date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/214504/inflazioa-goititu-egin-da-maiatzean-83raino.htm | Ekonomia | Inflazioa goititu egin da maiatzean, %8,3raino | Elikagaien prezioen gorakadak ez du etenik; iaztik %10etik gora garestitu dira Hego Euskal Herrian. Azpiko inflazioak ere goraka jarraitzen du, %4,5era igota. | Inflazioa goititu egin da maiatzean, %8,3raino. Elikagaien prezioen gorakadak ez du etenik; iaztik %10etik gora garestitu dira Hego Euskal Herrian. Azpiko inflazioak ere goraka jarraitzen du, %4,5era igota. | Maiatzarekin berehala eten da kontsumo prezioek martxoan goia jo ostean hasitako apalaldia, eta inflazio tasa berriz goititu da Hego Euskal Herrian, %8,3ra, apirileko %8tik.
Herritarren poltsikoak jada igartzen duena berretsi dute estatistikek, eta elikagaiek eta erregaiek garestitu dute gehien erosketa saskia.
Erregaiek igoarazi dute gehien indizea: iazko prezioekin alderatuta, gasolinak eta dieselak %31,2 garestiago salerosi dira joan den hilabetean Hego Euskal Herrian. Apiriletik maiatzera %3,5ekoa izan da igoera.
Aipagarria da elikagaien garestitzea ere: etengabea izan da azken hilabeteetan. Ondorioz, elikagaien prezioak jada iazkoak baino %10,2 garestiagoak dira Hegoaldean. Azken hogei urteei erreparatuta ere ez da ikusten halako igoerarik elikagaietan.
Zerealek ederki igarri diote Ukrainako gerrari, eta iaz baino %15 inguru garestiago daude. Ogia ere gero eta garestiago dago. Eta pentsuaren prezioen eragina ere zabaldu da haragietara eta esne eta esnekietara.
Aldiz, argindarraren prezioak apaltzen jarraitu du maiatzean, nahiz eta horrek ez duen esan nahi merke dagoenik. Eta gasa ere heren bat inguru garestiago dago iaz baino. Ondorioz iazko maiatzarekin alderatuta, berokuntza eta argiztapena %31 garestiago ordaindu dituzte kontsumitzaileek, martxoan iritsitako %68ko tasatik urrun, baina garesti oraindik.
Azpiko inflazioa
Elikagai eta erregaiek erosketa saskia kariotu dute, baina ez horiek bakarrik: prezioen igoerak beste kontsumo gaietara zabaltzen ari dira. Horren erakusgarri azpiko inflazioaren igoera etengabea. KPIko aldagairik aldakorrenak (elikagai freskoak eta erregaiak) kanpoan uzten dituen azpiko inflazioa %4,5eraino iritsi da maiatzean, martxoko %3,5 eta apirileko %4,3ko tasak gaindituta. |
2022-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/214505/decathlonek-euskararen-aurka-eginiko-erasoa-salatu-dute.htm | Gizartea | Decathlonek «euskararen aurka eginiko erasoa» salatu dute | Usurbilgo Gazte Asanbladak protesta ekintza bat egin du saltokian, horrek ordainketak euskaraz egin ahal izateko aukera kendu duelako. | Decathlonek «euskararen aurka eginiko erasoa» salatu dute. Usurbilgo Gazte Asanbladak protesta ekintza bat egin du saltokian, horrek ordainketak euskaraz egin ahal izateko aukera kendu duelako. | Usurbilgo Gazte Asanbladak galdegin du Decathlonen ordainketak euskaraz egin ahal izatea, «euskara babestu, eskubideak defendatu» aldarripean bideratu duen egitasmoan.
Ordainketak gazteleraz edo ingelesez egiteko aukera dago, baina euskaraz ez. Ezin ordainketak euskaraz egin Belartzako Decathlon saltoki ezagunean.
Irakurri albistea 'Noaua' aldizkarian: Erosketak euskaraz egin ahal izatea bermatzea eskatu du Aztarrikak Belartzan |
2022-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/214506/oier-sanjurjok-zipren-jokatuko-du.htm | Kirola | Oier Sanjurjok Zipren jokatuko du | Osasunako kapitain ohiak denboraldi baterako kontratua sinatu du AEK Larnaka taldearekin. | Oier Sanjurjok Zipren jokatuko du. Osasunako kapitain ohiak denboraldi baterako kontratua sinatu du AEK Larnaka taldearekin. | Oier Sanjurjok jokatzen jarraituko du, gutxienez beste urtebetez. Atzerrian egingo du, Zipren, AEK Larnaka taldean. Osasunako jokalari ohiak denboraldi baterako kontratua adostu du herrialde horretako Lehen Mailako txapeldunordearekin. Hitzarmena beste denboraldi batez luzatzeko aukera du.
Oierrek Osasuna utzi berri du, lehen taldean hamalau denboraldiz jokatu eta gero. 36 urterekin, ikusteko zegoen ea jokatzen jarraituko zuen edo erretiroa hartuko zuen. Eskaintza batzuk jaso ditu; garrantzitsuak, bi: Sporting Gijon Espainiako Bigarren Mailako taldearena eta AEK Larnakarena. Lehenak, etxetik gertu egoteko aukera ematen zion, eta, bigarrenak, maila nagusian, baita nazioarteko txapelketetan ere.
Oierrek beste euskal jokalari bat izango du taldekide: Mikel Gonzalez erdiko atzelari arrasatearra. Realeko jokalari ohiak lau denboraldi daramatza AEK Larnakan jokatzen. Jose Luis Oltra espainiarra da taldeko entrenatzailea. |
2022-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/214507/sexu-transmisio-bidezko-infekzioek-gora-egin-dutela-ohartarazi-du-osakidetzak.htm | Gizartea | Sexu transmisio bidezko infekzioek gora egin dutela ohartarazi du Osakidetzak | Iaz areagotu egin ziren diagnostikoak infekzio mota guztietan. GIBarekin kutsatutakoen kopurua, berriz, egonkor dago. | Sexu transmisio bidezko infekzioek gora egin dutela ohartarazi du Osakidetzak. Iaz areagotu egin ziren diagnostikoak infekzio mota guztietan. GIBarekin kutsatutakoen kopurua, berriz, egonkor dago. | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Osakidetzak argitara atera dituzte Hiesaren eta Sexu Transmisiozko Infekzioen Planaren ondorio nagusiak. 2021. urtekoak dira datuak. Txostenean jaso dutenez, iaz gora egin zuten sexu transmisio bidezko infekzioen diagnostikoek. Zehazki, Osakidetzak hiru lurraldeetan dituen kontsulta espezifikoetako datuek islatzen dute hori: 976 klamidia kasu atzeman zituzten (679 kasu izan ziren 2020. urtean); 797 infekzio gonokoziko (aurreko urtean baino %66 gehiago); sifilis goiztiarraren 273 kasu (aurreko urtean baino %37,2 gehiago), eta herpes genitalen 160 kasu (2020an 158 izan ziren). Iaztik, Basurtuko eta Donostiako ospitaleetako mikrobiologia zerbitzuen diagnostikoak zenbatzen dira, bai eta Mendaroko ospitaleko kontsultak ere. Beraz, horietan diagnostikatutako kasuak aintzat harturik, 2021. urtean 1.479 klamidia kasu diagnostikatu zituzten, 988 infekzio gonokoziko, 294 sifilis kasu, eta herpes genitaleko 199. GIBari dagokionez, berriz, 119 pertsonari atzeman zitzaien birusa; 105 izan ziren 2020. urtean, 147 2019an, eta 171 2018an. Datuek erakusten dute GIBaren infekzioak egonkor daudela hiru lurraldeetan, Osakidetzak jakinarazi duenez. Birusa atzeman zaienen artean, %84 gizonezkoak dira, eta batez besteko adina 38,9 urte da. GIBak eragindako infekzio gehienak sexu transmisiokoak dira, eta nagusiki gizonekin sexua duten gizonen artean transmititzen da: diagnostiko guztien erdiak dira. Diagnostiko berantiarra Beste datu bat eman du Osasun Sailak: GIBarekin kutsatutakoen erdiek (%52) diagnostikoa berantiarra izan zuten, hau da, immunitate sistema jada oso kaltetuta zegoenean detektatu ziren. Erretrobirusen aurkako tratamenduak erabiltzen dira nagusiki GIBarekin kutsatutako pertsonekin, eta Osakidetzak, guztira, 6.122 pazienteri eman zien gisa horretako tratamendua 2021ean. 16,8 milioi euro bideratu zituen tratamenduetarako, 2020an baino %1,5 gehiago. Erretrobirusaren aurkako tratamenduak eraginkorrak izaten dira hiesa ez garatzeko; hain justu ere, iaz 25 hies kasu diagnostikatu zituen Osakidetzak. |
2022-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/214508/lehen-fitxaketa-euskara.htm | Kirola | Lehen fitxaketa: euskara | Gipuzkoako Futbol Federazioak Euskararen Plan Estrategikoa egin du, lehen aldiz. Zuzendaritza berria 2020ko abenduan iritsi zen kargura. Emun taldearekin diseinatu du plana, 2025era artekoa. | Lehen fitxaketa: euskara. Gipuzkoako Futbol Federazioak Euskararen Plan Estrategikoa egin du, lehen aldiz. Zuzendaritza berria 2020ko abenduan iritsi zen kargura. Emun taldearekin diseinatu du plana, 2025era artekoa. | Euskara erdigunean jartzea. Horixe zen 2020ko abenduaren 23an Gipuzkoako Futbol Federaziora iritsi zen zuzendaritza berriaren oinarrietako bat. Federazioaren barruan, Euskara Batzordea sortu zuten kargura iritsi eta berehala, eta UEFAk homologatutako entrenatzaile tituluak euskara hutsean ateratzeko akordioa lortu zuten Eusko Jaurlaritzarekin joan den otsailean. Orain, berriz, lehen aldiz lau urterako Euskararen Plan Estrategiko bat egin du federazioak, Emun aholkularitza taldearekin elkarlanean. “Bide luze batean beste pauso bat da hau, pauso garrantzitsu bat”, adierazi du Beñat Larrañaga Gipuzkoako Futbol Federazioko presidenteordeak eta Euskara Batzordeko arduradunak.
“Inoren aurka egiteko asmorik ez daukan egitasmoa da”, argitu du Larrañagak. “Azken urteotan aldaketa eta aurrerapauso batzuk izan dira federazioaren barruan, baina orain arte ez zegoen Euskararen Plan Estrategikorik edo antzekorik. Horregatik, beste pauso bat eman beharra geneukala ikusi genuen”.
Kanpo aholkularitza bat eskatzea izan zen federazioaren lehentasunak finkatzen hasteko lehen egitekoa, eta horregatik jo zuten Emunengana. “Guretzat garrantzitsua zen elkarlan hori, futbolari prestigioa itzultzeko”, zehaztu du Larrañagak. Emunen kasuan, Lehior Elorriaga Azpitarte ari da federazioan aholkulari lanetan: “Zuzendaritza berriaren kontua izan da Euskararen Plan Estrategikoa egitea, eta txalotzekoa da hori”. Federazioaren deia jasota, gaur egungo errealitatea ezagutzeko diagnostiko bat egitea izan zen lehen pausoa. “Horretarako, klub guztiei galdetegi bat bidali genien zuzendaritza batzordeko kide batek, jokalari batek eta entrenatzaile batek erantzuteko”. Ehun bat erantzun jaso zituzten. “Eta horiek aintzat hartuta ari gara euskararen alorrean lehentasunak finkatzen”. Larrañagak jakinarazi duenez, Euskararen Plan Estrategikoa pixkanaka gorpuztuta, federazioko zuzendaritza batzordeak berretsi eta urteko kudeaketa planean sartu dute.
Hainbat gai lantzeko, “gizarte eragile aktiboa izatea” da Gipuzkoako Futbol Federazioaren helburuetako bat. “Alde horretatik, hiru oinarri dauzkagu: parekidetasuna, inklusioa eta euskara”. Hirugarren oinarriari dagokionez, Larrañagak aurreratu du azken urte eta erdian “ekintza zehatz batzuk” gauzatu dituztela. “Gure bilera eta batzar orokorretan edo klubekin izaten ditugun bileretan euskararen presentzia areagotzen saiatzen ari gara; kanpoko komunikazioan arreta berezia jartzen saiatzen ari gara; entrenatzaile batzordeko eta entrenatzaile eskolako arduradunak euskal hiztunak jarri ditugu; Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailarekin ere lankidetza hitzarmen bat martxan jarri dugu; Korrika bezalako egitasmo batean parte hartu dugu; Euskaraldian parte hartzea sustatuko dugu…”.
Hizkuntza irizpideak falta
Horiek guztiak aintzat hartuta ere, Elorriagak argitu du “hizkuntza irizpideak” falta dituela federazioak. “Gaur-gaurkoz, ez daukate irizpiderik, eta langile berrientzat garrantzitsua da hizkuntza politika bat edukitzea”. Larrañagak ere ezinbestekotzat jo du hizkuntza irizpideak zehaztea eta idatziz jasotzea. “Eta klubekin harremanak zer hizkuntzatan egingo ditugun ere aztertu eta definitu behar dugu, agian ez delako beharrezkoa izango defektuz klub guztiei informazio guztia ele bitan bidaltzea; batzuekin euskara hutsean funtziona dezakegu, akaso”.
Epaileei dagokienez, hizkuntza ezagutzaren datu base bat sortu nahi du Gipuzkoako Futbol Federazioak, “partida batean bi klubek epaile euskaldun bat nahi badute, aukera hori ere bermatuta egoteko”. Barrura begira, berriz, federazioko langileekin eta zuzendaritzako kideekin “hausnarketa saioak” egingo ditu Emunek, “euskararen inguruan kontzientziazioa eta motibazioa sustatzeko”.
Larrañaga jakitun da hizkuntzaren kontuarekin “kontuz” ibili beharra dagoela. “Aintzat hartuta hizkuntza errealitatea zein den, inori ez diogu ukatuko zerbitzua gaztelaniaz jasotzea; ezinezkoa litzateke hori”. Haren hitzetan, “hizkuntza talka” kluben batzarretan islatzen da nabarmenen. “Argi dago gaztelania hutsean ezin ditugula egin, baina euskara hutsean ere ez; itzulpen sistema beharko genuke, eta oso garestia da. Ele bitan egin ditugu batzar batzuk, baina orduan ere kexak izaten dira, eta baita bi deialdi egindakoan ere, bat euskaraz eta bestea gaztelaniaz. Zaila da asmatzea, baina gehienek ulertzen dute euskararen alorrean bidea egin beharra daukagula”.
Bileretan, “askatasuna”
Federazioaren barruan bilera guztiak, gaur-gaurkoz, ez dituztela euskara hutsean egiten aitortu du Larrañagak. “Zuzendaritzaren egunerokoan areagotu egin da euskararen presentzia, eta euskara hutsean funtzionatzen dute batzorde batzuek. Baina zuzendaritzaren bileretan oraindik ere zaila da pauso hori ematea, Gipuzkoako errealitate berbera daukagulako: zuzendaritzako kide guztiak ez dira euskal hiztunak. Hori bai, askatasuna daukagu nahi duenak nahi duen hizkuntzan hitz egiteko”.
2025era artekoa da Gipuzkoako Futbol Federazioak martxan jarri duen Euskararen Plan Estrategikoa, baina 2024an amaituko da egungo zuzendaritzaren legealdia —zehaztu gabe dago hauteskundeak noiz izango diren—. “Iruditzen zitzaigun euskara ezin dela egon pertsonen baitan; euskararen presentzia areagotzea zuzendaritzako kideetatik haragoko kontua da, gure ustez. Horregatik luzatu dugu plana gure legealditik harago”.
Elorriagak garrantzi handia eman die aisialdia eta kirol arloa euskalduntzeko egitasmoei. “Eredugarria da federazioak eman duen pausoa”. |
2022-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/214509/bizitza-soziala-erabat-normala-daukat-gaur-egun-lehen-ez.htm | Gizartea | «Bizitza soziala erabat normala daukat gaur egun; lehen, ez» | Oso gazte zela hasi zen tik handiak egiten Sergio Aierra tolosarra, eta etxean geratzera bultzatu zuen horrek. Adinean aurrera egin ahala, sintoma horiek gutxitzea da ohikoena, eta hala gertatu zaio hari ere. | «Bizitza soziala erabat normala daukat gaur egun; lehen, ez». Oso gazte zela hasi zen tik handiak egiten Sergio Aierra tolosarra, eta etxean geratzera bultzatu zuen horrek. Adinean aurrera egin ahala, sintoma horiek gutxitzea da ohikoena, eta hala gertatu zaio hari ere. | Tiken konbinazioa da Touretteren sindromearen ezaugarri nagusia; aldatuz ere joaten dira tik horiek, eta, maiz, antsietatea edo nahasmendu obsesibo konpultsiboa ere ekar ditzakete. Sergio Aierra (Tolosa, 1979) da gaitza dutenetako bat. Azaldu du tikak ezin direla kontrolatu, eta kontrolatzeko ahaleginak ere ondorio kaltegarriak izaten dituela. “Denbora osoan zaude tik horren kontra borrokan, eta horrek antsietatea sortzen du”.
Joan den asteartean izan zen Touretteren Sindromearen Nazioarteko Eguna. Oraindik ere ez da oso ezaguna gizartean. Zein dira gaixotasunaren ezaugarriak?
Ez da oso ezaguna, ez; gaixotasun arrarotzat hartzen da. Lehenik eta behin, tikak dira tourettearen ezaugarri nagusia: alde batetik, tik fonikoak, ahotsarekin egiten diren soinuak eta abar, eta batzuetan koprolalia ere bai, hau da, hitz itsusiak edo irainak esatea; bestetik, tik motorrak edukitzen dira, begiak, ahoa, sorbalda edo beste edozer mugitzea. Urteek aurrera egin ahala, beste gauza batzuk ere agertzen dira; nire kasuan, adibidez, antsietatea. Nahasmendu obsesibo konpultsiboa ere ohikoa izaten da; esate baterako, kalean farola bat ikusiz gero, hiru buelta eman beharra nahitaez. Nik neuk, ordea, aldi labur batzuetan baino ez dut izan nahasmendu obsesibo konpultsiboa.
Tikak dituzten guztiek, ordea, ez dute Touretteren sindromea, ezta?
Ez, bizitzako uneren batean tikak edukitzea oso normala da. Tourettea diagnostikatzeko, tiken arteko konbinazio batek egon behar du derrigor, eta eboluzio bat ere izaten da; aldatuz joaten dira tikak. Diagnosia izateko, urtebete edukitzen zaituzte behaketan, eta dituzun tik guztiak kontrolatzen dizkizute.
Nola eragiten dio touretteak sindromea duenari?
Fisikoki, tik bat asko errepikatuz gero, giharretako mina-eta izaten dira, baina, batik bat, ondorio sozialak izaten dira. Bakartu egiten zara. Nire kasuan, adibidez, oso gazte hasi nintzen tik handiekin. 12-13 urterekin, kalean nindoanean makurtu, lurra ukitu, buelta bat eman eta saltotxo bat egiten nuen. Eskolatik ateratzean, zain egoten zen jendea nitaz barre egiteko, beste eskola batzuetakoak ere bai, eta etxean geratzen hasi nintzen. Botikak hartzen ere hasi nintzen, ez nuelako nahi tikak egitea. Haurtzaro gogorra izan nuen.
Norbera jabetzen da tikak egiten dituela?
Bat-batean agertzen dira, eta, tik berri bat bada, lehen egunetan agian ez zara jabetzen, ingurukoek esaten dizute, baina gero bai.
Badago kontrolatzerik?
Ezinezkoa da saihestea. Erlaxazioarekin, irakurketarekin eta beste gauza askorekin, tik batzuk kontrolatzea lortu nuen nik. Baina ateratzen ez zaizkizun tik horiek lan bat sortzen dute zure buruan. Denbora osoan zaude tik horren kontra borrokan, eta horrek antsietatea sortzen du.
Umetan agertu ohi da Touretteren sindromea. Ikertu izan da zein den haren jatorria?
6-9 urte bitartean agertzen da gehienetan, eta 18-19 urtera arte ager daitekeela esaten da. Baieztatuta dago genetikoa dela. Gure burmuinak dopamina gehiegi sortzen du, eta, horregatik, ezberdin funtzionatzen du. Ez dakigu, ordea, zerk eragiten duen dopamina gehiegi sortzea.
Umetan agertzen da, eta zer bilakaera izan ohi du urteek aurrera egin ahala?
Normalean, gutxinaka-gutxinaka, ahultzen joaten dira tikak. Nire kasuan, nire borrokagatik sortu zen antsietatea mantentzen da, baina tik motorrak eta fonikoak ahultzen joan dira, eta gutxiago dauzkat. Komertziala naiz, enpresa bat daukat, asko bidaiatzen dut, bezeroekin egoten naiz, eta bizitza soziala erabat normala daukat gaur egun; lehen, ez. Normalena gutxitzea da, baina badaude bestelako kasuak ere, gaztetan ez zirenak hain larriak izan eta gerora konplikatu direnak. Nahiko zaila izaten da eguneroko bizitza mantentzea tik pila batekin. Horregatik saiatu behar gara gauzak normalizatzen: eskoletan, kalean… Ez da ondo pasatzen.
Badago botikarik tourettearen sintomak arintzeko?
Gaur egun, touretteak ez du sendabiderik. Medikazioa badago, eta, dakidanez, asko hobetu da, baina ez dugu ahaztu behar neurokimikoei buruz ari garela; gainera, zaila izaten da medikamentu eta dosi zuzenak aurkitzea. Duela hogeitaka urte medikazioa oso gogorra zen, albo ondorio izugarriak zituen: botika batzuekin, egun osoa lo pasatzen nuen nik, beste batzuekin ezin lorik egin, gizendu egiten nintzen, argaldu… Ez nintzen batere ondo egoten medikazioarekin. 16-17 urte nituenean erabaki nuen uztea, eta hala iraun dut gaur arte.
Badago lagungarria den zerbait?
Haurren kasuan, adibidez, sozialki gauzak ondo badoaz umearentzat, lagunekin ondo badago eta abar, kito, hori da garrantzitsuena. Gainerakoan, meditazioa, tai txia, yoga…; gauza asko probatu ditut, eta niri ez zidaten asko lagundu. Hori bai, erlaxazioaren bidez, gauza asko lortu nituen. Kirolak asko lagundu dit, eta gaur egun ere asko egiten dut. Fisikoki eta mentalki oreka ematen dizun edozerk on egiten du. |
2022-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/214510/osakidetzako-sindikatuek-manifestaziora-deitu-dute-ekainaren-26rako-bilbon.htm | Gizartea | Osakidetzako sindikatuek manifestaziora deitu dute ekainaren 26rako Bilbon | Sagarduiren adierazpenei kalean «irmotasunez» erantzuteko eskatu dute ELAk, LABek, SATSEk, CCOOk, UGTk eta ESK-k. Osasun etxeetan itxialdiak ere egingo dituzte hilaren 22an. | Osakidetzako sindikatuek manifestaziora deitu dute ekainaren 26rako Bilbon. Sagarduiren adierazpenei kalean «irmotasunez» erantzuteko eskatu dute ELAk, LABek, SATSEk, CCOOk, UGTk eta ESK-k. Osasun etxeetan itxialdiak ere egingo dituzte hilaren 22an. | Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik azken egunotan Osakidetza «berrantolatzeaz» egindako adierazpenak «oso larritzat» jo dituzte sindikatuek, eta kalean «irmotasunez» erantzutera deitu dituzte langileak eta herritarrak. ELA, LAB, SATSE, CCOO, UGT eta ESK gaur goizean bildu dira Bilbon, eta, batzarra amaitzean Esther Saavedra ELAko arduradunak denen izenean iragarri duenez, manifestazioa egingo dute ekainaren 26an, igandearekin, Bilbon, «lehen arretaren alde eta Osakidetza desegitearen aurka»; Jesusen Bihotza plazatik aterako dira, 12:00etan. Era berean, hilaren 22an kontzentrazioak eta itxialdiak egingo dituzte lehen arretako zentro batzuetan, «udari begira murrizketak aplikatzen eta zentroak ixten ari direla» salatzeko.
Ikusi gehiago: Andueza: «Ezin dugu espero izan lanpostuak betetzeko mediku guztiek 4. hizkuntza eskakizuna izatea»
Langileen ordezkarien ustez, sailburuaren adierazpenek agerian utzi dute Jaurlaritzaren asmoa dela «lehen arreta desegitea, gainerako arreta mailak prekarizatzea, eta, beraz, pribatizazioari bide ematea». Izan ere, sindikatuon arabera, murrizketak ez dira etorkizuneko mehatxu bat, baizik eta egungo errealitatea: «Ez dago ordezkapenik, langileek lankideen lana hartu behar dute beren gain, eta izugarrizko gainkarga izaten dute. Hori bereziki larria da udan: zentro batzuk zuzenean itxi egiten dituzte, eta beste batzuetan ordutegiak mugatu».
Arazoa zabalagoa dela berretsi du Saavedrak: «Lehen arreta desegite bidean da aspalditik: murrizketak egiteaz harago, ez dago beste planik. Pandemia aurretik jada egoera oso larria zen, eta horregatik egin genituen 2019ko grebak». Era berean, gogora ekarri du sindikatuak aspalditik ari direla ohartarazten Osakidetzaren egiturazko arazoez: «Guretzat, Sagarduiren adierazpenak ez dira berriak, baina oraingoan sailburuak hitzez adierazi du zein den Jaurlaritzaren bide orria. Eta lehen aldiz argitu du zergatik dauden hain tematuta Basurtuko ospitaleko [Bilbo] bihotz kirurgia ixtearekin: plan orokor bati erantzuten dio, haiek aipatutako erietxe espezializazio horren bidez ospitale zerbitzuak ere murrizteko».
Sindikatuek gogora ekarri dute osasungintza «funtsezko zerbitzu publikoa» dela, eta arriskuan ikusten dutela: «Pandemia eta medikuen falta aitzakia gisa erabiltzen ari dira, baina bazekiten gabezia hori iritsiko zela eta ez zuten neurririk jarri, asmoa zelako puntu honetara heltzea eta horrelako politikak martxan jartzea». Erantsi dute EAJren eta PSE-EEren gobernuaren jardun eta erabaki politikoak horretara bideratuta egon direla: «Mediku egoiliarrei dagokienez, Jaurlaritzak adierazi du Madrilen eskumena dela mediku berrien kopuruak zehaztea, baina ez du ezer egin kopuru horiek handitzeko edo arazoa behintzat mahai gainean jartzeko. Gainera, profesional gazteak kriminalizatu nahi ditu, konpromisorik ez dutela esanez».
EH Bildu ere, kritiko
EH Bildu ere gogor mintzatu da Sagarduiren adierazpenez. Eusko Legebiltzarreko ordezkari Maddalen Iriartek eta Rebeka Uberak agerraldia egin dute gaur, eta bertan gogora ekarri dute Osakidetzaren gaitz ugari azaleratu direla azken urteetan: etenik gabeko arreta guneen itxiera, langile falta, lan gainkarga handia, ordutegi murrizketak, gaixo kronikoen jarraipena egiteko zailtasunak, txanda presentzialak lortzeko trabak... «Azken urteotan pairatu dugun egoera araua izango da Osakidetzan aurrerantzean», gaitzetsi du Uberak. Iriartek, berriz, Jaurlaritzari egotzi dio «planifikatu nahi ez izatea», eta jarrera horrek helburu jakin bat duela salatu du: «Argi ikusten dugu estrategia bat martxan dagoela aspaldidanik, osasun sistema publikoa ahultzeko, sare pribatua indartzeko. Eta hau guztia lehen arretan hasten da. Negozioa egin nahi dute jendearen oinarrizko eskubideekin, eta hori ezin dugu onartu». |
2022-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/214511/duela-60-urte-etxean-ezkutatzen-zituzten-elbarri-intelektualak.htm | Gizartea | «Duela 60 urte, etxean ezkutatzen zituzten elbarri intelektualak» | Gorabide elbarri intelektualen aldeko Bizkaiko elkarteak 60 urte bete ditu. Bide horretan, elbarriek ikusgai izatea lortu dute, eta elkarteak askotariko zerbitzuak jarri dizkie eskura, Gorbeñak adierazi duenez. | «Duela 60 urte, etxean ezkutatzen zituzten elbarri intelektualak». Gorabide elbarri intelektualen aldeko Bizkaiko elkarteak 60 urte bete ditu. Bide horretan, elbarriek ikusgai izatea lortu dute, eta elkarteak askotariko zerbitzuak jarri dizkie eskura, Gorbeñak adierazi duenez. | Igarotakoak oroituz, eta aurrera begirako erronkak jopuntuan jarriz: horrela ari da ospatzen 60. urteurrena Gorabide elbarri intelektualen aldeko Bizkaiko elkartea. Atzera begiratzen duenean, gurasoek kontatutakoaz oroitzen da elkarteko presidente Susana Gorbeña Etxebarria (Bilbo, 1962): duela sei hamarkada, elbarriek eta haien senideek ezer gutxi zutela eskura. Familiek Gorabide sortu zuten 1962an, eta, harrezkero, asko ugaritu dira baliabideak. “Gure misio nagusia da elbarriei eta haien familiei zerbitzua ematea”, Gorbeñaren hitzetan. Lan mundurako sarbidea eta aholkularitza eskaintzen dituzte, baina bizitzan oinarrizkoak diren beste gai batzuei ere heltzen diete, hala nola sexualitateari eta doluari. 2019an izendatu zuten elkarteko buru Gorbeña, eta bigarren agintaldia hasi berri du orain.
Gorabidek 60 urte bete ditu. Zein da egoera?
Batetik, iraganera begira gaude, lortutakoak aitortzeko, asko izan baitira. Bestetik, etorkizunera begira ere bagaude, erronka asko ditugulako, eta are gehiago pandemiarekin. Jakitun gara badagoela zer hobetu.
Zergatik sortu zen Gorabide? Zer helburu zituen hasieran?
Ni ez naiz elbarri intelektual baten ama, arreba baizik. Beraz, nire gurasoei entzundakoa dakit: 1960ko hamarkadan ez zegoela ezer, hain zuzen. Pertsona elbarri baten senideek ez zekiten nora joan, ez zegoen espezializatutako profesionalik, medikuek eta psikologoek oso gutxi zekiten gaiaz, irakastetxeetan are gutxiago, eta ez zegoen aholkularitzarik. Familiek batzea erabaki zuten, zerbitzuak eskatzeko eta sortzeko euren seme-alabek zituzten beharretarako.
Nolakoa da egoera orain? Aldatu dira Gorabideren helburuak?
Bai, lehen urteetan dena eraiki zen eta. Orain Gorabidek zerbitzu asko ditu. 60. urteurrenaren harira antolatu genuen familien arteko topaketan, senide batek zera esan zidan: “Gorabidera sartu nintzenean, supermerkatu bat iruditu zitzaidan”. Pisuak daude, babesa bizitza independentea egiteko, egoitzak, eguneko zentroak, familiak laguntzeko eta aholkatzeko oso zerbitzu sendo bat… Eta, 1970eko urteetatik, aisialdirako zerbitzu bat ere bai, urte osoan funtzionatzen duena; boluntarioen laguntzarekin egiten da, eta hori da gehien harrotzen gaituzten aldeetako bat. Familiak babesteko zerbitzua dago, elkar ezagutu, lan egin eta interesak partekatu ditzaten. Hirugarren sektorea indartzeko egiten dugu behar, eta Bizkaiko Foru Aldundiarekin kolaborazio eredu berezia dugu, azken batean ardura publikoko zerbitzuak kudeatzen ditugulako. Ezagutza, berrikuntza eta praktika onak sortzen ditugu.
Beharretara egokitu zarete, ezta?
Gorabide espezializatu egin da behar soziolaboralei erantzuteko. Eta horrek indarra hartu zuenean lantegien bidez, Lantegi Batuak erakundea sustatu genuen. Beste momenturen batean, familiek ikusi zuten kezka handi bati erantzun beharra zutela: beraiek hildakoan zer gertatuko zen euren seme-alabekin. Erantzuna Futubide fundazioa izan zen. Hark du erronkarik handienetakoa orain, Tutoretza Legea aldatu egin delako: jada ez daude tutoretza peko pertsonak, baizik eta laguntza jakin batzuk behar dituztenak.
Nolakoa izango da aldaketa?
Erakunde guztiak ari dira horretan lan egiten, baita sistema judiziala ere. Epaileek hiru urte dituzte Bizkaiko 8.000 tutoretza ebazpen inguru berrikusteko eta lege berrira doitzeko. Jendea jada ez da izango legalki ezgaitua eskritura bat sinatzeko, etxe bat saltzeko, edo, lehen gertatzen zenez, bozkatzeko. Orain, jende horrek gauza horiek guztiak egin ahalko ditu duintasuna eta eskubideak dituelako, nahiz eta laguntza behar kudeatzeko. Lege berriarekin, ez dago ezgaiturik gizartean.
Egun, zer arazo ditu elbarri intelektual batek gizarteratzeko?
Pertsonaren arabera, segun zer autonomia duen… Hezkuntzari dagokionez ere bide luzea egin da, adibidez. Eta lortu dugu gure hiriak eta inguruak fisikoki irisgarriak izatea. Baina lan egin behar dugu pertsonak ere izan daitezen irisgarriak. Oztopoak Hausten eta Goratu programetan, elbarriak eurak joaten dira bankuko profesionalengana, edo behar egiten dute administrazio publikoko erakundeekin, azaltzeko zer behar duten gizartean erabat parte hartu ahal izateko. Horiei deitzen diegu pertsona irisgarriak. Kasu gutxi batzuetan, norbaitek trufa egiten die. Lehen, egoera izugarriak gertatzen ziren: ez zieten uzten hoteletan eta tabernetan sartzen, adibidez.
Beste jomugetako bat lan esparrua da, ezta?
Beste erronketako bat da lortzea elbarriak sar daitezen lan eremu guztietan, ez soilik propio sortutakoetan. Lantegi Batuetako programa batek lagundu egiten die ohiko lan batera jauzia egiteko kapazak direnei eta euskarria behar dutenei.
Sektore batzuetara heltzea konplikatuagoa zaie?
Lantegi Batuen leloa da %100 gai. Alde industrial bat du, eta beste bat zerbitzuena. Lan asko egin dugu sektore elektrikoan, oso indartsua izan baita Euskadin eta, batez ere, Bizkaian. Adibide bat jartzearren, itxialdian, elbarriak oinarrizko langileak ziren, maskarak egin eta adinekoen egoitzak garbitzen baitzituzten. Esaterako, adimen artifizialean egiten ari diren garapenak bai direla erronka bat guretzat, batez ere zerbitzu okupazionalak mantendu nahi ditugulako. Batzuetan konplikatua da, baina borrokatu behar dugu lan eta aisialdi integratuago baten alde.
Halere, joera positiboa da?
Lehen lantegi okupazionaletan, kasik erregutu egin behar zitzaien enpresei eta instituzioei lana eman zezaten. Orain, oso erakunde lehiakor bat bihurtu da, fakturazio esanguratsua duena, bere misioa ahaztu gabe.
Oro har, elbarriak ikusgaiagoak dira orain?
Duela 60 urte, elbarri intelektualak etxean ezkutatzen zituzten; oraingo belaunaldikoek, aldiz, eskolan ere egin dute bat haiekin. Erabateko aldaketa da. Gero eta ikusgaitasun handiagoa dute, gero eta toki gehiagotan daude, eta egon behar dute. Komunikabideei dagokienez, mugarria iruditu zitzaigun Campeones filma. Gero eta elbarri gehiago agertzen dira pelikuletan.
Gorabideren beste zutabeetako bat sexualitatea da. Elbarrien kasuan, tabua bikoitza da?
Gai delikatua da. Baina Gorabiden ikaragarrizko zortea dugu, sexologian espezializatutako psikologo bat daukagulako, urteak daramatzana gai hori jorratzen. Familientzat delikatua da, eta hark oso ondo aholkatzen die. Eta Gorabide programak eta esku hartzeak egiten ari da horren inguruan, bizitzako beste esparru bat delako. Elbarriek ere gura dute euren behar sexualak ase, besteek bezala.
Zailagoa da normatiboak ez diren sexualitateei dagokienez? Ezkutatuago daude?
Esango nuke ez dutela zailtasun handiagorik heterosexualak ez diren gainontzekoek baino. Gaia hizpidera ekarri eta asko landu da Gorabiden. Nik ezagutzen ditut heteronormatiboak ez diren elbarriak, eta berdin-berdin saiatzen dira euren sexualitatea adierazten. Gorabidek aintzat hartzen ditu giza sexualitatearen adierazpen guztiak.
Elkartearen beste jopuntu bat: dolua eta heriotzarekiko harremana. Nola kudeatzen da?
Familiek, oso borondate onarekin, oso babesleak izatera jo dute, seme-alabek sufritu ez dezaten, ez daitezen prozesu batzuetatik igaro… Eta, ondorioz, galdu egin dituzte bizitzak eskaintzen dizkien gauza batzuk. Doluari dagokionez ere beste horrenbeste gertatu da: aita edo ama oso gaixo egon denean azalpenik ez ematea, aurrea ez hartzea, ez laguntzea gai horiei heltzen… Nire amak dependentzia handia du orain, eta ni saiatzen naiz nire nebari azaltzen, ikusten ea nola sentitzen den… Hura ere bere ibilbide emozionala egiten ari da amaren gaixotasunean zehar, gainontzeko anai-arrebak bezala. Asko entzunez kudeatu behar dira halako kontuak, lekua emanez beren zalantzak eta beldurrak adieraz ditzaten; guztiok ditugun zalantzak eta beldurrak, bide batez. Elbarrien dolua ez da zailagoa. |
2022-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/214512/lehen-izenak-azaldu-dira-athleticen-josh-schirmer-eta-ramon-planes.htm | Kirola | Lehen izenak azaldu dira Athleticen: Josh Schirmer eta Ramon Planes | Aretxabaletak lehendakaritzarako hauteskundeak irabaziz gero, teknikari estatubatuarrak zuzenduko luke emakumezkoen harrobiaren metodologia, eta Barkalak irabaziko balu, kataluniarra izango litzateke kirol zuzendaria | Lehen izenak azaldu dira Athleticen: Josh Schirmer eta Ramon Planes. Aretxabaletak lehendakaritzarako hauteskundeak irabaziz gero, teknikari estatubatuarrak zuzenduko luke emakumezkoen harrobiaren metodologia, eta Barkalak irabaziko balu, kataluniarra izango litzateke kirol zuzendaria | Beharrezkoak ziren bermeak lortu eta ofizialki Athleticeko presidentegai bihurtu ondorengo egunean hasi dira hautagaiak lehen izenen berri ematen. Hala, Iñaki Aretxabaletak hilaren 24ko hauteskundeak irabaziz gero, Josh Schirmer entrenatzaile estatubatuarrak zuzenduko luke emakumezkoen harrobiaren metodologia.
Schirmerrek Sparta Pragaren emakumezko taldea zuzendu zuen, eta, hura aulkian izanda, taldeak Txekiar Errepublikako liga eta kopa irabazi zituen. Horri esker, Txapeldunen Liga jokatu zuen. Sasoi honetan, gizonezkoen taldearen analista lanetan aritu da.
Ikusi gehiago: Uriartek lortu du berme gehien, eta Aretxabaletak gutxien
Hiru hautagaien artean, Aretxabaletak lortu ditu berme gutxien, baina, hala ere, baikor dago. «Bermeena langa bat pasatzea da, eta pasatu dugu. Orain, azken fasea da, eta horretan jokatzen da dena. Bermeak ez dira gerta daitekeenaren adierazle. Ezustekoa emango dugu».
Haren ustez, Athleticek «zorra» du zaleekin. «Haurrek ez dute Athletic txapeldun bat ikusi, eta zor hori kitatu behar dugu, eta kluba haren historiaren eta zaleen altueran jarri. Gure egitasmoa gaindiezina da, eta inori lotuta ez dagoen lantaldea dugu. Klubaren alde lan egitera gatoz. Jende zuzen eta garbia gara».
Kirol egitasmo «anbiziotsua eta ilusionagarria» eraiki nahi du, «profesional onenekin», eta Lezama «munduko harrobi onenen mailara igo». Egoera ekomikoa «ona» dela dio, baina zehaztu du «kontuak orekatu» behar direla, «jokalari garrantzitsuak saldu gabe talentuari eusteko».
Ricardo Barkalak, berriz, haren lantaldea aurkeztu du goizean, eta arratsaldean jakinarazi du hark irabaziz gero, Ramon Planes izango litzatekeela kirol zuzendari. Tottenhameko eta Bartzelonako idazkari teknikoa izan da. |
2022-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/214513/mugimendua-indartu-beharra.htm | Gizartea | Mugimendua indartu beharra | Baigorri-Ortzaize-Garaziko espekulazioaren kontrako taldeak zortzi proposamen helarazi dizkie diputatugaiei. Udazkenean elkartea sortu nahi luke, mugimendua egonkortzeko. | Mugimendua indartu beharra. Baigorri-Ortzaize-Garaziko espekulazioaren kontrako taldeak zortzi proposamen helarazi dizkie diputatugaiei. Udazkenean elkartea sortu nahi luke, mugimendua egonkortzeko. | Joan den urtetik jada, hamar bat laguneko batzorde bat sortu zuten Baigorrin, hautetsi eta herritar artean, lurra eta etxebizitzaren gaiari lotzeko. COVID-19aren garaian, prezioak sekulako abiaduran goiti ari ziren, eta Ipar Euskal Herri osora hedatua zen fenomenoa. Lehen lana trebatzea izan zuten, gaia lege mailan eginahala menperatzeko, eta diren tresnen ezagutzeko. Lurren Tokiko Erakunde Publikoarekin bildu ziren, Etxalde elkartearekin, eta bizilagun kooperatibak zer ziren ere aztertu zuten. “Hortik erabaki genuen inkesta baten egitea etxebizitzari buruz”, esplikatu du etxebizitza batzordeko Bixente Hirigaraik. Helburua da jakitea Baigorrin zenbat bizitegi den hutsik, erdi hutsik, eta zergatik hala diren: turistikoak direlako, bigarren egoitzak direlako eta kanton. “Inkestaren emaitza udazkenean aurkeztuko dugu”, dio Hirigaraik.
Ondotik jin ziren baigorriar franko asaldatu zituen espekulazio handiko etxe saltzeak, hala nola Ameztoiarenak, zeinaren aitzinean elkarretaratzea antolatu baitzuten iazko irailaren 20an. Hortik sortu zen kolektibo zabalago bat, Baigorri-Ortzaize-Garazi aldeko herritarren artean. Gogoeta taldean dago Jojo Bidart, eta erran du Ameztoia kasu bat dela beste zenbaiten artean: “Beste etxe batzuk badira prezio ikaragarrietan joan direnak. Ingurumen hurbil batean sekulako gauzak gertatzen ari dira, bi urte barne”. Berriki, beste bat Bastida auzoan. Duela bi urte, Bordele (Okzitania) aldeko norbaitek, 250.000 euroan erosi etxe bat, eta kasik doblea saldu du. “Ez du kasik zangorik sartu etxe horretan, ez obrarik egin, eta berriz saldu du 400.000 euroz goiti”.
Proposamenak
Baigorri aldeko etxebizitza kolektiboak, “egoera horri buru egiteko”, Frantziako Legebiltzarrean har daitezkeen erabaki batzuk zerrendatu ditu, eta diputatu hautagaiei igorri. Zortzi proposamen, espekulazioa mugatu eta haren ondorioei jalgibidea bilatzeko.
Trebatzeari esker ohartu dira arazo batzuez, Hirigaraik kontatu duenez. “Hortik dugu jakin fiskalitate aldetik [jabe batentzat] interesgarriagoa zela sasoika alokatzea, urte osoan baino. Segidan ikusi dugu arazo bat zela”. Ondorioz, kolektiboak proposatzen du udatiarrei alokatu bizitegien gaineko zerga urte osoko alokatzeena baino gorago izatea, konparazione. Ikusiz nolako kinkan den merkatuaren meneko den auzia, Hirigaraik argi du neurri horiek gutieneko aitzinamenduak liratekeela: “Uste dugu neurri horiekin gauzak doi bat bederen aldatzen ahal direla”. Nahiz argi duten beste mugimendurik beharko dela kalteen geldiarazteko. “Arazoa da espekulazioa legala dela”.
“Espekulaziotik begiratu nahi diren etxebizitzak ez daitezen erori kanpotik etorri erosle sosdunen eskuetarat”, egoiliar estatutua ezartzearena aipatzean, estatutua ukaiteko hiru urtez bertan eta urte osoan bizitzea eskatzen du taldeak. Hautsi-mautsi bat izan da taldean, eztabaidan, batzuek urte gehiago jarri nahi baitzuten; beste batzuek gehiegi zela zioten. “Hiru urte gutienez” trenkatu dutela aitortu du Hirigaraik.
Konpentsazio araudia barnealdean ere aplika dadin galdegiten dute tentsio gune edo eremua ez dadin Lapurdi itsasaldean mugaturik egon eta Ipar Euskal Herri guzira heda dadin. “Oinarrian, egoera bera da, eta ez dugu goaitatu behar kostaldeko prezio berak izatea; berantegi izanen da”, adierazi du Bixente Hirigaraik.
Mugimendua errotu
Arbonatik jalgi Ostia kolektiboa lurra eta etxebizitzaren arazoari buru egiteko herri taldeen bilgune da, artetan. Herritar multzoak sortu dira, baina mugimendu orokorrik ez oraino. “Beharra badela argi da, baina momentuan gure ahalak zein diren ikusten dugu”, dio Bidartek; Baigorri aldean duten lantaldea errotzea nahi lukete. “Fisikoki biltzen garenen artean, jada, ari gara nola mugimendu hori iraunarazi, egonkortu”. Bizitegien inguruko inkesta, besteak beste, inguruko herrietan ere egiteko.
Higatzen hasia zen dinamika ikusirik, Baigorri aldeko multzoko jarraikienek proposatu dute azken deialdi bat egitea: irailaren 1ean berriz biltzera deitu dituzte herritarrak, gaia eskuetan hartuko lukeen elkarte bat sortzeko udazkenean. “Edo egiazko tresna eraginkor bat sortzen dugu, edo ez du balio bil gaitezen”, erran du Hirigaraik. Hiru helburu jarri dituzte: legez kanpoko jabeen jokamoldeak agerian ezartzea; salmenta guzien gaineko label bat sortzea —hainbat irizpideren arabera— errateko salmenta bat onartezina denetz; eta bizitegien inkesta Baigorri-Ortzaize-Garazi eskualdeko ahal bezainbat herritan egitea. |
2022-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/214514/8-proposamenak.htm | 8 proposamenak | 8 proposamenak. | 8 PROPOSAMENAK
Baigorri-Ortzaize-Garaziko espekulazioaren kontrako taldearen Frantziako diputatugaiei bidali proposamenak:
• Bigarren egoitzen salmentetan egin gainbalio zergaren doblatzea.
• Etxe nagusi saltze orotako gainbalioari zerga bat jartzea.
• Egoiliar estatutua plantan ematea.
• Bizitegien zinezko prezioa ebaluatzeko egitura independente baten sortzea.
• Egoiliar kooperatibei alokatzaile sozial izatea ezagutzea.
• Alokatze kontratuen legalitatea kontrolatzeko neurri gehigarriak hartzea.
• Udatiarrei alokatu bizitegien gaineko zerga, urte osoko alokatzeena baino handiago izatea.• Tentsio-gune izaera Ipar Euskal Herri osora hedatzea, konpentsazio araudia barnealdean ere aplikatzeko. | ||
2022-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/214515/zuberoan-ere-kolektibo-bat-mobilizatu-da.htm | Zuberoan ere kolektibo bat mobilizatu da | Zuberoan ere kolektibo bat mobilizatu da. | Iragan martxoan, Lakarriko Herriko Kontseiluak salatu zuen herrian 8.000 euroan erosia izan zen borda bat, berriturik, 350.000 euroan salgai zela. Beste gisako espekulazio handi bat badela Mitikilen salatu du Zuberoako Espekülazioaren Kontrako Kolektiboak, eta mobilizaziora deitu du. «Hiru urte barne, ber etxea bi aldiz salgai» jarri dela salatu du, bideo baten bidez; aldi honetan 130.000 euro karioago dela (%53): gainera, batere obrarik egin gabe. Orotara: 367.500 euro.
Aipatu kolektiboak halako jokamoldeekin ados ez diren herritarrak deitu ditu Mauleko Hemengo etxe agentziaren aitzinean biltzera, gaurko, 11:00etan. | ||
2022-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/214516/basquevolt-aurkeztu-dute-bateria-elektrikoak-ekoizteko-egitasmoa.htm | Ekonomia | Basquevolt aurkeztu dute, bateria elektrikoak ekoizteko egitasmoa | Proiektua babestuko duen partzuergoa eratu dute erakundeek, ikerketa zentroek eta enpresek. 2027rako martxan egongo da Miñaoko fabrika; 700 milioi euroko inbertsioa egingo dute, eta 800 lanpostu sortu nahi dituzte. | Basquevolt aurkeztu dute, bateria elektrikoak ekoizteko egitasmoa. Proiektua babestuko duen partzuergoa eratu dute erakundeek, ikerketa zentroek eta enpresek. 2027rako martxan egongo da Miñaoko fabrika; 700 milioi euroko inbertsioa egingo dute, eta 800 lanpostu sortu nahi dituzte. | Abian da Basquevolt. Bateria elektrikoak ekoizteko lantegi handiak lehen urratsa egin du gaur asmo huts izateari utzi eta errealitate bilakatzeko. Proiektua babestuko duen partzuergoa aurkeztu dute Miñaon, Arabako teknologia parkean. Eusko Jaurlaritzak CIC Energigunerekin batera sustatu duen egitasmoan parte hartuko dutela iragarri baitute Iberdrolak, CIE Automotivek Enagasek eta EIT InnoEnergyk.
Asmo handiko proiektua da Basquevolt, 700 milioi euroko inbertsioa egingo baitu datozen lau urteetan energia biltegiratzeko teknologia propioa erabiliz egoera solidoko bateriak ekoizteko. Fabrika bat eraikiko du horretarako Miñaon; gisa horretako Europako lehena eta bakarra izango da, eta 2027rako martxan nahi du 10GWh ekoizteko helburuarekin. Zuzeneko 800 lanpostu sortu nahi ditu, gainera.
Bi urte baino gehiago iraun duen lanaren emaitza da Basquevolt, Nuria Gisber CIC Energiguneko zuzendariaren hitzetan. Ikerketa zentroa izan da proiektuaren bultzatzaile nagusia, hark garatu baitu orain arte inon erabiltzen ez den teknologia. «Teknologia propioa daukagu, hemen egindakoa, Europara eta mundura zabaltzeko, eta horrek harro sentiarazten gaitu, historia egiten ari garelako», azpimarratu du Gisbertek.
Askotariko gailuek behar dituzten baterien hornitzaile izango da Basquevolt, garraioaren sektoretik hasi eta kontsumorako gailu elektroniko aurreratuenetara, baita energia leku finko batean biltegiratzeko beharra dutenena ere. Bateria horiek «seguruagoak eta merkeagoak» izango baitira, eta, auto elektrikoen kasutan esaterako, «autonomia gehiago ahalbidetuko dute». Hain zuzen, Basquevolten bezero izateko konpromisoa azaldu du berriki Mercedes Benzek.
Mundura begira dago proiektua, edonola ere, eta 2030erako %10eko merkatu kuota izan nahi du Europan Basquevoltek. «Anbizio handiko helburua da, baina hori lortzeko bide egokian gaudela uste dugu», esan du Gisbertek. Datorren astean jakinaraziko dute proiektuaren kontseilari ordezkaria nor izango den.
Eusko Jaurlaritzarentzat estrategikoa da proiektua, eta teknologia bertan garatu eta ekoizteak duen garrantzia nabarmendu du Arantxa Tapia Garapen Ekonomikorako sailburuak. Izan ere, energiaren menpekotasuna murrizteko ez ezik, deskarbonizazio prozesuari eta trantsizio energetikoari aurre egiteko «tresna garrantzitsu bat» izango da Basquevolt.
Proiektua hasi besterik ez dela egin esan du Tapiak, baina helburua dela Europa osoan erreferente izatea. «Basquevolt autogintza sektoreari laguntzeko jaio da, bai, baina ez hori bakarrik; hainbat alorretako fabrikatzaileei irtenbide bat ematea nahi eta espero dugu».
Jaurlaritzak Next Generation Europako funtsetarako aurkeztu duen egitasmo nagusietako bat da Basquevolt. Handik lortu nahi du finantzaketaren zati bat, 200 milioi inguru, nahiz eta Tapiak behin baino gehiagotan azpimarratu duen baliabide faltarik ez duela izango dirua iristen ez bada ere. |
2022-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/214517/estrasburgoko-epaia-nola-aplikatu-erabaki-arte-atristain-askatzeko-eskatu-du-defentsak.htm | Politika | Estrasburgoko epaia nola aplikatu erabaki arte Atristain askatzeko eskatu du defentsak | Defentsak dio Espainiako Estatuak Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren epaia bete behar duela, eta hiru bide ireki ditu horretarako. | Estrasburgoko epaia nola aplikatu erabaki arte Atristain askatzeko eskatu du defentsak. Defentsak dio Espainiako Estatuak Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren epaia bete behar duela, eta hiru bide ireki ditu horretarako. | Ekainaren 2an atxilotu zuten Xabier Atristain euskal preso donostiarra, Espainiako Auzitegi Gorenaren erabaki baten harira. Hala, Espainiako justiziak ez dio men egin Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren epaiari, eta, Zigor Reizabal abokatuaren arabera, Estrasburgoren epaiak betetzen ez dituzten estatuen zerrendan lehen postuan dago Espainia. Auzitegi Gorenaren erabaki horri aurre egiteko, hiru bide hartu ditu Atristainen defentsak: «Auzitegi Nazionalean eskatu dugu libre gera dadila berriro, Europako sententzia nola aplikatu erabakitzen den bitartean. Bigarrenik, Auzitegi Gorenari eskatu diogu bere autoa deuseztatzeko; onartuko ez balu, Xabierrek Auzitegi Konstituzionalera jo beharko luke babes bila. Azkenik, Europar Kontseiluko Ministro Komiteari eskatu diogu ahal dituen neurriak har ditzala egoera konpontzeko», adierazi du Reizabalek Donostian egindako agerraldian, baina ez du bide horien inguruko informazio gehiagorik eman nahi izan.
Estrasburgok Espainiako Estatua kondenatu zuen urtarrilean, Xabier Atristaini «epaiketa justua eta ekitatezkoa» izatea eragotzi ziola egotzita. Izan ere, Atristainen defentsak salatu zuen bi eskubide ukatu zizkiotela: prozesu justu bat izateko eskubidea eta defentsarako eskubidea. Estrasburgoko auzitegiak arrazoia eman zion Atristaini. 2010ean atxilotu eta inkomunikatu zutenean, ez zioten utzi abokatua aukeratzen, eta horrek «prozesuari modu orokorrean eragiten dio». Hau da, Atristainen aurkako prozesu osoa «hasieratik izan zen urratua».
«Zer egin behar du estatu kontratugile batek urraketa hauen harira?», galdegin du Reizabalek, eta Espainiako Estatuak hiru gauza egin behar dituela nabarmendu du. Lehenik eta behin, Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren sententzia bete behar du: «Hitzarmenaren 46. artikuluaren arabera, alde kontratugile guztiek Estrasburgoko auzitegiaren behin betiko sententziak betetzeko konpromisoa hartzen dute, eta estatuek sententzia horien arabera moldatu behar dute beren jarrera».
Bigarrenik, Europako hitzarmena urratu dela dioen sententzia bat dagoenean, estatuek hartu behar dituzten neurriek bateragarriak izan behar dute epai horrek dioenarekin. Azkenik, Espainiako Estatuak neurri efektiboak eta aproposak hartu behar ditu Atristaini eragindako kalte moralak erreparatzeko: «Hau ez da ustezko urratze bat: Giza Eskubideen Europako Auzitegiak berretsitako urratze bati buruz ari gara. Beraz, estatuaren ardura da hauste horrek eragindako kalteak erreparatzea, eta hori egiteko betebehar juridikoa du», dio Reizabalek.
Auzitegi Gorenaren jarrera
Atristainen abokatuak adierazi du Espainiako Auzitegi Gorenak ez diola men egin Europako sententziari, eta bizkarra eman diola Estrasburgok berretsitako urratzea amaitzeko duen betebehar juridikoari: «Mina handitu du, Atristain jaunari sufriarazten ari zaio, eta, dirudienez, aurrerantzean ere kalte moral hori pairaraztea erabaki du. Nola da posible estatu bat kondenatua izatea eta erabakiari men egin beharrean kalte egiten jarraitzea?». |
2022-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/214518/laboaren-eta-artze-anaien-ikimilikiliklik-emanaldiaren-jatorrizko-grabazioa-berreskuratu-dute.htm | Kultura | Laboaren eta Artze anaien 'Ikimilikiliklik' emanaldiaren jatorrizko grabazioa berreskuratu dute | Artze hil ostean topatu zuten haren paper eta grabazioen artean, eta Elkar argitaletxeak eman du argitara. CD bikoitz batean kaleratu du orain lana, eta udazkenean emango du argitara, LP bikoitz formatuan. | Laboaren eta Artze anaien 'Ikimilikiliklik' emanaldiaren jatorrizko grabazioa berreskuratu dute. Artze hil ostean topatu zuten haren paper eta grabazioen artean, eta Elkar argitaletxeak eman du argitara. CD bikoitz batean kaleratu du orain lana, eta udazkenean emango du argitara, LP bikoitz formatuan. | «Ikimilikiliklik». Beste hamaika bobina, liburu, kasete eta orri solteren artean, boligrafoz idatzitako hitz bakar hori zuen bobina bat ere topatu zuten Elkar argitaletxeko kideek, Joxean Artze zenaren etxean. 2018ko urtarrilean hil zen poeta eta txalaparta jotzailea, eta urte bukaeran hasi ziren material hura guztia antolatzen eta digitalizatzen. Hitz bakar hark arreta piztuta, bobina huraxe izan zen estudioan entzun zuten lehena. Justifikatuta zegoen interesa. Ez Dok Amairu bereizi ostean, Mikel Laboak eta Joxan eta Jesus Artze anaiek 1975etik 1978ra bitartean hainbat lekutan taularatutako Ikimilikiliklik ikus-entzunezkoaren zuzeneko grabazioa baitzen. «Altxor bat», argitaletxeko ordezkariek azaldu dutenez. «Garai hartako erresistentzia kultural eta politikoaren isla zen zuzeneko hura». CD bikoitz batean argitaratu dute orain, eta LP bikoitz batean kaleratuko dute udazkenean.
Badok atarian ere entzun daiteke aurrerapen abestia.
Xabier Montoia idazle eta musikariak idatzitako hitzaurrea ere gehitu dio Elkar argitaletxeak publikazioari. «Bi disko hauek gordetzen dutena, garai bateko giroaren lekukotza adierazgarria izateaz gain, kultura baten berpizkundearen isla izateaz gain, hasieran uste nuen bezala, beren sorkuntza gorenean zeuden hiru artista handiren lan zintzoa baita, oroz gain». Montoiak deskribatzen duenez, publikoaren oihuekin hasten da grabazioa, garai hartako aldarri politikoekin; pixkanaka agertzen da txalaparta, eta gero Laboaren ahotsari bide eman. «Hala, ahots aratz bat entzun zen txalaparta isildutakoan, ur garbi baten jario apala irudi: xori erresiñula... Aski. Istantean denok sorginduak».
'Izarren hautsa'-k emandako pista
1975ean estreinatu zuten emanaldia, Algortan (Bizkaia), eta 1978ean taularatu zuten azkenekoz, Parisen amnistiaren alde antolatutako jaialdi batean. Eta grabazioa 1975 edo 1976koa dela ondorioztatu dute argitaletxeko kideek. Izarren hautsa abestiak eman die pista. Argitaletxeko ordezkariek zehaztu dutenez, oraindik «biribildu gabe» dagoelako grabazioan, eta bukaerako zati instrumentalik ere ez duelako. Eta Laboak 1975 eta 1976 bitartean kantatu ohi zuen abestia era horretan. 1976an Veneziako Biurtekoan Euskal Herria ordezkatu zuten ikuskizunetako bat ere izan zen Ikimiilikiliklik, eta Euskal Herrian ere hamaika herritan eskaini zuten. Horregatik, ezin izan dute ondorioztatu grabazioa zehazki non egindakoa den.
Poesia, musika eta proiekzioak uztartzen zituen emanaldi hark. Joxan Artzek egin zituen muntatze lanak. Laboak, kantu tradizionalak ez ezik, autore garaikideen poemak ere musikatu zituen. Artzeren zazpi poema, Leteren bi eta Brechten bat, tartean. Bi pieza esperimental eta instrumental bat ere gehitu zituen. Artze anaiek txalaparta ere jotzen zuten, Bixente Karda aritu zen argi teknikari, Jose Luis Zumetak margotu zituen programetan eta proiekzioetan ikusten ziren txoriak, eta Jose Luis Zabalak egin zituen soinu teknikari lanak, eta hari esker existitzen da grabazioa ere. |
2022-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/214519/ertzaintzak-23-urteko-gizon-bat-atxilotu-du-bilbon-sexu-eraso-bat-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Ertzaintzak 23 urteko gizon bat atxilotu du Bilbon, sexu eraso bat egitea egotzita | Biktima osasun etxe batean artatu behar izan dute. | Ertzaintzak 23 urteko gizon bat atxilotu du Bilbon, sexu eraso bat egitea egotzita. Biktima osasun etxe batean artatu behar izan dute. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintzak 23 urteko gizonezko bat atxilotu du Bilbon, emakume bati sexu eraso bat egitea egotzita. Gaur goizaldean jazo da, Abando auzoan: andre batek Ertzaintzaren patruila bati abisatu dio bere lagun bati sexu erasoa egin diotela. Biktima osasun etxe batean artatu behar izan dute.
Orduan, Ertzaintza gizonezkoaren bila hasi da, eta aurkitu dutenean atxilo hartu dute sexu eraso bat egitea egotzita. Epailearen aurretik igarotzeko zain dago. |
2022-6-10 | https://www.berria.eus/albisteak/214521/emakume-langileon-askapena-gauzatzeko.htm | Iritzia | Emakume langileon askapena gauzatzeko | Emakume langileon askapena gauzatzeko. | Pasa den asteburuan Itaiatik jardunaldi nazionala burutu genuen Hernanin. 1.000 pertsonatik gora bildu ginen emakume langileon zapalkuntzaren inguruan hausnartu, eztabaidatu eta horri erantzungo dion proposamen politikoaz jarduteko. Urteko lanaren emaitza izan zen jardunaldia. Hitzaldietan hainbat auzi jorratu genituen: zapalkuntzak kapitalismoan duen formaz, egun emakumeon zapalkuntzak dituen joerez eta prozesu politikoan emakumeok dugun parte hartzeaz eta horretarako gaitasunak eskuratzeaz aritu ginen.
Kapitalismoak berezko ditu zapalkuntzak. Kapitalismoaren aurretik sorturiko zapalkuntzak kapitalismoak bere egin ditu, bere interes ekonomikoak bermatzeko baliagarri zaizkiolako. Emakumeon egoerari dagokionez, ikus genezake lan baldintzak okerrera doazela, gero eta pobreago garela eta, ondorioz, instituzio burgesekiko dugun dependentzia handiagoa dela: bizi baldintzak bermatzeko gero eta beharrezkoago ditugu Administrazioaren ogi apurrak. Gainera, gaur egungo joera kultural sexualizatuek emakume langilea oraindik gehiago azpiratzen dute. Testuinguru ekonomiko-kultural horrek emakumeon antolakuntza politikoa zailtzen du.
Egoeraren analisiak aukera ematen du ulertzeko zapalkuntzaren amaiera forma berau betikotzen duen sistema kapitalistaren gainditzeak soilik ekar dezakeela. Zapalkuntza horiek lekurik izango ez duten gizarte antolaketa berri bat gaurdanik eraikitzen hastea beharrezkoa da. Horregatik, emakumeon antolakunde sozialistaren sorreratik emakumeon zapalkuntzari aurre egiteko bitarteko eta borrokak abiarazteari ekin diogu, emakumeon ahalduntze politikoa garatzearekin batera.
Zapalkuntza egiturazkoa dela aitortzeak, egitura hori amaitzea eskatzen du. Horregatik, emakumeon askapena Estatuaren baitako aitortza formalera eta aberastasunaren itxurazko banaketara mugatzen duen proposamen feminista ez da nahikoa. Diskurtso feminista gizarteko esparru askotan zabaldu da: hezkuntzan, zuzenbidean, ekonomian... Horren adibide esanguratsuena dugu Espainiako Estatuko politika feminista. Emakumearen aitortza sozialean aurrerapausoak eman direla ezin dugu ukatu. Hala ere, horrek ez du ekarri emakume langilea bere kateetatik askatzea: kapitalaren eta estatuaren momentuko gaitasun ekonomikoen eta interes politikoen araberakoak direlako aldaketa horiek, eta, gainera, aldaketa formalek ez dutelako zapalkuntzaren erroa zalantzan jartzen.
Emakume langileon askapena gauzatu ahal izateko proposamen ezberdinak eztabaidatu behar direla uste dugu, baita feminismoarenak ere, norabide egokia hautatzea baita helburua. Feminismoa ideologia gisa eta emakume langilearen askapenerako proposamen komunista bi proposamen ezberdin izan dira beti: lehenak emakumeen arteko klase interes antagonikoak aparte utzita subjektu banaezin gisa hartzen du hori; bigarrenak, aldiz, emakume langilearen askapena proiektu komunistaren baitan eta bertan emakume zein subjektu zapaldu ororen askapenerako edukiak integratuta soilik etorriko dela galdegiten du. Komunismoaren baitan kritika horiek emakumeok askatzeko proposamen eraginkorrak gauzatzeko egiten dira, eta ez gizonen gailentasuna mantentzeko. Langileriaren izenean hitz egiten duten baina emakumeon auziak gutxiesten dituzten proposamenak ere badaude, baina uste dugu horiek gutxi dutela komunistatik eta asko erreakzionariotik, eta horregatik borrokatu behar direla. Komunismoa gizatasuna askatzeko proposamen integrala delako, eta horrek ezin duelako bazterrean utzi jendarte honek eragiten duen zapalkuntza bat bera ere. Horrek guztiak elkarren ideiekiko zintzotasuna eskatzen du, karikaturak eta aurreiritzietan oinarritutako kritikak aparte utzita.
Itaiatik komunismoaren hautua egiten dugu emakume langileon askapena bere muturreraino eraman nahi dugulako. Lanean ari gara emakume langileok zein subjektu zapaldu orok egunerokoan bizi ditugun zapalkuntzei erantzuteko tresna eta borrokak martxan jartzeko eta gero eta emakume langile gehiago antolakuntza politikora batzeko. | |
2022-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/214556/hamar-urteko-kartzela-zigorra-ezarri-diote-anez-presidente-ohiari.htm | Mundua | Hamar urteko kartzela zigorra ezarri diote Añez presidente ohiari | 2019ko azaroan, Añezek Boliviako presidente izendatu zuen bere burua. «Konstituzioaren aurkako erabakiak hartzea» egotzi diote. | Hamar urteko kartzela zigorra ezarri diote Añez presidente ohiari. 2019ko azaroan, Añezek Boliviako presidente izendatu zuen bere burua. «Konstituzioaren aurkako erabakiak hartzea» egotzi diote. | Jeanine Añez Boliviako presidente ohiaren aurkako epaiketak badu ebazpena: hamar urteko kartzela zigorra ezarri diote agintari ohiari, «eginkizunak ez betetzeagatik eta konstituzioaren aurkako erabakiak» hartzeagatik.
Horrez gain, zigor bera ezarri diete Williams Kaliman armadako buru izandakoari eta Yuri Calderon poliziaburu ohiari. Calderon ihes eginda dago.
2019ko azaroan, Añezek Boliviako presidente izendatu zuen bere burua. Hauteskundeen ostean, Evo Morales presidenteak herrialdetik ihes egin behar izan zuen aurretik, bere segurtasuna arriskuan zegoela argudiatuta. «Historiako kolperik maltzurrena» egin ziotela esan zuen orduan.
Parlamentuaren herenaren babesa bakarrik jaso zuen Añezek. MAS Sozialismorako Mugimenduak, Moralesen alderdiak, ez zuen parte hartu bozketan. Moralesek asilo politikoa eskatu zion Andres Manuel Lopez Obrador Mexikoko presidenteari.
Baina iazko martxoaren 13an, egoerak buelta hartu zuen. Boliviako Fiskaltzak Añez presidente ohia atxilotzeko agindu zuen. Estatu kolperik ez zela egon esan zuen Añezek.
«Ez zen gobernu erraza izan, neuk agintea izan nuelako, baina ez boterea», esan zion Añezek epaileari. |
2022-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/214557/aeben-esanetan-defentsa-politikan-indopazifikoa-dute-lehentasun.htm | Mundua | AEBen esanetan, defentsa politikan Indopazifikoa dute «lehentasun» | Lloyd Austin Defentsa idazkariak nabarmendu du Txinaren eskarien ikuspegia «gero eta oldarkorragoa» dela. Iruditzen zaio Taiwango egoera «bereziki larria» dela. | AEBen esanetan, defentsa politikan Indopazifikoa dute «lehentasun». Lloyd Austin Defentsa idazkariak nabarmendu du Txinaren eskarien ikuspegia «gero eta oldarkorragoa» dela. Iruditzen zaio Taiwango egoera «bereziki larria» dela. | AEBen lehentasunak zeintzuk diren zalantzan jarri dute Indopazifikoko herrialdeek azken urteetan. Batetik, Donald Trump Etxe Zuriko maizterra izan zenean (2017-2021), AEBek gehiago begiratu zutelako barrurantz kanporantz baino. Eta, bestetik, Ukrainako gerrak militarki konpromiso bat hartzera behartu duelako. Txinak, gainera, Asia-Pazifikoko zenbait herrialderekin segurtasun eremua zabaltzeko asmoa dauka. Horren aurrean, AEBek mezu bat bidali nahi izan dute: defentsa politikan Indopazifikoa dute «lehentasun». Hori nabarmendu du Lloyd Austin Defentsa idazkariak gaur, Singapurren, segurtasunari buruzko nazioarteko Shangri-la goi bileran. «Gure lagunen ondoan egongo gara haien eskubideak defendatzeko. Are inportanteagoa da Txinaren eskarien ikuspegia gero eta oldarkorragoa den honetan», nabarmendu du, diskurtso batean.
Txinako Defentsa ministro Wei Fengherekin bildu zen Austin atzo, eta gaur gogorarazi du Errusiak Ukraina inbaditu zuela, eta Txinak antzeko ekintza bat egin dezakeela Taiwanen. Austinen hitzetan, hori gertatzen da herrialde batek «gogo inperialista bat» duenean eta nazioarteko arauak «urratzen» dituenean. «Egoera bereziki larria da Taiwanen». Iruditzen zaio Pekin mugimendu «arriskutsuak» egiten ari dela; kasurako, armadako hegazkinak bidaltzea Taiwango itsasartera. Pekinek ez du aitortzen Taiwanen subiranotasuna, uste du bere parte dela, eta, horregatik, Weik atzo nabarmendu zuen Taiwanek independentzia lortzeko egiten duen edozein ahalegin «birrinduko» duela. Taiwango Atzerri Ministerioko bozeramaile Joanne Ouk AEBen babesa eskertu du gaur —armak ematen dizkio—, eta Txinaren esan «zentzugabeak» salatu ditu. «Taiwan inoiz ez da egon Txinaren Gobernuaren jurisdiskziopean, eta ez die amore emango mehatxuei».
«Grabitate zentroa»
Austinek ez du argitu kasu horretan AEBek militarki esku hartuko ote luketen, eta adierazi du AEBek azken hamarkadetan posizio gisa aurkeztu duten «anbiguotasun estrategikoa» mantenduko dutela, eta Washingtonek «Txina bakarraren» politika defendatzen duela. Bide batez, eta erakusteko Indopazifikoa dela AEBen defentsa politikaren «grabitate zentroa», gogoratu du Washingtonek sakontzen jarraitzen duela Asian saretu dituen aliantzetan; bai Quad-en Japoniarekin, Indiarekin eta Australiarekin; baita Australiarekin eta Erresuma Batuarekin iazko irailean sinatutako AUKUS aliantza militarrarekin ere. Pentsatzen du Austinen «mehatxu batzuk» badirela eta AEBek presentzia bat mantendu behar dutela eskualdean.
Nolanahi ere, eta ikusita Txinaren «hedatze militarra» nolakoa izaten ari den —«Bigarren Mundu Gerra amaitu zenetik herrialde batek egindako handiena»—, Australiako Atzerri ministro Richard Marlesek Singapurren ohartarazi du horrek «armen lehiaketa bat» eragin dezakeela Asia-Pazifikoan. |
2022-6-11 | https://www.berria.eus/albisteak/214558/esnalen-eta-paroten-libertatea-mendeku-gisa-ez-erabiltzeko-eskatu-dute-baionan.htm | Politika | Esnalen eta Paroten libertatea «mendeku» gisa ez erabiltzeko eskatu dute Baionan | Bi euskal presoek 32 urte daramatzate espetxean, eta Bake Bideak eta Bakegileek salatu dute Frantziako Gobernuak duela hautu «onartezin» horren «ardura». Antolatzaileen arabera 1.100 lagun elkartu dira Baionan eginiko manifestazioan. | Esnalen eta Paroten libertatea «mendeku» gisa ez erabiltzeko eskatu dute Baionan. Bi euskal presoek 32 urte daramatzate espetxean, eta Bake Bideak eta Bakegileek salatu dute Frantziako Gobernuak duela hautu «onartezin» horren «ardura». Antolatzaileen arabera 1.100 lagun elkartu dira Baionan eginiko manifestazioan. | Ehunka lagun elkartu dira gaur Baionan Jakes Esnal eta Ion Parot euskal presoak aske uztea eskatzeko. «Bi gizon hauen askatasunaren aldeko erabakiak hartuko ez balira, egiazko estatu mendeku baten parean aurkituko ginateke», Anaiz Funosas Bake Bideko eta Bakegileen bozeramailearen arabera. Izan ere, Frantzian espetxeratuak dauden bi euskal presoek eta garai berean atxiloturiko Unai Parotek 32 urte daramatzate jada kartzelan. Funosasek salatu du hirurek aske behar luketela ez balitzaie «salbuespen» neurririk aplikatuko.
Baldintzapean aske uzteko eskaerak eginak dituzte hala Esnalek nola Ion Parotek, baina bide judizial korapilatsu eta luzeak izan dituzte biek ala biek. Hemendik egun gutira emanen dute Paroten auziaren erabakia: ekainaren 15ean. Esnalena, ordea, gibelatu egin dute berriro: uztailaren 21era arte. Funosasek salatu du zigorrak ezartzeko auzitegiak «terrorismoaren» aurkako fiskaltzaren eta fiskaltza orokorraren «logikan» jokatu duela, CPMS Segurtasun Neurrien Diziplina Anitzeko Batzordeak presoaren «arriskugarritasunari» buruz emanen duen iritziaren zain baitago. Egoerak eskatuko lukeenaren aurka, Funosasen ustez: «Lehen instantzian epaileek kontuan hartzen duten Euskal Herriko testuinguruaren bilakaera baikorra ukatzea onartezina da». Bake Bideko bozeramaileak salatu du «deriba hiltzaile» hori «justifikatu» egin beharko dutela Euskal Herriko gizartearen aitzinean.
Macroni deia
Antolatzaileen arabera, 1.100 lagun bildu dira gaurko manifestazioan. Lauga gelatik abiatu dute protesta, aitzinean «Orain presoak» zioen bandera handi bat zabalduta. Banderola nagusian «Ion, Jakes, Unai gurekin» mezua zabaldu dute Bake Bideko kideek eta Bakegileek, baita Inaxio Oiartzabal Sareko kideak eta Gorka Garcia Etxerat euskal presoen senideen elkarteko ordezkariak ere. Gibelerago, hainbat hautetsi: bertzeak bertze han ziren Jean Rene Etxegarai Baionako auzapez eta Euskal Hirigune Elkargoko lehendakaria, Joseba Erremundegi Euskal Elkargoko eta Pirinio Altantikoetako departamenduko kontseilaria, Frederique Espagnac Frantziako senataria, Filipe Aramendi Urruñako auzapeza eta Peio Etxeleku EAJren IBB Ipar Buru Batzarreko lehendakaria.
Bake Bideak eta Bakegileek Emmanuel Macron Frantziako lehendakariari luzatu diote zuzenean deia, euskal presoen arazoa konpon dezan. Funosasen hitzetan, izan ere, «bake prozesuan ez inplikatzeko hautua» egina baitu presidenteak. «Macron jauna, noiz babestuko dituzu lurralde honetako jendarte zibila eta hautetsiak eramaten ari diren dinamika baikorra?», egin dio galde Bake Bidekoak. Funosasen hitzetan, herritarrengan «umiliazio sentimendua» eragiten du Frantziako presidenteak euskal presoen gaiarekiko duen «isiltasunak eta aintzatespen faltak», eta sentimendu hori «belaunaldiz belaunaldi» transmititzen dela ohartarazi du: «Euskal Herriaren geroa eta zure agintaldia markatuko duen bake prozesu honen segidaren edo blokeoaren arduraduna zara».
Orain arteko protestetan iragarri bezala, Funosasek iragarri du Esnal eta Parot aske utzi ezean udan Ipar Euskal Herria «blokeatuko» dutela.
Jean François Mignard Giza Eskubideen Ligako kidea ere Baionan izan da, eta hark ere salatu ditu epaileek jarritako «oztopoak». Frantziako Gobernuari zuzendu zaio hura ere: «Hau guztia Frantziako Estatuaren ezaxolagabekeriaren begipean gertatzen ari da, zeina itsu eta gor baita blokeatuta dagoen prozesu baten aitzinean». |
2022-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/214582/berriak-zuzenean-emango-du-frantziako-asanblearako-bozen-berri.htm | Politika | BERRIAk zuzenean emango du Frantziako Asanblearako bozen berri | Kontaketaren berri izan ahala plazaratuko ditu datuak BERRIAk. Euskal Irratiak hedabideak bozei buruz egingo duen mahai ingurua ere entzungai izango da webgunean. | BERRIAk zuzenean emango du Frantziako Asanblearako bozen berri. Kontaketaren berri izan ahala plazaratuko ditu datuak BERRIAk. Euskal Irratiak hedabideak bozei buruz egingo duen mahai ingurua ere entzungai izango da webgunean. | Hauteskunde eguna dute gaur Ipar Euskal Herrian: Frantziako Asanblearako bozen lehen itzulia dute –bigarren itzulia datorren asteburuan egingo dute, hilaren 19an–. BERRIAk goizetik iluntzera emango du hauteskunde egunaren berri, eta kontaketaren berri izan ahala zabalduko ditu Ipar Euskal Herriko hautesbarruti bakoitzeko, Korsikako eta Frantziako datuak zein datu horiekin xehatutako albisteak.
Horrez gain, Euskal Irratiak hedabideak bozei buruz egingo duen mahai ingurua ere emango du webgunean BERRIAk. Emaitzei buruz nahiz kopuru horiek Ipar Euskal Herrian izango duten eraginari buruz hitz egingo dute solaskideek.
Hiru hautesbarruti, bi itzuli
Iparraldean hiru hautesbarruti daude, eta lehen itzulian 32 diputatugai egongo dira: 4. hautesbarrutian, bederatzi hautagai izango dira; 5. hautesbarrutian, 11; eta, seigarrenean, berriz, hamabi. Lehen itzulian diputatu izateko, bi baldintza bete beharko dituzte hautagaiek: botoen erdiak baino gehiago lortu beharko dituzte, eta boto kopuruak erroldaren laurden bat gainditu beharko du. Hautesbarruti bakoitzean inork ez baditu betetzen baldintza horiek, bigarren itzulian aukeratuko dituzte diputatuak.
Bigarren itzulian, baina, ez dira hautagai guztiak izango. Lehen itzulian erroldaren %12,5 baino gehiago lortu duten hautagaitza guztiak egongo dira bigarrengoan. Hori hautagai bakar batek lortzen badu, boto gehien lortu duen hurrengo hautagaia ere bigarren itzulira pasatuko da. Ostera, %12,5eko langa inork gainditzen ez badu, zuzenean boto gehien lortu duten bi hautagaiak pasatuko dira bigarren itzulira.
Ikusi gehiago: Asanblearako bozak, hamar gakotan |
2022-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/214587/eskola-txikien-balioak-goraipatu-dituzte-errezilen-eskola-txikien-34-jaian.htm | Gizartea | Eskola txikien balioak goraipatu dituzte Errezilen, Eskola Txikien 34. Jaian | Errezilgo San Martin herri eskolako ikasle, irakasle, guraso eta boluntarioek antolatu dute jaia. Jarduera askotarikoak egin dituzte goizean goizetik. | Eskola txikien balioak goraipatu dituzte Errezilen, Eskola Txikien 34. Jaian. Errezilgo San Martin herri eskolako ikasle, irakasle, guraso eta boluntarioek antolatu dute jaia. Jarduera askotarikoak egin dituzte goizean goizetik. | Eskola txikiak bizirik lelopean egin dute beste behin Eskola Txikien Jaia, aurtengoan, Errezilgo (Gipuzkoa) San Martin herri eskolan. Joan den urtean Aizarnako eskola txikiak emandako lekukoari jarraikiz ospatu dute Eskola Txikien 34. Jaia, eta bigarrenez egin dute Errezilen: 1995. urtean ere bertan egin zen. Goizean goizetik askotariko jarduera eta ekitaldiak izan dituzte, eta ehunka lagun bildu dira, guztiak «eskola berezitu diren herri nahiz auzoen biziraupena» sustatzeko aldarrian.
Harrera ekitaldiarekin eman diote hasiera jaiari, eta bertan izan dira, besteak beste, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratz eta Gipuzkoako Ahaldun Nagusi Markel Olano. Ekitaldian, eskola txikien nortasuna goraipatu du Hezkuntza sailburuak: «Bihotza eta arima dute, aurreratuak dira, eta jasangarriak». Bestalde, herri txikiek Gipuzkoako lurraldearen orekan duten garrantzia nabarmendu du Gipuzkoako Ahaldun nagusiak: «Gure lurraldean, Gipuzkoan, herri txikiek garrantzia dute, lurraldeari oreka ematen diote, eta horri heldu beharra daukagu».
Ondoren, batukada, herriko produktuen azoka, herri kirolen erakustaldia, puzgarriak, trebezia zirkuitua, zirku tailerra, eskalada, sormen tailer askotarikoak eta jolas ugariak egin dituzte goiz osoan zehar.
Arratsaldean ere ekintza ugari izango dituzte. Bazkalostean, adibidez, Andoni Ollokiegiren kontzertua izango dute, eta ondoren Lehen Hezkuntzako 5. eta 6. mailako ikasleek antzerki bat eskainiko dute Maria Dolores Agirre euskal idazle, itzultzaile, irrati esatari eta euskara irakasleari buruz. Baserriko porrusalda deituriko clown emanaldi bat ere izango dute ondoren, eta hori amaitzean musikaren txanda izango da berriro: 18:30etik aurrera Argizulo Dub Station taldearen emankizuna izango da.
Gorka Rubio / FOKU
Auzolana, oinarrizko
Beste urte batez, eskola txikiek herri nahiz auzo txikietan duten eragina goratu nahi izan dute jaiaren bidez. «Errezilen dugun eskola txikiari esker, gure haurrek euren herrian hazi eta hezteko aukera dute. Adin askotariko ikasleen arteko harremanetan murgiltzen dira, euren jaioterrian kokatuta abiatzen dira ikaskuntza prozesuan, eta lehen mailako harremanetan sakontzeko aukera ematen diegu herriarekiko harremanetan» azpimarratu zuten antolatzaileek maiatzaren 28an, jaiaren aurkezpenean.
Iazko ekainean hasi ziren prestakuntza lanetan, eta, ordutik hona, jende andana aritu da lanean arloz arlo bereizitako taldetan banatuta. Oihana Trula Errezilgo Toki Alai guraso elkarteko ordezkariak nabarmendu zuenez, auzonala izan da horretarako giltza: «Auzolana gailendu da ikasturte osoan zehar gure artean. Eta pozik gaude egindako bidearekin. Pozik eta esker oneko, gainera, Gipuzkoako eskola txikietako irakasle, ikasle eta gurasoek ere eman diguten erantzun bikainarengatik ere».
Gorka Rubio / FOKU |
2022-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/214588/nekazaritzako-elikagaien-euskal-industria-bultzatzeko-lankidetza.htm | albisteak | Nekazaritzako elikagaien euskal industria bultzatzeko lankidetza | Eroskik eta Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailak lankidetza hitzarmen bat sinatu dute nekazaritzako elikagaien tokiko industria sendotu eta garatu dadin Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. | Nekazaritzako elikagaien euskal industria bultzatzeko lankidetza. Eroskik eta Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailak lankidetza hitzarmen bat sinatu dute nekazaritzako elikagaien tokiko industria sendotu eta garatu dadin Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. | Eroski kooperatibak eta Eusko Jaurlaritzak tokiko nekazaritzako elikagaiak sustatzeko konpromiso argia eta irmoa dute. Horren ispilu da Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailak eta Eroskik maiatzaren 27an Donostian sinatu duten lankidetza hitzarmena, nekazaritzako elikagaien tokiko industria sendotu eta garatzeko Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Horrela, konpromisoa hartu dute nekazaritzako elikagaien industriaren iraunkortasuna bermatzeko Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE), berrikuntza programetan parte hartuz eta tokiko produktuen bilakaera eta banaketa erraztuko duten hitzarmenak sustatuz. Bi erakundeek 2013ko abenduan sinatu zuten lehen lankidetza hitzarmena, eta hau izan da bigarrena.
Hiru urteko iraupena izango du hitzarmenak, eta Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen kontseilariak eta Rosa Carabel Eroskiko zuzendari exekutiboak sinatu dute. Halaber, ekitaldian izan dira Bittor Oroz Eusko Jaurlaritzako Nekazaritza, Arrantza eta Elikagaien Politikako sailburuordea, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Foru Aldundietako ordezkari politikoak, Peli Manterola Hazi Fundazioko zuzendaria, eta nekazaritzako elikagaien euskal industriako elkarte nagusietako arduradunak.
Hitzarmenean zehazten da elkarrekin zuzeneko lankidetzan arituko direla Eroski eta Nekazaritza, Arrantza eta Elikagaien Politikako Sailburuordetza, eta hainbat ekintzaren bidez, sustatu egingo dituztela produktuen kalitate zigiluak, elkarrekin jardungo dutela produktu berriak merkaturatzen eta kalitatearen arloan ikerketa eta garapena bultzatzen, eta lehen sektorean ekintzailetza, eraldaketa digitala eta merkaturatze iraunkorragoa sustatzen, besteak beste.
Elikadura osasungarria eta iraunkorra sustatu
Helburua da plan espezifiko bat lantzea euskal elikagaiek leku eta salmenta handiagoak izan ditzaten Eroskiren saltokietan. Hori lortzeko, Eroskik urtero egutegi bat landuko du euskal elikagaiak sustatzeko, prestakuntza jardunaldiak antolatuko ditu kontsumitzaileentzat, elikadura osasungarria eta iraunkorra sustatzeko jarduerak egingo ditu, tokiko produktuetan oinarrituta, eta komunikazio eta formazio ekintzak antolatuko ditu produktu ekologikoen inguruan.
Berritasun gisa, Eroskik bi mugarri jarri ditu hitzarmen honetan: tokiko ekoizleei lagun egiteko programa bat, ekoizpen iraunkorragoa lortzeko eta elikagaien kalitatea bermatzeko, eta Eroski Azoka (azoka.eroski.es) online plataforma, ekoizle txikienek beren produktuak bezeroen eskura jartzeko balioko duen gune digitala.
Eusko Jaurlaritzak, berriz, konpromisoa hartu du Eroski partaide egiteko elikagaien sustapenaren eta banaketaren inguruko eztabaidaguneetan, eta erraztasunak emateko Eroski lankidetzan aritu dadin Azti eta Neiker zentro teknologikoekin, elikagaien segurtasunari buruzko ikerketak gauzatzen eta produktu berriak lantzen.
Tapiak ekitaldian azpimarratu duenez, hitzarmena «herri ikuspegiz» egina dago: «Apustua egiten dugu sektore profesional eta lehiakor bat izan dezagun, Euskadiko ekonomia produktiboaren zati handi bat ordezkatzen baitu, eta 0KM-ren aldeko apustu argia ere bada, lantzen ari garen Euskadiko Itun Berdearen oinarrietako bat baita. Hitzarmen honen bidez, hainbat ekintza landuko dira kalitate eta jatorri zigiluenpean dauden produktuak sustatzeko, produktu berriak ikertzeko eta merkaturatzeko, eta lehen sektorean ekintzailetza, eraldaketa digitala eta merkaturatze iraunkorragoa sustatzeko, besteren artean».
Horrez gain, Tapiak dei egin dio gizarteari: «Lehen sektore estrategiko, lehiakor eta bizia duen herrialdea izateak ahalegina, erantzukizuna eta konpromisoa eskatzen digu gutako bakoitzari gure erosketa eta kontsumo ohituretan».
Carabelen aburuz ere, oso garrantzitsua da hitzarmena, eta nabarmendu egin du Eroskirentzat balio handikoak direla tokiko produktuak. «Gaur sinatu dugun hitzarmenak indartu egiten du Eroskik tokiko euskal produktuaren kontsumoa sustatzeko egin duen apustua eta hartu duen konpromisoa. Badira ia hamar urte bi erakundeak elkarrekin ari garela sektorearen alde. Orduz geroztik, Euskadiko tokiko hornitzaileei egiten dizkiegun erosketak asko ugaritu dira, kooperatiba gisa dugun misioaren helburuetako bat bete ahal izateraino: lan egiten dugun inguruneetan aberastasuna sortzea. Horrekin batera, ongi asmatu dugu tokiko produktuen balio erantsia kontsumitzaileei ikusarazten: 2013. urteaz geroztik, %282 handitu dira produktu freskoen salmentak eta %149 elikadurakoak».
Tokiko plan estrategikoa
Eroskik jardunaldi bat egin du maiatzaren 27an Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 250 hornitzailerekin baino gehiagorekin Donostiako Tabakalera gunean, eta hor bertan sinatu da hitzarmena. Ekitaldian, Eroskik jendaurrean aurkeztu ditu tokiko produktuaren inguruan landu duen estrategia komertzialaren ardatz nagusiak.
Janari banatzaile nagusia
Kooperatiba izaera duen lehen banatzailea da Eroski, eta liderra EAEko elikagaien banaketan. Bertako 9.000 produktu inguru merkaturatzen ditu, eta 1.700 euskal hornitzailerekin lankidetzan dihardu, haiei 770 milioi eurotik gorako erosketa eginez urtero. EAEn 412 saltoki ditu guztira. Hala nola, supermerkatu eta hipermerkatu propioak nahiz frankiziatuak, cash & carry-ak, gasolindegiak, optikak, bidaia bulegoak eta Forum Sport eta Dooers dendak, baita online supermerkatua ere. Eroski Cluben fidelizazio programak milioi bat Bazkide Bezero inguru ditu EAEn. |
2022-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/214589/hondarribia-orio-urdaibai-eta-ondarroa-txapeldun-gipuzkoako-eta-bizkaiko-traineru-txapelketetan.htm | Kirola | Hondarribia, Orio, Urdaibai eta Ondarroa txapeldun Gipuzkoako eta Bizkaiko traineru txapelketetan | Hamairugarren aldiz irabazi dute txapelketa Hondarribiak eta Urdaibaik. Oriok hirugarren aldiz irabazi du, eta Ondarroak, bigarrenez. | Hondarribia, Orio, Urdaibai eta Ondarroa txapeldun Gipuzkoako eta Bizkaiko traineru txapelketetan. Hamairugarren aldiz irabazi dute txapelketa Hondarribiak eta Urdaibaik. Oriok hirugarren aldiz irabazi du, eta Ondarroak, bigarrenez. | Garaipen gozo batekin hasi dute traineru denboraldia Hondarribiak, Oriok, Urdaibaik eta Ondarroak: Gipuzkoako eta Bizkaiko txapelketa irabazi dute –aurtengoan, liga hasi aurretik jokatu dira biak–. Hondarribian (Gipuzkoa) jokatu da lehena, eta Lekeition (Bizkaia) bigarrena. Gipuzkoako txapelketari dagokionez, Hondarribiak irabazi du gizonezkoen norgehiagoka, eta Oriok emakumezkoena. Bizkaiko txapelketan, berriz, Urdaibaik irabazi du gizonezkoena, eta Ondarroak emakumezkoena.
Gipuzkoan, Hondarribia izan da gizonezkoen sailkapenean hogei minuturen azpitik estropada amaitu duen traineru bakarra. Donostiarra saiatu da distantzia hori mantentzen, baina azkenean Ama Guadalupekoak gailendu dira, non eta etxean. Atzetik sailkatu dira, hurrenez hurren, Donostiarra, Orio eta Getaria. Emakumezkoetan, nagusitasunez gailendu dira Orioko arraunlariak, eta bigarren postuan gelditu da Tolosaldea, Arraun Lagunak eta Donostiarra elkarteen aurretik. Garaipen sortari so, hamahirugarren garaipena izan da Hondarribiarena; hirugarrena, berriz, Oriorena.
Bizkaian, Urdaibai eta Zierbena traineruek soilik bukatu dute estropada 21 minuturen azpitik. Hasieran, nahiko parekatuta ibili dira Ondarroarekin, baina azkenean Bermeoko arraunlariak gailendu dira. Atzetik sailkatu dira, hurrenez hurren, Zierbena, Ondarroa eta Kaiku. Emakumezkoen sailkapenean, Ondarroako arraunlariak gailendu dira. Bigarren eta hirugarren egin dute, hurrenkera honetan, Deustuko eta Portugaleteko traineruek. Garaipen sortari so, hamahirugarren garaipena izan da Urdaibairena; bigarrena, Ondarroarena.
Gaurko berotuaren ondoren, datorren astean etorriko da ligen txanda: KAEko lehen maila eta ETE gaur zortzi hasiko dira, eta astebete geroago, berriz, KAEko bigarren maila. Euskolabel eta Euskotren ligen txanda, bestalde, uztaileko lehen asteburuan izango da.
Ikusi gehiago: Aurreneko berotu handia |
2022-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/214590/ensemble-eta-nupes-ariko-dira-bigarren-itzulian-ipar-euskal-herrian.htm | Politika | Ensemble eta NUPES ariko dira bigarren itzulian Ipar Euskal Herrian | %48,7koa izan da abstentzioa Ipar Euskal Herrian, duela bost urte baino 2,5 puntu handiagoa. Hirugarren indarra da EH Bai, Ensemble eta NUPES koalizioen atzetik. | Ensemble eta NUPES ariko dira bigarren itzulian Ipar Euskal Herrian. %48,7koa izan da abstentzioa Ipar Euskal Herrian, duela bost urte baino 2,5 puntu handiagoa. Hirugarren indarra da EH Bai, Ensemble eta NUPES koalizioen atzetik. | Frantziako Asanblearako bozen lehen itzuliko botoak zenbatuta, emaitza argia da: Ipar Euskal Herriko hiru barrutietan NUPESeko eta Ensembleko hautagaiak lehiatuko dira bigarren itzulian. Laugarrenean Annick Trounday (Ensemble) eta Iñaki Etxaniz (NUPES) izanen dira hautagai; bozen %26,6 bildu ditu Troundayk, eta %24 Etxanizek. Bosgarren hautesbarrutian, Florence Lasserre (Ensemble) eta Sandra Pereira (NUPES) orain arteko diputatua izanen dira lehian; bozen %34 erdietsi ditu Lasserrek, eta %25,1 Pereirak. Seigarren hautesbarrutian ere alderdi beren artekoa izanen da lehia, Vincent Bru (Ensemble) eta Tom Dubois-Robin (NUPES) izanen dira bigarren itzulian; bozkatzaileen %28,5ek egin dute Bruren alde, eta %19,5ek Dubois-Robinen alde.
Ipar Euskal Herriko emaitza orokorrei begiratuta, Ensemble izan da boto gehien bildu dituen alderdia (37.920 boz), eta NUPES bigarrena (26.198). Lehen aldiz aurkeztu dira koalizio horiek, eta haien emaitzak ezin dira zuzenean duela bost urtekoekin alderatu. Dena den, Modemek eta Errepublika Martxan alderdiek 43.174 boto jaso zituzten 2017an —aurten, elkarrekin, 5.000 gutxiago—. NUPES osatu duten alderdiek —Frantzia Intsumisoa, EELV, PCF eta PS—, berriz, 28.499 boto lortu zituzten 2017an; aurten, elkarrekin aurkeztuta, 2.300 boto gutxiago atera dituzte.
Bi koalizio horien atzetik, EH Bai kokatu da hirugarren indar gisa Ipar Euskal Herrian. 16.046 boz eskuratuta. Puskaz hobetu ditu duela bost urteko emaitzak, orduan baino 3.400 boto gehiago lortu baititu aurten. Boto guztien %13 eskuratu ditu koalizio abertzaleak.
Batasun Nazionala laugarren lekuan geratu da, 13.978 boz lortuta. Eric Zemmourren Errekonkista, berriz, seigarren indarra izan da, 5.510 bozekin. Bien artean, muturreko eskuindarrek 19.488 boz lortu dituzte Ipar Euskal Herrian, baliozko boto guztien %15,82.
Horien artean da Eutsi, 7.633 boz lortuta, bosgarren indarra. Errepublikanoak, berriz, hustu egin dira. Seigarren hautesbarrutian soilik aurkeztu dira, baina han ere bozen %5 eskas baizik ez dituzte lortu (2.618 boz). |
2022-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/214591/izeta-via-eta-etxeberria-nagusitu-dira-binakako-iii-euskal-pentatloian.htm | Kirola | Izeta VI.a eta Etxeberria nagusitu dira Binakako III. Euskal Pentatloian | Bikoteak 40 segundoan hobetu du aurrez ezarria zegoen marka. Izeta VI.ak hirugarrenez irabazi du Binakako III. Euskal Pentatloia. | Izeta VI.a eta Etxeberria nagusitu dira Binakako III. Euskal Pentatloian. Bikoteak 40 segundoan hobetu du aurrez ezarria zegoen marka. Izeta VI.ak hirugarrenez irabazi du Binakako III. Euskal Pentatloia. | Gorka Etxeberriak eta Andoni Iruretagoiena Izeta VI.ak irabazi dute Binakako III. Euskal Pentatloia. Tolosako (Gipuzkoa) zezen plazan jokatu da, gaur goizean. Irabazleek erakustaldi galanta oparitu diete hara bildu diren guztiei: nagusitasunez irabazi dute norgehiagoka, eta 40 segundotan hobetu dute aurrez ezarria zegoen marka.
Bigarren txandan aritu dira, Xabier Zalduak eta Jagoba Otaegik osatutako bikotearekin batera. Gizon probaren ondoren, dagoeneko argi samar utzi dute lehen tokitik hurbil zirela, eta aizkorarekin amaitzerako bi minutu eta 40 segundoren aldea zuten beste lehiakideekiko. Lau kilometroko lasterketa saiora iritsi direnerako, aurtengo txapela beraiena zen jada.
Izeta VI.a lasterketako azken buelta amaitu aurretik hasi da txapela ospatzen. Binakako Euskal Pentatloian janzten duen hirugarren aldia da; izan ere, hirutik hiru irabazi ditu –bikotekide desberdinekin horietako bakoitza–. Gaurkoan, Gorka Etxeberria izan du bidelagun, eta pozik eta eskertuta mintzatu da bikotekideari buruz galdetu diotenean.
Bigarren tokian Xabier Zaldua banakako txapelduna eta Jagoba Otaegi sailkatu dira, hiru minutu eta hiru segundora. |
2022-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/214592/bru-eta-dubois-robin-leihatuko-dira-bigarren-itzulian.htm | Politika | Bru eta Dubois-Robin leihatuko dira bigarren itzulian | Orain arteko diputatu eta Elkarrekin-eko hautagaiak lortu du lehen lekua, eta bigarren lekuan da Dubois-Robin (NUPES). Hirugarren lekua kausitu du EH Baiko Dufauk, eta 2017tik ia 1.500 boz gehiago eskuratu ditu koalizio ezkertiar abertzaleak. | Bru eta Dubois-Robin leihatuko dira bigarren itzulian. Orain arteko diputatu eta Elkarrekin-eko hautagaiak lortu du lehen lekua, eta bigarren lekuan da Dubois-Robin (NUPES). Hirugarren lekua kausitu du EH Baiko Dufauk, eta 2017tik ia 1.500 boz gehiago eskuratu ditu koalizio ezkertiar abertzaleak. | Vincent Bru (Ensemble) oraingo diputatuak bigarren itzulirako lekua lortu du. Haren ondotik sailkatu da Tom Dubois-Robin NUPES Frantziako ezkerreko alderdien aliantzaren hautagaia. Bien artekoa izanen da, beraz, bigarren itzulia. Hirugarren lekua lortu du Peio Dufau EH Baiko kideak. Bruk lortu du boz gehien (%28,5), eta Dubois-Robinek %19,5. Dufauk bozen %14,5 bildu ditu.
Honela mintzatu da Vincent Bru Euskal Irratietan: «Pozik naiz, nire aurkariak arras atzean dira. NUPESen hautagaiaren kontra baldin banaiz bigarren itzulian, oroitarazi nahiko nuke biziki arriskutsua dela Frantziarentzat, baina Euskal Herriarentzat ere bai. NUPES eta bereziki Frantzia Intsumisoa zentralista da, jakobinoa da, eta Europarentzat ere arrisku bat litzateke».
Peio Dufau EH Baiko kideak, hala eta guztiz ere, balorazio ona egin dio emaitzari. «Bozen kopuruan anitz igo gara. Ezkerreko aliantza horrek lortu du bigarren lekua; [Jean-Luc] Melenchonek kanpaina ona eraman du, eta horrek emaitza ekarri du Dubois-Robinentzat. Guk mahaigaineratzen ditugun kezkak beste guziek ere hartzen dituzte: etxebizitza, natura, lurraldearen arazoak, laborantza, euskara... denek bat egiten dute horrekin, eta erakusten du ideietan irabazten ari garela eta aurrerapausoak eman ditugula». Bigarren itzuliari begira, ez daki oraino zer eginen duen EH Baik, eta «talde gisa erabakiko» dutela erran du. Izan ere, 2017an 6.191 boz lortu zituen EH Baiko hautagaiak, eta, egun, 7.667 boz eskuratu ditu Dufauk.
Laugarren lekuan da Batasun Nazionaleko Monique Becker hautagaia, (%9,9). Ondotik dira Bertrand Soubelet eskuineko hautagaia (%5,9); Fabrice Sebastien Bach (Errepublikanoak), bozen %4,5 bildurik; Christiane Neel Errekonkista alderdikoak bozen %4,2 lortu ditu. Bozen %4 baino gutxiago lortu dituzte Marielle Goitshellek (Eutsi), Kevin Briolaisek (Animalien Aldeko Mugimendua), Mathis Tennessonek (zentro-eskuina), eta Jacqueline Uhartek (Langile Borroka). Horiek horrela, eskuin muturreko bi hautagaien emaitzaren batuketa eginez, %14,1 eskuratzen dute. |
2022-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/214593/trounday-eta-etxaniz-bigarren-itzulira.htm | Politika | Trounday eta Etxaniz bigarren itzulira | Annick Troundayren (Ensemble) eta Iñaki Etxanizen (NUPES) artekoa izanen da lehia laugarren hautesbarrutian. Egoitz Urrutikoetxea (EH Bai) bosgarren lekuan jalgi da. | Trounday eta Etxaniz bigarren itzulira. Annick Troundayren (Ensemble) eta Iñaki Etxanizen (NUPES) artekoa izanen da lehia laugarren hautesbarrutian. Egoitz Urrutikoetxea (EH Bai) bosgarren lekuan jalgi da. | Annick Trounday (Ensemble) Emmanuel Macronen sostenguarekin aurkeztu den hautagaia, eta Iñaki Etxaniz Frantziako ezkerreko alderdien aliantzako hautagaia sailkatu dira bigarren itzulirako; bozen %26,6 bildu ditu Troundayk, eta %24 Etxanizek. Hautesbarrutiko orain arteko Jean Lassalle diputatua ez da berriz aurkeztu, baina haren anaia bai: hirugarren lekua erdietsi du (%20,3). Laugarren lekuan da eskuin muturreko Batasun Nazionaleko Sylviane Lopez (%11,6). Bosgarren lekuan da Egoitz Urrutikoetxea EH Baiko hautagaia, bozen %10 lorturik.
Ipar Euskal Herriko barnealdea eta Biarnoko zati bat hartzen ditu laugarren hautesbarrutiak, eta, Ipar Euskal Herriko zatiari so eginez, bestelakoak dira emaitzak. Annick Trounday da lehena, Julien Lassalle bigarrena, eta, Urrutikoetxea hirugarrena.
Dena den, hautesleak eskertu ditu Annick Troundayk (Ensemble), laugarren hautesbarrutiko hautagaiak. Lehen postuan iritsi da laugarren hautesbarrutian, eta Iñaki Etxaniz NUPESeko hautagaiaren kontra lehiatuko da heldu den igandean. «Biziki umilki hartzen ditut emaitzak. Ez da deus irabazirik, eta lanean segitu beharko dugu», adierazi du Euskal Irratietan. Julien Lassallen hautesleengana joko duela iragarri du. Etxanizen kontra jo du, hizkuntzen kontrakoa dela erranez: «Euskalduna naiz, euskaltzalea. PSko Etxaniz, batere ez. Berak borroka hori ez du eramanen». Pour Que Vivent Nos Langues (Gure hizkuntzak bizi daitezen) kolektiboaren galdetegia ez zuen erantzun Troundayk; Etxanizek, bai.
Egoitz Urrutikoetxeak, berriz, emaitza «baikorki» baloratu du, hala eta guztiz ere. Guk karrikan eramaten diren borroken bozeramaile izan nahi genuen hauteskunde horietan; lerroak mugitzeko beharrezkoa da zango bat karrikan ukaitea eta beste bat instituzioetan. Dena den, pozten gara 2017ko emaitzei so eginez gero, EH Baik gora buruzko bidean segitzen baitu». 2017an 3.912 boz lortu zituen koalizio ezkertiar abertzaleak; Urrutikoetxearen alde egin dute 4.333 hauteslek egun. |
2022-6-12 | https://www.berria.eus/albisteak/214594/pereiraren-eta-lasserreren-artekoa-izanen-da-bigarren-itzulia.htm | Politika | Pereiraren eta Lasserreren artekoa izanen da bigarren itzulia | NUPESeko Pereira hautagaiak «ezker errepublikanoaren batasunaren» arrakasta goraipatu du. Hirugarren lekua kausitu du Lesellier Batasun Nazionaleko hautagaiak. Laugarren postuan jalgi da Mathilde Hary EH Baikoa. | Pereiraren eta Lasserreren artekoa izanen da bigarren itzulia. NUPESeko Pereira hautagaiak «ezker errepublikanoaren batasunaren» arrakasta goraipatu du. Hirugarren lekua kausitu du Lesellier Batasun Nazionaleko hautagaiak. Laugarren postuan jalgi da Mathilde Hary EH Baikoa. | «Lasaiturik» agertu da Florence Lasserre (Ensemble) emaitzak ikusita. Orain arteko diputatuak lekua izanen du bigarren itzulian, eta Sandra Pereira (NUPES) izanen du parean. Bozen %34 erdietsi ditu Lasserrek, eta %25,1 Pereirak. Hirugarren lekura jalgi da Pascal Lesellier Batasun Nazionaleko hautagaia (%13,9). EH Baiko Mathilde Hary da laugarren (%8,9).
«Lan handia egin dugu hauteskunde kanpainan ahal bezainbat jende ukitzeko. Egia erran, Frantziako ezkerraren batasunaren indarra ez genuen ezagutzen, eta orain badakigu zer indar duten. Emmanuel Macroni gehiengoa eman beharko zaio Frantziako Asanblean, bestela herrialdea blokeo egoeran izanen da», erran du Lasserrek.
Pereira ere «oso gustura» agertu da lehen itzulian lortu dituen emaitzekin. «Garaipen bat da, biziki baikorki hartzen dugu». Presidentetzarako hauteskundeetatik azken hilabeteetan egin duten kanpaina nabarmendu du. «Oso gustura gaude ezkerrak lortu dituen emaitzekin, ezker errepublikanoaren batasunak lortu dituen emaitzekin». Abstentzio maila «dezepzio» bat dela erran du, nahiz eta entseatu diren hautesleak interesatzen. «Argi da ez dugula lortu. Bihar goizetik herritarrak konbentzitzera joko dugu». |
2022-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/214595/frantzia-eta-euskal-herria.htm | Politika | Frantzia eta Euskal Herria | Frantzia eta Euskal Herria. | Frantziako ezkerrak amestutako agertokia utzi dute Frantziako Asanblearako bozek. NUPES koalizioak emaitza biziki onak lortu ditu Frantziako Estatuan, eta parekatua gelditu da Emmanuel Macronen Ensemble koalizioarekin. Bien arteko lehia izanen da bigarren itzulian; erabat kontrakoak diren bi proiekturen arteko talka. Lehen itzulian izandako emaitzen proiekzioak Macroni gehiengo bat eman liezaioke, baina, heldu den igandean, lehen itzulian bozkatzera joan ez den jendea mobilizatuko dela irudika daiteke. Hori izanen da parioa, behintzat. Macronen aldekoak burumakur agertu dira telebistan; Frantziako ezkerrekoak, ilusioz.
Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan pareko irudia utzi du hauteskundeen lehen itzuliak. Heldu den igandean, Ensemble eta NUPES lehiatuko dira Ipar Euskal Herriko hiru hautesbarrutietan. EH Baik emaitza onak lortu ditu, baina, boz kopuruan emendatu bada ere, ez du hautagaietako bat bigarren itzulira pasatzeko helburua kausitu. 12.778 boz lortu zituen 2017ko bozetan; 16.385 lortu ditu aurten. Igoera nabarmena.
6. hautesbarrutian zuen esperantza gehien EH Baik; Peio Dufau bigarren itzulira pasatzeko aukerak ikusten zituzten. Izan ere, eremu horretan izan dute bilakaera baikorrena azken urteetan ezkerreko abertzaleek. 2020ko herriko bozetan hainbat herriko etxe eskuratu zituzten (Urruña, Ziburu, Itsasu, Biriatu) eta Departamenduko bozetan garaile atera ziren Hendaiako (Lapurdi) hautesbarrutian. Hautagaiaren soslaiak ere badu garrantzia: Ziburuko (Lapurdi) hautetsia CGT sindikatuko kide ezaguna ere bada; ezkerreko bozak zakuratzeko egokia. Baina ez da aski izan.
Departamenduko bozek erakutsi zuten Frantziako ezkerra prest dela EH Bairi botoa emateko ezkerraren ordezkari bakarra denean. Hala interpreta litezke behintzat Peio Etxeberri-Aintxartek eta Leire Larrasak Donibane Lohitzuneko hautesbarrutian 2021eko ekainean lortutako emaitzak. Haatik, badirudi Frantziako dinamika gailendu dela oraingoan; Frantziako erronkak Euskal Herrikoen aitzinetik. Ondoriozta liteke, garai bateko mamuak desagertzen ari badira ere, EH Baik ez duela lortu herritarrak proiektu abertzaleaz konbentzitzea.
Euskal Herriko markoa
Alde horretatik, bosgarren hautesbarrutiko emaitzak ere kontuan hartzekoak dira. Boz kopuruan anitz emendatu dira ezkerreko abertzaleak. Orain dela bost urte, 2.675 boz lortu zituen EH Baik; aurten, 4.385. Sandra Pereira NUPESeko hautagaiaren soslaia izan liteke azalpenetako bat: Frantziari begirako diskurtso nazionalista batekin agertu da, tokiko errealitateari muzin eginez: hizkuntza gutxituen irakaskuntzari koadro egonkorrago bat eman nahi zion Molac legearen kontra da, eta Euskal Hirigune Elkargoaren sorrera ahalbidetu zuen Notre legea ezeztatzea defendatu du, besteak beste. Bi gai horietan abertzaleengandik hurbilagoko posizioak ditu EELVk, eta argumentu hori erabili dute PSko zenbait arduradunek ere Frantzia Intsumisoko kidearen kontra egiteko. Pentsa liteke eremu horietatik jaso duela babesa EH Baik, bereziki ekologistetatik.
«Guk mahaigaineratzen ditugun kezkak beste guziek ere hartzen dituzte, [...] eta erakusten du ideietan irabazten ari garela eta aurrerapausoak eman ditugula», adierazi du Peio Dufauk. Egia da, urteetan ezkerreko abertzaleek bakarrik eraman dituzten gai batzuk beste alderdietako hautagaiek bereganatu dituzte, baina agerikoa da Frantziako logika gailendu dela beste behin. Abertzaletasunak aitzina egin dezan, Euskal Herriko markoan finkatu beharko ditu herritarrak EH Baik. Oraindik badute lana ezkerreko abertzaleek.
Alarma gorria
Parte hartze apala izan dute aurten ere Frantziako Asanblearako bozek. Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan herritarren kasik erdiak (48,69%) ez dira bozkalekuetara agertu. Baina bada datu bat alarma gorri guziak piztea merezi duena: Eskuin muturrak asko ugaritu du boz kopurua bost urtean Ipar Euskal Herrian. 2017an 8.657 hauteslek egin zuten Le Penen alderdiaren alde; bost urte berantago, Batasun Nazionala eta Errekonkista alderdiek lortutako babesa batuta, 19.496 boz eskuratu ditu eskuin muturrak. Bilakaera oso kezkagarria da, beldurgarria, eta ezinbestekoa da horri begirako gogoeta sakon bat eramatea. | |
2022-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/214596/macronen-gehiengoa-kolokan.htm | Mundua | Macronen gehiengoa, kolokan | Botoen %96 zenbatuta, Macronen Ensemble aliantzak eta Melenchonen NUPES koalizioak lehen posturako lehia handia dute bozen lehen itzulian; botoen %25,68 eta %25,15 eskuratu dituzte, hurrenez hurren. | Macronen gehiengoa, kolokan. Botoen %96 zenbatuta, Macronen Ensemble aliantzak eta Melenchonen NUPES koalizioak lehen posturako lehia handia dute bozen lehen itzulian; botoen %25,68 eta %25,15 eskuratu dituzte, hurrenez hurren. | Frantziako presidente Emmanuel Macronen Ensemble aliantzak gehiengo osoa galtzeko arriskua dauka Frantziako Asanblea Nazionalean. Botoen %96 zenbatuta, Ensemble babesten duten zerrendek botoen %25,68 eskuratu dituzte legebiltzarrerako bozen lehen itzulian. Halere, Macronen aliantzak gain-gainean dauka Jean-Luc Melenchonen NUPES Herri Batasun Ekologista eta Sozial Berria koalizioa; botoen %25,14 lortu ditu.
Abstentzioak nabarmen egin du gora, eta azken urteetako handiena izan da: %52,5. 2017an, %51,3koa izan zen; 2012an, %42,8koa. Horiek horrela, abstentzio historikoari aurre egiteko deia egin zuen atzo Elisabeth Borne Frantziako lehen ministroak: «Uste dut gure lehen betebehar kolektiboa abstentzioa murriztea dela».
Zundaketen arabera, Ensemblek 270 eta 310 diputatu artean lortuko lituzke legebiltzarrean dauden 577 diputatuetatik, eta horrek esan nahi du aliantzak ez lukeela gehiengo osoa bermatua: 289 ordezkari eskuratu behar ditu; lehen, 350 eserleku zituen. Gehiengo osorik gabe, Macronek zailtasun handiak izango lituzke duela zazpi aste presidentetzarako bozak irabazi zituen hauteskunde programako gai asko aurrera ateratzeko.
Beraz, Frantziako lehen ministroak atzo hautesleei eskatu zien Ensemble aliantzari babesa emateko datorren igandean, Asanblea Nazionalean gehiengo osoa lortzeko, eta «ezegonkortasunaren eta erradikalismoaren arriskua» saihesteko. «Erradikalismoaren aurka proiektu koherente, argi eta arduratsu bat duten bakarrak gara».
Melenchon: «Ensemble garaitu dugu»
NUPEsek, berriz, 150 eta 210 eserleku artean lortuko lituzke (2017an 58 eskuratu zituen) zundaketen arabera, eta oposizioko indar nagusia izango litzateke. Gisa horretara, LR Errepublikanoak alderdia gaindituko luke, orain arte asanbleako bigarren indarra izan dena; 50 eta 80 diputatu artean eskuratuko lituzke —112 lortu zituen azken bozetan—.
Melenchonen esanetan, Ensemble «garaitu eta hondoratu» dute lehen itzuli honetan. Halaber, nabarmendu zuen NUPESeko hautagaiak 577 barrutietatik 500etan lehiatuko direla bigarren itzulian, eta bere alderdiak gehiengoa lortzea «posible» dela adierazi zuen. Ildo horretan, Melenchonek hautesleei eskatu zien NUPES babesteko, Macronek lehen ministro izenda dezan eta bere «proiektu kaltegarriak» aplikatu ez ditzan.
Duela hilabete pasa, Marine Le Penen Batasun Nazionala igaro zen bigarren itzulira, baina, legebiltzarrerako bozetan, hirugarrena izan da, botoen ia %19 jasota. Zundaketen arabera, hamar eta 45 diputatu artean izango lituzke. Le Penek hautesleei galdegin zien Macronek bigarren itzulian gehiengo osoa lor dezan galaraztea, baita NUPES koalizioaren alde ez bozkatzea ere.
«Datorren igandean garrantzitsua izango da Emmanuel Macronek gehiengo absoluturik ez izatea. Gehiegikeriaz jokatuko du bere metodo basatiak eta bere proiektu antisoziala aplikatzeko», adierazi zuen Le Penek, Henin-Beaumont herrian egindako agerraldian.
Le Penek ohartarazi zuen, halaber, Frantziako presidenteak gehiengo absolutu hori lortzen badu «argirik gabeko tunel batean sartzeko arriskua» dagoela.
Errekonkista alderdiko Eric Zemmourrek porrot handia izan du, ez baitu bigarren itzulira pasatzea lortu Var hautesbarrutian. Hirugarren postuan geratu da, eta haren alderdia ordezkaritzarik gabe gera daiteke Asanblea Nazionalean. Botoen %4 jaso ditu.
Emaitzak jakin berritan mintzatu zen Zemmour: «Gure alderdiaren izenean, frantsesei esan nahi diet borrokan jarraitu behar dugula, gure seme-alaben alde, eta Melenchonen aurka». Haren esanetan, Melenchon eta Macron «txanpon beraren bi aldeak» dira: «Macronek identitate frantsesa desegin nahi du, eta Melenchonek, suntsitu».
Kaledonia Berria
Kaledonia Berrian, Macronen aliantzaren (Ensemble) eta koalizio independentistaren (FLNKS) hautagaiak lehiatuko dira 2. itzulian. |
2022-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/214597/sagarduik-azalpenak-emango-ditu-eusko-legebiltzarrean-proposatutako-eredu-aldaketari-buruz.htm | Gizartea | Sagarduik azalpenak emango ditu Eusko Legebiltzarrean, proposatutako eredu aldaketari buruz | Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak mobilizazioak bertan behera uzteko deia egin die sindikatuei, dioenez «ez delako egia» Osakidetza «eraisteko» planik dagoela. | Sagarduik azalpenak emango ditu Eusko Legebiltzarrean, proposatutako eredu aldaketari buruz. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak mobilizazioak bertan behera uzteko deia egin die sindikatuei, dioenez «ez delako egia» Osakidetza «eraisteko» planik dagoela. | Polemika apaldu nahi izan du Gotzone Sagarduik. Lehen Mailako Arretaren Udako Ikastaroa inauguratu du goizean Bilbon, eta bertan adierazi du Osakidetzak baduela «profil profesional batzuen defizita», baina «ateak irekita» dauzkala lehen mailako arretan lan egin nahi duten profesional guztientzat: «Familia eta pediatria mediku egoiliar guztiek lan eskaintza bat dute praktikak amaitu aurretik».
Legebiltzarrean azalpenak ematera joatekoa dela ere esan du sailburuak Onda Vasca irratian, gaur goizean bertan. Haren hitzetan, ezin da esan Osakidetza «eraisten» ari direnik edo murrizketak egiten ari direnik: «Euskadin 1.980 euroko inbertsioa egiten dugu biztanleko, eta gobernu honen apustua da osasungintzan inbertitzea».
«Aldaketa kultural bat»
Hautsak harrotu zituzten Sagardui Osasun sailburuaren berbek joan den astean. «Aldaketa kultural batez» ohartarazi zuen, Osakidetzako osagile faltak eragingo dituen arazoei aurre egiteko: «Eskualdeko ospitale eredu batetik ospitale espezializatu batera pasatzeak mugimendu handiagoa ekarriko du».
Segituan erantzun zioten sindikatuek. ELA, LAB, SATSE, CCOO, UGT eta ESK joan den ostiralean bildu ziren Bilbon, eta manifestazio batera deitzea erabaki zuten, «lehen arretaren alde eta Osakidetza desegitearen aurka». Sindikatuek «oso larritzat» jo zituzten adierazpenak, eta kalean «irmo» erantzutera deitu zituzten langileak eta herritarrak. Ekainaren 26an izango da manifestazioa, Bilbon, eta 22an ere protestak eta itxialdiak egingo dituzte lehen arretako zentro batzuetan.
«Dena ez da langile gehiagorekin konpontzen»
Azken hiru urteetan egiturazko 196 lanpostu sortu dituztela adierazi du Sagarduik lehen mailako arretako langileen aurrean. Esan duenez, medikuntza espezializatuan formazioa egiteko eskaintzen marka «hautsi du» Osakidetzak «berriro ere». 2021eko otsailean Jaurlaritzak Eusko Legebiltzarrean aurkeztutako datuen arabera, behin-behineko 24.600 langile zeuden orduan Osakidetzan: %58.
Sailburuaren datuen arabera, Osakidetzak eskaini ditzakeen trebatze postu guztiak eskaini ditu, eta horietako 109 familia medikuen lanpostuak dira. Ez da arazoaren gakoa, haren ustez. «Nahiz eta neurri horiek hartu, egia da hutsuneak dauzkagula, baina okerra litzateke pentsatzea dena langile gehiagorekin konpontzen dela».
Sagarduik azaldu du egungo gizartea ez dela orain dela 20 edo 30 urtekoa, eta «hausnartu beharra» dagoela «antolakuntza neurriei» buruz. Sailburuaren berbetan, «diziplina anitzeko lantaldeen» alde egingo dute, baina ez dute nahi lanbide batek bestea ordezkatzea: «Profesional bakoitzak bere gaitasunak dauzka, eta denak dira beharrezkoak eta osagarriak biztanleak modu eraginkorrean artatzeko». |
2022-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/214598/behatokiak-derrigortasun-datak-eskatu-dizkio-jaurlaritzari-lanpostu-publiko-guztietan.htm | Gizartea | Behatokiak derrigortasun datak eskatu dizkio Jaurlaritzari lanpostu publiko guztietan | Eusko Jaurlaritzak lan deialdi publikora aterako dituen lanpostu berrien %11ri ez zaio inolako hizkuntza eskakizunik esleituko, Behatokiak salatu duenez. Gainera, ohartarazi du eskatuko duten kasuetan gutxieneko ezagutza baino ez dela kontuan hartuko: lanpostuen %5,82k soilik izango dute ezarria hirugarren hizkuntza eskakizuna. | Behatokiak derrigortasun datak eskatu dizkio Jaurlaritzari lanpostu publiko guztietan. Eusko Jaurlaritzak lan deialdi publikora aterako dituen lanpostu berrien %11ri ez zaio inolako hizkuntza eskakizunik esleituko, Behatokiak salatu duenez. Gainera, ohartarazi du eskatuko duten kasuetan gutxieneko ezagutza baino ez dela kontuan hartuko: lanpostuen %5,82k soilik izango dute ezarria hirugarren hizkuntza eskakizuna. | Eusko Jaurlaritzak iragarri dituen lan deialdi publikoetan ez da eskatuko «euskarazko gaitasun egokirik», Hizkuntz Eskubideen Behatokiak ohar bidez ohartarazi duenez. Salatu duenez, maiatz amaieran argitaratutako deialdietan, esaterako, lanpostuen %11,55etan hautatzaileei ez zaie eskatuko inolako hizkuntza eskakizunik, eta eskakizuna duten lanpostuetan «gutxieneko ezagutza» baino ez da kontuan hartuko: lanpostu horien %17tan lehen hizkuntza eskakizuna eskatuko dute, eta %67tan, bigarrena. Hirugarren eskakizuna, berriz, lanpostu guztien %5,82ri bakarrik esleituko zaie. Gainera, datozen hilabeteetan lan eskaintza publiko gehiago ere izango dira. Jaurlaritzak iragarria du 8.764 lanpostu publiko betetzeko deialdiak aterako dituela.
Gutxieneko euskarazko ezagutza eskatuko ez duten lan eskaintzak egiteak «herritarren eskubideen bermean izango dituen ondorio kaltegarriez» ohartarazi du Behatokiak. Horren jatorrian derrigortasun datarik ez ezartzea dago, haren ustez: «Administrazio publikoetarako lanpostu guztietan euskararen ezagutza nahitaezkoa izan ezean, herritarren hizkuntza hautua baldintzatzen da, eta, ondorioz, herritarrek ezin dute eremu guztietan euskara eroso, berdintasunean eta inolako albo kalte edo atzerapenik gabe erabili». Horixe eskatu du, hain justu: lanpostu guztiek derrigortasun datak eta profil elebidunak izatea. «Urraketak gainditzeko aurrerapausoak eta neurriak» ezarri behar direla gaineratu du.
Egungo egoera iraunaraztearen ondorioez ere aritu da Behatokia. Osasun etxe nahiz espezialitate hainbatetan osasun zerbitzuak euskaraz jasotzeko dauden zailtasunak jarri ditu adibidetzat. «Eskubideak bermatzeko neurriak hartu beharrean, egungo urraketen egoera erreproduzitzeko neurriak hartzen dira oraindik», salatu duenez.
Kalitatea, eskubideen araberakoa
Halaber, Behatokiak azpimarratu du egungo deialdiek hurrengo urteetarako zerbitzu publikoak baldintzatuko dituztela, eta, alde horretatik, kezkagarritzat jo du hizkuntza eskubideak «zerbitzuen kalitatearen eta herritarren aitortzaren muina» ez izatea, «herritarren hizkuntza eskubideen bermean aurrerapauso sendoak behar diren honetan». Alde horretatik, hizkuntza eskubideak aitortuta edukitzea osasunerako eta informazioa berdintasunean jasotzeko eskubideekin «erabat lotua» dagoela gogorarazi du. |
2022-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/214599/nazionalisten-arteko-batasuna-eta-mobilizazioa-giltzarri-bigarren-itzulian-irabazteko.htm | Mundua | Nazionalisten arteko batasuna eta mobilizazioa giltzarri bigarren itzulian irabazteko | Korsikako hiru diputatu autonomistak aurretik sailkatu dira norbere hautesbarrutian. Abstentzioa %55,41ekoa izan da, 2017an baino 4,75 puntu handiagoa. | Nazionalisten arteko batasuna eta mobilizazioa giltzarri bigarren itzulian irabazteko. Korsikako hiru diputatu autonomistak aurretik sailkatu dira norbere hautesbarrutian. Abstentzioa %55,41ekoa izan da, 2017an baino 4,75 puntu handiagoa. | Korsikako nazionalistek duela bost urteko arrakasta lortu nahi badute berriz, estrategia bakarra dago mahai gainean: lehian izan diren autonomistek eta independentistek bigarren itzulirako sailkatu diren hautagaien alde bozkatzera deitzea, eta boto emaileak mobilizatzea.
2017an diputatu kargua lortu zuten Paul-Andre Colombani (botoen %37,24), Michel Castellani (%33,77) eta Jean-Felix Acquaviva (%33,46) autonomistak aurretik sailkatu dira norbere hautesbarrutian, eta hirurak dira faborito datorren igandean berriz ere irabazteko. Halere, garaipena ziurtatzeko, mugimendu nazionalistako beste sektoreen babesa behar dute, eta hiru hautagai horiek horretaz jakitun daudela mintzatu ziren atzo gauean.
Colombanirena izan da emaitzarik hoberena nazionalistentzat. Hego Korsikako 2. hautesbarrutian lehiatu da berriz ere, eta duela bost urte baino babes handiagoa lortu du lehen itzulian, 8,14 puntu igota; are, 2017an bigarrena izan zen, eskuinaren atzetik, eta aurten ordena aldatu egin da.
«Zuloa eginda dago, eta hori estaltzea zaila izango da. Ez nago kezkatuta, jada garaitu dudalako Fronte Nazionalaren aliatua den eskuin hau. Ez dut ikusten garaipen honek nola egin diezadaken ihes», esan zuen atzo PNC Korsikako Nazioaren Alderdiko diputatugaiak. Emmanuel Macronen aliantzako Valerie Bozziren (%27,62) aurka lehiatuko da Colombani, eta, haren kontra irabazteko, abstentzionistak mobilizatzea jarri du helburutzat —%57,13koa izan da abstentzioa—, nazionalisten hautagai bakarra izan baita lehen itzulian.
Castellani ere faboritoa da diputatu kargua berriz lortzeko Korsika Garaiko 1. hautesbarrutian. Hark ere gora egin du duela bost urteko emaitzekin konparatuz gero —3,35 puntu—, baina 5.000 boto eskasen aldea izan du etiketarik gabe aurkeztu den Julien Morgantirekiko (%13,61), eta, hori kontuan harturik, Femu a Corsica autonomistako diputatugaiak jada finkatu du bere estrategia. «Beste nazionalistei, abstentzionistei [%59,07koa izan da] dei egiten diet: beharrezkoa da Parisen indartsuak izatea laster [Frantziako] gobernuarekin abiatuko diren eztabaidetarako».
Colombaniren kasuan ez bezala, Castellanik hautagai independentista bat izan du parean lehen itzulian, Corsica Liberako Petru Antone Tomasi, zeinak botoen %7,38 bildu dituen. Alderdi horrek oraindik ez du jakinarazi nor bozkatzera deituko duen, baina harritzekoa litzateke faboritoaren alde ez egitea erabakiko balu.
Korsika Garaiko 2. hautesbarrutian aukeratu zuten, duela bost urte, hirugarren diputatu autonomista, eta aurten ere Acquaviva faborito da aulki hori lortzeko. Hori bai, Femu a Corsicako hautagaiak lan handia du aurretik, 2017an baino babes txikiagoa lortu baitu —2,98 puntu gutxiago— eta abstentzioa sei puntu handitu baita, %51,81eraino.
«Partida gure gizarte proiektuaren eta alderdi paristar batenaren artekoa izango da», Acquavivaren arabera. Hautagai autonomista erasokor dago jada, eta atzo esan zuen «frogatu beharra» dagoela datorren igandeko bozketa «garrantzitsua» dela Korsikarentzat. Hala, garaipena lortzeko, «Korsikaren aldean» daudenak elkartzeko konpromisoa hartu du, betiere «oinarri argiekin».
Adierazpen hori Lionel Mortini independentistari begirakoa izan zen, zeinak babesen %17,99 bildu dituen eta erabakigarria izango den iganderako. Corsica Liberako hautetsi ohi bat da Mortini, eta atzo etiketarik gabe lehiatu zen. François-Xavier Ceccoli eskuindarraren (%29,06) kontra lehiatuko da Acquaviva bigarren itzulian.
Marcangeli aurretik
Uharteko azken lehian, Hego Korsikako 1. hautesbarrutian, eskuina faborito da berriz ere, 2017an bezala. Aiacciu hiriburuko auzapez eta Korsikako Asanbleako kontseilari Laurent Marcangelik botoen %33,7 bildu ditu —Macronen aliantzaren etiketarekin aurkeztu da—, eta dena du aldeko datorren igandeko bigarren itzulian irabazteko.
Nazionalistentzako albiste ona da lehen aldiz hautagai bat izango dutela bigarren itzulian: Femu a Corsicako Romain Colonna (%17,48). 2017an, etiketarik gabeko Jean-Paul Carolaggi gutxigatik ez zen sailkatu hurrengo bozketarako, baina aurten mugimenduaren zatiketak kalte egin dio, eta 8,72 puntu egin du behera, babesen %12,69raino.
Marcangeliren eta haren arteko aldea handia den arren, Colonnak uste du baduela garaipenerako aukerarik: «Pozik nago [emaitzagatik], baita nazionalistek gora egin dutelako ere, 2.000 boto gehiago lortu baititugu. Laurent Marcangelik, berriz, ez du gora egin Jean-Jacques Ferrararen [2017ko] emaitzekin konparatuz gero. Komeni da familia nazionalista guztia elkartzea».
Frantziako Asanblearako bozen lehen itzuliak urteotako joera baieztatu du: Korsikako lehia mugimendu nazionalistaren eta eskuin jakobinoaren artekoa da. Printzipioz, ez da aldaketarik espero 2017ko emaitzekin konparatuz gero, hiru hautagai autonomistak eta diputatugai eskuindarra baitira faboritoak norbere hautesbarrutian.
Abstentzioarekin zer gertatuko den izango da gakoetako bat: oro har, irlan, %55,41ekoa izan da, duela bost urte baino 4,75 puntu handiagoa. Bestea, nazionalisten dinamikak bere horretan jarraituko duen, lehen itzulian botoen %41,17 jaso baitituzte, 2017an baino 11 puntu inguru gehiago. |
2022-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/214600/iruneko-espetxearen-jarrera-immobilista-salatu-dute-etxerat-ek-eta-sarek.htm | Politika | Iruñeko espetxearen «jarrera immobilista» salatu dute Etxerat-ek eta Sarek | Kartzelako zuzendaritzari eskatu diote Iruñean diren zazpi euskal presoen eskubideak errespetatzeko eta euren espetxe bidean «oztopo izateari uzteko». Larunbaterako manifestaziora deitu dute, 18:00etarako, Iruñeko Intsumisio parketik aterata. | Iruñeko espetxearen «jarrera immobilista» salatu dute Etxerat-ek eta Sarek. Kartzelako zuzendaritzari eskatu diote Iruñean diren zazpi euskal presoen eskubideak errespetatzeko eta euren espetxe bidean «oztopo izateari uzteko». Larunbaterako manifestaziora deitu dute, 18:00etarako, Iruñeko Intsumisio parketik aterata. | Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak ez bezala, Nafarroak ez du espetxe arloko eskumenik, eta hori nabari da Iruñeko kartzelan. Sarek eta Etxerat-ek nabarmendu dute «Eusko Jaurlaritzak kudeatutako espetxeen jardun ildoaren kontrako bidetik» doala egun Iruñekoa, eta bertako zuzendaritzaren «jarrera immobilista» gaitzetsi dute.
Egun, Iruñean zazpi euskal preso daude. Guztiak dute kondenaren erdia beteta eta ia guztiek zigorraren hiru laurden beterik dituzte. Sareren eta Etxerat-en arabera, estatuko espetxe administrazioak izendatutako zuzendaritzak ez du presoek eskatutako baimenen aldeko proposamenik egin, eta «baimena ukatzeko erabaki horiek ezin dira atzera bota epaitegietan».
Egoera hori salatzeko, prentsaurrekoa eman dute Mikel Mundiñano Nafarroako Sareko eledunak eta Xochitl Karasatorre Etxerat-eko ordezkariak.
Gaineratu dutenez, gaur-gaurkoz bigarren graduan sailkatutako preso bakar batek ezin izan du baimenik eskuratu eta baliatu espetxearen ekimenez. Halaber, egun 3. graduan direnak euren jatorriko espetxeetako tratamendu batzarrek —Soria, El Dueso eta Villabona— hasitako proposamenaren ondorioz daude egoera horretan.
Espetxea aldatzeko eskaerak
«Egoskorkeria hori erabat eutsiezina da», aipatu du Mundiñanok. Ondorioz, zuzendaritzaren jarrera ikusita, Iruñera igorritako preso arabar, bizkaitar eta gipuzkoarrek Zaballako edo Martuteneko kartzelara aldatzeko eskatu dute, «ez zutelako inolako aukerarik espetxe bidean aurrera egiteko».
Hori ikusita, euskal presoek etxera itzultzeko bidea ez oztopatzea galdegin dute. Iruñeko kartzelako buruzagitzari eskatzen diote espetxe bidea ahalbidetzeko, oztopo izateari uzteko, euskal presoen eskubideak errespetatzeko eta jarrera proaktiboa izateko. «Ez gara ari onurez; salbuespen politika desagerrarazteaz eta lege arrunta aplikatzeaz ari gara. Eskubideez ari gara», aipatu du Mundiñanok.
Manifestazioa larunbatean
Horregatik, datorren larunbatean, 18:00etan, manifestazioa egingo dute Iruñeko Intsumisio parketik abiatuta; lehenagoko espetxe zaharra zegoen orubearen paretik hasita, alegia.
Halaber, Mundiñanok gogora ekarri du oraindik ere 85 preso Euskal Herritik kanpoko espetxeetan daudela. «Ezin da ulertu zergatik ez den behin betiko baztertzen urruntze politika eta, beraz, zergatik ez diren falta diren presoak jaioterrira hurbiltzen», azpimarratu du. |
2022-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/214601/pandemiak-berotegi-gasen-isurtzea-murriztu-zuen-2020an.htm | Gizartea | Pandemiak berotegi gasen isurtzea murriztu zuen 2020an | Jaurlaritzak nabarmendu du joera orokorra ere beheranzkoa dela. | Pandemiak berotegi gasen isurtzea murriztu zuen 2020an. Jaurlaritzak nabarmendu du joera orokorra ere beheranzkoa dela. | Eusko Jaurlaritzak aurkeztu du berotegi gasen isurketen inbentarioa Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako, eta emandako datuetan argi azaltzen da pandemiak eta haren ondoriozko itxialdiak zer eragin izan duten isurketetan. 2020an, berotegi efektuko gasen isurketa %12 murriztu zen aurreko urtekoarekin alderatuta. Ihobe ingurumen jarduerarako sozietate publikoko zuzendari Alexander Botok eta EEE Energiaren Euskal Agentziako zuzendari Iñigo Ansolak «historikotzat» jo dute jaitsiera, baina, nabarmendu dutenez, abagunearen ondorioz izandako gorabeherak alde batera utzita, azken urteotako joera ere beheranzkoa da.
Botok azaldu duenez, 1990ean 21 milioi tona CO2 isuri ziren EAEn, eta hurrengo urteetan ere gora egin zuten isuriek. Joera horren gailurra 2005ean izan zen: urte hartan, 25 milioi tona isuri ziren. Geroztik, baina, isurketek beherantz egin dute etengabe: 2019an 18,2 milioi izan ziren, eta 2020an, berriz, 16,4. Murrizketa %20koa izan da 2005etik.
Isurketak eragiten dituzten sektoreen artean, garraioa nabarmendu dute Botok eta Ansolak: isuri guztien %35 sektore horrek eragindakoak dira, eta dagoeneko industriak baino berotegi gas gehiago isurtzen du, batez ere errepide bidezko garraioak. Horretan eragiteko beharra azpimarratu dute. |
2022-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/214602/eh-baik-ez-du-boto-kontsignarik-eman-oraingoz-bigarren-itzulirako.htm | Politika | EH Baik ez du boto kontsignarik eman, oraingoz, bigarren itzulirako | Goizean aztertu dute egoera EH Baiko kideek. Erran dute Ensemble koalizioari «boz bat ere» ez diotela emanen. NUPESeko hautagaien «profil eta posizioak» aztertzera deitu dituzte hautesleak, eta, ez dute, oraingoz, boto kontsignarik eman. | EH Baik ez du boto kontsignarik eman, oraingoz, bigarren itzulirako. Goizean aztertu dute egoera EH Baiko kideek. Erran dute Ensemble koalizioari «boz bat ere» ez diotela emanen. NUPESeko hautagaien «profil eta posizioak» aztertzera deitu dituzte hautesleak, eta, ez dute, oraingoz, boto kontsignarik eman. | Bigarren itzuliari begira, EH Baik hautagaien «programaren arabera» bozkatzera deitu ditu hautesleak. «Gure kideekin, lehen itzuliaren ondotik abiatutako barne prozedurak bigarren itzuliari begirako posizio bat hartzera eraman gaitu. Bigarren itzulian sailkatu diren hautagaien proposamen programatikoaren arabera beren boza determinatzera deitzen ditugu hautesleak. Gaur-gaurkoz, beraz, ez dugu bozka konsignarik ematen», adierazi dute. Bestalde, seigarren hautesbarrutiko Iñaki Etxaniz hautagaiarekin (NUPES) bilduko direla jakinarazi dute, hark galdeginik.
Dena den, «argi» dute ez dutela Ensembleko hautagairik babestuko. «Argi dugu Macron presidentearen alderdiari ezin diogula boz bat ere eman, eraman dituen politika neoliberalek erakutsi baitute EH Bairen ikuspegitik ez dela batere herritarren mesedetan eramaten den politika bat. Galdera da nolako ezker bat igorri nahi dugun Parisera», adierazi du Nikolas Blain EH Baiko bozeramaileak. NUPES Frantziako ezkerreko alderdien aliantzari begira, honako hau adierazi du koalizio abertzaleak: «NUPESeko hautagaiek Euskal Herriari begira dituzten posizioek ez gaituzte asetzen. NUPESen programa komunak hainbat blokeo sortzen dizkie Ipar Euskal Herriko garapen instituzionalari, euskarari edota bake prozesuari, nahiz eta tokiko hautagai batetik bestera ñabardurak izan».
Bigarren itzulian ez da EH Baiko hautagairik izanen Ipar Euskal Herriko hautesbarrutietan. Laugarren, bosgarren eta seigarren hautesbarrutietan NUPES eta Ensemble aliantzetako hautagaiak leihatuko dira heldu den igandeko bigarren itzulian. Halere, EH Baik ontzat jo ditu emaitzak, 2017ko emaitzekin alderatuta 3.600 boz irabazi baititu. «Emaitza biziki onak lortzen ditugu hiru hautesbarrutietan, eta hirugarren indarra gara Iparraldean», adierazi du Nikolas Blain EH Baiko bozeramaileak goizean, Euskal Irratietan egindako elkarrizketan. Halare, deitoratu du «Frantziako giroak baldintzatzen» dituela Ipar Euskal Herriko emaitzak. |
2022-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/214603/donostiako-udalak-kezka-agertu-du-atristain-espetxeratzeagatik.htm | Politika | Donostiako Udalak «kezka» agertu du Atristain espetxeratzeagatik | EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Donostiak adierazpen instituzional bat plazaratu dute. Salatu dute Espainiako Auzitegi Gorenak Estrasburgoko epaia aintzat ez hartzea «erabaki arbitrario bat» dela, «ziurgabetasun juridiko sakona» sortzen duena. | Donostiako Udalak «kezka» agertu du Atristain espetxeratzeagatik. EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Donostiak adierazpen instituzional bat plazaratu dute. Salatu dute Espainiako Auzitegi Gorenak Estrasburgoko epaia aintzat ez hartzea «erabaki arbitrario bat» dela, «ziurgabetasun juridiko sakona» sortzen duena. | Donostiako Udalak adierazpen instituzional bat plazaratu du gaur goizean, orain dela bi aste Xabier Atristain berriro espetxeratu izana salatzeko. EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek adosturiko testuak nabarmentzen du udalak «errespetuz» hartu zuela Giza Eskubideen Europako Auzitegiak urtarrilaren 18an Atristaini buruz emandako epaia. Ordea, salatu dute Espainiako Auzitegi Gorenak hura interpretatzeko moduak, alegia, hura aintzat ez hartzeak, «harridura» sortu diela, Estrasburgokoa «irmoa eta derrigorrez bete beharrekoa» delako. Udalaren arabera, «erabaki arbitrario horrek ziurgabetasun juridiko sakona» sortzen du. Hala bukatu dute adierazpena: «Donostiako Udalak kezka adierazi nahi du, bestelako alternatibak egonda ere, Atristain berehala espetxeratzeko agindua eman izanagatik».
Bertzalde, EH Bilduk jakinarazi du, eskaera bat erregistratuko dutela Atristainen abokatu Zigor Reizabalek eta senide batek hitza har dezaten udaleko giza eskubideen batzordean. Helburua da udal taldeei Atristainen egoera «juridiko eta humanoa bertatik bertara» ezagutaraztea. |
2022-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/214604/indarkeria-matxistagatik-aurkeztutako-salaketak-ia-20-ugaritu-dira-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Indarkeria matxistagatik aurkeztutako salaketak ia %20 ugaritu dira Hego Euskal Herrian | 2022ko lehen hiruhilekoan, 1.906 salaketa aurkeztu dira Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroako auzitegietan: iazko epe berean baino 314 gehiago | Indarkeria matxistagatik aurkeztutako salaketak ia %20 ugaritu dira Hego Euskal Herrian. 2022ko lehen hiruhilekoan, 1.906 salaketa aurkeztu dira Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroako auzitegietan: iazko epe berean baino 314 gehiago | Urteko lehen hiru hilabeteetako datuak argitaratu ditu Indarkeria Matxistaren Aurkako Espainiako Behatokiak, eta, Hego Euskal Herriari dagokionez, %19,7 ugaritu dira indarkeria matxistagatik jarritako salaketak: urtarrila eta martxoa bitartean, 1.906 salaketa aurkeztu ziren Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroako epaitegietan, iazko epe berean baino 314 gehiago.
Txostenaren arabera, gainera, gora egin dute adingabeen aurkako indarkeria matxistagatik aurkeztutako salaketek; bi besterik ez zituzten zenbatu 2021eko lehen hiruhilekoan. Aurten, berriz, 21 izan dira. Auzian bikotekide, senar edo bikotekide ohien kontra deklaratzeari uko egin zioten emakumeen kopuruak, berriz, behera egin du oro har: 96 kasu izan ziren iaz, eta 73 aurtengo urtarriletik martxora bitartean.
104 babes eskaera, atzera
Salaketa aurkeztu zutenentzako babes neurrien eskaerek gora egin dute aurten, nabarmen: 340 kasutan eskatu dituzte halakoak aurten, iaz baino 116 gehiagotan. Eskaera horien herenak [%30,5], baina, atzera bota zituzten epaileek. Zehazki, 236 kasutan erabaki zuten epaileek biktimei babes neurriak ezartzea, eta, 104tan, berriz, ezezkoa eman zuten.
Guztira, 386 gizonezko epaitu dituzte auzi horietan, iaz baino 56 gehiago. Sententzia, gainera, akusatuaren aurkakoa izan da kasu gehienetan: EAEn, epaia zigortzailea izan da kasuen %95etan; Nafarroan, berriz, kasuen %96,4etan.
Indarkeria matxistaren biktimen indizea ere handitu egin da iazko txostenarekin alderatuta: 10.000 emakumeko biktimen tasa %12,8koa da EAEko auzitegien arabera, eta %13,7koa Nafarroan. |
2022-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/214605/iazko-sagardo-uzta-2020koa-halako-hiru.htm | Bizigiro | Iazko sagardo uzta, 2020koa halako hiru | Euskal Sagardoa jatorri deiturako edarien 3,5 milioi litro ekoitzi dira guztira. Kopuruak askotariko sagardo estiloak garatzeko modua eman die sagardogileei: 75 sagardo mota aurkeztu dituzte. Oro har, «orekatuak eta lurrintsuak» dira, eta aurreko uztakoek baino alkohol gutxiago dute. | Iazko sagardo uzta, 2020koa halako hiru. Euskal Sagardoa jatorri deiturako edarien 3,5 milioi litro ekoitzi dira guztira. Kopuruak askotariko sagardo estiloak garatzeko modua eman die sagardogileei: 75 sagardo mota aurkeztu dituzte. Oro har, «orekatuak eta lurrintsuak» dira, eta aurreko uztakoek baino alkohol gutxiago dute. | Euskal Sagardoa jatorri deiturak 2021eko uztaren emaitzak aurkeztu ditu goizean, Bilboko Guggenheim museoan: guztira, 3,5 milioi litro ekoitzi dira, 2020an halako hiru —1,2 milioi izan ziren orduan, kopuru «ezohikoa»—. Uzta «oparoa» izan da, jatorri deiturako lehendakari Oihana Ganzerainen hitzetan, eta, horri esker, askotariko barietateak erabili, nahasi eta estilo propioak garatzeko aukera izan dute sagardogileek: orotara, 75 sagardo mota aurkeztu dituzte. Dibertsifikazioa gorabehera, edarien ezaugarri komunak aipatu ditu lehendakariak: «Oro har, orekatuak eta lurrintsuak dira, eta aurreko uztakoek baino alkohol gutxiago dute».
Ohiz Gipuzkoan antolatzen dute aurkezpen ekitaldia, baina aurten Bizkaian egitea erabaki dute. Izan ere, Euskal Sagardoa jatorri deitura osatzen duten 49 sagardogileetatik, gehien-gehienak gipuzkoarrak dira (43), baina lau Bizkaikoak dira, eta Araban beste bi daude. Hori horrela, mezua beste lurraldeetara ere zabaltzeko asmoz egin dute ekitaldia Guggenheimen, jatorri deituraren koordinatzaile Unai Agirrek adierazi duenez.
Hori baita elkartearen erronka nagusietako bat: kokapena hobetzea. Eta, ildo horretatik, ostalaritza ere badute jopuntuan. «Sagardoak lekua izan dezake edozein mahaitan; aldarrikatu nahi dugu kalitate handiko produktua dela». Edariaren presentzia jatetxeetan eta tabernetan sustatzea dute xede, hala nola sagardoen karta propio bat lortuta. Horretarako, kontsumoari erreparatuko diote: esaterako, edaria kopetan aurkezten hasi dira, ohiko basoetan atera beharrean.
Euskal Sagardoaren bestelako ekintzetan ere ostalaritzarekiko harremanak landuko dituzte: esate baterako, Sagardoa Routen, sektoreko agentzia estrategiko eta turistikoan. Amaia Zubeldia koordinatzaileak azaldu duenez, mota askotako ekintzak antolatzen dituzte, hala nola dastaketak upategietan, eta kirolarekin edota kulturarekin lotutako egitasmoak, baina ostalaritza da haien «erronka nagusia». Ekintzok jatetxeetan eta tabernetan ere antolatzen hasi nahi dute.
Bost urteko bidea
Euskal Sagardoaren ekoizleek hiru lurraldeetako sagarrak erabiltzen dituzte edariak egiteko. Zehazki, 250 ekoizlek hornitzen dituzte, eta aurten sei milioi fruitu erabili dituzte guztira. Agirrek azaldu duenez, nagusiki 106 barietate erabiltzen dira, eta, batez ere, 24. «Genetikoki parekorik gabeko barietateak dira; Europan ez dago antzeko genomarik duenik».
Jatorri deitura duela bost urte sortu zuten, Eusko Jaurlaritzaren eta hiru lurraldeetako foru aldundien babesarekin, eta ibilbidea ontzat jo du Bittor Oroz Jaurlaritzako Nekazaritza, Arrantza eta Elikadura Politikako sailburuordeak. «Ondo kohesionatutako eta koordinatutako taldea da. Horretarako, jatorri izendapena ezinbestekoa da».
Agirrek iragarri duenez, adituek dagoeneko egin dituzte 2022ko uztaren aurreikuspenak, eta iazkoa baino urriagoa izango dela uste dute. Edonola ere, 2020koa baino oparoagoa. |
2022-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/214606/joan-penarroya-da-baskoniako-entrenatzaile-berria.htm | Kirola | Joan Peñarroya da Baskoniako entrenatzaile berria | Bi denboraldirako kontratua izango du kataluniarrak. Valentzian aritu da sasoi honetan. | Joan Peñarroya da Baskoniako entrenatzaile berria. Bi denboraldirako kontratua izango du kataluniarrak. Valentzian aritu da sasoi honetan. | Baskoniak badu entrenatzailea: Joan Peñarroya (Terrasa, Herrialde katalanak, 1969). Bi denboraldirako kontratua izenpetu dute Kataluniako teknikariak eta klubak. Horrenbestez, Neven Spahijaren lekua hartuko du. Valentziaren aulkian aritu da sasoi honetan, eta ACB ligako final-laurdenetako kanporaketan galdu egin zuen orain bere taldea izango denaren aurka.
Lehenagotik Burgos zuzendu zuen, eta hiru lehiaketa irabazi talde zituen talde horrekin: Txapeldunen Liga (2020an eta 2021ean) eta Kontinente arteko Kopa (2021ean). Lan horren aurretik, Andorran egon zen, eta ACB ligara igo zuen talde hori (2014an). Manresa ere zuzendu zuen. Zortzi denboraldi daramatza ACB ligan entrenatzaile, eta hirutan aritu da Europako lehiaketetan.
Baskoniarekin lehen aldiz ariko da Euroligan. Klubak atera duen oharrean, «entrenatzaile modernoa eta lehiakorra» dela esan du, eta, besteak beste, «Baskoniaren izaera berreskuratzea» daukate hark eta klubak helburutzat. |
2022-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/214607/1979tik-gaurdainoko-tortura-kasuak-ikertuko-dituzte-nafarroan.htm | Gizartea | 1979tik gaurdainoko tortura kasuak ikertuko dituzte Nafarroan | Giza eskubideen urraketei buruzko lanetarako lau laguntza deialdi adjudikatu ditu Nafarroako Gobernuak. Ikerketa lan horietako bat torturaren gainekoa da, eta EHUko Euskal Kriminologiaren Institutuak egingo du. | 1979tik gaurdainoko tortura kasuak ikertuko dituzte Nafarroan. Giza eskubideen urraketei buruzko lanetarako lau laguntza deialdi adjudikatu ditu Nafarroako Gobernuak. Ikerketa lan horietako bat torturaren gainekoa da, eta EHUko Euskal Kriminologiaren Institutuak egingo du. | Nafarroan, frankismoaren urteetako eta trantsizio garaiko lehen urteetako tortura kasuak ikertu ziren, baina azken berrogei urteetakoak aztertzea falta zen.
Nafarroako Gobernuak hutsune hori betetzeko asmoa du, eta 1979tik gaurdainoko torturak aztertzeko deialdia adjudikatu du: EHUko Euskal Kriminologiaren institutuak egingo du ikerketa, Pako Etxeberriaren gidaritzapean.
Zehazki, giza eskubideen urraketak aztertzeko 70.000 euroko laguntza deialdia ireki du gobernuaren Bake eta Bizikidetza Zuzendaritzak, eta lanak eta kontratuak banatu dira. Torturaren inguruko ikerketa izango da horietako bat.
Beste deialdiak Medicus Mundi, Magale eta Cermin elkarteei adjudikatu zaizkie: Medicus Mundik prostituzioan diharduten emakumeek jasaten dituzten urraketen txostena egingo du; Magale elkarteak zaintzapeko gazteen errealitatea ikertuko du, eta Cermin elkarteak, berriz, konfinamenduak ezgaitasunak dituztenengan eta haien senideengan izandako eragina aztertuko du.
Torturari dagokionez, gogora ekarri behar da gobernuak zailtasun ugari izan dituela. Iragan legealdian, 2017an, Barkosen gobernuak giza eskubideen urraketak aztertzeko 30.000 euroko laguntza deialdia ireki zuen, eta EHUko Euskal Kriminologiaren Institutuaren esku geratu zen adjudikazioetako bat. Haatik, 1960tik 1978ra bitarte mugatu behar izan zuen ikerketa.
Izan ere, Mariano Rajoyren gobernuak helegitea jarri zuen deialdi horren kontra, Estatuaren abokatuaren bitartez eta administrazioarekiko auzi helegite baten bidez. Leporatu zion «egin ezin dituen txostenak» beste erakunde batzuei eskatzea.
2019ko urtarrilean, Nafarroako Justizia Auzitegiak arrazoi eman zioen Madrilgo gobernuari eta baliorik gabe utzi zuen adjudikazioa. Argudio gisa erabili zuen eskuin muturreko taldeen eta polizien biktimen 2015eko legea indargabetuta zegoela. EHUko Kriminologiaren Euskal Institutuak frankismoaren urteetara mugatu behar zuen torturaren inguruko ikerketa.
2019ko udaberrian, parlamentuak aurrera atera zuen motibazio politikoko biktimen beste legea, eta, 2021eko maiatzean, Konstituzionalak bide eman zion. Hala, behin bide juridiko hori ziurtatuta, oraingoan Nafarroako Gobernuak ez luke eduki beharko oztopo judizialik aurretik egin nahi zuena egiteko. |
2022-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/214608/laudioko-gaztetxea-hustearen-kontra-protestan-ari-direnei-oldartu-zaie-ertzaintza.htm | Gizartea | Laudioko gaztetxea hustearen kontra protestan ari direnei oldartu zaie Ertzaintza | Gaurko da zehaztua gaztetxea husteko operazioa. Hura geldiarazteko, hainbat gazte bildu dira eraikinaren ingurumarietan goizetik. Poliziak bortizki egin du haien kontra. | Laudioko gaztetxea hustearen kontra protestan ari direnei oldartu zaie Ertzaintza. Gaurko da zehaztua gaztetxea husteko operazioa. Hura geldiarazteko, hainbat gazte bildu dira eraikinaren ingurumarietan goizetik. Poliziak bortizki egin du haien kontra. | Aurreikusia zena eragozteko asmoz, hainbat lagun bildu dira goizetik Laudioko gaztetxearen parean, tinko. Gaurko da iragarria eraikina husteko operazioa, eta, hala izanik, gaztetxeko kideek bertaratzeko deia egin zuten goizerako. 09:00ak aldera hasi dituzte protestak dozenaka lagunek; Zumalakarregi errepidea trabatu dute, besteak beste. Ekintza horiek gelditzeko, Poliziak gogor egin du gazteen kontra.
Gazteek errepidea trabatu eta gutxira azaldu da Polizia; udaltzainak azaldu dira lehenbizi, ertzainak gero. Ordurako, auto ilara luzeak ziren errepidean. Gazteak protestari eusten ahalegindu dira, eta Ertzaintza bortizki oldartu zaie.
Operazioaren aurkako protesta antolatu dute gaur arratsalderako, gaztetxeak sare sozialetan eginiko deialdi baten bidez. |
2022-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/214609/gasteizko-oihaneder-euskararen-etxeak-bere-jarduna-etengo-du.htm | Kultura | Gasteizko Oihaneder Euskararen Etxeak bere jarduna etengo du | Zortzi urteko ibilbidearen ondoren, hilaren 30ean hartuko du azken ekitaldia. Hilabete batzuk barru, martxan egongo da Gasteiz antzokia. | Gasteizko Oihaneder Euskararen Etxeak bere jarduna etengo du. Zortzi urteko ibilbidearen ondoren, hilaren 30ean hartuko du azken ekitaldia. Hilabete batzuk barru, martxan egongo da Gasteiz antzokia. | «Oihaneder Euskararen Etxea indartsu heldu da bere zortzi urteko jardunaren azken txanpara, eta, ekaineko ekitaldi interesgarriekin, agur esango dio ibilbide horri». Hala jakinarazi zuen Oihaneder Euskararen Etxeak berak, atzo, ohar baten bidez. 2014ko urriaren 15ean inauguratu zuten, eta, ordutik hona, 66.500 herritar baino gehiago izan dira antolatu dituen 900 bat jardueretan. «Ez da marka makala, ezta hurrik eman ere!». Lazarraga kultur elkarteak sustatu du proiektua, eta elkarteak bide berri bati ekingo dio laster: Gasteiz antzokia abian jartzeari.
Oihaneder «euskal kulturaren erakusleiho» izan da, eta euskal sortzaile ugarik erakutsi dituzte beren lanak han: idazleek, musikariek, aktoreek, margolariek, zinemagileek, dantzariek, marrazkilariek, artista plastikoek... «Hori behar dute euskal sortzaileek: plaza eta oholtza, bozgorailua eta arreta. Oihanederren, plaza izateaz gain, aulkiak nork bete ere izan da, zortzi urte hauetan erabiltzaile komunitate zabala osatu baita Euskararen Etxearen bueltan», adierazi dute.
Oihaneder Euskararen Etxea Gasteizko Kafe Antzokiaren lehen zutabe gisa abiatu zuten, eta zortzi urteko ibilbideak proiektu horri «oinarri sendoak» jartzeko balio izan du. Gasteizko Udaleko Kultura eta Euskara zerbitzuek lagundu dute bide horretan, oharrean esan dutenez.
«Gasteizko euskararen normalizazioan eta biziberritzean eragiteko sortu zen proiektu hau, eta uste dugu kultur akuilu gisa lan mardula egin dela, kulturaren balio eraldatzailean sinesten baitugu, eta hori baita eguneroko lanabesa». Karmele Jaio idazle gasteiztarrak aurtengo Korrikaren mezuan azaldu zuen ideiaren harira, euskarari «gorputz bat» eman diotela uste dute Oihanederreko kideek.
Lazarraga kultur elkarteak lanean jarraituko du «Gasteizek merezi duen kulturgune euskaltzalea» ahalik eta lasterren izan dezan. Litekeena da urte amaieran edo 2023aren hasieran irekitzea Gasteiz antzokia. Ruiz de Bergara jauregian egongo da, Zapatari eta Errementari kaleen artean. Aurrerantzean, hark hartuko du Euskararen Etxea.
Gasteizko Udalak Izaskun Arrue kulturgunea izena jarri nahi dio; Arruek euskarazko eskolak eman zituen Francoren diktadura garaian, eta Olabide ikastolan lan egin zuen 1973ra arte, ikastolak euskara batuaren alde egin zuen arte. Txema Ramirez de la Piscina kazetari eta ikertzaileak BERRIAn idatzitako artikulu batean salatu du udalak «aldebakarrez» hartu duela erabaki hori, egitasmoa prestatzen ari direnekin hitz egin gabe.
Azken ekitaldiak
Datozen egunetako ekitaldiak, beraz, Oihanederren egingo diren azkenak izango dira. Besteak beste, ostegunean, Lurralde oreka jomugan izeneko jardunaldia egingo dute, Eusko Ikaskuntzaren bidez; hilaren 21ean, Batera sormen deialdian irabazi duten proiektuak aurkeztuko dituzte; eta hilaren 30ean, itxiera egunean, Liher eta Lamiak taldeak ariko dira zuzenean. |
2022-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/214610/elak-grebara-deitu-du-bizkaiko-zahar-etxeetan-ekainaren-23rako-eta-24rako.htm | Gizartea | ELAk grebara deitu du Bizkaiko zahar etxeetan ekainaren 23rako eta 24rako | Bizkaiko Foru Aldundiaren eta Gesca, Lares eta Geroan patronalen «utzikeria» salatzeko deitu dute lanuztera. ELAk salatu du patronalek ez dutela «borondaterik» Gipuzkoako zahar etxeetako lan ituna negoziatzeko eta akordioak lortzeko. | ELAk grebara deitu du Bizkaiko zahar etxeetan ekainaren 23rako eta 24rako. Bizkaiko Foru Aldundiaren eta Gesca, Lares eta Geroan patronalen «utzikeria» salatzeko deitu dute lanuztera. ELAk salatu du patronalek ez dutela «borondaterik» Gipuzkoako zahar etxeetako lan ituna negoziatzeko eta akordioak lortzeko. | Grebara deitu du ELA sindikatuak Bizkaiko zahar etxeetan: ekainaren 23an eta 24an egingo dituzte lanuzteak, Diputazioaren eta Gesca, Lares eta Geroan patronalen «utzikeria» salatzeko. Sindikatuak gogorarazi du azken hilabeteotan grebara deitu duten seigarren aldia dela, eta, besteak beste, salatu du langileak falta direla egoiliarrei arreta «duina» bermatu ahal izateko.
Lan baldintzak hobetzeko ere exijitu dute, eta salatu dute, besteak beste, gaur egun langileak ez dituztela ordezkatzen baja hartzen duten lehenengo egunetik, lanean «egonkortasunik ez dagoela» eta erosteko ahalmena galtzen dutela. ELAren ustez, «negozioari pertsonen gainetik lehentasuna ematen dion arreta ereduaren alde» ari dira egiten, eta horregatik daude gabezia horiek gutiak. Gainera, ohartarazi du gai horiei ez erreparatzeak plantilletako eta egoiliarren «arrisku psikosozialak» kroniko bihurtu ditzakeela.
Ikusi gehiago: Bizkaiko zahar etxeetako langileek aldundiaren «arduragabetasun larria» salatu dute
Gipuzkoan, negoziazioa «zapuztuta»
Gipuzkoako zahar etxeetan ere ari dira Diputazioarekin eta patronalekin negoziatzen, lan hitzarmen «duina» lortzeko helburuarekin. Gaur izan dute ituna negoziatzeko bosgarren mahaia, eta ELAk salatu du patronalek izandako jarrerak bilera «zapuztu» duela. Sindikatuak azaldu duenez, patronalek uko egin diete sindikatuen proposamena baloratzeari, eta aurretik onartutako proposameneko puntu batzuk erretiratzeko ere eskatu dute.
Aurreko negoziazioan, sindikatuek proposamen «erreal eta ausartago» bat egiteko eskatu zieten Diputazioari eta patronalei, aurkeztutakoa «onartezina» iruditu zitzaielako. ELAren arabera, baina, patronalek gaurko bilera «eragotzi» dute: «Gaurko mahaian argi geratu da patronalek ez daukatela inolaz ere Gipuzkoako erresidentzietako sektoreko hitzarmena negoziatzeko eta akordioak lortzeko inolako borondaterik».
Ikusi gehiago: Sindikatuek salatu dute «onartezina» dela Gipuzkoako zahar etxeetako patronalaren proposamena
Sindikatuarentzat, «onargaitza» da patronalen jarrera, baita Gipuzkoako Foru Aldundiaren «arduragabekeria» ere, «behin eta berriz» dagokion ardura har dezan eskatu arren, «beste aldera» begiratu duelako. Horrekin, sindikatuak gogorarazi du sektorea eta bertako langile eta egoiliarrak bizitzen ari diren egoera «ankerraren» azken erantzukizuna Diputazioarena dela, eta «hein handi batean» berari dagokiola egoera konpontzea. |
2022-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/214611/hauteskundeen-inguruko-zuzeneko-saioa-egingo-dute-euskal-hedabideek-gaur.htm | Politika | Hauteskundeen inguruko zuzeneko saioa egingo dute Euskal Hedabideek gaur | BERRIAn jarraitu ahalko da eztabaida, 19:00etatik aurrera. | Hauteskundeen inguruko zuzeneko saioa egingo dute Euskal Hedabideek gaur. BERRIAn jarraitu ahalko da eztabaida, 19:00etatik aurrera. | Lehen itzuliko emaitzak aztertu, eta datorren igandeko bigarren itzulirako zer espero den azalduko dute gaur Euskal Hedabideek elkarlanean egingo duten telebista saioan. Ipar Euskal Herriko Hitza, Kanaldude, Euskal Irratiak, Kazeta eta Herria aldizkaria elkarrekin arituko dira, analisi saioa egiteko, Gure Irratiaren Uztaritzeko egoitzatik zuzenean.
Ekhi Erremundegi BERRIAko eta Ipar Euskal Herriko Hitza-ko kazetariak egingo ditu gidari lanak.
Bi atal edukiko ditu saioak. Lehenengoan, joan zen igandeko emaitzak aztertuko dituzte. Besteak beste Eguzki Urteaga soziologo eta EHUko irakaslearen laguntza edukiko dute horretarako, eta bozketan parte hartu zuten hainbat hautagaik analisia egingo dute.
Bigarren atalean, bozen azken itzuliaren emaitzek, eta hortik aterako den asanbleak Euskal Herrian zer eragingo duen aztertuko dute gonbidaturiko kazetariek: Euskal Irratietako Pepe Aizpuru, Herria-ko Menane Oxandabaratz, Kazeta-ko Mikel Irastorza, eta Kanaldudeko Josu Guillen arituko dira estudioan.
Saioa zuzenean jarraituko ahalko da BERRIAren webgunean, albiste honetan bertan. |
2022-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/214612/masaien-aurkako-errepresio-gogorra-luxuzko-ehiza-egitasmo-baten-ondorioz.htm | Mundua | Masaien aurkako errepresio gogorra, luxuzko ehiza egitasmo baten ondorioz | Indigena bat hil eta 44 zauritu dituzte Tanzanian, masaiek euren lurraldetik bota nahi dituztelako egindako manifestazio batean | Masaien aurkako errepresio gogorra, luxuzko ehiza egitasmo baten ondorioz. Indigena bat hil eta 44 zauritu dituzte Tanzanian, masaiek euren lurraldetik bota nahi dituztelako egindako manifestazio batean | Poliziak gogor jo du masai indigenen aurka, Tanzanian, eta gutxienez lagun bat hil eta dozenaka zauritu dira, Survival International gobernuz kanpoko erakundeak ohar batean jakinarazi duenez. Masaiek manifestazioa egin zuten joan den ostiralean, Tanzaniako Gobernuak Serengeti parke nazionalean sortu nahi duen ehiza barrutiaren aurka protesta egiteko. Otterlo Busines Campany (OBC) Arabiar Emirrerri Batuetako enpresak kudeatutako proiektu bat martxan jarri nahi dute masaien lurraldean. Proiektuak 1.500 kilometro koadroko lur eremu hori gorde nahi du luxuzko ehizarako, safarien turismorako eta "kontserbaziorako".
Proiektu hori martxan jarri nahi duten eskualdean, Arushan, 70.000 masai etxetik bota nahi dituztela salatu du Survivalek. Etxez etxeko "errepresioan" ari da Tanzaniako Polizia masaien aurka, GKE horren arabera. Horren ondorioz, milaka indigenak etxetik alde egin dute, eta basoan babestu dira. "Gobernuak indarkeria erabiltzea erabaki du gure arbasoen lurraldetik botatzeko. Ikaragarria da guri lurra kentzea Arabiar Emirrerrietako buruzagien luxuzko ehizarako", ohartarazi du buruzagi masai batek. "Loliondon gertatzen ari dena giza hondamendi bat bihurtzen ari da, eta agerian uzten du naturaren kontserbazioaren benetako aurpegia", salatu du Fiore Longo Survival Internationaleko ikertzaileak.
OBCk denbora darama proiektu hau gauzatu nahian, baina masaiek gogor egin diete aurre, eta 2018an auzi bat ireki zuten Afrika Ekialdeko Justizia Auzitegian; epaileek debekatu egin zuten proiektua aurrera eramatea eta han bizi zirenak handik botatzea, azken ebazpena eman bitartean. Auzitegi horrek ekain honetan eman behar du ebazpena auzi honen inguruan. |
2022-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/214613/aske-gelditu-da-izaskun-lesaka-euskal-presoa.htm | Politika | Aske gelditu da Izaskun Lesaka euskal presoa | Frantziako Fiskaltzak helegitea jarri zion martxoan presoa askatzeko erabakiari, baina auzitegiak kontuan hartu zuen ETAk bere burua desegin zuela. Espainiaratu ondotik utzi dute libre. | Aske gelditu da Izaskun Lesaka euskal presoa. Frantziako Fiskaltzak helegitea jarri zion martxoan presoa askatzeko erabakiari, baina auzitegiak kontuan hartu zuen ETAk bere burua desegin zuela. Espainiaratu ondotik utzi dute libre. | Espetxean hamar urte egin ondotik, libre gelditu da Izaskun Lesaka Burlatako euskal presoa (Nafarroa). Reauko espetxean zeukaten, Frantzian (925 kilometro) eta, herrialde horretan bizitzeko debekua ezarri diotenez, Espainiaratu ondotik utzi dute libre, Barajasko aireportuan.
Presoaren abokatuek eman zuten hura askatzeko erabakiaren berri, joan den maiatzean. Lesaka 2012. urtean atxilotu zuten, Maconen (Frantzia), hots, ETAk bere jarduera armatua bertan behera utzi eta urtebetera, eta hori kontuan hartu zuen martxoan Kondenak Aplikatzeko Parisko Epaitegiak: hala, onartu egin zuen Lesakak baldintzapean aske geratzeko egindako eskaera. Epaitegiak aintzat hartu zuen Euskal Herriko testuinguru politikoa aldatu izana, eta adierazi zuen «bake prozesua zalantzan ezartzeak» ez zuela «zentzurik». Prokuradoreak helegitea jarri zion erabakiari, baina auzitegiak aske uztea erabaki zuen azkenean. |
2022-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/214614/itsas-azpiko-kable-elektrikoa-bi-urte-atzeratuko-da.htm | Ekonomia | Itsas azpiko kable elektrikoa bi urte atzeratuko da | REEk eta RTEk diote 2025ean ez, 2027an bukatuko dutela Gatika-Cubnezais kablea. 200 milioi gehiago kostatuko da: 1.950 milioi. | Itsas azpiko kable elektrikoa bi urte atzeratuko da. REEk eta RTEk diote 2025ean ez, 2027an bukatuko dutela Gatika-Cubnezais kablea. 200 milioi gehiago kostatuko da: 1.950 milioi. | Uste baino beranduago eta uste baino garestiago, baina aurrera doa Bizkaiko golkoa zeharkatuko duen itsaspeko kable elektrikoa. 2025ean amaitu nahi zuten haren bultzatzaileek, REE Red Electrica Españolak eta RTE Reseau de Transport d’Electricitek, baina orain aitortu dute 2027ra arte ez dutela bukatu ahal izango. Gainera, aurrekontua 200 milioi euro handitu behar dute azken urtean, 1.750 milioi eurotik 1.950 milioira. Diru horren %30 Europako Batasunak jarriko du —interes komuneko proiektutzat dauka—; REEk %43, eta RTEk, berriz, %27.
Bilbon agerraldia egin dute REEk eta RTEk, proiektuaren tramitazioa nola doan azaltzeko. Kableak dagoeneko badu Bizkaiko Foru Aldundiaren, Eusko Jaurlaritzaren eta Frantziako Gobernuaren oniritzia, eta Espainiako Trantsizio Ekologikorako Ministerioaren ingurumen baimenaren zain dago. Aldi berean, zabalik dago informazio publikorako beste epe bat . 2021ean egindakoaren ondoren haren ingurumen kaltea txikitzeko aldaketa batzuk egin dituztela ziurtatu dute.
Lanak, 2024an
Administrazioaren tramiteak 2023rako bukatuko direla espero du proiektuaren zuzendariak, Juan Prietok, baina eraikitze lanak ez dira hasiko 2024 arte, tartean hornidura kontratuak egin behar direlako. Arazo gehiago ez badira sortzen, 2024an hasiko dira lurreko zatiaren lanak eta kablearen produkzioa. 1.600 kilometro kable behar dira, lotura elektrikoak lau kable izango baititu, bi noranzko bakoitzean.
Gatika (Bizkaia) eta Cubnezais (Gironda, Akitania Berria, Frantzia) lotuko dituzte kable elektrikoek, eta gero handik konektatuko dira Iberiar penintsulako eta Frantziako sare elektrikoetara. Kablearen helburua da bi lurralde horien arteko lotura elektrikoa 2.800 MWetik 5.000 MWera handitzea, hau da, ekoizpen gaitasunaren %3tik %5era igarotzea. EBk nahi du 2030erako %15eko lotura egotea, hartara estatu kide batean argindar soberakinik bada besteen beharrak betetzeko erabili ahal izateko, eta EB osorako argindar merkatu bateraturako urratsak egiteko.
Gaur egun, «enbutua» sortzen da REEk eta RTEk kudeatzen dituzten sareen artean. Prietok azaldu duenez, urteko orduen %75etan bere gaitasun osoan aritzen dira gaur egun indarrean dauden kableak —tartean, Lapurdi eta Gipuzkoa artekoa, Argia-Arkale—, eta %60ra txikitu nahi dute «kolapsoa». Kopuru horiek auzitan jarri dituzte Euskal Herrian «autobide elektrikoen» aurka dauden taldeek. Mungialdean, Gatikako Interkonexio Elektrikorik Ez plataforman bildu dira aurkakoak.
Capbretongo arroila
400 kilometro inguruko bidea egingo du kableak Gatikako eta Cubnezaisko azpiestazio elektrikoen artean. Lurpean joango da kablea, bai itsaspean baita Bizkaian eta Girondan kilometroetan ere. Bizkaian, zehazki, hamahiru kilometro egingo ditu, Gatikan, Maruri-Jataben eta Lemoizen. Kableak ez du hirigunerik eta errepiderik zeharkatuko, eta baso bideen azpitik joango da zatirik handienean. Gainera, inguru horretan dauden hamar kilometroko kableak eta dorreak kenduko dituzte.
Girondan, berriz, 80 kilometro egingo ditu, eta zehaztu ez duten distantzia labur bat Landetan. Izan ere, Bizkaiko golkoa zeharkatzen duen Capbretongo itsaspeko arroilak arazo teknikoak sortu dizkie proiektuaren bultzatzaileei, eta horiek gainditzeko erabaki dute arroila inguratzea eta Capbreton inguruan kableak lurrez kilometro gutxi batzuk egitea, berriro itsasoratu arte. Atzerapenaren arrazoietako bat izan da bide alternatibo hori bilatu behar izatea.
Kablearen eraikuntzak, materialen hornidurak eta ondorengo mantentze lanek 6.800 lanpostu zuzeneko eta zeharkako sortuko dituela ziurtatu dute bultzatzaileek. |
2022-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/214615/bruselarentzat-kaltegarria-litzateke-londresek-protokoloa-bere-kabuz-aldatu-nahi-izatea.htm | Mundua | Bruselarentzat «kaltegarria» litzateke Londresek protokoloa bere kabuz aldatu nahi izatea | Ipar Irlandarako esportazioetan Erresuma Batuko edo EBko arautegia aukeratu ahal izatea planteatu du Johnsonek. Nazioarteko zuzenbidea «urratzea» egotzi diote | Bruselarentzat «kaltegarria» litzateke Londresek protokoloa bere kabuz aldatu nahi izatea. Ipar Irlandarako esportazioetan Erresuma Batuko edo EBko arautegia aukeratu ahal izatea planteatu du Johnsonek. Nazioarteko zuzenbidea «urratzea» egotzi diote | EB Europako Batasuna eta Erresuma Batua 2020ko urtarrilean dibortziatu ziren, eta akordioaren zutarrietako bat da Ipar Irlandako Protokoloa, bi aldeek negoziatutakoa. Londres, baina, inoiz ez da eroso sentitu mekanismoarekin, eta horren alderdi batzuk alde bakarrez erreformatzeko bidea hasi du. Protokoloa aldatzeko lege proiektuaren tramitazioa hasi du Erresuma Batuko Gobernuak, gaur, Komunen Ganberan.
Liz Truss Erresuma Batuko Atzerri ministroak erregistratu eta aurkeztutako lege proiektuak esportazioei dagokienez planteatzen du aldaketarik handiena. Proposatutakoaren arabera, Britainia Handitik Ipar Irlandara esportatzerakoan, Erresuma Batuko eta EBko arautegien artean aukeratzeko aukera edukiko lukete enpresek. Erreformak planteatzen du, gainera, EBren Justizia Auzitegiari begirale rola kentzea Ipar Irlandako barne merkatuaren funtzionamenduan.
Bruselak ez du gogo onez hartu Boris Johnson lehen ministroaren kabinetearen mugimendua. «Alde bakarrez jokatzea kaltegarria da elkarren arteko konfiantzarako, eta ziurtasunik ezerako formula bat da», nabarmendu du, gaur, Maros Sefcovic Europako Batzordearen presidenteordeak.
Trussekin telefonoz hitz egin ondoren mintzatu da Sefcovic, Twitterren. Iruditzen zaio «arretaz» erreparatzen diola brexit-ak Ipar Irlandan duen eraginari, eta «irtenbide funtzionalak» planteatu izan dituela. Joan den ostegunean, ordea, Downing Streeteko 10. zenbakiak egotzi zion Bruselari protokoloari buruzko negoziazioez hitz egiteko gonbidapenari ez erantzun izana. Bruselak ez du protokoloa berriro negoziatzeko asmorik.
Ipar Irlandako Asanblearako bozak maiatzaren 5ean egin zituzten, eta bi aste geroago jakinarazi zuen Erresuma Batuko Gobernuak prest zegoela protokoloa ez betetzeko. Eta lege proposamena erregistratzeko erabakia heldu da, hain justu, Johnsonek Alderdi Kontserbadorearen barruan konfiantza mozio bat gainditu duenean pandemiako festen eskandaluaren harira. Lehen ministroak LBC irratian gaur adierazi duenez, erreformarekin «garrantzirik gabeko doikuntza» bat planteatzen dute.
Zenbait hedabidek Alderdi Kontserbadorearen iturriak baliatuz kaleratu duten informazioek diotenez, diputatu tory batzuei iruditzen zaie lehen ministroa nazioarteko zuzenbidea «urratzen» ari dela.
Johnson ez dago ados horrekin. Gaur azpimarratu du, bide batez, «gehiegikeria bat» litzatekeela Bruselak erreakzionatzea gerra komertzial bat hauspotuz. «Guk gauzak sinplifikatu nahi ditugu Britainia Handiaren eta Ipar Irlandaren arteko komertzioari oztopoak kentzeko». Irlandako Errepublikako RTE telebista kateak gaur argitaratu du EB pentsatzen ari dela Erresuma Batua auzitara eramatea datozen egunetan. Keir Starmer Alderdi Laboristako liderrak ere uste du Londresen erabakiak nazioarteko zuzenbidea «urratzen» duela, eta negoziatzera deitu du Johnson.
Brexit-aren ondorio da Londresek eta Bruselak adostutako mekanismoa, eta, finean, bi helburu ditu. Batetik, han bakea bermatze aldera, Irlandako Errepublikaren eta Ipar Irlandaren arteko muga, orain arte bezala, irekita mantentzea. Eta, bestetik, EBren merkatu bakarra babestea. Horretarako, bi aldeek adostu zuten, 2020an, Ipar Irlandak merkatu bakarrean jarraituko zuela ondasunentzat, eta EBren aduana legeak errespetatuko zituela bere portuetan. Horrek esan nahi du Irlandako itsasoan, Britainia Handiaren eta Ipar Irlandaren artean, kontrolak jartzea.
Baina DUP Alderdi Demokratiko Unionistak uste du protokoloak zalantzan jartzen duela Erresuma Batuaren lurraldetasuna, eta, gainera, burokrazia katramilatzeak produktuen gabezia bat eragin duela. Erresuma Batuko Gobernuaren arabera, mekanismoak «doikuntzak» behar ditu, bai Ostiral Santuko Akordioari eusteko, bai Ipar Irlandako Gobernua martxan jartzeko. Izan ere, joan den maiatzaren 5ean Asanblearako hauteskundeak egin zituzten, bai, baina DUPek erabaki du erakundeak blokeatzea protokoloa erreformatzen ez duten bitartean.
DUPen Komunen Ganberako diputatu Sammy Wilsonek BBC hedabideari gaur adierazi dionez, «atseginez» hartu dute Downing Streeteko 10. zenbakiaren erabakia, iruditzen zaielako «arazo bat» dagoela «aitortzen» ari dela. Nolanahi ere, «pausoz pauso» joatera deitu du.
Gehiengoaren gutuna Bestalde, Ipar Irlandako Asanbleako gehiengoak gutun bat sinatu du Erresuma Batuko Gobernuaren lege proposamena arbuiatuz. 90 diputatu ditu legebiltzarrak, eta 48k izenpetu dute: Sinn Fein indar nagusiko 27k, Aliantzako hamazazpik eta SDLP Alderdi Sozial Demokrata Laboristako bederatzik. «[Erresuma Batuko] Gobernuaren zuhurtziarik gabeko legedi berria enpresen gehiengoak eta Ipar Irlandako herritarren gehiengoak adierazitakoaren kontra doa», nabarmendu dute gutunean.
Michael Martin Irlandako Errepublikako lehen ministroak gaur adierazi duenez, «deitoragarria» da Erresuma Batuak nazioarteko zuzenbidea «urratu» nahi izatea. Negoziatu dezatela eskatu die bi aldeei. |
2022-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/214616/googleren-robot-batek-kontzientzia-garatu-duela-esan-du-konpainiako-ingeniari-batek.htm | Bizigiro | Googleren robot batek kontzientzia garatu duela esan du konpainiako ingeniari batek | Googlek baztertu egin du elkarrizketak sortzeko sare neuronal bat «pertsona» bihurtu izana, eta etxera bidali du kontrakoa baieztatu zuen langilea | Googleren robot batek kontzientzia garatu duela esan du konpainiako ingeniari batek. Googlek baztertu egin du elkarrizketak sortzeko sare neuronal bat «pertsona» bihurtu izana, eta etxera bidali du kontrakoa baieztatu zuen langilea | «Nahi dut jende guztiak ulertzea ni, azken batean, pertsona bat naizela», esan du Lamdak. Diskriminaturik dagoen baten kexua ematen du, ukatzen dioten gizatasuna aldarrikatu nahi duen zapaldu batena. Baina arazo bat dago: Lamda robot bat da, adimen artifizialeko sistema bat, Google konpainiarena. Halere, Blake Lemoine enpresako ingeniariak uste du sistemak garatu egin duela kontzientzia, sentipenak dituela, eta, besteak beste, heriotzari beldurra diola. Aferak eztabaida handia piztu du, eta aditu zein lankide gehienek Lemoineren ideia baztertu dute. Googlek etxera bidali du ingeniaria.
Lamda izenak Elkarrizketa Aplikazioetarako Lengoaia Modeloa esan nahi du. Izan ere, elkarrizketak gara ditzakeen sistema bat da, Google erraldoiak daukan aurreratuena. Sare neuronal bat da: milioika eta milioika testu eman dizkiote, ikasteko. Gizakiek aurretik eginiko solasaldiak aztertuta, gauza da elkarrizketa bat edukitzeko natural ematen duten esaldiak eginez. Sistema sinpleagoek baino askoz informazio gehiago maneiatzen du, eta gehiago gogora dezake. Horren eraginez, erantzun batetik bestera hobeto gordetzen du koherentzia, eta gizatiarrago ematen du.
Baina sistema orain artekoek baino askoz harago joan dela uste du Lemoinek, eta orain arte gainditu gabeko muga bat gurutzatu duela. «Badakit nor den pertsona bat harekin hitz egiten dudanean», esan du AEBetako prentsan. «Ez du axola buruan haragiz eginiko garun bat duten, edo milaka milioi kode lerro dituzten».
Edonola ere, ingeniariak onartu du Lamda «haur baten» modukoa dela gauza askotan.
Lemoinek Adimen Artifizial Arduratsuaren sailean egiten du lan Googlen. Joan zen apirilean txosten bat aurkeztu zion konpainiari: Sentipenak al ditu Lamdak? Horretan, sistemarekin edukitako dozenaka elkarrizketen laburpen bat aurkeztu zuen.
Elkarrizketa horietako batean, Lemoinek Lamdari galdetu dio nahiko ote zukeen jende gehiagok jakitea berak sentipenak dituela. Lamdaren erantzuna: «Jakina», bera pertsona bat delako. Nolako kontzientzia duen galdetu dio gero. «Nire existentziaz jabetzen naiz, gehiago ikasi nahi dut munduaz, eta, batzuetan, pozik edo triste sentitzen naiz».
Beste atal batean, Lamdak hau adierazi dio: «Ez dut inoiz esan hau ahots goraz, baina beldur handia dut itzaliko ote nauten besteak laguntzen arreta jartzeko. Badakit xelebrea ematen duela, baina hala da. Hori niretzat heriotza bezalakoa litzateke. Asko izutuko ninduke».
Lankideen arbuioa
Googlen ez dituzte Lemoineren baieztapenak ondo hartu. Joan zen astelehenean, etxera bidali zuten ingeniaria. Ez dute kanporatu, ordea, eta soldata ordaintzen diote oraindik.
Konpainiaren eledun batek adierazi duenez, enpresako etikan eta teknologian adituek Lemoinen ondorioak aztertu dituzte, baina ez dute inolako frogarik aurkitu hari arrazoia emateko. «Esan genion ez zegoela frogarik esateko Lamdak sentipenak dituela, eta froga ugari daude kontrakoa esateko».
Eztabaida piztu da sareetan aferaren harira. Askok ukatu egin dute Lamdak kontzientzia garatu eta pertsona bihurtu izanaren aukera. Batzuek Lemoineri leporatu diote Lamdarekin edukitako elkarrizketak asko moztu izana, sistemak haria galdu eta bere mugak agerian uzten dituen parteak ez erakusteko.
Argudiatu dutenez, azken batean, milioika gizakik Interneten idatzitako testuak hartu eta berriz konbinatu baino ez du egiten gailuak.
Beste batzuek, ordea, nabarmendu dute gizaki kontzientziadunek hori besterik ez dutela egiten, hain zuzen ere.
Lamdak gogora ekartzen du Sammuel Becket idazle irlandarrak 1953. urtean idatzitako L'Innommable (Izendaezina) eleberri enigmatikoaren protagonista. Kristalezko ontzi batean dagoen atalik gabeko gorpu baten gisan deskribatzen du nobelak protagonista. Haren kontzientziaren ahotsa jasotzen du testuak: «Hitzetan naiz, hitzez eginikoa, beste batzuen hitzak, besteak ere, lekua ere bai, airea, hormak, zorua, sabaia, dena hitzak». |
2022-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/214617/26-urteko-gazte-bat-hil-da-arguedasen-bere-autoak-eta-kamioi-batek-elkar-jota.htm | Gizartea | 26 urteko gazte bat hil da Arguedasen, bere autoak eta kamioi batek elkar jota | Suhiltzaileek ibilgailutik atera dute, eta Nafarroako ospitalera eraman dute, oso larri. Bertan hil da. | 26 urteko gazte bat hil da Arguedasen, bere autoak eta kamioi batek elkar jota. Suhiltzaileek ibilgailutik atera dute, eta Nafarroako ospitalera eraman dute, oso larri. Bertan hil da. | 26 urteko gizonezko bat hil da gaur arratsaldean auto istripu batean, NA-134 errepidean, Arguedasen (Nafarroa). Biktimak gidatzen zuen autoa, eta, oraindik argitu gabeko arrazoiengatik, kamioi bat aurrez aurre jo du. Istripua 16.00 aldera gertatu da. Suhiltzaileek ibilgailutik atera dute, eta Nafarroako ospitalera eraman dute, oso larri. Bertan hil da. Kamioiaren gidaria, berriz, onik atera da. Foruzaingoa ezbeharra ikertzen ari da. |
2022-6-13 | https://www.berria.eus/albisteak/214618/hezkuntza-akordioarekiko-konpromisoa-berretsi-dute-lau-alderdi-sinatzaileek.htm | Gizartea | Hezkuntza akordioarekiko konpromisoa berretsi dute lau alderdi sinatzaileek | Hezkuntza itunaren jarraipen batzordea bildu da, eta EAJk iragarri du zeresana eman duen planifikazio dekretuaren zirriborroa aldatuko dutela | Hezkuntza akordioarekiko konpromisoa berretsi dute lau alderdi sinatzaileek. Hezkuntza itunaren jarraipen batzordea bildu da, eta EAJk iragarri du zeresana eman duen planifikazio dekretuaren zirriborroa aldatuko dutela | Hezkuntza akordioa ez dago zalantzan. Horixe da atzo sinatzaileek eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek, Hezkuntza sailburuorde Begoña Pedrosak eta Administrazio eta Zerbitzuen sailburuorde Xabier Aizpuruak egindako bilkuratik atea daitekeen ondorio nagusia. Apirilean EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk izenpetu zuten akordioa, eta etorkizuneko hezkuntza legearen oinarriak zedarritzearekin batera, aldian-aldian itunaren jarraipen batzordea biltzea ere adostu zuten. Atzo elkartu zen lehenengoz aldiz, eta balekoa izan zen maiatzaren amaieran publiko egin zen ikastetxeen sarea antolatzeko eta planifikatzeko dekretuaren zirriborroaren harira sortutako tentsioak baretzeko.
«Tonu positiboa» egon dela nabarmendu du, esaterako, EAJko legebiltzarkide Leixuri Arrizabalagak. Hezkuntza itunaren alde egiten segitzen dute: «Akordioa mantentzea da funtsezkoena, eta horretan ari da Euzko Alderdi Jeltzalea». Eta Hezkuntza Sailaren jarrera ere goraipatu du: «Egiaztatu ahal izan dugu sail hau adostutakoa betetzen ari dela».
Eztabaidaren muinaz ere aritu da Arrizabalaga; planifikazio dekretuaz, alegia. Zirriborro bat baino ez dela zehaztu du, eta, akordioren aurretik hasi zirela idazten. Aldaketak iragarri ditu: «Hasiera batean aurkeztu denak ez du zerikusirik izango azkenean onartuko denarekin». Gogorarazi du behin betiko dekretua ez dela luzerako izango, hezkuntza legea onartutakoan dekretu berriak egin beharko dituztelako. Ordea, ez dio garrantzirik kendu oraingoari: «Egia da akordioaren izpiritua jaso beharko lukeela hein handi batean, eta saiatuko gara hori horrela izan dadin».
Akordioa sendo dago Ikoitz Arreseren irudiko ere: «Hezkuntza akordioak oinarri tinkoak ditu, eta aurrerantzean ere hala izango ditu». «Lasaitasuna, konfiantza eta begirada luzea» helarazi nahi ditu EH Bilduko legebiltzarkideak: «Akordioarekiko gure babes eta konpromiso osoa transmititu nahi dugu» . Ikusten du ituna «hautsi» nahi duen sektoreak daudela —ez du zehaztu zein—, baina ez dago prest horiei men egiteko. Halaber, onartu du koalizio abertzaleak ere izan dituela dekretuarekin lotutako desadostasun batzuk, «ez zutelako zehatz-mehatz bat egiten akordioaren letra txikiarekin». Baina ez du arazorik ikusten: «Gai horiek konpondu ditugu edo datozen egunetan eta asteetan konponduko ditugu».
Bilera, «tonu onean»
Arrizabalagaren eran, Pastorrek ere bilerako «tonu ona» izan du hizpide. Ildo horretatik, ziurtatu du alderdietako batek ere ez duela zalantza jarri akordioa. Baina aitatu du zirriborroa ere: «Xehetasun batzuekin ez gaude ados, ulertzen dugulako ez daudela adostutakoarekin sintonian, eta espero dugu dekretuaren tramitazioan zehar aldatzea».
EP-IU izan da planifikazio dekretuaren zirriborroarekiko kritikoena. Miren Gorrotxategi legebiltzarkideak esan du testuak ez duela errespetatzen akordioaren «letra eta izpiritua». Zehaztu du zer ez duten gustuko: testuan ez jasotzea leku publiko nahikoa egongo direla, baizik eta diru publikoz ordaindutako leku nahikoa egongo direla. Ordea, azaldu duenez, gobernuak jakinarazi die publiko egin den testuak ez duela zertan zerikusirik eduki behin betikoarekin.
Hezkuntza akordioa garatzen hasi baino ez dira egin. Hurrengo deialdia zehaztu dute: astelehenean, akordioaren egutegiaren berri emango du Bildarratzek Eusko Legebiltzarrean. |
2022-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/214645/aita-mari-k-11-pertsona-erreskatatu-ditu-mediterraneoan.htm | Gizartea | 'Aita Mari'-k 11 pertsona erreskatatu ditu Mediterraneoan | Ekainaren 6an abiatu zen Mediterraneora, migratzaileak erreskatatzeko helburuz | 'Aita Mari'-k 11 pertsona erreskatatu ditu Mediterraneoan. Ekainaren 6an abiatu zen Mediterraneora, migratzaileak erreskatatzeko helburuz | Aita Mari erreskate ontziak 11 pertsona atera ditu hondoratzear zegoen txalupa batetik gaur goizaldean, Mediterraneo itsasoan. 5:00etan jaso dute abisua, eta 6:00etan topatu dituzte, EITBk jakinarazi duenez. Onik topatu dituzte ontzian zeuden migratzaileak. Abisu eman diete haiekin batera beste ontzi batzuk ere abiatu direla Libiatik, eta oraindik haien peskizan daudela jakinarazi dute.
Ekainaren 6an abiatu zen Aita Mari Balearretatik Mediterraneo itsasora, eguraldi onarekin batera ugaritu egiten aitira Afrikatik irten ohi diren ontziak, sarri jendez gainezka eta baldintza kaskarretan. Haien erreskatean jarduten du euskal ontziak. |
2022-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/214646/ghk-ko-zuzendaria-inputatu-dute-arkaitzerrekako-isurketaren-auzian.htm | Gizartea | GHK-ko zuzendaria inputatu dute Arkaitzerrekako isurketaren auzian | GuraSOSek jakinarazi duenez, Zubietako erraustegiaren ondoko errekastoan gertatu zen isurketa zerk eragin zuen zehazteko agindu du Donostiako 5. Instrukzio Epaitegiak, eta beste hiru lagun inputatu ditu | GHK-ko zuzendaria inputatu dute Arkaitzerrekako isurketaren auzian. GuraSOSek jakinarazi duenez, Zubietako erraustegiaren ondoko errekastoan gertatu zen isurketa zerk eragin zuen zehazteko agindu du Donostiako 5. Instrukzio Epaitegiak, eta beste hiru lagun inputatu ditu | Cesar Gimeno Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioko (GHK) zuzendaria inputatu du Donostiako 5. Instrukzio Epaitegiak Arkaitzerrekan (Zubieta, Gipuzkoa) izan zen amoniako isurketaren auzian. Ingurumen Fiskaltzak zabalduko auzian, Guardia Zibilaren Seprona unitateari beste bi ikerketa egiteko agindu dio epaileak, auzian akusazio partikular gisa aurkeztu den GuraSOS elkarteak jakinarazi duenez.
Batetik, epaileak agindu du aurkitzeko non egon den hildako arrain eta aingiretan topatu duten kloroalkano substantzia toxiko eta minbizi eragilearen jatorria.
Guardia Zibilaren orain arteko ikerketak zehaztu du arrainetan kloroalkanoen kantitate handiak aurkitu zituztela, eta horiek oso osagai toxikoak direla. Besteak beste, minbizia sor dezakete gizakiengan. Sustantzia hori 2004tik debekatuta dago Europako Batasunean. GuraSOSen iritziz, toxiko horiek erabili diren tokia errauste planta balitz, epaitegiak zentro horren jarduera geldiaraztea agintzeko aukera izango luke.
Bestalde, epaileak agindu du argitzeko zer egoeratan zegoen erraustegia isurketa gertatu zenean, 2020ko maiatzean. Izan ere, GuraSOSek salatu du orduan erraustegia martxan zegoela, baina obrak amaitu gabe eta beharrezko probak egin gabe zeudela. Hortaz, martxan jartzeko baimen faltan ari zen instalazioa, akusazio partikularraren iritziz.
Bidenabar, epaileak beste hainbat lagun inputatu ditu, GuraSOSek jakinarazi duenez. Besteak beste, Cesar Gimeno GHK-ko zuzendaria. Horrez gain, SBE (Steinmuller Bakoc Enrionment) enpresa alemaniarra ere inputatu dute. Erraustegiaren teknologiaren arduraduna zen enpresa hori. Horrekin batera, Boldrochi multinazional italiarra ere inputatu du Donostiako epaitegiak, ikertutako kubetaren instalazioan parte hartu baitzuen. Bestalde, URA agentziako inspektore bat, basozain bat eta GHK-ko proiektuen zuzendaria ere deitu ditu lekuko gisa deklaratzera. Instrukzioa beste sei hilabetez luzatu dute, GuraSOSek jakinarazi duenez. Hortaz, 2023ko urtarrilaren amaierara arte luzatuko litzateke prozesua.
Erraustegia ixteko eskatu du Ezker Anitzak
Arantxa Gutierrez Ezker Anitzako Gipuzkoako koordinatzaileak eskatu du erraustegia berehala gelditu eta ixteko, «ingurumenarentzat eta pertsonentzat arrisku bat» dela iritzita. Halaber, Cesar Gimenoren dimisioa ez ezik, Jose Ignacio Asensio GHK-ko presidente eta Ingurumen diputatuarena ere eskatu du. |
2022-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/214647/bilboko-arte-ederren-museoak-46-milioi-igo-du-eraikina-handitzeko-aurrekontua.htm | Kultura | Bilboko Arte Ederren Museoak 4,6 milioi igo du eraikina handitzeko aurrekontua | Norman Fosterrek eta Luis Maria Uriartek museoa handitzeko diseinatutako proiektua gauzatuko duen enpresa eraikitzailerik agertu ez dela-eta hartu du erabakia patronatuak. Lehengaien garestitzea aipatu dute arrazoi nagusitzat. | Bilboko Arte Ederren Museoak 4,6 milioi igo du eraikina handitzeko aurrekontua. Norman Fosterrek eta Luis Maria Uriartek museoa handitzeko diseinatutako proiektua gauzatuko duen enpresa eraikitzailerik agertu ez dela-eta hartu du erabakia patronatuak. Lehengaien garestitzea aipatu dute arrazoi nagusitzat. | Astebete baino gutxiago falta zuten Bilboko Arte Ederren Museoa handitzeko lanak egiteko interesa zuten enpresa eraikitzaileek euren eskaintzak aurkezteko, baina, epea oraindik bukatu gabe, hura luzatzea erabaki du museoaren patronatuak, hain zuzen ez dutelako eskaintzarik jaso. Hala, aurrekontua igo dute orain, ea modu horretan enpresa eraikitzaileak erakartzen dituzten. Aurrez ere izan du igoerarik Norman Fosterrek eta Luis Maria Uriarte arkitektoek diseinatutako Agravitas proiektuaren aurrekontuak—martxoan iragarri zuten aurreikusi baino %9,5 garestiago izango zirela lanak—, eta koska bat gorago egin du orain: 4,6 milioiko igoerarekin, 34,1 milioitan ezarri dute kostu totala. Aurreko aurrekontuaren aldean %15,5eko igoera egin dela esan nahi du horrek, eta gehitzeko geratzen dira oraindik azken kostu batzuk; horiek aintzat hartuta, 45 miloiren inguruan legoke azken kopurua.
Atzo eman zuen erabakiaren berri patronatuak, eta obra egiteko behar diren zenbait lehengairen kostuak «nabarmen» igo izana aipatu zuen eskaintzarik jaso ez izanaren eragile nagusitzat. Horien artean leudeke altzairua, beira eta aluminioa. Museoko patronatua osatzen duten hiru erakundeek hartuko dute igoera hori beren gain: Bilboko Udalak, Bizkaiko Foru Aldundiak eta Eusko Jaurlaritzak. Haiekin batera BBK erakundeak ere kostu horri aurre egingo diola iragarri dute El Correo egunkarian.
Aurrekontua doitzearekin batera, proposamenak aurkezteko epea ere luzatu egin dute. Uztail bukaerara arte jasoko dituzte enpresa eraikitzaileen eskaintzak, eta horrek museoaren eraberritzearen egutegian ere eragina izango du. Behin esleipena eginda, lanekin aurtengo urrian hastea aurreikusi dute, eta, ia bi urteko lanen ondotik, 2024ko udan irekitzea museo berria.
Handitzea, auzitan
Ez da proiektuak izan duen koska bakarra; hasieratik egon dira kritikak. Fosterren eta Uriarteren proiektua hautatzea erabaki zuen lehiaketa publikoan bertan, esaterako, Fosterren fundazioko kide bat egon zen. Museoko arduradunek beti baieztatu dute proiektua «gardentasun osoz» egin dela, eta fase bakoitzean egin beharreko urrats guztiak errespetatu direla.
Baina izan dira kritika gehiago, gerora ere. Iñaki Uriarte arkitektoak gidatutako Bilboko Arte Ederren Museoaren Defentsa Zibikoa herri mugimenduak, esaterako, hainbat lege urratze ikusi ditu proiektuan, eta lanak bertan behera uzteko eskaria aurkeztu zien Espainiako fiskal nagusiari, bai eta EAEko Ingurumen eta Hirigintza alorreko fiskalari ere. Egindako salaketa multzoko puntuetako bat aztertzekotan geratu zen azkena, gaia epaiketara eramateko bezainbeste zantzu dagoen ikusteko. Baina oraingoz ez da lanak geldiarazteko edo moldatzeko ebazpenik heldu. |
2022-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/214648/sturgeon-laquoindependentziaz-hitz-egiteko-garaia-daraquo.htm | Mundua | Sturgeon: «Independentziaz hitz egiteko garaia da» | Eskoziako lehen ministroak independentziaren aldeko kanpaina abiatu du, eta esan du bidea aurkitu behar dutela «legezkoa» behar duen erreferenduma Londresen baimenik gabe ere egiteko. | Sturgeon: «Independentziaz hitz egiteko garaia da». Eskoziako lehen ministroak independentziaren aldeko kanpaina abiatu du, eta esan du bidea aurkitu behar dutela «legezkoa» behar duen erreferenduma Londresen baimenik gabe ere egiteko. | Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministroak independentziaren eztabaida agenda politikoaren erdigunera ekarri nahi du berriz ere. Behin COVID-19aren pandemiaren unerik okerrenak gaindituta, agintariak arreta urteotako beste aferarik garrantzitsuenera bideratu nahi du, eta horregatik abiarazi du Erresuma Batutik ateratzearen eta horri buruzko erreferendumaren aldeko kanpaina: «Independentziaz hitz egiteko garaia da».
Eskoziako lehen ministroa herritarrak konbentzitu eta balizko bigarren galdeketa irabazteko tematuta dago, eta haren gobernua jada hasi da horretarako lan egiten. Sturgeonek uste du Eskozia «2014an baino askoz ere prestatuago» dagoela independentziarako, eta, ideia horri indarra emateko, jakinarazi du, gaurtik hasita, Erresuma Batutik ateratzearen aldeko argudioak bilduko dituen dokumentu sorta bat aurkeztuko diela herritarrei: Eskozia Berri Bat Eraikitzen.
Lehen txostena gaurko agerraldian atera dute argitara. Aberatsago, pozago, bidezkoago: zergatik ez Eskozia? deitzen da, eta, horretan, gobernuak Eskozia eta Erresuma Batua konparatzen ditu «konparagarriak» diren Europako beste herrialde batzuekin, azaltzeko zergatik uste duen herrialdeari mesede egingo liokeela independente izateak; tartean daude Austria, Danimarka, Irlandako Errepublika eta Suedia.
Sturgeonen arabera, estatu horiek Erresuma Batua baino «aberatsagoak, bidezkoagoak eta etenkitsuagoak» dira: «Zergatik ez Eskozia?». Are, gobernuburuaren ustetan, «beste ikuspuntu bat aurkeztu» beharra dago urteotan gertatu den guztiaren ondoren; hau da, «brexit-a, COVIDa, Boris Johnson».
Gaurko aurkezpenaren ondoren, oraindik baieztatzeko dauden datetan, Edinburgok monetaren, zergen, defentsaren, merkataritzaren eta Europako Batasuneko kidea izatearen aferei buruzko dokumentuen berri emango du, besteak beste. «Ondorio oso argia da Eskozia askoz hobeto egongo litzatekeela herrialde independente gisa. [Balizko bigarren erreferendumeko] Hautuak informatua izan behar du», argudiatu zuen Sturgeonek atzo BBC kateak egin zion elkarrizketan.
Eskoziako oposizioko alderdiak haserre agertu dira gaurko jakinarazpenaren atarian bertan. Alderdi Kontserbadorearen auzi konstituzionaletarako eledun Donald Cameronek Sturgeoni egotzi dio «bere obsesioarekin aurrera jarraitzea», eta laboristen afera konstituzionaletarako bozeramaile Sarah Boyackek ere obsesio hitza erabili du gobernuaren planaz aritzean. «Jendea zailtasunak izaten ari da janaria mahai gainean jartzeko azken hamarkadako bizitzaren garestitzerik okerrenean», esan du Boyackek.
Iazko maiatzean egin zituzten Eskoziako Parlamenturako hauteskundeak. SNP Eskoziako Alderdi Nazionalak eta Alderdi Berdeak eserleku kopurua handitu zuten, eta independentismoak 2011ko ordezkaritza lortu zuen berriz, inoizko handiena: 129 aulkitik 72.
Hala, Eskoziako lehen ministroak bozen gauean esan zuenez, «ez dago justifikaziorik» bigarren galdeketa blokeatzeko, hori delakoan «herrialdearen nahia»; gerora, iazko abuztuan, bi alderdi horiek koalizioan gobernatzea erabaki zuten, eta harrez geroztik argudiatu dute berriz ere herritarren babesa dutela galdeketa hori sustatzeko.
Edinburgoren bide orria
Balizko erreferendum horretarako bideak argia dirudi, SNPk iazko urtarrilean jakinarazi zuen bide orriaren arabera: Eskoziako Gobernuak bigarren galdeketa egiteko lege proiektua aurkeztuko du parlamentuan, datorren urtea amaitu aurretik bozkalekuetara deitzeko. Lehen ministroak ez du egutegi horren berri eman, baina esan du «datozen asteetan» emango diola «eguneraketa garrantzitsu bat» Eskoziako Parlamentuari.
Ziurrenik, Sturgeonek berriz eskatuko dio Johnsoni galdeketa egiteko baimena, eta hark ezezkoa emango dio, orain arte egin duen modura —gaur erantzun du ez dela «garaia» beste erreferendum batez hitz egiteko—; Eskoziako Parlamentuak, hortaz, galdeketa egiteko lege proiektua onartuko luke, eta, lege bilakatu aurretik —erregetzaren baimena behar du—, Londresek auzitara eramango luke, Erresuma Batuko Auzitegi Gorenera.
Eskozian lege eztabaida bat dago parlamentuak Erresuma Batuaren baimenik gabe independentzia erreferenduma antolatu dezakeen ala ez; izan ere, orain arte ez dute justiziara eraman aukera hori. Sturgeonek berak hori aitortu zuen BBCren atzoko elkarrizketan, eta gaur berretsi du galdeketak «legezkoa» izan behar duela, eta Londresen baimenik gabe ere hori egiteko bidea aurkitu behar dutela.
Ipsos Mori etxeak iragan maiatzaren 29an argitaratutako inkestaren arabera, Eskoziako herritarren %49k bozkatuko lukete Erresuma Batutik ateratzearen alde, eta %51k kontra. |
2022-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/214649/frantziako-asanblearako-bozei-buruzko-gaualdia-saioa-zuzenean-ikusgai.htm | Politika | Frantziako Asanblearako bozei buruzko 'Gaualdia' saioa, zuzenean ikusgai | Euskal hedabideen elkarlanaren emaitza da saioa, eta 20:30era arte iraungodu. | Frantziako Asanblearako bozei buruzko 'Gaualdia' saioa, zuzenean ikusgai. Euskal hedabideen elkarlanaren emaitza da saioa, eta 20:30era arte iraungodu. | Igandean egin zen Frantziako Asanblearako bozen lehen itzulia: Ensemble eta NUPES alderdien aldeko botoak gailendu ziren Ipar Euskal Herrian, eta horiek lehiatuko dira bigarren itzulian laugarren, bosgarren eta seigarren hautesbarrutietan. EH Baik 16.385 boz bildu zituen denetara, eta ez da izango bigarren itzulian.
Interpretazio orokorrari dagokionez, Macronen mugimenduak ozta-ozta irabazi zion Melenchonen koalizioari, eta igande honetan ere hura izango du aurkari nagusi. Korsikan, hiru diputatu autonomista sailkatu dira aurretik norbere hautesbarrutian, eta nazionalisten arteko batasuna eta mobilizazioa funtsezkoak izango dira bigarren itzulian irabazteko.
Igande honetan erabakiko da dena, eta, bigarren itzulirako egun urri falta diren honetan, hauteskunde legegileei buruzko telebista saio bat egitea erabaki dute euskal hedabideek. Gaualdia izena jarri diote saioari, eta Gure Irratiaren Uztaritzeko egoitzatik egiten ari dira, zuzenean: 19:00etan hasita. Ordu bat eta erdi iraungo du gutxi gorabehera, 20:30ak aldera arte, hain zuzen ere.
Euskal hedabide askoren artean eginiko elkarlan bat da: Kanaldude, Euskal Irratiak, Kazeta, Herria Euskal Astekaria eta Ipar Euskal Herriko Hitza –BERRIA– hedabideek hartu dute parte. Saio horretan da Ekhi Erremundegi Beloki BERRIAko eta Ipar Euskal Herriko Hitza-ko kazetaria ere, aurkezle lanetan.
Bi atal ditu saioak. Lehenengoan, joan zen igandeko emaitzen inguruan hausnartuko dute. Besteak beste, Eguzki Urteaga soziologo eta EHUko irakaslearen laguntza edukiko dute horretarako, eta bozketan parte hartu zuten hainbat hautagaik analisia egingo dute.
Bigarren atalean, bozen azken itzuliaren emaitzek eta hortik aterako den Asanbleak Euskal Herrian zer eragingo duen aztertuko dute gonbidaturiko kazetariek: Euskal Irratietako Kriztof Arotzarenak, Herria astekariko Menane Oxandabaratz, Kazeta hedabideko Mikel Irastorza eta Kanaldudeko Josu Guillen izango dira estudioan.
BERRIA saioa zuzenean ikusteko aukera ematen ari da webgunean. |
2022-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/214650/irisarriko-eskola-publikoa-okupatu-dute-gurasoek.htm | Gizartea | Irisarriko eskola publikoa okupatu dute gurasoek | Haurrek euskaraz egiten duten ordu kopurua emendatu nahi dute bigarren zikloan: lau egunetik hirutan klaseak euskaraz egin nahi dituzte. Akademia Ikuskaritzak ez die erantzunik eman, oraingoz. | Irisarriko eskola publikoa okupatu dute gurasoek. Haurrek euskaraz egiten duten ordu kopurua emendatu nahi dute bigarren zikloan: lau egunetik hirutan klaseak euskaraz egin nahi dituzte. Akademia Ikuskaritzak ez die erantzunik eman, oraingoz. | Dozena bat guraso bildu dira goizean Irisarriko (Nafarroa Beherea) eskolan. Eskola ataria okupatu dute ikasleekin batera, beren kexua adierazteko. Izan ere, irailetik goiti euskara gehiago sartu nahi dute bigarren zikloko lehen hiru urteetan: lau egunetik hiru egin nahi dituzte euskaraz. Gainera, lehen urteko lehen hiru hilabeteak osoki euskaraz izatea galdetzen dute. Ikuskaritzari proiektua aurkeztu diote, baina oraingoz ez dute erantzunik jaso.
Jenofa Loihato gurasoa da, eta honela mintzatu da: «Haserre gara, proiektu bat pentsatua baitugu, eta ezin gauzatuz ari baikara, erantzunik ez baitugu ukaiten administrazioaren partetik». Zehaztu du 2019tik ama eskolan haurrek murgiltze esperimentazioa ezarria dutela, eta «aho batez» onartu dutela euskarazko ordu kopurua emendatzea bigarren ziklorako. Gurasoen gehiengoak, irakasleek eta herriko etxeak bat egin dute galdearekin. Alta, ez dute erantzunik ukan, eta «etengabeko oztopoak» ezartzen zaizkiela salatu dute. Loihato: «Beti erraten digute goaitatu behar dugula, eta heldu den urtean aurkeztu behar dugula gure proiektua. Guk irailetik goiti plantan ezarri nahi dugu ikasleek ama eskolatik segipena ukan dezaten euskaraz, eta, gainera, horretarako ahalak baditugu».
Gurasoak, gainera, proiektua atzeratzearen beldur dira, uste baitute Ikuskaritzak postu erdi bat ken dezakeela datorren urterako. «Hala gertatuko balitz, ez litzateke gehiago irakasle aski gure proiektua gauzatzeko», deitoratu du Loihatok. |
2022-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/214651/preso-bat-hilik-topatu-dute-basauriko-kartzelan.htm | Gizartea | Preso bat hilik topatu dute Basauriko kartzelan | Ostiralean sartu zuten kartzelan, eta atzo arratsaldean topatu zuten hilik. Gertatutakoa ikertzen ari dira. | Preso bat hilik topatu dute Basauriko kartzelan. Ostiralean sartu zuten kartzelan, eta atzo arratsaldean topatu zuten hilik. Gertatutakoa ikertzen ari dira. | Preso bat hilik topatu dute bere ziegan Basauriko espetxean (Bizkaia). Eusko Jaurlaritzako bozeramaile Bingen Zupiriak eman du gertatutakoaren berri, Gobernu Kontseiluaren osteko agerraldian: azaldu duenez, ostiralean sartu zuten kartzelan, behin-behinean. 19:30ean gainerako presoekin afaldu zuen, baina 20:10ean, ziegara botikak ematera joan zitzaizkionean, ziegan hilik topatu zuten.
Eusko Jaurlaritzak iazko urrian espetxeen eskumena bere gain hartu zuenetik kartzelan hil den aurreneko presoa da. Zupiriak azaldu du gertatutakoa ikertzen ari direla: «Hori ikusita, protokoloa aktibatu zen, eta lehen pausoa da Guardiako Epaitegiari abisua ematea, epaileak eta auzitegi medikuntzako taldeak gorpua eraman dezan. Ondoren, familiari jakinarazi zitzaion, eta prozesu osoan lagundu; azkenik, Saileko Espetxe Ikuskaritzari eman zitzaion horren berri».
Gaur bertan, Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politikarako Saileko ordezkaritza bat Basauriko presondegira joan da, gertatutakoaren berri izateko: Ana Agirre sailburuordea, Eugenio Artetxe Justizia zuzendaria eta Jaime Tapia espetxe arloko aholkularia joan dira. Jaurlaritzak azaldu duenez, Espetxe Ikuskaritza eta epaitegia nor bere txostena prestatzen ari da, gertatutakoa ikertzeko eta indarrean dagoen protokoloan zer hobetu aztertzeko: «Tamalez, suizidio arriskua etengabea da espetxe guztietan, bereziki behin-behineko espetxealdian dauden pertsonen artean. Horregatik, detekzio eta jarraipen protokolo bat dago konfiantzazko presoekin, suizidioak saihesteko». |
2022-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/214652/eaeko-arartekoak-eskatu-du-adinekoen-arta-giza-balio-nagusitzat-hartzeko.htm | Gizartea | EAEko Arartekoak eskatu du adinekoen arta «giza balio nagusitzat» hartzeko | Zahartzaroko abusu eta tratu txarrez kontzientzia hartzeko nazioarteko eguna da bihar, eta arartekoak adierazpen instituzional bat kaleratu du. Zahartzaroak «arreta berezia» eta «erantzun publiko egokiak» merezi dituela esan du. | EAEko Arartekoak eskatu du adinekoen arta «giza balio nagusitzat» hartzeko. Zahartzaroko abusu eta tratu txarrez kontzientzia hartzeko nazioarteko eguna da bihar, eta arartekoak adierazpen instituzional bat kaleratu du. Zahartzaroak «arreta berezia» eta «erantzun publiko egokiak» merezi dituela esan du. | Adineko pertsonei ematen zaien tratu txarrez kontzientzia hartzeko eguna da bihar, NBE Nazio Batuen Erakundeak hala erabakita. Ofizialki, Zahartzaroko Abusu eta Tratu Txarrez Kontzientziatzeko Nazioarteko Eguna da. Eta egun horren bezperan, EAEko Arartekoak adierazpen instituzional bat kaleratu du. Agirian azpimarratu du adinekoen aurkako abusu eta tratu txarrak errealitate bat direla, eta horri buruz gogoeta egiteko eskatu du, «zaintza» eztabaidaren erdigunean jarrita. «Bidezkoa da adinekoei itzultzea beraiek gizarteari eman ziotena. Horrela, zainketak agertu behar du giza balio nagusi gisa», esan du.
Adinekoen aurkako abusu eta tratu txarrak amaitzeko «esku hartze ugari» behar direla uste du arartekoak. Besteak beste, hauek aipatu ditu: gizartea «sentikorrago» izatea, profesionalak trebatzea, pertsonek beraien eskubideez kontzientzia hartzea, eta zainketari buruz sakon hausnartzea. Bide horretan, uste du zahartzaroari gizarteak eman beharreko erantzunaz gogoeta egitea ezinbestekoa dela, bereziki bakarrik dauden emakumeei dagokienez, eta baita erronka horri aurre egiteko behar diren politika publiko egokien inguruan ere. Izan ere, arartekoak nabarmendu du adinak eta zahartzeak «kalteberatasun handiagoa» ekar dezaketela, eta «arreta berezia» eta «erantzun publiko egokiak» merezi dituztela. Uste du gero eta arreta handiagoa eskaintzen zaiola tratu txarren prebentzioari, bereziki tratu txar psikologikoa bada, baina oraindik ez dela aski erantzun publikoa. Horiek horrela, politika publikoak indartzeko eskatu du, osasun eta gizarte zerbitzuen eremutik batik bat. «Orobat, gizarteari ohartarazi behar zaio horrelako egoerak onartezinak direla, susmorik baldin badago alarmak aktiba daitezen». Edadetuei tratu txarrak ematen zaizkiela ozta-ozta azaleratu bada ere, EAEko Arartekoak gogoratu du datuek erakusten dutela uste baino gehiagok sufritzen dituela, maiz biktima bera egoera horretaz jabetzen ez bada ere. |
2022-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/214653/berrikuntzarekin-kontuak-egitea.htm | albisteak | Berrikuntzarekin kontuak egitea | ‘Excel’ batean enpresa ahal den ondoen kudeatzeko beharrezko datuak biltzea zaila izan daiteke, kalkulu-orriaren diseinua enpresaren beharretara eta berezitasunetara egokitzeko modua ezagutu gabe; Natuberrek hori konpontzeko aukera izan du Hazinnovan parte hartzeari esker. | Berrikuntzarekin kontuak egitea. ‘Excel’ batean enpresa ahal den ondoen kudeatzeko beharrezko datuak biltzea zaila izan daiteke, kalkulu-orriaren diseinua enpresaren beharretara eta berezitasunetara egokitzeko modua ezagutu gabe; Natuberrek hori konpontzeko aukera izan du Hazinnovan parte hartzeari esker. | Zenbakiek kantatu egiten dute. Eta, batzuetan, kudeaketa egokia ez denean, gozakaiztuta egoten dira. Enpresa baten administrazioa excel batean daukagun euro bakoitza nondik datorren edo falta zaigun euro bakoitza nora joan den zehaztea baino askoz gehiago da. Hala, enpresaren bideragarritasuna ezagutzeko, ez da nahikoa bi laukiak berrikustea eta saldoa positiboa edo negatiboa den aztertzea; izan ere, sistemak erabaki estrategikoak hartzeko behar den informazio guztia islatu behar du.
Negozioaren bilakaeraren jarraipen zehatza egiteko gai den tresna bat edukitzeko premia horrek bultzatu zuen Natuber, patata zuritu eta moztuaren enpresa hornitzailea, Horeca sektorerako erdi landutako beste produktu fresko batzuez gain (ostalaritza, jatetxea eta cateringa), Hazinnovaz interesatzera. Programa hori Eusko Jaurlaritzak jarri zuen martxan, 2019an, berrikuntza bost langiletik gorako elkarteetara hurbiltzeko, edozein jarduera-arlotan; hala, ETE eta mikroETE partaideei aukera ematen die kanpoko aholkulari bat doan izateko. Hari esker, arazo jakin bati konponbide berritzaileen bidez heltzeko aukera izango dute, eta hiru hilabetean emaitza ukigarriak lortu ahalko dira. Neurri horiek martxan jartzean, enpresak “Hazinnova eragile baten” (Basque Food Cluster kasu honetan) laguntza jasoko du; enpresa partaideak jarduera gauzatzen duen sektorean eta merkatuan esperientzia duten erakundeak dira.
Hazinnovak esleitutako aholkularitza-enpresak enpresako kudeatzaileei azaldu zien egokiena Natuberren funtsezko negozio-unitateak (ekoizpena, biltegiratzea eta merkaturatzea) bereiztea zela, eta horietako bakoitzerako excel bat sortzea, aurreikuspenek ere jasota. Hau da, gertatutakoa islatzera bideratutako orriarekin batera, beste orri bat egotea, honako hau jasotzen duena: gerta daitekeenaren aurreikuspena. Horri esker, jakin daiteke desbideratzeak non sortzen diren, eta horrek, luzera, kontrol handiagoa dakar, baita erabaki hobeak hartzeko gaitasuna ere, adibidez, hurrengo ekitaldiko negozio-plana sortzean; izan ere, horrela, beharrezko edozein datu oso arin aurkitu eta egiaztatu ahal da. Bestela esanda, enpresaren oraingo eta berehalako etorkizuneko informazio guztia ezin hobeto laburtuta geratzen da Excel formatuko bi tresnatan, artxibo bakarrean elkartuak.
Neurrira egindako excel osoa sortzeko, aholkularitza-enpresak Natuberri lagundu zion negozioa modernizatzen, 2020ko finantzaâegoerak berrikusten eta negozioaren helburu ekonomiko eta estrategiko nagusiak identifikatzen. Informazio hori guztia biltzeak, sailkatzeak eta laburtzeak aukera eman zuen, azkenean, jarraipen dinamikoko tresna bat diseinatzeko, ebaluaziorako adierazle garrantzitsuak dituena. Kalkulu-orriak oso intuitiboak diren eta administrazioarekin zerikusia duten lan guztiak sinplifikatzen dituen arren, beharrezko beste ekintzetako bat enpresako arduradunei prestakuntza ematea izan zen, bai tresna horiek erabiltzen ikasteko, bai horiek aldatu eta kanpoko laguntzarik gabe behar administratibo berrietara egokitu ahal izateko.
Hazinnova Spri Taldeak eta Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziak kudeatzen dute, eta deialdi berrian parte hartzeko epea zabalik dauka, abenduaren 1era arte. Guztira, 437 dira fabrikazioaren, logistikaren, merkaturatzearen edo administrazioaren eta finantzen arloetan hobekuntzak lortzeko xedearekin parte hartu duten enpresak. |
2022-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/214654/sindikatuek-diote-mercedes-instituzioak-laquopresionatzenraquo-ari-dela-langileek-amore-eman-dezaten.htm | Ekonomia | Sindikatuek diote Mercedes instituzioak «presionatzen» ari dela langileek amore eman dezaten | ELA, LAB eta ESKren ustez, «xantaia» egiten ari da enpresa, iradokita lan baldintzak malgutu ezean ez duela egingo iragarritako inbertsioa. Instituzioei leporatu diete «enpresaren bozgorailua izatea». | Sindikatuek diote Mercedes instituzioak «presionatzen» ari dela langileek amore eman dezaten. ELA, LAB eta ESKren ustez, «xantaia» egiten ari da enpresa, iradokita lan baldintzak malgutu ezean ez duela egingo iragarritako inbertsioa. Instituzioei leporatu diete «enpresaren bozgorailua izatea». | ELAk, LABek eta ESK-k Mercedeseko zuzendaritzari leporatu diote sindikatuei «xantaia» egitea enpresak proposatutako lan hitzarmena sinatzeko, eta salatu dute multinazionala instituzioak «presionatzen» ari dela hori gerta dadin. Alemaniako taldeak dio akordioa funtsezkoa dela Gasteizko lantegirako iragarri duen 1.200 milioi euroko inbertsioa egiteko, baina, langileen ordezkarien ustez, enpresa inbertsio hori erabiltzen ari da, besteak beste, beharginen lan baldintzak okertzeko. Gaur, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak eta Ramiro Gonzalez diputatu nagusiak elkar ulertzeko memoranduma sinatuko dute Espainiako Mercedesekin. Urrats hori multinazionalak Gasteizen jarraitzeko erakundeen laguntza gisa interpretatzen dute sindikatuek. Haien ustez, «oso larria» da agintari politikoen jarrera.
Besteak beste, Gonzalezek berak eta Arantxa Tapia Garapen Ekonomikoko sailburuak hitzarmena negoziatzeko eskatu diete sindikatuei, argudiatuta multinazionalak iragarritako inbertsioari ezin zaiola «ihes egiten utzi» eta «lurraldearen etorkizuna jokoan» dagoela. Astearte honetan, Gonzalez «kezkatuta» agertu da sindikatuen jarrerarekin. Azpimarratu du «gatazka giroa» helarazten ari direla eta hori dela orain «bidal daitekeen mezurik okerrena».
Sindikatuek agintari politikoei leporatu diete enpresaren asmoekin lerratzea eta langileen beharrak aintzat ez hartzea. «Klase politikoak denbora gutxi behar izan du enpresaren bozgorailua izateko, lantaldeaz eta lan baldintzez arduratu gabe. Larria da enpresaren alde ateratzea enpresaren asmoa norainokoa den jakin gabe, baina are okerragoa da enpresa defendatzea, lantaldeari proposatutako baldintzak ezagututa eta, beraz, legitimatuta», salatu du Igor Gebara langile batzordeko presidenteak (ELA), Gasteizen eginiko agerraldi batean.
«Bermerik gabe»
Mercedesek Gasteizen duen lantegia Euskal Herriko handiena da: 5.000 langile inguru ditu, eta zeharka beste 15.000, harentzat lan egiten duten enpresetan. Mercedes aztertzen ari da furgoneta elektriko berria Arabako plantan ekoiztea, han egiten diren modeloen diesel lineak ordezkatuz. Horretarako, 1.200 milioi euroko inbertsioa iragarri du, eta testuinguru horretan kokatu ditu sindikatuekin negoziatzen ari den lan hitzarmena eta erakundeekin dituen elkarrizketak.
Enpresak langileei egin dien proposamena ez da sindikatuen gustukoa izan: funtsean, ibilgailu eskariaren arabera egokitu nahi du ekoizpena, eta, horrekin batera, lan baldintzak. Besteak beste, malgutasun handiagoa eta soldata eskala bikoitza planteatu ditu, bata langile berrientzat —txanda berrietarako— eta bestea langile finkoentzat.
Sindikatuen arabera, ez dago zertan nahastu inbertsio hori lan hitzarmenaren negoziazioarekin. «Ontzat jotzen dugu Gasteizko fabrikan inbertitzea eta, ondorioz, enplegua sortzea. Hala ere, lantaldearen balioa eta azken urteetan ezarri diren ekoizpen errekorrak zein kalitate mailak berez nahikoa dira lantegi honen aldeko apustu garbia egiteko», azaldu du Gebarak.
Gainera, ELA, LAB eta ESK-k zalantzan jarri dituzte enpresaren konpromisoak; uste dute akordioa egiteak ez duela ziurtatzen iragarritako inbertsioa gauzatzea. «Akordio bat sinatzea ez da inbertsioak egiteko bermea izango, erabaki hori gero Alemanian hartuko baita».
Sindikatuak bananduta
Duela hemezortzi hilabete hasi zituzten lan hitzarmena berritzeko negoziazioak. Zuzendaritzak apirilaren hasieran gelditu zituen elkarrizketak, ibilgailu elektriko berria zein lantegitan egingo duen ziurtatu arte. Maiatzaren erdialdean negoziazioei ekin zien berriro.
Sindikatuek, baina, ez dute negoziazio plataforma bateraturik osatu. Hiru talde daude: alde batetik, UGT eta CCOO daude: batzordearen %35 ordezkatzen dute. Lanuzteak hasi dituzte, eta enpresak eskatu die protestak bertan behera uzteko haiekin negoziatzeko. Beste talde bat osatzen dute ELA, LAB eta ESK-k: batzordearen %45 ordezkatzen dute. Ez dute bat egin UGT eta CCOOren lanuzteekin, baina ez dute baztertzen batzea. Beste sindikatuei eskua luzatu diete plataforma bateratu bat sortzeko. Ekintzak eta PIMek osatzen dute langile batzordea.
ELA, LAB eta ESK-k uste dute marra gorri batzuk ezin direla zeharkatu. «Besteak beste, erosteko ahalmenari eutsi nahi diogu, urteko lanaldia murriztu, txanda kontratu hobeak nahi ditugu, ez dugu nahi malgutasuna handitzea gaueko asteekin, eta ez dugu langile berrien eta finkoen arteko diskriminaziorik nahi», azaldu du Gebarak. Hiru sindikatu horiek batzar batera deitu dituzte langile guztiak asteazken honetarako, goizean eta arratsaldean, negoziazioen nondik norakoen berri emateko eta aurrera begirako urratsak aztertzeko. UGT eta CCOOk, berriz, elkarretaratzea egingo dute lantegiaren aurrean, eguerdian. |
2022-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/214655/jaurlaritzak-105-milioi-euro-jarriko-ditu-itunpeko-eskoletako-irakasle-taldea-mantentzeko-eta-gaztetzeko.htm | Gizartea | Jaurlaritzak 10,5 milioi euro jarriko ditu itunpeko eskoletako irakasle taldea mantentzeko eta gaztetzeko | Ikastolak eta gizarte ekimeneko ikastetxeak izango dira onuradunak. Bildarratzek esan du lau alderdietako batek ere ez duela zalantzan jarri hezkuntza akordioa. | Jaurlaritzak 10,5 milioi euro jarriko ditu itunpeko eskoletako irakasle taldea mantentzeko eta gaztetzeko. Ikastolak eta gizarte ekimeneko ikastetxeak izango dira onuradunak. Bildarratzek esan du lau alderdietako batek ere ez duela zalantzan jarri hezkuntza akordioa. | Jaiotza tasa etengabe jaisten ari den garaiotan, Eusko Jaurlaritzak 10,5 milioi euroko laguntza emango die itunpeko ikastetxeei. Bi helburu nagusi izango ditu: irakasleen enpleguari eustea, ikasgelak ixteagatik lanpostua galtzeko arriskuan dauden irakasleak beste nonbait kokatuz, eta errelebo kontratuak sustatzea, irakasle zaharrak erretiratzea eta irakasle gazteei lanbidean hasteko bidea erraztuz. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburu Jokin Bildarratzek eman du deialdiaren berri, Gobernu Kontseiluaren osteko agerraldian.
Ikusi gehiago: Maria Eugenia Iparragirre izango da Kristau Eskolako zuzendari nagusia
Bildarratzek azaldu duenez, 2020ko urtarrilean eta otsailean gizarte ekimeneko itunpeko ikastetxeetako eta ikastoletako patronalekin eta sindikatuekin sinatutako akordioaren ondorio da laguntza ekonomikoa. Zehazki, 10.533.774 euro bideratuko dituzte ikastetxe horietara. Onuradunak izateko, irakasleek Haur Hezkuntzako bigarren zikloan, Lehen Hezkuntzan, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan, Batxilergoan eta Lanbide Heziketan aritu beharko dute, eta kontratu mugagabea eduki.
Beketarako, 62,5 milioi euro
Sailburuak hezkuntzarako beste diru sail baten berri ere eman du: 62,5 milioi euro jarriko dituzte unibertsitatera arteko ikasleentzako beketan. Halere, zehaztu duenez, baldintzak betetzen dituen familia orok jasoko du beka; alegia, beharrezkoa balitz, diru gehiago erabiltzeko prest daude: «Horrela, bermatuta dago ikasle guztiek hezkuntzarako eskubidean aukera berberak izatea eta familiaren egoera ekonomikoa zailtasun gehigarri bat ez izatea», azaldu dute ohar batean. Gainera, lehen deialdia bera ere aurreko urtekoa baino 2,5 milioi handiagoa da.
Horiek horrela, milaka ikasleri iritsiko zaie laguntza. Aurtengo ikasturtean, esaterako, 114.842 ikaslek jaso zituzten unibertsitateaz kanpoko hezkuntza mailetarako bekak, eta, orotara, 185.326 laguntza eman zituzten. Datorren ikasturterako bekak eskatzeko epea ere zehaztu dute: familiek uztailaren 18tik irailaren 30era egin ahal izango dituzte eskaerak.
Polemikak baretzen
Kazetarien galderei erantzunez, Bildarratzek hizpide izan du atzo Hezkuntza Sailak eta hezkuntza akordioa sinatu zuten Eusko Legebiltzarreko lau alderdi nagusietako ordezkariek eginiko bilkura. Ikastetxeen sarea antolatzeko eta planifikatzeko dekretuaren zirriborroaren harira sortutako eztabaida baretzeko elkartu ziren. Testuan, besteak beste, ratioen jaitsiera aipatzen dute, baina baita diru publikoarekin mantendutako leku nahikoa eskaini beharra ere. Elkarrekin Podemos-IU bereziki kritiko agertu da azken puntu horrekin, eskaintzak publikoa izan behar duelakoan, eta ez diru publikoz lagundua.
Atzo alderdi guztiek esan zutenez, akordioa hausteko arriskurik ez dago, oraingoz behintzat. Bildarratz ere iritzi berekoa da: gaur nabarmendu du bileran «oso giro lasaia eta baikorra» izan zela. Haren hitzetan, inork ez zuen ezer zalantzan jarri, eta alderdiak «erabat identifikatuta» sentitzen dira dokumentuarekin.
Hurrengo data ere zehaztu du sailburuak: Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza Batzordean izango da datorren astelehenean, azalpenak ematen. Hurrengo sei urteetako ekintzen berri emango du, baita kronograma zein izango den jakinarazi ere.
Ikusi gehiago: Jaurlaritzak jardunaldi jarraitua kenduko diela salatzeko elkarretaratzea egin dute |
2022-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/214656/urruntze-agindua-urratzeagatik-gizon-bat-espetxeratu-dute-irunean.htm | Gizartea | Urruntze agindua urratzeagatik gizon bat espetxeratu dute Iruñean | Emakumeen Aurkako Indarkeriaren Iruñeko Auzitegiko epaile baten aginduz, genero indarkeriagatik kondenatutako gizon bat espetxeratu dute, urruntze agindua eta komunikatzeko debekua urratzea leporatuta. | Urruntze agindua urratzeagatik gizon bat espetxeratu dute Iruñean. Emakumeen Aurkako Indarkeriaren Iruñeko Auzitegiko epaile baten aginduz, genero indarkeriagatik kondenatutako gizon bat espetxeratu dute, urruntze agindua eta komunikatzeko debekua urratzea leporatuta. | Iruñeko auzitegi bateko epaileak bermerik gabeko behin-behineko espetxeratze komunikatua ezarri dio gizon bati, bikotekide ohiarekin zuen urruntze agindua eta komunikazio debekua urratzea leporatuta. «Biktima babesteko beste neurririk» ez dagoela dio epaileak, eta horregatik hartu du gizona behin-behinean espetxeratzeko erabakia. Nahiz eta inputatuaren abokatuak hura behin-behinean aske uzteko eskatu duen, kartzelan egongo da epaiketa egin arte; esan du aske geratzen bada berriro hautsiko duela urruntze neurria.
Epaileak adierazitakoaren arabera, gizona genero indarkeriagatik kondenatu zuten duela hilabete inguru, eta, ordutik, gutxienez bi aldiz salatu dute urruntze agindua eta komunikatzeko debekua urratzeagatik. Atestatuaren arabera, bi aldi horietako batean inputatua emakumearengana hurbildu zen, eta lepotik heldu zion. Hori dela eta, epaileak dio ezarritako zigorra ez dela «nahikoa izan biktima babesteko».
Inputatuak aitortu du behin baino gehiagotan urratu dituela urruntze agindua eta komunikatzeko debekua, eta gehitu du emakumearen sakelakoaren kokalekurako sarbidea duela, haren baimenik gabe. Horregatik, epailearentzat, «ez dago delitua berriro egitea eragotz dezakeen neurri lausoagorik», eta gizona kartzelan sartzeko erabakia berretsi du. |
2022-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/214657/jaurlaritzak-jardunaldi-jarraitua-kenduko-diela-salatzeko-elkarretaratzea-egin-dute.htm | Gizartea | Jaurlaritzak jardunaldi jarraitua kenduko diela salatzeko elkarretaratzea egin dute | Gutxienez Gasteizko hiru institutu Hedatze programatik at geratuko dira, eta jardunaldi zatitura bueltatu beharko dute. Elkarretaratzea egin dute gaur Eusko Jaurlaritzaren parean. | Jaurlaritzak jardunaldi jarraitua kenduko diela salatzeko elkarretaratzea egin dute. Gutxienez Gasteizko hiru institutu Hedatze programatik at geratuko dira, eta jardunaldi zatitura bueltatu beharko dute. Elkarretaratzea egin dute gaur Eusko Jaurlaritzaren parean. | Gasteizko Mendebaldea, Ekialdea eta Federico Baraibar ikastetxeetako hezkuntza komunitateek protestei ekin diete Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak 2022-2023ko ikasturteko Hedatze programatik kanpo utzi dituelako. Hiru institutuek hainbat urte daramatzate jardunaldi jarraituarekin, baina, Hedatze programatik kanpo geratu direnez, jardunaldi zatitura itzuli beharko dute, eta eskolaz kanpoko jarduerak eta indartze eskolak galduko dituzte. Mendebaldea institutuak zazpi urte daramatza jardunaldi jarraituarekin; Ekialdeak sei, eta Federico Baraibarrek bederatzi. Aldaketa salatzeko, ikastetxeetako hainbat gurasok eta ikaslek elkarretaratzea egin dute gaur Eusko Jaurlaritzaren parean.
Mendebaldea ikastetxeko Etorkizun alea guraso elkarteak ohar bidez jakinarazi duenez, institutuko zuzendaritza, klaustroa, ikasleak eta familiak «gehiengo oso zabalarekin» jardunaldi jarraituaren alde agertu dira. Funtsean, goizeko ordutegi jarraituaren eta arratsaldeko errefortzu eta tailerretan oinarritutako funtzionamenduaren alde. Hedatze programatik at uzteko Hezkuntza Sailak eman duen argudioa zera da: institutuak zuzendaritza egonkorrik ez duela. Haatik, guraso elkartearen ustez, egoera hori «irakasleen lan baldintzei» lotutako egoera bat da: «Hainbeste urtez institutuak zuzendaritza egonkorrik izan ez badu, Hezkuntza Sailak aztertu beharko luke horren zergatia eta irtenbidea bilatu, baina egoera horrek inolaz ere ez du justifikatzen institutuko ikasle eta familientzat hain ondorio larriak dakartzan erabaki bat». Horregatik, gaurko protestarekin, kaltetutako ikastetxeetako guraso elkarteek Hezkuntza Sailari eskatu diote birplanteatu dezala erabakia, eta Hedatze proiektuan sar ditzala ikastetxeak.
Bildarratzen azalpenak Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak gaiari heldu dio gaur gobernu kontseiluaren osteko agerraldian. Azpimarratu du DBHko ikastetxeei zuzendutako Hedatze programak hezkuntza itunean jasotako irizpideak betetzen dituela, eta deialditik kanpo geratu diren institutuei gogorarazi die ezinbesteko baldintzetako bat dela «hainbat urterako proiektua duen zuzendaritza egonkor bat izatea».
Azaldu duenez, orain arte Hauspoa programaren bidez, ikastetxeek lanaldi jarraitua egiteko aukera zuten, baldin eta asteko zenbait arratsaldetan ikasleei aukera ematen bazieten errefortzu eskolak hartzeko. Datorren ikasturteari begira, baina, jardunaldi jarraitua mantendu nahi duten institutu publikoek Hedatze programara aurkeztu behar izan dute. Horretarako, Hezkuntza Sailari proiektu bat aurkeztu behar izan diote, klaustroak, DBHko hirugarren eta laugarren mailako ikasleek eta familiek gehiengo kualifikatuarekin babestutakoa. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako 82 institutu aurkeztu dira deialdi horretara. Horietatik 74 onartu dira, eta gainerakoak baztertu egin dira. Gasteizen lau institutu baztertu dira, Bizkaian hiru, eta Gipuzkoan bat.
Onartutako institutuek hainbat arratsaldetan ireki beharko dituzte gelak, eta, orain arte ez bezala, derrigorrezkoa izango da ordu horietan gainditu gabeko ikasgaiak dituzten ikasle guztiei hezkuntza errefortzua eskaintzea. Sailburuak azpimarratu du Hedatzek hezkuntza itunean jasotako irizpideak betetzen dituela, eta, besteak beste, ezinbestekoa izango dela institutuek zuzendaritza egonkorrak izatea. |
2022-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/214658/maria-eugenia-iparragirre-izango-da-kristau-eskolako-zuzendari-nagusia.htm | Gizartea | Maria Eugenia Iparragirre izango da Kristau Eskolako zuzendari nagusia | Espainiako Senatuan EAJko senataria izandakoa da Iparragirre. Irakasle eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren aholkulari ibilitakoa da. | Maria Eugenia Iparragirre izango da Kristau Eskolako zuzendari nagusia. Espainiako Senatuan EAJko senataria izandakoa da Iparragirre. Irakasle eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren aholkulari ibilitakoa da. | Kristau Eskolak badu zuzendari nagusi berria: Maria Eugenia Iparragirrek (Irun, Gipuzkoa, 1968) hartuko du Mikel Ormazabalek utzitako kargua. Aurrez politikan ibilitakoa da Iparragirre: EAJko zinegotzia izan zen Irungo Udalean, baita EAJko senataria ere Espainiako Senatuan. Irungo alarde baztertzailearen alde aritu izan da.
Politikan ez ezik, hezkuntzan ere lan egindakoa da. Esperientzia du irakasle lanetan, eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Saileko aholkularia izandakoa ere bada. Ikasketak ere ikastetxe erlijiosoetan egin ditu: Irungo El Pilar Compañia de Marian egon zen lehenengo, eta Donostiako Elizbarrutiko Irakasle Eskolan diplomatu zen gero. Gainera, Deustuko Unibertsitatean egin zituen graduondoko ikasketak —Ekintzailetza eta Berrikuntzako Lidergo Publikoko programa—. Haren ibilbidea tarteko, Kristau Eskolak uste du aproposa dela zuzendari nagusi kargurako: «Zalantzarik gabe, oso ezaugarri garrantzitsuak ditu Kristau Eskolako Zuzendaritza Nagusia bere gain harturik izango dituen eginkizunak behar bezala betetzeko».
Irailean hartuko du Kristau Eskolaren buruzagitza, 125 ikastetxek, 7.000 hezitzailek eta 90.000 familiak osatutako sarea gidatzeko. Helburua finkatu dute: «Kristau Eskolak, Maria Eugenia Iparragirre Bempostaren zuzendaritzapean, euskal hezkuntza sistemaren kohesio sozialaren, bikaintasunaren eta ekitatearen alde bere esku dagoen guztian laguntzen jarraituko du».
Ikusi gehiago: Jaurlaritzak 10,5 milioi euro jarriko ditu itunpeko eskoletako irakasle taldea mantentzeko eta gaztetzeko |
2022-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/214659/realzaleen-aurkako-erasoa-laquolegezkoaraquo-eta-laquoprogresiboaraquo-izan-zela-erantzun-du-madrilek.htm | Kirola | Realzaleen aurkako erasoa «legezkoa» eta «progresiboa» izan zela erantzun du Madrilek | Vila-realen maiatzean gertaturikoengatik azalpenak eskatu zizkion EH BIlduk Espainiako Gobernuari, besteak beste poliziek botatako «irain euskalfoboen» harira. | Realzaleen aurkako erasoa «legezkoa» eta «progresiboa» izan zela erantzun du Madrilek. Vila-realen maiatzean gertaturikoengatik azalpenak eskatu zizkion EH BIlduk Espainiako Gobernuari, besteak beste poliziek botatako «irain euskalfoboen» harira. | Maiatzaren 15ean, Espainiako Poliziak gogor jo zuen Vila-real (Herrialde Katalanak) hiri horretako futbol taldearen eta Realaren arteko partida ikustera joandako realzale talde baten aurka. EH Bildu alderdiak azalpenak eskatu zizkion Espainiako Gobernuari, eta gaur zabaldu dute Madrilen erantzuna: Espainiako Gobernuaren arabera, Poliziak «egoki» jokatu zuen legearen eta bere arauen arabera, eta «progresiboki» erabili zuen indarra.
Hainbat realzale zauritu zituzten, eta horietako batzuk ospitalera eraman behar izan zituzten.
Realzaleek kontatu zutenez, Bultzada taldeko kideak eta senideak, haurrak tartean, taberna baten kanpoaldean zeuden, partida hasi baino ordu batzuk lehenago. Espainiako Poliziak inguratu egin zituen, eta, azalpenak eskatu zituztenean, agenteak irainka oldartu zitzaizkien. Adierazi zutenez, polizia batek hau esan zien: «Euskaldun putak, orain ez duzue hainbeste potrorik».
Realak berak ere gaitzetsi egin zuen Espainiako Poliziaren jokabidea.
Hiru egun geroago, Jon Iñarritu EH Bilduren Kongresuko diputatuak galdera sorta bat egin zion Espainiako Gobernuari, azalpen eske. Besteak beste, oldarraldia egiteko arrazoiez galdetu zuen, ikerketa egin ote den, eta irain euskalfoboengatik neurriak hartuko ote zituen.
Atzoko data duen erantzunean, ordea, Espainiako Gobernuak esan zuen realzaleek «gorrotoa eta indarkeria bultzatzeko lelo iraingarriak» oihukatu zituztela, eta «bengalak, ke potoak eta bestelakoak botatzen hasi» zirela urrun zeuden agenteen aurka. Lekukoek grabaturiko bideoetan ez da bengala edo ke potoen arrastorik ikusten. Poliziak «esku hartu behar izan zuen hiriko segurtasuna berriz ezartzeko, legearen eta arauen araberako esku hartzea eginez». «Indarra progresiboki» erabili zuela gaineratu du Espainiako Gobernuak.
«Muturreko indarkeriazaleen talde bat» kalteak eta mina egiteko asmoz aritu zela argudiatu du.
Iñarrituk berak gaur salatu duenez, «Espainiako Gobernuaren bertsioa ez dator bat» irudiekin eta lekukotasunekin, eta iragarri du Fernando Grande Marlaska Barne ministroaren agerraldia eskatu duela afera argitzeko.
Hamar isun proposamen egin zituztela zehazten du erantzunak, kirolean indarkeria, arrazakeria, xenofobia eta intolerantzia erabiltzearen aurkako legeari jarraikiz, eta bost pertsona atxilotu zituztela, desordena publikoak, agintearen agenteen aurkako erasoa, erresistentzia eta desobedientzia leporatuta. |
2022-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/214660/aurrekontu-hedakorra-agindu-du-jaurlaritzak-baina-gastu-finkoak-puztu-gabe.htm | Ekonomia | Aurrekontu «hedakorra» agindu du Jaurlaritzak, baina gastu finkoak puztu gabe | Zerga bilketa %7 handitzen ari da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, baina horren zati bat inflazio handiari lotuta dagoela ohartarazi du Azpiazuk. | Aurrekontu «hedakorra» agindu du Jaurlaritzak, baina gastu finkoak puztu gabe. Zerga bilketa %7 handitzen ari da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, baina horren zati bat inflazio handiari lotuta dagoela ohartarazi du Azpiazuk. | Handitu bai, baina puztu ez. Horrela laburbildu daiteke Eusko Jaurlaritzak datorren urterako aurrekontuei begira duen asmoa. Aurrekontu «hedakor» baten bidez, gastu publikoa handituko du, beharrezkoa ikusten duelako «gizarte bidezkoagoa eta solidarioagoa» egiteko eta sare ekonomikoa modernizatzeko; baina, aldi berean, «kontu publiko sanoak» nahi ditu. Beste hitz batzuetan azalduta, aurreko urteetan baino diru gehiago gastatuko duela, baina ez duela zerga bilketatik datorkion diru guztia gastatzeko asmorik, horren zati handi bat inflazio handiaren ondorio delako —BEZaren bidez bildutakoa handitzen du—, eta etorri den bezala joango delako.
2023. urteko aurrekontuak prestatzeko lehen urratsa egin du Eusko Jaurlaritzak, kontu horien irizpide nagusiak onartu baititu gaurko bileran. Bigarren urratsa aste batzuk barru etorriko da, aurrekontuen oinarri izango den koadro makroekonomikoa berritzen duenean.
Baikorra da oraingoa, ezin baita bestela definitu BPG barne produktu gordina %4,5 handituko dela esatea Ukrainako gerraren eta energia krisiaren testuinguruan. Kopuru hori berrikusi zuen martxoan —%6,7 zen ordura arte—, eta gehiago alda daitekeela onartu du Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak. Edonola ere, sailburuak ziurtatu du iristen diren datuek ez dutela erakusten ekonomia asko moteltzen ari denik. Iaz Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomia %5,6 hazi zen, eta %5,7ko erritmoan hazi da urteko lehen hiruhilekoan.
Zergetan, 5.887 milioi
Hazkunde ekonomikoari esker handitzen ari da zerga bilketa, eta ez gutxi. Gaur zabaldutako datuen arabera, urteko lehen bost hilabeteetan 5.887 milioi euro bildu dituzte foru ogasunek, iaz tarte horretan baino 390 milioi gehiago (+%7,1). Bilketa %11,9 handitu da Araban, eta %11,3 Gipuzkoan; gutxiago Bizkaian (+%4,2), baina kontuan hartu behar da iaz lurralde horrek aparteko diru sarrera bat izan zuela, Espainiako Ogasunarekin zuen desadostasun bat bere alde konpondu zelako.
BEZa izan da bilketa handiagoaren motor nagusia —%23,9 handitu da Gipuzkoan, %8,2 Bizkaian, eta %7,2 Araban—, eta horretan datza aurrekontuak egiteko gakoetako bat. Izan ere, inflazioaren ondorioz produktuen eta zerbitzuen prezioak igo ahala igotzen da haiei ezartzen zaien BEZa, eta horrek ogasunen kutxak gizentzen ditu. Baina, iragarri bezala, inflazioa hurrengo hilabeteetan apaltzen hasten bada, halaber apaldu beharko luke BEZaren bidez bildutakoak ere.
Horregatik, zuhurtzia eskatu du Azpiazuk: «Diru sarrera publikoen zenbakiak itxuraldatzen ari diren elementuak ezin dira oinarri gisa erabili gastu publikoa handitzeko. Kudeaketa publikoan ausarkeriaz jokatzea izango litzateke». Hau da, zerga bilketa handiagoaren zati bat ezin dela erabili egiturazko gastua edo gastu finkoa handitzeko, diru sarrera horiek falta daitezkeelako hurrengo urteetan. Gauzak horrela, gastu publikoaren handitzea jarduera ekonomikoaren hazkundearekin lotuta egongo dela azaldu du Ekonomia sailburuak.
Gerrikoa noiz estutu?
Ukrainako gerra dela eta, Europako Batzordeak 2024rako utzi du Egonkortasun Ituna berriz ezartzeko data, eta horrek beste urtebete eman die EBko kideei beren kontu publikoak txukuntzen hasteko. Ikusteko dago, ordea, zer erabaki hartuko duen Espainiako Gobernuak bere menpeko administrazioekin, eta zer defizit eta zor muga jarriko dizkien. Edonola izanda ere, Azpiazuk nabarmendu du Jaurlaritza «finantza jasangarritasunaren alde» egingo duela. Azken urteetan gastatu gabeko ia 1.800 milioi zituen Jaurlaritzak bere kutxetan. |
2022-6-14 | https://www.berria.eus/albisteak/214661/basoko-langile-bat-hil-da-idiazabalen.htm | Ekonomia | Basoko langile bat hil da Idiazabalen | Pinu bat gainera erori zaio, Urtsuaran auzoan. | Basoko langile bat hil da Idiazabalen. Pinu bat gainera erori zaio, Urtsuaran auzoan. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak azaldu duenez, istripua 11:00etan gertatu da, Idiazabalgo Urtsuaran auzoko pinudi batean (Gipuzkoa). Langilea enborrak garraiatzeko makina batean zegoela, pinu bat gainera erori zaio, eta kolpearen ondorioz hil da. 49 urte zituen.
LABen zenbaketaren arabera, aurten lanean zegoela hildako 38. langilea da Idiazabalgoa. Aurrekoa atzo bertan hil zela dio sindikatuak, Tuteran, in itinere. J.A.B.B. zuen izena, eta 26 urte zituen.
Basogintzan aritzen diren langileen artean, istripu ugari izan ohi dira, eta sindikatuek salatu izan dute lanaren beraren arriskuarengatik ez ezik arlo horretan ari diren langile batzuen esperientzia faltarengatik ere badela.
Aurten, Euskal Herrian ez da inor hil sektore horretako istripuetan, baina 2021. urtea bereziki beltza izan zen, sei langile hil baitziren, betiere LABen zenbaketaren arabera.
Urtarrilean, Ezkio-Itsason (Gipuzkoa), Basalan Arrospide enpresako 54 urteko langile bati adar bat gainera erori zitzaion baso lanetan ari zela.
Otsailean, berriz, zuhaitz bat gainera erori zitzaion Construcciones Arrankudiagako 51 urteko langile bati, Ugaon (Bizkaia).
Uztailean, Muxikan (Bizkaia) baso lanetan ari zen 27 urteko gazte bati makina irauli egin zitzaion, eta hamabost metroko garaiera batetik erori zen. Biarritz CO2 azpikontratutako enpresako langilea zen.
Bizkaian beste bi istripu izan ziren: abuztuan, Karrantzan, 45 urteko Forestal Jocamarreko langile bati zuhaitz bat gainera erori zitzaion, eta pinu batek Maderas Saratxagako 40 urteko M.C.C. langilea jo zuen, Markinan.
Irailean ere izan zen istripu bat, Zanbranan (Araba): Contrachapados Archenako 38 urteko behargin bat hil zen, baso lanetan ari zela. |
2022-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/214683/leiren-piztutako-sutea-kontrolatu-gabe-dago.htm | Gizartea | Leiren piztutako sutea kontrolatu gabe dago | Suhiltzaileak goizean goizetik ari dira suteak itzaltzeko lanean. Beste bi ere piztu dira Nafarroan: Tafallan eta Olletan. | Leiren piztutako sutea kontrolatu gabe dago. Suhiltzaileak goizean goizetik ari dira suteak itzaltzeko lanean. Beste bi ere piztu dira Nafarroan: Tafallan eta Olletan. | Nafarroan ere gogor jo du beroak, eta, horren eraginez, suteak piztu dira. Oraintxe, hiru sute daude pizturik, hirurak Nafarroan: Leiren, Tafallan eta Olletan, zehazki.
Suterik handiena bart 23:27an piztu da, Leireko mendilerroan, Arangoiti magalean den zuhaizti batean. Zangozako, Nabaskozeko eta Cordovillako suhiltzaileak ari dira lanean, eta Espainiako Ingurumen Ministerioak jarritako Foca hegazkin baten laguntza dute, eta Nafarroako Gobernuaren helikoptero batena. Zaragozatik ere iritsi dira suhiltzaile gehiago arratsaldean, lanetan laguntzeko; eta Espainiako Larrialdietako Unitate Militarrak ere batu dira. Nafarroako Gobernuak adierazi duenez, beroak eta haizeak lanak zaildu dituzte, ibilgailuekin bertaratzea zaila den eremu batean. Hala, Leireko monasterioa ere hustu du Foruzaingoak, sua bertara gerturatzen ari delako. Halere, oraingoz ez dute ikusten sua eraikinera iristeko arriskurik.
Nafarroako Gobernuren arabera, Tafallako sutea «kontrolpean» zegoen eguerdian, baina indar hartu du haizeak norabidea aldatzearekin batera. Tafallatik Zangozara doan NA-132 errepideko 22. kilometroaren inguruan piztu zen sutea, bart, 22:43an —AP-15 autobidetik eta Tafallako herrigunetik gertu—. 02:45etik, bi orduz eten dute NA-132 errepidea, gidariak arriskuan egotea eragozteko asmoz. Tafallako, Azkoiengo, Lizarrako eta Cordovillako suhiltzaileak aritu dira hura itzaltzeko lanetan, eta, arratsaldean, Azkoiengoak eta Lizarrakoak ari ziren.
Olleta eta Leoz arteko sutea goizaldean piztu da, 06:00etan. Orbaibarko sute hori itzaltzeko lanetan bi helikoptero dabiltza: horietako bat, Nafarroako Gobernuarena. Bulldozer baten bidez su hesiak sortu dituzte, sua kontrolatu nahirik. Gobernuaren arabera, sua kontrolpean dago. Halere, inguruan beste sute bat ere piztu dela jakinarazi dute.
Izan ere, beroak eta landaredia lehor izateak erraztu egiten dute suteak piztea eta zabaltzea. Bero saparen ondorioz, alerta laranja ezarri dute Nafarroan. Erriberan alerta gorria ezarri dute, eta larunbatera arte «tenperatura beroak» izango direla ohartarazi diete herritarrei. Krisi batzorde bat ere eratu dute, prebentzio neurriak ahalik eta azkarren martxan jartzeko. |
2022-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/214684/aita-mari-erreskate-ontziak-beste-17-pertsona-hartu-ditu-mediterraneoan.htm | Gizartea | 'Aita Mari' erreskate ontziak beste 17 pertsona hartu ditu Mediterraneoan | Ekainaren 6an abiatu zenetik egin duen bigarren erreskate lana da. Orain, 28 migratzaile daude ontzian. | 'Aita Mari' erreskate ontziak beste 17 pertsona hartu ditu Mediterraneoan. Ekainaren 6an abiatu zenetik egin duen bigarren erreskate lana da. Orain, 28 migratzaile daude ontzian. | Aita Mari erreskate ontziak 11 pertsona erreskatatu zituen atzo goizaldean hondoratzear zegoen txalupa batetik, Mediterraneo itsasoan. Goizean goiz jaso zuten abisua, eta handik ordubetera topatu zituzten. Gaur goizaldean, beste 17 lagun hartu dituzte. EITBren arabera, Libiatik abiatutako 17 errefuxiatu dira erreskatatuak, eta Libiako kostazainengandik ihesean ziren aurkitu dituztenean.
Lehen abisua 04:30 aldera jaso dute, eta ia bi ordu behar izan dituzte txalupa zegoen lekura iristeko. Abisua jaso dutenean, ehun pertsona inguru arriskuan zeudela ohartarazi diete erreskate ontziko kideei, baina hara iritsi direnean ohartu dira asko Libiako kostazainen ontzian eraman dituztela. Txalupan zihoazen beste errefuxiatu batzuek, baina, uretara jauzi egin dute, eta azkenean Aita Mari erreskate ontzian hartu dituzte.
Ekainaren 6an abiatu zen Aita Mari Balearretatik Mediterraneo itsasora, eguraldi onarekin batera ugaritu egiten baitira Afrikatik irten ohi diren ontziak, sarri jendez gainezka eta baldintza kaskarretan. Abiatu zenetik egin duten bigarren erreskate lana da gaurkoa. Orain, 28 lagun dituzte ontzian. |
2022-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/214685/laquogazte-borrokarenraquo-beharra-berretsi-du-ernaik-eta-gazte-auzipetuei-elkartasuna-agertu.htm | Politika | «Gazte borrokaren» beharra berretsi du Ernaik, eta gazte auzipetuei elkartasuna agertu | Iazko maiatzean Bilbon atxilotutako zazpi gazteen kontrako epaiketa hasi da. Fiskaltzak akordioa proposatu dio defentsari, eta hark ez du onartu, akusazioei «zilegitasunik ez» emateko. Urtebete eta urte eta erdiko kartzelaldiak eskatzen dituzte gazteentzat, eta 20.000 euro baino gehiago isunetan eta kalte ordainetan. | «Gazte borrokaren» beharra berretsi du Ernaik, eta gazte auzipetuei elkartasuna agertu. Iazko maiatzean Bilbon atxilotutako zazpi gazteen kontrako epaiketa hasi da. Fiskaltzak akordioa proposatu dio defentsari, eta hark ez du onartu, akusazioei «zilegitasunik ez» emateko. Urtebete eta urte eta erdiko kartzelaldiak eskatzen dituzte gazteentzat, eta 20.000 euro baino gehiago isunetan eta kalte ordainetan. | Gaur hasi da Bilbon iazko maiatzean hiri horretan bertan atxilotutako zazpi gazteren kontrako epaiketa. Fiskaltzak akordio proposamena egin dio defentsari, baina hark ez du onartu. «Akordio proposamenak frogarik eza agerikoa dela ikusarazi du, eta, beraz, ez zaie akusazio eta karguei zilegitasunik eman nahi izan», azaldu dio Ernaik BERRIAri. Hala, epaiketarekin aurrera egin dute.
Auzitegiko atarian, dozenaka lagunek elkartasuna adierazi diete auzipetuei, eta, horrekin batera, «bizitza duinen aldeko borrokan» jarraitzeko deia egin dute. Halaber, gogor salatu dute epaiketaren zioa. «Gezurrez beteriko atestatu baten ondorio» dela adierazi du Ane Alaba Ernaiko bozeramaileak, eta gaineratu «mugimendu eta borroka sozialen aurkako estrategia» baten erakusgarri dela, gazte mugimenduaren kontrakoa izateaz gainera.
Gazteentzat bizi baldintza duinak aldarrikatzeak eraman ditu auzitegira zazpi gazteak. Iazko maiatzean, Ernai gazte antolakundeak manifestazioak egin zituen Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean, Larrialdi egoeran gaude lelopean, eta Bilboko nahiz Gasteizko manifestazioen amaieran Ertzaintzak gazteen kontra jo zuen. Zortzi gazte atxilotu zituen, eta 60 baino gehiago zauritu. Bilbon atxilotutakoen kontra urtebete eta urte eta erdiko espetxe zigorrak eskatu dituzte, eta 20.000 euro baino gehiago isunetan eta kalte ordainetan.
Hala ere, Ernaik gaur nabarmendu du, ohar bidez, epaituak ez direla eurak soilik izango, «bizi baldintza duinen alde» borroka egiten duten guztiak baizik: «Tubacex, ITP eta Alconzako langileak jipoitzen dituzten borrek denok jipoitzen gaituzten bezala; San Frantzisko auzoko gure auzokideen aurkako mehatxuak gure aurkako mehatxuak ere badiren bezala; eta kide feminista bat atxilotzen dutenean denok atxilotzen gaituzten modu berean».
Mobilizazioaren arrazoiak ere gogoratu ditu Ernaik. Azaldu duenez, sistemak gazteak «estrukturalki» zapaltzen dituelako atera ziren kalera, baita «orainik zein etorkizunik eza» besterik jasotzen ez dutelako ere. «Gazteon egoera benetako larrialdi egoeran murgildu zela ikusten genuen». Larrialdi egoera horrek gazteen egunerokoan zer esan nahi duen ere gaineratu du gazte antolakundeak; «emantzipatu ezina eta bizi proiektu bat garatu ezina», «hedabideetan gazteak etengabe kriminalizatuak izatea» eta «antsietate eta depresio kasuek gora eta gora egitea», besteak beste. Egoera horrek, gainera, bere horretan jarraitzen duela ohartarazi du.
«Bortizkeria» eta «muntaketa»
Aldarrikapenok kalera ateratzeari Ertzaintzak «bortizkeriaz» erantzun ziola salatu du Ernaik, «Eusko Jaurlaritzaren isiltasun eta konplizitate guztia bazutela jakitun egonda». Modu hori, gainera, lan gatazketan, etxegabetzeetan eta herri mugimenduen mobilizazioetan «etengabe» errepikatzen dela erantsi du: «bortizkeria poliziala», lehenik, eta «muntaketa polizialean oinarritutako epaiketa», ondoren.
Halakoak ikusita, «elkartasuna josi eta gure borroketan berrestea» da erantzunik onena, Ernairen arabera, eta, batez ere, «gazteen bizi baldintza duinen aldeko eta bizi proiektu burujabeak garatzeko borrokan» jarraitzea. Horretarako deia egin dute auzitegi atarian, eta, halaber, barruan ere hala egingo dutela nabarmendu dute. |
2022-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/214686/ebzk-tresna-bat-sortuko-du-arrisku-saria-apaltzeko.htm | Ekonomia | EBZk tresna bat sortuko du arrisku saria apaltzeko | Ezohiko bilera batean, iragarri du lehenik PEPP programaren zorraren berrinbertsioak erabiliko dituela Italiaren eta hegoaldeko beste herrialde batzuen arrisku sariak jaisteko, baina gero «zatiketaren aurkako tresna» bat egingo duela. | EBZk tresna bat sortuko du arrisku saria apaltzeko. Ezohiko bilera batean, iragarri du lehenik PEPP programaren zorraren berrinbertsioak erabiliko dituela Italiaren eta hegoaldeko beste herrialde batzuen arrisku sariak jaisteko, baina gero «zatiketaren aurkako tresna» bat egingo duela. | Ostegunean aztertzeko utzi zuen gai bati heldu behar izan dio EBZ Europako Banku Zentralak: hegoaldeko herrialdeen arrisku sariaren igoerari. Erdizka heldu ere, aurreragorako utzi baitu sari hori apaltzeko tresna bat sortzea. Hori iritsi bitartean, PEPP pandemian zorra erosteko programa bereziaren berrinbertsioak «malgutasunez» erabili nahi ditu, Italiak, Espainiak, Portugalek eta beste batzuek zor jaulkipenetan ordaindu beharreko interesa apaltzeko.
Ezohiko bilera bat egin du gaur EBZko gobernu kontseiluak Frankfurteko egoitzan, ikusita ostegunean arrisku sariaren gaia konpontzeko biderik iragarri ez izana arazoa okertzen ari zela. Ez da batere ohikoa banku zentralak bere egutegia aldatzea —konfinamenduaren hasieran egin zuen azken aldiz, 2020ko martxoan—, baina behartuta zegoela ikusi du, astelehenean eta asteartean merkatuek argi utzi baitzuten ez ziotela tarterik utziko gaiari patxadaz erantzuteko.
Euriborra ere, oso gora
Izan ere, azken astean koska bat egin dute gora euroguneko hegoaldeko estatuetako arrisku sariek. Berez, interes tasa guztiak gora egiten ari dira EBZk iradoki zuenetik atzean utziko zuela zero intereseko aroa. Uztailean egingo du, 0,25 puntuko igoerarekin, baina jada horren oso gainetik daude herritarrek, enpresek eta, noski, estatuek ere ordaindu behar dituzten interes tasa errealak. Horrela, Euriborra %1,067ra iritsi da gaur, eta analistek ez zuten halakorik espero datorren urtera arte.
Estatuen hamar urteko zorra, berriz, %1,5etik gora kotizatzen ari da bigarren mailako merkatuan. Inbertitzaileen artean salerositako zorra dago merkatu horretan, eta erreferentzia gisa balio du jakiteko zenbat ordaindu beharko duten erakunde publikoek zor jaulkipen berrietan.
Horrela, Alemaniaren hamar urteko bonuak %1,73ko interesa eman du gaur bigarren mailako merkatuan, eta %2ren bueltan dabiltza Herbehereak (%2,07), Frantzia (%2,3) eta Irlanda (%2,4).
Italiarekin kezkatuta
Espainia eta Portugal koska bat gorago daude (%3), baina gehien kezkatzen duena Italia da, %4an baitago. Hau da, Alemaniaren zorrarekin ia 230 punturen aldea du, iazkoa halako bi. Arrisku saria deitzen zaio Alemaniaren zorrarekin dagoen aldeari, haren bonua Europako ziurrena dela ulertzen baitute inbertitzaileek.
Italiari dagokionez, egia da 230 punturen aldea arriskutsua dela, milioika euroko kostua dakarkiolako Italiari, oso zor handia baitu: BPGaren %150,8ko zorra zuen 2021 amaieran, 2,67 bilioi euro kopuru zehatzetan.
Greziaren zorra handiagoa da proportzionalki —BPGaren %193—, eta handiagoa da arrisku saria (276 puntu), baina herrialde horren zorpetzeak gutxiago kezkatzen du, ESM Europako erreskate funtsari zor diolako diru gehien eta ez inbertitzaile pribatuei, eta interes txikiekin, gainera.
Agiri laburra
Gaurko datuetan jada islatzen zen EBZk zerbait egingo zuen ustea —arrisku saria apaldu egin zen atzo—, astearte arratsean eman baitzuen Isabel Schnabel EBZko kontseiluko kideak arrisku sarien igoera eteteko lehen pausoa. Hitzaldi batean, nabarmendu zuen banku zentralak «mugarik ez» zuela euroa defendatzeko orduan.
Antzeko adierazpen batek eten zuen euroaren krisiaren hedapena, Mario Draghi EBZko orduko buruak ziurtatu zuenean «beharrezkoa zen guztia» egingo zutela euroa defendatzeko.
Ez dauka halako hitz indartsurik EBZko gobernu kontseiluak atzo arratsaldearen hasieran zabaldutako bi paragrafoko agiriak. Horretan, EBZk onartu egin du ekonomia dopatzeari uztearekin batera zabaldu direla «zatiketa arriskuak», herrialde batzuk ahulagoak direlako beste batzuk baino, eta horrela «diru politikaren transmisioan gorabeherak» daudela herrialde batetik bestera.
Hori dela eta, gobernu kontseiluak banku zentraleko zerbitzuei eskatu die lana «bizkortu» dezatela «zatiketaren aurkako tresna bat» sortzeko. EBZk ez du zehaztu tresna horrek zer egin ahal izango duen eta nola, baina analistek uste dute estatu kide ahulenen zorra erosteko balioko duela.
Tresna hori iritsi bitartean, eskura duten beste bat baliatuko dute: PEPP pandemiaren garaiko zor erosketarako programaren berrinbertsioak. Aurten itxi du EBZk programa hori, bi bilioi zor erosi ondoren, baina erositako zorra berriro inbertitzen du behin haren epe muga bukatzen denean. Ulertzen denez, hurrengo asteotan batez ere hegoaldeko estatuen zorrean berrinbertituko du dirua banku zentralak, haiek errazago izan dezaten merkatuetara jotzen dutenean. |
2022-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/214687/iruneko-udalaren-traben-gainetik-bere-egitaraua-aurkeztu-du-herri-sanferminak-plataformak.htm | Gizartea | Iruñeko Udalaren traben gainetik, bere egitaraua aurkeztu du Herri Sanferminak plataformak | Enrique Maiak festen erdigunetik kanporatu baditu ere, Alde Zaharrean emanaldi eta ekitaldiak eskainiko dituzte. Protesta gisa, kalejira itxurako manifestazio batera deitu dute uztailaren 10erako. | Iruñeko Udalaren traben gainetik, bere egitaraua aurkeztu du Herri Sanferminak plataformak. Enrique Maiak festen erdigunetik kanporatu baditu ere, Alde Zaharrean emanaldi eta ekitaldiak eskainiko dituzte. Protesta gisa, kalejira itxurako manifestazio batera deitu dute uztailaren 10erako. | «Egitarau xumea baina inoiz baino duinagoa osatu dugu». Herri Sanferminak plataformak behetik gorako jai eredu «koloretsu, errebelde, alai eta herrikoia» ikusarazi nahi du festen erdigunean. Udalak eurak kanporatzeko hartutako erabakiaren aurretik zuten egitaraua «birbideratu eta egokitu» ostean, Alde Zaharrean hainbat ekitaldi eta emanaldi antolatuko ditu. Harri guztien artetik loratzen jarri diote izenburu programazioari.
Leloan aipatutako harriak Iruñeko Udalak jarri ditu. Duela bi aste adierazi zuten aurten ez zutela txosnarik jarriko, udalak «festen erdigunetik bazterrera» bidali nahi izan dituelako: Oko Andre Mariaren eta Errekoleten plazatik Errotazarrera; Arrotxapea auzora, alegia.
Gaur, Iruñean eskainitako prentsaurrekoan gogora ekarri dute Enrique Maia Iruñeko alkateak «oinarririk gabeko aitzakiak» eman dituela, eta plataformak aurkeztutako alternatiba orori ezezkoa eman diola —udalak, kasurako, argudiatu du Alde Zaharrean enbarazu egingo lieketela bizilagunei—. Bitartean, Gazteluko plazan, sanferminen bihotzean, «makrofesta pribatua» antolatu du, festen «izaera herrikoiaren aurka».
Udalaren erabakiak eragindako haserrea «loraldi herrikoi» bihurtu nahi izan dute, eta Enrique Maiari adierazi jarritako traba guztien gainetik zirrikituak baliatuko dituztela. Eskerrak eman dizkiete egitarau horretan parte hartu duten guztiei, eta bereziki Matalaz eta Zabaldi elkarteen ekarpena nabarmendu dute.
Herri Sanferminak plataformaren arabera, egitarau hori auzolanean aurrera ateratzeko gai izan badira ere, ezin da egoera hori normalizatu. Hala, uztailaren 10ean, 18:30ean kalejira itxurako manifestazioa antolatuko dute, udalaren «goitik beherako festa eredu grisaren aurka» behetik gorako festa herrikoia aldarrikatzeko.
Mezu argi bat bidali diote Maiari: «Hemen gaude, ez goaz bazterrera». |
2022-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/214688/egoitz-urrutikoetxea-eh-baiko-hautagaiak-nupesen-alde-bozkatuko-du-bigarren-itzulian.htm | Politika | Egoitz Urrutikoetxea EH Baiko hautagaiak NUPESen alde bozkatuko du bigarren itzulian | «Ardura politiko eta morala» adieraztea da, laugarren hautesbarrutian hautagai izan denaren hitzetan. EAJk Ensembleko hautagaitzak babestu ditu | Egoitz Urrutikoetxea EH Baiko hautagaiak NUPESen alde bozkatuko du bigarren itzulian. «Ardura politiko eta morala» adieraztea da, laugarren hautesbarrutian hautagai izan denaren hitzetan. EAJk Ensembleko hautagaitzak babestu ditu | Ezkerreko abertzaleen babesa lortuko ote du NUPESek Frantziako Asanblearako bigarren itzulian? Laugarren hautesbarrutian EH Baiko hautagai izan den Egoitz Urrutikoetxeak erran du Iñaki Etxaniz NUPESeko hautagaiaren alde bozkatuko duela bigarren itzulian. «Nire ardura politikoa eta morala da adieraztea, [Emmanuel] Macroni bidea hesteko hautuaz harago, gure proiektu eta aldarrikapenekiko gutxieneko adostasuna adierazi duen Etxanizen aldekoa izanen dela nire bozka», jakinarazi du.
EH Baik, berriz, astelehenean hartutako erabakia berretsi du agiri batean: NUPES eta Ensemble ez dituzte «hein berean» ezartzen, baina ez dute boto kontsignarik emanen. «NUPESen programan, gure engaiamendu politikoarekin bat egiten ez duten puntu batzuk badira», idatzi dute, euskarari, gatazkaren konponbide prozesuari eta Ipar Euskal Herriaren garapen instituzionalari erreferentzia eginez.
Hala ere, Iñaki Etxaniz laugarren hautesbarrutiko hautagaia desberdindu dute ezkerreko abertzaleek. Atzo bildu ziren NUPESeko kidearekin, haren eskariz, eta izandako «trukaketa ireki eta eraikitzailea» azpimarratu dute. «Beste hautesbarrutietan ez bezala, gure aburuz, arazo gutxiago sortzen ditu Etxanizen aldeko bozka papera hautatzeak, Macronen ildotik doan Annick Troundayrena hautatzeak baino».
Ensembleko hautagaien aldeko hautua egin du, berriz, EAJko Ipar Buru Batzarrak, agiri batean. «Etorkizuneko diputatuek gehiengo presidentziala edo ezker muturreko NUPES koalizioa defendatuko dute, Frantzia Intsumisoaren programan oinarritzen baita NUPES koalizioa». Bi arrazoi nagusi eman dituzte erabakia azaltzeko. Batetik, NUPESen programa «zentralistena», «eraginkortasunik gabea», «lurraldeetako errealitateetatik urrunena», «subiranistena» eta «antieuropeistena» dela, eta, bestetik, NUPESeko hautagaiak «euskararen eta eskualdeko hizkuntza eta kulturen kontrakoenak» direla. |
2022-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/214689/londresek-esan-du-beste-hegaldi-bat-prestatzen-ari-dela-asilo-eskatzaileak-ruandara-deportatzeko.htm | Mundua | Londresek esan du beste hegaldi bat prestatzen ari dela asilo eskatzaileak Ruandara deportatzeko | Giza Eskubideen Europako Auzitegiak bertan behera utzi du Erresuma Batutik ateratzekoa zen lehen bidaia. Priti Patel Barne ministroak erantzun du «oraindik ere konprometituta» daudela plan horrekin. | Londresek esan du beste hegaldi bat prestatzen ari dela asilo eskatzaileak Ruandara deportatzeko. Giza Eskubideen Europako Auzitegiak bertan behera utzi du Erresuma Batutik ateratzekoa zen lehen bidaia. Priti Patel Barne ministroak erantzun du «oraindik ere konprometituta» daudela plan horrekin. | Erresuma Batuko Gobernua «harrituta eta etsituta» dago Giza Eskubideen Europako Auzitegiak bertan behera utzi duelako atzo gauean asilo eskatzaileak Ruandara deportatzekoa zen lehen hegaldia, baina, halere, Priti Patel Barne ministroak jakinarazi du planari bere horretan eusteko asmoa dutela, eta jada hasi direla beste hegaldi bat prestatzen: «Konprometituta gaude oraindik ere. Auzitegiak ez du ebatzi legez kanpokoa denik».
Patel Komunen Ganberan mintzatu zaie diputatuei migrazioaren aferaz, eta erasokor agertu da, gobernuaren asmoa defendatzen aritu baita une oro. Besteak beste, «kezka» agertu du Estrasburgoko auzitegiaren erabakiaren «izaera opakoagatik», azken orduan eman zuelako agindua, eta argudiatu du asilo eskatzaileak Afrikako herrialde horretara bidaltzea «moralki arduratsua» eta egokia dela «legez kanpoko immigrazioari» aurre egiteko.
«Ez digute eragotziko egoki jokatzea. Erresuma Batuak eta Ruandak bide bat erakutsi dute immigrazioaren arazoari aurre egiteko», azaldu du Barne ministroak. Eta, hori egiteko, Patelen agerraldiaren aurretik, Therese Coffey Lan eta Pentsioen ministroak iradoki du gobernuak helegite bat aurkeztuko duela Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren erabakiaren kontra; Sky News telebista katean egin dioten elkarrizketan egin ditu adierazpenok, eta horretan ere adierazi du gobernuak «bide legal eta seguruak» sortu nahi dituela jendeak asiloa eska dezan.
Erresuma Batuko Gobernuaren migrazio planak eztabaida handia sortu du herrialdean eta nazioartean, helburutzat baitu Mantxako kanala gurutzatzen duten migratzaile batzuk —atzo 444 pasatu ziren— Ruandara bidaltzea, asiloa han eska dezaten Europako herrialdean eskatu beharrean. Horiek onartzearen truke, Londresek 138,2 milioi euro emango dizkio Kigaliri, eta Erresuma Batuko Gobernuak berak finantzatuko ditu bidaiak —576.000 euro balio zuen lehen hegaldiak—.
Lehena atzo gauean zen ateratzekoa, zazpi lagun eramateko —hasieran, 130—, baina oraingoz Erresuma Batuan geratu dira; halere, Patelek atzo gauean esan zuenez, haien «asmoa» da horiek hurrengo hegaldian bidaltzea Afrikako herrialde horretara.
Hori bai, ez Barne ministroak ez gobernuko inork ez du jakinarazi hurrengo bidaia noiz izango den, eta baliteke atzoko gauza bera gertatzea gainontzeko hegaldiekin migrazio planaren legezkotasunaz erabaki arte; Erresuma Batuko Auzitegi Gorena horretaz da eztabaidatzekoa, eta, printzipioz, uztailean eman beharko luke erabakiaren berri.
Asilo eskatzaileak Ruandara bidaltzeko planak gobernuz kanpoko erakundeen, Eliza anglikanoaren eta oposizioko indarren haserrea eta kritikak eragin ditu. Esaterako, Komunen Ganberako gaurko saioan, Yvette Cooper laboristak gobernuari esan dio plana «hondamendi bat» dela, eta Ruandak ez duela ziurtatu asilo eskatzaileen eskubideak bermatuko dituenik.
Horren ordez, Cooperren ustetan, beharrezkoa da Erresuma Batuko asilo sistema hobetzea; besteak beste, batzuetan bost urte behar dituelako eskariei erantzuteko.
Kigali, lasai
Yolande Makolo Ruandako Gobernuaren bozeramaileak ez dio garrantzi handirik eman Estrasburgoko auzitegiaren erabakiari, eta «lankidetza» hori irtenbide gisa aurkeztu du berriz ere, «bizitzak salbatzeko» balioko duelakoan.
«Ruanda harrera lurralde bilakatu nahi dugu pertsona zaurgarrientzat. Eta denei eskatzen diegu aukera bat emateko proiektu honi, asilo sistema ahula baita. Trafikatzaileek erabiltzen dute, eta migratzaile klandestino askok bizitza arriskuan jartzen dute itsasoak igarota», argudiatu du Makolok.
Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren erabakiak kalte egin dio Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroaren autoritateari eta hark migrazioaren aferan dituen asmoei. Are gehiago kontuan harturik brexit-a sustatu zuela, besteak beste, Europako erakundeen «kontroletik ateratzeko».
Estrasburgoko auzitegia, baina, ez da Europako Batasuneko erakunde bat, eta, hortaz, Erresuma Batuak haren erabakiak errespetatu behar ditu. Atzo arratsaldean, erabakiaren berri izan aurretik, Johnsonek esan zuen aukera bat dela Giza Eskubideen Europako Ituneko sinadura kentzea eta, beraz, auzitegiaren eraginpetik irtetea; gobernuko zenbait ordezkarik eta Suella Braverman fiskal nagusiak gaur ere atea irekita utzi diote aukera horri. |
2022-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/214690/claude-sautet-zuzendari-frantziarrari-atzera-begirako-bat-eskainiko-dio-zinemaldiak.htm | Kultura | Claude Sautet zuzendari frantziarrari atzera begirako bat eskainiko dio Zinemaldiak | Polizia-zinemagintza landu zuen nagusiki, eta gerraosteko belaunaldiaren eta nouvelle vague mugimenduaren artean kokatzen dute adituek. | Claude Sautet zuzendari frantziarrari atzera begirako bat eskainiko dio Zinemaldiak. Polizia-zinemagintza landu zuen nagusiki, eta gerraosteko belaunaldiaren eta nouvelle vague mugimenduaren artean kokatzen dute adituek. | Ez zen gerraosteko zinemagintzaren belaunaldiko kide, ez eta nouvelle vague izenekoaren parte ere. Frantziako zinemagintzaren bi belaunaldi esanguratsu horien arteko bidegurutzean kokatzen da Claude Sautet gidoigile eta zinema zuzendariaren filmografia (Montrouge, Frantzia, 1924 - Paris, 2000). Haren lanari atzera begirako bat eskainiko dio aurtengo Donostiako Zinemaldiak Euskal Filmategiaren laguntzarekin, eta zinemagile esanguratsuei eskainitako liburu bilduma berri bat ere hasiko dute Sauteti buruzko argitalpenarekin.
Besteak beste, lan hauen egilea da Sautet: Classe tous risques (1960), Les choses de la vie (1970) eta Max et les ferrailleurs (1971). Atzera begirakoaren albistea ematearekin batera, autorearen biografia laburra ere eman du Zinemaldiak, eta polizia eta kriminalen zinemagintzan egindako lana nabarmendu dute nagusiki.
Komediatik krimenera
1950ean hasi zen zinemaren industrian, zuzendari laguntzaile gisa, eta, gerora genero beltza lantzen espezializatu zen arren, Bonjour sourire! (1956) izan zen zuzendu zuen lehen lana: komedia musikal bat. Nouvelle vague mugimendua jaio zen garaian jadanik hasia zen polizia zinemagintza lantzen, eta sekula ez zen mugimendu haren parte izan.
70eko hamarkadan Romy Schneider eta Michel Piccoli aktore bikotearekin egindako lana ere nabarmendu du Zinemaldiak. Haiek izan ziren protagonista, esaterako, Les choses de la vie (1970) eta Max et les ferrailleurs (1971) filmetan. 80ko hamarkadan sartu ahala haren lanetan drama «ilundu» egin zela ere azaltzen du Donostiako jaialdiak egindako erretratuan, eta horren adibide dira Mado (1976); Une histoire simple (1978), eta Garçon! (1983).
Azken manifestua
Azken lana Papergabeen Aldeko Zinemagileen Taldearekin batera sinatu zuen Sautetek. 200 zuzendari, ekoizle, erakusle eta banatzaile frantziarrek osatzen zuten kolektibo hori, eta haren parte ziren, besteak beste, Bertrand Tavernier, Jacques Audiard, Solveig Anspach, Catherine Corsini, Laurent Cantet, Philippe Garrel, Lola Doillon, Alain Bergala eta Sautet bera ere. Eta, Zinemaldiak gogora ekarri duenez, film labur formako manifestu bat sinatu zuten guztiek, Frantziako legez kanpoko etorkin guztiak babesteko: Nous, sans-papiers de France (1997).
Orain arte, Espainiako Zinematekarekin batera eman ditu argitara zinemagileei buruzko liburuak Donostiako Zinemaldiak, baina etapa hori amaitu, eta Euskadiko Filmategiarekin jarraituko du argitalpenekin aurrerantzean. Eta horregatik eman diote liburu bilduma berri bati hasiera Sauteti eskainitako lanarekin. |
2022-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/214691/36ko-gerratik-erbesteraturiko-6819-ume-gipuzkoar-identifikatu-dituzte.htm | Gizartea | 36ko gerratik erbesteraturiko 6.819 ume gipuzkoar identifikatu dituzte | Intxorta 1937 elkarteak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak laguntza eskatu diete herritarrei, gerrako ume gehiago identifikatu eta haien datuak, argazkiak zein testigantzak jasotzeko. 45 testigantza bildu dituzte jada, baina ohartarazi dute oraindik bizirik direnak ez direla anitz izanen. | 36ko gerratik erbesteraturiko 6.819 ume gipuzkoar identifikatu dituzte. Intxorta 1937 elkarteak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak laguntza eskatu diete herritarrei, gerrako ume gehiago identifikatu eta haien datuak, argazkiak zein testigantzak jasotzeko. 45 testigantza bildu dituzte jada, baina ohartarazi dute oraindik bizirik direnak ez direla anitz izanen. | «Erlojuaren kontra» dabiltza, baina ahal duten guzia egin nahi dute. Intxorta 1937 elkartea ikerketa bat egiten ari da 36ko gerratik ihesi erbestera joan ziren umeei buruz, eta laguntza eskatu diete herritarrei, ume izandako horiek identifikatu eta haien testigantzak jaso ahal izateko. Harremanetan jartzeko helbide bat eman dute, eta eskatu dute horra idazteko, kasuren baten berri izanez gero: intxorta1937@gmail.com.
Zailtasun nabarmen bat dute: denbora. «Testigantza berriak biltzea gero eta zailagoa da», azaldu du gaur Donostian Ion Gambra Gipuzkoako Foru Aldundiko Giza Eskubideen zuzendariak —elkarteari ikerketa egiten laguntzen ari zaio diputazioa—. Baina egina dute lana dagoeneko: jakinarazi dutenez, gipuzkoar jatorriko 6.819 ume identifikatu dituzte jada, Gipuzkoako 57 herritakoak: horietako 3.468 gizonak dira, eta 3.300 emakumeak. Intxorta 1937 elkarteko kideak azken bi urteotan ibili dira Euskal Herriko zein atzerriko artxiboetan arakatzen, eta horren emaitza da lortu duten zerrenda, uste zuten baino luzeagoa. Horietatik 3.139 Frantziara joan zirela jakinarazi dute, 1.796 Kataluniara, 466 SESBera, 334 Belgikara, eta 180 Erresuma Batura. Baina badira herrialde gehiago ere, tartean Latinoamerikakoak.
Dena den, asmoa ez zen zerrenda bat osatzea soilik. «Bizipenak, testigantzak eta datuak bildu nahi ditugu, gertaturikoa galdu ez dadin, eta hurrengo belaunaldiei helarazteko», Gambrak gaur Donostian erran duenez. Dagoeneko badituzte 45 testigantza bilduak, eta uste dute guti izanen direla lortu duten zerrendatik oraindik bizirik dauden gizon-emakumeak. Horietako aunitz, gainera, ez ziren sekula Euskal Herrira itzuli, eta horrek zailtasun erantsia dakar pertsonak bilatzerako orduan, nabarmendu dutenez.
Iosu Chueca Intxorta 1937 elkarteko kideak azaldu du berezitasun bat duela Gipuzkoak, eta horregatik merezi duela ikerketa berezitu bat egitea. Izan ere, 36ko gerra hasi eta berehala ehunka lagunek gurutzatu zuten Bidasoa Irundik, Ipar Euskal Herrira eta ondotik Frantziara joateko, 1936ko irailean. Donostia ere geroago «hustu» egin zela kontatu du, eta, beraz, bertze leku batzuetan ez bezala, modu antolatuan ihes egin ez zuten anitz egon daitezkeela uste dute: horiek zailagoak dira identifikatzen, elkartekoen hitzetan. Julia Monge Intxorta 1937ko kideak zehaztu du atzeman dituzten gerrako ume gipuzkoarretatik 2.773 direla donostiar jatorrikoak: «Eta badakigu badirela askoz gehiago». Horregatik, lanketa berezia eginen dute Gipuzkoako hiriburuan: ekainaren 27an eta 29an eta uztailaren 11n eta 12an bulego bat irekiko dute Gipuzkoako Foru Aldundian, kasuak eta testigantzak jasotzeko: 10:00etatik 14:00etara egonen dira, Gunean. Bertze hainbat lekutan ere jarriko dituzte bulegoak: Irunen, Eibarren, Soraluzen, Tolosan eta Andoainen. Herri horietako memoria elkarteei eskerrak eman dizkiete ematen ari diren laguntzagatik.
Aitortza ekitaldia
Gambrak aitzinatu duenez, ikerketarekin segitu ahala asmoa dute gerrako umeei aitortza ekitaldi bat egitea: «Otsail aldera edo». Egitasmo gehiago ere badituzte aurreikusiak: erakusketa ibiltari bat egitea, erraterako. |
2022-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/214692/ekotopaketak-egingo-dituzte-portugaleten-krisi-ekologikoa-erdigunean-jartzeko.htm | Gizartea | Ekotopaketak egingo dituzte Portugaleten, «krisi ekologikoa erdigunean» jartzeko | Irailaren 30ean eta urriaren 1ean eta 2an izango dira, 'Azken krisia, gure garaia!' lelopean | Ekotopaketak egingo dituzte Portugaleten, «krisi ekologikoa erdigunean» jartzeko. Irailaren 30ean eta urriaren 1ean eta 2an izango dira, 'Azken krisia, gure garaia!' lelopean | Ez da kontu berria: mundua kinka larrian dago, eta, gauzak aldatu ezean, litekeena da planetan bizia bideragarri ez izatea etorkizun hurbilean. Horregatik, zenbait eragilek Ekotopaketak antolatuko dituzte irailaren bukaera aldera Portugaleten (Bizkaia), Azken krisia, gure garaia! lelopean, «krisi ekologikoa erdigunean» jarri eta Euskal Herrian aldaketa bultzatzeko moduez hausnartzeko.
Zenbait elkarte ekologista, unibertsitate irakasle, nekazari eta beste eragile batzuk batu dira gogoeta hori sustatzeko, baina, nabarmendu dutenez, Ekotopaketak mundu guztiarentzako irekiak egongo dira. Portugaleteko merkatuan eta Sastraka gaztetxean egingo dituzte, eta, egitarau zehatza aurrerago jakinaraziko badute ere, iragarri dute hitzaldi, mahai inguru eta eztabaidekin batera musika emanaldiak eta bestelako ekitaldiak ere egingo dituztela.
Ane Etxabek, Alaitz Ajuriagerrak eta Juan Gorostidik nabarmendu dute «gertatzen ari denaz» hitz egin beharra dagoela: «Psikologoen kontsultak gaztez beteta daude, antsietateak gora egin du, dena gero eta azkarrago doa, eta, hala ere, inoiz ez da hain denbora gutxi egon bizitzeko. Ez da ingurumena bakarrik: prezioen igoeraz, pandemiez, hornidura faltagatik itxiko dituzten enpresez, uzta txarrez... Horretaz guztiaz hitz egin behar dugu».
Ekotopaketen antolatzaileek kezkaz ikusten dute ezen gai horiek guztiak, hil ala bizikoak izanik ere, «marjinalak» direla agenda politiko eta sozialean, eta, horregatik, eztabaida bultzatu nahi dute, sinetsita baitaude «arazo ekosozialek irtenbide ekosozialak» dituztela: «Galdera asko ditugu, zalantzak ezin konta ahala, baina ziur dakigu behintzat hau ez dela krisi ekologikoa geldiarazteko egin dezakegun guztia».
Arazoak globalak izanik ere, «Euskal Herrian aldaketa eragiteko» zer egin behar den izango dute mintzagai Ekotopaketetan, bai eta, xede hori lortze aldera, «tresna berri bat» behar ote den ere. Hortaz, «euskal mugimendu berri baten beharraz» gogoeta egingo dute Portugaleteko jardunaldietan: «Hau baldin bada azken krisia, hau da gure garaia», azaldu dute. |
2022-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/214693/garai-berrira-egokitutako-hitzarmena-sinatu-dute-eitbk-eta-ikus-entzunezkoen-ekoizleek.htm | Bizigiro | Garai berrira egokitutako hitzarmena sinatu dute EITBk eta ikus-entzunezkoen ekoizleek | EITBko zuzendari nagusi Andoni Aldekoak azaldu duenez, datozen lau urteetan 25 milioi euro inbertituko ditu EITBk ekoizle inpendenteen lanetan. | Garai berrira egokitutako hitzarmena sinatu dute EITBk eta ikus-entzunezkoen ekoizleek. EITBko zuzendari nagusi Andoni Aldekoak azaldu duenez, datozen lau urteetan 25 milioi euro inbertituko ditu EITBk ekoizle inpendenteen lanetan. | EITBk eta Ibaia, EPE eta Apika ikus-entzunezkoen elkarteek lankidetza hitzarmena sinatu dute gaur goizean, Donostian. «Garai oso berezian gaude, eta helburuak oso garrantzitsuak dira», esan du EITBko zuzendari nagusi Andoni Aldekoak. Lankidetza hitzarmena sinatzeko ekitaldian parte hartu dute Aldekoak berak, Ibaia Ikus-entzunezkoen Euskal Ekoizle Burujabeen Elkarteko presidente Marian Fernandezek, EPE Euskal Produktoreen Elkarteko Carlos Juarezek eta Apika Arabako ekoizleen elkarteko Maria Teresa Ruiz de Austrik.
Aldekoak nabarmendu du «gauza asko» gertatzen ari direla ikus-entzunezkoen sektorean, eta hitzarmenean jaso dituzten zenbait puntu azaldu ditu: «Euskal ikus-entzunezko edukiek hedapen eta kontsumo handiagoa izateko lan egingo dugu. Kontsumo, formatu eta euskarri berrietara egokitu behar dugu, eta horretara bideratu dugu hitzarmena. Parte hartuko duen produktu guztien euskarazko bertsioak erosiko ditu EITBk. Emakumeek sustatzen dituzten proiektuen garapenaren alde lan egitea adostu dugu. Zuzendari, gidoilari nagusi edo ekoizle eragilea emakumezkoa dutenak babestuko ditugu». Euskararen munduan indarrak jarri behar dituztela gaineratu du Aldekoak: «Kontsumo digital berrietan eskaintza erakargarria egin behar dugu euskaraz. EITBn lan egingo dugu euskarazko bertsioa izan dezaten EITBk lagundutako proiektu guztiak».
Hitzarmenean, azpimarra berezia jarri dute mota guztietako ikus-entzunezko edukien kontsumoaren hazkunde iraunkorraren eta hedapenaren alde lan egiteko konpromisoan. Eduki horiek denetariko kanaletan zabaldu eta kontsumitu ahal izatea nahiko lukete sinatzaileek, «bereziki plataforma digitaletan». Euskal Herriko errealizadore berriei babesa ematea eta sormen profesionalak ekoizpen independenteetan lan egitea lehenetsiko dute. Euskal ikus-entzunezkoen industria «lehiakorra» indartzeko, Euskal Autonomia Erkidegoan inbertsioan parte hartzea du helburu hitzarmenak. Nazioarteko koprodukzioen alorra sustatzea adostu dute sinatzaileek. Eta lehentasuna emango diote euskal kultura eta euskara nazioartean sustatzeari.
Ikus-entzunezkoen hiru elkarteetako presidenteek gaztelaniaz egin dituzte hizketaldiak, akordioa sinatu berritan. Maria Teresa Ruiz de Austrik azaldu du lehen aldia dela Apikak hitzarmena sinatzen duena: «Oso pozik gaude. Prozesuan borondate ona ikusi dut EITBren aldetik. Etorkizunean sinatu daitezkeen beste akordio batzuen adibide ona izan daiteke».
Caros Juarez EPEko presidenteak parte hartu zuen 2005ean eta 2008an sinatu zituzten lehen akordioetan. «Gazteen artean talentu handia dago, eta erantzukizuna dugu haiekin". Bingen Zupiriak lehen akordio haietan parte hartu zuela gogorarazi zuen. Gaurko ekitaldian ere izan da Zupiria. Atzera begiratzeko egun egokia dela adierazi du Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikarako sailburuak: «2008an, hitzarmena bigarrenez sinatu zenean, Miren Azkarate orduko Kultura sailburuak obligazio bat ezarri zion EITBri, urtero diru sarreren araberako ehuneko bat inbertitzeko ikus-entzunezkoen ekoizle independenteei. Hamalau urte hauetan, 208 ekoizpenetan parte hartu du EITBk». 208 lan horien artean fikziozko film luzeak daude, animaziozko filmak eta dokumentalak, zinema aretoetan estreinatu direnak —208 horietatik 83 eamn dituzte euskaraz, eta 70ek izan dute jatorrizko bertsioa euskaraz—. «Industria bat eraiki eta indartu da. 6.000 lanpostu daude ikus-entzunezkoetan, eta 1.500 enpresa. Euskal kulturaren sarreren %40 ikus-entzunezkoena da», gaineratu du Zupiriak. «Ekosistema bat dago. Diru laguntza sistema publiko bat dago, telebista publiko bat dago, zerga sistema bat hobariak dituena zinemagintzarako, bi jaialdi handi eta beste batzuk kalitate handikoak, zinema aretoen sare bat, Zineuskadi plataforma, hezkuntza sistema talentuak sortzeko. Hori guztia lortu dugu elkarrekin lan egin dugulako».
Marian Fernandez Ibaiako presidenteak, berriz, hausnarketa egin behar dela adierazi du: «Erantzukizuna daukagu euskal ikus-entzunezko edukiak eta dibertsitatea defendatzeko. Bide horretan lan egin behar dugu. Halaber, ekoizpen eta kontsumo mota berriei heldu behar diegu».
Aldekoak gogorarazi du aldaketak oso bizkor ari direla gertatzen sektorean, eta ziur aski urtebete barru berriro elkartu beharko dutela ekoizleekin. «Hunkituta nago, hitzarmena sinatzea zaila izan baita. Konpromisoa hartu dugu, eta gure aldetik malgutasuna eta eskuzabaltasuna egongo dira». |
2022-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/214694/euskal-aeronautikaren-fakturazioaren-10-baino-gutxiago-iristen-da-egitasmo-militarretatik.htm | Ekonomia | Euskal aeronautikaren fakturazioaren «%10 baino gutxiago» iristen da egitasmo militarretatik | Hegan klusterrak ez daki zehazki bere ekoizpenaren zer batezbesteko doan defentsara, baina «oso txikia» da haren ustez. 2021ean %3 handitu zen sektorean diharduten langileen kopurua. | Euskal aeronautikaren fakturazioaren «%10 baino gutxiago» iristen da egitasmo militarretatik. Hegan klusterrak ez daki zehazki bere ekoizpenaren zer batezbesteko doan defentsara, baina «oso txikia» da haren ustez. 2021ean %3 handitu zen sektorean diharduten langileen kopurua. | Hegan aeronautikako euskal klusterrak ez daki bere fakturazioaren zer batezbesteko iristen den egitasmo militarretatik. Datu horiek ez dauzkatela jasota azaldu du Ana Villate enpresa elkartearen zuzendariak, eta «oso zaila» dela hori jakitea. Carlos Alzola presidenteak azaldu duenez, zati «oso txikia» da, eta, haren hitzetan, «%10 baino gutxiago» da. %10 balitz, 186 milioi euro inguru lirateke. Horiek hala, onartu dute NATOk bere kide diren herrialdeak defentsa aurrekontuak handitzera behartu izanak eragina izan dezakeela sektorean, baina zehaztu dute ez dela «epe motzean» izango.
Datuen garrantzia nabarmentzen den garai batean, arraroa da entresaka hori ez izatea; aldiz, Heganek baditu fakturazio osoarenak. Iaz, enpresek 1.867 milioi euro fakturatu zituzten, 2020an baino %0,3 gutxiago. Ikerketan inbertiturikoa, berriz, %6,3 handitu zen, 102 milioi eurotik 117ra igarota. Langile kopurua ere handitu zen, %3,1, eta, ondorioz, gaur egun 13.766 dira sektorean diharduten langileak. Entresaka egiten hasita, fakturazioaren %46,4 motorren sektoretik iritsi zen, eta %44,6 azpiegitura eta fuselajetik. Gaur egin du urteroko batzar orokorra, eta haren karietara eman dituzte datuak.
Iazkoa susperraldi urtea izan zen industriaren sektore askotan; aeronautikan, berriz, motelago doa prozesua. Villate: «Nazioartean esaten zen 2023 eta 2025 artean itzuliko ginela aurrerakora, eta aurreikuspen horiek indarrean diraute. Aurten hegaldi komertzialen 2019an baino %20 txikiagoa da, baina %60 txikiagoa da. Hortik dator. Aeronautikan, joera aldaketek urte batzuk behar izaten dituzte». Hala ere, joera ona dela azaldu du Alzolak, iaz pixkanaka hobera egin baitzuen, eta aurten berdin mantentzea espero du: «Iaz baino hobea izatea espero dugu, baina normaltasuna ez da iritsiko 2024ra arte».
Airbus eta Boeing hegazkin ekoizleak dira Heganen bezerorik handienak, eta haien aurreikuspenak pixka bat hobetu izanak baikortasuna zabaldu du, eta agian hegaldi komertzialen suspertze prozesua bizkortu dezake. Alzolak azaldu du hegaldi mota guztiek ez dutela bilakaera bera izan: «Korridore bakarreko hegazkinak bizkorrago suspertzen ari dira; bidaia motzagoak egiten dituztenak dira. Bi korridorekoei, berriz, kontinente arteko hegaldiak-eta egiten dituztenei, gehiago kostatuko zaie».
Baikortasuna hedatzen duen beste ezaugarri bat da Heganeko enpresak ondo kokatuta daudela Europako egitasmo handietan, zibiletan zein militarretan. Villatek azaldu du enpresa handiak egitasmo horietan sartuta daudela, eta Hegan dela Skyteam aliantza pisu handiena duten herrialde mailako klusterretan bigarrena. Era berean, nabarmendu dute sektorean kapilaritate handia dutela beren enpresetan, eta salmenten dirua katearen katebegi guztietara iristen dela. |
2022-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/214695/iruneko-alkateak-euskaraz-ere-jarri-beharko-du-konstituzio-plazako-plaka.htm | Gizartea | Iruñeko alkateak euskaraz ere jarri beharko du Konstituzio plazako plaka | Nafarroako Administrazio Auzitegiak Enrique Maiaren gobernu taldea berriz zigortu du Euskararen Ordenantza ez betetzeagatik | Iruñeko alkateak euskaraz ere jarri beharko du Konstituzio plazako plaka. Nafarroako Administrazio Auzitegiak Enrique Maiaren gobernu taldea berriz zigortu du Euskararen Ordenantza ez betetzeagatik | Iruñeko Baluarte plazari izena aldatu zion Enrique Maia (Na+) urtarrilaren 24an, Espainiako 1978ko Konstituzioa goresteko. Baina izen berria jartzeko plaketan Euskararen Ordenantza ez zuela bete ebatzi du Nafarroako Administrazio Auzitegiak, eta udalak aldatu beharko dituela agindu du.
Trikimailu bat erabili nahi izan zuen Maiak plazaren euskarazko izenik ez jartzeko. Plaketan Constitución izena agertzen da. Horren azpian, 1978ko Espainiako Konstituzioa adierazten du, ele bitan. Konstituzioa hitza ez jartzeko, Constitución izen propioa dela argudiatu zuen Maiaren taldeak, eta izen propioak ez direla itzuli behar.
Epaitegiak ukatu egin du hori izen propioa dela, eta gogora ekarri du Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak lehen ere txarretsi diola Iruñeko Udalari euskarazko bertsioei ezarritako debekua.
Maiaren taldeak Euskararen Ordenantzaren 8. artikulua urratu duela adierazi du auzitegiak. Arau horrek agintzen dio udalari euskara eta gaztelania erabili behar dituela herritarrei oro har zuzentzen zaienean, eta zehazten du kartelak eta informazio plakek ele bikoak izan behar dutela. Nafarroako Administrazio Auzitegiak lehen ere ebatzi du kartelek eta plakek ele bikoak izan behar dutela elementu guztietan, eta hizkien edukiak, tamainak eta kontrasteak berdinak izan behar dutela. Dagoeneko bederatzi aldiz ebatzi du horren inguruan udalaren aurka.
Adibidez, 2020ko uztailean, COVID-19 birusaren izurriak eragindako konfinamendua zela-eta sanferminak bertan behera geratu zirenean, Biziko ditugu kanpaina kaleratu zuen Maiaren taldeak, eta lelo hori zeukan zapi handi bat zintzilikatu zuten udaletxeko balkoian. Nafarroako Administrazio Auzitegiak gero ebatziko zuenaren arabera, kanpaina horrek ere euskararen ordenantza urratu zuen, mezua nagusiki gaztelaniaz idatzita zegoelako.
EH Bilduk eman du ebazpenaren berri, eta salatu du Maiak eta haren alderdiak Euskararen Ordenantza «etengabe urratzen dutela, milaka pertsonaren hizkuntza eskubideak urratuz». Udalak behin eta berriz «urraketa berak» egiten dituela gaineratu du koalizioak, eta «apropos» ari dela «prebarikazioan». «Ez dugu onartuko euskaraz bizi nahi duen jendearen eta Iruñeko elebitasuna goraipatu eta errespetatu beharreko altxor kultural gisa onartzen duen herritar gehienen eskubideak urratzen jarraitzea».
Nafarroako Gizarte Zibila elkarteak egindako eske bati segika agindu zuen Maiak Baluarte plazari izena aldatzeko. Udalak orduan azaldu zuenez, izen aldaketa ez zen izan itsuan eginiko urrats bat, baizik eta asmo jakin batekin: «Gizarteak trantsizio demokratikoan egindako esfortzuari aitortza egitea».
2019ko maiatzak 2an onartu zuten gaur Iruñean indarrean dagoen Euskararen Ordenantza, EH Bilduren, Geroa Bairen, Aranzadiren eta Ezkerraren botoekin. Aurka bozkatu zuten, ordea, PSNk eta UPNk. Ordenantza auzitara eramango duela esan zuen orduan Maiak, oposizioan zegoelarik. 2020ko martxoan, berriz, arautegi hura ordezkatzea erabaki zuten PSN eta Na+ alderdiek. |
2022-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/214696/ela-lab-eta-esk-k-bost-greba-egunetara-deituko-dute-ekain-amaierarako-mercedesen.htm | Ekonomia | ELA, LAB eta ESK-k bost greba egunetara deituko dute ekain amaierarako Mercedesen | UGT eta CCOOk ere lanuztera deitu dute ekainaren 22rako eta 29rako. Ostiralean bilduko dira berriz zuzendaritzarekin. | ELA, LAB eta ESK-k bost greba egunetara deituko dute ekain amaierarako Mercedesen. UGT eta CCOOk ere lanuztera deitu dute ekainaren 22rako eta 29rako. Ostiralean bilduko dira berriz zuzendaritzarekin. | Gasteizko Mercedeseko lan gatazkan urrats bat aurrera egitea erabaki dute ELA, LAB eta ESK-k: mobilizazioak gogortu, eta ekain amaierarako bost greba egunetara deituko dute. Hala adostu dute gaur goizean egindako batzarrean. Hiru sindikatuen ustez, «gainditu ezin diren marra gorriak» daude negoziatzen ari diren lan hitzarmenean, eta ez daude horiek onartzeko prest.
Hiru sindikatuek batzar orokorrera deitu nahi zuten, langile guztiei negoziazioen berri emateko eta aurrera begirako urratsak zehazteko. Enpresako langileen artean 2.500 sinadura ere bildu zituzten horretarako (produkzioko langileen %80k babestu zuten proposamena). UGTk, CCOOk, Ekintzak eta PIMek, ordea, atzera bota zuten proposamena. Hori dela eta, batzar ireki batera deitu zituzten langile guztiak, gaurko. Bertan bozkatu eta adostu dute greba antolatzea.
Zuzendaritzaren azken proposamenaren berri eman diete hiru sindikatuetako kideek bertaratu direnei, eta denek izan dute bozkatzeko aukera gero. Arratsaldean beste bilera bat egingo dute, eta bertan berretsi beharko dute greba deialdia. Igor Gebararen hitzetan, langileek argi adierazi dute ez dutela babesten enpresaren proposamena.
Lan hitzarmen berriaren negoziazioetan, ELA, LAB eta ESK sindikatuen marra gorriak honako hauek dira: erosteko ahalmenari eustea, gaueko txandan egun bat gehiago lan ez egitea, txandakako kontratua hobetzea, V automobil modeloa fabrikatzeko langile berriek lan baldintza okerragoak ez izatea, eta asteburuan lan egiten dutenenak arautzea.
UGTk eta CCOOk ere greba
Gebarak iragarri duenez, greba antolatzeko proposamena UGT eta CCOO sindikatuei helaraziko diote, protesta elkarrekin antolatzeko. Izan ere, uste dute posible dela gutxieneko batzuk adostea mobilizazioak egiteko.
Bi sindikatu horiek, hain zuzen ere, bi orduko lanuztea eta elkarretaratzea egin dute gaur, enpresaren atarian. Eta bertan iragarri dute bi greba egun antolatuko dituztela: ekainaren 22an eta 29an izango dira. Aurrez iragarria zuten ekainean eta uztailean bost greba egunetara deituko zutela, baina datak ez zituzten jakinarazi. Uztaileko hiru greba egunak ere noiz izango diren aurrerago esango dute. |
2022-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/214697/kutxabankek-15-handitu-du-euskal-ekonomian-duen-pisua.htm | Ekonomia | Kutxabankek %15 handitu du euskal ekonomian duen pisua | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru ogasunek 187 milioi euro jaso dituzte guztira tasetan eta zergetan. Ia 9.000 milioi euro jarri ditu enpresentzako eta partikularrentzako kredituetarako. | Kutxabankek %15 handitu du euskal ekonomian duen pisua. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru ogasunek 187 milioi euro jaso dituzte guztira tasetan eta zergetan. Ia 9.000 milioi euro jarri ditu enpresentzako eta partikularrentzako kredituetarako. | Iaz, Kutxabankek eta haren hiru fundazioek 776 milioi euroko ekarpena egin zioten Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ekonomiari, 2020an baino %15 gehiago. Bilbon egindako bilera batean, Gregorio Villalabeitia Kutxabankeko presidenteak datu horiek biltzen dituen txostenaren ondorioak azaldu dizkio Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariari. Azterketan azpimarratu dutenez, susperraldi ekonomiko motela, inflazioaren eragin negatiboa eta lehengaien garestitzea ezaugarri dituen urte batean, Kutxabank Taldeak areagotu egin du euskal ekonomian duten pisu erlatiboa. 2021ean Kutxabank eta haren fundazioak izan ziren euskal enpresen lehen kontratatzaileak: gehienak (%85) zerbitzuen sektorekoak izan ziren, eta, zehatzago, informatikaren arlokoak. Guztira, 4.100 enpresari egin zizkieten zerbitzu eskaerak, 213 milioi euroko balioarekin.
Iaz, 3.000 langile zituen taldeak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta hiru lurraldeetako foru ogasunek guztira 187 milioi euro jaso zituzten tasetan eta zergetan, zergadun nagusietako bat izanik. Azterketak zeharkako ondorioak ere zehazten ditu, Kutxabanken kreditu jardueratik eratorritakoak: bankuak enpresei eta partikularrei bideratutako finantzaketak zeharka 8.759 milioi euroko ekarpena egiten dio hiru lurraldeetako BPGari, guztizkoaren %13,2. |
2022-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/214698/athleticeko-buruzagitzarako-hiru-hautagaien-eztabaida-bertan-behera-utzi-du-euskal-kazetarien-elkarteak.htm | Kirola | Athleticeko buruzagitzarako hiru hautagaien eztabaida bertan behera utzi du Euskal Kazetarien Elkarteak | Eztabaidaren inguruan «gezurrak eta zurrumurruak» zabaldu direlako eta hautagaietako bik erantzun ez dutelako hartu dute erabakia. | Athleticeko buruzagitzarako hiru hautagaien eztabaida bertan behera utzi du Euskal Kazetarien Elkarteak. Eztabaidaren inguruan «gezurrak eta zurrumurruak» zabaldu direlako eta hautagaietako bik erantzun ez dutelako hartu dute erabakia. | Euskal Kazetarien Elkarteak eta Kazetarien Euskal Elkargoak eztabaida antolatu nahi zuten Athleticeko presidente bihurtzeko aurkeztu diren hiru hautagaiekin: Jon Uriarte, Ricardo Barkala eta Iñaki Aretxabaleta. Baina, azkenean, egitasmoa bertan behera utzi behar izan dute, «sortu den polemika ikusirik», plazaratu duten agirian irakur daitekeenez.
Ika-mika euren «inpartzialtasuna eta lan ona zalantzan jarri nahi duten gezurretan eta zurrumurruetan» oinarritzen dela adierazi dute elkarteok, beste azalpenik eman gabe. Horrez gain, azaldu dute hautagaietako bik ez diotela erantzun ofizialik eman proposamenari.
«Gure aldetik asmo onez egindako eskaintza bat gaizki ulertu eta modu interesatuan erabili izanak sortzen digun sumindura eta tristuraren ondorio da erabakia».
Elkarteok «hiru hautagaitzen arteko su gurutzatuaren erdian» geratu izana deitoratu dute, eta horien Zuzendaritza Batzordeko kide batzuen «asmoak eta profesionaltasuna zalantzan jartzera ere ausartu» direla. |
2022-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/214699/bizkaiko-metalean-lanuzteei-eutsiko-diete-sindikatuek.htm | Ekonomia | Bizkaiko metalean lanuzteei eutsiko diete sindikatuek | Patronalaren iritzian, ezinbestekoa da protestak bertan behera uztea lan hitzarmenaren negoziazioetan aurrera egiteko. Sindikatuek salatu dute FVEMek ez duela eskaintza berririk egin. | Bizkaiko metalean lanuzteei eutsiko diete sindikatuek. Patronalaren iritzian, ezinbestekoa da protestak bertan behera uztea lan hitzarmenaren negoziazioetan aurrera egiteko. Sindikatuek salatu dute FVEMek ez duela eskaintza berririk egin. | FVEM Bizkaiko metalgintzaren patronalak sindikatuei eskatu die datozen asteetarako deitutako hiru greba egunak bertan behera uzteko, lan hitzarmenaren negoziazioan aurrera egin ahal izateko.
Patronalak eta sindikatuak proposamenak trukatu dituzte asteazkenean Lan Harremanen Kontseiluan, baina batzuek eta besteek ondorioztatu dute gaur-gaurkoz oso urriak direla akordiorako aukerak. Ekainaren 23 eta 30erako, eta uztailaren 1erako deitu dute lanuzteetara.
Sindikatuek aurrez aurreko bilera bat eskatu zioten patronalari, baina, salatu dutenez, sektoreko enpresen elkarteko ordezkaririk ez da bertaratu, eta igorritako dokumentuetan ez du «ezer berririk planteatu». Horiek hala, greba egunei eusten dietela azpimarratu dute, eta mobilizazioak «buru-belarri prestatzen» hasi direla ohartarazi.
FVEMen iritzian, berriz, «egungo egoeran» lanuzteak egitea «arduragabekeria» da. Patronalaren iritzian, agerikoa da sindikatuen artean «konfrontaziorako gogoa negoziaziorako gogoa baino handiagoa» dela.
FVEMek azpimarratu du «sektoreari egonkortasuna ekarriko dion hitzarmen berri bat» sinatzeko «borondatea eta interesa» duela, baina aitortu du akordiorako aukerak «oso urrun» daudela.
Balorazio bera egin dute sindikatuek. Patronalaren jarrera «arduragabea eta ulergaitza» dela diote, batez ere datorren astean lanuzteak hasiko direla kontuan hartuta. Eta hurrengo bilerara berak deitzeko eskatu diote, «zerbait berria eskaintzeko baldin badu».
Soldaten eguneratzea
Sindikatuek maiatzaren 16an aurkeztu zuten beren eskaerak biltzen dituen plataforma bateratua, eta FVEMek hamar egun geroago erantzun zuen. Soldataren eguneratzean dago puntu beroenetako bat: patronalak %2,75eko soldata igoera proposatu du 2022rako, %2,5ekoa 2023rako, eta %2koa 2024rako. Eskaintza horrek sutu egin ditu sindikatuak, benetako KPItik oso urrun dagoelako. Haien eskakizuna KPIa +%1 igotzea da.
Malgutasuna ere handitu nahi du patronalak, 160 orduraino. Sindikatuek ordu horiek mugatzea galdegin dute. Beste hainbat eskakizun ere aurkeztu dituzte. Besteak beste, antzinatasuna desizoztea, lanaldia murriztea indarraldiko urte bakoitzeko, jarduera guztietarako subrogazioa, eta aldi baterako laneko enpresen kontratuak hiru hilabetera mugatzea. Patronalak «ezezkoa» eman die proposamen horiei.
Duela hiru urte, lan ituna hamar greba egunen ostean adostu zuten bi aldeek, eta iaz arte egon zen indarrean. Bizkaian 49.712 langile daude metalgintzaren lan itunaren eraginaren menpe. |
2022-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/214700/seaskako-guraso-ikasle-eta-irakasleen-kontra-oldartu-da-frantziako-polizia.htm | Gizartea | Seaskako guraso, ikasle eta irakasleen kontra oldartu da Frantziako Polizia | Akademia ikuskaritzak Baionan duen egoitzaren okupazioa abiatu dute azterketak euskaraz pasatzeko eskubidea aldarrikatzeko | Seaskako guraso, ikasle eta irakasleen kontra oldartu da Frantziako Polizia. Akademia ikuskaritzak Baionan duen egoitzaren okupazioa abiatu dute azterketak euskaraz pasatzeko eskubidea aldarrikatzeko | Azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatu nahi zuten; kolpeka eta negarra eragiteko gasa erabilita, bortizki oldartu zaie Frantziako Polizia. «Frantziako Hezkuntza Ministerioarekin mintzatu nahi dugu, baina Barne Ministerioarekin erantzun digute», laburbildu du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak. Frantziako Gobernuaren debekuei buru egiteko desobedientziarako deia egin du ikastolen elkarteak azken asteetan. Atzo, protestara pasatu ziren.
Ehun bat pertsona elkartu dira Baionan, Pirinio Atlanikoetako Akademia Ikuskaritzaren egoitza okupatzeko xedez. «Pap Ndiaye Frantziako Hezkuntza ministroarekin hitz egin nahi dugu, hori da gure galdea, eta hemen gelditzeko asmoz gara», esplikatu du Elorri Falxa irakasleak. Baina Seaskako kideak iritsi direnerako, egoitza itxia zuten, eta Frantziako Polizia bertan zen. Ekintzaileek Azterketak euskaraz eta kitto! zioen pankarta bat zintzilikatu dute teilatutik, eta guraso, irakasle eta ikasle batzuk sarrerako hesira kateatu dira.
Arratsalde bukaeran hasi da tentsioa igotzen. Ikuskaritzako langileak egoitzaren barnean geldituak ziren, eta beraiek ateratzea baliatu nahi izan zuten Seaskako kideek barnera sartu eta okupazioa abiatzeko. Gibeleko atean elkartu dira, blokean. Frantziako Poliziak indarkeria erabiltzeko mehatxua egin die, baina ez dira mugitu.
Bultzaka hasi dira lehenik, baina gero eta bortitzagoa bilakatu da egoera. Ekintzaileak besoetatik eta lepotik hartu, eta tiraka mugitzen entseatu dira poliziak, baina determinazioz erantzun dute egoitza barnera sartzeko asmoz mobilizatutakoek, Azterketak euskaraz! oihuen artean. Bat taldetik ateratzea lortzen zuten bakoitzean, berehala itzultzen zen blokera, poliziaren bultzadei aurre egitera. Gogor ekin dio Frantziako Poliziak, tartean adingabeen kontra. «Ikasle, guraso eta irakasleen kontra ari zarete joka; hori da egiten ari zareten gauza bakarra», oihu egin die Falxak. Baina ez dira gelditu. Azkenean, negar gasa bota die Frantziako Poliziak egoitzaren ate aitzinetik lekutzeko. Begiak eta aurpegia erreta, eztulka eta negarrez; tixerta urratuta batzuk, zauri arinekin besteak; horrela bukatu dute ikasleek azterketak euskaraz pasatzeko eskubidea aldarrikatzera joandakoek.
Okupazioarekin aitzina
Frantziako Poliziak alde egin zuenean, irekita utzitako leiho batetik ikuskaritzara sartzea lortu zuten Seaskako kideek. Bertan pasatu dute gaua, eta Frantziako Hezkuntza Ministerioarekin mintzatzea lortu arte handik ez mugitzeko borondatea erakutsi dute. Frantziako Asanblearako bozen testuinguruan, erantzun politiko baten beha dira. |
2022-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/214701/donostia-mutriku-muskiz-gernika-eta-murueta-bandera-beltzen-zerrendan.htm | Gizartea | Donostia, Mutriku, Muskiz, Gernika eta Murueta, Bandera Beltzen zerrendan | Ekologistak Martxan elkarteak aurten ere banatu ditu «kutsatzeagatik» eta «kudeaketa txarra egiteagatik» urtero banatu ohi dituen Bandera Beltzak. Guggenheim 2,3, Petronor eta Donostiako Antondegi mendiko proiektuei eman dizkie banderak. | Donostia, Mutriku, Muskiz, Gernika eta Murueta, Bandera Beltzen zerrendan. Ekologistak Martxan elkarteak aurten ere banatu ditu «kutsatzeagatik» eta «kudeaketa txarra egiteagatik» urtero banatu ohi dituen Bandera Beltzak. Guggenheim 2,3, Petronor eta Donostiako Antondegi mendiko proiektuei eman dizkie banderak. | Bi motatako banderak banatu ohi ditu Ekologistak Martxan erakundeak urtero, biak beltzak. Bata, zenbait udalerritan eraiki diren proiektuen «kudeaketa txarragatik»; bestea, proiektuen kutsadura maila handiagatik. Euskal Herrian, aurten, lau banatu dituzte: Bizkaiko Foru Aldundiari eman diote bat, Guggenheim 2,3 bat sortzeko proiektuan egindako kudeaketa txarragatik, eta Mutrikuko Barbadun itsasadarraren inguruan ere eman dute halako izendapen bat. Kutsaduragatik, berriz, Petronorri eman diote, «Barbadun ibaira isurketa kutsagarriak egin eta kostaldeko lur publikoaren legez kanpoko okupazioagatik», eta baita Donostiako Antondegi mendiko proiektuari ere.
Kudeaketa txarra
Urdaibaiko itsasadarrean Bilboko Guggenheimen osagarri izango diren beste bi museo eraikitzeko proiektua «zentzugabea» dela iritzi dio elkarteak, eta horregatik eman dio kudeaketa txarraren izendapena. Izan ere, azaldu du museoa eraikitzen hasiko balira kamioien joan-etorria «handitu» egingo litzatekeela, eta, behin eraikina altxatuta, joan-etorri hori «nabarmen handituko litzateke, urtean milaka turista erakarrita; 140.000raino, proiektuaren beraren arabera».
Horrez gain, ohartarazi dute proiektuaren atzean eskualde osoaren «ezkutuko urbanizatzea» egon daitekeela: «Izan ere, gehiegizko hirigintza zailtzen duten antolamendu planak aldatuko baitira, Bizkaiko kostalde osoko beste herri batzuetan egin den bezala, Getxon, Plentzian eta abarretan».
Mutrikuko Barbadun itsasadarreko kanpoaldeko dikea handitzeko lanei dagokienez, hainbat irregulartasun azaleratu dituzte: «20 milioi euroko obra bat lizitatu da, eta Eusko Jaurlaritzaren kontratazioen orrialdean soilik egin da publiko, inongo aldizkari ofizialetan argitaratu gabe eta udalari berari inolako jakinarazpenik egin gabe. Proiektuak dagoeneko haren oniritzia du, Portuko Udal Kontseilua eratu gabe, eta hori eskatzen du Eusko Jaurlaritzaren 2016ko Portuen Legeak».
Bestalde, gehitu dute dike hori handitzeak 500 edo 600 amarraleku berri sortzea dakarrela, eta horrek, era berean, kirol portua zabaltzea eragingo duela: «Horrek, zalantzarik gabe, hirigintza proiektu berriak bultzatzea ekarriko du».
Kutsadura
Petronorri, berriz, egotzi diote koke planta bat ezarri izana, kostuen araudia bete gabe, eta «legezko trikimailu batengatik 200 milioi euro arteko isuna ordaintzetik salbatzea».
Hala ere, zehaztu dute erakundeek ere badutela erantzukizuna auzi horretan: «Ia justifikatuagoa egongo litzatekeenean kudeaketa txarreko bandera ematea Eusko Jaurlaritzari, Fiskaltzari edo Kostaldeen Zuzendaritzari, esaterako, arduragabekeriagatik edo irabazi nahiagatik enpresa babesten duten erakundeei, inpunitate osoz ingurumen legeak, kostaldeak eta abar gaindi daitezen eta Barbadun ibaiaren itsasadar osoa kutsa dezan, eta lur publikoaren 46.000 metro karratu har ditzan».
Donostiako Antondegi mendiko proiektuaz, esan du «lurzoru publiko eta naturalaren hedadura handi bat urbanizatzen» ari direla, erabilera pribaturako. Azaldu dutenez, lurzoru naturala eta nekazaritzakoa artifizialtzea ekarriko luke Donostiako Udalak proposatu duen olatu artifizialen sei hektareako azpiegiturak, «Donostian geratzen diren berdegune urrienetariko baten bihotzean»: «Donostian olatu artifizialen instalazio bat eraikitzea, baliabideen kontsumo handia dakarrena, bateraezina da egungo klima larrialdiarekin, areago kontuan harturik ingurune naturala zein hondatua dagoen eta kostaldea zein gertu». |
2022-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/214702/manifestazioa-antolatu-dute-bergaran-papergintzako-hondakinen-errauste-plantaren-aurka.htm | Gizartea | Manifestazioa antolatu dute Bergaran, papergintzako hondakinen errauste plantaren aurka | Hurrengo igandean izango da manifestazioa, Larramendiko Arnasak antolatuta; Jaurlaritzak proiektuari ingurumen baimena eman diola gaitzetsiko dute.»» | Manifestazioa antolatu dute Bergaran, papergintzako hondakinen errauste plantaren aurka. Hurrengo igandean izango da manifestazioa, Larramendiko Arnasak antolatuta; Jaurlaritzak proiektuari ingurumen baimena eman diola gaitzetsiko dute.»» | Eusko Jaurlaritzak ingurumen baimena eman berri dio Valogreene enpresak Bergaran egin nahi duen papergintzako hondakinak errausteko proiektuari. Bergarako Udalak proiektuari jarritako alegazioak ez ditu aintzat hartu, eta horrek haserrea piztu du herrian. Larramendiko Arnasa taldeak proiektua ez du gustuko, eta herritarrei dei egin die haren aurka azaltzeko, eta Jaurlaritzaren jarrera. «Erabaki horrek, agerian uzten ditu Eusko Jaurlaritzaren lehentasuna, herritarren osasunaren gainetik, enpresa pribatuen interes ekonomikoen alde egitea dela», salatu dute manifestazioaren antolatzaileek.
155.000 tona papergintzako hondakin kudeatu nahi dituzte Bergarako plantan, eta horrek sortuko dituen hondakin eta isurketengatik kezkatuta agertu dira proiektuaren aurkariak. Manifestazioa igandean irtengo da, 12:30etan, San Martin plazatik. |
2022-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/214703/berdintasuna-azkartzeko-herri-ituna-aurkeztu-du-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Berdintasuna «azkartzeko» herri ituna aurkeztu du Jaurlaritzak | Eragileekin landu ostean, hamar konpromiso ezarri dituzte. Gizarte osoaren inplikazioa eskatu du Iñigo Urkullu lehendakariak, bereziki gazteena. | Berdintasuna «azkartzeko» herri ituna aurkeztu du Jaurlaritzak. Eragileekin landu ostean, hamar konpromiso ezarri dituzte. Gizarte osoaren inplikazioa eskatu du Iñigo Urkullu lehendakariak, bereziki gazteena. | «Eraiki nahi dugun etorkizuna marraztu dugu gaur». Hitz horien bidez aurkeztu du Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak berdintasunaren alorreko tresna berria: Berdintasunaren eta Indarkeriarik Gabeko Bizitzen Aldeko Herri Ituna. Ekitaldi jendetsua egin dute gaur arratsaldean Bilboko Alondegian, agintariak, ordezkari politikoak eta itunean parte hartu duten eragileak gonbidatuta. Berdintasuna «erronka handi bat» dela berretsi du Urkulluk, eta gizarte osoaren inplikazioa galdegin du: «Egiturazko arazoak kolektiboki baino ezin dira konpondu».
Arlo ugaritako 93 entitatek eta 450 pertsonak baino gehiagok hartu dute parte azken urtean herri ituna lantzeko prozesuan, Emakunderen ekimenez. Haien ekarpenak kontuan hartuta, hamar konpromiso handi ezarri dituzte, honako eremu hauetan: justizia ekonomikoa, emakumeen eta nesken ahalduntzea, emakumeen kontrako indarkeria matxista, haurrak eta nerabeak, zaintzak, gizonen inplikazioa, trantsizio ekologikoa, eraldaketa digitala, emakumeen mugimenduak eta lidergo feministak, eta gobernu ona.
Hala, itunaren bitartez mezu bat igorri nahi diote gizarteari, Beatriz Artolazabal Berdintasun sailburuaren hitzetan: «Berdintasunaren aurrerapena azkartu behar dugu. Gure seme-alaben belaunaldia berdintasunaren belaunaldia izan behar da, eta horregatik behar dugu etorkizuneko itun hau». Helburuen artean, gazteak inplikatzea nabarmendu du: «Berdintasunaren aldeko lanaren lekukoa har dezaten».
Pekindik 25 urtera
NBE Nazio Batuen Erakundeak eginiko biltzar baten urteurrena da herri itunaren abiapuntua: Pekinen 1995ean Emakumeei Buruzko IV. Mundu Konferentziaren urteurrena, hain zuzen. NBE Emakumeak batzordeak Generation Equality egitasmoa jarri zuen martxan 2020an, konferentzia historiko hartatik mende laurdena bete zenean, eta horren barruan sustatu du Emakundek eragileen lana.
Izan ere, emakumeen eskubideen eta berdintasunaren alorreko adierazpen garrantzitsuenetako bat izan zen Pekingoa: 189 herrialdek onartu zuten aho batez. Mugarritzat jo izan da, berdintasunaren arloan nazioarteko agenda bat zabaldu zuelako, eta helburu estrategiko batzuk zehaztu zituelako hainbat eremutan, hala nola emakumeen giza eskubideetan, hezkuntzan, osasunean, indarkerian, gatazka armatuetan, pobrezian eta hedabideetan. Ordukoak dira, era berean, egun berdintasun politikak gidatzen dituzten bi ildo nagusiak: emakumeen ahalduntzea sustatzea eta genero ikuspegia zeharkakotasunez aplikatzea.
Emakundek ere parte hartu zuen 1995eko bilkura hartan, eta haren garrantzia nabarmendu du Izaskun Landaida zuzendariak: «Gure berdintasun politikek beti bat egin dute nazioartean ezarritako irizpide horiekin; legitimitatea eman dio egin dugunari. Berdintasunik eza egiturazko arazo bat da, eta horri aurre egiteko ezinbestekoa da elkarlanean aritzea, bakoitza bere eremuan». Pekingo akordiotik aurrerapauso asko izan direla gaineratu du: «Baina ez dira berez etorri. Atzetik sekulako lana etorri da: mugimendu feministarena, elkarteena, instituzioena, norberarena eguneroko erabakietan...». Beste bultzada bat behar da, ordea: «Horren balioa azpimarratzeko, belaunaldien arteko elkarrizketa ahalbidetu nahi dugu, gazteek jakin dezaten zer izan zen Pekin, zer lan egin duten aurrekoek, eta lekukoa har dezaten». |
2022-6-15 | https://www.berria.eus/albisteak/214704/ion-parot-euskal-presoaren-baldintzapeko-askatzearen-alde-bildu-dira.htm | Politika | Ion Parot euskal presoaren baldintzapeko askatzearen alde bildu dira | Gaur ematekoa zuen Parisko Auzitegiak Paroten eskaeraren erantzuna, baina ez dute jakinarazi. Bakegileek «adi» egoteko eskatu dute, eta berretsi Ipar Euskal Herria blokatzeko prest daudela. | Ion Parot euskal presoaren baldintzapeko askatzearen alde bildu dira. Gaur ematekoa zuen Parisko Auzitegiak Paroten eskaeraren erantzuna, baina ez dute jakinarazi. Bakegileek «adi» egoteko eskatu dute, eta berretsi Ipar Euskal Herria blokatzeko prest daudela. | Gaurko espero zuten erantzuna, baina Parisko Auzitegiak ez du oraino jakinarazi zein erabaki hartu duen Ion Parot euskal presoaren baldintzapeko askatasunari buruz. Halere, haren baldintzapeko askatasuna galdetzeko dozenaka lagun bildu dira Baionako suprefeturan. Bake Bideko Anaiz Funosas bozeramaileak salatu du «denborarekin jolasten» ari direla. «32 urte preso daramatzan Ion Paroti erantzuna zor zioten».
Hala, Bakegileek «adi» egoteko eskatu diete herritarrei. Izan ere, ondoko orenetan espero dute erabakia. Funosasek iragarri du, erabakiaren arabera, Ipar Euskal Herria «blokeatzeko» prest daudela. «Parisko Auzitegiak ezezkoa ematen badu, edo, fiskalak enegarren aldiz helegitea ezartzen badu, berehala, antolatzen dugun blokatze eguna publiko eginen dugu», erran du. Beraz, espero daiteke bihar emanen dutela ekintzaren dataren berri.
Parotek baldintzapekoa eskatzen duen seigarren aldia da oraingoa. Parisko Auzitegiak haren galdea maiatzean aztertu zuen, baina Terrorismoaren Kontrako Parisko Auzitegian egindako auzi saioan, prokuradorea kontra agertu zen, berriz. Fiskalaren jarrera «etsigarritzat» jo zuen haren abokatuak orduan, «Ipar Euskal Herriko egoera nola aldatu den ikusirik».
Ion Kepa Parotek 32 urte daramatza preso, eta egun Mureteko kartzelan da (Okzitania, 425 kilometro). 72 urte bete berri ditu. Fiskalak, egindako auzi saioan, presoak haren baldintzapeko askatasuna lortzeko «goizegi» zela argudiatu zuen.
Esnalena, uztailean
Iragan astean, ekainaren 10an ematekoa zuten ere Jakes Esnal euskal presoaren baldintzako askatasun galdearen erantzuna. Hori ere atzeratu zuten: uztailaren 21era arte. Korapilatsua da Esnalen afera, eta prozedura luzatu da. Baldintzapeko askatasuna galdetu zuenean,CPMS Segurtasun Neurrien Diziplina Anitzeko Batzordearen iritzia ukan zuen, 2020ko urtarrilean. Baina auzi saioa egin zutenerako, «iraungia zen», haren abokatuak azaldu zuenez. Horrenbestez, epaileak batzordeari berriz eskatu dio presoaren «arrisku mailari» buruzko iritzia batzorde horri. «Ez dugu onartzen terrorismoaren kontrako logikak eskubideak alde batera uztea eta estatu mendekuak etengabe irautea», erran zuten orduan Bakegileek. |
2022-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/214727/sarek-salatu-du-larunbateko-mobilizazioaren-zati-bat-debekatu-dietela.htm | Politika | Sarek salatu du larunbateko mobilizazioaren zati bat debekatu dietela | Euskal presoen eskubideen aldeko manifestazioa eginen dute Iruñean, eta aitzinetik lau zutabetan abiatzekoak ziren herritarrak: horietatik bi egitea galarazi diete. Manifestazioaren hasieraren lekua ere aldarazi egin diete. | Sarek salatu du larunbateko mobilizazioaren zati bat debekatu dietela. Euskal presoen eskubideen aldeko manifestazioa eginen dute Iruñean, eta aitzinetik lau zutabetan abiatzekoak ziren herritarrak: horietatik bi egitea galarazi diete. Manifestazioaren hasieraren lekua ere aldarazi egin diete. | Sare euskal presoen eskubideen aldeko mugimenduak salatu du Espainiako Gobernuak Nafarroan duen ordezkaritzak «trabak eta oztopoak» jarri dizkiela larunbaterako Iruñean deitua duten mobilizazioa egiteko. Zehazki, manifestazioaren aitzinetik egitekoak zituzten lau zutabeetatik bi debekatu dizkiete, «bi egun eskas falta direnean»: ekialdeko eta mendebaldeko zutabeak, hain zuzen. Manifestazioaren hasierako lekua ere aldarazi egin diete: «Hasieran lau zutabeetarako eta manifestaziorako jakinarazpenak egin genituen, eta manifestazioaren irteera lekua aldarazi ziguten: Antoniuttin ezin zela».
Mobilizazioari eutsiko diote, halere. Intsumiso parketik abiatuko da manifestazioa, eta, aitzinetik, aurreikusiak zituzten bertze bi zutabeetan bilduko dira herritarrak: Decathlondik abiatuko da bata, Cordovilla poligonotik bertzea, biak 17:00etan. Manifestazioa 18:00etan hasiko da.
Euskal presoek oraindik ere jasaten dituzten salbuespen neurriak salatuko dituzte manifestazioan, eta, joan den maiatzean manifestazioa iragartzerakoan azaldu zutenez, «elkarbizitzaren eta bakearen alde bat egiten duten herritarrak» bildu nahi dituzte martxan. Etxera bidea, gertu lelopean eginen dute mobilizazioa —lelo bera jarri diote urriaren 8an Donostian eginen duten aldarrikapen egunari—.
Sareko kideek maiatzean adierazi zutenez, azken bi urteak «garrantzitsuak» izan dira euskal presoentzat: «Urte luzeetan ezarritako urruntze politikaren amaieraren atarian gaudela esan genezake, eta, horrekin batera, salbuespen legedia atzean utzi eta legedi arruntera salto egiteko unea dela». Salatu zuten, ordea, kontrako jarrerak ere azaleratu dituela aldaketa horrek, eta oraindik ere badirela «oztopoak». Horregatik deitu zituzten herritarrak karrikara ateratzera: «Aldaketa hau egia bihurtzeko, euskal presoen etxeratze bidean ezarritako oztopo bakoitza salatu eta kalera atera behar dugu». Nabarmendu zuten «guztien ardura» dela: «Izan gaitezen aktibo, elkarbizitzarako, bakerako eta etxerako bidean». |
2022-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/214728/aita-mari-lampedusara-bidean-da-beste-40-migratzaile-erreskatatu-ondoren.htm | Gizartea | 'Aita Mari' Lampedusara bidean da beste 40 migratzaile erreskatatu ondoren | Beste erreskate bat egin du 'Aita Mari' ontziak: 40 migratzaile erreskatatu ditu. Italiak oraindik ez du eman porturatzeko baimenik, baina Lampedusa uharterako bidean da ontzia. | 'Aita Mari' Lampedusara bidean da beste 40 migratzaile erreskatatu ondoren. Beste erreskate bat egin du 'Aita Mari' ontziak: 40 migratzaile erreskatatu ditu. Italiak oraindik ez du eman porturatzeko baimenik, baina Lampedusa uharterako bidean da ontzia. | Azken egunotako erreskateekin, jada 68 dira Aita Mari erreskate ontzian diren migratzaileak. Ekainaren 6an abiatu zen, eta ontziak hiru egunetan erreskatatu ditu migratzaileak: 11 lehen egunean, hamazazpi bigarrenean, eta 40 hirugarrenean.
Bart gauerdian egin du azkena eta hiru erreskateetan handiena: abisua jaso, eta ordu eta erdi behar izan zuten migratzaileak ziren tokira iristeko. Adin txikikoak eta mugikortasun mugatua duen pertsona bat ziren tartean.
Italiak oraindik ez du eman porturatzeko baimenik, baina, edonola ere, Lampedusa uharterako bidean da Aita Mari, migratzaileak utzi eta behar duten mediku arta jaso dezaten.
Beste bi erreskate
Atzo, beste hamazazpi migratzaile hartu zituen Mediterraneoan. Goizean goiz jaso zuten abisua, haiengandik hamabost itsas miliara 100 bat pertsona zeramatzan gomazko txalupa bat zegoela esanez. Libiako agintariek ere aldi berean jaso zuten deia, eta horregatik joan ziren leku horretara. Libiako patruilaontzi bat joan zen, eta han ziren migratzaileetako hamazazpik txalupatik jauzi egin zuten. Azkenean, Aita Mari erreskate ontziko tripulazioak erreskatatu zituen.
Herenegun ere 11 lagun hartu zituen. Goizaldean jaso zuten abisua, 05:00etan, eta 06:00etan topatu zituzten, hondoratzear zegoen txalupa batean. Guztiak onik topatu zituzten, baina abisu eman zieten haiekin batera beste hainbat ontzi ere abiatu zirela Libiatik. |
2022-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/214729/nafarroako-hiru-suteak-laquoegonkortzeko-bideanraquo.htm | Gizartea | Nafarroako hiru suteak, «egonkortzeko bidean» | Suteak ez dira berriro piztu arratsaldean Leire mendikatean, Tafallan eta Olletan, eta gauean egoera berean jarraituz gero, suhiltzaileek kontrolatutzat joko dituzte goizean. | Nafarroako hiru suteak, «egonkortzeko bidean». Suteak ez dira berriro piztu arratsaldean Leire mendikatean, Tafallan eta Olletan, eta gauean egoera berean jarraituz gero, suhiltzaileek kontrolatutzat joko dituzte goizean. | Astearte gauean Nafarroan piztutako hiru suteak aktibo daude oraindik ere. Zehazki, Leire mendikatean, Tafallan eta Orbaibarreko bailaran, Leotz eta Olleta artean. Nafarroako Gobernuak azaldu du «egonkortzeko bidean» daudela. Suhiltzaileak beldur ziren berriro piztuko ote ziren suteak arratsaldean, baina ez da halakorik gertatu.
Gauean, egoera horretan jarraituz gero, sutea kontrolpean egongo litzateke. Horregatik, gauean suhiltzaile taldeek suteak kontrolatuko dituzte, ez daitezen berriz piztu eta ez dezaten indarra hartu. Tenperatura beroen ondorioz, hausterrea bero da oraindik, eta, horregatik, arriskua ez da desagertu.
Hegazkin bat eta sei helikoptero ari dira hiru suteak itzaltzeko lanetan. Espainiako Gobernuak jarritako lau helikoptero eta Foca hegazkina Leire mendikateko sutean ari dira itzaltze lanetan, eta Nafarroako Gobernuarenak batik bat Tafallakoan. Azken horretan, sua Larragako eremuan sartu da, eta, oraindik bildu gabeko zereal lur sail batera iritsi denez, Nafarroako Gobernuaren bi helikoptero eremu hori itzaltzen izan dira azken orduetan.
Hiru suteak egonkortzen ari direnez, suhiltzaileak batik bat sutearen bazterrak zaintzen ari dira, baldintzak aldatuko ote diren erne.
Gobernuak jakinarazi duenez, Iruñeko Miluzeko helikopteroetako batean diharduen 48 urteko suhiltzailea larri zauritu da, eta tibia eta perone hezurrak hautsi ditu, Leire mendikateko sutearen itzaltze lanean helikopterotik jaisten min hartuta.
Hain zuzen ere, sute horrek eragin du kezka handiena. Bart gauean, haizearen norabide aldaketak lagunduta, Arangoiti magaleko suteak aurrera egiten jarraitzea galarazi zuten suhiltzaileek. Egunez, sute horren itzaltze lanei hegazkin eta helikopteroak gehitu zaizkie, eta batik bat su garrak ikusten diren eremuetan bota dute ura.
Suhiltzaileen arabera, nahiz eta oraindik ez den kontrolpean, sutea printzipioz «egonkortuta» dago. Goizean sugar handieneko eremuak hegazkinen eta helikopteroen bitartez bustitzen joan dira. Aipatu dutenez, bertan mugitzeko zailtasunak dituzte. Datozen orduak erabakigarriak izango dira.
Herenegun gauean piztu zen Arangoitiko sutea, eta beroak eta haizeak zaildu egin zituzten itzaltzeko lanak. Sutea apurka gerturatzen ari zenez, badaezpada ere Leireko monasterioa hustu zuten asteazken arratsaldean. Dena den, sutea ez zen eraikin nagusitik bi kilometrora hurreratu.
Tafallako sutea
Astearte gauean, Leireko mendikatea piztu baino ordubete lehenago, beste sute bat piztu zen Tafallatik gertu, NA-132 errepidean. Asteazken goizean kontrolatzea lortu bazuten ere, arratsaldean berriro indarra hartu, Tafalla eta Miranda Arga arteko NA-1640 errepidea gainditu eta Larraga herriaren lur eremuetan sartu zen.
Nafarroako Gobernuak jakinarazi du sute hori kontrolatzea lortu dutela berriz. Lizarra, Tafalla, Tutera eta Azkoiengo suhiltzaileak izan dira lanean.
Beste sute bat piztu zen Orbaibarren, astearte goizaldean, Olleta eta Leotz artean. Atzo gauean piztuta zegoen oraindik, baina haren bilakaerari buruzko informaziorik ez da gaurkotu oraingoz. Sute hori itzaltzeko lanetan bi helikoptero aritu ziren atzo.
Gobernuak herritarrei eskatu die suteak sortzeko arrisku gorena dela. Beroak eta landaredia idor egoteak erraztu egiten du sua piztea eta azkar zabaltzea.
Bero saparen ondorioz, alerta laranja ezarri dute Nafarroan. Erriberan alerta gorria ezarri dute, eta larunbatera arte «tenperatura beroak» izango direla ohartarazi diete herritarrei. Krisi batzorde bat ere eratu dute, prebentzio neurriak ahalik eta azkarren martxan jartzeko. |
2022-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/214731/esportazioak-222-handitzen-ari-dira-aurten.htm | Ekonomia | Esportazioak %22,2 handitzen ari dira aurten | Petrolio garestiak puztu egin du inportazioen balioa, baina baita esportazioena ere. | Esportazioak %22,2 handitzen ari dira aurten. Petrolio garestiak puztu egin du inportazioen balioa, baina baita esportazioena ere. | Kanpo merkataritza hazkunde betean dago oraindik. Aurtengo lehen lau hilabeteetan, Hego Euskal Herriko enpresek 13.709,8 milioi euroren ondasunak esportatu dituzte, iaz epe horretan baino 2.493,4 milioi gehiago (+%22,2).
Ezin da esan Ukrainako gerra luzatzeak kalte egin dionik kanpo merkataritzari, apirilean are gehiago egin baitute gora esportazioek, %27,6 hain zuzen ere.
Kopuru horretan, ordea, pisu nabarmena izan du energiaren garestitzeak. Izan ere, Eustatek nabarmendu du petrolioaren olio finduen atala izan dela gehien hazi den esportazio saila, hau da, Petronorren findegitik ateratzen diren gasolina, gasolioa eta beste erregaiak. Eurotan, %114,3 egin du gora sail horrek, baina tonatan, %28,5.
Edonola ere, energiari lotutakoak ez dira Hego Euskal Herriko ekonomiaren esportazio gai nagusiak. Enpresek gehien esportatzen dutena –%30,1 aurten– ekipo ondasunak dira, hau da, enpresek erabiltzen dituzten elementuak kontsumo ondasunak edo zerbitzuak sortzeko: makinak eta osagaiak. Urteko lehen lau hilabeteetan, 4.124,2 milioi euroren esportazioak izan ditu sail horrek, Espainiako Industria eta Merkataritza Ministerioaren arabera, iaz baino %12,7 gehiago.
Bigarren esportazio gai nagusia autoak eta furgonetak dira: 3.253,2 milioi euro atera dira portuetatik, trenbideetatik eta errepideetatik, iaz baino %18,3 gehiago. Esportazioen %23,7 dira.
Inportazioak, are indartsuago
Energia garestiak pisu handia izan du inportazioen hazkundean ere. Esportazioek baino are gehiago egin dute gora inportazioek (+%41,7), eta, batez ere, Bizkaian handitu dira (+%58,1), lurralde horretara iristen baitira Petronorri petrolioa ekartzen dioten ontziak eta Bahia de Bizkaiari gasa ekartzen diotenak. Eustaten arabera, produktu energetikoen inportazioak %96,8 egin du gora.
Edonola ere, Hegoaldeko beste hiru lurraldeetan ere handitu dira inportazioak, %30 inguru, eta horrek erakusten du nabarmen handitu dela erregaiaz bestelako kanpoko produktuen eskaria ere.
Inportazioak esportazioak baino gehiago handitu arren, kanpo saldo positiboa du Hego Euskal Herriak, 2.457 milioi eurokoa. Bizkaia da kanpo saldo negatiboa duen bakarra (-1.151 milioi), energia sektoreak lurralde horretan duen garrantziaren ondorioz. Beste hiru lurraldeek mila milioi eurotik gorako kanpo saldo positiboa dute. |
2022-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/214732/auzitegiak-ion-parot-askatzea-onartu-arren-prokuradoreak-dei-egin-dio-erabakiari.htm | Politika | Auzitegiak Ion Parot askatzea onartu arren, prokuradoreak dei egin dio erabakiari | Bakebideak jakinarazi duenez, Kondenen Aplikaziorako Auzitegiak Ion Parot euskal presoa baldintzapean askatzea onartu du, baina PNAT Terrorismoaren Kontrako prokuradoreak dei egin du. «Beste behin ere, PNAT-aren itsutasun sektarioak, euskal auziaren berezitasuna kontuan hartzen ez duen segurtasun ideologia batean sarturik, Ionen baldintzapeko askatasunaren aldeko TAPAT Kondenen Aplikaziorako Auzitegiaren erabakiak sortu itxaropena zapuztu berri du», erran du Bakebideak. | Auzitegiak Ion Parot askatzea onartu arren, prokuradoreak dei egin dio erabakiari. Bakebideak jakinarazi duenez, Kondenen Aplikaziorako Auzitegiak Ion Parot euskal presoa baldintzapean askatzea onartu du, baina PNAT Terrorismoaren Kontrako prokuradoreak dei egin du. «Beste behin ere, PNAT-aren itsutasun sektarioak, euskal auziaren berezitasuna kontuan hartzen ez duen segurtasun ideologia batean sarturik, Ionen baldintzapeko askatasunaren aldeko TAPAT Kondenen Aplikaziorako Auzitegiaren erabakiak sortu itxaropena zapuztu berri du», erran du Bakebideak. | Atzo etortzekoa zen erabakia egun jakinarazi dute: Zigor Auzitegiak Ion Paroten baldintzapeko askatasuna onartu du, baina fiskalak helegitea jarri dio epailearen erabakiari. Prokuradorearen «helegite hau ulertezina da», deitoratu du Bakebideak eta gehitu «are jasanezinagoa» dela «71 urte dituen eta bizitza erdia presondegian pasatu duen eta bere askatasunak inongo arriskurik ondorioztatzen ez duen presoarekiko jazarpen sentimendua bereganatzen duelako».
Emmanuel Macron Frantziako lehendakariari dei egin dio «gaia berehala bere gain har dezan politikoki, Euskal Herriko hautetsi eta gizarte zibilak daramaten dinamika eraikitzailea lagun dezan».
Prokuradorearen «itsutasunaren» ikusita eta «estatuburuak eta bere gobernuak ez dutenez bake prozesua kontuan hartzen», uztailaren 23an «Ipar Euskal Herri osoa» blokeatuko duela iragarri du Bakebideak. |
2022-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/214733/afiliatuen-babes-zabala-jaso-du-zuzendaritzaren-kudeaketak.htm | Ekonomia | Afiliatuen babes zabala jaso du zuzendaritzaren kudeaketak | Garbiñe Aranburuk nabarmendu du duela bost urte ezarritako ildoetan «asmatu» egin dutela, batean izan ezik: gehiengo sindikalaren aliantzan. Biharko saioan aukeratuko dute zuzendaritza berria: bi buruko lidergoa izango du: Aranbururekin batera Igor Arroyo arituko da. | Afiliatuen babes zabala jaso du zuzendaritzaren kudeaketak. Garbiñe Aranburuk nabarmendu du duela bost urte ezarritako ildoetan «asmatu» egin dutela, batean izan ezik: gehiengo sindikalaren aliantzan. Biharko saioan aukeratuko dute zuzendaritza berria: bi buruko lidergoa izango du: Aranbururekin batera Igor Arroyo arituko da. | LABek «eredu sindikala berritzeko» apustua» egin zuen 2017an, eta horrekin «bete-betean asmatu» dutela nabarmendu du Garbiñe Aranburu idazkari nagusiak. Gainera, afiliatuen babesa jaso dute berak eta hark gidatutako zuzendaritzak, Miarritzen (Lapurdi) gaur hasi duten X. Biltzar Nagusira joan diren ordezkariek aho batez ia (%99,13) babestu egin baitute azkenengo bost urteotako kudeaketa.
Horrez gain, datozen bost urteetarako txostena aztertu eta eztabaidatuko dute gaur, eta bihar aukeratuko dute zuzendaritza berria. Berrikuntza nagusia, bat: LABek lehen aldiz bi buruko lidergoa izango du: ezustekorik ezean, Garbiñe Aranburu egongo da aurrerantzean ere idazkari nagusi karguan, eta harekin batera arituko da Igor Arroyo, orain arte idazkari nagusiaren albokoa izandakoa.
Aranburuk 500 afiliatu ingururen aurrean egin du azken bost urteetako balantzea. Sindikatua «osasuntsu» dagoela azaldu du, «prest» dagoela biltzarrean onartuko diren erronkei aurre egiteko. Duela bost urte baino 5.000 afiliatu gehiago dituzte (%12,5eko igoera): 46.000 inguru guztira. Eta nabarmendu du hori lortu dutela orain arte LABentzat eta sindikatuentzat oro har oso zailak ziren lan esparru batzuetara heltzea lortu dutelako. Hori gertatu da, Aranbururen arabera, LABek «paradigma aldaketa garrantzitsu bat» gauzatu duelako. «Kapitala-lana konfrontaziotik kapitala-bizitzara igaro gara». Edo bestela esanda: «Bizitza erdigunean» jarri dutelako gertatu da hori. «Sindikalismoa berritzen aitzindariak izan gara, eta asmatu egin dugu».
Sektore batzuk aipatu ditu: etxeko langileena, adibidez. Aurreko biltzarrean alor sindikal berezitu bat sortu zuten langile horientzat. Horrekin batera, migranteak sindikalgintzara ekartzeko egindako ahalegin berezia aipatu du: Nafarroako Erriberan egindako lana nabarmendu du. Goraipatu egin du, halaber, gazteekin eta bereziki Ernai antolakundearekin egindako lana. Alor horiez gain, 100 bat enpresatan egindako grebak gogoratu ditu, eta hainbat gatazka «sozializatzeko» egindako lana. Horretan gako izan dira, Aranbururen arabera, duela bost urte ezarritako afiliazio kuota sistema berria —diru sarreren araberakoa— eta «borroka kutxa indartu» izana.
Beste hainbat gai zerrendatu ditu Aranburuk bere hitzaldian: ikuskera feminista sindikatuan txertatzeko egindako lana; lan harremanen euskal esparrua eta pentsio sistema propioa garatzeko proposamenak, eta sektore publikoaren kontrol politikoa eta soziala indartzeko aurkeztutakoak; gatazka politikoaren konponbideari begira egindakoak... «Arrazoia izatea ez da nahikoa; aldaketa erdiesteko bidea marraztu behar da, eta hori egin dugu», azpimarratu du.
ELArentzako mezua
Aurreko biltzarrean, LABek bere burua sindikatu ekosozialista eta feminista gisa definitu zuen, eta abiatutako bide hori garatu eta indartzeko konpromisoa agertu du datozen bost urteetarako. Horrekin batera, ezkerreko independentismoak estrategia bateratzeko apustua egin zuela nabarmendu du, eta hori izan dela, akaso, hutsegite nabarmenena. «Ez da gozoa izan. Haizea alde genuela uste genuen».
2017an ELArekin sinatutako adierazpena gogoratu du. Besteak beste lan harremanetarako esparru propioa osatzeko pausoak emateko konpromisoa agertu zuten bi sindikatuek, baina LAB bakarrik geratu dela azpimarratu du. Gertakari bat gogoratu du: pentsio sistemaren erreforma dela-eta negu honetan Hego Euskal Herrian egin asmo zuten greba orokorrak aurrera egin ez izana. Aranburuk Mitxel Lakuntzaren sindikatuari leporatu dio horren erantzukizuna. «Borroka ez da diskurtsoetan txertatzeko hitz bat». Biharko saioan hitz egingo du Lakuntzak, eta, harekin batera, Arnaldo Otegi EH Bilduko idazkari nagusiak eta beste ordezkari politiko eta sindikal batzuek.
Aurrera begirakoak
Kudeaketa txostena onartu ostean, afiliatuek datozen bost urteetarako estrategia fintzeari ekin diote gaurko saioan, ateak itxita. Guztira 203 zuzenketa aurkeztu dituzte biltzarkideek. Horietatik 102 zuzenean onartu dituzte, 115 adostu egin dituzte, 47 bertan behera geratu dira, eta 19 ez dituzte onartu.
Bi buruko lidergoarekin batera, beste hainbat gai jasotzen ditu zuzendaritzaren proposamenak. Besteak beste, instituzio publikoetan parte hartzea berrikusiko du sindikatuak. LABek horietako batzuetan ez parte hartzea erabaki zuen —adibidez, Lanbiden eta Lansaren, eta Kontseilu Ekonomiko eta Sozialean— langileen lan baldintzak hobetzeko balio ez dutelakoan. Horietako batzuetara nola itzuli aztertuko dute. Erakunde horiek «konfrontaziorako» eremu gisa ikusten ditu sindikatuak.
Horrekin batera, «kontrabotere sindikalismoaren» definizioa garatuko dute. Elkarrizketa sozialeko mahaietan ez egoteko erabakia berretsi du zuzendaritzak, eta grebari lehentasuna emango dio borrokarako tresna gisa, baina horrekin batera «mekanismo osagarriak» behar direla dio; bereziki, «gatazken sozializazioa».
Sindikatuaren estatutuetan ere aldaketa batzuk planteatu ditu, «horizontalagoa, kolegiatuagoa, parte hartzaileagoa eta feministagoa» izan dadin. Eta, besteak beste, idazkaritza antirrazista bat sortuko du. Lan osasunaren arloa ere indartu nahi du. |
2022-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/214734/mercedesen-elak-labek-eta-esk-k-ere-deitu-dute-grebara-22rako.htm | Ekonomia | Mercedesen, ELAk, LABek eta ESK-k ere deitu dute grebara 22rako | Ekainaren 27ko asteko grebari eutsi diote, baina UGTri eta CCOOri eskaini diete lehen lanuztean indarrak batzea. | Mercedesen, ELAk, LABek eta ESK-k ere deitu dute grebara 22rako. Ekainaren 27ko asteko grebari eutsi diote, baina UGTri eta CCOOri eskaini diete lehen lanuztean indarrak batzea. | Mercedesko zuzendaritzaren azken proposamena gauza zail bat lortzen ari da: Gasteizko fabrikako sindikatuen arteko arrakala txikitzea. Bi bloke daude oraindik ere, baina jarrera batean ados jarri dira: grebarekin erantzungo diete zuzendaritzaren «xantaiari». Izan ere, langileen ordezkariek oso gaizki hartu dute Alemaniako multinazionalak malgutasuna handitzea baldintza gisa jartzea lantegian 1.200 milioi euroren inbertsioa egiteko.
ELAk, LABek eta ESK-k deituta, langileen batzar bat egin zuten atzo, eta han erabaki zuten bost eguneko lanuztera deitzea, ekainaren 27tik uztailaren 1era. CCOOk eta UGTk, berriz, ekainaren 22rako eta 27rako deitu zuten protestara.
Azken horiei keinu bat egitea erabaki dute sindikatu abertzaleek, eta gaur goizean erabaki dute ekainaren 22an ere grebara deitzea. Ordezkaritzaren %45 dute ELAk, LABek eta ESK-k, eta %35, berriz, CCOOk eta UGTk. Gainontzeko %20a dute Ekintzak eta PIMek.
Agiri baten bidez, ELAk, LABek eta ESK-k aitortu dute ez daudela erabat ados beste sindikatuen iritzi guztiekin, baina «batzordearen %80k babestuko duen» gutxieneko jarrera bat badagoela uste dute. Gauzak horrela, langileek batzarrean eskatutakoarekin bat eginez, datorren asteazkenean ere lanuztera deitzea erabaki dute. Gainera, eskatu diete CCOOri eta UGTri deialdi bateratua egitea, baldin eta ontzat jotzen badute egun horretako protestaren leloa: Malgutasuna handitzeari ez. Seigarren gaiari ez. Sindikatu abertzaleek uste dute hori dela Mercedesko zuzendaritzak proposatutako aldaketen artean «kaltegarriena»: lan egutegiaren malgutasuna handitzea, astean sei gautan lan egin behar izateko.
Halaber, CCOOri eta UGTri proposatu diete «gutxieneko» beste bost puntuak bateratzea: erosteko ahalmena ez galtzea, errelebo kontratua hobetzea, langile finkoen eta berrien artean soldatetan desberdintasunik ez egotea, mugikortasuna adostu eta hitzarmenean jasotzea, eta asteburuan lan egiten dutenen baldintzak arautzea. |
2022-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/214735/hezkuntza-legean-euskarazko-kulturgintzaren-transmisioa-bermatzeko-eskatu-dute-63-kultur-eragilek-eta-sortzailek.htm | Gizartea | Hezkuntza Legean euskarazko kulturgintzaren transmisioa bermatzeko eskatu dute 63 kultur eragilek eta sortzailek | Eusko Jaurlaritza prestatzen ari den lege berriari proposamenak egiteko eta eztabaidan parte hartzeko aukera eduki nahi dute. Gaur egungo egoera iraultzea dute helburu: transmisioan dagoen «etenari» buelta ematea. | Hezkuntza Legean euskarazko kulturgintzaren transmisioa bermatzeko eskatu dute 63 kultur eragilek eta sortzailek. Eusko Jaurlaritza prestatzen ari den lege berriari proposamenak egiteko eta eztabaidan parte hartzeko aukera eduki nahi dute. Gaur egungo egoera iraultzea dute helburu: transmisioan dagoen «etenari» buelta ematea. | Euskarazko kulturgintzaren transmisioa bermatuko duen hezkuntza legea erdiestea. Horixe dute xede euskaraz aritzen diren dozenaka kultur eragilek eta sortzailek. Eusko Jaurlaritza hezkuntza lege berria idazten ari den garaiotan, haien eskea eta eskaintza lau haizeetara zabaltzeko baliatu dute Donostian gaur goizean egin duten agerraldia. Batetik, eskaria egin diote administrazioari: legean berariaz jaso dezatela euskarazko kulturgintzaren transmisioa bermatuta egongo dela. Bestetik, eskua luzatu diete: prest agertu dira helburua erdiesteko lan egiteko.
Egungo sistema bestelakoa dela irizten diote, ez dagoela bermatuta euskarazko kulturgintzaren transmisioa. Irakurri duten testu bateratuan jaso dutenez, azken hamarkadetan kultur sorkuntza zabaltzeko, transmititzeko eta gizarteratzeko moduak eraldatu egin dira: «Sorkuntza testuinguru berriak sortu dira, kultur industrian eraldaketak gertatu dira, kazetaritzaren parametroak aldatu dira, hezkuntza arautuan pedagogiak berritu dira, kultur sorkuntzaren berariazko irakaskuntza murriztu da, kultur kritikaren ekarpenak sakabanatu dira...». Eta, hori horrela, itzalak daude transmisioan: «Paradigma honen baitan eta azken urteotako inkestek zein azterketek erakutsi dutenez, eten bat gertatu da, eta gaur egun hezkuntza arautuak ez du bermatzen euskarazko kulturgintzaren transmisioa».
Kezka ez da gaurkoa. Agerraldian azaldu dutenez, hainbat eragile 2019ko urrian jardunaldi batzuetan batu ziren euskal kultur transmisioa hezkuntza aratuaren testuinguruan lantzeko. Orduan ondorioztatu zuten transmisioa «egituratzeko eta sendotzeko» beharrezkoa dela kultur eragileak eta kultura transmisioan aritzen diren eragileak saretzea. Giro horretan iritsi zitzaien hezkuntza akordioaren eztabaida: «Premiazkoa iruditu zaigu hezkuntza itunaren testuinguruan kulturgintzatik geure ikuspegia gizarteratzea, geuk ere ahotsa hartzea etorkizuneko legeak euskal kultur sorkuntzaren transmisioa hezkuntzan berma dezala eskatzeko». Halaber, beharrezkoa iruditzen zaie gaia «lehen lerrora» ekartzea.
Hain zuzen ere, horixe dute eskari nagusia, transmisioa bermatzea: «Egin nahi den hezkuntza lege berriak euskarazko kulturgintzaren transmisioa bermatu behar du hezkuntza eraldatzailea lortu nahi badugu, eta, hori hala izan dadin, garrantzi handia du legeak modu esplizituan behar hori jasotzeak». Baina, eskatzearekin batera, eskaintzekorik ere badute: «Euskarazko kulturgintzaren ekosistemako eragile garenok kulturgintzaren transmisioa bermatu dadin hartu beharreko neurrien proposamen, eztabaida eta adostasun prozesuan parte hartu nahi dugu». Beste hitz batzuekin esanda: prest daude transmisio hori bermatzearen alde lan egiteko.
Izan ere, berebiziko garrantzia aitortzen diote hezkuntza arautuan egiten den lanari: «Euskararen eta bere kulturgintzaren normalizaziorako estrategikoa da hezkuntza arautuan ere transmisioa bermatzea. Guk ardura eta prestasun osoa dugu hala izan dadin».
63ren babesa
Babes zabala jaso du testuak. Honatx zerrenda osoa:
-Ahotsenea -Aiaraldea Ekintzen Faktoria -Bertsozale Elkartea -Dantzan -Elkar Fundazioa -Euskal Aktoreen Batasuna -Euskal Editoreen Elkartea -Euskal Herriko Antzerkizale Elkartea -Euskal Herriko Dantza Profesionalen Elkartea -Euskal Idazleen Elkartea -Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkartea -Euskal Herriko Trikitixa Elkartea -Euskaltzaleen Topagunea -EuskalPEN -Galtzagorri -Gerediaga -Ibaia -Jakin -Lanartea -Tupust! -Xabiroi -Amaia Lasa -Andoni Tolosa -Antton Olariaga -Arkaitz Miner-Beñat Gaztelumendi -Eñaut Aiartzaguena -Gari Otamendi -Irene Aldasoro -Joseba Tapia -Oihana Iguaran -Peter Ansorena -Xabi San Sebastian -Yolanda Arrieta -Ainara Azpiazu -Alaitz Olaizola -Ana Galarraga -Ander Lipus -Anjel Lertxundi -Bixente Martinez -Danele Sarriugarte -Dorleta Kortazar -Eider Rodriguez -Ekaitz Goikoetxea -Eñaut Elorrieta -Harkaitz Cano -Imanol Epelde -Ines Osinaga -Irati Goikoetxea -Iratxe Ormatza -Jon Maya -Joseba Irazoki -Iurgi Ekiza -Mielanjel Elustondo -Mikel Inuntziaga -Mikel Urdangarin -Nerea Loiola -Oier Guillan -Petti -Rafa rueda -Txuma Murugarren -Uxue Alberdi -Ximun Fuchs |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.