetan «kontraesanak» daudela, eta auzitegi medikuaren txostenak ziurtatzen duela tiroa bizkarretik egin ziotela, Etxebarrieta lurrean zegoela edo lurrera erortzen ari zela.
Bucesen hitzetan, senideen eta lekukoen adierazpenak bat datoz auzitegi medikuaren txostenarekin. Etxebarrieta hil zutenean han zeuden Iñaki Sarasketaren eta Eduardo Osaren testigantzak daude, batetik, eta Bucesek nabarmendu du kontuan hartu behar dela Guardia Zibilak torturatu egin zituela. Gorpuaren bila joan ziren senideen lekukotza dago, bertzetik: «Senideek ikusi zuten mediku bat, agian auzitegi medikua, Guardia Zibilarekin eztabaidatzen gertakizunari buruz». Bucesen ustez, horrek zerikusia izan dezake autopsiaren txostenaren ezaugarriekin: «Pardinesenarekin alderatzen badugu, oso laburra da». Bertzeak bertze, ez dira distantziak ageri.
Bertzalde, 2019an lekuko zuzen baten testigantza jaso zuten, hilketa gertatu zen lekutik 200 metrora dagoen lantoki batean zegoen herritar batena: «Testigantzak baieztatzen du Etxebarrieta tirokatua izan zela, eta berak ez zuela tirorik egin». Erran dute, nolanahi ere, balitekeela pertsona horrek gertareraren «sekuentzia osoa» ikusi ez izana.
Ikertzeko beharra
Etxeberriaren arabera, Giza Eskubideen Europako Hitzarmenaren bigarren artikulua hartu dute oinarri ondorioak idazterakoan: bizitza babesteari buruzkoa. «Bi betebehar jartzen dizkio edozein gobernuri: ikertzea eta exekuzioaren debekua». Bada, salatu duenez, lehenengoa urratu egin da, jurisdikzio militarrak hartu baitzuen ikerketa bere gain; eta bigarrena urratzeko «probabilitate handiak» daude, hipotesia baita babesik gabe zegoela egin ziotela tiro. Etxeberriak nabarmendu du oraindik ere posible dela ikerketa ofizial bat martxan jartzea, eta hala egiteko eskatu du. Bertzalde, nahiko lukete gizateriaren aurkako delitu gisa hartzea 1968an Tolosan gertatu zena, 1977ko Amnistia Legeak ez baitu halako krimenak ikertzea eragozten: «Badago aukera».
Azkenik, eskatu dute instituzioek giza eskubideen urraketa gisa aitor dezatela Etxebarrietaren hilketa. Gaur aurkezturiko txostena Eusko Jaurlaritzako balorazio batzordera helaraziko dute senideek. |
2022-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/214363/euskalgintzaren-kontseiluak-uste-du-ezin-dela-atzera-egin-hizkuntza-eskakizunetan.htm | Gizartea | Euskalgintzaren Kontseiluak uste du ezin dela atzera egin hizkuntza eskakizunetan | Administrazio orokorreko langileak merituengatik egonkortzeko prozesuaren harira, eztabaida sortu da Eusko Jaurlaritzaren eta Elkarrekin Podemos-IUren artean | Euskalgintzaren Kontseiluak uste du ezin dela atzera egin hizkuntza eskakizunetan. Administrazio orokorreko langileak merituengatik egonkortzeko prozesuaren harira, eztabaida sortu da Eusko Jaurlaritzaren eta Elkarrekin Podemos-IUren artean | Eztabaida piztu da administrazio orokorreko lanpostuen hizkuntza eskakizunen inguruan. Atzo, Elkarrekin Podemos-IUk eskatuta, agerraldia egin zuen Olatz Garamendi Eusko Jaurlaritzako Gobernantza Publiko eta Autogobernuko sailburuak. Hain zuzen, merituengatik langileak egonkortzeko LEP Lan Eskaintza Publikoetako hizkuntza eskakizunak izan zituzten hizpide. Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusiak BERRIAri nabarmendu dio ez dela horrelako eztabaidetarako unea. Irmo mintzatu da: «Lanpostu horiek badituzte beraien hizkuntza eskakizunak ezarrita, eta hori errespetatu behar da».
Gisa horretako eztabaidak gainditzearen aldekoa da Garamendi ere: «Ez du ematen komeni denik garai bateko eztabaidak berpiztea, are eta zatiketa handiagoa eragiten dutelako». Haren hitzetan, euskara eskakizunek «gizarte adostasun zabala» dute, eta, gainera, kopuru bat eman du, auziari neurria hartzeko: administrazio orokorreko behin-behineko langileen %90ek bere lanpostuko hizkuntza eskakizuna betetzen dute. Jon Hernandezek, EP-IUko legebiltzarkideak, erantzun dio ez dela koalizioaren asmoa «adostasunak haustea», baina, hizkuntza eskakizunak direla medio, «esperientzia daukan jende asko» kanpoan utziko dituztela uste du.
Bilbao, berriz, langileei bainoago herritarren eskubideei erreparatzearen alde agertu da: «Herritarrek euskaraz artatuak izateko duten eskubide hori dago jokoan». Horregatik, lanpostuetan langile elebidunak jarri behar direlakoan dago: «Lanpostu horiek berez badaukate ezarrita beraien hizkuntza eskakizuna aspalditik, eta, gainera, langile horiek aukera izan dute euskalduntzeko. Hor ezin da atzera egin».
3.500 lanpostutik gora
Egonkortu asmo dituzten lanpostu kopuruak ez dira nolanahikoak. Garamendik gogorarazi duenez, administrazio orokorrean 2022an 1.686 lanpostu eskaintzea onartua dute. Horri 2017an, 2018an, 2019an eta 2021ean egindako eskaintzak gehitu behar zaizkio —oraindik azterketak egin gabe daude—. Beraz, orotara, 3.683 lanpostu esleituko dituzte LEPetan. Lanpostu guztien deialdiak urtea amaitu aurretik egingo dituztela ziurtatu du. |
2022-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/214364/errusiak-ziurtatu-du-berdianskeko-eta-mariupolgo-portuak-prest-daudela-garia-esportatzeko.htm | Mundua | Errusiak ziurtatu du Berdianskeko eta Mariupolgo portuak prest daudela garia esportatzeko | NBE Kievekin eta Moskurekin negoziatzen ari da zerealaren arazoari irtenbide bat emateko, eta litekeena da Turkiako armadak Itsaso Beltzean kargaontziak babestea. | Errusiak ziurtatu du Berdianskeko eta Mariupolgo portuak prest daudela garia esportatzeko. NBE Kievekin eta Moskurekin negoziatzen ari da zerealaren arazoari irtenbide bat emateko, eta litekeena da Turkiako armadak Itsaso Beltzean kargaontziak babestea. | Sergei Xoigu Errusiako Defentsa ministroak astearte honetan ziurtatu duenez, Ukraina hegoaldeko Berdiansk eta Mariupol hirietako portuak «normal» ari dira lanean, eta Ukrainako zereala esportatzeko «prest» daude, otsailaren 24tik blokeatuta egon ostean. «Berdianskeko portua martxan dago. Prest gaude portu horretan eta Mariupolgo portuan dauden zerealak garraiatuko dituzten ontziak kargatzeko», adierazi du Xoiguk, Interfax berri agentziak jasotako informazioen arabera.
Horiek horrela, Mariupolgo portutik minak kendu dituztela baieztatu du. «Helduak dira lehen kargaontziak». Alde horretatik, Errusiak Donbassen «askatutako zenbait hiritan bizitza baketsua itzultzen» ari dela zehaztu du Xoiguk.
Bi portu horiek Azoveko itsasora dute irteera —Errusiaren kontrolpean dago, Mariupol hiria okupatu ondoren—. Gisa horretara, Moskuk lehorreko korridore bat osatu zuen Donbass eskualdetik Errusiak 2014an anexionatutako Krimeako penintsularaino.
Kievek eta Mendebaldeak behin baino gehiagotan leporatu diote Errusiari Ukrainako portuak «blokeatzea», bai Azoveko itsasoan, bai Itsaso Beltzean. Munduko zerealen esportatzaile nagusietako bat da Ukraina, eta blokeo horrek eragotzi egiten dio Kievi zereala esportatzea: hogei milioi tona zereal baino gehiago ezin dituzte atera. Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik, halaber, ohartarazi du litekeena dela Ukrainako portuetan 75 milioi tona zereal pilatzea udazkenerako.
Mendebaldeak, bestalde, Errusiari egotzi dio Ukrainako nekazaritza ekoizpena «bereganatzea» eta «beste herrialde batzuei saltzea». Kremlinek, berriz, esan du Mendebaldeak ezarritako zigorrak ari direla eragiten elikagaien krisia, eta salatu du zigor horiek «mugak» ezarri dizkietela bere esportazioei.
Bien bitartean, Nazio Batuen Erakundea Ukrainarekin eta Errusiarekin negoziatzen ari da zerealaren arazoari irtenbide bat emateko, eta litekeena da Turkiako armadak Itsaso Beltzean kargaontziak babestea.
Errusiako ordezkaritza bat, Turkian
Kremlineko ordezkaritza bat Turkiarekin batzartzekoa da gaur, Ukrainako zereala eta gainerako elikagaiak esportatzeko beharrezkoak diren mekanismoez eztabaidatzeko; Errusiako Atzerri ministro Sergei Lavrov negoziazio mahai horretan izango da, eta bi aldeek Ukrainako zereala Itsaso Beltzetik garraiatzeko proposamen bateratu bat lantzea izango dute xede. Izvestia Errusiako egunkariak atzo jakinarazi zuenez, zereala esportatzeko aurreakordio bat lortu zuten Errusiak, Turkiak eta Ukrainak, baina inork ez zuen baieztatu. |
2022-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/214365/lehia-estua-izango-da-arabako-bertsolarien-finalean.htm | Kultura | Lehia estua izango da Arabako bertsolarien finalean | Larunbatean izango da txapelketako azken saioa, 17:30ean, Gasteizko Europa biltzar etxean. Paula Amilburu aurreneko aldiz ariko da finalean. | Lehia estua izango da Arabako bertsolarien finalean. Larunbatean izango da txapelketako azken saioa, 17:30ean, Gasteizko Europa biltzar etxean. Paula Amilburu aurreneko aldiz ariko da finalean. | 30 bertsolarik hasi zuten bidea, baina seik bakarrik izango dute Gasteizko Europa biltzar etxeko oholtzako fokuen pean seiehun pertsonaren aurrean kantatzeko aukera. Arabako Bertsolari Txapelketari amaiera biribila eman nahi diote larunbateko protagonistek. Txapela xede, Peru Abarrategi, Manex Agirre, Paula Amilburu, Xabi Igoa, Oihane Perea eta Iñaki Viñaspre lehiatuko dira aurten. Txapelketa lehiatua izan da hasieratik, eta ez dago batere argi finalean zer gertatuko den ere. Amilburuk izan ezik, beste finalista guztiek badakite zer den final baten abestea. Horiek horrela, larunbatean, 17:30ak puntuan hasiko da lehia, eta bertsolariek beren onena eman beharko dute, ez baitago faborito argirik.
«Txapelketak aurten izan du mailarik handiena». Zalantza izpirik gabe nabarmendu du Viñasprek, azken txapelketako irabazleak. Izan ere, finalean gazteen freskotasuna eta beteranoen garra egotearen seinale da hori. Batzuek badakite zer den buruan txapela daramatela azken agurra kantatzea; beste batzuk, aldiz, gogotsu daude hori beren larruan sentitzeko.
Lau txapel dauzka Pereak, bi Agirrek. Viñasprek, berriz, azken txapelketa irabazi zuen, eta ez du final bat ere huts egin 2004tik. Igoak laugarren finala izango du, eta Abarrategik bigarren aldiz jarraian abestuko du. Aldiz, lehen aldia izango da Amilbururentzat.
Txapelketa berezia izan da aurtengoa, arrazoi askorengatik. Batetik, hiru urte pasatu dira azkenekoz Gasteizko Principal antzokian txapela jokoan egon zenetik; eta, bestetik, hori gutxi balitz bezala, pandemiarengatik txapelketa atzeratzea erabaki zuen Arabako Bertsozale Elkarteak. Beranduago hasi arren, Pereak zehaztu du «oso lehiatua» izan dela ibilbidea, eta guztiek «sufritu» dutela finalera iristeko.
Finaleko lanetan hiru ofizio osatu beharko dituzte binaka: zortziko nagusian, hamarreko txikian eta seiko motzean. Bakarka, bina puntu erantzun beharko dituzte, eta bi bertsoz josi gai bat. Puntu gehien jasotzen duten bi bertsolariak pasatuko dira buruz burukora. Fase horretan, berriz, ofizio bat abestuko dute Iparragirre abila dela doinuan, eta, bakarka, hiru bertso kartzelan, nahi duten doinu eta neurrian.
Serapio Lopez Ortuetak jantziko dio txapela irabazleari. Arabako bertsolaritzan ibilbide oparoa du, eta 1982an lehen bertso eskolen sortzaileetako bat izan zen. Ordutik egundaino, bertsolari, irakasle eta antolatzaile aritu da. 2017ko finalean kantatu zuen azken aldiz Arabako Bertsolari Txapelketan. Horregatik guztiagatik, egindako ibilbidea eskertu nahi dio elkarteak.
Lehenbizikoz Europa biltzar etxean
Finala Europa biltzar etxean egingo den lehen aldia izango da. «Pena Principalean ezin kantatzea, eta foku horien berotasuna ez sentitzea», esan du Amilburuk, apur bat penatuta. Azken txapelketan finaletik koska batera gelditu baitzen. Halere, ez dio garrantzi handirik eman nahi izan, eta lehen finalean lehiatzeko «gogotsu eta pozik» dagoela adierazi du. Agirrerentzat, berriz, «puntu berezia» emango dio finalari leku aldaketak, eta beteranoek —Viñasprek eta Pereak— bat egin dute Agirrek esandakoarekin.
Sei bertsolarietatik lau aramaioarrak (Araba) dira, guztiak lagun minak: Abarrategi, Agirre, Amilburu eta Igoa. Guztiek errepikatu dute ez dela «kasualitatea» laurek finalera sartzea lortu izana, eta urte osoko «lan handia» dagoela atzean. Igoak, esaterako, kontatu du bertso eskoletan «mimo bereziz» prestatu dutela txapelketa: «Txapela irabazteko lehiatu nahiko nuke aurten». Azkenik, Abarrategik hitz egin du. Txapelketa gorabeheratsua izan dela esan du, «maila handikoa», baina espero du finalean gozatu ahal izatea: «Guztiei aurre egiteko kapaz ikusten dut neure burua. Gainera, badakit nik gozatzen badut besteek ere gozatuko dutela».
Arabako bertako eta Euskal Herriko bertsozaleek aukera daukate saiorako sarrera eskuratu ahal izateko: bazkideek hamabost euroan, 16 urtetik beherakoek hamarrean, eta gainerakoek hemezortzi euroan. Antolatzaileek gomendatu dute sarrerak aurrez erosteko, webgunean. |
2022-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/214366/motozale-bat-hil-da-fontellasen-auto-bat-jota.htm | Gizartea | Motozale bat hil da Fontellasen, auto bat jota | Hainbat ibilgailuk jo dute elkar istripuan; motorrak, auto bat eta kamioi bat ziren tartean. Hildakoak 34 urte ditu, eta Galiziakoa da. Gainerako zaurituek lesio arinak dituzte. | Motozale bat hil da Fontellasen, auto bat jota. Hainbat ibilgailuk jo dute elkar istripuan; motorrak, auto bat eta kamioi bat ziren tartean. Hildakoak 34 urte ditu, eta Galiziakoa da. Gainerako zaurituek lesio arinak dituzte. | Hainbat ibilgailuren arteko istripua izan da gaur Fontellasko (Nafarroa) A-68 autobidean, eta motozale bat hil da horren ondorioz. Nafarroako Gobernuak zabaldu duenez, 13:30 aldera gertatu da istripua. Auto batek eta kamioi batek elkarren kontra jo dute, eta bi motozalek horiekin talka egin dute gero; hildakoa horietako bat da. 34 urte ditu, eta Galiziakoa da.
Hildakoak izan ezik, istripuan zauritutakoek ez dute lesio larririk, eta ez dute ospitalera joan behar izan. Larrialdi zerbitzuek bertan eman diete arta. Foruzaingoak ikerketa abiatu du, istripua zer-nola gertatu den argitzeko. |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214367/telefono-kargagailu-bakarra-2024ko-udazkenerako.htm | Ekonomia | Telefono kargagailu bakarra, 2024ko udazkenerako | Europako Batasunean gailu elektriko gehienetan ezarriko da; ordenagailuen kasuan, 2028an sartuko da indarrean. | Telefono kargagailu bakarra, 2024ko udazkenerako. Europako Batasunean gailu elektriko gehienetan ezarriko da; ordenagailuen kasuan, 2028an sartuko da indarrean. | Europako Batasuneko 27 kideek akordio bat lortu dute USB-C motako kargagailu bakar eta unibertsal bat ezartzeko, eta data bat jarri dute horretarako: 2024ko udazkena. Ordutik aurrera, fabrikatzaileak behartuta egongo dira kargagailu hori beren gailu ertain eta txikietan jartzera, besteak beste telefonoetan, tabletetan, liburu elektronikoetan, kamera digitaletan, bideokontsoletan eta aurikularretan. Baina salbuespen batzuk egongo dira: ordenagailu eramangarriak —beste 40 hilabete izango dituzte egokitzeko— eta erloju adimendunak edo jarduera fisikoa neurtzen duten gailuak, arrazoi teknikoengatik, beren tamaina txikiagatik bereziki.
Proposamen horri esker, urtean 11.000 tona hondakin elektroniko pilatzea eragotziko da, Europako Batzordearen kalkuluen arabera. Itunak – EBko Kontseiluak eta Europako Parlamentuak oraindik formalki onartu beharko dute – karga azkarraren abiadura ere harmonizatzen du, gailua edozein dela ere.
Europako Batzordea duela hamahiru urte hasi zen neurria lantzen; 2009an, fabrikatzaile nagusiekin borondatezko akordio bat lortu zuen, eta 30 kargagailutik hirura murriztea lortu zuen: USB 2.0 Micro B, USB-C eta Appleren esklusiboa, Lightning. Itun hori, hala ere, 2014an amaitu zen, eta iazko irailean Europako Batzordeak beste proposamen bat egin zuen, hirutik batera jaisteko. «Gaur egia bihurtu dugu Europako kargagailu komuna. Orain kargagailu bakarra erabili ahal izango da gailu eramangarri guztietan», esan du Alex Agius Saliba eurodiputatu sozialdemokratak. «EBren interes orokorra nagusitu da», azpimarratu du Thierry Breton Europako Barne Merkatuko komisarioak.
Appleri ez zaio gustatzen
Badago fabrikatzaile bat neurriak gainerakoei baino askoz gehiago eragiten diena: Apple. 2019an, iruzkin bat egin zion Batzordeari: azpimarratu zuen harmonizazio proposamena «berrikuntzaren aurkakoa» dela. Era berean, Applek gogorarazi zuen 1.000 milioi aparatuk baino gehiagok erabiltzen dutela bere Lightning sistema, eta gaineratu zuen gailu horiek sistematik kanpo uzteak «aurrekaririk gabeko hondakin elektronikoen bolumena» sor dezaketela. Apple da USB-C modu orokorrean erabiltzen ez duen fabrikatzaile handi bakarra: ez du iPhone-n erabiltzen, baina bai iPad eta Mac modelo batzuetan. Oraingoz, Applek ez du Europako araudi berriari buruzko adierazpenik egin, baina, duela gutxiko zenbait filtrazioen arabera, 2023ko irailean hasiko da USB-C sarrera bere mugikorretan jartzen.p> |
2022-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/214368/euskal-presoen-euskal-herriratze-motela-salatu-du-sarek.htm | Politika | Euskal presoen «Euskal Herriratze motela» salatu du Sarek | Esan dute azken bi hilabeteetan ez dutela presorik Euskal Herriratu, eta nabarmendu presoen %36 Espainiako espetxeetan daudela oraindik ere | Euskal presoen «Euskal Herriratze motela» salatu du Sarek. Esan dute azken bi hilabeteetan ez dutela presorik Euskal Herriratu, eta nabarmendu presoen %36 Espainiako espetxeetan daudela oraindik ere | Sare Herritarrak euskal presoen egoeraren diagnostikoa egin du, eta, aurrerapausoak eman direla onartzen badute ere, prozesuaren erritmo motela «ulergaitza» dela diote. Ekainaren 18an lau urte egingo ditu Espainiako Gobernuak salbuespenezko espetxe politika amaitzeko prozesu bat iragarri zuenetik; ordutik, presoen erdiak baino gehiago ekarri dituzte Euskal Herriko espetxeetara, eta gehienak lehen gradutik bigarrenera igaro dituzte. Hala ere, nabarmendu dute asko etxetik urrun daudela oraindik ere.
Agerraldia egin dute Bego Atxak eta Joseba Azkarragak, eta Atxak adierazi du oraindik kartzelan dauden 195 euskal presoetatik gehienak Euskal Herrian daudela; 106. 70 Espainiako Estatuko espetxeetan daude, %36, eta beste hemeretzi Frantziako Estatukoetan, %10. Bestalde, Sarek dio preso gehienak lehen gradutik bigarrenera igaro direla, baina nabarmendu du bigarren gradutik hirugarrenera pasatzeko baldintzak dituzten 60 presoetatik 21i bakarrik eman dietela.
Sarek ontzat jo du euskal presoak Euskal Herriratzeko prozesua, baina adierazi du oraindik «asko» falta dela Espainiako Gobernuak duela lau urte hartu zuen konpromisoa betetzeko; izan ere, azken bi hilabeteetan ez dute presorik ekarri Euskal Herriko kartzeletara: «Ez dago arrazoirik eten horretarako; ez dauka inolako zentzurik. Eskubideez ari gara», dio Atxak. Hori dela eta, emandako hitza betetzeko eskatu diote Pedro Sanchezen gobernuari.
Atxak dio euskal presoen salbuespenik gabeko espetxe araudia betetzen ez den bitartean bakeaz, bizikidetzaz eta justiziaz hitz egitea «ameskeria bat» dela, eta, hain zuzen ere, gizarteak hori eskatzen duela.
Udako egitaraua
Euskal presoei espetxe politika arrunta aplikatzeko borrokan jarraituko dutela nabarmendu du Sarek, eta udako egitaraua plazaratu dute. Bi urteko hutsunearen ostean, bizikleta martxari berriro ekingo diote aurten, uztailaren 22tik 24ra. Hiru egunekoa izango da: lehen egunean Etxarri (Nafarroa) eta Durango (Bizkaia) banantzen dituzten 100 kilometroak egingo dituzte, Arabatik pasatuta; bigarren etapa Durangotik Azpeitira (Gipuzkoa) izango da, 70 kilometrokoa, eta azkena izango da laburrena, Azpeititik Donostiara 54 kilometro egingo baitituzte hanka jokoari emanda.
Bestalde, Hego Euskal Herriko lau hiriburuetako jaietan manifestazioak egingo dituzte. Ekainaren 18an Iruñean egingo dute lehena, abuztuaren 3an hurrena, Gasteizen. Bilbokoa abuztuaren 20an izango da, eta Donostiakoa sei egun beranduago.
Urriaren 8an Donostian Etxera bidea gertu! lelopean mobilizazioa eta festibala egingo dutela ere gogorarazi dute. |
2022-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/214369/utopia-anarkista-bati-eskainitako-trilogia.htm | Kultura | Utopia anarkista bati eskainitako trilogia | Asel Luzarraga idazleak Askayala izeneko fikziozko lurraldean kokatu du Esan gabe doa eleberria, eta trilogia baten lehen alea dela esan du | Utopia anarkista bati eskainitako trilogia. Asel Luzarraga idazleak Askayala izeneko fikziozko lurraldean kokatu du Esan gabe doa eleberria, eta trilogia baten lehen alea dela esan du | Venezuelaren eta Guyanaren artean dago Sakau izeneko herrialdea. Edo han zegoen, behintzat, harik eta 2016an iraultza piztu, herritarrek herri askeen federazioa sortu, eta lurraldeari izena aldatzea erabaki zuten arte; ordutik aurrera, lurraldeari Askayala izena jarri zioten. Hamar urte joan dira matxinadatik, eta pixkanaka egonkortuz doa sarean osatutako asanblea sistema, baina horrek ez du esan nahi gatazkarik ez dagoenik, eta, gainera, gainean dute nazioarteko aliantzaren inbasio mehatxua ere. Bere utopia anarkista irudikatu ahal izateko asmatu du fikziozko geografia hori Asel Luzarraga idazleak, eta bertan kokatu du Esan gabe doa eleberria. Txalaparta argitaletxeak kaleratu du lana, eta trilogia baten lehen alea izango dela iragarri du egileak.
«Iraultza bera zelan gertatzen den kontatzea baino interesgarriagoa zen niretzako jada gizarte horretan bizi direnek dituzten erronkak, ezinegonak eta zailtasunak kontatzea», azaldu du egileak. Horregatik kokatu du trilogiako lehen kontakizuna 2026. urtean, esperimentu iraultzaileak jadanik hamar urteko ibilbidea egina duenean. Lau kapitulu ditu liburuak, eta pertsonaia banari jarraituko dio haietako bakoitzak. Haien bizipenen bidez helduko zaio irakurleari utopia horren nondik norakoen berri. Eta hala laburtu du amets hori egileak. «Liburuan planteatzen dena da etorkizuna gura badugu desazkundea behar dugula. Gizarte iraultzaile hori da, desazkundean bizi den gizarte bat, gaur egun hain liluratuta gaituen teknologiaren munduari uko egin diona, neurri batean, hori jasanezina delako, eta ahalegindu dena bizitzen naturagaz, beste oreka batean».
Errealismoa, distopiak eta, azkenik, utopia
2009an sortu zitzaion trilogia idazteko ideia, artean Txilen zegoela. Argitaratu berria zuen Utopiaren itzalak izeneko eleberria, eta bidean zuen Bioklik. Friedrich Nietzscheren Honela mintzatu zen Zaratustra irakurtzen zebilela ere gogoratu du idazleak, Asier Serranok bidalitako nobelaren eskuizkribua ere esku artean zerabilela, eta hala sortu zitzaiola nobela baterako izan zitekeen pasarte bat, «karikatura estilora» idatzitakoa. Burua martxan jarri, eta hala heldu zen ideia. «Bat-batean konturatu nintzen trilogia bat egin behar nuela».
Orduan sortu zitzaion aspalditik buruan zerabilen erronka bati aurre egin beharra ere. «Garai batean idatzi ditut liburu guztiz errealistak, gure gizartean kokatutakoak, nik ezagututako munduan; gero hasi nuen bide distopikoa, etorkizunera begira, baina askotan izan nuen buruan bueltaka islatu behar nukeela ez egun daukagun gizartea, ez gizarte honek nora garamatzan ere, baizik eta garatu behar nuela nik amesten dudan gizartea. Zelangoa izango zen nik buruan daukadan gizarte anarkista hori».
Hori da argitaratu berri duen eleberriaren muina, eta hori landuko dute hurrengoek ere.
Simun Palsu idazleak sinatuta
Onartu duenez, «gaitza» egiten zitzaion mundu utopiko hori Europan kokatzea, eta horregatik jo zuen Latinoamerikara. Errealismo magikoaren tantak ere baditu liburuak, horregatik, idazleak dioenez. Fikziozko idazle bat ere sortu du Luzarragak nobelak idazteko: Simun Palsu. Eta, beraz, nobelan, fikziozko idazle horren eskutik helduko zaio kontakizun osoa irakurleari.
Berrikuste fasean du jadanik trilogiaren bigarren pieza. Laburragoa eta umoretsuagoa izango dela aurreratu du egileak, eta iraultza egin aurreko bizimodua kontatuko du. Bi urte barru espero du kalean Luzarragak, eta, dioenez, buruan du hirugarrena ere, kasu horretan, etorkizun are urrunagoan kokatua. «Egunkari formatua izango du».
Luzarraga unibertsoa
Idazleak bere mundu propioa eraikitzeko duen modua laudatu du Garazi Arrula Txalaparta argitaletxeko editoreak. «Sortzen ari den unibertso hori da bere balio handienetako bat, eleberriz eleberri osatzen doana». 2003an eman zuen argitara bere lehen nobela idazleak —hamaika ispilu ganbil— eta, Elkar argitaletxearekin argitaratu berri duen gazteei zuzendutako Katuak jandakoa eleberriaren ondoren, hamabigarren nobela du Esan gabe doa. Bada, Arrularen ustez, lan horien guztien artean sortuz joan den erreferentzia mundu hori da Luzarragaren lorpen literario handienetako bat. «Ez dut ikusten beste inor halako ezertan». |
2022-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/214370/kataluniako-murgiltzea-bermatzeko-legeari-oniritzia-eman-diote.htm | Mundua | Kataluniako murgiltzea bermatzeko legeari oniritzia eman diote | Estatutu Bermeen Kontseiluak ebatzi du ERCk, PSCk, JxCk eta Comukoek adostutako lege proposamenak ez dituela urratzen ez Espainiako Konstituzioa, ez Kataluniako Estatutua | Kataluniako murgiltzea bermatzeko legeari oniritzia eman diote. Estatutu Bermeen Kontseiluak ebatzi du ERCk, PSCk, JxCk eta Comukoek adostutako lege proposamenak ez dituela urratzen ez Espainiako Konstituzioa, ez Kataluniako Estatutua | Estatutu Bermeen Kontseiluak oniritzia eman dio Kataluniako hezkuntzan murgiltze eredua bermatzeko ERC Esquerra Republicanak, PSCk, JxC Junts Per Catalunyak eta Comukoek adostutako lege proposamenari. Generalitatearen kontsultarako organo bat da kontseilu hori, Kataluniako legeak indarrean dagoen lege markora egokitzen ote diren aztertzea du zeregin, eta aho batez ebatzi du Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak 2020an murgiltze ereduaren kontra hartutako erabakiari aurre egiteko proposatutako legeak ez dituela urratzen ez Espainiako Konstituzioa, ez Kataluniako Estatutua.
Lege proposamenaren 2. artikuluaren arabera, Kataluniako hezkuntza sisteman katalana «komunikazio hizkuntza» izango da, eta gaztelera, berriz, «hizkuntza kurrikularra». Aintzat hartu behar da Kataluniako Auzitegi Nagusiaren epaiak behartzen duela hezkuntza sisteman eskolen %25 gazteleraz ematera. ERCk, JxCk, PSCk eta Comukoek maiatzaren 25ean erregistratu zuten lege proposamena, hori tramitatzen hasteko. Baina Voxek, PPCk eta Ciutadansek txosten bat eskatu zioten Estatutu Bermeen Kontseiluari, iritzita legearen 2. artikulua konstituzioaren kontrakoa zela. Osoko bilkura dago programatuta biharko Kataluniako Parlamentuan, eta, gehiengo zabala edukita, ziurrenik bihar onartuko dute legea.
Gaur kaleratutako ebazpenak dioenez, lege proposamenak planteatzen du «gazteleraren erabilera handiago bat hezkuntza sisteman», konparatuta Kataluniako Hezkuntza Legeak eta Hizkuntza Politikarako Legeak aurreikusten dutenarekin; izan ere, haren erabilera kurrikularra «esplizituki» jasotzen du. «Beraz, hizkuntza baten erabilera kurrikularra aurreikusteak ematen du aukera hori hezkuntza sistema osatzen duten elementuetara zabal dadin», nabarmendu dute 32 orrialdeko idatzian. Legeak dioenez, hizkuntza kurrikularra izango da gaztelera, eta, orduan, ebazpenaren arabera, ez da «baztertua» geldituko.
Ehunekoak ez dira arau
Hezkuntza ez-unibertsitarioan hizkuntza ofizialei eman beharreko erabilerari buruz Espainiako Auzitegi Konstituzionalak ezarritako baldintzak «nabarmen» betetzen dira, Estatutu Bermeen Kontseiluak azpimarratu duenez. Gogoratu du, bide batez, «hezkuntzan hizkuntza berdintasuna» egotea azkeneko ia hiru hamarkadetan inoiz ez duela exijitu ez konstituzioak, ez estatutuak, «ez estatuko legedi oinarrizkoak».
Eskolen %25 gazteleraz ematera behartzen, du Kataluniako Auzitegi Nagusiaren epaiak, eta, horren harira, kontseiluaren testuak zehaztu du konstituzioa eta estatutua kontuan hartuta, portzentaje bat ez dela elementu lotesle bat legea egiten duenarentzat, eta, horrenbestez, ez dagoela hori errespetatzera behartuta. «Portzentajeen araua aukera politiko zilegi bat izan daiteke, baina aukera politiko bat den neurrian botere publikoek erabaki behar dute horri buruz, Parlamentutik hasita».
Sententziaren aurrean, gainera, dekretu bat onartu zuen Generalitateak lehengo astean. Horren arabera, Kataluniako Hezkuntza Kontseilaritzak bere gain hartuko du hizkuntza proiektuen legezkotasunaren erantzukizuna, zentroak auzitegietatik babeste aldera. Estatu Bermeen Kontseilua datorren egunetan da dekretuari buruzko ebazpena ematekoa. |
2022-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/214371/gorka-lorani-baimen-arrunta-ematearen-alde-egin-du-espainiako-auzitegi-nazionalak.htm | Politika | Gorka Lorani baimen arrunta ematearen alde egin du Espainiako Auzitegi Nazionalak | Espetxe Zaintzarako Epaitegi Zentralaren erabakiaren aurka egin du Auzitegi Nazionalak, eta adierazi du barkamena eskatzea ez dela baimen bat ukatzeko legezko betekizuna | Gorka Lorani baimen arrunta ematearen alde egin du Espainiako Auzitegi Nazionalak. Espetxe Zaintzarako Epaitegi Zentralaren erabakiaren aurka egin du Auzitegi Nazionalak, eta adierazi du barkamena eskatzea ez dela baimen bat ukatzeko legezko betekizuna | Espainiako Auzitegi Nazionalak Gorka Loran euskal presoaren defentsak jarritako errekurtsoaren alde egin du, eta eskatutako baimen arrunta eman dio. Espetxe Zaintzarako Epaitegi Zentrala izan zen eskaeraren aurka egin zuena, aurrez terrorismoaren biktimei barkamena eskatu eta damutu behar zuela adierazi zuen eta. Defentsak errekurtsoa jarri zuen, eta Jose Ricardo de Prada Auzitegi Nazionaleko magistratuak errekurtsoaren alde egin du, nabarmenduz barkamena eskatzea ez dela baimen arrunt bat ukatzeko legezko betekizuna.
Bestalde, auzitegiak autoan gehitu du ez dagoela Loranen jardueraren ondoriozko biktima jakinik, eztanda egin ez zuen lehergai bat jartzeagatik izan baitzen zigortua.
Hori dela eta, Auzitegi Nazionalak berretsi egin du 2021ean Tratamendu Batzarrak onartu zuen irteera baimen arrunta. Auzitegiak gehitu du baimen horrek Loran aske uzten dutenerako prestatzeko helburua duela, «zigorraren amaiera gertu dagoela jakinda». |
2022-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/214372/onartu-dute-espainiako-kongresuan-psoek-prostituzioaren-aurka-ondutako-proposamena.htm | Gizartea | Onartu dute Espainiako Kongresuan PSOEk prostituzioaren aurka ondutako proposamena | Talde politikoek hitz egin dutenean, kritikak ugariak izan dira, baina aski babes jaso du azkenean: 218 boto alde, 37 kontra, 68 abstentzio | Onartu dute Espainiako Kongresuan PSOEk prostituzioaren aurka ondutako proposamena. Talde politikoek hitz egin dutenean, kritikak ugariak izan dira, baina aski babes jaso du azkenean: 218 boto alde, 37 kontra, 68 abstentzio | Hainbat tirabira izan ondoren, azkenean gaur bozkatu dute Espainiako Kongresuan prostituzioaren inguruko lege proposamena. Lege berezitu bat egongo da gai hori arautzeko, PSOEk eta PPk galdegin zuten bezala, eta PSOEk aurkeztutako lege proposamena hartuko da oinarritzat. Funtsean, jarrera abolizionista bat izango du araudiak, PSOEk askotan adierazi baitu prostituzioa deuseztatzearen aldeko hautua.
Adriana Lastra legebiltzarkideak egin du proposamenaren defentsa. Adierazi du legeak «proxeneten» kontra egin nahi duela ororen gainetik. «Ez gaude abolizionismoan ere», adierazi du: «Proxenetismoa amaitzea du helburu legeak, besteen prostituzioarekin dirua irabazten dutenak amaitzea».
PPk bakarrik egin du argi eta garbi legearen alde. Gainerako alderdiek PSOEri egotzi diote lege hau «korrika eta presaka» aurkeztea ez zuelako lortu eduki hori Sexu Askatasunaren Aldeko Legean sartzea. Egotzi diote, baita ere, soilik neurri «zigortzaileak» proposatzea. Ildo horretakoak izan dira, esaterako, EAJko eta EH Bilduko ordezkariek egin dizkieten kritikak. Alderdi biek iragarri dute abstenitu egingo direla, eta lege proposamena onartzen bada horren gaineko eztabaidan parte hartuko dutela. Gainerako taldeek ere kritika gogorrak egin dizkiote PSOEri, uste baitute «moralkeriaz» ari dela, eta ez baitu proposatu prostituzioan ari diren andreei beste ate eta aukera batzuk emateko neurririk; gogorarazi dute Atzerritarren Legeak, esaterako, andre asko prostituziora bultatzen dituela, eta hor eragin gabe ezin dela neurri eraginkorrik hartu. Ikuspegi «oso» batetik egindako lege bat beharrezkoa dela esan dute.
Podemosen izenean Sofia Fernandez Castañon legebiltzarkideak hartu du hitza. Esan du jendearen «baldintza materialei» begiratu gabe eztabaida «moral» hutsetan ez dutela konponbide onik ikusten, baina, eztabaidatzeko prest daudenez, aldeko botoa emango dutela. Bozketan 218 boto izan dira legea onartzearen aldekoak; 37 kontrakoak, eta 68 abstentzio.
Prostituzioa «deuseztatzeko» legea
PSOEk proposatutako legeak Zigor Kodearen 187. artikulua aldatu nahi du, zehazki. Lege horrek proxenetismoa zigortzen du esplotazio harreman bat dagoela ulertzen denean, baina hainbat adituk adierazi dute esplotazio harreman horiek badaudela frogatzea oso zaila dela askotan, eta, beraz, kasu horietan proxenetak ez duela zigorrik jasotzen. Hori dela eta, «proxenetismoa orokorrean» zigortu nahi du PSOEk aldaketaren bidez, eta esplotazio harremanak egotea ez da ezinbesteko baldintza izango zigorra aplikatzeko.
Horrenbestez, hiru eta sei urte bitarteko espetxe zigorra eta 18 eta 24 hilabete arteko isuna ezarriko zaio, «indarkeria, larderia edo nagusitasuna erabiliz ala biktimaren zaurgarritasuna baliatuz pertsona bat prostituzioan aritzera behartzen edo mantentzen duenari».
Prostituzioaren bezeroei ere isunak ezarriko dizkie lege horrek: 12-24 hilabete arteko isuna—24-48 hilabete artekoa prostituitzen den andrazkoa adingabea bada—, eta urtebete eta hiru urte arteko espetxe zigorra.
Berdintasun Ministerioak hasieran proposatu zuen lekurako bitartekotza ere berreskuratu du legeak. Figura juridiko hori Felipe Gonzalezen gobernuak ezabatu zuen 1995ean, eta, legean azaltzen denez, prostituziorako diruaren truke bitarteko materialak jartzen dituztenak zigortzen dira; esaterako, prostituitzeko lokalak errentan jartzen dituztenak: «Irabazi-asmoarekin, eta normalean higiezin, lokal edo establezimendu bat edo beste edozein gune, publikoari irekia izan zein ez, beste pertsona baten prostituzioaren esplotazioaren alde egitera bideratzen badu, urtebetetik hiru urte bitarteko espetxealdi zigorra ezarriko zaio, bai eta sei hilabetetik hemezortzi hilabetera arteko isuna ere».
Bestalde, hainbat talde feministak eskatu dute pornografia debekatzeko neurriak ere jasotzea lege honetan, baina araudiak ez du horren inguruko zehaztapenik egingo.
Ibilbide polemikoa
Hala ere, ibilbide luzea eta eztabaida ugari egon dira Espainiako Kongresuan lege hau eztabaidatzeko erabakia hartu arte. Hasieran, prostituzioaren inguruko arauak sexu askatasunerako legean sartzekoa zen Espainiako Berdintasun Ministerioa.
Berdintasun Ministerioa Podemos alderdiak dauka gaur egun, eta alderdiaren beraren barruan ere desadostasunak daude arlo horri dagokionez. Besteak beste, En Comú Podem kataluniako adarrak—prostituzioa erregulatzeko beharra dagoela defendatzen du—zuzenketa bat aurkeztu zuen lekurako bitartekotzaren figura juridikoa kentzeko eskatuz.
Era berean, PSOE eta PPk beste zuzenketa bat aurkeztu zuten, prostituziorako lege berezitu bat behar zela defendatuz, eta sexu askatasunerako legean prostituzioa arautzea konponbide «partziala» zela argudiatuta. Adierazi zuten prostituzioaz ari ziren artikuluak legetik atera ezean ez zutela hura onartuko.
Sexu askatasunerako legearen alde egingo zutela iragarria zeukaten ERCk, EH Bilduk, Junts-ek eta Cs-ek ere, baina horiek ere adierazi zuten prostituzioaren inguruko artikuluak kendu ezean ez zutela legea onartuko, ez baitzetozen bat lekurako bitartekotza ezartzearekin—jarrera erregulazionista erakutsi dute alderdi horiek—.
Horiek horrela, Berdintasun Ministerioak sexu askatasunerako legetik kendu zituen prostituzioa arautzen zuten artikuluak, eta «eztabaidarako gune batera» eramatea proposatu zuen, «pertsonen salerosketaren aurkako legera, adibidez».
PSOEk, ordea, prostituzioa abolitzearen alde egiten zuen lege baten proposamena aurkeztu zuen ordu batzuk geroago; gaur eztabaidagai izango dena, hain zuzen. Adriana Lastra PSOEko legebiltzarkideak, orduko hartan, Irene Montero Berdintasun ministroari eskatu zion prostituzioaren gainean bere alderdiak zuen jarrera argi uzteko; adierazi zuen Monterok ez duela argiki bere iritzia azaldu nahi, bere alderdiaren barruan ere ez direlako ados jartzen gai horren inguruan. |
2022-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/214373/sanchezek-uko-egin-dio-galen-biktimei-ukatutako-kalteordainak-aztertzeari.htm | Politika | Sanchezek uko egin dio GALen biktimei ukatutako kalteordainak aztertzeari | Beltran de Herediak kritikatu du delitu larriengatik zigortu ez dituztenen inguruko erabakiak ez daudela ebazpen judizialetan oinarrituta, eta biktimen familiak zigortzen dituztela. | Sanchezek uko egin dio GALen biktimei ukatutako kalteordainak aztertzeari. Beltran de Herediak kritikatu du delitu larriengatik zigortu ez dituztenen inguruko erabakiak ez daudela ebazpen judizialetan oinarrituta, eta biktimen familiak zigortzen dituztela. | EAJko senatari Estefania Beltran de Herediak Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezi galdetu dio ea gobernuak berrikusiko ote duen GALen, BVEren eta eskuin muturreko beste zenbait talderen biktimei kalte ordainak ukatu izana. Sanchezek, baina, labur bezain zuzen erantzun du: «Ez da berrikusketarik behar».
Beltran de Herediak kritikatu du, Espainiako Gobernuak Terrorismoaren Biktimak Aitortu eta Osorik Babesteko Legeaz egiten duen interpretazioa dela medio, administrazioak «sistematikoki» ukatzen dituela GALen, BVEren eta eskuin muturreko taldeen biktimentzako laguntzak; eta biktimak bereizten dituela, «biktimen eta biktimagileen nortasunaren arabera». Zehazki, salatu du «delinkuentzia antolatuan parte hartu dutenen» edo «indarkeriazko delituak egin dituen erakunde bateko kide» izandakoen gainean eginiko irakurketa «zabalegia» egiten duela gobernuak. Bi talde horiek dira biktimak laguntzak jasotzetik kanpo uzteko balizko irizpideak.
EAJko senatariaren esanetan, haien aurkako sententziarik ez dagoen kasuetan ere aplikatzen du betoa Espainiako Barne Ministerioak, sarri, «atxiloketa hutsetan» edo «lerro bakarreko txosten polizialetan» oinarrituta. Horiek oinarri juridikorik ez dutela gehitu du senatariak, eta, beraz, irizpide horiek biktimen errugabetasun presuntzioa ukatzen dutela: «Administrazioari ez duen botere bat ematen zaio, eta, beraz, botere banaketarekin hausten».
Erabakiak «urteetako ibilbide judizialak» hastera behartzen ditu biktimen senideak, Beltran de Herediaren esanetan, eta horrek haien «birbiktimizazioa» dakar. Jeltzaleak azaldu du hogei kasu inguru badaudela, eta, horien artean, Felipa Artano Sagastumeri ezarritako zigor ekonomiko «neurrigabea» aipatu du: «Badirudi erabaki hauekin familiak bi aldiz zigortu nahi direla, edo errekurtsoak jartzeko estimuluak kendu nahi zaizkiela». Artanori, GALek 1983an bahitu, torturatu eta hildako Joxi Zabalaren amari, 9.256 euro pagatzeko beharra ezarri zion Auzitegi Nazionalak.
Barne Ministerioak erabaki zuen Zabalaren eta Joxean Lasaren familiek ez zutela «terrorismoaren biktima izateagatik» zegokien kalte ordaina jasoko, eta erabaki hura berretsi zuen Auzitegi Konstituzionalak 2017an. Horretarako, argudiatu zuten Lasa-Zabala auzian Auzitegi Nazionalak emandako zigor epaian ETAko kidetzat jotzen zituztela biak; nahiz eta haien aurkako epairik sekula egon ez. Artanok helegitea aurkeztu zuen, «errugabetasun presuntzioa urratzen» zuelakoan, baina Auzitegi Nazionalak atzera bota zuen hura, eta epaiketaren kostuak ordainarazi nahi dizkio.
Sanchezen esanetan, baina, kasu hark erakusten du auzitegiek Barne Ministerioaren erabakia berretsi dutela. Hala, babestu du estatuko segurtasun indarrek txostenetan baieztatzea nahikoa dela haiei «biktimagile» izaera ere emateko. |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214374/hizkuntza-gutxituei-buruz-zer-jarrera-duten-argitu-dute-frantziako-asanblearako-bozetako-hautagaiek.htm | Gizartea | Hizkuntza gutxituei buruz zer jarrera duten argitu dute Frantziako Asanblearako bozetako hautagaiek | Bru eta Lasserre koofizialtasunaren kontra agertu dira; Troundayk, Pereirak eta Duboisek ez dute erantzun | Hizkuntza gutxituei buruz zer jarrera duten argitu dute Frantziako Asanblearako bozetako hautagaiek. Bru eta Lasserre koofizialtasunaren kontra agertu dira; Troundayk, Pereirak eta Duboisek ez dute erantzun | Hizkunta gutxituen alde lan egiten duten eragileak biltzen dituen Pour Que Vivent Nos Langues kolektiboak (Gure hizkuntzak bizi daitezen) Frantziako Asanblearako bozetara aurkezten diren hautagaiei helarazitako galdetegien erantzunak argitaratu ditu mapa interaktibo batean. Molac legeaz, Frantziako konstituzioaren aldaketaz, eta hizkuntza gutxituen irakaskuntzari eman beharreko baliabideez eskatu diete hautagaiei, besteak beste. Frantziako Estatuaren meneko lurralde guzietan egin dute ariketa; Ipar Euskal Herrian hautagai gutxi batzuek baizik ez dute erantzun.
EH Baiko hautagaiek baiezkoan erantzun diete PQVNL kolektibokoen galderei, hizkuntza gutxituen aldeko eragileek dituzten eskaerekin bat egiten dutela erakustera emanez. Gauza bera egin du Iñaki Etxaniz NUPES Frantziako ezkerreko aliantzaren 4. hautesbarrutiko hautagaiak. Haatik, Ipar Euskal Herrian aurkezten diren beste bi hautagaiek, Sandra Pereirak (5. hautesbarrutia) eta Tom Duboisek (6. hautesbarrutia), ez diote galdetegiari erantzun.
Emmanuel Macron Frantziako presidentearen aldekoetan, 4. hautesbarrutian agertzen den Annick Troundayk ere ez du erantzunik eman. Vincent Bruk (6. hautesbarrutia) eta Florence Lasserrek hizkuntza gutxituen irakaskuntza garatzeko baliabideak hartzeko prestasuna erakutsi dute. Konstituzio aldaketa baten alde direla adierazi badute ere, koofizialtasunaren kontra agertu dira. |
2022-6-7 | https://www.berria.eus/albisteak/214375/hiztunak-aktibatzeko-zailtasunak-antzeman-ditu-euskararen-markari-buruzko-ikerketak.htm | Gizartea | Hiztunak aktibatzeko zailtasunak antzeman ditu euskararen markari buruzko ikerketak | Euskararen inguruko iruditeria aztertu du EHUren NIK ikerketa taldeak. Euskararen presentzia «apala» den arren, ezaugarri positiboekin lotzen dute herritarrek. | Hiztunak aktibatzeko zailtasunak antzeman ditu euskararen markari buruzko ikerketak. Euskararen inguruko iruditeria aztertu du EHUren NIK ikerketa taldeak. Euskararen presentzia «apala» den arren, ezaugarri positiboekin lotzen dute herritarrek. | Marka irudi ona du euskarak, baina ez ditu hiztunak nahi beste aktibatzen. Gorrotatzaile baino askoz maitale gehiago ditu, baina atxikimendu horrek ez du ondorio pragmatiko nahikorik: adibidez, ez ditu herritarrak bultzatzen euskara ikastera. Euskararen marka azterlana aurkeztu du gaur EHU Euskal Herriko Unibertsitateko NIK ikerketa taldeak, Bilbon egindako bilkura jendetsu batean, eta hizkuntzaren inguruko iruditerian antzemandako hainbat arriskuz ohartarazi du Estitxu Garai ikerlariak: «Ezaugarritzea positiboa da, baina izaera mitiko batekin lotuta, hizkuntza bitxia eta zaila delakoan; maitatua da, bai, baina eguneroko funtzionaltasunetik urrun».
Komunikazio, marketin zein hizkuntzalaritza alorretan ari diren ikerlariek osatzen dute NIK taldea, eta berariaz euskararen markaren inguruko lana garatzeko sortu dute. Euskal Herri osoko 1.188 herritarri eginiko inkestan ez ezik, eztabaida taldeetan jasotako hausnarketetan oinarritu dute txostena. Lan tresna interesgarria izatea espero dute, euskararen inguruko iruditeria marraztu baitute bertan, Garairen hitzetan: «Euskarari buruz pentsatzen dugunean burura datorkigun asozioazioen bilduma, hori da euskararen marka. Eta zergatik lantzen dugu markagintza? Iruditeria kolektiboan dagoen hori landu eta aldatu daitekeelako».
Euskararen presentzia aztertzean, ondorioztatu dute batik bat eskolarekin eta etxearekin lotzen dutela hiztunek euskara hutsean aritzea: %13,1 eta %12,4 hurrenez hurren; %6-8k lotzen dute unibertsitatearekin, aisialdiarekin, lagunekin edota administrazioarekin, eta %2k hedabideekin, kulturarekin edo eremu digitalarekin. Azken esparru horietan presentzia handiagoa da euskara eta erdaretako bat erabiliz gero, baina halere portzentajeak «apalak» dira, hizkuntza hegemonikoekin alderatuta: gaztelaniak eta frantsesak %70etik gorako presentzia dute erabilera egoera guztietan. «Gizarte elebidunaren ondorio» dira desoreka horiek, Angeriñe Elorriaga ikerlariaren arabera.
Hizkuntzak presentzia apala izan arren, ezaugarri positiboekin lotzen dute herritarrek. Hizkuntza «polita» dela adierazi dute %78k. «Positibotzat jo daiteke, euskaldunen harrotasuna adierazten duelako eta hiztun berriak erakar ditzakeelako, baina badakigu hizkuntza gutxituetan arriskua ere badakarrela, funtzio estetikoari ez bazaio funtzio praktikorik gehitzen», azaldu du Irene Garcia Ureta NIK taldeko kideak. Hizkuntza aberatsa dela eta etorkizuna duela esan dute ia hiru laurdenek, baina %70,7k erantsi dute «zaila» dela. «Oztopo handia izan daiteke hori». Erabilgarritasunaz galdetuta, %45ek balio praktikoa aitortzen diote, baina beste %40k uste dute ez duela halakorik; tartean, euskaldun hartzaileen %52k. Asoziazio sinbolikoei dagokienez, euskara «autentikoa» da %78rentzat, «tradizionala» %68rentzat, eta «maitatua» %56rentzat. Idealizazioaren arriskuaz ohartazi du Garciak: «Antzinako izaera mitiko batekin lotu daitezke ezaugarri horiek, hizkuntzak egunerokoan eta eremu askotan eduki behar duen funtzio praktiko komunikatibotik urrunago, eta erabilera sinbolikora mugatuta».
Atxikimenduaren alorrean ere datu positiboak dira nagusi, Sergio Monge ikerlariaren hitzetan: «Hater gutxi ditu euskarak (%4), nahiz eta oso zaratatsuak diren. Maitale askoz gehiago dauzka: %69,7k diote euskara asko gustatzen zaiela». Halere, jauzi handia sumatu dute atxikimendutik aktibaziora. Euskararen aldeko jardueren artean bat nabarmentzen da alde handiz: seme-alabei transmititu diete %61,7k. Aldiz, %39,2 agertu dira euskara bultzatzeko ekimenetan parte hartzearen edo euskarazko produktuak kontsumitzearen alde, eta soilik %6,2 daude hizkuntza ikasteko edo hobetzeko prest. «Horrek erakusten du neurri batean ondorengoen esku uzten ari garela euskara berreskuratzeko ardura», ondorioztatu du Irati Agirreazkuenagak. |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214376/bilbon-gizon-bat-atxilotu-dute-emaztea-hiltzen-saiatzea-egotzita.htm | Gizartea | Bilbon gizon bat atxilotu dute emaztea hiltzen saiatzea egotzita | Apirilaren 30ean gertatu zen erasoa: bikotekidea eta andrearen alaba bizi ziren lokalari su eman zion gizonak; ospitalera eraman behar izan zuten emakumea, larri, baina hobera egin du ordutik. Feministek elkarretaratzera deitu dute biharko. | Bilbon gizon bat atxilotu dute emaztea hiltzen saiatzea egotzita. Apirilaren 30ean gertatu zen erasoa: bikotekidea eta andrearen alaba bizi ziren lokalari su eman zion gizonak; ospitalera eraman behar izan zuten emakumea, larri, baina hobera egin du ordutik. Feministek elkarretaratzera deitu dute biharko. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi du Bilbon 36 urteko gizon bat atxilotu dutela bere bikotekidea hiltzen saiatzea egotzita. Erasoa iragan apirilaren 30ean izan zen, Atxuri auzoan: Ertzaintzaren arabera, gizonak su eman zion bikotekidea eta emakumearen alaba bizi ziren lokalari. Andrea Gurutzetako ospitalera eraman behar izan zuten, larri, baina, Segurtasun Sailak BERRIAri jakinarazi dionez, hobera egin du ordutik, eta ez dago hasieran bezain larri. Ertzaintzak azaldu duenez, ikerketak azaleratu du gizonak nahita piztu zuela sua, propio joan zela andreak eta haren alabak zuten bizilekura horretara; atzo atxilotu zuten.
Bilboko Udaleko talde politikoek adierazpen bat onartu dute gaur, erasoa «irmotasun osoz» gaitzesteko eta samina agertzeko: «Erasoak giza eskubideen haustura larri eta jasanezina dakar». Herritarrak deitu dituzte «edonolako eraso sexistei aurre egitera» eta halakoen aurrean «tolerantziarik ez agertzera». Biktimei babesa adierazi diete, eta udala herri akusazio gisa aurkeztuko dela iragarri dute.
Kalamiak talde feministak, bestalde, erasoa kalean gaitzestera deitu du: elkarretaratze bat egingo dute bihar, 18:30ean, Enkarnazio plazan. |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214404/josefina-lamberto-hil-da-oroimen-historikoaren-defendatzaile-eta-maravillas-lambertoren-ahizpa.htm | Gizartea | Josefina Lamberto hil da, oroimen historikoaren defendatzaile eta Maravillas Lambertoren ahizpa | Atzo hil zen, 93 urte zituela. Maravillas Lambertoren ahizpa izateaz gain, Nafarroako oroimen historikoaren alde eginiko lanagatik zen ezaguna. | Josefina Lamberto hil da, oroimen historikoaren defendatzaile eta Maravillas Lambertoren ahizpa. Atzo hil zen, 93 urte zituela. Maravillas Lambertoren ahizpa izateaz gain, Nafarroako oroimen historikoaren alde eginiko lanagatik zen ezaguna. | Josefina Lamberto hil da, Nafarroan oroimen historikoaren alde lan gehien egin duten figura esanguratsuenetako bat. Atzo hil zen, Erruki Etxean, 93 urte zituela.
Vicente Lambertoren alaba eta Maravillas Lambertoren ahizpa izateagatik ere izan zen ezaguna Lamberto: falangistek bai aita eta bai ahizpa eraman, eta hil egin zituzten, 1936ko gerra betean. Geroztik, familiaren historia bere egin, eta errepresioaren aurkako borrokaren irudi izan da Lamberto-Yoldi sendiko ahizparik gazteena.
Larragan jaio zen (Nafarroa), 1929. urtean. Ama, Paulina, Alloko (Nafarroa) etxekoandre bat zen, eta aita, Vicente, herriko nekazari sozialista bat. Zazpi urte besterik ez zituen aita eta ahizpa hil zituztenean, baina, hala eta guztiz ere, memorian ongi iltzatutako egun bat izan da harentzat: «Etxeko atea jo zuten goizeko ordu bietan. Ama koitaduak ez zuen atea ireki beste erremediorik izan».
Oroitzapen iltzatuak
2014. urtean, Josefina Lambertok BERRIAko orrietan kontatu zuen falangistek zer egin zieten aitari eta ahizpari: «Maravillasek 14 urte zituen, eta bazekien herrian ordurako pertsona asko desagertuak zirela. Hori zela eta, falangistei eskatu zien haiekin eramateko, gure aitari zer egiten zioten jakiteko, eta haren arrastoa ez galtzeko. Eraman bai, baina bueltan ekarri ez. Ez genuen ezer gehiago jakin haietaz».
Bilatu eta bilatu, baina Josefinak ezin izan ditu aurkitu Vicente eta Maravillas Lambertoren gorpuzkiak. «Antza denez, aita Ibirikura eraman zuten. Ingurune guztia induskatu zuten, baina ezer ere ez. Ahizpari dagokionez, herritar batek esan zigun behin animaliak bazkatzera eraman zituela eta, gauean haien bila joan zenean, hilotz usaina sumatu zuela. Hara hurbildu, eta gorpu bat ikusi omen zuen, guztiz desitxuratua; txakurrek janda. Gainera, ordurako erabat usteldua zegoen, eta erre egin ei zuten».
Ikusi gehiago: «Nire aita aurkitu nahi nuen, ez besterik, baina ez zidaten utzi»
'Florecica', isiluneen deiadarra
Kontakizun latz hori irudien bitartez kontatzen du Virginia Senosiain eta Juan Luis Napal zinemagileen Florecica (Loretxoa) ikus-entzunezkoak. 2020an aurkeztu zuten, eta, oinarrian dagoen bizipenaren gogortasunari erantzunez, ezin adierazgarriagoak diren isiluneak jaso zituzten dokumentalean ere. «Izugarri ukitu naute Josefinaren isilune horiek; hainbat segundoz gelditzen zen begirada galduta, auskalo zein oroitzapenera iltzatuta», nabarmendu zuen Virginia Senosiain egileak Nafarroako Hitza-n.
«Oparitzat» jo zuen Lambertoren testigantza jasotzeko aukera eduki izana, eta zehaztu errepresioaren inguruko Insurgencia (Insurgentzia) dokumentalerako egindako elkarrizketa izan zela Lambertori buruzko lanaren abiapuntua: «Sei-zazpi minutuko elkarrizketa egitera joan, eta ordu eta erdiko solasaldia oparitu zigun».
Ikusi gehiago: Moztuta ere hiltzen ez den lilia
Inork ahantzi ez dezan
«Norbaitek oroituko ditu etorkizunean / ahanzturaren zingira honetan gertatuak», dio Berri Txarrak taldearen Maravillas kantuak. Florecica dokumentalaren eta beste hainbat kanturen antzera, Vicente Lambertori eta batez ere haren alaba Maravillas Lambertori gertatu zitzaiena azaltzen du abestiak. Kontakizunaren nondik norakoak xehatzen ditu, eta egun horretan gertatuak ahanzturan gelditu ezin dutela nabarmentzen.
Kantuaren letra, osorik:
Ostikoz bota digute atea zein dira deitu gabe datozenak? Zer nahi dute aita, zuzenean zuri begira? Zein dira oihuka mintzo direnak?
Norbaitek oroituko ditu etorkizunean ahanzturaren zingira honetan gertatuak
Ikara bortxaren bigarren izena zein dira deitu gabe datozenak? Gogoan dut orain aspaldiko aholkua: ez fida herraren mirabe denaz
Norbaitek oroituko ditu etorkizunean ahanzturaren zingira honetan ito dituztenak abesti berriren batean zuhaitz zaharren azaletan Argaren zilar uretan Iluntzeetan
Ostikoz bota digute atea zein dira deitu gabe datozenak? Agur ahizpak eta senitarteko guztiak agur lagunak eta jolasten ginen tokia adio ene Larraga maitea
Norbaitek oroituko ditu etorkizunean ahanzturaren zingira honetan ito dituztenak abesti berriren batean zuhaitz zaharren azaletan Erriberako izarretan Nafarroan
Errepresioaz eta borroka antifrankistaz
Familiari gertatutakoaz espresuki hitz egiteaz gain, errepresioaz eta borroka antifrankistaz ere hainbatetan eta hainbatetan hitz egin izan du Maravillas Lambertoren ahizpa txikiak. 2018. urtean, kasurako, Paquita Bretos pasaitarrarekin batera parte hartu zuen frankismoak ebatsitako galerei buruzko solasaldi batean.
Lehenago elkar ezagutzen ez bazuten ere, irribarrez eta ia negar malkotan agurtu ziren; izan ere, hari ikusezin batez loturik zeuden Lamberto eta Bretos: izu beraren biktima izan dira biak ala biak. Frankismoak umezurtz utzi zituen, eta, hala ere, bizitzeko gogoari eutsiz, baikortasunez beteriko begirada izan dute.
Ikusi gehiago: Diktadurak ebatsi zien haurtzaroa |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214405/hasi-da-antropologia-feministaren-i-kongresua.htm | Gizartea | Hasi da Antropologia Feministaren I. Kongresua | Donostian egingo dute, EHUren HEFA fakultatean. AFIT Antropologia Feminista Ikerketa Taldeak antolatuta, hamaika ekintza prestatu dituzte hiru egunerako. | Hasi da Antropologia Feministaren I. Kongresua. Donostian egingo dute, EHUren HEFA fakultatean. AFIT Antropologia Feminista Ikerketa Taldeak antolatuta, hamaika ekintza prestatu dituzte hiru egunerako. | Gaur ekin diote Antropologia Feministaren I. Kongresuari. Lau urtez prestatzen aritu eta bi urtez atzeratu ostean, hiru eguneko egitarau oparoa ondu du AFIT Antropologia Feminista Ikerketa Taldeak. 350 pertsonatik gora espero dituzte EHU Euskal Herriko Unibertsitatearen Donostiako HEFA fakultatean, antolatzaileen arabera, «diziplina barruko zein kanpoko ezagutza eta errealitatea aldatzeko».
Gaur izango dira lehen saioak. Unibertsitatea, ezagutza eta prekaritatea: biziraupen zaila mahai inguruarekin hasiko dira, eta, hortik aurrera, hamaika jarduera. Euskal Herriko sei hizlarik parte hartuko dute kongresuan, eta nazioarteko beste hamar ere egongo dira: Kataluniatik, Brasildik, Herbehereetatik eta Mexikotik etorriak.
Gaitegi zabala izango dute aukeran bertaratutakoek: besteak beste, diziplinartekotasuna, antropologiaren aplikagarritasuna, zaintzak eta feminismoa, genero disidentziak eta disidentzia sexualak eta justizia feminista izango dituzte hizpide. |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214406/23-urteko-gizon-bat-atxilotu-dute-gasteizen-bikotekideari-eraso-egitea-egotzita.htm | Gizartea | 23 urteko gizon bat atxilotu dute Gasteizen bikotekideari eraso egitea egotzita | Lekuko batzuek erasoaren berri eman zioten Udaltzaingoari. | 23 urteko gizon bat atxilotu dute Gasteizen bikotekideari eraso egitea egotzita. Lekuko batzuek erasoaren berri eman zioten Udaltzaingoari. | Udaltzaingoak 23 urteko gazte bat atxilotu du Gasteizen. Bikotekideari kalean eraso egitea egotzi diote.
Atzo eguerdian gertatu zen: pertsona batek 092 telefono zenbakira deitu zuen, gizon bat emakume bati eraso egiten ari zela ohartaraziz. Orduan, udaltzainak hara joan ziren. Udaltzaingoak ohar bidez jakinarazi duenez, gizonak esan zien ez zela ezer gertatu, baina lekuko batzuek baieztatu egin zuten erasoa. Genero indarkeria leporatuta atxilotu zuten mutila. |
2022-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/214407/azken-gertakariez.htm | Politika | Azken gertakariez | Azken gertakariez. | Asteburuan Donostian gertatutako erasoak direla-eta sortutako eztabaiden harira, eta gertakarien larritasuna dela medio, ezinbestekoa ikusten dugu hainbat elementu mahaigaineratzea.
Sareetan eta ahoz aho zabaldutako errelato interesatuaren baitan, garrantzitsua iruditzen zaigu azken asteetan gertatutakoaren gaineko argipenak ematea: pasa den astean, Donostiako Alde Zaharreko Kijera gaztetxetik herri mugimenduaren materiala lapurtu zuten GKSko hainbat militantek. Horren aurrean Gazte Asanblada bildu eta egindakoa zuzentzeko eskatu zitzaien; hauek entzungor egin zuten. Testuinguru horretan Gazte Asanbladak kide horiek kanporatu zituen. Hurrengo egunetan tentsioak gora egin zuen, larunbatean GKSk modu antolatuan auzoari eraso egin eta auzokideak jipoitzeraino.
Herri mugimenduaren aurkako erasoak dira azken egunetako mehatxu eta jipoiak. Nahiz eta azken egunetakoak ez diren Euskal Herrian gertatutako eraso bakarrak izan, gu guztiok haien asmo politiko propio eta partikularretara makurrarazteko biolentzia antolatua erabiltzeko jauzia eman dute.
Bestetik, GKSren azken irakurketan eta agerraldian agerikoa da fokua desbideratzeko ahalegina. Egindakoaren (lapurretak eta jipoiak) erantzukizunik hartu nahi ez duten arren, onartezina da gertatutakoa, baita ez ikusiarena egitea ere. Onartezina da herri mugimenduaren aurka biolentzia antolatua erabiltzea. Eta are larriagoa da gertakari horietatik etekin politikoa atera nahian erabiltzen ari diren errelatoa eta diskurtsoa. Gainera, EH Bildu eta Sortu interpelatzea hauek daukaten foku mediatikoaz probestea da, GKSren diskurtsoa hedatzeko eta Ezker Abertzalea higatzeko.
Zentzugabea da eta guztiz lekuz kanpo dago horrelako jokamoldeak erabiltzea auzoarentzako lanean dabiltzan bizilagunen aurka. Asmo argi batekin jarduten dute: beraien korporatibismoa indartzea, horretarako edonoren eta edozeren gainetik pasa behar badute ere komunismoaren banderaren aitzakiapean. Horrelako jokamoldeek ez dute lekurik gure herri eta auzoetan.
Arriskutsua eta arduratzekoa iruditzen zaigu GKSk darabilen mehatxuen dinamika. Egoera hobetze bidean ez dute negoziaziora dei egiten, marra gorrien atzean ezkutatutako xantaia egin baizik. Horrelako jarreretatik kanpo kokatzen dugu geure burua. Jazotako gertakarien aurrean dagokien ardura hartu behar dute; biolentzia antolatuak ez du inolako justifikaziorik.
Ikusi gehiago: Ernairen testuari erantzuna | |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214408/hiru-greba-egunera-deitu-dute-bizkaiko-metalgintzako-sindikatuek.htm | Ekonomia | Hiru greba egunera deitu dute Bizkaiko metalgintzako sindikatuek | ELA, CCOO, LAB, UGT, ESK, USO, CGT eta CNTk egin dute deialdia, ekainaren 23rako eta 30erako eta uztailaren 1erako. | Hiru greba egunera deitu dute Bizkaiko metalgintzako sindikatuek. ELA, CCOO, LAB, UGT, ESK, USO, CGT eta CNTk egin dute deialdia, ekainaren 23rako eta 30erako eta uztailaren 1erako. | Bizkaiko metalgintzaren lan hitzarmenaren negoziazioek «blokeatuta» daramate aste batzuk, eta sindikatuek «patronalak eman nahi ez duen hitzarmen duina» lortzeari ekin diote. Ekainaren 23rako eta 30erako eta uztailaren 1erako grebara deitu dute sektoreko sindikatu nagusiek, sektoreko gainontzeko sindikatuekin batera.
Bi aldeak zortzigarrenez bildu ziren hilaren 26an, eta patronalaren erantzuna «erabat eskasa» izan zen, ELAren hitzetan. Sindikatuen iritziko, «grebara joateko ordua da».
Azken bilera horretan, FVEM Metalgintzako Enpresen Bizkaiko Federazioak datozen urteotan soldatak igotzea eskaini zien sindikatuei: %2,75 2022an, %2,5 2023an, eta %2 2024an. Langileen eskakizuna, ordea, KPIa + %1 igotzea da. Patronalaren proposamenak langileek «erosahalmena galtzea» dakar. LABek Bizkaiko metalgintzako langile klasearen aurkako «mespretxua» salatu du.
Malgutasuna ere handitu nahi du patronalak, 160 orduraino. Sindikatuek ordu horiek mugatzea galdegin dute. Beste hainbat eskakizun ere aurkeztu dituzte: antzinatasuna desizoztea; lanaldia zortzi orduz murriztea indarraldiko urte bakoitzeko; jarduera guztietarako subrogazioa; aldi baterako laneko enpresen kontratuak hiru hilabetera mugatzea; benetako berdintasun planak aplikatzea; errelebo kontratua izateko eskubidea; eta aldebakarreko arbitrajea deuseztatzea. Zaintza eskubidea hobetzea eta lan osasuneko neurriak hartzea ere eskatu du. Patronalak «ezezkoa» eman die proposamen horiei.
Duela hiru urte, lan ituna hamar greba egun ostean adostu zuten bi aldeek –ELAk ez zuen lortu akordiorik–, eta iaz arte egon zen indarrean. LABen arabera, 2019ko egoera berdintsua da egungoa: «Argi dago patronalak bere jarrerarekin jokaleku berera bueltatzen gaituela».
Elkarretaratzeak
Joan den ekainaren 3an, metalgintzako sindikatuetako militanteek parte hartu zuten hainbat elkarretaratzetan, FVEMen batzorde exekutiboko kide diren enpresa batzuen aurrean —Tecuni, itp Aero, Arteche, Astilleros Murueta, Sidenor, Eldu eta Ormazabal—. «Baketsuak eta aldez aurretik jakinaraziak» izan baziren ere, sindikatuek kritikatu egin dute patronalaren eta Segurtasun Sailaren erantzuna: «Pertsona ugari identifikatu eta isunak eta salaketak jartzeko mehatxua izan zen. Badirudi hori dela gure eskubideen alde mobilizatzea erabaki dugun langileontzat nahi duten errezeta.».
Datozenak egun «intentsoak» izango dira. Hilaren 13an, Barakaldoko BECen manifestazioa egingo dute, Makina-erremintaren Bienalaren harira. |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214409/aragones-pozik-agertu-da-katalanari-buruzko-itun-handia-aurrera-atera-delako.htm | Mundua | Aragones pozik agertu da katalanari buruzko «itun handia» aurrera atera delako | Murgiltze eredua bermatzeko ERCk, JxCk, PSCk eta Comukoek adosturiko lege proposamena onartu du Kataluniako Parlamentuak, Auzitegi Nagusiak finkaturiko epetik kanpo. | Aragones pozik agertu da katalanari buruzko «itun handia» aurrera atera delako. Murgiltze eredua bermatzeko ERCk, JxCk, PSCk eta Comukoek adosturiko lege proposamena onartu du Kataluniako Parlamentuak, Auzitegi Nagusiak finkaturiko epetik kanpo. | Pere Aragones Kataluniako Generalitateko presidentea pozik agertu da parlamentuak onartu egin duelako katalanaren lege proposamena, zeinak murgiltze eredua bermatzea duen helburu. Aragonesek «adostasuneko akordio handitzat» jo du testua, eta azaldu du hizkuntza hori izango dela Kataluniako «eredu linguistikoaren ardatza».
Lege berriaren arabera, katalanaren eta gazteleraren erabilera ikastetxe bakoitzaren behar pedagogikoen eta egoera soziolinguistikoaren arabera erabaki beharko dute; hori bai, 2. artikuluan jaso dutenez, katalana «komunikazio hizkuntza» izango da, eta gaztelera, berriz, «hizkuntza kurrikularra».
ERC Esquerra Republicana, JxC Junts per Catalunya, PSC Kataluniako Sozialisten Alderdia eta Comu iragan maiatzaren 24an jarri ziren ados hezkuntza sistemaren inguruan. Irakastorduen %25 gazteleraz izateko Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiaren aginduari erantzuteko ituna egin zuten lau indar politiko horiek, baina gaurko saioak agerian utzi du ez dutela berdin interpretatzen legearen edukia; ERCrentzat eta JxCrentzat, esaterako, testuak murgiltze eredua «gotortzen» du, eta bermatzen du katalana «komunikazio hizkuntza» bakarra izango dela.
PSCren ustez, berriz, legeak Auzitegi Nagusiaren sententzia errespetatzen du, eta, hortaz, argudiatu du gaztelera ere «komunikazio hizkuntza» izango dela ikastetxeetan. Antzeko iritzia eman zuen atzo Estatutu Bermeen Kontseiluak, esan baitzuen parlamentuak onartu duen testuak modua emango duela gaztelera «askoz modu zabalgoan» erabiltzeko.
Lege proposamena adostu zuten lau indar politikoek iragan hilabeteko azken egunera arte zuten epea testua onartzeko, baina Ciutadansek, PPC Kataluniako Alderdi Popularrak eta Voxek hori eragoztea lortu zuten, Estatutu Bermeen Kontseiluari txosten bat eskatu baitzioten testuaz; kontseilu horrek atzo eman zion oniritzia lege proposamenari, eta, beraz, Kataluniako Parlamentuak Auzitegi Nagusiak finkaturiko epetik kanpo onartu du katalanaren legea.
Hiru alderdi eskuindar horiek ohartarazia dute lege horri buruzko eztabaida eta gatazka ez dela amaitu, eta Espainiako Auzitegi Konstituzionaleraino eramango dutela testua.
CUPek ere legearen aurka egin du, baina argudiatuta horrek atea irekitzen diola «gazteleraren erabilerari, hizkuntza hori ikasteaz harago». Carles Riera diputatuaren arabera, testua negoziatu zuten lau alderdiek «arrazoia» eman diote Auzitegi Nagusiari. |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214410/seaskako-irakasleek-desobedientziara-joko-dute-aurten-ere.htm | Gizartea | Seaskako irakasleek desobedientziara joko dute aurten ere | Azterketak euskaraz egiteko eskubidea ukatua zaienez ikasleei, brebetako azterketak zuzentzeari uko eginen diote irakasleek. Ondoko asteetan izanen diren gainerako ekintzetan ere parte hartzera deitu dute. | Seaskako irakasleek desobedientziara joko dute aurten ere. Azterketak euskaraz egiteko eskubidea ukatua zaienez ikasleei, brebetako azterketak zuzentzeari uko eginen diote irakasleek. Ondoko asteetan izanen diren gainerako ekintzetan ere parte hartzera deitu dute. | Beste urte batez, desobedientziara joko dute Seaskako irakasleek, eta brebetako azterketak zuzentzeari uko eginen diote. Hala jakinarazi dute, gaur goizean, kolegio eta lizeoetako hainbat irakaslek, eta zuzenketetan parte hartzeko Frantziako Hezkuntza Ministeriotik jasotako deialdiak urratu dituzte prentsaren aitzinean. «Gure ikasleenganako elkartasunez erabaki dugu zuzenketetara ez joatea», esplikatu du Txomin Hiriart-Urruti Historia-Geografiako irakasleak. «Gure ikasleek euskaraz egiten dute azterketa, eta ez zaie zuzendua. Guk ere ez ditugu zuzenduko beste ikasleen brebetak».
Aspaldikoa da azterketak euskaraz egin ahal izateko eskakizuna, bai baxoan eta bai brebetan. Brebetari dagokionez, 1995etik Historia-Geografiako proba euskaraz erantzuteko baimena zuten ikasleek, eta Matematikan tolerantzia bat bazen; haatik, gaiak frantsesez emanak zitzaizkien ikasleei. 2016ko erreformarekin etorri zen aldaketa: lehenago ziren hiru probei beste bat gehitu zitzaien, zientzietakoa. 2017an aplikatu zen lehen aldiz, eta, gainerako probetarako bezala, euskaraz erantzun zuten ikasleek. Baina, 2018an, jarrera aldatu zuen Frantziako hezkuntza administrazioak: euskaraz erantzundako zientzietako azterketak bahitu zituzten zuzenketa zentroetatik, eta zuzentzaile erdaldunei zuzenarazi zizkieten. Hala, behar baino askoz ere emaitza apalagoak lortu dituzte ikasleek.
Iazko ekainean, desobedientziarako deia egin zuten ikasleek eta irakasleek, eta Donapaleuko (Nafarroa Beherea) zuzenketa zentroa okupatu zuten azterketen bahitzea oztopatzeko. Halaber, ikasleen kopien zuzenketa publiko bat antolatu zuten. Urte osoan ekintza bat baino gehiago egin dituzte: EEP Euskararen Erakunde Publikoaren biltzar nagusira sartu ziren martxoan, eta Pirinio Atlantikoetako Akademia Ikuskaritzak Ipar Euskal Herrian dituen hiru egoitza okupatu zituzten apirilean. Horren ondorioz, Bordeleko errektorearekin bilkura bat egitea lortu zuten, baina eskaera guziei bizkar eman zien hark.
Frantziako Konstituzio Kontseiluak Molac legearen artikulu batzuk bertan behera utzi ondotik, etengabeko negoziazioak izan dira Frantziako Gobernuarekin. Abenduan argitaratu zuten hizkuntza gutxituen irakaskuntzari buruzko zirkularra izan zen horren ondorioa. Bertan, bai brebetan eta bai baxoan probak euskaraz egiteko aukera aipatzen zen. Gauza bera dio EEPk, Seaskak eta Bordeleko errektoreak 2019an izenpetu zuten hitzarmenak ere. Baina Frantziako hezkuntza administrazioak uko egiten dio errespetatzeari.
Ekintzarako deia
Hiru eskaera plazaratu dituzte irakasleek: azterketak euskaraz zuzenduak izan daitezela, Hezkuntza Ministerioak Seaskarekin duen hitzarmena errespetatzea, eta Frantziako Estatuak ofizialki onartzea azterketak hizkuntza gutxituetan pasatzeko eskubidea. Horren harira, ondoko asteetan antolatuko diren ekintzetan parte hartzera deitu dute. «Uste dut aurten indarberriturik heldu garela. Borroka aspaldikoa da, eta gero eta indar handiagoz ari gara», adierazi du Eñaut Elosegi irakasleak. «Balio ez duena da deus ez egitea. Gurasoen ekimenak, Seaskarenak, negoziazioak, ekintzak, okupazioa, desobedientzia... horiek guziak uztartuz, irabazteko esperantzaz ari gara borrokan». |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214411/pintaketa-faxistak-egin-dituzte-mai-garderen-muralean.htm | Kirola | Pintaketa faxistak egin dituzte Mai Garderen muralean | Osasunako jokalari ohiaren murala Sadarreko Bodegon jatetxearen kanpoaldean dago. Berehala zabaldu dira gaitzespen mezuak. | Pintaketa faxistak egin dituzte Mai Garderen muralean. Osasunako jokalari ohiaren murala Sadarreko Bodegon jatetxearen kanpoaldean dago. Berehala zabaldu dira gaitzespen mezuak. | Pintaketa faxistak eta matxistak egin dituzte Osasunako jokalari ohi Mai Garderen muralean. Sadarreko Bodegon jatetxearen atarian dago murala, eta LKN kaleko artista da egilea. Bertan, Garderen irudia ageri da, «We can do It» keinu historikoa egiten, eta «Mila esker, Mai» dioen oharra. Baina haren gainean svastika baten irudia eta «feminazi» hitza azaldu dira.
Berehala zabaldu dira gaitzespen mezuak. Mai Gardek berak zera idatzi du: "Zenbat geratzen zaigun egiteko...". EH Bilduko Eva Arangurenen mezua hauxe izan da: "Gure gizarteak ez du honelako jarrera matxistarik onartu behar inon. #AskiDa!", Iruñeko oso bilkurak ere salatu du gertatutakoa, PSNko Xabier Sagardoiren eskariz. Ainhoa Tirapu Athleticeko jokalari ohiak honela idatzi du: "Animo, Mai, lana geratzen zaigu oraindik".
Gardek erretiroa hartu berri du, eta Osasunako ikurretako bat da. Izan ere, Osasunak emakumezkoen taldea berreskuratu zuenetik, duela bost denboraldi, taldeko kapitaina izan da. Gaur egun klubean segitzen du, harrobiaren koordinatzaile. Osasunako jokalari izatearen «ametsa» bete, eta egin dioten agurragatik «pribilegiatua» sentitu dela adierazi zuen duela egun batzuk, BERRIAri egindako adierazpen batzuetan. "Argi daukat, maila edozein dela ere nik Osasunan egingo nukeela nire ibilbide guztia: nire bizitzako taldea da. Ez ditut titulu asko irabazi, baina dena lortu dut". |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214412/errusiak-ziurtatu-du-prest-dagoela-ukrainako-kargaontziei-segurtasuna-bermatzeko.htm | Mundua | Errusiak ziurtatu du prest dagoela Ukrainako kargaontziei segurtasuna bermatzeko | Lavrovek eta Çavusogluk nabarmendu dute «beharrezkoa» dela Ukrainako portuetatik minak kentzea, itsas korridoreak irekitzeko. Errusiako eta Turkiako atzerri ministroak Ankaran batzartu dira. | Errusiak ziurtatu du prest dagoela Ukrainako kargaontziei segurtasuna bermatzeko. Lavrovek eta Çavusogluk nabarmendu dute «beharrezkoa» dela Ukrainako portuetatik minak kentzea, itsas korridoreak irekitzeko. Errusiako eta Turkiako atzerri ministroak Ankaran batzartu dira. | Errusia prest dago otsailaren 24tik Ukrainako portuetan blokeatuta dauden 25 milioi tona gari esportatzeko. Halere, Moskuk Kievi leporatu dio «asmorik ez» duela Odesako portutik minak kentzeko. Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak egin ditu adierazpenok, Ankaran, Turkiako Atzerri ministro Mevlut Çavusoglurekin bilera egin osteko prentsaurrekoan. Ukrainako garia eta gainerako elikagaiak esportatzeko beharrezkoak diren mekanismoez eztabaidatzen aritu dira.
«Errusiak beharrezko urratsak egin ditu garia garraiatzeko korridoreak irekitzeko. Eta prest gaude Bosforo itsasartera doazen Ukrainako kargaontziei segurtasuna bermatzeko, gure kide turkiarrekin batera», adierazi du Lavrovek, Çavusoglu ondoan zuela. Hori bai, oroitarazi duenez, arazoa konpontzeko, Ukrainak bere portuetatik ateratzen utzi behar die kargaontziei. «Horrez gain, portu ingurutik minak kendu behar dituzte. Ez da besterik behar». Kievek, ordea, ez du nahi bere segurtasuna arriskuan jarri, portuen defentsa ahulduko litzatekeela argudiatuta.
Errusiako Atzerri ministroak, bestalde, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteari egotzi dio «oztopatzea» gariaren esportazioaren inguruko negoziazioak. «Mendebaldeari arma gehiago eskatzen dizkio, eta horrek agerian uzten du zer asmo dituen».
Lavroven antzera, Turkiako Atzerri ministroak ere nabarmendu du «beharrezkoa» dela Ukrainako portuetatik minak kentzea, kargaontziek garia Itsaso Beltzera ateratzeko itsas korridore bat ezarri ahal izateko. «Minak kentzea lortzen ez bada, ezin da itsas korridorerik ireki», adierazi du Çavusogluk. Azaldu du, halaber, NBE Nazio Batuen Erakundearekin batera «baldintzak egituratzen» saiatzen ari direla, lau aldeek —NBE, Errusia, Ukraina eta Turkia— korridore horiek ezartzea onargarritzat jo dezaten.
NBEk argitaratutako txosten baten arabera, Ukrainako gerrak piztutako elikagai krisiak mundu osoko 1.600 milioi pertsona ingururi eragiten die. Ukraina munduko zereal esportatzaile handienetako bat da, eta Mendebaldeko herrialdeek Errusiari leporatu diote munduko gosete arriskua sortzea, Itsaso Beltzera irteera duten Ukrainako portuak blokeatu ondotik. Moskuk ukatu egin du nazioarteko elikagai krisian duen erantzukizuna, eta Mendebaldeko zigorrei egotzi die errua. Hala, Kremlin Mendebaldeari eskatzen ari zaio Errusiari ezarritako zigorrak kentzeko, zerealak nazioarteko merkatura iritsi ahal izateko eta elikagaien krisia arintzen laguntzeko.
Ukrainako Zaporizhiako administrazio zibil militarreko buruzagi errusiazaleak, Jevgueni Balitskik, jakinarazi du lehen zereal kargamentua bidali dutela Errusiak 2014an anexionatutako Krimea penintsulara, trenez. Krimeara ez ezik Turkiara eta Ekialde Hurbilera ere zerealak bidaltzen ari direla onartu du, Kieven salaketei entzungor eginez, Rossia Errusiako telebista publikoak jasotakoaren arabera.
Giroa, «lehen baino hobea»
Turkiako ministroak ziurtatu du Ukrainaren eta Errusiaren arteko giroa «lehen baino hobea» dela negoziazio mahaira itzultzeko. Gaur-gaurkoz, egoera blokeatuta dago Moskuren eta Kieven artean. Bi aldeak martxoaren 29an bildu ziren azkenekoz negoziatzeko, eta ordutik ez dute bilera gehiago egin, uste baitute ez dagoela hitz egiteko gutxieneko baldintzarik. |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214413/asanblearako-bozak-hamar-gakotan.htm | Politika | Asanblearako bozak, hamar gakotan | Igandean egingo da lehen itzulia. BERRIAk goizetik iluntzera emango du hauteskunde egunaren berri, eta emaitzak zenbatu ahala jasoko ditu gauean. | Asanblearako bozak, hamar gakotan. Igandean egingo da lehen itzulia. BERRIAk goizetik iluntzera emango du hauteskunde egunaren berri, eta emaitzak zenbatu ahala jasoko ditu gauean. | Heldu den ekainaren 12an eta 19an egingo dira Frantziako Asanblearako hauteskundeak Ipar Euskal Herrian. Hiru hautesbarruti daude Iparraldean, eta lehen itzulian 32 diputatugai egongo dira: 4. hautesbarrutian, bederatzi hautagai izanen dira —tartean Biarnokoak ere—; 5. hautesbarrutian, 11; eta, seigarrenean, berriz, hamabi. Orotara, 577 diputatu daude Frantziako Asanblean. Senatuarekin batera, botere legegilea osatzen du, eta Frantziako Gobernuaren kontrola egitea dagokio.
Lehen itzulian diputatu izateko, bi baldintza bete behar dituzte hautagaiek: botoen erdiak baino gehiago lortzea eta boto kopuruak erroldaren laurden bat gainditzea. Hautesbarruti bakoitzean inork ez baditu betetzen baldintza horiek, bigarren itzulian aukeratuko dituzte diputatuak. Bigarren itzulia ekainaren 19an izango da.
Bigarren itzulian, ordea, ez dira hautagai guztiak izango. Lehen itzulian erroldaren %12,5 baino gehiago lortu duten hautagaitza guztiak egongo dira bigarrengoan. Bakarrak lortzen badu hori, boto gehien lortu duen hurrengo hautagaia ere pasatuko da bigarren itzulira. %12,5eko langa ez badu inork gainditzen, zuzenean boto gehien lortu duten bi hautagaiak pasatuko dira bigarren itzulira.
Bigarren itzulian boto gehien lortzen duen hautagaiak lortuko du diputatu eserlekua.
Frantzian, hiru bloke
Emmanuel Macronek irabazi dituen aurtengo presidentetzarako bozen ondotik, hiru bloke nagusi agertu dira: eskuin liberala, eskuin muturra eta ezkerra. Euskal Herrian EH Baiko abertzaleak ere aurkeztuko dira. Presidentetzarako hauteskundeen hirugarren itzuli gisara aurkeztu ohi dituzte maiz asanblearako bozak. Gehiengoa lortu eta Jean Luc Melenchon lehen ministro izendatzeko erronka eman dio bere buruari Frantziako ezkerrak, NUPES koalizioan aurkezturik.
Sistema presidentzialista du Frantziako Estatuak. Presidenteak izendatzen du gobernuko lehen ministroa, baina ohikoa da asanblearen konfiantza botoa eskatzea. Frantziako Asanblean gailentzen den kolore politikoak eragin zuzena du gobernuaren osaketan. Frantziako V. Errepublikaren historian hiru aldiz gertatu da presidentearen oposizioa gailentzea legebiltzarrerako bozetan: orduan, oposizioko burua izendatu izan dute lehen ministro. Kohabitazioa deitzen zaio horri. François Mitterrand presidente zela (PS), bi aldiz gertatu zen: 1986-1988 aldian, Jacques Chirac izan zen lehen ministroa (RPR), eta 1993-1995 aldian, Edouard Balladur (RPR). 1997-2002 aldian, Jacques Chirac izan zen presidentea (RPR), eta Lionel Jospin lehen ministroa (PS).
2002an hauteskunde erreforma egin zuten, eta asanblearako bozak, zazpi urtean behin izan ordez, bost urtean behin egiten hasi ziren, presidentetzarako hauteskundeen erritmoa segituz. Ordutik, presidentetza irabazi duen alderdiak eraman du asanbleako gehiengoa aldi guziz. |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214414/aukeratu-dituzte-kimuak-en-katalogoa-osatuko-duten-zazpi-filmak.htm | Kultura | Aukeratu dituzte Kimuak-en katalogoa osatuko duten zazpi filmak | Hiru lan euskara hutsean daude, eta gainerako laurak, gaztelaniaz. Gainera, zazpi laburretatik sei emakumezkoek zuzendu eta ekoiztutakoak dira. | Aukeratu dituzte Kimuak-en katalogoa osatuko duten zazpi filmak. Hiru lan euskara hutsean daude, eta gainerako laurak, gaztelaniaz. Gainera, zazpi laburretatik sei emakumezkoek zuzendu eta ekoiztutakoak dira. | 25. Kimuak programaren deialdira aurkeztutako 75 proposamenak aztertu eta gero, zazpi film labur hautatu ditu epaimahaiak Kimuak 2022 katalogoa osatzeko: Irati Gorostideren Contadores filma, Esti Urresolaren Cuerdas —Cannesko zinemaldian aurkeztu zen lana, eta Urrezko Erraila jaso zuen bertan—, Maider Fernandezen Fe dokumentala, Ainhoa Olaso eta Enara Garciaren Hemen bizi da maitasuna filma, Lur Olaizolaren Hirugarren koadernoa, Maider Oleagaren Irrits, eta Aitzol Saratxagaren Lanbroa film dramatikoa izan dira aukeratu dituzten filmak.
Hiru lan euskara hutsean daude, eta gainerako laurak, gaztelaniaz. Gainera, zazpi laburretatik sei emakumezkoek zuzendu eta ekoiztutakoak dira. Aurtengo dokumentalean, fikzioa eta dokumentala dira protagonista.
Etxepare Euskal Institutuak antolatzen du Kimuak programa, eta Zineuskadik kudeatu: euskal film laburrak sustatu eta zabaltzea da xede nagusia. Urtero bezala, euskal film laburren hautaketa hori nazioarteko zinema jaialdietara eta ikus-entzunezko ekitaldi garrantzitsuenetara bidaliko da. |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214415/lsquomartutenersquo-ren-esaldi-amaigabeak-ahots-goran.htm | Bizigiro | ‘Martutene’-ren esaldi amaigabeak, ahots goran | Ramon Saizarbitoriaren eleberri mardula irakurri dute Arriaga antzokian, Bilbo Zaharra euskaltegiak antolatzen duen irakurraldi jarraituaren hamabosgarren aldian. Berrehun bat lagunek hartuko dute parte, guztira. | ‘Martutene’-ren esaldi amaigabeak, ahots goran. Ramon Saizarbitoriaren eleberri mardula irakurri dute Arriaga antzokian, Bilbo Zaharra euskaltegiak antolatzen duen irakurraldi jarraituaren hamabosgarren aldian. Berrehun bat lagunek hartuko dute parte, guztira. | Esaldi luze eta korapilatsuek osatzen dute Ramon Saizarbitoriaren Martutene eleberria (Erein, 2012), eta mataza hori askatzea egokitu zaie gaur berrehun bat laguni, Bilbo Zaharrak antolatzen duen irakurraldi jarraituaren hamabosgarren aldian. Bilboko Arriaga antzokiko foyerrean kokatutako atril batean irakurri dute gehienek beren pasartea, ahots goran, eta telematikoki aritu dira beste batzuk. Euskaltegiko ikasle eta irakasleek, kazetariek, idazleek, enpresa, erakunde eta instituzio publikoetako ordezkariek eta euskaltzainek hartu dute parte, besteak beste. Ekitaldia 08:00etan hasi da, eta Saizarbitoriak berak abiatu du; 14:00ak inguruan bukatu da. Arriaga plazan pantaila handi bat ipini dute, irakurraldia kanpotik ere jarraitu ahal izateko.
Martutene argitaratu zenetik hamar urte bete dira aurten; horregatik hautatu du euskaltegiak irakurraldi jarraiturako. Ia 800 orriko obra bat da, zehar estilo librean dago idatzita, eta aldian-aldian pertsonaia batengan ardazten da kontakizuna, hark pentsatu eta bizi dituenak ordena zehatzik gabe uztartuz. Batuan idatzia egoteak irakurketa errazten duela uste arren, Martutene-k «bertigoa» ematen diola onartu du Steilas sindikatuko Ana Perezek. «Esaldiak luzatzen doaz, parentesi artekoak ere luzeak dira, eta galdu egiten zara». Irakurri gabe du liburua, baina horretarako gogoa du orain, egokitutako pasartea leitu eta beste batzuk gainbegiratu ondoren. «Ea datorren urterako irakurtzen dudan».
Askotariko irizpideak
Euskal literaturaren ertz asko hartu dituzte kontuan Bilbo Zaharra euskaltegikoek irakurraldi jarraituetako obrak aukeratzerakoan. Klasikoei heldu zieten aurrena: Axularren Gero eta Juan Antonio Mogelen Peru Abarca irakurri zituzten 2008an eta 2009an, hurrenez hurren; klasiko modernoak ere izan dituzte jomugan, Arantxa Urretabizkaiaren Zergatik panpox 2012an, esaterako; itzulpen bat irakurri zuten 2016an, Franz Kafkaren Metamorfosia; eta haur literatura nabarmendu zuten hurrengo urtean, Mariasun Landaren ipuinen hautaketa batekin. Bigarren aldiz aukeratu dute Saizarbitoria: 2011n, haren Hamaika pauso irakurri zuten. |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214416/pirinioak-argiztatuz-autodeterminazio-eskubidea-nazioarteko-jokalekuan-jarri-nahi-du-gure-eskuk.htm | Politika | Pirinioak argiztatuz autodeterminazio eskubidea nazioarteko jokalekuan jarri nahi du Gure Eskuk | Lehen aldiz, Euskal Herriko eta Kataluniako subiranistek mobilizazio herritarra egingo dute batera, «epe luzerako elkarlan baten abiapuntua izango dena» | Pirinioak argiztatuz autodeterminazio eskubidea nazioarteko jokalekuan jarri nahi du Gure Eskuk. Lehen aldiz, Euskal Herriko eta Kataluniako subiranistek mobilizazio herritarra egingo dute batera, «epe luzerako elkarlan baten abiapuntua izango dena» | Hilabete baino gutxiago barru, uztailaren 2an, euskal herritarrek eta katalanek Pirinioetako 300 gailur baino gehiago argiztatuko dituzte ilunabarrean. Gure Eskuk, ANC Biltzar Nazional Katalanak eta FEEC Kataluniako Txangozale Erakundeen Federazioak antolatu dute egitasmoa, Omnium Cultural eta Artistes de la Republica elkarteen laguntzaz, eta etorkizunean elkarlanean jarraitzeko aurrekaria izatea espero dute.
Donostian aurkeztu dute uztaileko egitasmoa Gure Eskuko Amalur Alvarez eta Josu Etxaburuk, eta euskal herritarren oroimenean «luze iraungo duen mugarria» izango dela adierazi du Etxaburuk. Egun berezian egin dute aurkezpena; izan ere, gaur zortzi urte bete dira Gure Esku Dagok Durango (Bizkaia) eta Iruñea artean giza katea antolatu zuenetik. Bi udalerriak eskua emanda lotu zituzten 150.000 pertsonak, 123 kilometroko giza katea eginez.
Oraingo honetan, erabakitzeko eskubidea berriro ere eztabaida publikoaren erdigunean kokatu nahi dute. Izan ere, bai Euskal Herrian eta bai Katalunian, erabakitzeko eskubidea lehen lerroetatik atera da, hein batean, bestelako gaiek hartu dutelako zentralitatea: pandemia, inflazioa, egiturazko krisia, Ukrainako inbasioa, eta beste hainbat kontu. Bestalde, autodeterminazio eskubideari buruz orain ez dela hitz egin behar diotenei oker daudela adierazi die Etxaburuk: «Tokatzen dena da».
Euskal Herriari eta Kataluniari erabakitzeko askatasuna ukatuz eta errepresioa erabiliz Espainiako eta Frantziako estatuek «gatazka demokratiko bat» eragin dutela nabarmendu du Alvarezek: «Arazoa ez dago Euskal Herrian edo Katalunian; arazoa estatuena da».
«Herri gogoa» berpiztea
Erabakitzeko eskubidea lortzeko bidean «herri gogoa» berpiztea ezinbestekoa dela uste du Gure Eskuk: «Herriari hitza emateko garaia da, edo, beharbada, herritarrok hitza hartzekoa», dio Alvarezek. Jakitun daude, baina, burujabetza lortzeko ez dela aski Pirinioetan 430 kilometroko argi lerroa egitea, eta nabarmendu dute helburua jendea aktibatzea dela.
Argiztatuko dituzten 300 gailurrak bi taldetan sailkatuko dituzte. Lehenak, gailur berdeak, errazenak eta irisgarrienak izango dira. Horietako batzuk mugikortasun murriztua duten pertsonentzat ere egokiak izango dira. Jaizkibelera igotzeko, adibidez, autobusak egongo dira. Beste mendiak, gailur gorriak, zailtasun tekniko eta fisiko handiagokoak dira, Erdialdeko Pirinioan daudenak gehienbat, eta mendizale trebatuak igoko dira soilik.
Parte hartzeko, lehenik Gure Eskuren webgunean mendien zerrenda begiratzea eta ondoren pirinioetakobidea@gureeskudago.eus helbide elektronikora idaztea eskatu dute. Gailurretara jende kopuru mugatua igoko denez, ekitaldiarekin kolaboratzeko beste bide batzuk ere ireki dituzte. Elastikoak erosi ahal izango dira, eta elkarte eta enpresek gailur bakoitzean egongo den farola handia finantzatu ahal izango dute, gutxienez 200 euro ordainduz. Bestalde, ekitaldi politiko nagusia Castell de Llivian (Cerdanya, Herrialde Katalanak) egingo dute, uztailaren 2an, eta Euskal Herrian Donostian izango da agerraldia, uztailaren 4an. |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214417/elkargoetan-euskararen-erabilera-bultzatzeko-ekinbidea-abian-jarriko-dute.htm | Gizartea | Elkargoetan euskararen erabilera bultzatzeko ekinbidea abian jarriko dute | 'Elkargoak Euskaraz' ekinbidea sustatu dute Jaurlaritzak, Bizkaiko Foru Aldundiak, Bilbao Metropoli-30ek eta profesionalen elkargoek | Elkargoetan euskararen erabilera bultzatzeko ekinbidea abian jarriko dute. 'Elkargoak Euskaraz' ekinbidea sustatu dute Jaurlaritzak, Bizkaiko Foru Aldundiak, Bilbao Metropoli-30ek eta profesionalen elkargoek | Bilbao Metropoli-30 elkarteak, Eusko Jaurlaritzak eta Bizkaiko Foru Aldundiak Elkargoak Euskaraz ekinbidea aurkeztu dute Bizkaiko Abokatuen Elkargoan. 2011z geroztik, Bilbao Metropoli-30 elkartea BasquePRO proiektuan ari da lanean. Proiektu horren esparruan, elkargo profesionalen sarea sortu zuten, eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako elkargokide diren 50.000 profesional inguru ordezkatzen ditu gaur egun. Hain zuzen, sare horren egitasmo berri bat izango da Elkargoak Euskaraz, eta elkargoetan euskararen erabilera bultzatzea izango du xede. Elkargoetan euskalduntzeko prozesua eta euskara sustatzeko prozesuak abiatzeko eta garatzeko lana errazteko balioko du, eta, aldi berean, BasquePRO proiektua indartzeko.
Proiektuak hamabi elkargo profesionalen atxikimendua jaso du, eta 13.000 elkargokide inguruk parte hartuko dute. Hainbat zerbitzu eskainiko zaie parte hartuko duten guztiei: euskararen oinarrizko ezagutzak eskuratzeko prestakuntza, terminologia zerbitzua, zalantzak argitzeko zerbitzua, euskaraz lan egiteko lan tresnei buruzko informazioa eta elkargoetako langileentzako euskara eskolak ere eskainiko dira, besteak beste. Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburua izan da aurkezpenean, eta, azpimarratu duenez, egitasmoak «hizkuntzak kudeatzeak etekina dakarkio enpresari: balio erantsia».
Bizkaiko Abokatuen Elkargoko dekanorde Maite Morillok gogorarazi nahi izan du elkargoak lau hamarkada daramatzala euskara bultzatzen: «80ko hamarkadan euskara eskolak ematen hasi ziren, gero abokatu euskaldunen lantaldea sortu zen eta orain badugu euskara plan bat indarrean». Eta, azkenik, proiektuaren jatorria eta helburuak aipatu ditu Idoia Postigo Bilbao Metropoli-30eko zuzendari nagusiak: «Elkargoak Euskaraz-ek lan eta prestakuntza arloan euskararen erabileran aurrera egiten laguntzen du, eta gure gizarteko beste esparru batzuetan errepikatzeko moduko ekimena da». |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214418/elkargoak-proposatu-du-eraso-sexisten-biktimentzako-harrera-guneak-jartzea-festaguneetan.htm | Gizartea | Elkargoak proposatu du eraso sexisten biktimentzako harrera guneak jartzea festaguneetan | Festetan indarkeria matxistari aurre egiteko lehen protokoloa ondu du erakundeak. Jaien antolakuntzan nahiz jai egunetan isla izatea nahi dute. Ipar Euskal Herriko 158 herrietara bidali dute. | Elkargoak proposatu du eraso sexisten biktimentzako harrera guneak jartzea festaguneetan. Festetan indarkeria matxistari aurre egiteko lehen protokoloa ondu du erakundeak. Jaien antolakuntzan nahiz jai egunetan isla izatea nahi dute. Ipar Euskal Herriko 158 herrietara bidali dute. | Udako festen atarian, jaietan eraso sexistei aurre egiteko protokolo bat ondu du Euskal Hirigune Elkargoak, lehenengoz. Festen prestakuntzan eta festa egunetan bertan eragin nahi dute. Dagoeneko Ipar Euskal Herriko 158 herriei helarazi diete. Hainbat gomendio eman dizkiete antolatzaileei; besteak beste, eraso matxistaren bat jasan dutenentzat harrera guneak jartzea.
Festen antolakuntzatik bertatik hartu nahi dute hizpide gaia. Haien hitzetan, antolaketa bilkuretako gai zerrendan sartzeak berak «prebentzioa egituratzen» laguntzen du, baita biktimaz eta erasotzaileaz «arduratzen» ere. Hori horrela, aholkatu dute festan parte hartuko duten eragile guztien artean festara egokitutako «dispositibo bat» sortzea. Eta prestatutakoa gizarteratzea: «Antolatzaileek bortizkeria sexual eta sexisten kontrako dispositiboa aurkezten duen komunikazio kanpaina bat antolatuko dute, parte hartzaileak erasoen seinalatzeko baliabideez jakinean izan daitezen eta babestuak izan daitezen».
Antolakuntzarako jarraibideak ez ezik, festa garairakoak ere zehaztu dituzte, lau ildoren inguruan: informazioa, zaintza, biktimen harrera gunea eta biktimen lekukotasuna biltzea. Informazioari dagokionez, afixak jartzeko eskatu dute, herritarrak sentsibilizatzeko, zigorrez ohartarazteko, arduratsu jokatzera gonbidatzeko eta «zailtasunetan den pertsonari» laguntza eskaintzeko. Gainera, proposatu dute kolore jakin batez identifika daitezkeen pertsona batzuk jartzea festaguneetan, besteak beste «segurtasunaz arduratuko direnak» eta haien presentziari esker «lasaigarriak liratekeenak».
Erasoa gertatu osteko uneei ere erreparatu asmo diete. Biktimentzako harrera guneak jartzea nahi dute, haiei «babesa» emateko, «lasaitzeko», eta erasotzailea identifikatzeko balio dezaketen lekukotasunak bilatzeko. Gainera, biktimaren lekukotasuna ere bertan jasotzea nahi dute, haiei entzuteko nahiz prozedura judiziala eta salaketa prozedura jakinarazteko. |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214419/guggenheimek-solaskide-bihurtu-ditu-seuraten-eta-serraren-marrazkiak.htm | Kultura | Guggenheimek solaskide bihurtu ditu Seuraten eta Serraren marrazkiak | Georges Seurat artistaren 22 marrazki eta Richard Serraren ‘Ramble Drawings’ marrazki bildumako 81 pieza elkarrekin erakutsiko dituzte Bilboko museoan | Guggenheimek solaskide bihurtu ditu Seuraten eta Serraren marrazkiak. Georges Seurat artistaren 22 marrazki eta Richard Serraren ‘Ramble Drawings’ marrazki bildumako 81 pieza elkarrekin erakutsiko dituzte Bilboko museoan | «Paradoxikoa». Judith Benhamou komisarioak hitz bakar horretara errenditu du Bilboko Guggenheim museoak Georges Seurat eta Richard Serra artisten marrazkiekin antolatutako erakusketa. Baina, haren hitzetan, itxurazkoa baino ez da bi sortzaileen arteko kontrakotasuna, hari beraren bi mutur baino ez baitira bi artistak. Mutur batean, XIX. mendeko Parisen neo-inpresionismoaren sorkuntzan parte hartu eta 31 urterekin hildako pintore figuratiboa, eta beste muturrean, XX. mende erdialdetik hasi XXI. mendera arte heldu den artista abstraktu eta kontzeptual garaikidea. Baina korapilaturik biak. «Bildu ditugun Seuraten 22 marrazkiek laguntzen digute ulertzen ez dagoela mugarik XIX. eta XX. mendeen artean edo figurazioaren eta abstrakzioaren artean, eta artelanak artelanak direla». Irailaren 6ra arte egongo da ikusgai.
2008an du hazia Bilboko erakusketak, komisarioaren hitzetan. Parisko Grand Palais jauregian antolatutako erakusketa baten harira izan zuen Benhamouk Serrarekin aurrez aurre hitz egiteko aukera, eta Seuraten marrazkien bilduma pribatu bat ikusten lagunduko ote zion eskatu zion artistak. «Euforiko jarri zen hura ikustean. ‘Hauxe da nik egin nahi dudana’, esan zuen». Iltzatuta geratu zitzaion irudi hura, eta hala sortu zitzaion bi artisten lanak elkarrekin erakusteko ideia. «Utopikoa» zen ideia, komisarioaren hitzetan, baina berehala jo zuen Bilboko Guggenheim museoarengana, azaldu duenez hori baita «Serraren erreinua», eta New Yorkeko Guggenheim museoak ere badituelako Seuraten marrazki batzuk. «Kasik posible egiten zuen erakusketa horrek guztiak».
Seurat biltzeko zailtasunak
Serrak berehala onartu zuen bere lanak Seuratenekin batera erakusteko proposamena, baina, museoko arduradunek onartu dutenez, «konplikatua» izan da erakusketak hartu dituen Seuraten 22 marrazkiak biltzea. Guztira, helduaroko 200 marrazki inguru ezagutzen zaizkio artistari, Lucia Agirre Guggenheim museoko komisarioak azaldu duenez, eta, beraz, kopuru esanguratsua osatzen dute Bilbon ikus daitezkeen 22 lanek. Haren garapena erakusten dutela ere gaineratu du.
Seuratek darabiltzan baliabideen «pobretasuna» eta haiekin lortzen duen lanaren «gailentasuna eta ausardia» nabarmendu ditu Benhamouk. Hain zuzen ere, marrazkigintzaren lehen lerroan kokatzen dute Seuraten lana adituek, eta oso preziatuak dira haren marrazkiak baita artisten artean ere. Komisarioak gogoratu duenez, luzea da haren marrazkiren bat edo beste bildumatu duten artisten zerrenda: Paul Signac, Daniel Buren, Pablo Picasso, Henry Moore, eta Jasper Johns, kasurako.
Picassoren begiz ikusita
Bilbon ikus daitekeen Bikote eseria da Picassorena izandako lanetako bat. 1881ean marraztu zuen Seuratek, eta bi giza figura ikus daitezke bertan, lan gehienekin gertatzen den bezala, aurpegirik erakutsi gabe. Komisarioak azaldu duenez, hainbat adituren ustez bertan bi figurak sortzeko baliatutako oinarri geometrioengatik hautatu zuen Picassok lan hori. Han kubismo zantzu batzuk ikusiko zituelakoan. Benhamou ez da iritzi berekoa, ordea. Haren ustez, Seurat lan prozesuan murgildurik ikusten zuelako Picassok lan horretan, eta, horregatik interesatzen zitzaiolako. «Erakusten duelako artista beti bidean».
Conte arkatzez egin zituen marrazki guztiak Seuratek, gehienetan Michalet motako paper gainean. Eta Lanpara lana izan daiteke haren teknikaren gailentasunaren erakusgarrietako bat. 1882. eta 1883. urteetan sortu zuen lana marrazkilariak; beltza da nagusi, eta, halere, argiguneen bidez, garden agertzen da ikuslearen begietara giza aurpegi bat, lanpara elektriko baten argi ahulera.
Elkarrengana gerturatzen
Serrak berak hautatu zituen 2015ean egindako Ramble Drawings marrazki serieko lanak erakusketarako. Neurri handian egindako marrazkiak ezagutzen zaizkio artistari nagusiki, baina, kasu honetan, zuri-beltzean, paper gainean egindako neurri txikiko 81 lan aukeratu ditu. Horrek Seuratekin solasaldia erraztu zezakeelakoan. Eskuz egindako paper japoniar bat darabil artistak Bilbon ikusgai jarritako lanak sortzeko, eta kolore beltza nabarmentzen da haren gainean. Ilunago batzuetan, argiago besteetan, baina beti paperaren ezaugarriak ere kontuan hartuz.
Hain zuzen ere, materiarekiko errespetu eta jarrera hori da bi artistak batzen dituzten elementuetako bat. Komisarioek diotenez, Seuratek ere, Serrak bezala, errespetatu egiten baitzituen paperaren gorabeherak. Areto erdialdeko hormetan daude Seuraten marrazkiak, eta hura inguratzen dute Serrarenek. Eta justu ibilbidea amaitzen duen puntuan igar daitezke bien obrak elkarrengandik gertuen.
Abstrakziorantz bidean diruditen bi obrarekin amaitzen da Seuraten bilduma. Uretan islatutako zuhaitz-enborrak eta Atea lanekin, hain zuzen ere. Geometria da nagusi bietan, eta tituluaren laguntzaz bakarrik errekonozitu ahalko ditu motiboak argi ikusleak. Laku batean islatzen diren zuhaitzak irudikatzen dituzte mantxa beltz bertikalek, esaterako, eta, oihartzun zuzena egiten du lanak aurrean dituen Serraren marrazkiekin. |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214420/sute-bat-piztu-da-burlatako-bazar-txinatar-batean.htm | Gizartea | Sute bat piztu da Burlatako bazar txinatar batean | Suteak guztiz kiskalia utzi du eraikina. Foruzaingoak zabaldu duenez, ez da zauriturik izan. | Sute bat piztu da Burlatako bazar txinatar batean. Suteak guztiz kiskalia utzi du eraikina. Foruzaingoak zabaldu duenez, ez da zauriturik izan. | Sute bat piztu da Burlatako (Nafarroa) bazar txinatar batean, arratsalde hasieran. Zabaldutako informazioaren arabera, sugar biziek laster batean kiskali dute dendaren barren osoa; eraikina Mugazuri industrialdean kokatuta dago. Foruzaingoak emandako informazioaren arabera, ez da zauriturik izan. Ez dute argitu sutea zerk piztu duen.
Ke beltzaren adar handiak zabaldu dira inguruan. Burlatan ez ezik, Iruñeko Txantrea auzoan eta Atarrabian ere sumatu da eragina. Sutearen ingurutik igarotako lekuko batzuek eginiko adierazpenen arabera, leherketa txikien zarata aditzen da ingurumarietan. Bazar txinatarraren ondoko hotela hustu du Foruzaingoak, barrenean direnen segurtasuna bermatzearren. Gainera, Burlatako eta Atarrabiako bizilagunei eskatu diete ez ditzatela leihoak ireki, kerik ez arnasteko.
[Albistea osatzen ari gara; aurki, informazio gehiago]. |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214421/langile-bat-hil-da-oiartzunen-lan-istripu-ez-traumatiko-batean.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Oiartzunen, lan istripu ez-traumatiko batean | Herenegun jazo zen ezbeharra. Heriotza salatzeko, elkarretaratzera deitu dute. | Langile bat hil da Oiartzunen, lan istripu ez-traumatiko batean. Herenegun jazo zen ezbeharra. Heriotza salatzeko, elkarretaratzera deitu dute. | Eraikuntza sektoreko langile bat zendu zen Oiartzunen (Gipuzkoa) astelehenean, istripu ez-traumatiko batean. LAB sindikatuak salatu du ezbeharra sare sozialetan, eta elkarretaratzea deitu bihar 18:30erako, Oiartzungo plazan.
Azken egunotan zortzi langile hil dira lan istripuz Euskal Herrian: bi laborari, Duzunaritza-Sarasketan (Nafarroa Beherea) eta Uztaritzen (Lapurdi), traktorea iraulita; beste bi, goitik erorita, Ollokin eta Garesen (Nafarroa); beste bi, Garesko esne ustiategi batean; Bermeon (Bizkaia) ere bihotzekoak jota zendu zen langile bat. Urtea hasi zenetik, 36 langile hil dira lanean ari zirelarik. |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214422/lan-duina-eta-haren-kalitatea-arautuko-du-euskal-enplegu-lege-berriak.htm | Ekonomia | «Lan duina» eta haren kalitatea arautuko du Euskal Enplegu Lege berriak | Enplegu politika aktiboen eskubide subjektiboa aitortuko dio langabeari. Enplegu euskal sarea sortuko du, eta udal enplegu programak behartuko ditu | «Lan duina» eta haren kalitatea arautuko du Euskal Enplegu Lege berriak. Enplegu politika aktiboen eskubide subjektiboa aitortuko dio langabeari. Enplegu euskal sarea sortuko du, eta udal enplegu programak behartuko ditu | Enplegu Euskal Lege berriak «lan duina» arautuko du eta lan politika aktiboak jasotzeko eskubidea aitortuko die langabeei. Enplegu Sailak prestatu duen lege aurreproiektuaren bi zertzelada dira, eta Idoia Mendia sailburuaren ustez, araua «guztiz berria» da. Hedabideekin izandako bilera batean azaldu duenez, gizarte eragile ugarirekin bildu dira testua egiteko. Atzo hasi zen tramitazioa eta orain hilabete bateko tartea dago helegiteak aurkezteko. Urte amaierarako onartua egotea espero du Mendiak. Hona ezaugarrietako batzuk. Lan duina: SMI oinarri «Bidezko diru-sarrera baten truke ekoizpen jarduera jakin bat egiteko aukera ematen duena da lan duina. Eta, aldi berean, eskaini beharko ditu: segurtasuna lantokian, babes soziala, bilakaera pertsonal eta parte hartze aukerak, aukera berdintasuna. Integrazio soziala ere bultzatuko du». Hori da Enplegu Lege Berriak enplegu duinaren inguruan egin duen definizioa. Lanaren Nazioarteko Erakundeak eginikoan oinarritu dira egileak. Teoriaz harago, SMIak ezarriko du soldata duinaren gutxieneko muga. Era berean, besteak beste, segurtasunean eta prebentzioan eragingo du, eta ez da baztertzen «adin galbaheak» egitea lan jakin batzuetan. Eta nola kontrolatuko da? Enpleguaren kalitatea aztertzeko inspekzio bat sortuko da eta lan ikuskaritzarekin batera jardungo du. Era berean, indarrean jarraituko du lan baldintza kaskarrak salatzeko postontzi anonimoak. Enplegu politikak, eskubide subjektibo «Lanbidek prestakuntza, lan orientazioa eta berezko arreta jasotzeko eskubidea bermatu beharko du». Arreta horrek, era berean, «pertsonalizatua, egokia eta jarraitua» izan beharko du. Lege berriaren arabera, lan bila dabilen pertsonak zerbitzu guztiak jasotzeko eskubidea du. Bi hilabeteko tartean langabearen profilaren diagnostikoa eta harentzako enplegu plan bat egin beharko du Lanbidek, eta bertan sartuko dira formazio eskaintzak. Horrekin batera, eta lan merkatuan hobeto gidatzeko asmoz, bere lan ibilbide osoaren erregistroa egingo da, Osakidetzako mediku historialetan inspiratuta. Langabeak haiei uko egiteko eskubidea du, baina prestazioak galtzeko arriskua du. Lanbide: Arinago izateko asmoa Enplegu Sailaren diagnostikoaren arabera, Lanbidek «arinagoa eta malguagoa» izan behar du, eta enpresen konfiantza bereganatu behar du langileak aurkitzeko erreminta eraginkor bezala ikus dezaten. Mendiak ezin izan zuen zehaztu iaz Araban, Bizkaia eta Gipuzkoan eginiko kontratazio guztietatik zenbat egin ziren Lanbideren bitartez. Testuak Lanbideren lan egiteko modua eraldatzea aurreikusten du. Eraldaketa hori bideratuko duen kanpoko enpresa bat kontratatuko dute, «txostena egiten den bitartean Lanbidek bere jardunarekin jarraitu behar duelako». Euskal enplegu zerbitzuak 1.000 langile eta 43 bulego ditu, eta eraldaketa horretan «bulego bakoitzeraino» iritsi nahi dute. Era berean, Mendiak aipatu zuen RGIaren ardura hartzea «zama» bat izan dela erakundearentzat lanaren ikuspegitik, baina erabaki horrekin «asmatu» egin zutela. Era berean, Lanbide «zuzenbide pribatuko erakunde publiko» izatera itzul dadin nahi du. Lanbiden diharduten langile askok sare publikoko beste lanpostu batzuetara joan dira, eta aldaketak mugimendu horiek eragotziko lituzke. Enplegu Euskal Sarea Lege aurreproiektuak enplegu euskal sarearen sorrera iragartzen du. Ahalik eta lan eskaintza gehien bateratuko lituzkeen zerrenda bakar bat izango du. Bertan ez lirateke eskaintza guztiak egongo, enpresak ezin direlako behartu bere lan eskaintza guztiak publiko egitera, ezta aldi baterako lan enpresak ere. Alemanian esaterako, derrigorrezkoa da. Hori lortzeko eskumena Espainiako Gobernuak izango luke. Aldiz, erakunde publiko guztiak sare horretan sartu nahi dituzte. Besteak beste, aldundiak eta udalerriak leudeke. Udalerrien kasuan, 20.000 biztanletik gorakoek herri mailako enplegu planak egitera behartuta egongo dira, baita ere 10.000 eta 20.000 biztanle artekoak ere, %10etik gorako langabezia tasa izanez gero.
Kooperatibak sartzeko modu legalen bila RErakunde publikoek eta pribatuek euskal enplegu sarean bat egitea nahi du Lan eta Enplegu Sailak. Lanbideren administrazio kontseiluko sarrera, aldiz, murritzagoa da. Bertan Jaurlaritza, sindikatuak eta patronala daude. Konfekoop kooperatiben elkarteak hamar urte daramatza azken hanka horretako kide izatea eskatzen, Confebasken alboan esertzeko. Mendiak zehaztu du, «legearen barruan dauden formula egokienak» bilatuko dituztela Konfekoop sartuko dela bermatzeko. Sartzen bada, ez da organoko berritasun bakarra izango, LAB sindikatuak ere administrazio kontseilura itzultzeko asmoa baitu, eta hilabete honetan egingo duen batzar nagusian bozkatuko du. CCOO eta UGT dagoeneko bertan daude; ELAk, aldiz, ez du Lanbiden sartzeko asmorik. |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214423/etxebizitza-eskubidearen-alde-mobilizatu-dira-dozenaka-lagun-baionan.htm | Gizartea | Etxebizitza eskubidearen alde mobilizatu dira dozenaka lagun Baionan | Epaileek turismorako bizitegien konpentsazio neurria atzera bota izana gaitzetsi dute, Herrian Bizi plataformak deituta. Nabarmendu dute neurri horrek 20.000 bizitegi inguru «salbatu» izanen zituela. | Etxebizitza eskubidearen alde mobilizatu dira dozenaka lagun Baionan. Epaileek turismorako bizitegien konpentsazio neurria atzera bota izana gaitzetsi dute, Herrian Bizi plataformak deituta. Nabarmendu dute neurri horrek 20.000 bizitegi inguru «salbatu» izanen zituela. | «Espekulazioari ez!». Hala dio gaur Herrian Bizi plataformak deituriko elkarretaratzeko pankarta nagusiak. Joandakoen aurpegietan bistakoa da egoerak eraginiko haserrea, baina ahotan dituzten aldarrikapenetan ere aski argia da mezua: herrian bizi nahi dute, eta ez dute nahi turismoak irenstea bizitegiak. Gogor salatu dute Paueko Administrazio Auzitegiak turismorako bizitegien konpentsazio neurria gibelera bota izana.
Izan ere, turismorako bizitegien konpentsazio neurriaren harira epaileek joan den astean hartutako erabakiak biziki sumindu zituen herritar asko. Iragan martxoan, Euskal Hirigune Elkargoak zehaztu zuen turismorako bizitegi bat alokagai duten jabeek urte osorako beste bizitegi bat eskaini beharko zutela aurrerantzean. Ordea, neurriak ezinegona eragin zion etxeen jabeen kolektiboari, eta helegitea jarri zioten konpentsazio neurriari. Baita Paueko Auzitegiaren babesa erdietsi ere. Neurria etena da orain.
Ikusi gehiago: Turismorako bizitegien konpentsazio neurria ezartzea onartu du Euskal Elkargoak
Hala, gaurko protestan parte hartu dutenek irmoki defendatu dute konpentsazio neurriaren premia. Zenbakitan ere egin dute defentsa: zehaztu dutenez, 20.000 etxebizitza urteko alokairuan jartzeko bidea emango luke neurriak.
Kontra nola egin
Elkarretaratzean parte hartu duten talde eta norbanakoek azpimarratu dute auzia ez dela bukatua. Hain zuzen, Herrian Bizi plataformakoek Euskal Hirigune Elkargokoei galdegin diete biltzeko, elkarrekin aztertzeko hurrengo urratsak.
Halaber, EH Baik nabarmendu du oraindik ere badela «bataila irabazteko» aukerarik. Horri loturik, herritarrei eskatu diete haiei eman diezaietela botoa datorren igandeko hauteskundeetan. «EH Bairen boto papera da joko arauak aldatu nahi dituen bakarra». |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214424/ia-2018an-adina-erakusketari-eta-parte-hartzaile-izango-ditu-biemhazokak.htm | Ekonomia | Ia 2018an adina erakusketari eta parte hartzaile izango ditu BIEMH azokak | Makina-erremintaren nazioarteko biurteko azoka astelehenean hasiko da, BECen. Pandemiaren ondorioz, 2020koa ez zen egin, eta lau urte igaro dira azken ekitalditik. | Ia 2018an adina erakusketari eta parte hartzaile izango ditu BIEMH azokak. Makina-erremintaren nazioarteko biurteko azoka astelehenean hasiko da, BECen. Pandemiaren ondorioz, 2020koa ez zen egin, eta lau urte igaro dira azken ekitalditik. | Urte bi atzeratu da izurritearen erruz, baina ekainaren 13tik 17ra arte egingo da BIEMH Makina-erremintaren Nazioarteko Biurtekoa, Bilbao Exhibition Centerren, (Barakaldo, Bizkaia). Xabier Basañez BECeko zuzendari nagusiak adierazi du «industria azoka garrantzitsuenetakoa» dela, eta erakustazokan urte osoan egingo duten topaketa «inportanteena» dela. Sei pabiloi erabiliko dituzte, eta 28 herrialdetako 1.446 enpresa erakusketari batuko dira.
Biurtekoak bere «bertsiorik onena» egingo duela adierazi du Basañezek: «Negozioetarako hainbat aukera izango ditu, eta ezagutza ardatz duen gune bat izango da». Izan ere, nazioarteko 230 hizlari egongo dira bost egun iraungo duen azokan. Iragarri dutenez, lehenengo biderrez egitarau propio bat izango du azokak. Esaterako, Automation & Robotic Talks zikloan industriara aplikatutako robotikaren eta automatizazioaren arloko azken teknologiak eta garapenak jorratuko dituzte. Additive Talks eta Digital Talks-en, berriz, «industriaren oinarrizko gaietan jarriko dute arreta». Analisi gune horietan, jasangarritasuna, digitalizazioa eta genero ikuspegia landuko dituzte, besteak beste.
Jose Perez Berdud AFM makina-erremintaren klusterreko presidenteak sektorearen susperraldian ipini du arreta. Elkarteak hainbat jardun hartzen ditu bere gain: makina-erreminten eta haien osagaien ekoizpena, fabrikazio aditiboa, 3D inprimaketa, automatizazio robotikoa eta mekanizazioa, besteak beste. Horiek denek osatzen duten «ekosistema» egongo da ikusgai datorren astean. Datu bat eman du sektoreari buruz. «Batez beste, ekoizten dugunaren %80 esportatzen dugu, eta merkatu oso zorrotzetara». AFMren presidentearen berbetan, sektorearen «erdigunea» dira makina-erremintak eta fabrikazio aurreratua.
«Susperraldi» urtea
2018ko ekitaldiak baino erakusketari eta parte hartzaile «gutxixeago» izango ditu aurtengoak. Hala ere, Xabier Ortueta AFMko zuzendari nagusiak nabarmendu du kopuru ona dela, urte hartakoa hamarkada osoko oparoena izan zelako; «guztiz ezohikoa».
2021 «susperraldi» urtea izan dela zehaztu du Ortuetak. Azaldu duenez, aurtengo egoera zailagoa izaten ari da, «nazioarteko egoerarengatik», baina lortu dute eskaerak handitzea. Energia garestitzeak, lehengaien urritasunak, garraio arazoek eta txipen gabeziak, ordea, oraindik ere zalantzak sortzen dituztela gehitu du, eta «gaitza» dela aurreikuspenak egitea: «Ziurgabetasun sasoietan eskaerak lortzea zailago egiten da». Hala ere, baikortasunez begiratzen diote urteari, energiaren eta autogintzaren sektoreetan egingo diren inbertsioek «baliatu beharreko aukerak» sortuko dituztelako. Denbora asko behar izaten da eskaerak negoziatzeko bezero eta ekoizleen artean, eta horretarako laguntzen dute BIEMH moduko topaketek.
Dekoletaje makineria eta osagai ekoizleak izango dira nagusi azokan: erakustokien %22 eta %20 hartuko dituzte, hurrenez hurren. Automatizazioa eta robotika, deformaziorako makineria, tresnak, metrologia eta CAD-CAM izango dira beste arloak, eta bakoitzak %10-14 arteko presentzia izango du. Antolatzaileek kanpaina «zehatza» egin dute erosleak erakartzeko, eta hirurehun bat gerturatzea espero dute. |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214425/harrera-duina-eskatzeko-gau-osoko-kontzentrazioak-egin-dituzte.htm | Gizartea | Harrera duina eskatzeko gau osoko kontzentrazioak egin dituzte | Euskal Herriko zazpi hiritan egin dituzte, migratzaile taldeek eta harrera sareek deituta. 'Bizitza duina eta bidezkoa denontzat! Edonon!' dute lelo. | Harrera duina eskatzeko gau osoko kontzentrazioak egin dituzte. Euskal Herriko zazpi hiritan egin dituzte, migratzaile taldeek eta harrera sareek deituta. 'Bizitza duina eta bidezkoa denontzat! Edonon!' dute lelo. | Elkarretaratze berezi bat egin dute bart Euskal Herriko zazpi hiritan: hainbat lagunek kalean egin dute lo, Eusko Jaurlaritzako eta Nafarroako Gobernuari harrera baliabideak eskatzeko. Izan ere, etorkin askoren errealitatea da kalean lo egin behar izatea, eta, horregatik, gobernuoi galdegin diete migratzen ari diren zein bertan geratzea erabaki duten pertsonen «oinarrizko eskubideak berma» ditzatela, «etxebizitza duinik ez dutenentzat batez ere»: «Premiazkoa da planek baliabide eta aurrekontu nahikoak izatea». Hala, 20:00etatik aurrera mobilizazioak egin dituzte Bilbon, Barakaldon, Arteagan (Bizkaia), Donostian, Irunen (Gipuzkoa), Gasteizen eta Iruñean, eta, ondoren, lo zakuak antolatu dituzte, gau osoko elkarretaratzeak egiteko.
Bilbon, adibidez, manifestazio baten bidez hasi dute protesta: Plaza Biribiletik abiatu dira udaletxerantz, eta hainbat geldialdi egin dituzte: hiriburuaren erdigunean salatu dute gizarteak «periferian» nahi dituela migratzaileak, Atzerritarren Bulegoaren alboan «traba burokratikoak» deitoratu dituzte, eta itsasadarrean gogora ekarri dute migratzeko bideetan ez dela segurtasunik. Donostian txalapartaz eta bertsoz goxatu dute giroa; Iruñean, berriz, salda eskaini dute afaltzeko, eta musika emanaldiren bat ere izan dute. 07:00etan hasiko dira gosaria prestatzen.
Pertsona arrazializatuen eta migratuen kolektiboek eta harrera sareek egin dute deialdia; besteak beste, Ongi Etorri Errefuxiatuak, SOS Arrazakeria, Mbolo Moye Dole, Donostiako Kaleko Afari Solidarioak, Basoa eta Agharas taldeak batu dira. Erakundeon arabera, egun bostehun lagun inguru daude etxerik gabe eta erroldatzeko arazoekin, eta, gainera, «Poliziaren jazarpena» jasaten dute, «hain agerian ez dauden beste leku batzuetara joan daitezen lo egitera». Atzerritar legea egin dute egoera horren errudun: «Arrazakeria instituzionalaren adierazpen gorena da, eta milaka pertsonari galarazten die beren bizi proiektuak garatzea». Salatu dute, gainera, Hego Euskal Herriko udalek eta instituzioek ez dutela harrera eta gizarteratze planik, nahiz eta EAEn Migrazioaren aldeko Euskal Ituna sinatua duten eta Nafarroan harrera diagnostikoak egin dituzten. |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214426/europako-parlamentuak-atzera-bota-du-co2-merkatuaren-erreforma.htm | Ekonomia | Europako Parlamentuak atzera bota du CO2 merkatuaren erreforma | Karbono mugaren zerga eta pobrezia energetikorako funtsa ere eten ditu. 2035etik aurrera saldutako autoak emisiorik gabekoak izatea babestu du. | Europako Parlamentuak atzera bota du CO2 merkatuaren erreforma. Karbono mugaren zerga eta pobrezia energetikorako funtsa ere eten ditu. 2035etik aurrera saldutako autoak emisiorik gabekoak izatea babestu du. | CO2 isurien merkatuaren etorkizuneko araudiak eztabaida handia sortu du asteazken honetan Europako Parlamentuan. Handik testu bat ateratzea zen asmoa, udazkenean Europar Kontseiluan estatu kideek akordioa itxi dezaten, baina, taldeen arteko desadostasunak direla medio, araudi hori abiapuntura itzuliko da, eta, horrekin batera, harekin loturiko beste neurri batzuk ere bai.
CO2 merkatua 2005etik dago indarrean Europako Batasunean, eta horren bitartez prezioa jartzen zaie energia kontsumo intentsiboko industrien isuriei. Doako CO2 baimen batzuk aurreikusten ditu sektore batzuentzat. Ingurumen Batzordean onartutako testuak baimen horiek pixkanaka murriztea aurreikusten zuen, 2030ean erabat desagertzeko, baina Alderdi Popularrak jarritako eta parlamentuak onartutako zuzenketa batek 2034ra arte luzatzea nahi zuen. Horrek sozialdemokraten eta Berdeen haserrea eragin du, testuaren aurka bozkatu dute, eta ez da aurrera atera. Horrela, araua parlamentuko Ingurumeneko Batzordera itzuliko da.
Asteazkenean bozkatu behar ziren zortzi araudietako bat zen emisio eskubideen merkatuaren erreforma. Horiek guztiak Fit For 55 (Egoki 55erako) izeneko lege sortaren parte dira. Neurri horien helburua da isurketak gutxienez %55 murriztea 2030a baino lehen, 2050ean klima neutraltasuna lortzeko.
Ezkerreko taldeek beren zuzenketa batzuetan proposatu dute 2030erako murrizketak %61-67ra zabaltzea, Europako Batzordeak egin dituen azken proposamenekin bat eginez, baina horrek eskuineko taldeen haserrea eragin du, eta blokeatu egin du beste araudi batzuen tramitazioa.
Europako Batzordeak iazko uztailean aurkeztu zuen Fit For 55 plana, eta negoziazioak urtebete luzatu dira. Isuri eskubideen erreformaz gain, beste batzuk ere gelditu dira. Adibidez, Karbonoa Mugan Egokitzeko Mekanismoa. Horrek beste herrialde batzuetako ingurumen estandar apalagoetatik babesten ditu Europako zenbait industria —altzairua, zementua eta aluminioa—; asmoa da CO2 zerga bat jartzea beste leku batzuetako esportazioei —bereziki Txinakoei—.
Ingurumen Batzordera itzuli den beste araua Klimaren Gizarte Funtsarena da; emisioen merkatutik lortutako diru sarreren zati bat pobrezia energetikoa murrizteko erabili nahi da.
Autoak eta hegazkinak
Arau horien tramitazioa gelditu bada ere, beste batzuk aurrera atera dira. Autogintzarena, esaterako. Europako Batzordeak proposatu du ekoizleek auto guztien CO2 isuriak gehiago murriztea 2025 eta 2030 bitartean, eta 2035etik aurrera salduko diren guztiak isuririk gabekoak izatea. Araudi horrek aurrera egin du, Alderdi Popularrak 2035eko muga luzatzea eskatu badu ere. 2030erako helburuak, berriz, berdin mantenduko dira autoetan (%55eko murrizketa) eta gutxitu egingo dira furgonetetan (% 50).
Horrez gain, beste neurri batzuk ere babestu ditu parlamentuak. Nekazaritzako isuriak %55tik %57ra igotzea proposatu du. Hegazkinen kasuan, CO2 isuriengatik ordaintzea babestu du Europako Batasuneko aireportu guztietatik irteten diren hegaldi guztientzat, eta sektoreak dituen doako isuriak gradualki murriztea 2025etik aurrera. |
2022-6-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214427/oroimen-izpi-bat-argaren-zilar-uretan.htm | Gizartea | Oroimen izpi bat, Argaren zilar uretan | Maravillas Lambertoren ahizpa eta frankismoaren biktima izateaz gain, oroimenaren aldeko borrokalari sutsua izan zen Josefina Lamberto. Atzo hil zen. | Oroimen izpi bat, Argaren zilar uretan. Maravillas Lambertoren ahizpa eta frankismoaren biktima izateaz gain, oroimenaren aldeko borrokalari sutsua izan zen Josefina Lamberto. Atzo hil zen. | Heriotzak ezin izan zuen/ hobiratu zure geroa/ ezin ahanzturaz tindatu/ zure arimaren margoa. Fermin Balentzia kantautoreak Maravillas Lambertoren omenez idatzitako koplek berdin-berdin balio dute haren ahizpa Josefina Lamberto Ioldik utzitako hutsuneaz aritzeko ere. Lambertok bizitza osoa eman zuen Maravillasen ahizpa izaten. Frankismoak Nafarroan eginiko krimen lazgarrienetako baten biktima izateak berekin dakar mitifikazioa, baina 93 urteko larragarrak harro aldarrikatu zituen beti aita Vicenteren eta ahizpa Maravillasen izenak. Hori baino gehiago ere izan zen, ordea. Memoria historikoaren esparruan, adibidez, itzal luzeko figura izan zen Lamberto Ioldirena, eskubide osoz. Ekintzaile nekaezina eta suharra. Atzo gauean hil zen, Iruñeko Erruki Etxean. Larragan jaio zen (Nafarroa), 1929. urtean. Ama, Paulina, Alloko (Nafarroa) etxekoandre bat zen, eta aita, Vicente, herriko nekazari sozialista bat. Zazpi urte besterik ez zituen, Guardia Zibilak bere etxeko atea jo zuenean. Berriako orrietan kontatu zuen, 2014. eta 2018. urteetan eginiko bi elkarrizketatan: «Metrailetak eskuetan zituztela sartu ziren etxean, eta zuzenean aitarengana joan ziren. Ohetik altxarazi, eta bultzaka atera zuten. Maravillasek 14 urte zituen, eta bazekien herrian ordurako pertsona asko desagertuak zirela. Hori zela eta, guardia zibilei eskatu zien haiekin eramateko, gure aitari zer egiten zioten jakiteko, eta haren arrastoa ez galtzeko. Eraman bai, baina bueltan ekarri ez. Ez genuen ezer gehiago jakin haietaz». Egunak, asteak eta hilabeteak eman zituzten ezer jakin gabe. Isiltasuna lege bihurtua zen Larragan: «Herrian inork ez zigun deus ere esan nahi. Mutu bihurtuak ziren denak. Hainbat urte geroago, bizilagun batzuen ahotik jakin genuen aita eta ahizpa ikusi zituztela udaletxetik ateratzen, eta kamioi batera igo zituztela. Diotenez, Maravillasek txiki-txiki eginda zeraman arropa». Orduan jakin zuten ere herriko familia falangista baten semea izan zela 14 urteko neskatoa bortxatu eta hil zuena. Vicente eta Maravillas Lambertoren gorpuak ez ziren inoiz agertu.
Eskale, moja, ekintzaile
1939an gerra amaitu arren, Lamberto Ioldi familiaren bizimoduak ez zuen hobera egin. Galtzaileen bandokoak izateak ate guztiak itxi zizkien. Paulina Ioldi, Lambertoren ama, neskame sartu zen etxe batean, eta alaba harrerako familia baten zaintzapean utzi zuen. Horren ostean, Iruñera mugitu ziren: «Miseria gorrian bizi ginen han. Gure ama eskean ibili zen denboraldi batez, eta gero lantxo bat aurkitu zuen, zakuak josten. Gizarte laguntzako etxe batera joaten ginen, han jatekoa ematen zigutelako. Cara al sol abestu behar genuen; bestela, ez ziguten ogirik ematen», kontatu zuen Berrian. 1940ko hamarkadan, moja sartu zen, miseriatik ihes egin nahian. Iruñean, Madrilen eta Pakistanen lan egin zuen: «Esklabo bat nintzen. Pakistanen lanik gogorrenak egin behar izan nituen, malariaz gaixotu nintzen, eta abandonatuta utzi ninduten. Eskerrak zulo beltz horretatik ateratzea lortu nuen». Komentua utzita, «pozik» bizi izan zen Iruñean: ekintzaile sutsua izan zen memoria historikoaren esparruan, boluntario lanetan aritu zen Paris 365 jantoki sozialean, eta babesa adierazi zion Alde Zaharreko Maravillas gaztetxeari. 2018an, Iruñeko Udalak Maravillas izena jarri zion Lezkairu auzoko plaza bati. Pozik hitz egin zuen Lambertok: «Lur jota ikusi nahi ninduten, baina ez diet plazer hori eman». |
2022-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/214451/ernairen-testuari-erantzuna.htm | Politika | Ernairen testuari erantzuna | Ernairen testuari erantzuna. | Azken egunetako gertakarien inguruan Ernaik bere kontakizuna egin du publiko BERRIA egunkarian. Egiazki, auzia «azken gertakarietatik» haratago doa, Ezker Abertzaleak azken urteetan Mugimendu Sozialistaren aurrean eduki duen jarrera suntsitzailearen ondorioak baino ez baitira gertakari horiek. Ernaik eta, oro har, Ezker Abertzaleak, gatazkaren dimentsio hori isilpean mantentzeko hautua egin dute beste behin, dagokion erantzukizuna alboratuz eta gertakizunen inguruko kontakizun interesatu eta manipulatua eskainiz.
Ernairen artikuluaren intentzionalitatea ulertzeko garrantzitsua da astelehen honetan Euskal Herriko Kontseilu Sozialisten adierazpena kontuan hartzea. Izan ere, bertan garbi adierazi genuen minimo batzuk errespetatuz gero, Mugimendu Sozialista prest dagoela Ezker Abertzalearekin negoziatzeko eta ahal dugun neurrian kaleetako egoera lasaitzen laguntzeko. Ez da asko eskatzea, minimo batzuen inguruan hitz egiten ari baikara: txosnetako beto politikoa bertan behera uztea, espazio publikoa erabiltzeko eskubidea errespetatzea eta militante sozialisten aurkako gezur eta difamazioak etetea. Finean, Mugimendu Sozialistaren aurkako intoxikazio kanpaina gelditzea eta komunismoaren politika egiteko baldintzak errespetatzea. Bada, artikulu horren bitartez (baita bestelako adierazpenen bitartez ere) Ezker Abertzalearen asmoak zein diren argi ikus daiteke: komuniston jarduna kriminalizatu nahi dute, orain arteko suntsipen estrategiarekin jarraitu ahal izateko.
Bitartean, beraien posizioa justifikatzeko kontakizun bat sortu dute, zeinak gertakariak eta militante sozialisten izaera karikaturizatzen dituen: batetik, biolento irrazional gisa definitzen gaituzte (gertakarien gure kontakizuna zuzena dela frogatu bada ere) eta, bestetik, beraien interes alderdikoientzat darabiltzaten «herri mugimenduaren» eta «auzoaren» etsaitzat jo gaituzte, gatazkaren muina erabilerarik gabe zeuden aulki batzuen inguruko auzira modu absurdoan murriztuz. Horrela, beraiek aniztasunaren bandera faltsuaren ordezkari gisa azaldu nahi izan dute beraien burua, eta komunistak, kontrara, dogmatiko eta sektario moduan aurkeztu gaituzte, errealitatean adierazten denaren kontrara.
Sinplifikazio eta intoxikazio testuinguru hori sortzeak helburu jakin batzuk ditu, besteak beste, lehengo jarrera suntsikorrarekin jarraitzeko eta egiten dituzten erasoak justifikatzeko ulermen markoa eratzen baitu. Gertakariak sinplifikatzeak eta karikaturak egiteak ez du heldutasun politikorik adierazten; kontrara, nahasmendua dute helburu, egoera baretzeko baldintzak ezabatuz eta erantzukizunak alboratuz.
Baina azken aste honetako gertakariak ezin dira ulertu azken urteetan Ezker Abertzaleak Mugimendu Sozialistaren aurka sostengatu duen kanpaina kontuan eduki gabe: gezurrak, difamazioak, bazterketa sozial eta mediatikoa... Azkenengo hilabete eta asteetan areagotu egin da joera hori: beto politikoak txosnetan, ezkutuko grabaketak, arrazoi ideologikoengatik legez kanpoko lan kaleratzeak, eraso fisikoak, heriotza mehatxuak eta abar luze bat. Intoxikazio egoera hori ez da pertsona bat edo besteren ardura, EH Bildu eta Sortuk egindako apustu politikoaren adierazle baizik, eta hori da Euskal Herriko Kontseilu Sozialistek salatu dutena.
Berretsi egiten gara asteleheneko adierazpenean esandakoan: komeni zaigu egoera hobetu eta aterabidea ematea, baina ezinbestekoa da minimo etiko eta sozial batzuk errespetatzea. Ez gaude interesatuta egoera honetan, proiektu sozialistaren indar guneak beste batzuek direlako: eztabaida arrazoitua eta kapitalaren dinamikari aurre egitea. Gainera, kaleetako tentsioaren gorakada arazo orokor bihurtu da eta ez dio inori mesede egiten, militatzeko baldintzak okertu eta politikarekiko desatxikimendua eragiten baitu gazteria langilearengan. Egoera baretzeko baldintzak badaude, guk geuk adierazi baitugu negoziaziorako borondatea, baina beraiek dira horretarako baliabideak dituztenak. Jokoan daudenak langileriaren eskubide politikoak eta militatzeko baldintzak direlako. | |
2022-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/214452/berrikuntza-ordenatua.htm | albisteak | Berrikuntza ordenatua | Ordena funtsezkoa da stocka baduzu. Ezin da biltegiratu biltegiratze hutsagatik: espazioa eta beharrak doitzen jakin behar da. Manufacturas Hepyc enpresak Hazinnova programara jo zuen sistema logistikoa ebaluatzeko eta iritzi independente bat edukitzeko biltegiaren funtzionamenduari eta egin daitezkeen hobekuntzei buruz. | Berrikuntza ordenatua. Ordena funtsezkoa da stocka baduzu. Ezin da biltegiratu biltegiratze hutsagatik: espazioa eta beharrak doitzen jakin behar da. Manufacturas Hepyc enpresak Hazinnova programara jo zuen sistema logistikoa ebaluatzeko eta iritzi independente bat edukitzeko biltegiaren funtzionamenduari eta egin daitezkeen hobekuntzei buruz. | Gauza bakoitza bere tokian eta toki bat gauza bakoitzarentzat. Arau sinplea da... teorian. Enpresa-praktikan, ordea, kate logistiko on bat behar bezala antolatutako biltegi batean hasi eta amaitzen denean, beste kontu bat da. Halakoetan, eskari bati erantzuteko edo hornidura bat lokalizatzeko azkartasuna gure biltegiratze-sistema on edo txarraren mende dago zuzenean, eta eragina izan dezake bezeroaren gogobetetzean edo enpresaren lehiakortasunean.
Manufacturas Hepyc enpresan ondo dakite hori: Hernaniko enpresa bat da, eta espezializatuta dago hariztatzeko ardatzak, barautsak, fresak eta mozteko tresnak fabrikatu eta banatzen. Hazinnovara jo zuen kanpoko aholkulari baten laguntza jasotzeko (doan), eta, hala, prozesu logistikoen funtzionamendua ebaluatzeko; biltegitik hasi ziren, zehazki.
Eusko Jaurlaritzaren programa horren helburua da berrikuntza ETEengana eta mikroETEengana hurbiltzea –gutxienez bost langile dituztenek parte har dezakete–; 50 orduko aholkularitza jasotzen dute arazo jakin bat konpontzeko eta hiru hilabeteren buruan jada emaitza neurgarriak ikusteko. Epe horretan, gainera, tokiko eragile baten laguntza izango dute aldaketak ezartzeko. Beste modu batean esanda, kontzientziatzea da gakoa: berrikuntza lagungarria izan daiteke jardueraren edozein alderdi berehala hobetzeko; batez ere, ez da soilik enpresa handien kontua, eta ez dakar handikeria teknologiko edo ekonomikorik egitea. Batzuetan, gauza bakoitzaren teoria horretan sinplea dena errealitate bihurtzen lagundu ahal digu...
Manufacturas Hepyc enpresan planteamendua perfektua izan zen; jada teknologia sartua zuten, hardwareari eta softwareari dagokienez, eskaerak prestatzeko prozesuak arintzeko, baina kanpoko norbaitek aztertzea nahi zuten, ezar zitezkeen neurriak adieraztea eta inbertsio berriak egitea egokia zen ala ez aholkatzea. Beraz, aholkularia eta agentea esleitu ondoren, AFM, hala badagokio, enpresa biltegiaren eguneroko funtzionamendua berrikusten hasi zen, artikuluen errotaziotik hasi eta aginte koadrora arte, prozesuen berrikuspena ere kontuan hartuta.
Lan horri esker, Manufacturas Hepyc enpresak produktibitatea handitzea lortu du hainbat jarduketaren bitartez: adibidez, mugimendurik handieneko artikuluen txandakatzeen gainean jardunez, haien espazioa eta irisgarritasuna eskariaren eta barne-fluxuen arabera egokituz. Ergonomiaren hobekuntza ere ezinbesteko irizpidea izan zen.
Gainera, beren automatizazio-prozesuan hobekuntza-ekintzen planaren garapenean txertatu beharko lituzketen elementu horiek baloratu eta eztabaidatu ahal izan dituzte, eta arlo horretan inbertsio gehiago egiteko garairik onena zein den neurtu ahal izan dute. Gaur egun beharrezkotzat jotzen ez bada ere, etorkizuneko hazkundearen arabera ezartzeko oinarriak jarri dira.
Spri Taldeak eta Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziak kudeatzen dute Hazinnova, eta deialdian parte hartzeko epea irekita dago abenduaren 1era arte. Guztira, 437 enpresak parte hartu dute, eta hobekuntzak ezarri dituzte arlo hauetan: fabrikazioa, logistika, merkaturatzea, eta administrazioa eta finantzak. |
2022-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/214453/osakidetzan-egin-nahi-dituzten-aldaketak-laquoepe-luzerakoraquo-direla-zehaztu-du-sagarduik.htm | Gizartea | Osakidetzan egin nahi dituzten aldaketak «epe luzerako» direla zehaztu du Sagarduik | Haserrea adierazi du SME Euskadiko Sendagileen Sindikatuak, eta «medikuen aurkako kanpaina bat» abiatzea egotzi dio sailburuari | Osakidetzan egin nahi dituzten aldaketak «epe luzerako» direla zehaztu du Sagarduik. Haserrea adierazi du SME Euskadiko Sendagileen Sindikatuak, eta «medikuen aurkako kanpaina bat» abiatzea egotzi dio sailburuari | Zeresana eman dute Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak atzo Executive Forum España jardunaldietan esandakoek. Lehen arreta eta ospitale sarea «birdefinitzeaz» mintzatu zen sailburua: «Beharrezkoa da aldaketa kultural bat, erabiltzaileek eta osasun profesionalek uler dezaten eskualdeko ospitale eredu batetik ospitale espezializatu batera pasatzeak mugikortasun handiagoa ekarriko duela». Zehazki, Sagarduik esan zuen askotan beharrezkoa izango dela leku batetik bestera mugitzea «prozesu jakin batzuetan arreta jasotzeko», eta gaineratu zuen, medikuen faltan, «litekeena» dela oporraldietan zenbait osasun zentro eta anbulatorio itxi behar izatea edota gaixoak erizainek artatu behar izatea. Gaur, ñabardurak egin ditu, eta esan du ez dutela osasun etxeak ixteko asmorik. «Ordutegiak moldatu bai».
Mediku eta erizainen sindikatu zenbaitek gogor kritikatu dute sailburua, batetik, lehen arretako profesionalak «gutxiesten» dituela iritzita, eta, bestetik, aipatutako aldaketak «adabakiak» eta «azaleko neurriak» direla salatuz. Gaur, Sagardui «harrituta» azaldu da Radio Euskadiren Boulevard saioan, bere hitzek sortutako kalapitarengatik. Sailburuak azaldu duenez, Osakidetzan egin nahi dituzten aldaketak «epe luzerako» dira: «hamarkada bat baino gehiago iraun dezakete».
Haren ustez, atzo esandakoak ez ziren berriak –«urte eta erdi daramat gauza bera esaten—, eta gaineratu zuen proposatutako aldaketak «zerbitzua hobetzen jarraitzeko bide bat» baizik ez direla. Hala ere, zehaztu du atzoko adierazpenetan ez zela ari familia medikuei buruz, «zerbitzu espezializatu batzuei buruz baizik».
Ikusi gehiago: Oposizioak «planifikazio falta» egotzi dio Osasun sailari eta ardura herritarrengan uztea arbuiatu du
SME Euskadiko Sendagaien Sindikatuak argitaratutako oharra ere hizpide izan du Sagarduik: «Ez dut ulertzen, eta ez nator bat». Sindikatuak «haserrea» adierazi du ohar horretan, Osasun Sailak «medikuen aurkako kanpaina» bat abiatu duela iritzita: «Prestigioa kendu nahi diete sendagile eta profesionalei». Gotzone Sagardui sailburuak iragarritako zerbitzuen berrantolaketa ere kritikatu du sindikatuak oharrean, «inora ez garamatzan neurri aringarrien sorta bat» delakoan. Horren ordez, Sagarduiri eskatu diote «irtenbideak bila ditzala, Oinarrizko Arreta eta kalitatezko Osasun Sistema publikoa bermatze aldera».
Sagarduik atzo eginiko adierazpenak txarretsi ditu sindikatuak: «langileen lan izugarria aitortu beharrean» kanpaina bat abiatu duelako «profesionalen izen ona zikintzeko, herritarren begietara». Izan ere, Osasun sailburuak adierazi zuen «3.000 euro eskaintzen ari direla 08:00 eta 15:00 arteko lanaldiagatik, edo mediku egoiliar batzuek, prestakuntza amaituta, hilabete sabatikoak hartzen dituztela edo gobernuz kanpoko erakunde batera joaten direla». Hitz horiek «onargaitzak» dira medikuen sindikatuarentzat: «Aurkeztu nahi gaituzte diruaren truke ere lan egin nahi ez duten hippy batzuen erara». Norberaren «hautuak, erabakiak eta ibilbide profesionala errespetatzeko» eskatu diote Sagarduiri.
Satse: «Erizain kopurua handitu»
Satse erizaintzako sindikatuak ere «premiazko neurriak» galdegin dizkio Osasun Sailari, azken urtebetean «unean uneko arazoa» zirudiena «ohiko» bihurtu dela iritzita: «Sindikatuak urteak daramatza ohartarazten ez dagoela profesionalik Lehen Mailako Arretan». Hori dela eta, sektoreari «prestigioa» eman eta «higadura gelditzeko» xedez, «erizainen kopurua handitzea eta horiei ardura handiagoa ematea» proposatu dute, «betiere segurtasun juridikoa eta behar bezalako aitorpena bermatuz». |
2022-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/214454/peru-abarrategik-irabazi-du-arabako-bertsolari-txapelketa.htm | Kultura | Peru Abarrategik irabazi du Arabako Bertsolari Txapelketa | 608 puntu lortuta, Serapio Lopez Ortuetak jantzi dio txapela Abarrategiri | Peru Abarrategik irabazi du Arabako Bertsolari Txapelketa. 608 puntu lortuta, Serapio Lopez Ortuetak jantzi dio txapela Abarrategiri | Arantxa Sobrinok eman du txapeldunaren izena, eta, segidan, lehertu da Gasteizko Europa jauregia: «608 punturekin, 2022ko Arabako Bertsolari Txapelketako txapelduna: Peru Abarrategi». Hala agurtu du txapeldunak publikoa: Eskakizun txikitxo bat/aterako dut plazara/nahiz Aramaio ta Oion/ez den berdin beharbada/probintzi txiki honek du/ bere-berea euskara/batzuek ahaztu arren/gu ere euskaldun gara/beraz konplexu guztiak/doazela pikutara/ama berdinak erditu/ baditu zazpi alaba/merezi duen moduan/zaindu ezazue Araba.
Manex Agirrerekin aritu da buruz burukoan, eta, estua izan da lehia; 602 puntu poltsikoratu baititu Agirrek. Oihane Perea izan da hirugarrena, 413,5 punturekin, eta, hunkituta, bere azken txapelketa dela jakinarazi du bukaerako agurrean. Jarraian, 410,5 punturekin, laugarren egin du Iñaki Viñasprek, azken txapelketan txapela jantzi ondoren. Xabi Igoa izan da bosgarrena, 402 lortuta. Eta, azkenik, lehendabiziko txapelketa zuen Paula Amilburu, 384 punturekin.
Aintzane Irazustak jarritako gaien gainean kantatu dute sei bertsolariek. Hamahiru bertso puntuagarri abestu dituzte denek, eta, hemeretzi, lehendabiziko biek. Aitor Jimenez, Egoitz Iradier, Ekaitz Elorriaga, Fernando Sopelana, Mikel Fernandez de Arroiabe eta Patxi Aizpurua aritu dira epaile lanetan.
Txapela
Viñaspreren burutik Abarrategiren burura egin du salto txapelak, eta, Arabako lehen bertso eskolen sortzaile Serapio Lopez Ortuetak jantzi dio. Bertsolari, irakasle eta antolatzaile moduan aritu da ordutik. 2017ko finalean kantatu zuen azken aldiz Arabako Bertsolari Txapelketan, eta, horrela eskertu nahi izan dio egindako ibilbidea Arabako Bertsozale Elkarteak.
Gainontzeko bertsolariei Araban euskara eta kultura bultzatzen duten eta bertsolaritzaren inguruan nolabaiteko elkarlana egiten duten eragileek banatu dizkie sariak: Arabako Alea komunikazio taldea, Legutioko Gazte Asanblada, Ttiki Ttaka Arabako Errioxako Euskaldunon Elkartea, Aiaraldea Ekintzen Faktoria, Zalduondoko Kultur Elkartea eta Mendialdeko AEK. |
2022-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/214455/oposizioak-planifikazio-falta-egotzi-dio-osasun-sailari-eta-arbuiatu-egin-du-herritarren-gain-uztea-ardura.htm | Gizartea | Oposizioak «planifikazio falta» egotzi dio Osasun Sailari, eta arbuiatu egin du herritarren gain uztea ardura | Sagarduik egindako adierazpenekin kezka agertu dute EH Bilduk, Elkarrekin Podemos-IUk eta PP+C’s-k. Sailburuaren agerraldi bat eskatuko dutela iragarri dute. | Oposizioak «planifikazio falta» egotzi dio Osasun Sailari, eta arbuiatu egin du herritarren gain uztea ardura. Sagarduik egindako adierazpenekin kezka agertu dute EH Bilduk, Elkarrekin Podemos-IUk eta PP+C’s-k. Sailburuaren agerraldi bat eskatuko dutela iragarri dute. | Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak lehen arreta berrantolatzeari buruz atzo egindako adierazpenek kezka eta haserrea piztu dute oposizioko taldeengan. EH Bilduk, Elkarrekin Podemos-IUk eta PP+C’s-k Eusko Legebiltzarreko prentsa aretoan egindako adierazpenetan gogor kritikatu dituzte Osasun sailburuaren hitzak. Hiru taldeek bat egin dute euren kritiketan: Osasun Sailari «planifikazio» eza egotzi diote, eta arbuiatu egin dute ardura oro herritarren gain uztea.
EH Bilduko legebiltzarkide Rebeka Uberak salatu du «eufemismoa» dela Sagarduik aipatutako «kultura aldaketa», atzean osasun publikoaren «suntsipena, pribatizazioa eta murrizketak» baino ez daudelako. Erantsi du osasun profesionalen eskasiaz hitz egitea «mantra» bat dela, baina atzean dagoena beste arazo bat dela: Osakidetzan indarrean den kontratazio eredua eta langileei eskaintzen zaizkien lan baldintza eskasak. Horrez gain, Uberak gogor salatu du gaur egungo egoeraren ardura herritarren eta langileen bizkarrean uztea, eta Jaurlaritzari erantzukizuna bere gain hartzeko eskatu dio. Osasun sistemaren arazoa «egiturazkoa» dela salatu du Uberak, eta bestelako politikak premiazkotzat jo ditu: tartean, planifikazioa. Elkarrekin Podemos-IUko Miren Gorrotxategik, bestalde, «oso larritzat» jo ditu Sagarduiren adierazpenak, eta atzean osasun sistema publikoaren «suntsiketa» dagoela salatu du. «Osasun sistemaren pribatizazioa ezin da eufemismo baten azpian ezkutatu, erabaki politiko bat delako. EAJren ereduaren isla da, aurreikuspen faltaren isla». Gorrotxategik uste du Osakidetzan «pribatizaziorako bidea» hartu dela: «Ayusoren eredurantz doa». Gaineratu du herritarrei ez dagokiela egoerara moldatzea; kontrara, aldaketa gobernuak berak egin behar dituela. PP+C’s taldeko Laura Garridok ere kritika gogorrak egin dizkio Sagarduiri. Garridok gogoratu du Osakidetzaren arazoa lehendik datorrela eta «egiturazkoa» dela, eta Osasun Sailak «axolagabe» jokatu duela, bere ardurari uko eginda. «Osasun profesionalek askotan ohartarazi dute egoeraren larritasunaz, baina Jaurlaritzak beste alde batera begiratu du». Iritzi dio planifikaziorik ez dagoela: «Osasun Sailak hausnartu beharko du zer dela-eta Osakidetza ez den erakargarria langileentzat». Halaber, gaineratu du euskara eskakizuna «oztopo» dela osasun profesionalentzat.
Hiru taldeek iragarri dute Sagarduik bere kabuz agerraldi eskaerarik egiten ez badu haiek galdegingo dutela. Ez dute baztertu, halaber, ekinaldi gehiago aurkeztea. |
2022-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/214456/mikroplastikoak-atzeman-dituzte-lehen-aldiz-antartikako-elur-freskoan.htm | Mundua | Mikroplastikoak atzeman dituzte lehen aldiz Antartikako elur freskoan | Canterbury Unibertsitateko ikertzaileek egin dute aurkikuntza: hemeretzi gune aztertu dituzte, eta 29 partikula aurkitu dituzte urtutako elur litro bakoitzean. Adituek uste dute mikroplastikoek zuzenean eragingo diotela elurra eta izotza urtzeko prozesuari. | Mikroplastikoak atzeman dituzte lehen aldiz Antartikako elur freskoan. Canterbury Unibertsitateko ikertzaileek egin dute aurkikuntza: hemeretzi gune aztertu dituzte, eta 29 partikula aurkitu dituzte urtutako elur litro bakoitzean. Adituek uste dute mikroplastikoek zuzenean eragingo diotela elurra eta izotza urtzeko prozesuari. | Antartikako elur freskoan ere bai, hor ere badira mikroplastikoak. Hori berretsi dute orain gutxi Zeelanda Berriko Canterbury Unibertsitateko ikertzaileek, Antartikako elurra ere ez dagoela mikroplastikoez salbu. Ingurune horretan 2019an eginiko ikerketa bati esker jakin dute hori. Lagin askotarikoak bildu zituzten berriki sortutako elurra zegoen hemeretzi gunetan –Ross uhartean eta Base Ross eta McMurdo geltokien inguruan, Antartika hegoaldean–, eta espero zutena aurkitu dute: mikroplastikoak.
Batez beste, 29 partikula aurkitu dituzte urtutako elur litro bakoitzean. Horien ezaugarriei erreparatuta, hamahiru plastiko mota daudela ohartu dira, eta horietatik bat gailentzen dela besteen aldean: etileno-politereftalatozkoak –plastikoz eginiko botila leunetan eta ehungintzan erabiltzen da bereziki–. Atzemandako plastiko partikulen artetik ia %80 dira halakoak.
«Oso tristea da, baina Antartikako elur freskoan mikroplastikoak egoteak agerian utzi du plastikoen bidezko kutsadura munduko eskualderik urrunenetara ere iristen dela», azaldu du Alex Aves ikertzaileak, Canterbury Unibertsitateak argitaratutako adierazpen batean.
The Cryosphere zientziari buruzko aldizkarian ere plazaratu dituzte ikerkuntzaren nondik norakoak: Mikroplastikoen lehen ebidentzia Antartikako elurretan izenez argitaratu dute azterlana, eta mikroplastikoek ingurune horretako espezie eta organismoen bizimoduan izango duen arriskuaz ohartarazi dute. Biodibertsitatean ez ezik kliman ere eragina izango duela nabarmendu dute adituek; izan ere, uste dute plastikozko partikula txiki horiek zuzenean eragingo diotela elurra eta izotza urtzeko prozesuari, hura azkartuz.
Txoko guztietan
Ugariak dira azken urteotan mikroplastikoen hedapenari buruz hedabideetan argitaratu diren albiste eta erreportajeak. Duela hainbat urte imajinatu ezin zitekeen tokietara iritsi dira material plastikoen higaduratik sortzen diren eta arroz ale bat baino txikiagoak diren partikula horiek.
Duela pare bat hilabete, kasurako, gizakien odolean atzeman zituzten lehenengo aldiz. Amsterdamgo Vrije Unibertsitateko zientzialariek egin zuten aurkikuntza: 22 boluntario osasuntsu aztertu zituzten, eta mikroplastikoak topatu zituzten haien odolean. Zientzialarion arabera, ikertutakoak erakutsi zuen mikroplastikoek gorputzean barrena bidaia dezaketela odolaren bitartez, eta organoetan finka daitezkeela.
Ikusi gehiago: Mikroplastikoak topatu dituzte lehenengo aldiz gizakien odolean
Iazko abenduan, Nature zientziari buruzko aldizkarian argitaraturiko ikerketa batean baieztatu zuten Pirinioetan ere inor ez dagoela mikroplastikoen kutsaduratik salbu. Pic du Midi de Bigorre mendian (2.877) atzeman zituzten mikroplastikoak.
Harridura agertu zuten ikertzaileek, halako mendi gailurra «kutsadura iturrietatik bakarturik» dagoelako. Azaldu zutenez, mikroplastikoak airetik nola mugitzen diren jakin behar da «arazoaren tamaina globala» ulertzeko. Izan ere, orain arte mikroplastikoen itsas zirkulazioa ikertu izan da, baina ez horrenbeste troposferan nola barreiatzen diren.
Ikertzaileek lorturiko datuen arabera, 0,09-0,66 mikroplastiko partikula topatu zituzten metro kubo bakoitzeko. Noski, askoz kontzentrazio handiagoak atzematen dira beste leku askotan, etxe arruntetan, kasurako. Eta ez da frogatu Pirinioetako kontzentrazioak osasun arazoak sor ditzakeenik. Baina gizakiek sorturiko kutsadura noraino hel daitekeen argi erakusten du.
Ikusi gehiago: Amaitu da aire garbia Pirinioetan |
2022-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/214457/aebetako-gas-esportazioak-ezbaian-biltegi-batean-izandako-leherketarengatik.htm | Ekonomia | AEBetako gas esportazioak ezbaian, biltegi batean izandako leherketarengatik | AEBek beren gas natural likidotuaren %20 inguru esportatzen dute handik. Instalazioak gutxienez hiru astez egongo dira itxita, eta Europako gasaren prezioan eragin dezakeela ohartarazi dute analistek. | AEBetako gas esportazioak ezbaian, biltegi batean izandako leherketarengatik. AEBek beren gas natural likidotuaren %20 inguru esportatzen dute handik. Instalazioak gutxienez hiru astez egongo dira itxita, eta Europako gasaren prezioan eragin dezakeela ohartarazi dute analistek. | Freeport LNG AEBetako gas natural likidotua (GNL) esportatzeko instalazio handienetako bat gutxienez hiru astez itxiko dute, Texasko golkoan duen biltegian asteazkenean izandako leherketa baten ondorioz. Reuters berri agentziaren arabera, leherketa zerk eragin duen ikertzen ari dira, baina konpainiak ez du beste xehetasunik eman nahi izan.
Gertakariak AEBetako gas naturalaren merkatuak astindu ditu, eta litekeena da eragina Europako eta Asiako merkatuetara ere zabaltzea, analistek ohartarazi dutenez. Freeport LNGk AEBetako gas natural likidotuaren %20 inguru esportatzen du. Geldialdiak tentsioa areagotu dezake Europako erosleengan, Ukrainako inbasioaren ondoren Errusiako GNLa erostea saihesten ari direlako, eta Txinako eskaria handitu egin delako.
«Ekoizpen etenaldi handi bat da, Estatu Batuetako instalazio handi batean. Eta horrek zera esan nahi du: eskasia. Merkatuetan gas likidotua lortzeko lehiaren ondorioz, litekeena da nabarmen igotzea prezioak», azpimarratu du Rapidan Energy ikerketa zentroko zuzendari Alex Muntonek.
Hego Euskal Herrira iristen den gas gehiena (%62,75) itsasontziz iristen da, Bilboko portura, gas likidotu moduan (GNL) eta bereziki AEBetatik, alde handiz.
Iaz, AEBetako gas likidotuaren esportazioak hazkunde izugarria izan zuten, eta bide beretik jarraitzea aurreikusten dute, Errusiari jarritako betoengatik. Freeport LNG 2002an sortu zuten, eta Europako eta Asiako gas hornitzaile nagusiekin egiten du lan; besteak beste, BP, Total Energies, JERA, Kansai Electric eta Osaka Gas. Gaur egun, Texasko planta handitzeko obretan ari zen. |
2022-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/214458/eajk-irabaziko-lituzke-arabako-hauteskundeak-aldundiaren-galdeketaren-arabera.htm | Politika | EAJk irabaziko lituzke Arabako hauteskundeak, aldundiaren galdeketaren arabera | EAJ, EH Bildu eta VOX alderdiek gora egingo lukete, aldundiaren arabera, eta gainontzekoek behera egingo lukete. | EAJk irabaziko lituzke Arabako hauteskundeak, aldundiaren galdeketaren arabera. EAJ, EH Bildu eta VOX alderdiek gora egingo lukete, aldundiaren arabera, eta gainontzekoek behera egingo lukete. | Arabako Foru Aldundiak 2023ko foru hauteskundeen boto estimazioa egin du, maiatzeko inkesta baten bidez, eta, aurreikuspen horren arabera, EAJk irabaziko lituzke berriro ere hauteskundeak, botoen %30,4rekin. EH Bildu izango litzateke bigarren indarra, %23,2ko sostenguarekin. 2019ko hauteskundeetan baino botoen ehuneko handiagoa lortuko lukete bi alderdiek, eta EAJk eserleku bat gehiago lortuko luke: hemezortzi. EH Bilduk aurreko hauteskundeetan lortutako batzarkideak bermatuko lituzke, eta PPrekin borrokatu beharko litzateke beste bat izateko.
PSE-EEk, PPk eta Elkarrekin Podemos-IUk behera egingo lukete botoen ehunekoetan. Inkestaren arabera, sozialistak botoen %19tik %17,3ra igaroko lirateke, eta PP, berriz, %15,1etik %14,7ra. Elkarrekin Podemos-IUk, berriz, bi puntu galduko lituzke: bozen %10etik %8ra. Ciudadanosek %0,7 bakarrik lortuko luke, eta Batzar Nagusietatik kanpo egongo litzateke berriro.
Elkarrekin Podemos-IUk eta PSE-EEk eserleku bana galduko lukete, eta hiru eta bederatzi batzarkide izango lituzkete, hurrenez hurren. PP EH Bildurekin borrokatu beharko litzateke zortzigarren eserlekua lortzeko. VOXek botoen ehunekoa bikoiztuko luke gutxienez, %1,4tik %3,7ra igarota, eta Batzar Nagusietan sartuko litzateke lehenengoz, eserleku bat lortuta. Gainontzeko alderdi guztiek, batera, bozen %2,1 lortuko lukete.
Abstentzioak gora
Aldundiaren inkestako datuen arabera, abstentzioak nabarmen egingo luke gora. Izan ere, 2019ko hauteskundeetan parte hartzea %65,3koa izan zen, eta 2023an %52,1ekoa izatea espero da. 2020ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan garbi ikusi zen joera hori, parte hartzeak %60tik %50,8ra egin baitzuen behera. |
2022-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/214459/amazon-prime-videok-euskarara-bikoiztuta-ere-estreinatu-du-lsquothe-355rsquo-filma.htm | Bizigiro | Amazon Prime Videok euskarara bikoiztuta ere estreinatu du ‘The 355’ filma | Netflixek euskarazko azpidatziekin jarri ditu bi telesail, baita zenbait film berri ere. Uztailaren 8an estreinatuko du euskarara bikoiztu duen lehen filma. | Amazon Prime Videok euskarara bikoiztuta ere estreinatu du ‘The 355’ filma. Netflixek euskarazko azpidatziekin jarri ditu bi telesail, baita zenbait film berri ere. Uztailaren 8an estreinatuko du euskarara bikoiztu duen lehen filma. | Nazioarteko streaming plataforma batek bere kabuz euskarara bikoiztu duen aurreneko filma estreinatu dute: The 355. Eta ez da haurrentzako lan bat. Amazon Prime Videok atzo estreinatu zuen film hori, eta euskarara bikoiztuta zein euskarazko azpidatziekin ikus daiteke. Katalanez eta galegoz ikusteko aukera dago, era berean. Hego Euskal Herriko zerbitzuaren harpidedunek Agentes 355 gaztelaniazko izenburua bilatu behar dute, eta, ondotik, audio menuan aldaketa egin, euskaraz ikusteko. Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan erosi egin behar da filma, eta ez dago euskaraz ikusteko aukerarik—soilik ingelesezko eta frantsesezko audioak ditu—.
AEBetako thriller bat da The 355, eta Simon Kinberg da zuzendaria. Aktore protagonistak, berriz, Jessica Chastain, Diane Kruger, Penelope Cruz, Lupita Nyong’o, Fan Binbing eta Edgar Ramirez dira. Arma arriskutsu bat mertzenario batzuen esku geldituko da. Orduan, CIAko agente berezi batek nazioarteko lantalde bat osatuko du, mertzenarioei aurre egin eta arma berreskuratzeko asmoz. 355 taldearen esku egongo da mundua salbatzea.
Bilboko Mixer enpresan egin dute filmaren euskarazko bikoizketa, Josu Varelaren zuzendaritzapean. Kredituetan ageri denez, hauek izan dira bikoiztaileak: Maribel Legarreta, Estibaliz Lizarraga, Ana Egileor, Jaione Insausti, Eva Ojanguren, Beñat Narbaiza, Txema Regalado, Eduardo Gorriño, Jon Goirizelaia, Aitor Ormaetxea, Kepa Cueto, Iker Diaz, Josu Mitxelena, Julen Agirrezabala eta Iosu Diaz. Varelak berak ere jarri dio ahotsa pertsonaietako bati.
Amazonen pausoa Espainiako Amazonek urtarrilean egin zuen iragarpenaren bidetik doa. Koro Castellano Amazon Prime Videoko Espainiako zuzendariak zera esan zuen: «Espainian daukagun aberastasun handienetakoa kultur eta hizkuntza dibertsitatea da, eta Amazon Prime Videon sustatu nahi dugu edukiak katalanez, euskaraz eta galegoz ikusi ahal izatea». Orain arte, Dragoi Bola-ren bi film baino ez zeuden euskarazko audioarekin Prime Videoren katalogoan. Azkeneko asteetan, bestalde, dozena bat edukiren euskarazko azpidatziak jarri dituzte. Telesail bat ere ari dira euskarara bikoizten: Un asunto privado. Udan estreinatuko dute.
Azpidatziak, Netflixen Netflix plataformak euskarara bikoiztuko duen lehen filma, berriz, uztailaren 8an iritsiko da: The Sea Beast. Orain, D'Ortagnan eta hiru mosketxakurrak ere ikus daiteke euskaraz, baina ez du Netflixek bikoiztu.
Dena den, Netflixek iragarri du euskarara bikoiztuko dituen edukiak haurrentzako izango direla —bestelakoa da Amazonen erabakia—. Euskarazko azpidatziak jartzen ere hasi berri da Netflix: Emily in Paris eta Anatomy of a Scandal dira euskarazko azpidatziak dituzten aurreneko bi telesailak. Euskarazko azpidatziak dituzte baita ere film hauek: Choose or die, 365 dni, 365 dni: Ten dzieÅÂÂ, Senior year, Interceptor, Metal lords eta Hustle. Azken hori atzo estreinatu zuten.
Abuztuaren 5ean, Netflixek The Sandman telesaila —izen bereko komikian oinarritua— estreinatuko du, eta euskarazko azpidatziak izango ditu.
Movistar Plus da bere harpidedunei euskarazko azpidatziekin edukiak ikusteko aukerarik zabalena eskaintzen dien plataforma. Iaz, 148 film azpidatzi zituen euskaraz. |
2022-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/214460/nafarroan-funtzio-publikoko-behin-behinekotasuna-murrizteko-dekretua-baliozkotu-du-parlamentuak.htm | Ekonomia | Nafarroan, funtzio publikoko behin-behinekotasuna murrizteko dekretua baliozkotu du parlamentuak | EH Bilduren abstentzioaren ondorioz, foru dekretua ez da atzera bota, eta, koalizio abertzaleak eskatuta, lege proposamen bidez tramitatuko da; aldaketak egin ahalko zaizkio edukiari, hortaz. | Nafarroan, funtzio publikoko behin-behinekotasuna murrizteko dekretua baliozkotu du parlamentuak. EH Bilduren abstentzioaren ondorioz, foru dekretua ez da atzera bota, eta, koalizio abertzaleak eskatuta, lege proposamen bidez tramitatuko da; aldaketak egin ahalko zaizkio edukiari, hortaz. | Presa zuen Nafarroako Gobernuak eta batik bat Javiez Remirez Funtzio Publikoko kontseilariak foru dekretua aurrera ateratzeko, eta bederen lortu du atzera ez botatzea. PSNk, Geroa Baik eta Ahal Dugu-k alde bozkatu dute; Navarra Sumak eta Ezkerrak, kontra; eta EH Bildu abstenitu egin da.
EH Bilduko Adolfo Araizen arabera, behin-behinekotasuna murrizteko gobernuak proposatutako lanpostu kopurua «eskasa» da, baina dekretua atzera botatzea aukera «okerragoa» litzateke. Hala, Nafarroako Gobernuarekin egindako elkarrizketetan testua hobetu daitekeelakoan, dekretua lege proposamen bidez tramitatzeko eskatu du.
Gobernuko bazkideek zein Ezkerrak aintzat hartu dute eskaera hori, eta, ondorioz, alderdien kritikak kritika, gobernuak erdietsi du denbora irabaztea. Lege proposamena premiazko prozedura bidez eztabaidatuko da, eta astelehenean zehaztuko ditu parlamentuko eledunak haren epeak.
Dekretuaren helburu nagusia da Espainiako Gobernuak abenduan enplegu publikoan behin-behinekotasuna murrizteko ezarritako neurriak Nafarroako administrazio publikoaren errealitatera egokitzea. Espainiako oinarrizko legedia errespetatuz Nafarroak funtzio publikoan dituen eskumenak baliatu dituztela nabarmendu du Javier Remirezek, eta beharrezkotzat jo du aurrera ateratzea, etorkizuneko lan deialdiei eta neurriei esparru juridikoa zehazten dielako.
Esparru horren barruan, maiatzaren 25ean administrazio publikoko behin-behineko 3.589 lanpostu egonkortzeko hiru dekretu kaleratu ditu gobernuak, Madrilek ezarritako ekainaren 1eko epemugaren aurretik: 1.417 postu Osasunbidean, 1.409 administrazio nukleoan, eta 726 Hezkuntzan. Remirezen arabera, abendurako postu horien inguruko lan deialdiak kaleratu behar dituzte, eta prozesu guztia 2024 amaierarako burutuko da.
Dena amaituta, egun Nafarroako funtzio publikoan dagoen %43ko behin-behinekotasuna %10era murriztuko litzateke administrazio orokorrean, %13ra Osasunbidean, eta %8ra hezkuntzan.
Remizek argudiatu du gaurdaino «eskua luzatuta» eduki dutela bai sindikatuekin bai eta alderdiekin, eta jokabide hori izango dutela aurrerantzean ere, behin lege proposamen gisa tramitatuta. Gaineratu du «oso zaila» dela auzi horretan interes guztiak bateratzea. |
2022-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/214461/aebetako-ordezkarien-ganberak-armen-salmenta-arautzen-duen-lege-bat-onartu-du.htm | Mundua | AEBetako Ordezkarien Ganberak armen salmenta arautzen duen lege bat onartu du | Errifleak erosteko adina 18 urtetik 21era luzatzeko araua biltzen du, besteak beste. Litekeena da Senatuak ez berrestea. | AEBetako Ordezkarien Ganberak armen salmenta arautzen duen lege bat onartu du. Errifleak erosteko adina 18 urtetik 21era luzatzeko araua biltzen du, besteak beste. Litekeena da Senatuak ez berrestea. | Armen salmenta arautzen duen lege proiektu bat onartu du gaur Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberak, azken asteotan gertatutako tiroketa masiboek eragindako hildakoen ondoren. Bost ordezkari errepublikanoek demokratekin bat egin dute bozketan, eta gisa horretara onetsi dute; 223k alde bozkatu dute; 204k, aurka. Lege horrek zortzi arau biltzen ditu; hala nola errifleak erosteko adina 18 urtetik 21era luzatzea, kargagailuen tamaina mugatzea eta armak kontrolatzeko arauak kodetzea. Halere, ikusteko dago lege proiektuak bidea egin dezakeen; izan ere, oso litekeena da Senatuak ez onartzea.
Senatuan, demokratek eta independenteek 50 ordezkari dituzte bien artean —48 eta bi, hurrenez hurren—, eta beste hainbeste errepublikanoek. 60 boto behar dira legeari oniritzia emateko.
«Gure seme-alabak beren segurtasunagatik beldurrik edo kezkarik gabe eskolara joan ezin izatea gure herrialdeko kulturaren aurkako erasoa da», azpimarratu du Nancy Pelosi Ordezkarien Ganberako presidenteak osoko bilkuran, CBS News telebista kateak jaso duenez. Jarraian, errepublikanoei mintzatu zaie Pelosi: «AEBek ume gehiago galdu dituzte armen indarkeriagatik beste edozein arrazoirengatik baino. Horrek lotsarazten al zaituzte?».
Ordezkarien Ganberako buruzagi errepublikanoek, ordea, neurrien aurkako botoa emateko eskatu diete ordezkariei, lege proiektua estatubatuarrek su armak edukitzeko dituzten eskubide konstituzionalen «aurkako erasoa» dela argudiatuta. «Eskubideak urratzen ditu; alegia, jainkoak emandako eskubideak, gure konstituzioak babesten dituenak», esan du Jim Jordan Ohioko errepublikanoak.
Nolanahi ere, Senatuko bi alderdiak negoziatzen ari dira neurri «moderatuei» buruz, eta errepublikanoen babesa lor dezakete, ganberan eskatutako 60 botoko muga gainditzeko. Ostera, errepublikano nagusietako batek, John Cornyn Texasko senatariak, ohartarazi du «desadostasunak» dituztela «nonahi».
50 senatari errepublikanoetatik gutxi batzuk baino ez daude armei buruzko legedi berri bat onartzeko prest, eta demokratek neurri «mugatuagoak» nahi dituzte konpromiso gisa. Espero da senatariek azken akordioa lortzea astearen amaierarako.
Babes handiena duten proposamenek, berriz, «bandera gorria» izeneko lege bat jasotzen dute, eta horrek gaixotasun mentalak edo aurrekari penalak dituzten pertsonei su armak erostea eragotziko lieke, baita armen erosleen aurrekarien kontrolak zabaltzea ere, armen salmenta pribatuak barne.
18 urteko gazte batek errifle batekin hemeretzi haur eta bi irakasle hil zituen tiroz maiatzaren 24an, Uvalden, Texasen. Eta hamar egun lehenago, 18 urteko beste gazte batek hamar lagun hil zituen Buffaloko supermerkatu batean, New Yorken, eraso arrazista batean. Gertakari horiek armak edukitzeari buruzko eztabaida piztu dute berriro AEBetan.
Kapitolioaren erasoa, hizpidera
2021eko urtarrilaren 6an AEBetako Kapitolioari egindako erasoa ikertzen ari den batzorde legegileak xehetasunen berri emango du gaur. Batzordearen helburua izango da frogatzea Kapitolioaren aurkako erasoa ez zela gertaera «bakan bat» izan, «hainbat urratsekin koordinatutako ahaleginen emaitza baizik, Joe Biden AEBetako presidente demokratak agintea har ez zezan», batzordeko aholkulari batek Efe agentziari azaldu dionez.
Iturri horren arabera, Donald Trump presidente ohi errepublikanoa (2017-2021) 2020ko hauteskundeetako emaitzak baliogabetzeko konspirazio horren «erdigunean» zegoela frogatuko du batzordeak. Horretarako, mila lekuko baino gehiago elkarrizketatu ditu, eta 140.000 dokumentu baino gehiago aztertu. Horrez gain, argitaratu gabeko material grafikoa erakutsiko du, eta Trumpen jarraitzaile talde batek Kapitolioari eraso egitea haizatu zuten gertakarien laburpena eskainiko du. |
2022-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/214462/16-urtetik-gorakoentzako-gidabaimena-bultzatuko-dute-hegoaldean.htm | Gizartea | 16 urtetik gorakoentzako gidabaimena bultzatuko dute Hegoaldean | Azterketak auto transmisio automatikodunekin egitea sustatuko du Espainiako Trafiko Zuzendaritza Orokorrak, eta adinekoak gidabaimena maizago berritzera behartuko ditu | 16 urtetik gorakoentzako gidabaimena bultzatuko dute Hegoaldean. Azterketak auto transmisio automatikodunekin egitea sustatuko du Espainiako Trafiko Zuzendaritza Orokorrak, eta adinekoak gidabaimena maizago berritzera behartuko ditu | Espainiako Barne Ministerioak 2030erako Errepide Segurtasuneko Plana aurkeztu du gaur, Trafiko Zuzendaritza Orokorrarekin batera. Hamarkada amaitzen denerako errepidean hiltzen direnen kopurua erdira jaisteko helburua dutela adierazi dute, eta hainbat neurri iragarri dituzte.
Neurrietako asko gazteei begira proposatu dituzte. B-1 baimen berri bat sortuko dute 16 urtetik gorakoek modua izan dezaten ibilgailu elektriko batzuk gidatzeko: orduko 90 kilometroak gaindituko ez dituztenak eta 400 kilo baino gutxiagokoak.
Orain arte, B baimena behar zen horiek gidatzeko. Ipar Euskal Herrian, aspaldi dago indarrean gidabaimen hori. Horren bidez, landa eremuetan gazteak ibilgailu elektrikoekin mugitzea errazteko asmoa dute.
Haatik, adinekoei gidabaimenak sarriago berriarazi nahi dizkiete. Gaur egun, 65 urtera arte, hamar urtetik behin berritu behar da gidabaimena. Plan berriarekin, adin horretatik aurrera bost urtetik behin berritu beharko da, eta 70 urte baino gehiago dituztenek, bi urtetik behin. Azaldu dutenez, errepide istripuetan hildakoen %30 65 urtetik gorakoak dira Europako Batasunean, eta uste dute ehuneko hori handitu egingo dela populazioa zahartu ahala.
Gaineratu dutenez, orain eskuzko transmisioa duten autoekin egiten dira gidabaimena eskuratzeko azterketen %98, baina Europako Batasunak auto elektrikoak bultzatu nahi ditu, eta horiek transmisioa automatikoa daukate. Horregatik, adierazi dute azterketak ere transmisio automatikoa duten autoekin egitea bultzatuko dutela. |
2022-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/214463/esnalen-baldintzapeko-askatze-galdea-uztailaren-21ean-aztertuko-dute-berriz.htm | Politika | Esnalen baldintzapeko askatze galdea uztailaren 21ean aztertuko dute berriz | Gaur ematekoa zuten euskal presoaren baldintzapeko askatzeari buruzko erabakia, baina epaileek Segurtasun Neurrien Diziplina Anitzeko Batzordearen iritzia eskatu dute berriz, eta txostena heltzean eginen dute berriz auzi saioa | Esnalen baldintzapeko askatze galdea uztailaren 21ean aztertuko dute berriz. Gaur ematekoa zuten euskal presoaren baldintzapeko askatzeari buruzko erabakia, baina epaileek Segurtasun Neurrien Diziplina Anitzeko Batzordearen iritzia eskatu dute berriz, eta txostena heltzean eginen dute berriz auzi saioa | Maiatzaren 19an egin zuten Parisko Dei Auzitegian Jakes Esnal euskal presoa baldintzapean libratzeko galdearen auzia. Erantzuna gaur ematekoa zuten, baina prozedura luzatu egin da, eta uztailaren 21ean eginen dute berriz auzi saioa, azkenean. Maiatzeko auzi saioan epaileak galdera egin zuen ea ez ote zaion Esnalen eskaerari buruzko beste iritzi bat eskatu behar CPMS Segurtasun Neurrien Diziplina Anitzeko Batzordeari, eta prokuradorea alde agertu zen —euskal presoaren askatasunaren kontra dago—. Orain, beraz, CPMSren ondorioak biltzen dituen txostena goaitatuko dute, eta uztailaren 21ean eginen dute auzi saioa, txostenaren ondorioak eskuratzean. 32 urte daramatza preso lapurtarrak.
Korapilatsua da Esnalen afera. Izan ere, baldintzapeko askatasun galdea egin zuenean, CPMSren iritzia ukan zuen, 2020ko urtarrilean. Serge Portelli haren abokatuetariko batek azaldu du iritzi hori bi urtez baliozkoa dela, eta, beraz, maiatzean epaitu zutelarik iraungia zela esan zuela epaileak. «Iritzi hori ematen dute preso bat arriskutsua den errateko. 2020ko urtarrilean, erran zuten ezetz. Orduan, zer? Orain, bi urtez arriskutsua bilakatu da? Eztabaida faltsu bat da. Norbait arriskutsua den edo ez jakiteko, ez da bakarrik izaera kontuan hartzen, dena den. Testuingurua ere kontuan hartu behar da, denek dakite hori. Ikusiz euskal herritarrek bakearen alde hartu duten bidea, ulertezina da erabakia», erran du. Haren ustez, Dei Auzitegiak «goiz ala berant errealitatea eta ebidentzia onartu, eta Esnal libratzako erabakia hartu beharko du».
Xantiana Cachenaut haren ordezko abokatuak, halaber, azaldu du prozedura oraino «luzatzeko» arriskua badela. Izan ere, uztailaren 21erako Dei Auzitegiak CPMSren iritzia ez badu eskuratua, baliteke oraino gehiago atzeratzea auzi saioa, eta, beraz, erabakia. «Jadanik oso luzea izan den prozedura bat are gehiago luzatzen ari da. Ondorioa da Esnal kartzelan mantentzen dutela, jakinda Espainian kondenatua izan balitz kalean egongo zela duela urte batzuk. Prokuradoreak helegiterik ez balu egin, hurbilekoekin legoke», oroitarazi du.
Orain dela bost urte abiatu zuen Esnalek baldintzapean aske geratzeko eskaera, 2017ko urriaren 25ean; orain arte egin duen bigarrena da. Halako prozeduretan, presoaren egoera aztertu eta iritzia ematen duten bi egitura daude: CPMS eta CNE Frantziako Ebaluazio Zentroa. CPMSri dagokionez, aukera du azterketa bukatu ondotik presoa CNEra bidaltzea erabakitzeko, baina hautazkoa da berez. Esnalen kasuan ez zuen beharrik ikusi, baina Dei Auzitegiak argudio hori baliatu zuen 2020ko irailean Esnalen eskaera aztertzeari uko egiteko.
Erabaki «onartezina»
Bakegileek erabakia gaitzetsi dute berehala. «Zilegi da erabaki horren gibelean diren arrazoien inguruan dudak sortzea. Ez dugu onartzen terrorismoaren kontrako logikak eskubideak alde batera uztea, eta estatu mendekuak etengabe irautea», erran dute. Hala, ekainaren 11ko manifestazioan parte hartzeko deia egin dute berriz. Gainera, Esnalen kontrako erabakia salatzeko, ekainaren 15ean protesta eginen dute Baionako suprefeturaren aitzinean, 18:30ean.
EH Baik ere prozedura luzatu izana deitoratu du. «Zer mezu pasarazi nahi du Frantziako Gobernuak? Euskal Herriko jendartearen gehiengo zibil eta politikoaren nahia noiz arte zapalduko du?», galdetu dute. Halaber, Parisen «blokeo» egoera salatu dute, eta Bakegileek larunbatean antolatutako protestara batuko direla erran dute. |
2022-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/214464/neven-spahijak-ez-du-jarraituko-baskonian.htm | Kirola | Neven Spahijak ez du jarraituko Baskonian | Teknikariak bigarren aroa amaitu du Gasteizen. Joan Peñarroya da entrenatzaile kroaziarraren lekua hartzeko hautagai nagusia. | Neven Spahijak ez du jarraituko Baskonian. Teknikariak bigarren aroa amaitu du Gasteizen. Joan Peñarroya da entrenatzaile kroaziarraren lekua hartzeko hautagai nagusia. | Baieztatzea baino ez zen falta, eta Bitci Baskoniak egin du. Neven Spahijak ez du Arabako taldea zuzentzen jarraituko. Hala, bigarren aroa amaitu du Gasteizen. «Oso eskertuta eta harro noa, bigarren aldiz talde hau zuzentzeko aukera izan dudalako», adierazi du teknikariak. Klubak ere esker hitzak izan zituen Spahijarentzat. «Egin duen lana, erakutsitako jarrera positiboa eta izandako profesionaltasuna eskertu nahi dizkiogu». Spahija azaroan iritsi zen bigarrenez Gasteizera, Dusko Ivanovicen lekuan. 53 partida ofizial zuzendu ditu. Horietatik 27 irabazi ditu taldeak, eta 26 galdu.Taldearen norabidea aldatzeko asmoz iritsi zen bigarrenez Gasteizera. Baina ez zuen guztiz lortu. Izan ere, Baskonia ez zen Espainiako Koparako sailkatu, ezta Euroligako final-zortzirenetarako ere. Ligan, berriz, finalerdietan esan dio agur. Joko aldetik ere oso denboraldi gorabeheratsua osatu dute arabarrek, partidak onak eta oso txarrak tartekatuz. Azken hamarkadan Baskoniak izan duen hamargarren teknikaria izan da Spahija.
Ezusterik ezean Joan Peñarroyok hartuko du haren lekua. Denboraldi honetan Valentzia zuzendu du Peñarroyak. Baskoniak kanporatu zuen Herrialde Katalanetako taldea titulurako kanporaketetan, final-laurdenetan. Jada iragarri du ez duela Valentzian segituko. Azaldu den beste izen bat Giannis Sfairopoulosena da, Olympiakoseko eta Maccabiko entrenatzaile ohiarena.
Fitxaketa eta berritze bana
IDK Euskotrenek eta Lointek Gernika Bizkaiak, berriz, datorren sasoirako taldeak osatzen segitzen dute. Gipuzkoarrek hirugarren fitxaketaren berri eman dute: Ivana Raca hegal-pibot serbiarra. 22 urte ditu, 1,88 metro neurtzen du eta azken sasoian Italiako San Giovanni taldean jokatu zuen. 12,4 puntu eta 5,6 errebote lortu zituen batez beste. Gernikak, berriz, kontratua berritu dio Itziar Ariztimuño kapitainari. Joko antolatzaileak zazpigarren denboraldia egingo du taldean. |
2022-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/214465/nupeseko-eta-ensembleko-hautagaiak-lehiatuko-dira-bigarren-itzulian.htm | Politika | NUPESeko eta Ensembleko hautagaiak lehiatuko dira bigarren itzulian | Laugarrenen hautesbarrutian Annick Trounday (Ensemble) eta Iñaki Etxaniz (NUPES) izanen dira. Bosgarrenean, Sandra Pereira (NUPES) eta Florence Lasserre (Ensemble) orain arteko diputatua izanen dira lehian. Seigarrenean, Vincent Bru (Ensemble) eta Tom Dubois-Robin (NUPES). | NUPESeko eta Ensembleko hautagaiak lehiatuko dira bigarren itzulian. Laugarrenen hautesbarrutian Annick Trounday (Ensemble) eta Iñaki Etxaniz (NUPES) izanen dira. Bosgarrenean, Sandra Pereira (NUPES) eta Florence Lasserre (Ensemble) orain arteko diputatua izanen dira lehian. Seigarrenean, Vincent Bru (Ensemble) eta Tom Dubois-Robin (NUPES). | * Frantziako Asanblearako hauteskunde eguna dute gaur Ipar Euskal Herrian. Datorren igandean izango da bigarren itzulia, hilaren 19an. Hemen, bozen nondik norakoei buruzko hamar gako.
* 32 diputatugai aurkeztu dira Ipar Euskal Herriko hiru hautesbarrutietan. Frantziako ezkerraren eta Emmanuel Macronen gehiengoaren artean Frantzian sortu den lehian, EH Baik beste ahots bat ekarri du.
* Laugarren hautesbarrutia: Annick Trounday (Ensemble) eta Iñaki Etxaniz (NUPES) lehiatuko dira bigarren itzulian laugarren hautesbarrutian. Egoitz Urrutikoetxea (EH Bai) bosgarren lekuan jalgi da.
* Bosgarren hautesbarrutia: NUPESeko Pereira hautagaiak «ezker errepublikanoaren batasunaren» arrakasta goraipatu du. Hirugarren lekua kausitu du Lesellier Batasun Nazionaleko hautagaiak. Laugarren postuan jalgi da Mathilde Hary EH Baikoa.
* Seigarren hautesbarrutia: Orain arteko diputatu eta Elkarrekin-eko hautagaiak lortu du lehen lekua, eta bigarren lekuan da Dubois-Robin (NUPES). Hirugarren lekua kausitu du EH Baiko Dufauk, eta 2017tik ia 1.500 boz gehiago eskuratu ditu koalizio ezkertiar abertzaleak. |
2022-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/214466/hapoel-holongo-jarraitzaileen-bisitan-ertzaintzaren-jarrera-egokia-izan-zela-dio-erkorekak.htm | Politika | Hapoel Holongo jarraitzaileen bisitan Ertzaintzaren jarrera «egokia» izan zela dio Erkorekak | Julen Arzuaga EH Bilduko legebiltzarkidearen galderei erantzunez, erasoen biktimak Hapoel Holon saskibaloi taldeko jarraitzaileak izan zirela adierazi du Segurtasun sailburuak | Hapoel Holongo jarraitzaileen bisitan Ertzaintzaren jarrera «egokia» izan zela dio Erkorekak. Julen Arzuaga EH Bilduko legebiltzarkidearen galderei erantzunez, erasoen biktimak Hapoel Holon saskibaloi taldeko jarraitzaileak izan zirela adierazi du Segurtasun sailburuak | Joan den maiatzaren 8an, saskibaloiko Txapeldunen Ligako hirugarren postua erabakitzeko partida jokatu zuten Israelgo Hapoel Holonek eta Alemaniako Ludwigsburgek, eta partidaren aurretik jarraitzaile israeldarrek eraso sionistak egin zituzten Bilboko Alde Zaharreko taberna eta pertsona batzuen aurka. Tabernen terrazen aurka egin, bengalak jaurti eta Palestinako bandera bat erre zuten, besteak beste. Guztira bi pertsona atxilotu zituzten egun horretan, baina ez ziren israeldarrak.
Liskar horiei eta Ertzaintzaren kudeaketari buruz idatzizko sei galdera egin dizkio Julen Arzuaga EH Bilduko legebiltzarkideak Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuari, eta atzo erantzun zituen. Lehenik eta behin, Erkorekak nabarmendu du gezurra dela Hapoel Holongo jarraitzaileek «Bilboko kaleei, ostalaritza establezimenduei eta pertsonei» eraso zietela, eta nabarmendu du jarraitzaile israeldarrak izan zirela biktima. Sailburuaren arabera, Hapoel Holongo jarraitzaileak Miribillara bidean zeudela, San Anton zubia pasatuta, bidea mozteko asmotan pertsona batek zinta bat luzatu zuen kalearen alde batetik bestera. Jarraitzaileak zinta kentzera joan zirenean Bilbo Zaharra kaletik pertsona batzuek botilak bota zizkiela gehitu du Erkorekak.
Jarraian, israeldarrek atzera egin ostean, «pertsona batek Amets tabernako aulki bat bota zien» jarraitzaileei, eta elkarri objektuak botatzen jarraitu zuten, sailburuaren arabera. Ertzaintzak gertakarien inguruko lehen abisua 15:48etan jaso zuen, eta 15:51ean egoera kontrolatuta zegoen. Hori jakinda, Ertzaintzaren jarduera «egokia, azkarra eta eraginkorra» izan zela nabarmendu du Erkorekak.
Partida amaitzean izan ziren bi atxiloketak. Lehena 20:00 baino lehentxeago izan zen Villarias eta Buenos Aires kaleen artean. Antza denez, lau pertsona Hapoel Holongo jarraitzaile baten aurka oldartu ziren, eta aulki bat jaurti eta zaleari bekainean zauri bat egiteagatik pertsona bat atxilotu zuten. Ertzaintzak Areatzako NYX hoteleraino eraman zituzten jarraitzaile israeldarrak, baina, Segurtasun Sailaren arabera, ehun pertsona inguruk jarraitu egin zituzten, eta «zaleen aurkako irainak» oihukatzen hasi ziren. Orduan atxilotu zuten bigarren pertsona, «hotelaren kristalak kolpatzeagatik eta poliziei modu larrian desobeditzeagatik».
Arriskuen analisi «egokia»
Arzuagak lauko finalean parte hartu zuten taldeen jarraitzaileen arrisku maila ea aurrez aztertu zuten galdetu zion Erkorekari, eta Esquadra Mossoen eta Espainiako Poliziaren laguntzaz zaleen analisia egin zuten, ondoren polizia operazioa ezartzeko. «Bertaratutakoei, parte hartzaileei eta epaileei segurtasuna bermatzeko» egin zuten segurtasun hedatzea «egokia eta eraginkorra» izan zela nabarmendu du.
Hapoel Holongo jarraitzaileek «gertakari aipagarri bakar batean» parte hartu zutela dio sailburuak: «Nagusiki magrebtarrez osatutako talde baten aurkako liskarra eragin zuten maiatzaren 8an, San Anton zubiaren inguruan». Nahiz eta eraso arrazista horren existentzia onartu, Erkorekak adierazi du Ertzaintzak «bertaratutakoen artean ekintza biolentoak, arrazistak eta xenofoboak gertatzea» ekidin zuela. |
2022-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/214467/gaubeila-laquoikusezinakraquo-ikusarazteko.htm | Gizartea | Gaubeila, «ikusezinak» ikusarazteko | Gaubeila, «ikusezinak» ikusarazteko. | Ia berrehun pertsonak kalean lo egin dute asteazken gauean, Euskal Herriko zazpi hiritan, migratzaileentzako harrera duina eskatzeko. «Gau okerragoak pasatu izan ditugu, hotz handiagoa egin izan du beste batzuetan», kontatu du gero goizean Bilbon mutil gazte batek. Areatzako aterpean lo egin dute 50 lagunek baino gehiagok, euri langarrak hezetutako giroan, baina elkarrekiko babesaren epelean. Ibilgailuen joan-etorriak esnatu ditu, eta 07:30erako gehienek jasota zituzten lo zakuak, ondo bilduta mantak, eta multzo batean pilatuta kartoizko oheak. Atxuriko Harrera Sareak ekarritako kafea eta opilak gosaldu ahala joan dira solasaldiak askatzen, asmoak irudikatzen eta kezkak azaleratzen. Etorkin gazteenetako batzuek goiz alde egin dute, ikastaroa baitute 08:30ean; beste batzuek, ordea, ez dute nora joan. «Kalean bizitzearen okerrena ez da bertan lo egitea, baizik eta egun osoa ematea ezer egin gabe. Kalean egoten gara, ibili eta ibili, noraezean, ez dugulako beste zereginik».
Gazte horietako askoren errealitatea da kalean lo egin behar izatea, eta horregatik egin dute gaubeila: Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari galdegin diete migratzen ari diren zein bertan geratzea erabaki duten pertsonen «oinarrizko eskubideak berma» ditzatela. «Jende gehiegi daukagu kalean bizitzen. Urteak daramatzagu horrela. Instituzio publikoek entzun behar gaituzte», aldarrikatu zuten Ongi Etorri Errefuxiatuak taldeko kideek atzo iluntzean, Bilboko mobilizazioa abiatu baino lehen. Bizitza duina eta bidezkoa denontzat! Edonon! lelopean, manifestazioan joan ziren Plaza Biribiletik udaletxerantz, eta bidean hainbat geldialdi egin zituzten, salatzeko gizarteak «ikusezin» nahi dituela etorkinak, eta bankuek zein Atzerritarren Bulegoak «traba burokratikoak» jartzen dizkiela. Mediterraneoan itotakoak ez ezik, Bilbon zendutako gazteak ere gogoan izan zituzten: «Ez dugu nahi beste inor hil dadin edukiontzi batean».
Barakaldon, Arteagan (Bizkaia), Donostian, Irunen (Gipuzkoa), Gasteizen eta Iruñean ere egin dituzte gau osoko elkarretaratzeak, migratzaileen kolektiboek zein harrera sareek deituta; besteak beste, Ongi Etorri Errefuxiatuak, SOS Arrazakeria, Mbolo Moye Dole, Donostiako Kaleko Afari Solidarioak, Basoa eta Agharas taldeak batu dira. Erakundeon arabera, egun bostehun lagun inguru daude etxerik gabe eta erroldatzeko arazoekin; hala, Hego Euskal Herriko udalei eta gainerako instituzio publikoei aurpegiratu diete harrera eta gizarteratze planik ez edukitzea, nahiz eta EAEn Migrazioaren aldeko Euskal Ituna sinatua duten eta Nafarroan harrera diagnostikoak egin dituzten.
«Oso gogorra da kalea»
«Poliziaren jazarpena» ere gaitzetsi dute protestetan, eta kontrol hori agerian geratu da Bilbon: atzo iluntzean, Udaltzaingoaren sei autok inguratuta hasi ziren ekintzaileak lo zakuak zabaltzen, eta gaur 08:00ak jo aurretik jada kale garbitzaileen makinak agertu dira aterpera. Ohiko jarduna da, gazte multzo batean komentatu dutenez. Gizon gazteak dira denak, Marokotik etorriak, eta Euskal Herrira iritsi aurretik Espainiako hegoaldean ibilitakoak ia guztiak. «Almerian nekazari aritu nintzen: hilabetean hamar egunez-edo lan egiten genuen; justu iristen zitzaigun alokairua ordaintzeko. Hemen, berriz, kalean egon naiz, oso gogorra da: hotz handia egiten du, euria, hezetasuna... Orain aterpetxe batean nago, eta zurgintza ikastaro bat egiten ari naiz; gero praktikak egitea espero dut, lanen bat aurkitu, apurka egonkortu... Ondo, pazientziaz», azaldu du 21 urteko gazte batek.
Antzeko bidea egina du Osmanek ere. 20 urte ditu, eta ia urtebete darama Bilbon; hasieran, Atxuriko saskibaloi pistan lo egiten, eta, azken hilabeteetan, aterpetxe batean. «Lo egiteko lekua izan arren, egunez kalean egon behar dugu, eta horrela ikastea ez da batere erraza. Aterpetxean ere ez dugu ondo atseden hartzen: hogei lagun inguru gaude logelan, zarata handia dago...». Alboan duen laguna, ordea, kalean bizi da oraindik: «16 urterekin heldu nintzen Espainiara, pateran. Adingabeentzako zentro batean egon nintzen, Huelvan, baina 17 urterekin kalean utzi ninduten, adinduna nintzelakoan. Ezin dut lanik egin, ez dudalako paperik; ez daukat etxerik, ohe batek hilean 150 euro balio duelako eta nik ez dudalako dirurik. Hori da nire bizitza: egun batean lagun baten etxean lo egin, hurrengoan kalean, gero hondartzan; egun batean jatekoa duzu, hurrengoan ez, hotz egiten du, herriz herri zoaz... Orain, hemen nago. Lau urte joan zaizkit jada: azkar-azkar pasatu da denbora, eta ez daukat ezer».
Solasaldira batu da Anuar. Zaharragoa da: 33 urte ditu, baina adingabe zela alde egin zuen Marokotik, eta 2003an iritsi zen Bilbora. «Bizi erdia daramat migratzen, eta oraindik ez dut etorkizunik». Etsita azaldu du bi aldiz egotzi dutela jaioterrira, eta, ondorioz, ez duela paperik lortu. «Ez dut inoiz arazorik izan inorekin... Gosea pasatu izan dut, kalean lo egin izan dut, orain logela bat daukat, baina ezingo dut luzaroan ordaindu: gaixo nago, eta ezin dut lanik egin, medikuak hala esanda; zer egingo dut inolako laguntzarik gabe? Kalea dut zain». Legea aldatzeko eskatu du: «Paperak behar ditugu, bizi normal bat eduki ahal izateko: lan egin, kontu bat ireki bankuan, ama bisitatzera joan... Kalea arriskutsua baita. Baina oraingo legeek hil egiten gaituzte».
Hain zuzen, gaubeilaren deitzaileek Atzerritarrei buruzko Espainiako Legeari egotzi dizkiote etorkinen arazoak: «Arrazakeria instituzionalaren adierazpen gorena da: atzerritarrak diskriminatzen ditu, eta milaka pertsonari galarazten die beren bizi proiektuak garatzea». Hala, harrera duina egiteko bitartekoak eskatu dizkiete instituzio publikoei: «Premiazkoa da planek baliabide eta aurrekontu nahikoak izatea». | |
2022-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/214468/ebzk-interes-tasak-025-igoko-ditu-uztailean.htm | Ekonomia | EBZk interes tasak %0,25 igoko ditu uztailean | Inflazioa «oso altua da, eta atzera %2ko helburura ekarri behar dugu», esan du Christine Lagardek, argi utziz irailean beste goratze bat izango dela, eta gehiago etorriko direla ondoren. Europako Banku Zentralak uztailaren lehenean utziko dio zorrak erosteari. | EBZk interes tasak %0,25 igoko ditu uztailean. Inflazioa «oso altua da, eta atzera %2ko helburura ekarri behar dugu», esan du Christine Lagardek, argi utziz irailean beste goratze bat izango dela, eta gehiago etorriko direla ondoren. Europako Banku Zentralak uztailaren lehenean utziko dio zorrak erosteari. | Zalantzak ahalik eta gehien murriztu nahi izan ditu EBZk, eta gaur iragarri du uztaileko bilkuran euroaren interes tasa nagusiak puntu laurden igoko dituela, behin hurrengo hilabetearen hasieran zorra erosteari utzi ostean.
Eta ez hori bakarrik, irailean ere beste %0,25eko igoera aurreikusten dutela adierazi du, eta litekeena dela igoera hori handiagoa ere izatea. Epe ertainerako eta luzerako inflazio aurreikuspenen araberakoa izango da uda osteko goratzea; iragarpenak egungoak bezalakoak badira, edo okerragoak, igoera handiagoa izango dela aurreratu du EBZk. EBZko presidente Christine Lagardek gehiago zehaztu du: 2024. urterako %2,1eko inflazioa aurreikusten jarraitzen badute irailean, tasak %0,50 igoko dituzte.
Eta horrela, uztailaren 21eko bere bilkuran, tasa igoerarik gabeko 11 urteko aldiari amaiera emango dio Europako Banku Zentralak «inflazio oso altuari» aurre egiteko.
«Ez da urrats bat, bidaia bat da», adierazi du Lagardek bere agerraldian, azaldu nahian oso posible dela iraila eta gero ere tasen igoera gehiago etortzea. Europako Banku Zentralak uste du igoera «mailakatu eta jarraituak» egokiak izan daitezkeela.
Edonola ere, urrats bat izanda ere, gaur EBZk hartutako jarrera «urrats garrantzitsua» dela nabarmendu du Lagardek, banku zentraleko gobernu kontseiluak jarrera aho batez onartu duela esatean.
Aurreikuspen ilunak inflazioarentzat
Izan ere, inflazioari heltzeko prest dagoela argi utzi behar zuen banku zentralak, ikusita zein panorama duen prezioen bilakaerarekin. EBZren beraren iragarpenen arabera, martxoko txostenean aurreikusitako maila guztiak goratuko ditu inflazioak: aurten %6,8ko urteko tasa izango da; 2023an %3,2ra apalduko da, eta 2024an, %2,1era, EBZren %2ko helburutik zertxobait gora.
Jakina, prezioen igoera horretan eragin zuzena izan dute energia gaiek eta elikagaiek, baina azpiko inflazioa ere helburutik gora ikusten du banku zentralak hurrengo hilabeteetan: %3,3ko azpiko inflazioa iragarri du 2022an; %2,8koa 2023an eta %2,3koa 2024an.
Hazkunde ekonomikoari dagokionez, euroguneko ekonomiarentzat martxoan iragarritakoak hazkunde txikiagoak ikusten ditu EBZk barne produktu gordinarentzat 2022. eta 2023. urteetarako, %2,8koa eta %2,1ekoa, hurrenez hurren. 2024rako, ordea, martxoan ikusitakoa baino igoera handiagoa espero du: %2,1ekoa. |
2022-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/214469/nafarroako-parlamentuak-tramiterako-onartu-du-elizaren-sexu-abusuen-biktimen-aitortzarako-legea.htm | Gizartea | Nafarroako Parlamentuak tramiterako onartu du Elizaren sexu abusuen biktimen aitortzarako legea | Navarra Suma ez beste guztiek babestu dute legea tramiterako onartzea. Biktimen arretarako bulego bat sortzea aurreikusten du. | Nafarroako Parlamentuak tramiterako onartu du Elizaren sexu abusuen biktimen aitortzarako legea. Navarra Suma ez beste guztiek babestu dute legea tramiterako onartzea. Biktimen arretarako bulego bat sortzea aurreikusten du. | Gertatutakoa ikertu, biktimei aitortza eman, eta egia azaleratu nahi du legeak. Elizaren sexu abusuen biktimak aitortzen dituen legea tramiterako onartu dute Nafarroako Parlamentuan. Alderdi guztiek egin dute bat legea tramitera onartzearekin, Navarra Sumak izan ezik. Mikel Buil Ahal Dugu alderdiko parlamentariak Navarra Sumaren jarrera salatu du: «Pena handia da, oinarrian denak ados gaudelako; auzia hutsaltzen ari zarete». PSNk, Geroa Baik eta Ahal Duguk Nafarroako Legebiltzarrean erregistratu zuten lege proposamena, maiatzean; EH Bilduk eta Ezkerrak ere bat egin zuten proposamenarekin. Besteak beste, proposamenak jasotzen du Nafarroako Gobernuak biktimen bulego bat sortzea, ikastetxe erlijiosoetan abusuak jasan zituztenen testigantzak eta salaketak jasotzeko. Bulego horretan, batzorde batek banan-banan aztertuko du kasu bakoitza, eta espediente bat zabalduko du. Horren arabera erabakiko dute salaketa jarri duen pertsona biktimatzat aitortzen duten ala ez. Gainera, bulegoak txosten bat sortu beharko du testigantzekin eta salaketekin.
Virginia Magdaleno PSNko parlamentariak azaldu du helburua dela biktimei «ahotsa ematea» eta abusuak ikusgai egitea. Horrez gain, gehitu du legea «berritzailea» dela. Eta Navarra Sumaren erabakia salatu du: «Albo batera geratu da, ez du parte hartu nahi izan, eta Madrilgo PPren jarrera atzerakoia jarraitzen ari da». «Legeak nahi du Elizan denbora luzez egindako abusu sistematikoak inguruan sentsibilizatu eta biktimei justizia eskaini», azaldu du Mikel Buil Ahal Duguko parlamentariak. Auzibidean jarritako abusu gehienak preskribatuta daude: «Lege hau egin dugu erasotzaileak ezin ditugulako legearen bidez epaitu». Geroa Baiko parlamentariaren arabera, aurrerapauso «handia» da:«Legea errekonozimendura mugatzen da, baina biktimentzat urrats garrantzitsua da». Gaineratu du hori dela egin dezaketen gauza bakarra: «Gainerako ekintzak gure gaitasunetatik kanpo daude». EH Bilduko Arantxa Izurdiagak esan du legea «beharrezkoa» dela, baina egia, justizia eta erreparazioa lortzeko «urria» dela: «Oreka bilatzen saiatu gara; segurtasun juridikoa bermatzeko eta biktimei itxaropen faltsurik ez emateko». Maria de Simon Ezkerrako parlamentariak salatu du Elizaren aldetik «abusu moralak» ere izan zirela sexu abusuak izateaz gain: «Ez da Elizaren edota fededunen kontrako lege bat; gertatu behar ez ziren eta isilarazitako gertakariak zuzendu nahi ditu legeak». Navarra Sumak, kontra egiteko, esan du «gaizki» idatzita zegoela legea. «Arlo guztietan abusuak kontuan hartzen dituen lege bat sortu nahi dugu elkarrekin», esan du Iñaki Iriartek. Nafarroako Gobernuaren izenean, Maria Txibite presidenteak biktimak aitortu zituen atzo, eta esan zuen gizartearen «lorpena» izan dela lege proposamenerako bidea egin izana; elkarteei egindako lana eskertu zieten: «Urte luzez sufritu duten isiltasunarengatik, biktimizazio bikoitza pairatu dute». |
2022-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/214470/hegoaldeko-etxeko-langileek-langabezia-saria-jaso-ahal-izango-dute.htm | Ekonomia | Hegoaldeko etxeko langileek langabezia saria jaso ahal izango dute | Espainiako Kongresuak eskubide hori aitortu die, eta hasia da lan legedi berria diseinatzen. Confebaskek uko egin dio haien lan hitzarmena negoziatzeari. | Hegoaldeko etxeko langileek langabezia saria jaso ahal izango dute. Espainiako Kongresuak eskubide hori aitortu die, eta hasia da lan legedi berria diseinatzen. Confebaskek uko egin dio haien lan hitzarmena negoziatzeari. | Egun historikoa da kontratudun Hego Euskal Herriko 35.600 etxeko langileentzat —kontraturik gabeko 11.000 inguru daudela uste da—. Espainiako Kongresuak Lanaren Nazioarteko Erakundearen (OIT) 189 lan hitzarmena berretsi du, eta haren eraginez, erregimen orokorreko langileen eskubide berak lortuko dituzte. Hala, langabezia saria lortzeko eskubidea aitortzen zaie, besteak beste, eta gutxieneko soldata eskatzekoa. Ipar Euskal Herrian 1999az geroztik aitortzen zaie estatus hori.
Lan hitzarmenak negoziatzeko eskubidea ere badute orain etxeko langileek, eta ELA, LAB, CCOO, UGT eta ESK sindikatuak Confebaskekin bildu dira. Bilera antzua izan da, baina, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako patronalak batzen dituen elkarteak argudiatu baitu ez duela ahalmenik ituna negoziatzeko, besteak beste ez dagoelako sektoreko patronalik. Sindikatuek auzitara joko dute sektoreko negoziazio kolektiboa abiarazteko.
Derrigortuta bozkatu du itunaren onarpena Espainiako Kongresuak, Europako Auzitegiaren otsaileko ebazpen batek behartuta, hain zuzen. Auzitegi horren iritziko, etxeko langileek langabezia eskubiderik ez izatea genero bazterketako kasu bat zen, langileen %95 emakumeak baitira, eta gehiena atzerritarrak. Gaiari buruzko hitzaldietan, alderdi guztiek esan dute zuzentaraua babestuko dutela, baita bozketan ere —325 boz alde, eta bat ere ez aurka, ezta abstentziorik ere—. Horrenbestez, etxeko langileen eskaera historiko bat onartu da. Orain, lan harreman hori arautuko duen legeari forma emateko prozesua hasiko du Lan Ministerioak.
Kotizazio handiagoak Baina nola emango da pauso hori? Etxeko langileen lan baldintzak arautzeko Espainiako Lan Ministerioak eginiko zirriborro baten berri eman du El Salto agerkariak. Zirriborro horren arabera, erregimen orokorra ez ezik Soldatak Bermatzeko Funtsera jotzeko eskubidea ere aitortuko die, kaleratze arrazoiak arautuko dira, lan arriskuen legean sartuko ditu, eta ikerketak erraztuko ditu. Puntu hori garrantzitsua da, orain arte lan ikuskariak ezin zirelako sartu lantokietan, enplegatzailearen etxebizitza baita.
Finantzaketari dagokionez, Lan Ministerioaren asmoa da enplegatzaileak eta langileek gehiago ordaindu behar ez izatea. Eskubide berriak lortzeko etxeko langileek kotizazio handiagoak beharko dituzte, eta gobernuak bere gain hartuko du gainkostu hori enplegatzaileei emaniko bonifikazioen bitartez. Etor daitezkeen zuzenketen zain, Lan Ministerioak udazkenerako nahi du indarrean legea. Alde horretatik, baina, baliteke arazo bat izatea, ordainketa hori ez baitzegoen jasota aurrekontuetan.
Hitzarmena, hobetzeko Hego Euskal Herriko sindikatuek, baina, harago joan nahi dute, eta, besteak beste, lan ordutegiarekin eta betebeharren definizioarekin zerikusia duten ezaugarri batzuk zehaztu nahi dituzte —zeintzuk diren etxeko lanak eta zeintzuk zaintza lanak, esaterako—. LABek iragan ekainaren 9an jakinarazi zuen lan hitzarmena negoziatzeko mahaira deituko zuela, eta beste sindikatuek bat egin zuten deiarekin. Confebaskek, baina, ez du bere burua gai ikusi akordio hori eztabaidatzeko. Hori dela eta, Mariana Urkullo LABeko kideak azaldu du auzitara joko dutela: «Lan eta zaintzaile talde ahaztua izan gara, eta aski da. Beste sektore batzuetan badituzten gutxieneko baldintza horiek nahi ditugu» .
Ipar Euskal Herriko etxeko langileei Enplegatzaile Indibidualaren langileen Akordio Kolektibo Nazionala delakoa aplikatzen zaie 1999tik. Estatuak etxeko langileak enplegatzeko txekearen (CESU) bidez laguntzen du finantzaketa: enplegatzaileek jasotzen duten diru sari bat da. |
2022-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/214471/26-grafitigile-atxilotu-dituzte-hego-euskal-herrian-pintaketak-egiteagatik.htm | Gizartea | 26 grafitigile atxilotu dituzte Hego Euskal Herrian pintaketak egiteagatik | Metroetan eta trenen bagoietan pintaketak egitea egotzita atzeman dituzte; 463 delitu leporatu zaizkie guztira. | 26 grafitigile atxilotu dituzte Hego Euskal Herrian pintaketak egiteagatik. Metroetan eta trenen bagoietan pintaketak egitea egotzita atzeman dituzte; 463 delitu leporatu zaizkie guztira. | Poliziak 26 pertsona atxilotu ditu Hegoaldeko zenbait herritan grafitiak egitea leporatuta. Zehazki, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak eta Espainiako Gobernuko Barne Ministerioak zabaldutako informazioaren arabera, metroetan eta trenen bagoietan pintaketak egitea egotzi diete atxilotuei. 463 delitu leporatu dizkiete grafiti horiek direla eta.
Emandako datuen arabera, Poliziak joan den urteko udaberrian abiatu zuen ikerketa, ohartu zirelako grafitiekin lotura zuten hainbat delituren egiletzak argitu gabeak zirela. Zehaztu dutenez, batik bat argazkiak baliatu dituzte grafitigileak nor ziren ikertzeko. Pintaketen sinaduretan jarri dute arreta.
Auziaren harira zabaldutako informazioan ez dute argitu 26 atxiloketetako zenbat izan diren Euskal Herrian. Edonola ere, adierazi dute batzuk Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean izan direla; beste batzuk, atzerrian. Beste datu bat ere plazaratu dute: Poliziak azaldu du metroetan eta tren bagoietan eginiko grafitiek bi milioi euro inguruko kostuak eragin dituztela. |
2022-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/214472/uriartek-lortu-du-berme-gehien-eta-aretxabaletak-gutxien.htm | Kirola | Uriartek lortu du berme gehien, eta Aretxabaletak gutxien | Hauteskunde batzordeak ontzat eman ditu Athleticeko presidente izateko hiru hautagaitzak. Jon Uriartek 6.041 berme lortu ditu, Rikardo Barkalak 4.054, eta Iñaki Aretxabaletak 2.987. Hauteskundeak ekainaren 24an egingo dituzte. | Uriartek lortu du berme gehien, eta Aretxabaletak gutxien. Hauteskunde batzordeak ontzat eman ditu Athleticeko presidente izateko hiru hautagaitzak. Jon Uriartek 6.041 berme lortu ditu, Rikardo Barkalak 4.054, eta Iñaki Aretxabaletak 2.987. Hauteskundeak ekainaren 24an egingo dituzte. | Larunbatean aurkeztutako bermeak zenbatu eta balioztatu ostean, Athleticeko presidente izateko hautagai ofizial dira Jon Uriarte, Ricardo Barkala eta Iñaki Aretxabaleta. Hala, abian da Athleticeko presidente izateko hauteskunde kanpaina. Bozak ekainaren 24an egingo dira, eta 40.000 bazkide konpromisariok izango dute bozkatzeko aukera. Uriartek 6.041 berme lortu ditu, Barkalak 4.054, eta Aretxabaletak 2.987.
Hautagaiek asteak daramatzate lehian. Bermeak biltzea izan da lehen egitekoa, eta hirurek gainditu dituzte beharrezkoak ziren 2.100 sinadurak. Horretarako, hasi dira beren proposamenen berri ematen. Baina oso gainetik. Espero da datozen egunetan egingo dutela hori. Kirol zuzendariaren eta entrenatzailearen izenean jarria dago arreta, horrek sortu baitu ikusminik handiena. Baina horren inguruan ez dute ezer zehaztu orain arte.
Behin hautagaitzak ofizial eginda, jakina da zer izen doazen bakoitzean, eta badira hainbat aurpegi ezagun. Iñaki Aretxabaletarenean, Iñaki Goirizelaia EHUko errektore ohia eta Mario Fernandez Elejalde, Mario Fernandez Kutxabankeko presidente ohiaren semea. Barkalarenean, Eba Ferreira jokalari ohia eta Javier Aldazabal Josu Urrutiaren zuzendaritzan idazkari izandakoa. Jon Uriarteren kasuan, Jon Ruigomez Itsasmuseoko zuzendaria, Guillermo Ruiz-Longarte Tubacexeko diruzaina eta Garazi Unibaso futbolari ohia doaz zerrendan.
Barkalak hauxe du helburu: «Klub irabazle eta erakargarria izan nahi dugu, eta jokalariak saltzen ez dituena». Klubari «lasaitasuna eta egonkortasuna» eman nahi dizkio. 1955ean jaio zen, Portugaleten (Bizkaia). Ez daki euskaraz, eta Bilboko Portuko presidentea da. Haren asmoa postuan jarraitzea da, Athleticeko presidente izanda ere. EAJko afiliatua da. Bilboko Udaleko zinegotzi izan da zenbait agintalditan.
Uriartek 43 ditu, enpresaria da, Lauro ikastolan ikasi zuen, eta euskaraz dakien bakarra da. Pedro Luis Uriarteren semea da. Ticketbis enpresa sortu zuen, Ander Mitxelena lagunarekin batera. Plataforma bat da, sarrerak berriz saltzeko. Bost urteren buruan sekulako arrakasta lortu zuten: 80 milioi euro baino gehiago fakturatu zuten, eta 450 langile baino gehiago izan zituzten Amerika, Asia, Europa eta Ozeaniako hamalau herrialdetan. «Kluba modernizatu nahi dugu, etorkizunari aurre egiteko Athleticen historian, filosofian eta ehun urte baino gehiagoko balioetan oinarrituz».
Aretxabaleta Vocento taldeko kontseilari delegatua izan da, Bilbon jaioa da, eta 63 urte ditu: «Gure filosofiari esker gara garena. Metodologia berritzaileak behar ditugu kirol arloan haziz joateko. Teknologiaren eta datu baseen laguntzarekin, jokalari hobeak hazi eta hartuko ditugu». Lezamari eman dio balioa: "Lezamak, formakuntzaren arloan, munduarentzat erreferentzia izan beharra dauka. Europan harrobia ondo zaintzen duten hainbat talderi egin diegu bisita, lan nola egiten duten jakiteko. Ligako talde batzuek aurrea hartu digute, eta hori onartezina da». |
2022-6-9 | https://www.berria.eus/albisteak/214473/gizon-bat-atxilotu-dute-barakaldon-ama-hiltzea-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Barakaldon, ama hiltzea egotzita | Emakumea apirilaren 26an hil zen; semeak orduan azaldu zuenez, eroriko baten ondorioz. Ordea, osasun langileek indarkeria zantzuak atzeman zituzten gorpuan. Atxilotuak 53 urte ditu. | Gizon bat atxilotu dute Barakaldon, ama hiltzea egotzita. Emakumea apirilaren 26an hil zen; semeak orduan azaldu zuenez, eroriko baten ondorioz. Ordea, osasun langileek indarkeria zantzuak atzeman zituzten gorpuan. Atxilotuak 53 urte ditu. | Ertzaintzak 53 urteko gizonezko bat atxilotu du Barakaldon (Bizkaia), ama hil izana leporatuta. Zehazki, emakumezkoa joan den apirilaren 26an zendu zen, Gurutzetako ospitalean. Semeak orduko hartan emandako bertsioaren arabera, emakumea erori egin zen, eta horrek eragindako lesioengatik hil zen gero. Ordea, erietxeko osasun langileek indarkeria zantzuak sumatu zizkioten hilotzari, eta forentseei eman zieten abisu. Semea atzeman dute gaur, lesioak hark eraginak direlakoan batik bat.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak emandako datuen arabera, Ertzaintzaren ikerketan ondorioztatu dute, gainera, emakumezkoak ez zuela behar adinako mediku arta jaso lesioak jasan ondotik. Hau da, zehaztu dutenez, ospitalera eraman zutenerako oso larri zegoen.
Atxilotuak emakumezkoa hil duela baieztatuko balitz, aurten Euskal Herrian izandako bigarren hilketa matxista litzateke, 114.-a 2003tik.Kontsultatu indarkeria matxistaren Euskal Herriko datuak, hemen. |
2022-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/214501/estatu-kolpea-ematen-saiatu-izana-leporatu-diote-trumpi.htm | Mundua | «Estatu kolpea» ematen saiatu izana leporatu diote Trumpi | AEBetako Kapitolioari egindako erasoa ikertzen ari den batzorde legegilea xehetasunen berri ematen hasi zen atzo iluntzean | «Estatu kolpea» ematen saiatu izana leporatu diote Trumpi. AEBetako Kapitolioari egindako erasoa ikertzen ari den batzorde legegilea xehetasunen berri ematen hasi zen atzo iluntzean | Duela urte eta erdi AEBetako Kapitolioari egindako erasoa ikertzen ari den batzorde legegilea xehetasunen berri ematen hasi zen atzo iluntzean. Lehenengo saioan, Donald Trump presidente ohi errepublikanoari (2017-2021) estatu kolpea ematen saiatu izana egotzi zioten.
Bi alderdietako lekukoak mintzatu ziren batzordean. Liz Cheney batzordeko presidenteorde eta eta Wyoming estatuko ordezkari errepublikanoak —Trumpen aurka egiteagatik zuzendaritzatik kanporatu zuten iaz— esan zuenez, Trumpek «piztu zuen erasoaren garra». Haren arabera, AEBetako presidente ohiak «hainbat fronte» ireki zituen boterean jarraitzeko, «legez kanpoko ekintzen bidez». Hau ere gehitu du: «Estatubatuar guztiek kontuan izan behar dute hau: urtarrilaren 6ko goizean, Trumpen asmoa zen AEBetako presidente izaten jarraitzea, nahiz eta 2020ko hauteskundeen emaitza legala izan eta botereari uko egiteko betebehar konstituzionala urratu», The Hill egunkariak jaso duenez. Horretaz gain, Cheneyk adierazi duenez, lekuko batek esan die matxino saldoak Mike Pence presidenteordea urkatzeko oihuak aireratzen hasi zenean Trumpek «merezi du» esan zuela.
Bennie Thompson demokrataren hitzetan, berriz, matxinadak AEBetako demokrazia arriskuan jarri zuen. «Urtarrilaren 6a estatu-kolpe saiakera baten gailurra izan zen».
Batzordearen helburua da frogatzea Kapitolioaren aurkako erasoa ez zela gertaera «bakan bat» izan, «zenbait urratsekin koordinatutako ahaleginen emaitza baizik, Joe Biden AEBetako presidente demokratak agintea har ez zezan», batzordeko aholkulari batek Efe agentziari azaldu zionez.
Iturri horren arabera, Trump 2020ko hauteskundeetako emaitzak baliogabetzeko konspirazio horren «erdigunean» zegoela frogatuko du batzordeak. Horretarako, mila lekuko baino gehiago elkarrizketatu ditu, eta 140.000 dokumentu baino gehiago aztertu. Horrez gain, argitaratu gabeko material grafikoa erakutsiko du, eta Trumpen jarraitzaile talde batek Kapitolioari eraso egiteko asmoen laburpen bat eskainiko du. Batzordeak beste bi saio egingo ditu datorren astean.
2021eko urtarrilaren 6an, Kapitolioaren aurkako oldarraldian, bost pertsona hil ziren, eta 140 poliziari eraso egin zieten.
Trumpen ingurukoak elkarrizketatu dituzte, eta horien adierazpenetatik ateratako ondorioak aurkeztu zituzten atzo.
Besteak beste, Bill Barr Fiskal nagusiaren hitzak jaso zituzten: esan zuenez, behin eta berriz esan zion Trumpi hauteskundeak galdu zituela, eta iruzurra salatzea okerra zela. «[Trumpi] Esan nion erokeria handi bat zela, denbora galtzen ari zela, eta herrialdeari kalte handia egiten ari zitzaiola», gaineratu zuen. Bestalde, Ivanka Trump presidente ohiaren alabak, fiskal nagusi ohiarekin hitz egin ostean, iritziz aldatu zuen, eta iruzurrean sinesteari utzi zion.
Ikusi gehiago: Armen araudia gogortzeko legeak zail du AEBetako Senatuan onartua izatea
Elkarrizketen laburpenez gain, batzordeak hamar minutu inguruko bideo bat erakutsi zuen, zeinetan Kapitolioan jazo ziren ekintza bortitzenetako batzuk ikusi ahal izan ziren, Bidenek irabaztea eragozteko.
Ikusleen artean, bestalde, Harry Dunn agente afro-amerikarra zegoen, «eraso arrazistak» jasan zituena, eta Serena Liebengood poliziaren alarguna; erasoa gertatu eta egun batzuetara, bere buruaz beste egin zuen.
Ikerketa batzordeak, halaber, beste bideo bat argitaratu zuen, eta, bideo horretan, manifestari batzuk Caroline Edwards poliziari eraso egiten ari zirela ikus zitekeen. Polizia izan zen erasoari erantzun zioten lehenengoetako bat, eta «garuneko lesio handi bat» izan zuen. Edwardsek nabarmendu zuen Kapitolioa «gudu zelai bat» bilakatu zela egun hartan.
Trump, batzordearen aurka
Trumpek, berriz, batzordearen kontra hitz egin du. Presidente ohiak salatu duenez, ikertzaileek ez dituzte aurkeztu nahi izan bere aldeko lekukotasunak. Batzordea «aukeratu gabeko ekintzaile politikoek» osatzen dutela gaineratu du. Horrez gain, gogor jo du Nick Qusted zinemagilearen kontra. Proud Boys eskuin muturreko taldeko kideei kamerarekin jarraitu zien Questedek erasoaren aurreko egunetan eta matxinadaren egunean bertan. Egin duen dokumentalean, ikusten da nola joan ziren prestatuz erasoa. Izan ere, taldeko 250 eta 300 kide inguru Kapitolioa aztertzera joan ziren erasoaren aurretik. «Batzordeak albiste faltsuak sortzen dituen ABC kateko dokumentalista bat erabili du irudi txarrak bakarrik erakusteko», adierazi du Trumpek.
Batzordearen atzoko saioa AEBetako telebista kate nagusi guztietan eman zuten, zuzenean, Fox eskuindarrean izan ezik. |
2022-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/214502/gizon-bat-atxilotu-dute-3000-kalamu-landare-haztea-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute 3.000 kalamu landare haztea egotzita | Berriatuan atxilotu dute, eta osasun publikoaren aurkako delitu bat egitea leporatu diote. | Gizon bat atxilotu dute 3.000 kalamu landare haztea egotzita. Berriatuan atxilotu dute, eta osasun publikoaren aurkako delitu bat egitea leporatu diote. | Ertzaintzak gizonezko bat atxilotu du Berriatuan (Bizkaia), osasun publikoaren aurkako delitu bat egitea leporatuta. 3.000 landarez eta landareak hazteko eta eraldatzeko azpiegituraz osatutako kalamu plantazio baten arduraduna izatea egotzi diote.
Polizia maiatzean hasi zen ikertzen landareak zeuden eraikina. Bertan ez zegoen jarduerarik, baina pertsona eta ibilgailu ugariren sartu-irtenak nabaritu zituzten. Atzo, Ertzaintza eraikinean sartu eta hura miatu zuen, eta 3.000 kalamu landare topatu zituen, horiek hazteko material ugariz gain.
Suzko arma bat ere topatu zutela jakinarazi du Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak. Kupela deitu diote operazioari. Atxilotutako gizona landarediaren ustezko arduraduna da. Ertzaintzak jakinarazi duenez, datozen orduetan igaroko da atxilotua epailearen aurretik. Ikerketak zabalik jarraitzen du, eta Poliziak ez du baztertu pertsona gehiago atxilotzea. |
2022-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/214503/zupiriak-anduezari-esan-dio-4-hizkuntza-eskakizuna-osakidetzako-27000-langiletatik-hogeiri-baino-ez-zaiela-eskatzen.htm | Gizartea | Zupiriak Anduezari esan dio 4. hizkuntza eskakizuna Osakidetzako 27.000 langiletatik hogeiri baino ez zaiela eskatzen | PSE-EEko idazkari nagusiak adierazi du ezin zaiela mediku guztiei eskatu laugarren hizkuntza eskakizuna. Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza sailburuak erantzun dio 27.000 langiletatik hogeiri baino ez zaiela eskatzen laugarren hizkuntza eskakizuna: euskararen zaintzaren ardura duten profesionalei, hain zuzen. | Zupiriak Anduezari esan dio 4. hizkuntza eskakizuna Osakidetzako 27.000 langiletatik hogeiri baino ez zaiela eskatzen. PSE-EEko idazkari nagusiak adierazi du ezin zaiela mediku guztiei eskatu laugarren hizkuntza eskakizuna. Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza sailburuak erantzun dio 27.000 langiletatik hogeiri baino ez zaiela eskatzen laugarren hizkuntza eskakizuna: euskararen zaintzaren ardura duten profesionalei, hain zuzen. | Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak, Herri Irratian eginiko elkarrizketa batean, euskara eskakizunekin lotu ditu osasun sistemak sendagile nahikoa edukitzeko dituen zailtasunak: «Familia medikuen eta beste espezialitate batzuetakoen defizit bat baldin badago, baldintzak egokitu egin beharko dira sendagileak sartzeko. Ezin dugu espero izan Euskadin lanpostuak betetzeko mediku guztiek laugarren hizkuntza eskakizuna izatea, eta eskakizun jakin batzuek asko zailduko dute hori».
Anduezaren hitzetan, «ezin da gauza bat eskatu eta, gero, ziur asko ezinbestekoak edo hain erabakigarriak izango ez diren baldintza batzuen eskakizuna handitu». Gaineratu du osasungintza dagoela «jokoan», eta «denek» jarri behar dituztela «beharrezko tresnak hori birbideratzeko».
Ikusi gehiago: Osakidetzako sindikatuek manifestaziora deitu dute ekainaren 26rako Bilbon
Anduezak azaldu du bera «euskararen defendatzailea eta euskalduna» dela, baina hau erantsi: «Osasun arloko lan eskaintza publiko batean, elementu inportanteetako bat ezin da izan hizkuntza eskakizuna, arriskuan jartzen baitira zenbait zerbitzu». Anduezaren iritziz, «lehentasunak» jarri behar dira lanpostu horiek «lehenbailehen» betetzeko: «Ezin da eduki hamarreko osasun sistema bat, hori eragozten duten exijentziak jartzen badira».
Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza politikako sailburuak erantzun dio arratsaldean, zorrotz idatzitako ohar batean. Uste du Anduezaren adierazpenen atzean egoeraren «ezagutzarik eza» dagoela. «Gaur egun Osakidetzako plantilla osatzen duten +/- 27.000 lanpostuetatik, 4. hizkuntza eskakizuna (HE) soilik euskararen zaintzaren ardura duten profesionalei eskatzen zaie: hogei inguru (bost itzultzaile eta hamabost euskara teknikari inguru) eta guztiak, Osakidetzan bertan». Lanpostua lortzeko hizkuntza eskakizuna egiaztatu behar duten kasuetan gehienezko maila B2a dela zehaztu du oharrean: «Horrek esan nahi du osasun arloko lanpostu bakar batean ez direla eskatzen edo baloratzen C1 (EGA) edo C2». Are gehiago, C1 profila egiaztatua duten hainbat mediku badaudela gehitu du, eta horrek ez diela puntuazio gehiago ematen. Zupiriak uste du Anduezaren esanek «alarma» eragin dezaketela horretarako arrazoirik ez egonda ere. «Osakidetzako hizkuntza eskakizunen araubideak ez du lan arloko gatazkarik sortzen profesionalen artean, progresibotasun printzipioak gidatu duen normalizazio araubidea baita. Andueza jaunaren baieztapenek gaur ez dagoen kezka sor lezakete».
Zupiriak arrazoitudu zein irizpideren arabera dagoen finkatuta hizkuntza eskakizuna: «Errealitate soziolinguistikoa (euskara eskatzen da euskaldun kopuru handiena duten eremu soziolinguistikoetan; eskakizuna askoz ere txikiagoa da euskara gutxiago dagoenetan) eta osasun arretaren mota (euskara eskatzen da ahozko arreta handiena ematen den zerbitzu eta arreta unitateetan (lehen mailako arretan), eta haurren arreta zerbitzuetan, besteak beste)». Halaber, zehaztu du pazienteak artatzeko osasun zerbitzuetako lanposturik ez dela geratu bete gabe euskara eskatzearen ondorioz. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.