date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/214736/navaleko-orubean-laquojardun-industrialaraquo-izango-da-nagusi.htm | Ekonomia | Navaleko orubean «jardun industriala» izango da nagusi | VGPk esan du erabilera industriala %51tik gorakoa izango dela, eta onartu du ontzigintza sektoreko eskaintzak jaso dituela bi dike lehorrak erabiltzeko | Navaleko orubean «jardun industriala» izango da nagusi. VGPk esan du erabilera industriala %51tik gorakoa izango dela, eta onartu du ontzigintza sektoreko eskaintzak jaso dituela bi dike lehorrak erabiltzeko | Naval ontziola historikoaren izenak industria jardunari lotuta jarraituko du. Hala adierazi du behintzat haren orubea enkantean erosi zuen VGP enpresa logistikoak. Ohar batean azaldu duenez, azaleraren %51 industria jardunean erabiltzera behartzen du legeak, baina jaso dituen eskaintzak ikusita, batez besteko hori «nabarmen handiagoa» izango da. Tartean leudeke ontzigintza sektoreko enpresak, dike lehorrak erabiltzeko eskaintzak egin dituztelako. Bai itsasontziak eraikitzeko eta baita haiek konpontzeko ere. Orubearen zati horretan ez zuen beste aukerarik, Jaurlaritzak ondare babestu izendatu baititu dikeak eta ezin ditu eraitsi.<br /> VGPk iazko apirilean erosi zuen ontziola zenaren 300.000 metro koadroko orubea. 36 milioi euro ordaindu zituen, eta Sestaon (Bizkaia) logistika parke handi bat eraikitzeko asmoa plazaratu zuen. Fotomuntaia eskegi zuen bere webgunean. Asmoak, baina, oztopoak zituen bidean. Handiena, legedia, Sestaoko Udalak orubea zoru industrial bezala izendatu baitzuen bere garaian, eta hortik zetorkion azaleraren %51 gutxienez industriara bideratzeko obligazioa. Gero etorri zen hainbat eraikin bilduma historiko izendatzeko eskaera. Jaurlaritzak duela bi aste berretsi zuen, eta, ondorioz, lau garabi, bi pabiloi, bulego batzuk, eta, batez ere, bi dike lehorrak bere horretan mantendu behar zituen VGPk. Muga horiekin, hasierako asmotik urrundu beharra zeukan. Oharra errealitate horren onarpen bat da, eta, jabearen arabera, «asko» dira orubera joateko asmoa aurkeztu duten lantegiak. Navalek ia kilometro bateko itsaso marra du, eta kokapen hori aproposa da pieza oso handiak itsasoratu behar dituzten enpresentzat. Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen sailburuak sorgailu eolikoen sektoreko enpresen interesa aipatu izan du.<br /> Eraiste lanak, hasiak VGPk zehaztu du horietako asko «itsas sektoreko» enpresak direla. Urrunago joan gabe, pare-parean du Murueta ontziola, Erandion (Bizkaia), eta hark erabili izan du bi dikeetako bat. Bestea, berriz, hustu beharra dago, Navalek bere garaian entregatu ez zuen dragaontzi bat baitago han. Navaleko dike lehorren ezaugarri nagusia da oso bizkor hustu eta betetzen direla, eta egokiak dira konponketetarako. Hilabete batzuk dira eraiste lanak hasi zirela Navalen, baina badirudi orain abiadura handituko duela VGPk. Egun zoruaren garbitze eta egokitze prozesu betean dago eta ondoren hasiko da eraikuntza baimenak eskatzeko prozesua. Konpainiak zehaztu du lankidetza estua duela erakunde publikoekin. |
2022-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/214737/hego-euskal-herriko-biztanle-guztiek-izanen-dute-txertoaren-laugarren-dosia-jartzea.htm | Gizartea | Hego Euskal Herriko biztanle guztiek izanen dute txertoaren laugarren dosia jartzea | Espainiako Gobernuko Osasun ministro Carolina Dariasen hitzetan, udazkenerako aurreikusi dute laugarren zizta. | Hego Euskal Herriko biztanle guztiek izanen dute txertoaren laugarren dosia jartzea. Espainiako Gobernuko Osasun ministro Carolina Dariasen hitzetan, udazkenerako aurreikusi dute laugarren zizta. | COVID-19aren kontrako txertoaren laugarren dosia ez da adinekoetara eta pertsona kalteberetara mugatuko Hego Euskal Herrian; herritar guztiek izanen dute zizta jasotzeko aukera. Hala iragarri du gaur Espainiako Gobernuko Osasun ministro Carolina Dariasek, La Sexta telebista katean eginiko elkarrizketa batean. Ministroak adierazi duenez, Osasun Publikoko Batzordeak dagoeneko hartu du erabakia, eta, data zehatzik eman ez badu ere, plazaratu du gutxi gorabeherako bat: «Udazkenean izan liteke».
Espainiako Gobernuak joan den urtarrilean onartu zuen zenbait pertsona talderi laugarren dosia jartzea. «Arrisku handikoak» ziztatuko dituztela erabaki zuten, zehazki. Orain, baina, aukera herritar guztiei zabaltzea erabaki du Madrilek. «Birusaren aldaera berrietarako egokiak diren txertoak udazkenerako espero ditugu hemen, hori baitugu sinatua botika etxeekin». Dioenez, aurrerago emanen dute txertaketa kanpainaren gaineko informazio gehiago. |
2022-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/214738/gobernuaren-eskaera-laquoaintzat-hartzekoraquo-eskatu-dio-gimenok-0-3-plataformari.htm | Gizartea | Gobernuaren eskaera «aintzat hartzeko» eskatu dio Gimenok 0-3 plataformari | Nafarroako Udal eta Kontzejuen Federazioarekin elkarlanean landutako proposamenak aurrera eginez gero, aurrekontua %27 igoko litzateke legealdi hasieratik, Hezkuntza kontseilariaren arabera | Gobernuaren eskaera «aintzat hartzeko» eskatu dio Gimenok 0-3 plataformari. Nafarroako Udal eta Kontzejuen Federazioarekin elkarlanean landutako proposamenak aurrera eginez gero, aurrekontua %27 igoko litzateke legealdi hasieratik, Hezkuntza kontseilariaren arabera | Maiatzaren 2tik greban dira Nafarroako haur eskoletako hezitzaileak, eta Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariak eskatu die bertan behera uzteko. Haren arabera, Nafarroako Udal eta Kontzejuen Federazioarekin batera landutako proposamen bat helarazi diete greba antolatu dutenei, hau da, 0-3 plataformari. Abiapuntu egokia dela iritzi dio, eta horregatik testua «aintzat hartzea» galdegin die.
Komunikabideei adierazi die proposamenak aurrera eginez gero 0-3 urtekoen haur eskolen aurrekontua %27 handituko litzatekeela legealdi hasieratik gaurdaino. Haren esanetan, akordio hori «irailean», hurrengo ikasturtearen hasieran, sar daiteke indarrean, «Nafarroako Gobernuak bermatzen baitu finantzaketa».
Gimenoren arabera, grebalariek kontuan hartu beharko lukete Nafarroako Gobernuak egin duen esfortzua. «Greba bertan behera uztea lagungarria izango litzateke lanerako, komunikaziorako eta adostasuna lortzeko». Haren irudiko, aurrekontu igoera «nabarmena» da, eta esfortzu handia egin du gobernuak: «Aintzat hartzen du orain geure gain har dezakeguna, eta aurrera egiten du legealdian egindako esfortzu horretan».
Hezkuntza kontseilariak gogoratu du 20.000 eurotik beherako diru sarrerak dituzten familiei doakotasuna ziurtatu diela 0 eta 3 urte arteko zikloan. Era berean, udalei puntu bat jaitsi zaie haur eskolen finantzaketan egin beharreko ekarpenaren ehunekoa, %24raino.
Gainera, Hezkuntza Departamentuaren egiturari buruz aurki onartuko den foru dekretuan, Gizarte Eskubideen menpeko haur eskolak Hezkuntza Departamentuaren egituraren barruan sartuko dira lehen aldiz. Horrez gain, 0 eta 6 urte arteko zikloetan curriculum berri bat onartu da, eta lehen aldiz, beraz, 0-3 zikloa sartu da.
Gimenok zehaztu du dokumentu horren gainean negoziatzen jarraitu dezaketela, baina abiapuntu egokitzat jo du.
Orain, ikusteko dago 0-3 plataformak zer erantzungo dion gobernuaren eskaerari. |
2022-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/214739/joan-mari-torrealdai-beka-sortu-dute-kultur-ikerketak-eta-egitasmoak-sustatzeko.htm | Gizartea | Joan Mari Torrealdai beka sortu dute, kultur ikerketak eta egitasmoak sustatzeko | Jakinek eta Usurbilgo Udalak elkarlanean sortu dute beka, eta lau urteko hitzarmena sinatu dute. Torrealdaik landu zituen esparruetako ikerketak ez etetea du helburu bekak. | Joan Mari Torrealdai beka sortu dute, kultur ikerketak eta egitasmoak sustatzeko. Jakinek eta Usurbilgo Udalak elkarlanean sortu dute beka, eta lau urteko hitzarmena sinatu dute. Torrealdaik landu zituen esparruetako ikerketak ez etetea du helburu bekak. | Joan Mari Torrealdai idazle eta ikerlaria hil eta bi urte eskasera, Usurbilgo Udalak eta Jakin aldizkariak Joan Mari Torrealdai beka aurkeztu dute gaur, Usurbilgo Potxoenea etxean. Bi erakundeen arteko hitzarmenarekin, Torrealdaik bere bizitzan landutako esparruak ikertzen jarraitzea bultzatu nahi dute. Hala azaldu du Agurtzane Solaberrieta Usurbilgo alkateak: «Ikerketan, herrigintzan eta dibulgazioan aritu zen Torrealdai bere bizitzan. Egoerak aztertu, eta etorkizunerako bideak planteatzen zituen, eta beka honek hari hori ez eteteko bitartekoa izan nahi du».
Usurbilgo Udala izan zen Jakini Torrealdairen «izena eta izana» uztartuko zituen egitasmo bat abiatzeko gogoa transmititu ziona, eta, bi erakundeek adierazi duten moduan, «azkar batean» adostu zuten bekaren sorrera, elkarren arteko «konplizitateak eta konfiantzak» horretarako bidea emanda. Izan ere, bi erakundeen arteko elkarlana bekaren sorrera baino lehenagokoa da. 2017tik hona, Jakin jardunaldiak ari dira antolatzen Usurbilen, Udako Euskal Unibertsitatearekin batera. Alkateak adierazi du ez dela kasualitatea Jakin jardunaldiak Usurbilen egitea, «Torrealdaik Usurbilen utzitako arrastoaren erakusgarri baizik»; 1960ko hamarkadan eta 1977tik 2014ra arte, Jakin aldizkariaren zuzendari izan zen Torrealdai.
2022. urtean emango dute lehenengoz Joan Mari Torrealdai beka, eta Euskara eta kultura gaurko eta biharko gizartean izango da bekadunak landu beharko duen gaia, Haritz Azurmendi Jakineko teknikariak adierazi duen moduan: «Gaur egun euskarazko kulturaren askotariko arloetan dauden zer eztabaidetatik, zer esperientzietatik atera daitezke etorkizunerako irakaspenak? Non daude etorkizun desiragarriago baten aztarnak gaur egungo euskal kulturan? Edo, alderantziz: nolakoa imajinatzen da gaur egun etorkizuneko euskal kultura desiragarri bat?», azaldu du Azurmendik.
Ikerketaren emaitzak hainbat formatakoak izan daitezkeela dio Azurmendik: izan liburua, ikus-entzunezko produktua, webgune bat edo erakusketa bat. Banaka edo taldean parte hartu daitekeela adierazi du, eta jmtbeka@jakin.eus helbide elektronikora bidali behar da bekaren eskakizuna. Urriaren 24a izango da eskaerak bidaltzeko azken eguna. Ikerketa proiektuak bost irizpide zehatzen arabera baloratuko dituzte Jakinek aukeratutako epaimahaiko bost kideek, proiektuen egileak zeintzuk diren jakin gabe. Behin beka esleituta, hemezortzi hilabete izango dituzte ikerketa egiteko, eta 14.000 euro jasoko ditu bekaren irabazleak, Manex Torrealdaik, Joan Mari zenaren semeak, adierazi duen moduan, ikerlariak «lasaitasunez eta askatasunez» lan egin dezan.
Ondare oparoa
Torrealdaik Euskal Herriari utzi dion ondare intelektuala goratu du Lorea Agirre Jakin fundazioko zuzendariak. 24 liburu oso, 47 liburu zati eta 517 artikulu idatzi zituen Torrealdaik. Iraultzaz izan zen lehen liburua, eta Egunkaria. Gizarte zibilaren arrakasta azkena, hil ostean publikatu zutena. Agirreren arabera, euskararen inguruko hainbat gai landu zituen Torrealdaik: euskalgintzaren izaera, estrategia, egituratzea eta helburua; zergatik eta zertarako izan euskaldun; euskara batuaren estatusa eta sozializazioaren beharra; liburugintzaren ikerketa; euskararen zentsura; eta euskarazko komunikabideak. |
2022-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/214740/iruneko-kartzelak-presoei-jarritako-oztopoen-berri-eman-diete-nafarroako-ordezkariei.htm | Politika | Iruñeko kartzelak presoei jarritako oztopoen berri eman diete Nafarroako ordezkariei | Foro Sozialak dokumentu bat osatu du, eta Jose Luis Arasti Perez Espainiako Gobernuak Nafarroan duen ordezkariari eta Nafarroako Parlamentuko talde politiko guziei eman die, baita Nafarroako Gobernuko hainbat karguduni ere | Iruñeko kartzelak presoei jarritako oztopoen berri eman diete Nafarroako ordezkariei. Foro Sozialak dokumentu bat osatu du, eta Jose Luis Arasti Perez Espainiako Gobernuak Nafarroan duen ordezkariari eta Nafarroako Parlamentuko talde politiko guziei eman die, baita Nafarroako Gobernuko hainbat karguduni ere | Maiatz hasieran egindako mahai inguru batean Iruñeko kartzela presoentzako «bide itsu» bat dela salatu zuen Foro Sozial Iraunkorrak. Izan ere, eta foroak gaur gogorarazi duenez, jarrera «immobilista» du Nafarroako kartzelako zuzendaritzak, eta ez die presoei ez baimenik, ez hirugarren gradurik ematen: «Espetxeak ez du bigarren graduko baimenen aldeko txostenik egin, ezta hirugarren gradura iristearen aldeko txostenik ere». Solasaldi hartan ateratako ondorioak dokumentu batean bildu ditu foroak, eta Nafarroako ordezkariei eman diete txostena Juanje Soria abokatuak eta Expe Iriarte Foro Sozialeko kideak, gaur.
Honako ordezkari hauek jaso dute dokumentua: Jose Luis Arasti Perez Espainiako Gobernuak Nafarroan duen ordezkariak —Iruñeko kartzela Espainiako Espetxe Erakundeen menpe dago—, Nafarroako Parlamentuko talde parlamentario guztiek, Eduardo Santos Itoiz Nafarroako Gobernuko Justizia sailburuak, Ana Ollo Herritarrekiko Harremanetarako kontseilariak, Martin Zabalza Bake, Bizikidetza eta Giza Eskubideen zuzendariak eta Patxi Vera Donazar Nafarroako Ararteko berriak. Jakinarazi dutenez, gainera, azken hori Foro Sozialarekin bildu zen joan den maiatzaren 18an. Enrique Soto Iruñeko kartzelako zuzendariari ere eman diote dokumentua, baita Iruñeko kartzelan diren motibazio politikoko zazpi presoei eta EPPKri ere. |
2022-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/214741/bakarrik-gelditu-da-de-prada.htm | Politika | Bakarrik gelditu da De Prada | Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaile Maria Fernanda Garciak gibelera egin du Gorka Loran euskal presoak eskatutako bertze baimen batean: adierazi du presoak ez duela «biktimei eragindako mina aitortu», eta, beraz, irteera baimen bat ukatu dio | Bakarrik gelditu da De Prada. Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaile Maria Fernanda Garciak gibelera egin du Gorka Loran euskal presoak eskatutako bertze baimen batean: adierazi du presoak ez duela «biktimei eragindako mina aitortu», eta, beraz, irteera baimen bat ukatu dio | Aldaketa haizea zebilen Espainiako Auzitegi Nazionaleko lehen zigor aretoan, baina hankamotz gelditu da. Maria Fernanda Garcia Perez epaileak, azken ebazpenetako batean Jose Ricardo de Prada epailearen irizpide bera baliatu zuenak, gibelera egin du orain, eta euskal preso bati baimen bat emateko «biktimei eragindako mina aitortzea» eta ardura zibila ordaintzea beharrezkoak direla adierazi du.
Preso berari dagokio baimena: Gorka Lorani. Azkeneko ebazpenean baimen bat ematearen alde agertu ziren Garcia Perez eta De Prada —aurka egin zuen hirugarren epaileak, Francisco Javier Viera Morantek—, baina oraingoan De Prada epaile progresista bakarrik gelditu da. Bertze egun batzuetako baimenari dagokio ebazpena. |
2022-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/214742/konbertsio-terapiei-jazartzeko-agindu-du-bidenek.htm | Mundua | Konbertsio terapiei jazartzeko agindu du Bidenek | AEBetako presidenteak eskatu du funts federalak erabil ditzatela LGTBI kolektiboko gazteen buru osasuna bermatze aldera. | Konbertsio terapiei jazartzeko agindu du Bidenek. AEBetako presidenteak eskatu du funts federalak erabil ditzatela LGTBI kolektiboko gazteen buru osasuna bermatze aldera. | Joe Biden AEBetako presidenteak LGTBI kolektiboko gazteak «zaindu» nahi ditu, eta, horregatik, herrialde osoan konbertsio terapiei jazartzeko agindu bat sinatu du. Eskatu du bide batez funts federalak erabil daitezela kolektibo horretako kideen eta haien senideen buru osasuna bermatu ahal izateko.
LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Egunaren —ekainaren 28an da— bueltan plazaratu du erabakia Etxe Zuriak, eta Biden kolektiboko zenbait gaztez inguratuta mintzatu zen atzo, Washingtonen. «Sinesgarritasunik gabeko praktika bat da, eta, ikerketen arabera, kalte esanguratsuak eragin ditzake; are, suizidioarekin lotutako jarrerak eta pentsamenduak areagotu ditzake gazteen artean», nabarmendu zuen Bidenek, konbertsio terapien kontra egiteko. Sexu orientazioa aldarazteko eta heterosexualitatea inposatzeko sasi-metodo bat dira, finean. AEBek 50 estatu dituzte, eta hogei estatutan debekatu dute gutxienez.
Etxe Zuriko maizterrak nabarmendu zuen, gainera, bere gobernuak hartuko dituela LGTBI komunitateko gazteek zenbait estatutan pairatzen dituzten «desberdintasun esanguratsuei» aurre egiteko neurriak. Estatu horietan diskriminatuta sentitzen direnei adierazi die jo dezatela erakunde federaletara.
Bide batez, Miguel Cardona Hezkuntza idazkariari eskatu dio haren departamentuko eskumenak balia ditzala LGTBI kolektiboko ikasleei, haien senideei eta irakasleei laguntzeko, eta ikasle horien «ongizatea, segurtasuna eta eskubideak» bermatzeko. |
2022-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/214743/aurten-asilo-eskaerak-berriro-areagotzea-espero-du-zeharrek.htm | Gizartea | Aurten asilo eskaerak berriro areagotzea espero du Zeharrek | Ukrainako gerratik ihes egin dutenekin agertutako «borondate politikoa» beste errefuxiatuei zabaltzeko eskatu du erakundeak | Aurten asilo eskaerak berriro areagotzea espero du Zeharrek. Ukrainako gerratik ihes egin dutenekin agertutako «borondate politikoa» beste errefuxiatuei zabaltzeko eskatu du erakundeak | 2022ko lehen lau hilabeteetan 1.234 pertsonak galdegin dute asiloa Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Iaz urte osoan izandako 1.724 eskaeretatik hurbil dago kopuru hori; beraz, azken urteetako beherakada eteten ari dela berretsi du Arantza Chaconek, Zehar-Errefuxiatuekin elkarteko zuzendariak: «COVID-19aren ondorioz eskaera gutxiago iritsi ziren 2020an eta 2021ean, baina estatuek mugak esternalizatu izanari ere egotzi behar zaio. Aurten, ematen du iaz baino nabarmen eskaera gehiago izango ditugula, pandemiari lotutako aldaketen ondorioz». Hala ere, gogora ekarri du Espainiako Gobernuak eskaeren %10 baino ez dituela onartzen: «Oso tasa baxua da, Europako %35eko batez bestekotik urrun».
Gaur Bilbon egindako agerraldi batean eman dituzten datuen arabera, asiloa eskatu dutenen artean kolonbiar eta venezuelar jatorrikoak gailentzen dira, eta, ondoren, Maroko, Mali eta Senegalgoak. «Azken horietako gehienak gizon gazteak dira, migrazio proiektua bakarrik abiatu dutenak, eta oso bide arriskutsuetatik iritsitakoak», zehaztu du Elena Valverdek, CEAR-en EAEko bulegoko ordezkariak. Ukrainatik, berriz, 3.382 pertsona heldu dira otsail amaieratik, baina beste babes mota bat jaso dute. «Ukrainaren kasuak agerian utzi du borondate politikoa dagoenean erantzun koordinatu bat eman daitekeela, eta babesa bermatu», adierazi du Chaconek.
Zuzendariaren hitzetan, Ukrainako gerrak lehen lerroan jarri du berriro errefuxiatuen gaia: «Bigarren Mundu Gerratik izandako ihesaldi handiena eta azkarrena izan da, 6,5 milioi pertsonak egin baitute alde». Administrazioen eta gizarte zibilaren erantzuna txalotu du, baina «ikuspegia zabaltzera» deitu du. «Munduko errefuxiatu gehienek iraupen luzeko gatazketatik alde egin dute, hala nola Siriatik, Venezuelatik edo Afganistandik; eta iheslarien %86 herrialde pobretuetan edo garatze bidean dauden herrialdeetan hartzen dituzte», zehaztu du Valverdek. Pandemiaren eta mugen itxieraren ondorioz, gero eta bide arriskutsuagoak hartu behar izaten dituztela gogoratu du: «Mediterraneoa izan zen iaz biderik arriskutsuena: gutxienez 2.048 pertsona hil edo desagertu ziren». Azken hilabeteetan Euskal Herrian zendutakoak ere oroitu dituzte: lau lagun Bidasoa ibaian itota, beste bat Irunen (Gipuzkoa) bere buruaz beste eginda, eta hiru pertsona Ziburun (Lapurdi) trenak harrapatuta.
Harrera herrialdera iristeak eta asiloa eskatzeak, halere, ez du beti errazten errefuxiatuen bizimodua. «Oztopo lasterketa bat da maiz, eta gizarteratzea zailtzen du», esplikatu du Chaconek. Prozesu konplexua da, baina, gainera, erantzun gehienak ezezkoak dira; beraz, iheslariek hutsetik hasi behar izaten dute bidea, paperik gabe: «Batzuk lanean ere izaten dira, eta babesa ukatzeak irregulartasunera kondenatzen ditu; sufrimendu handia dakar». Hori dela eta, Zehar-Errefuxiatuekin eta CEAR elkarteek eskaera zehatzak egin dizkiete administrazioei: «interes ekonomikoen zerbitzura dagoen muga politikak etetea», iheslariak babesteko borondate politikoa izatea, migratzeko bide seguruak erraztea, errefuxiatuak ez instrumentalizatzea, harrera baliabideak hobetzea eta asiloa ukatutakoak erregularizatzeko ezohiko prozedurak abiatzea.
Datozen egunotan, manifestazioak
Datorren astelehenean, ekainak 20, errefuxiatuen nazioarteko eguna izango da, eta horren harira eman dituzte datuok erakundeek. Aldarrikapenok kalera ateratzeko mobilizazioekin bat egin dute: Izan babes. Diskriminaziorik gabeko harrera lelopean protesta egingo dute igandean Donostian, 12:00etan, Aquiariumetik abiatuta; eta astelehenean, berriz, Bilbon eta Gasteizen egingo dituzte manifestazioak, 19:00etan, Arriagatik eta Andre Maria Zuriaren plazatik irtenda, hurrenez hurren. |
2022-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/214744/urkullu-memoria-historikoaren-legeak-injustizia-zuzenduko-du.htm | Gizartea | Urkullu: «Memoria historikoaren legeak injustizia zuzenduko du» | Eusko Legebiltzarrak atzera bota ditu PP+C’s eta Voxen osoko zuzenketak, eta lege proiektuaren tramitazioak aurrera jarraituko du | Urkullu: «Memoria historikoaren legeak injustizia zuzenduko du». Eusko Legebiltzarrak atzera bota ditu PP+C’s eta Voxen osoko zuzenketak, eta lege proiektuaren tramitazioak aurrera jarraituko du | «Memoria Historikoaren eta Demokratikoaren Legearekin gizarteak zorra kitatuko du biktimekin eta haien senideekin». Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariaren hitzak dira horiek. Eusko Legebiltzarrean tramitatzen ari dira lege egitasmoa, eta han mintzatu da lehendakaria, osoko bilkuran. «Akordioa eta adostasuna» eskatu dizkie taldeei, araua adostasun zabalaz onar dadin. Izan ere, lehendakariak uste du legeak parada eskainiko duela etorkizuna «bizikidetzarako memorian» eraikitzeko: «Aukera historiko baten aurrean gaude. Duintasuna itzuliko zaio halakorik aitortu ez zaionari, injustizia zuzenduko du, eta eskubideen urraketa berrezarriko». Urrats bat aurrera egin du Memoria Historikoaren eta Demokratikoaren lege proiektuak Eusko Legebiltzarrean. PP+C’s eta Vox taldeek egitasmoari aurkeztutako zuzenketa bana atzera bota dituzte gainerako taldeek, eta, beraz, ez diote proiektua Eusko Jaurlaritzari bueltatuko. «Egia, justizia, erreparazioa, berriz ez gertatzeko bermea eta balio demokratikoak» dira lege egitasmoaren ardatzak. Jasotzen duenez, gizarte osoak, eta bereziki biktimek eskubidea dute 1936ko gerran eta ondorengo diktaduran gertatuaren egia jakiteko. Biktimek errekonozimendu eta erreparaziorako duten eskubidea ere aitortzen da legean, eta memoriaren arloko arau hauste oso larriak, larriak eta arinak sailkatzen ditu; 200 eta 150.000 euro arteko zigorrak jasotzen ditu. Besteak beste, arau hauste oso larritzat jotzen ditu biktimen hobiak suntsitzea, diktaduraren biktimen aurkako adierazpenak egitea eta 1936ko kolpe militarra eta diktadura goraipatzea. PP+C’s-ek eta Voxek lege egitasmoa arbuiatu dute, eta biek ala biek kritikatu dute ETAren «proiektu totalitarioak» eragindako biktimak ez dituela aintzat hartzen. «Zergatik desagertu da ETAren proiektu totalitarioa gure memoria historikotik? Ez du zentzurik», galdetu du Carmelo Barriok. Halaber, salatu du «errepublikanoek eragindako biktima errugabeek» ere jasota egon beharko luketela lege egitasmoan. Eskuineko taldeen kritikei gogor erantzun diete EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk. Iñigo Iturrate EAJko legebiltzarkideak aurpegiratu die «ETAren aitzakia» erabiltzea 1936ko gerraren eta frankismoaren biktimekiko «konpromisorik eza» estaltzeko. «ETA ezin da izan memoria historiko eta demokratikoarekiko interesik, konpromisorik eta ausardiarik eza zuritzeko komodina». Julen Arzuaga EH Bilduko legebiltzarkidearentzat «lizuna» eta «onartezina» da osoko zuzenketak aurkeztea eta aldi berean aitortza ukatzea «kolpe faxistan eta gerran eraildakoei, fusilatuei, desagertutakoei, exiliatuei eta torturatuei». Arzuagaren iritziz, osoko zuzenketak «iraina» dira frankismoaren biktimentzat. Eta ildo beretik mintzatu da Jon Hernandez Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkidea ere. PP+C’s eta Vox taldeei aurpegiratu egin die memoria historiko eta demokratikoa sustatzen duen edozein legeren aurka egotea. «Lege egitasmo hau gelditu nahi izatea diktadura frankistaren oinordekoak legitimatzeko modu bat da», ohartarazi die. PSE-EEko Eneko Anduezak, berriz, eskatu du ez nahasteko ETAren biktimak gerrako eta diktadurako biktimekin. Halaber, «adostasun zabala» eskatu du legearen inguruan. |
2022-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/214745/hur-gorostiaga-frantziako-hezkuntza-ministroarekin-bilkura-lortu-arte-ez-gara-mugituko.htm | Gizartea | Hur Gorostiaga: «Frantziako Hezkuntza ministroarekin bilkura lortu arte ez gara mugituko» | Seaskako guraso, ikasle eta irakasle batzuek Pirinio Atlantikoetako Akademia Ikuskaritzak Baionan duen egoitza okupatu zuten atzo arratsaldean, azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzeko. Hautetsi eta eragileen babesa jasotzen ari dira. | Hur Gorostiaga: «Frantziako Hezkuntza ministroarekin bilkura lortu arte ez gara mugituko». Seaskako guraso, ikasle eta irakasle batzuek Pirinio Atlantikoetako Akademia Ikuskaritzak Baionan duen egoitza okupatu zuten atzo arratsaldean, azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzeko. Hautetsi eta eragileen babesa jasotzen ari dira. | Atea itxia bada, leihotik sartu. Azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatzeko protesta egiten ari ziren Seaskako guraso, ikasle eta irakasleen kontra bortizki oldartu zen Frantziako Polizia atzo arratsaldean, Baionan. Pirinio Atlantikoetako Akademia Ikuskaritzaren egoitza okupatzeko asmoz joan ziren ikastoletako kideak, baina Poliziak ekintza oztopatu zien. Tentsio handiko une batzuen ondotik, barnera sartzea lortu zuten azkenean. Gaua han pasatu ondotik, okupazioa iraunarazi nahian dira. «Frantziako Hezkuntza ministroak hitzordu bat eman arte ez gara hemendik mugituko», adierazi du Hur Gorostiaga Seaskako zuzendariak.
Ikastoletako ikasleen aspaldiko aldarrikapena da azterketak euskaraz pasatzeko eskubidea. Hamarkadaz hamarkada aitzinamendu batzuk lortu izan badituzte ere, azken urteetan gibelera egin du egoerak Frantziako Gobernuak erabakitako erreforma zenbaiten ondorioz. «Oraingo egoera Jean Michel Blanquer ministro ohiak utzitakoa da. Ministro berria gutxiengoei buruzko aditua izateko ezagutua da; galdetu nahi diogu ea zer dioen Frantzian diren hizkuntza gutxituei buruz, eta, bereziki, brebeta eta baxoa euskaraz egiteari buruz. Orain arte, gure ikasleek egiten ahal zuten parte bat baxoan euskaraz, brebetan osoki. Gaur egun, ez da gehiago horrela; ministroari konponbide bat eskatzen diogu».
Okupazioa abiatu dutenetik, Ipar Euskal Herriko hautetsiekin, erakundeetako ordezkariekin eta Frantziako Asanblearako bozetara aurkeztu ziren hautagaiekin harremanean ezarri dira Seaskako kideak. Tom Dubois seigarren hautesbarrutiko NUPESeko hautagaiak BERRIAri adierazi dio bihar goizean agertuko dela okupazioaren lekura, eta Frantziako Poliziaren jarduna salatu du. «Ez dut onartzen hainbesteko bortizkeria erabiltzea ekintza baketsu baten kontra». Haren hitzetan, ulertzekoa da botere politikoak erantzunik ematen ez duenean «desobedientziara» jotzea. «Ez dut ulertzen gazteei nolatan ez zaien uzten azterketak beren hizkuntzan pasatzen».
Gorostiagak azaldu duenez, ez dute haien bulegoetara joateko asmorik; «hautagaiei eskatzen diegu hona etorri daitezela». Ensembleko ordezkari batek erran die bihar goizean etorriko dela; gaur arratsean, NUPESeko beste ordezkari bat etortzekoa da. Haatik, oraindik ez dute izan Euskal Hirigune Elkargoaren eta Euskararen Erakunde Publikoaren berririk. «Espero dugu ondoko orenetan haien berri izatea. Orain arte, sostengatu gaituzte; beraz, pentsatzen dugu haien sostengua jasoko dugula».
Seaskako kideei babesa erakustera etorri da Iker Elizalde Pirinio Atlantikoetako Departamendu Kontseiluko EH Baiko hautetsia, eta Frantziako Poliziaren jarduna gaitzetsi du. «Guztiz salagarria izateaz gain, ulertezinak dira horrelako jarrerak. Guraso, irakasle, ikasle batzuk, aldarrikapen sinple batzuekin. Printzipioz, ez lukete eta ez genuke hona etortzeko beharrik ere izan behar gure eskubideak onartuak izan daitezen».
Ikastolen elkartasuna
Koldo Tellitu Ikastolen Elkarteko lehendakaria eta Nekane Artola lehendakariordea ere Baionara joan dira, Seaskako kideei Euskal Herriko ikastolen elkartasuna adieraztera. Poliziak erabilitako «bortxa» salatu dute. «Seaskako ikasleei bermatu behar zaie azterketak euskaraz pasatzeko eskubidea. Hori aldarrikatzeko egiten diren mobilizazio guzietan egonen gara».
Paul Bilbao Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusia eta Agurne Gaubeka Hizkuntz Eskubideen Behatokiko zuzendaria ere bertaratu dira. Bilbaok adierazi du «lotsagarria» izan dela oinarrizko eskubide bat eskatzeagatik jasotako erantzuna. Gaubekak azpimarratu du herritarren eskubideak daudela jokoan «Euskaraz ikasteko eskubidea azterketak euskaraz egiteko eskubidea ere bada».
Antton Kurutxarri EEPko lehendakariak erran du erakundearen bulegoa bildu dela gaur, eta gai ordenean ezarri ez bazen ere hiru ordu laurdenez aipatu dutela Seaskaren gaia. «Baionako suprefeta eta Pirinio Atlantikoetako akademia ikuskaria nituen solaskide. Erran diet atzoko irudiak katastrofikoak zirela, eta errazki saihesten ahal zirela».Frantziako hezkuntza administrazioaren argumentazioak «ez du zentzurik», bere hitzetan, eta ez da «traba izpirik» brebeta euskaraz pasa ahal izateko. Baxoaren kasuan, hitzarmenetan idatzitakoa ez betetzea deitoratu du: «ez da anbiguitaterik; hitza jan dute».
Jean Michel Blanquer Frantziako Hezkuntza ministro ohia «nazionalista jakobinoa» eta «izugarri itxia» izan dela deitoratu du. «Ministro berriarekin errespetu gehiago izanen dugula espero dugu». Batzuek hizkuntza bakarraren printzipioa defendatzen dutela deitoratu du. «Gaur egun, hizkuntza gutxituetako hiztunen eskubideak zapalduak dira». |
2022-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/214746/ekainaren-23an-jarriko-dira-salgai-bertsolari-txapelketa-nagusiko-sarrerak.htm | Kultura | Ekainaren 23an jarriko dira salgai Bertsolari Txapelketa Nagusiko sarrerak | Finalerako sarrerak ere erosteko moduan izango dira egun horretatik aurrera. Bazkideei finalerako sarrera gordeko diete astebetez; tarte horretan erosi ezean, gainerakoekin batera jarriko dituzte salgai. | Ekainaren 23an jarriko dira salgai Bertsolari Txapelketa Nagusiko sarrerak. Finalerako sarrerak ere erosteko moduan izango dira egun horretatik aurrera. Bazkideei finalerako sarrera gordeko diete astebetez; tarte horretan erosi ezean, gainerakoekin batera jarriko dituzte salgai. | Bertsozale Elkarteak datorren asteazkenean aurkeztuko du 2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusia, eta egun horretan emango du udazkeneko saioei buruzko informazio guztia. Horren aurretik, sarrerei buruzko argibideak eman dituzte gaur; izan ere, txapelketa aurkeztu eta hurrengo egunean, ekainaren 23an, jarriko dira salgai Bertsolari Txapelketa Nagusiko sarrera guztiak, baita Iruñeko finalekoak ere.
Salmenta 09:00etan hasiko da, Bertsosarrerak.eus webgunean, hiru salneurritan: bazkideena, ez-bazkideena eta gazteena (2004tik aurrera jaiotakoek baliatu ahal izango dute hori; 6 urtetik beherako haurrek ez dute sarrerarik beharko, baldin eta ez badute eserlekurik erabiliko).
Bertsozale Elkarteak esan du erosketa Internet bidez egiteko zailtasunak dituztenei lagunduko dietela. Gainera, Nafarroako Bertsozale Elkartean, finalerako sarrera fisikoak eskudirutan erosteko aukera izango da ekainaren 23tik 30era: 10:00etatik 14:00etara, eta 16:00etatik 18:00etara. Beste saioetarako sarrerak aurrez aurre erosteko aukera ere izango da irailetik aurrera, baldin eta lehenago amaitzen ez badira. Aurten, Iruñeko Nafarroa Arenan izango da finala, eta hiru sarrera mota egongo dira: harmaila, errebotea eta pista. Guztiek salneurri bera dute, baina, taldean joanez gero, kide guztiek sarrera mota bera hartu behar dute elkarrekin esertzeko. Izan ere, bakoitzak bere sarbidea izango du, eta barruan ez da batekoak eta bestekoak elkartzeko modurik izango. |
2022-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/214747/atzera-bota-dute-familientzako-diru-laguntzak-unibertsalak-izateko-proposamena.htm | Gizartea | Atzera bota dute familientzako diru laguntzak «unibertsalak» izateko proposamena | EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk elkarrekin aurkeztu dute ekinaldia Eusko Legebiltzarrean, baina gainerako taldeek aurka bozkatu dute. Galdegin dute seme edo alaba bakoitzeko 200 euroko diru laguntza gutxienez 18 urte bete arte luzatzea. Save the Childrenek eta Unicefek eskaera babestu dute. | Atzera bota dute familientzako diru laguntzak «unibertsalak» izateko proposamena. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk elkarrekin aurkeztu dute ekinaldia Eusko Legebiltzarrean, baina gainerako taldeek aurka bozkatu dute. Galdegin dute seme edo alaba bakoitzeko 200 euroko diru laguntza gutxienez 18 urte bete arte luzatzea. Save the Childrenek eta Unicefek eskaera babestu dute. | Joan den maiatzaren 18an, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak iragarri zuen urtean 100.000 euro baino gutxiagoko errenta daukaten gurasoei seme edo alaba bakoitzeko 200 euroko diru laguntza emango diela Jaurlaritzak hilero, umeak 3 urte bete arte. Gaur, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk Eusko Legebiltzarrean eskatu dute laguntza hori gutxienez seme-alabek 18 urte bete arte «era progresiboan» luzatzeko. Haatik, ekinaldiak ez du aurrera egin. EH Bilduk eta EP-IUk laguntzen sistema «unibertsala» proposatu dute, besteak beste, zerga kenkariek gaur egun duten izaera «erregresiboa» gainditzeko eta errenta apalak dituzten familiek zerga onurak eskuratzeko dituzten oztopoak ezabatzeko.
EH Bilduren iritziz, Save the Children gobernuz kanpoko erakundeak herenegun aurkeztu zuen txostenak –Zenbat kostatzen den haurrak haztea Euskadin 2022– argi eta garbi erakusten du premiazkoa dela egun indarrean dagoen familientzako diru laguntzen sistema publikoa indartzea eta hobetzea. Nerea Kortajarenak gogoratu duenez, aipatutako txostenaren arabera, seme-alaben mantenua %19 igo da lau urtean, eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 29.000 familiak ezin dute ordaindu. «Areago, mantenua gero eta garestiagoa da seme-alabek 3 urte bete ostean. Hau da, gastuak are handiagoak direnean, 3-18 adin tartean, Jaurlaritzak ez du inolako laguntza berririk planifikatu familientzat».
Elkarrekin Podemos-IUko Isabel Gonzalezek adierazi du ezinbestekoa dela laguntzak indartzea, eta Jaurlaritzari eskatu dio «benetako borondate politikoa» erakusteko haurren pobrezia serio hartzeko. Elkarrekin Podemos-IUk proposatu du zerga sistema berrikustea, haren ondorio «erregresiboak iraultzea», seme-alaba bakoitzeko prestazioak 18 urtera arte luzatzea, eta egoerarik ahulenean dauden familientzako prestazioak sustatzea.
Elkarteen babesa
EH Bilduren eta Elkarrekin Podemos-IUren eskaera horrekin bat egin dute Save the Childrenek eta Unicef elkarteek, ohar batean. Esan dute beharrezkoa dela laguntzak «unibertsalak» izatea, eta «egiturazko neurriak» eskatu dituzte haur guztien eskubideen alde. «Gure ustez, ezinbestekoa da hazkuntza unibertsalerako laguntza proposatzea, zerga kenkari itzulgarrien bidez, 18 urtera arte». Elkarteek uste dute diru sarrera oso txikiak dituzten eta errenta aitorpena egitera behartuta ez dauden pertsonak ezin direla sistematik kanpo utzi. |
2022-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/214748/ukrainari-ebn-sartzeko-hautagai-estatusa-azkar-emateko-eskatu-dute-macronek-scholzek-eta-draghik.htm | Mundua | Ukrainari EBn sartzeko hautagai estatusa «azkar» emateko eskatu dute Macronek, Scholzek eta Draghik | Ukrainako Defentsa ministroaren esanetan, Mendebaldeak aurki bidaliko dion arma sorta Errusiak okupatutako lurraldeak «berreskuratzeko» baliatuko dute; besteak beste, Krimea | Ukrainari EBn sartzeko hautagai estatusa «azkar» emateko eskatu dute Macronek, Scholzek eta Draghik. Ukrainako Defentsa ministroaren esanetan, Mendebaldeak aurki bidaliko dion arma sorta Errusiak okupatutako lurraldeak «berreskuratzeko» baliatuko dute; besteak beste, Krimea | Ukrainan izan dira gaur Emmanuel Macron Frantziako presidentea, Olaf Scholz Alemaniako kantzilerra eta Mario Draghi Italiako lehen ministroa; hots, EB Europako Batasuneko hiru ekonomia handienetako agintariak. Klaus Iohannis Errumaniako presidentearekin batera Ukrainako presidente Volodimir Zelenskirekin batzartu dira, Kieven, eta laurek, beren babesa adierazteaz gain, Ukrainari EBn sartzeko hautagai estatusa «berehala» emateko eskatu dute. Zelenskik, beraz, gerra hasieratik hark nahi zuen mezua entzun berri du.
«Europa zuekin dago, eta zuekin jarraituko du behar den arte, garaipena lortu arte», esan du Macronek. «Ukraina Europako familiako kide da, baita Moldavia ere», erantsi du Scholzek. «Ukrainako herriak egunero babesten ditu demokraziaren balioak eta Europako proiektua, gure proiektua. Ezin dugu prozesua gehiago atzeratu», biribildu du Draghik. Nabarmendu du, halaber, Italiak gatazka amaitzea nahi duela. «Baina edozein irtenbide diplomatiko ezin da Kieven borondatetik bereizi», zehaztu du.
Zelenskirekin bildu aurretik, Irpin (Kiev oblasta) hiria bisitatu dute Frantziako, Italiako, Alemaniako eta Errumaniako agintariek; 290 zibilen gorpuak topatu zituzten hiriko kaleetan, «Errusiako tropak martxo amaieran erretiratu ostean». Guztiz suntsitutako eraikinen artean, talde komunitarioko kide diren lau herrialdeetako agintariek Errusiako armadak egindako «gerra krimenak» gaitzetsi dituzte.
«Ukrainak eutsi egin behar dio honi guztiari», esan du Macronek. «Mundua zuen alde dago», jarraitu du Draghik, eta hitzeman du EB arduratuko dela «gerra krimenak» ikertzeaz eta Errusiako tropek txikitu duten guztia berreraikitzeaz. «Irpin, Butxaren gisan [zibilen beste hainbat gorpu aurkitu zituzten], Errusiako erasoaren krudelkeria imajinaezinaren sinbolo bihurtu da. Gerra honek berehala amaitu behar du», gehitu du Scholzek.
Ukrainaren kontraerasoa
Ukrainako Defentsa ministro Oleksei Reznikovek AEBetako CNN telebista katean ziurtatu duenez, Mendebaldeak aurki Ukrainari emango dion arma sorta Errusiak okupatutako lurraldeak «berreskuratzeko» baliatuko dute; besteak beste, 2014an Errusiak anexionatu zuen Krimea penintsula. «Krimea helburu estrategikoa da Ukrainarentzat; Ukrainako lurraldea delako. Baina urratsez urrats joango gara aurrera».
Horrez gain, Ukrainako Defentsa ministroak azaldu duenez, Ukrainako kontraerasoa hiru etapatan banatuko dute: lehenengoan, fronteko gerra egonkortzea izango dute helburu; bigarrenean, Errusiako armada otsailaren 24a baino lehenagoko posizioetara itzultzeko lanean ariko dira, Vladimir Putin Errusiako presidenteak «gerra deklaratu» zuen arte; eta hirugarren eta azken etapan, Errusiak okupatutako lurraldeak «askatzeko» modua jorratuko dute.
Kievi erantzunez, Kremlineko eledun Dimitri Peskovek lasaitasun mezua igorri du, esanez Krimeako segurtasuna «bermatuta» dagoela, Interfax Errusiako berri agentziak jasotakoaren arabera. «Ez da lehen aldia. Badakigu mehatxu horiek zeintzuk diren, eta kontuan hartzen ditugu», adierazi du Peskovek. |
2022-6-16 | https://www.berria.eus/albisteak/214749/nerea-arrien-idazleak-jaso-du-vi-xabier-lete-poesia-saria.htm | Kultura | Nerea Arrien idazleak jaso du VI. Xabier Lete poesia saria | Zoonomia izeneko lanagatik saritu dute, Donostiako Koldo Mitxelena kulturunean egin duten ekitaldian. | Nerea Arrien idazleak jaso du VI. Xabier Lete poesia saria. Zoonomia izeneko lanagatik saritu dute, Donostiako Koldo Mitxelena kulturunean egin duten ekitaldian. | Gaur arratsaldean, Donostiako Koldo Mitxelena kulturunean egindako ekitaldi batean, Harkaitz Millan Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura diputatuak Nerea Arrien idazleari eman dio VI. Xabier Lete poesia saria, Zoonomia lanarengatik. Sari hori irabazi duen lehen emakumea da Arrien.
Arrienek, Millanek, Garazi Navas akordeoi jotzaileak eta epaimahaikide batzuek parte hartu dute ekitaldian, eta Jose Luis Padron idazleak aurkeztu eta gidatu du saioa.
2017an, Arrienek Hirutter nobela argitaratu zuen, eta, iaz, Jende likidoa narrazio liburua. Haur eta gazte literaturan, Pentsatzeko txokoa argitaratu zuen 2015ean, Lizardi saria irabazi ondoren, eta Atrapa eguna (2017), Eskola hodeian (2018) eta Etxegabetuak (2020) liburuak ere egin ditu. Lan guztiak Erein argitaletxearekin atera ditu. |
2022-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/214777/gizon-bat-hil-da-baliarrainen-autoa-errepidetik-irtenda.htm | Gizartea | Gizon bat hil da Baliarrainen, autoa errepidetik irtenda | GI-3851 errepidean gertatu da istripua: autoa errepidetik irten eta irauli egin da. Gidariak 74 urte zituen. Ertzaintza gertaera ikertzen ari da. | Gizon bat hil da Baliarrainen, autoa errepidetik irtenda. GI-3851 errepidean gertatu da istripua: autoa errepidetik irten eta irauli egin da. Gidariak 74 urte zituen. Ertzaintza gertaera ikertzen ari da. | Goizaldean izan da istripua, Baliarraindik (Gipuzkoa) igarotzen den GI-3851 errepidean. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, 01:00 aldera gertatu da: autoa errepidetik irten da, eta, hainbat bira eman ondoren, irauli egin da.
Larrialdi zerbitzuetako langileak abisua jaso eta berehala bertaratu dira ezbeharra gertatu den tokira, baina gidaria handik minutu gutxira hil da, lesio larriak zituelako. Gizonezkoak 74 urte zituen.
Ertzaintza gertaera ikertzen ari da. |
2022-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/214778/etb1ek-ere-emango-ditu-entzierroak-zuzenean.htm | Bizigiro | ETB1ek ere emango ditu entzierroak, zuzenean | TVErenak dira eskubideak. Espainiako telebista publikoak akordio bat sinatu du ETBrekin eta Navarra Televisionekin, irudiak uzteko. | ETB1ek ere emango ditu entzierroak, zuzenean. TVErenak dira eskubideak. Espainiako telebista publikoak akordio bat sinatu du ETBrekin eta Navarra Televisionekin, irudiak uzteko. | Iruñeko sanferminetako entzierroak euskarazko kate batean ikusi ahalko dira. TVEko iturriek BERRIAri baieztatu diote ETB1ek ere emango dituela entzierroak, zuzenean. Esatariak zein izango diren ez dute jakinarazi oraindik, ez ETBkoak, ez TVEkoak. TVEk ez du ETBrekin bakarrik egin akordioa: Navarra Television kateari ere utziko dizkio irudiak. Horrenbestez, bi urtez sanferminak ospatu gabe egon ostean, aurten entzierroak TVEk, ETB1ek eta Navarra Televisionek emango dituzte.
TVEko emankizunean Javier Solano aritu da 30 urtez esatari lanetan. Erretiroa hartu du Solanok, eta datozen egunetan jakinaraziko dute zein esatari arituko den haren tokian. Teo Lazaro korrikalariak entzierroaren analisi teknikoa egingo duela esan dute TVEko iturriek.
TVEk ETBrekin akordioa egin izana ez da denen gustukoa izan. Nafarroako PP kexu azaldu da: «RTVEren edukien deszentralizazioa» kritikatu du. Amelia Salanueva PPko senatariak galdera egingo dio gaiaz bihar RTVEko presidente Jose Manuel Perez Tornerori.
TVEko CCOO sindikatua ere ez dago gustura akordioarekin. CCOOren iritziz, RTVEko presidenteak EAJren laguntza behar du administrazio kontseiluan proposamenak aurrera ateratzeko, eta horregatik utzi dizkio entzierroen irudiak ETBri. «Navarra Television kate pribatuari irudiak uzteak ere ez du zentzurik», kritikatu du TVEko CCOOk. |
2022-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/214779/labek-bi-buru-ditu-eta-helburu-bat-euskal-sindikalismo-berria-egitea.htm | Ekonomia | LABek bi buru ditu, eta helburu bat: euskal sindikalismo berria egitea | Igor Arroyok Garbiñe Aranbururekin batera gidatuko du sindikatua hurrengo urteetan. «Ertzetan dauden langileak» erdira ekarriko dituen sindikatua izan nahi du. | LABek bi buru ditu, eta helburu bat: euskal sindikalismo berria egitea. Igor Arroyok Garbiñe Aranbururekin batera gidatuko du sindikatua hurrengo urteetan. «Ertzetan dauden langileak» erdira ekarriko dituen sindikatua izan nahi du. | Jarraipena eta berrikuntza uztartzen dituen batzar bat amaitu du LAB Langile Abertzaleen Batzordeak, Miarritzeko Irati aretoan (Lapurdi). «Puntu eta jarrai bat», Garbiñe Aranburu orain arteko idazkari nagusiaren hitzak baliatuz. Berritasuna buruzagitzan dator, aurrerantzean bi buruko lidergoa izango baitu LABek: Aranburuk (Legorreta, Gipuzkoa, 1973) Igor Arroyorekin (Iruñea, 1978) partekatuko du lidergoa, koordinatzaile orokor izenarekin. Ildoei begira, aurreko biltzarrean bultzatutakoetan sakondu nahi du LABek: besteak beste, sindikatu feminista, euskalduna —nazioarteko kideen agerraldiak izan ezik, beste guztiak euskaraz izan ziren—, antirrazista eta independentista bat egin nahi du. «Euskal sindikalismo berria», LABen hitzetan.
Norabide horretan sindikatuko kideen babes zabala jaso du Aranbururen eta Arroyoren taldeak. Aranburuk aurkeztutako kudeaketa txostena ia aho batez berretsi zuten ostegunean batzarkideek, aldeko %99 botorekin. Eta hurbil geratu da nazio komite berriak atzoko saioan bildutako babesa: aldeko 389 boto jaso ditu, aurkako hamahiru, bi txuri eta hamar abstentzio. Hau da, %94ko babesa.
Hamalau kide izango ditu nazio komite berriak, eta horietatik zortzi izango dira emakumeak.
Etxaideren hitzak
Hain zuzen ere, LABek bere jarduera sindikala feminizatzeko eta feminista egiteko egindako urratsek eragin zituzten atzoko biltzarreko unerik hunkigarrienak. Gaia landu duen emakume taldea igo da oholtzara, eta Ainhoa Etxaidek hartu du hitza: 2008-2017an LABeko idazkari nagusi izandakoa da, eta alor feministako arduraduna orduz geroztik.
Txaloek etendako hitzaldian, Etxaidek emakume talde horren eta sindikatu osoaren lana aldarrikatu du, baina onartu du bidea ez dela «doakoa eta erraza» izan. «Bide hori izan da baita mina jasatea ere. Bide hori izan da emakumea izateagatik aurpegi txarrak jasotzea. Aitortu dezagun sindikatu honetan ere patriarkatuaren botere harremanak oraindik sufritzen ditugula. Oraindik badago zeregina».
Erreferentzia
Etxaideren ordezkoak, Aranburuk, feministen aldarri bat —bizitza erdigunean jartzea— bere eginez hasi du bere hitzaldia. «Bagara. Eta zer gara, ba? Goizero haurrari agur besarkada eman eta presaka autoko giltzen bila dabiltzan eskuak gara. Ogia oratzen duten eskuak gara. Trapuak kristalei ematen dizkietenak. Bizitza berri bati eusten dioten eskuak gara [...] Langileak gara. Eta gure eskuek, gure lanak sostengatzen du bizitza».
«Euskal Herriko langileak» direla nabarmendu du Aranburuk, eta langile klasearen aldeko borroka eta Euskal Herri «independente, sozialista, feminista eta euskalduna» sortzeko borrokan «tinko» jarraitzeko gogoa azaldu du.
Arroyok gogorarazi egin du LABek azken hilabeteetan aldarrikatu duena: Parisen eta Madrilen lortzerik ez dagoena Euskal Herrian borrokatu behar dela. «Euskal Herrian posible egin dezagun premiazko trantsizio ekosozialista eta feminista. LAB izango da horretarako akuilua. LAB izango da ezker independentistaren erreferentzia sindikala. Euskal Errepublika aldarrikatzeaz gain, sindikalismotik ere Euskal Errepublika eraikitzera goaz. Euskal Lan Kodea, Euskal Gizarte Segurantza, euskal esparru sozioekonomikoa eraikitzera goaz. Bustitzeko prest gara, eta busti egingo gara». Bustitzeko tresna?, «lantokietan borroka eta greba gehiago antolatzea».
Arroyok ziurtatu du LAB langile guztien etxe bihurtu nahi duela, «ertzetan dauden langileak erdira ekarriko dituen sindikatua», eta hortik aurre egin nahi diela diskriminazioei. «Egoera salatzera mugatzen ez den sindikatua. Proposamenak egiten dituena. Eraldatzaileak gara, bai. Euskal sindikalismo berria gara».
Internazionala, Eusko Gudariak eta Bella Ciao Italiako partisanoen abesti baten moldaera kantatuz amaitu dute X. biltzarra. |
2022-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/214780/erresuma-batuko-gobernuak-assange-estraditatzea-onartu-du.htm | Mundua | Erresuma Batuko Gobernuak Assange estraditatzea onartu du | Pitri Patel Barne ministroak baiezkoa eman dio kazetaria AEBetara bidaltzeko aginduari. Wikileaksentzat, gaurkoa «egun ilun bat da Britainia Handiko demokraziarentzat eta prentsa askatasunarentzat»; helegitea aurkeztuko du. | Erresuma Batuko Gobernuak Assange estraditatzea onartu du. Pitri Patel Barne ministroak baiezkoa eman dio kazetaria AEBetara bidaltzeko aginduari. Wikileaksentzat, gaurkoa «egun ilun bat da Britainia Handiko demokraziarentzat eta prentsa askatasunarentzat»; helegitea aurkeztuko du. | Pitri Patel Erresuma Batuko Barne ministroak baiezkoa eman dio Julian Assange kazetaria estraditatzeari. Barne Ministerioak ohar batean argudiatu duenez, Assange AEB Ameriketako Estatu Batuetara bidaltzea ez litzateke «bateraezina giza eskubideekin», eta herrialde horretan «modu egokian tratatuko» lukete. Kazetariari 175 urteko kartzela zigorra ezar diezaiokete espioitza eta intrusio informatikoagatik.
Westminsterko Magistratuen Auzitegiak iragan apirilean igorri zion Pateli estradizio agindua, eta Barne ministroaren esku zegoen baiezkoa ematea ala blokeatzea. Orain, Assangek bi asteko epea du helegite bat aurkezteko, eta Wikileaksek hori egingo dutela baieztatu du, betiere Auzitegi Gorenak baimena ematen badu —azken aukera Giza Eskubideen Europako Auzitegira jotzea litzateke–.
Atariak berehala erantzun du, eta adierazi du, ohar baten bidez, gaurkoa «egun ilun bat da» dela «Britainia Handiko demokraziarentzat eta prentsa askatasunarentzat». Halere, ohartarazi du ez dela «borrokaren amaiera» izango: «Beste bataila legal baten hasiera besterik ez da».
Assange 2019ko apirilaren 11n atxilotu zuten, Londresen, Ekuadorren enbaxadan. Han zegoen babestua 2012tik, baina, Ekuadorko Gobernu aldaketarekin, konfiantza hautsiz joan zen; eta, azkenean, baldintzapeko neurriak urratzea egotzita, asilo politikoa ukatu zioten. Lenin Moreno garai hartako Ekuadorko presidenteak muga gorri bat igarotzea egotzi zion, besteak beste nazioarteko politikaz aritzeagatik.
Akusazioaren arabera, kazetariak Chelsea Manning analista estatubatuarra lagundu zuen hark AEBetako Espioitza Legea urra zezan, eta informazio klasifikatua lor zezan ondoren bere atarian argitaratzeko. Defentsak ukatu egin du halakorik, eta esan du Assangek eta haren taldeak zabaldutako informazioak ez zuela inor arriskuan jarri.
Washingtoni, berriz, leporatzen diote auzi politiko bat abian jarri izana, Wikileaksek argitara atera zituelako militar estatubatuarrek egindako gerra krimenak. |
2022-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/214781/elkargoak-eraso-sexistei-buru-egitera-ekarri-nahi-ditu-herriak.htm | Gizartea | Elkargoak eraso sexistei buru egitera ekarri nahi ditu herriak | Euskal Elkargoak bortizkeria sexistaren kontrako protokoloa bidali die Ipar Euskal Herriko 158 herriko etxeei. Bestetan tokiko eragileei tresnak ematea da asmoa. | Elkargoak eraso sexistei buru egitera ekarri nahi ditu herriak. Euskal Elkargoak bortizkeria sexistaren kontrako protokoloa bidali die Ipar Euskal Herriko 158 herriko etxeei. Bestetan tokiko eragileei tresnak ematea da asmoa. | Euskal Hirigune Elkargoak Bestetan bortizkeria sexista eta sexualen kontrako borroka protokoloa bidali die Ipar Euskal Herriko herriei. Herriko besta batzorde eta elkarteekin biltzera eta prebentzio lana egitera akuilatu nahi ditu herriko etxeak: informazioa zabaltzeko, besten denboran erasoen biktimei harrera gune bat bermatzeko, haien elea bildu eta babesa ekartzeko.
Euskal Elkargoak 2018an gizon-emazte arteko berdintasunerako Europako ituna izenpetu zuen. Egiazko Berdintasunaren Alde (EBA) taldearen akuiluz, Elkargoz kanpoko batzorde bat ere sortu zen gaiaz mintzatzeko. Lurralde poloetako hautetsi ordezkariak —kasik den-denak emazteak—, lau elkarte eta hiru langile sindikatu biltzen ditu. Joan den urtean, berdintasunaren aldeko gida praktikoa argitaratu zuen, eta Elkargoko hautetsiei banatu.
Bestetan bortizkeria sexista eta sexualen kontrako borroka protokoloa, Ipar Euskal Herriko 158 herriko etxeei bidali die Elkargoak, eta ondoko biltzar orokorrean aurkeztuko du. “Gogoa eman nahi genien zerbait egiteko prebentzio mailan, herriko etxeek baitute boterea herriko bestei buruz”, erran du gaiaren ardura duen Martine Bisauta lehendakariordeak. Lehenago, hautetsiei helarazi gida praktikoan, herriko kontseiluan gaia lantzeko hautetsi baten izendatzea proposatzen zien. “Badakit Kanbon, adibidez, oposizio hautetsi batzuek gaia ekarri dutela”.
Elkarteak akuilu
Talde feministak aitzinetik hasiak ziren lanean sexu erasoen kontra. Horien artean, PAF, Alternatiba Feminista baten Aldeko Baionako taldea. EBA sortu zuten erakunde publikoak ere lot zakizkioten arazoari. EBAk 2017tik galdegin zuen herriko etxeek zerbait has zezaten bestetan prebentzioa egiteko. Claire Lataillade PAF elkarteko kideak parte hartu du EBAn hastetik, baita Garapen Kontseiluan gaia lantzeko sortu batzordean ere. Dioenez, hortik etorri da Elkargora egitasmoa. “Elkarteetarik jiten dira usu holako gaiak”.
Berdintasunaren aldeko Elkargoz kanpoko batzordean parte hartzen du Latailladek. Bortizkeria sexista eta sexualen inguruko protokolo bat bazuen bere aldetik PAFek Baionako bestetan. Itsasun, Femin’Hitza talde feministak, halaber, bazuen berea. Iaz, Elkargoko Batzordera ekarri zituzten protokolo horiek proposamen gisa, Latailladek dioenez: “Nahi genuen herri batzuek beren gain har zezaten protokolo bat, ikusteko zer ematen zuen”. Azkaine, Itsasu —bi horiek beren protokoloa bazuten jada—, Atharratze eta Urruñako herriko etxeek egin zuten lan hori.
Iazko uda aitzin zen. Batzordea, urtarrilean bildu zen berriz eta protokoloa herri guzietara hedatzeko ideiak bide egin du. Latailladek esplikatu du diru gutirekin ari direla: “Diruarengatik ezin izan ditugu egiazko euskarriak egin, baina heldu den urtean Elkargoak komunikazio azkarragoa eginen du”. Geurtz arte goaitatu gabe, aurtendik nahi izan dituzte herriak jakinean eman.
PAFeko kide Lataillalde damutzen da ahal gehiagorik ez ukaitea sustatze lana egiteko. “Elkargoan bada Jean-Christophe Tassy [misio karguduna] eta bakarrik da Elkargo Hiritarra Sailean —horretan, emazte eta gizon arteko berdintasuna eta trantsizio ekologikoa badira—; beraz, ez du denborarik”. Bisauta ez da ados horrekin; ez du uste lantaldea osatzearen beharrik baden: “Zintzoki, ez dut uste behar handia badenik taldea indartzeko. Elkargoaren eskumen behartua ez den arlo horretan lan handia egina da jada”.
Gida praktikoaz gain, Bisautak azpimarratu du langile zerbitzuetan indar berezia egin dutela, hala nola sexu “jazarpenak seinalatzeko protokolo berria” plantan ezarriz. Hautetsiak uste du herriko etxeek dutela eskutan hartu behar afera “Elkargoak dena egitea goaitatu gabe”.
Latailladek espero du udatik landa aztertuko dutela herrien parte hartzea. “Guk akuilu lana egiten dugu galdegiteko bilan hori egina izan dadin”. Label gisako bat sortzea nahi luke, eredu diren herriak nabarmentzeko, “beste herriak beste honenbeste egitera ekartzeko”.
Baionako bestak
Bere aldetik, PAFek bere lana darraika Baionan. Aurtengo bestentzat formazioak proposatu dizkie ostatuzainei eta peñen batasunari. “Batzuek, jadanik, protokoloa izenpetu zuten duela hiru urte”.
Latailladek badu esperantza gehiago sartuko direla aurten. Formazioan, erasoa zer den aztertuko dute parte hartzaileekin, lehenik, bakoitzari galdeginez erasorik ikusten duten bere egoitzan, eta nolako erasoak. Eraso mota bakoitza argiki ikustea da xedea. Ondotik, gerta daitezken kinka batzuk landuko dituzte ondoko galdera eginez: “Hori gertatzen delarik, zuen ustez, nola erantzun behar dugu?”. Formakuntza bukaeran, afixak eta laguntza egituren kontaktu zerrenda ukanen dute. |
2022-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/214782/hegoak-elkarteak-ateak-itxi-ditu-erakundeen-babesik-ezarengatik.htm | Gizartea | Hegoak elkarteak ateak itxi ditu, «erakundeen babesik ezarengatik» | Ia hiru hamarkadaz aritu da lanean droga kontsumoaren inguruan. Pandemiak «ito» du taldea. | Hegoak elkarteak ateak itxi ditu, «erakundeen babesik ezarengatik». Ia hiru hamarkadaz aritu da lanean droga kontsumoaren inguruan. Pandemiak «ito» du taldea. | “Akitu arte egin dugu hegan, eta itsasoaren erdira erori gara”. Irudi horren bidez azaldu du Hegoak elkarteko kide Floren Luquik jarduera eten eta ateak ixtea erabaki dutela. “Pandemiak ito” dituela erran du, eta “erakundeen babesik ezak” bertze aukerarik ez diela eman. “Hagitz tristea da, baina ezin dugu lanean jarraitu”.
Hegoak Barañainen sortu zuten, 1994. urtean; droga mendekotasuna zutenen zenbait senidek eta lagunek jarri zuten elkartea martxan. Heroinaren garaia zen ordukoa, eta, Hegoak elkartearen bidez, pertsonen prozesuak jarri nahi izan zituzten erdigunean. Elkarteko kideek ia 30 urtez eutsi diote filosofia horri: droga kontsumitzen dutenengana hurbildu dira, eta haien guneetan toki bat lortu dute. “Errespetuz” aritu direla nabarmendu dute, “inor epaitu gabe”.
Lan egiteko modu horrek ekarri du Hegoak elkarteko kideak gazteen besta esparruetan sartzea, bai eta haien etxabeetan ere. “Espainiako Estatuan erreferente bilakatu gaitu gazteekin lortu dugun harreman hurbil horrek”, nabarmendu dute Hegoak elkarteko kideek. Drogen kontsumoaren arriskuez eta ondorioez ohartarazi dituzte gazteak; informazioa haien esku jarri, eta gazteok lagundu dituzte hartu dituzten erabakietan.
Lan hori egiteko, gazteen aisialdiko guneetara joan dira Hegoak elkarteko kideak, eta kontsumitzen ari ziren drogen analisiak egin dituzte, bertzeak bertze. Garaian garaiko substantzien berri jaso dute, eta beren jarduera unean uneko beharretara egokitu ahal izan dute.
2012ko plana, giltzarri
Garaian garaiko errealitatera moldatuz joan dira Hegoak elkarteko kideak; Nafarroako Gobernutik drogen
mendekotasunari buruz zehaztutako politikek ere markatu dute haien bidea, halere. Bide horretan 2012. urtea giltzarri izan zela azaldu dute Hegoak elkarteko arduradunek.
2012an, Drogen eta Bertzelako Menpekotasunen Prebentziorako II. Plana onartu zuen Nafarroako Gobernuak. “Lehen planeko oinarriak erabat aldatu zituen bigarren horrek, eta drogen auziko politiketan atzera egitea ekarri zuen, zaharkituta zeuden irizpideak ezarriz”.
Plan horren ondorioz, Nafarroako Gobernuak %65 murriztu zituen Hegoak elkartearen diru laguntzak, eta “zaildu” egin zuen taldeko kideen jarduera. Hurrengo urteak “hagitz zailak” izan zirela kontatu dute Hegoak elkarteko kideek. 2019an onartutako droga mendekotasunen prebentziorako hirugarren planak “haize pixka bat” eman zion erakundeari, baina, 2020an pandemiak eztanda egin eta gero, egoerak okerrera egin zuen.
Hirugarren plan horrek egindako urratsa eskertu zuen Hegoak elkarteak, onartu zutenean. “Egoera berrietara egokitzeko” ahalegina onartu zion elkarteak testu berriari. Pandemiak, baina, ez du aukerarik eman plan hori behar bezala garatzeko orain arte, eta zuzenean eragin dio, gainera, elkartearen jarduerari. “Hirugarren planarekin lortu genuen gure tokia berreskuratzea, neurri batean, baina osasun krisiak betean jo gaitu. Inor ez da oroitu irabazi asmorik gabeko erakundeokin”, salatu du elkarteko Floren Luquik.
Elkarteko kideek berretsi dute administrazioaren babesik gabe ixtea bertze erremediorik ez dutela izan. Joan den astean egin zuten agerraldia, Iruñean, erabaki horren berri zabaltzeko. Eskertu nahi izan zuten ia 30 urteko bidean lagun izan dituztenen babesa, eta haien bidez nahi dute orain Hegoak elkartearen filosofiak aurrera egin dezala: “Kontua da jakitea kontsumitzen duenak zergatik egiten duen, zertarako, zer, noiz eta zenbat”.
Hegoak elkarteko kideek eskaera bat egin diete erakunde publikoei, atea erabat itxi baino lehen: “Instituzioek benetako konpromiso bat hartu behar dute prebentzioaren alde; gazteekin lan egiten duten erakundeekin hitzarmen egonkorrak behar dira”. Helburua da erakunde horiek ez desagertzea.
Gazteak, profesionalak eta familiak hezten jarraitzeko beharra nabarmendu dute Hegoak elkarteko arduradunek, agurraren unean. Ia 28 urtez egin diete aurre kontsumoarekin lotutako arazoei. Orain, atea itxi dute. |
2022-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/214783/tximista-batek-piztu-zuen-leire-mendilerroko-sutea.htm | Gizartea | Tximista batek piztu zuen Leire mendilerroko sutea | Nafarroako Foruzaingoaren arabera, tximista batek pinu bat jota piztu zen Leireko sutea; 500 bat hektarea erre dira inguru horretan. | Tximista batek piztu zuen Leire mendilerroko sutea. Nafarroako Foruzaingoaren arabera, tximista batek pinu bat jota piztu zen Leireko sutea; 500 bat hektarea erre dira inguru horretan. | Leireko (Nafarroa) sutea egonkortuta dagoela adierazi dute larrialdi zerbitzuek, baina nabarmendu dute oraindik ez dagoela guztiz kontrolatuta. Bestalde, adierazi dute Olleta eta Leotz arteko eta Tafallako suteak kontrolatuta daudela behin-behinean, nahiz eta Tafallakoa atzo Larragara zabaldu zen.
Nafarroako Foruzaingoak adierazitakoaren arabera, Leireko mendilerroko sutea tximista batek sortu zuen. Astearte gauean, tximista batek mendilerroko pinu bat jo zuen, eta horrek piztu zuen sutea. Nahiz eta oraindik sutea ez dagoen kontrolatuta eta itzalita, orain arte 500 hektarea inguru erre direla adierazi dute larrialdi zerbitzuek. |
2022-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/214784/alderdiz-kanpoko-herrigintza.htm | Politika | Alderdiz kanpoko herrigintza | Herri bakoitzak bere arrazoia izan du hautagaitza independentea sortzeko: agintean egondako alkatearen gobernatzeko moduak haserrea eragin duelako, herriko polarizazioa gainditzeko, ohiko alderdietan konfiantza falta zegoelako... Halere, gogoeta berak dituzte. | Alderdiz kanpoko herrigintza. Herri bakoitzak bere arrazoia izan du hautagaitza independentea sortzeko: agintean egondako alkatearen gobernatzeko moduak haserrea eragin duelako, herriko polarizazioa gainditzeko, ohiko alderdietan konfiantza falta zegoelako... Halere, gogoeta berak dituzte. | Urtebete barru, ekainaren erdi aldera, maiatzeko hauteskundeetan bozkatutako Bizkaiko 112 udalak osatuko dira, eta alkateek kargua hartuko dute. Alderdi politikoak dagoeneko hasi dira prestatzen. Baita herri hautagaitza independenteak ere. Izan ere, agintaldi honetan Bizkaian zortzi alkatetza dituzte, eta beste hainbat udal gobernutan ere partaide dira. Horietako batzuek datorren eguaztenean Guzan Bermeoko hautagaitzak antolatu duen mahai inguruan parte hartuko dute —Bermeoko Kafe Antzokian, 18:00etan—. Bizkaiko Hitza-k haiekin hitz egin du: Zalla Baiko Javier Portillorekin, Balmasedako CLI Tokiko Hautagaitza Independenteko Txus Osegirekin, Bakio Baiko Alain Gomezekin eta Bermeoko Guzaneko Xabi Ortuzarrekin. Portillo alkate izan zen 2011tik 2019ra —gaur egun ez da zinegotzi—, Osegi alkateorde da 2019tik, eta Gomez udal gobernuko zinegotzia 2019tik. Guzan ez da inoiz udal gobernuan egon.
Zergatik eta zertarako sortu zen hautagaitza?
Balmasedako CLI da lau hautagaitzetan zaharrena; 1987an sortu zuten, Eugenio de Francisco Maizen ekimenez. “Denok genuen kezka politikoa, baina hark are gehiago; ez zuen konfiantza handirik alderdi politikoetan, eta uste zuen hautagaitza independente bat sortu behar genuela”, gogoratu du Osegik. Lehen hauteskundeetan ez zuten lortu zinegotzirik, lau botorengatik.
Beste plataformen kasuan ere, kezka politikoa izan da abiapuntua, baina herrian izandako gatazkek eman zieten falta zuten bultzada. Portillok gogoratu du 2011n “ezinegona” zela nagusi Zallan, udalak izandako jarrerak sortuta: “Herrian gauza batzuk egiten ari ziren, eta inork jakin gabe egin ziren. Adibidez, zabortegi bat egiten ari zirela jakin genuen, kamioiak ikusten genituelako pasatzen”. Haserrea eragin zuten beste gai batzuk ere izan ziren: erabiltzen uzten ez zieten zazpi miloi euroko frontoi berria, industrialde bat egiteko eraitsi beharko ziren etxeak…
Urte hartako hauteskundeetarako beranduegi hasi ziren hautagaitza osatzen. Baina, halako batean, Aralarko kide batek esan zien jendea falta zutela zerrenda osatzeko, eta Aralarrek haien egitura utziko ziela hautagaitza independentea osatzeko. Hala aurkeztu ziren, bada, hauteskundeetara: Aralarren izenpean, baina hautagai guztiak independenteak zirela. Eta sorpresa hartu zuten: gehiengo osoa lortu zuten. “Agerian geratu zen herrian zegoen ezinegona orokorra zela”. 2015ean, Zalla Bai izenpean aurkeztu ziren, eta berriro irabazi zuten, gehiengo osoa handituta.
Bakion, egoera antzekoa edo okerragoa zen 2011n. Bizkaiko Foru Aldundiak udala erreskatatu behar izan zuen, hondoa jo baitzuen: “EAJ 30 urtean egon zen agintean, eta etxebizitzen kudeaketa tamalgarria egin zuten”, gogoratu du Gomezek. Dioenez, herria erdibituta zegoen: “Herri erdia baino gehiago EAJkoa zen, eta, besteak, EH Bildukoak. Ezinikusia zegoen haien artean. Herrian ez zegoen lekurik hirugarren bide batentzat. Alderdi politikoetatik harago, herritik eta apaltasunez, Bakio aldatu nahi zuen hautagaitza bat behar zen”. Uste du M15 mugimenduak ere bultzada eman ziela, haiei eta orduan sortu ziren beste hainbat hautagaitza independenteri.
Bermeon ere EAJren eta EH Bilduren arteko “ezinikusiak” bultzatu zituen Guzanekoak hautagaitza sortzera. Baina, kasu horretan, 2015ean izan zen. “2013an Bermeo kiebra teknikoan zegoen, hirigintza arazo batzuengatik. Alderdi batek bestea salatu zuen [EAJk EA], epaiketak izan ziren, eta herriak pairatu zituen ondorioak”, gogoratu du Ortuzarrek. Bien bitartean, iruditzen zitzaien ez zirela konpontzen herriak zituen gabeziak. “Pentsatu genuen bazela sasoia herria eta herritarrak lehentasun izateko, haien interesak defendatzeko, eta gauzak beste era batera egiteko”.
Hautagaitzak zelan aldatu du udal politika?
Zallan argi dute plataformak ekarpena egin duela: “2019tik, EAJ dago udal gobernuan berriro, baina orain oso orekatuta daude indarrak; ez dago gehiengo osorik. Frogatu da gauzak gaizki eginez gero aldaketak egon daitezkeela, eta alderdi tradizionalentzako alternatibak badaudela”, esan du Zalla Baiko kideak. Ordura arteko alkatea hogei urtez egon zen agintean, eta, Portilloren ustez, halakoetan “ohitura txar batzuk hartzeko arriskua dago”. Pluraltasun hori azpimarratu du Osegik ere, baina ez soilik udalean: plataforma barruan duten aniztasunari ere oso garrantzitsua iritzi dio.
Ortuzarrek uste du Guzanek adostasun zabalak ekarri dituela Bermeoko Udalera: “Gobernuarekin eta oposizioarekin akordioak egin ditugu. Ez dugu ulertzen aldebakarrez hartzen diren erabakiak, nahiz eta gehiengo osoa eduki. Lau urte barru beste alderdi bat egongo bada agintean, ez du zertan gure erabakia jarraitu, ez badugu harekin adostu”. Uste du kohesio sozialean lagundu dutela. Bakion ere iritzi bera dute: “Erakutsi dugu politika egiteko beste modu bat dagoela. Adostasun zabalak lortzea posible dela: bozketak atzeratu ditugu, aurretik adostea lortu ahal izateko”.
Zer zailtasun ditu?
Balmasedan, urte gehienak oposizioan egin dituzte. “Oso gogorra da”, aitortu du Osegik. Eta udal gobernuan agintaldi “zaila, arraroa” tokatu zaie: “2019ko ekainean hartu genituen karguak; uztailean, lanean hasi. Abuztuan, administrazioan ez da lanik egiten, eta, abendura arte, aurreko gobernuaren aurrekontuekin ibili ginen. 2020ko martxoan, pandemia iritsi zen, eta diputaziotik austeritatea agindu zitzaigun. Aurten hasi gara gure programa garatzen. Ekaitz baten erdian, garairik txarrenean, dena aldatzen ahalegindu direnak gara”.
Bakio Baik lehen hauteskundeen ondoren EH Bildu babestea erabaki zuen, eta ordura arte agintean egondako EAJk galdu zuen alkatetza. Gomezek esan du horrek haserretu egin zituela Bakio Bairen hautesle batzuk. “Gure boto emaile batzuk EAJren aldekoak dira, beste batzuk EH Bildurenak, baina dezepzionatuta daude batzuekin eta besteekin. Beste batzuek ez dute loturarik alderdiekin. EAJren aldekoek ez zuten erabakia ulertu”.
Gainera, EH Bildu babestu zuten, baina oposizioan geratu ziren. “Lorpen guztiak EH Bildurenak zirela zirudien”. Beraz, 2019an, udal gobernuan sartzea exijitu zioten EH Bilduri. Izan ere, Bakio Baiko zinegotziaren arabera, haiek ez dute alderdi tradizionalek duten oinarri sozialik. “Ez dakigu nortzuk diren gure boto emaileak, eta zailtasunak ditugu egiten duguna erakusteko”. Gobernuan sartu izana ere kritikatu diete boto emaile batzuek.
Portilloren esanetan, Zallan “berehala” konturatu ziren alkatetza lortzea eta boterea izatea ez direla gauza bera: “Politika asko diputazioaren eta Jaurlaritzaren esku daude. Hainbat aldaketa edo hobekuntza egin nahi dituzunean, dena da arazo. Eta ikusten duzu herri batzuetarako dirua dagoela, proiektuak daudela, baina zurerako, ezer ez”.
Badu desabantailarik independente izateak?
Arestian ere esan du Gomezek: masa soziala falta dutela sentitzen dute, edo baldin badute, ez dute ezagutzen, eta hori desabantaila da haientzat. Dirurik ere ez dute aholkulariak eta teknikariak hartzeko. Azken batean, alderdi handi batek ematen duen babesa falta zaiela sentitzen du. Baina, neurri berean, abantaila izan daitekeela ere uste du. “Ez dugu goitik jasotzen dugun agindurik bete behar; guk bakiotarren aurrean baino ez ditugu azalpenak eman behar”.
Osegik uste du alderdi politikoentzat hautagaitza independenteak “hutsaren hurrengoa” direla, eta “areriotzat” hartzen dituztela. Ez dute ordezkaritzarik ez Bizkaiko Batzar Nagusietan, ez Eusko Legebiltzarrean; beraz, ez dute erabakitzeko ahalmenik gero haien herrietan eragina izango duten hainbat legeren inguruan. Berbarako, Udalkuntxa udalak finantzatzeko Bizkaiko foru funtsarekin gertatu zaiena gogoratu du. Esan du Bizkaiko eta Arabako hautagaitza independenteak sarri elkartzen direla —Gipuzkoak, ez, “politizatuta” daudelako—. Bilera horietatik sortu zen Udalkutxako banaketa sistema hobetzeko aldarrikapena, “bidezkoagoa bihurtzeko”. “Ez ziguten kasurik egin. Orain, haiek esan dute aldatu behar dela, eta horretan dabiltza. Baina ez digute utzi prozesuan parte hartzen”. Batzar Nagusietan ez daukate ordezkaritzarik, baina esan du Eudelen badutela, eta haren bitartez egin zitekeela gogoeta.
Badago hautagaitzen arteko elkarlanik?
Bakio Baiko Gomezek aitortu du euren kasuan elkarlan txikia dagoela. Gaztelugatxen diputazioak egin nahi zuen aparkalekuaren aurka elkartu ziren Guzanekin. Enkarterrikoek, ostera, mankomunitatean dute ordezkaritza, eta han dute hartu-emana, Portillok kontatu duenez: “Askotan, ados egoten gara beste hautagaitzekin mankomunitateak izan behar lituzkeen politikez. Hala ere, independente izateak ez du esan nahi denok berdin pentsatu behar dugunik”. Ortuzarrek esan du haientzat beste hautagaitzak erreferenteak direla, eta asko ikasten dutela besteengandik. |
2022-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/214785/2003tik-50etik-gora-igo-dira-plataformen-hautetsiak-bizkaian.htm | “2003tik, %50etik gora igo dira plataformen hautetsiak Bizkaian” | “2003tik, %50etik gora igo dira plataformen hautetsiak Bizkaian”. | Datorren eguaztenean Bermeon Bizkaiko hainbat udal hautagaitza independentetako ordezkariek egingo duten mahai inguruan izango da Miriam Ureta Garcia (Getxo, 1987) EHU Euskal Herriko Unibertsitateko politologoa ere. Gaiari buruzko hainbat artikulu argitaratu ditu aurretik, eta maiatzean aurkeztu zuen doktoretza tesia: Alderdiak-Mugimendua eta sakontze demokratikoa. Kataluniako eta Euskadiko tokiko gobernuak: Decidim Ripollet eta La Voz del Pueblo kasuak (2017-2022).
Zer dira udal plataforma independenteak?
Independenteak esaten diet, autonomoak direlako udalez gaindiko beste erakunde edo alderdi batzuekiko. Haientzat udal esparrua da jarduten duten esparru bakarra; hori da haien nortasunaren ikurra. Formalizazio maila leunagoa eta malguagoa dute, eta antolatzeko modua horizontalagoa da, haien egitura soilik udal mailakoa delako. Horrek abantaila asko ditu, baina baita desabantailak ere. Plataforma independente izenaren azpian oso kasuistika zabala dago; askotariko errealitateak daude.
Bizkaian hainbat udaletan dute ordezkaritza, eta batzuetan udal gobernuan ere badaude. Inguruan ere ohikoa da hori?
Zientzia Politikoetan gutxi aztertzen da gai hori, baina Espainiako Estatuan ez da ezohiko fenomenoa. Gehien [Hego] Euskal Herrian eta Katalunian aztertu izan dira. Espainiako sistema politikoak badu berezitasun bat: alderdien eta hauteskunde sistemak estatu mailan sortzen duen alderdi bitasunak ez du oihartzunik udal mailan. Tokiko sistema beste era batean dago diseinatuta, eta modua ematen du horrelako hautagaitzak sortu eta ugaritzeko. Datuak oso argiak dira: hautagaitza hauek lortu dituzten ordezkari edo zinegotziak gorako bidean daude. [Hego] Euskal Herrian, lehen udal hauteskunde demokratikoetan, 1979an, hautagaitza independente asko sortu ziren, diktadura bukatu berri, oraindik alderdien egituraketa erabat egin gabe zegoelako. Gero, 1991n, beste goraldi bat egon zen, eta ordutik hazkunde motel bat dago; batez ere, 2003tik aurrera. 2003tik gaur egunera, Bizkaian, %50 baino gehiago igo dira hautagaitza hauen hautetsiak. Batzuetan gobernuan daude, gero galdu egiten dituzte; beste alderdiek dituzten egitura sendoak falta zaizkienez, gorabeheratsuak dira, baina datuak adierazgarriak dira, eta erakusten dute irauteko eta hazteko gaitasuna dutela.
1991 eta 2003a aipatu dituzu mugarri gisa. Zer gertatu zen?
1991n, La Voz del Pueblo plataforma sortu zen Etxebarrin. Plataforma independenteen kasu paradigmatiko eta adierazgarriena da. Urte hartako hauteskundeetatik dago agintean. Horrelako kasu batek laguntzen du inguruan antzeko beste plataforma batzuk sortzen. 2003an eta 2008an ere bai, ugaritu egin dira, dimentsio askoko krisiaren ondorioz. Aurretik datorren krisialdi ekonomikoa larritu zen 2008an. Horren ondorioz, beste atsekabe batzuk sortzen dira; politikagintza zaharrak eragindakoa, esaterako. 2013an, Espainiako Tokiko Administrazioaren Arrazionalizaziorako eta Iraunkortasunerako Legea onartu zen: ordura arte zituzten eskumenak kendu zitzaizkien udal gobernuei; batez ere, hezkuntza, okupazio eta gizarte zerbitzuen alorrean. Euskal Herriko politikagintzan ere gertaera garrantzitsu batzuk egon ziren, 2003ko eta 2011ko udal hauteskundeetan eragina izan zutenak. Faktore asko egon ziren, eta guztiek eragin zuten. Horren ondorioz, herritar batzuek pentsatu zuten politikan jarduteko esparrua udalean dagoela, gertukoeneko erakundea delako, eguneroko arazoak konpontzeko aukera ematen dielako.
Tokian tokiko faktoreak ere egongo dira, ezta?
Noski, aipatutakoak orokorrak dira. Baina gero Bermeok bere historia du, Etxebarrik bere historia du, Karrantzak berea… Herrian bizi izandakoek eta herrian dagoen egoerek ekar lezakete herritar bat bultzatzea herritar plataforma bat sortzera. Nik ez dut aztertu herri bakoitzean zerk bultzatu dituen plataforma bat sortzera. Pluraltasun politikoaren isla dira, eta ez ditugu txarto hartu behar. Ona da belaunaldi berriak sartzea, karguak berritzea eta politika egiteko ikuspegi ezberdinak agertzea. Nire ustez, garrantzi handia dute: udal politikagintzako joko arauak aldatu dituzte.
Zertan da ezberdina plataforma independente baten politikagintza ohiko alderdiekiko?
Nik uste dut ezberdintasuna definiziotik datorkiela. Udal mailako hautagaitza bat bazara, hori da zure eskala. Ez zaude egitura hierarkiko batean, eta zure interes bakarrak udalerrikoak dira. Joaten dira diputaziora bileretara-eta, noski. Edonola ere, horrek badu bere desabantaila ere: ez daukazu babestuko zaituenik.
Batzar Nagusietan ordezkaritzarik ez izateak eragingo die, ezta? Batez ere, agintean daudenean.
Erabat. Horregatik, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako plataformak modu federatuan aurkezten ahalegindu ziren 2015eko udal eta foru hauteskundeetan, Ikune izenpean, baina azkenean ez zuten egin. Udal mailan jarduteak abantaila asko ditu, askeago jardun dezakezulako, baina egitura handiago baten babesa falta duzu, aldi berean.
Plataforma hauek ohiko alderdien eskema ideologikoetatik kanpo daude, nolabait, eta, agian, horrek zaildu egin diezaieke udal politikatik goragoko jauzi hori ematea? Batzar Nagusietan ordezkaritza izateak, esaterako, udalean hartu beharko ez lituzketen jarrera batzuk agertzea eta polemikoak izan daitezkeen gaietan iritzia ematea eska diezaieke.
Plataforma horiek ere euren ideologia dute. Kontuz: nik ez nituzke urardotuko. Baina egia da gehienetan ez dutela planteatzen estrategia politiko bat udalez gaineko gaien inguruan. Nolabait, egunerokoaren kudeatzaileak dira, eta, ez dutenez udalez kanpoko gaietan jarrera ideologikorik agertzen, haiengana askotariko jendea joaten da. Kontua da udal esparrutik kanpo ere eskubide asko jokoan egoten direla. Estatu, autonomia erkidego edo herrialde historiko mailako politikek ere eragin zuzena dute udalerrietan egin daitekeenean; baldintzatzen dituzte, eta haiek erabaki horietan parte ez hartzeak baditu ondorioak, noski.
Plataforma hauek badute eraginik udalean dauden gainontzeko alderdien jardunean?
Ez dakit hainbesterako eraginik duten, ez dut ikertu. Baina egia da panorama politikoa aldatzen denean denek egokitu behar izaten dutela errealitate berrira: aliantzak eta itunak beste era batera egin behar dira ezinbestean. | ||
2022-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/214786/lehen-nik-heltzen-nion-bilobari-izotz-pistan-orain-berak-heltzen-dit-niri.htm | Bizigiro | «Lehen, nik heltzen nion bilobari izotz pistan; orain, berak heltzen dit niri» | Duela 50 urteko patinak jantzi, eta Txuri-Urdin Donostiako izotz jauregian irristaketan ibiltzen da Gurrutxaga igande eguerdietan. 97 urterekin, ez dauka asmorik etxean gelditzeko. | «Lehen, nik heltzen nion bilobari izotz pistan; orain, berak heltzen dit niri». Duela 50 urteko patinak jantzi, eta Txuri-Urdin Donostiako izotz jauregian irristaketan ibiltzen da Gurrutxaga igande eguerdietan. 97 urterekin, ez dauka asmorik etxean gelditzeko. | Bere lantoki txikia aukeratu du elkarrizketa egiteko, egunero lauzpabost ordu igarotzen dituen tailerra. “Asko entretenitzen naiz hemen”, aitortu du. Begiratu batera nabari ez bazaio ere, urrian 98 urte beteko ditu Jose Luis Gurrutxagak (Donostia, 1924). Pasio bat dauka: igandero, 13:00etan, Donostiako Txuri-Urdin izotz jauregian patinatzea —itxita egongo da irailera arte—. 1972tik hutsik egin gabe, omenaldia egin zioten joan den ekainaren 4an, Txuri-Urdinen 50. urteurreneko ekitaldian.
98 urte betetzear zaudela diote denek, baina ba al dago hori baiezta dezakeen agiririk?
98tik gertuago nago 97tik baino, bai. Urrian beteko ditut 98 urte.
Patinatzeko adin ona al da 97 urte?
Hiltzeko da adin ona. Oraingoz, ez daukat hiltzeko asmorik, baina 97 urte adin polita da horretarako, eta ez nintzateke harrituko.
Patin berriak eskatzeko aukera ona daukazu urrian.
Patin berriak? Ez, ez. Patin hauek ezagutzen naute jada, eta badakite nola patinatu behar dudan; eurek eramaten naute. Erosi nituen lehenengoak dira; hockeyko batzuk ere erosi nituen, baina galdu egin nituen etxe aldaketa batean. Patinaje artistikokoak, ordea, duela 50 urtekoak dira.
Donostiako Txuri-Urdin jauregiak adina urte dauzkate, beraz, zure patinek. Gogoan al daukazu nolakoa zen duela 50 urteko Txuri-Urdin izotz pista hura?
Gaur egungoa baino pixka bat handiagoa zen. Berrikuntza lan batzuetan txikitu egin zuten pista, kontsumoa ere murrizteko, diruz larri samar zebiltzalako. Lehen, jabe pribatu batena zen izotz jauregia, eta zoragarri funtzionatu zuen hasieran; beteta egoten zen beti, bazkariak eta afariak ere izaten ziren… Baina behera egin zuen pixkanaka, itxi egin zuten, eta orduan sartu zen aldundia.
50 urteko ibilbide horretan, omenaldiren bat edo beste egin dizute jada, ezta?
Bai. 90 urte bete nituenean egin zidaten lehenengoa, eta duela bi aste bigarrena, Txuri-Urdinek 50 urte bete zituela ospatzeko ekitaldian. Niri asko gustatzen zait izotz gainean patinatzea, gozatu egiten dut, eta hankek eta buruak laguntzen didaten bitartean jarraituko dut.
30 urterekin batzuek esaten dute ezin dutela gehiago…
Ez, ez. 30 eta 60 urte adin ederrak dira; nik denetik egiten nuen 60 urterekin, eta gaur egungo 60 urteak ez dira urte asko. Pentsa, ni 40 urte baino gehiagorekin hasi nintzen izotz gainean patinatzen.
Hasierako Txuri-Urdin jauregiaz gogoratzen zara, baina gogoan al dauzkazu erratzekin-eta jokatzen zenituzten hockey partida haiek?
Inoiz ez dut pasatu orduan bezain ondo. Baloi txiki bat eta erratzak, besterik ez geneukan, baina zoragarria izaten zen. 21:00etan, izotz pista ixten zutenean, han gelditzen ginen hainbat lagun, eta oso partida politak jokatzen genituen; duela 47-48 urteko kontuez ari naiz hizketan. Mutil gehiago ez zeudenean, neskekin jokatzen nuen, baina stickekin. Etxean gordeta daukat stick hori ere.
Zer egingo duzu igandean, 13:00etan? Irailera arte itxi egin dizute Txuri-Urdin jauregia…
13:00 aldera tailerrera etorriko naizela pentsatzen dut. Niretzat, azkenean, ez dago astebururik; larunbatean eta igandean ere lan egiten dut.
Ez daukazu asmorik, beraz, erretiroa hartzeko?
Ez… Kontua da asko entretenitzen naizela tailerrean; tontakeriak egiten ditut, baina ondo pasatzen dut. Oso luzeak izaten ziren etxean ia ezer egin gabe igarotzen nituen arratsaldeak; igande iluntzean Cuarto Milenio [Espainiako Cuatro telebista kateko] programa ikusi nahi izaten dut, adibidez, 21:30ean, eta, etxean geratuz gero, amaigabea izaten da arratsaldea. Hobeto egoten naiz tailerrean.
Tailerra aipatuta, patinak egiten ere aritu zinen zu, ezta? Inoiz ez zenituen merkaturatu, ordea…
Patin gurpildunak egin nituen, bai. Nire ustez, ahalik eta baxuenak izan beharra daukate gurpilek, baina gaur egun altuagoak egiten dituzte normalean. Baxuagoak egin nituen nik, errazago irristatzeko, eta galga egiteko takoa ere lurretik gertuago egoteko.
97 urterekin izotz pistan sartuta, ez al dizu beldurrik ematen erori eta hezurren bat apurtzeak?
Beso bat apurtu nuen behin, modurik inozoenean, gainera, ez bainindoan oso azkar; bilobarekin hizketan nindoan. Ez dakit zer gertatu zitzaidan, baina ia ez nintzen konturatu ere egin lurrera erori nintzen arte. Besoa apurtuta ere, hiru hilabete geroago patinatzen ari nintzen berriz ere. Iaz arte neure kasa patinatzen nuen, baina aurten bilobak helduta ibiltzen naiz; lehen, nik heltzen nion bilobari izotz pistan, patinatzean; orain, berak heltzen dit niri. Ondo babestuta joaten naiz beti, kasko eta guzti.
Emaztearekin, eskiatzen. Jose Luis Gurrutxaga patinajeak adina erakarri izan du eskiak. Irudian, 1953 inguruan, Candanchuko eski estazioan, Espainian, Feli emaztearekin, eskiatzen.
Gurpil gaineko hockeya, izotz gainekoa… eta eskia. Eskirako ere zaletasun handia izan duzu beti, ezta?
Bai. 18 urterekin hasi nintzen eskiatzen eta 80 urterekin utzi nuen. Bihotza ukitu samar daukat, eta beldurra ematen zidan mendian, goialdean, bihotzeko arazoren bat izateak. Aralarrera joaten hasi ginen gaztetan, baina eskiekin hogei metro jaitsi eta aldapa ikaragarria igo behar izaten genuen berriz ere. Candanchura [Espainia] joan ginen behin, eta zoragarria iruditu zitzaigun aulki batean eserita mendian gora igotzea eta eskiatzen jaistea. Egun hartan amaitu ziren Aralarko kontuak. Candanchu, Formigal [Espainia], Bareges, Cauterets [Frantzia]… eski estazio horietara joaten ginen normalean.
14 urte betetzerako patinetan zenbiltzan zu. Nolatan?
Patin gurpildunekin hasi nintzen, eta 18 urte betetzerako txapelketa bat ere antolatu genuen. 28 urtera arte jokatu nuen patin gurpildunekin hockeyan. Patinatzeari utzi nion gero, Donostiako Txuri-Urdin izotz pista ireki zuten arte [1972an]. Hantxe egon ginen lehen egunean, ilaran. Ez dakit zergatik hasi ginen patinekin, baina gogoan daukat Donostiako Paseo Berrian eta Amaran ibiltzen ginela; han ezagutu nuen nire emaztea, patinekin ibiltzen zelako hura ere.
Emaztearen zer oroitzapen dauzkazu?
66 urte egin genituen ezkonduta; nahikoa da, ezta? Gaztetan, ikasten ari nintzenez, Donostian gelditu nintzen soldaduska egiten; Afrikara joatea izaten zen beste aukera bakarra. Janariarekin neuzkan arazoak tarteko hasi nintzen ikasten, Donostian gelditzeko, eta emazteak ekartzen zidan ogitartekoa kuartelera; harrituta gelditzen ziren denak. Nik inoiz ez nuen jan kuarteleko janaririk. Astean behin-edo ematen ziguten baimena arratsaldean kuarteletik irteteko, eta orduan aprobetxatzen nuen etxera joateko eta janaria hartzeko.
Beti izan zara berezi samarra janariarekin?
Bai… Orain dilistak jaten ditut egunero, igandean izan ezik. Biloben etxera joaten naiz igandean, eta ematen didatena jaten dut han; sei biloba eta bost birbiloba dauzkat. 14-15 urte nituenetik ez dut jaten haragirik, arrainik, barazkirik eta frutarik. Umetan, etxean, behartuta jan behar izaten nuen dena, eta jaki horiek baztertzea erabaki nuen egun batean. Egunero babarrun gorriak janez igaro nituen berrogei urte, eta dilistak janez daramatzat azken berrogei urteak.
Zer esaten dizute medikuek?
Aparteko ezer ez. Tarteka aipatzen ditugu horrelako kontuak, eta aitortzen dut askoz osasungarriagoa dela denetik pixka bat jatea. Baina nik sufritu egiten nuen haragia eta arraina jaten.
11 urte zeneuzkala iritsi zen 36ko gerra. Nola bizi izan zenuten?
Frankistak iritsi zirenean, Debara ihes egin genuen hasieran, Azpeitira gero, hangoa zelako nire aita, eta Donostiara itzuli ginen gero. Donostian igaro genuen gerra; ez ginen denbora askoan egon kanpoan. Parte Zaharrean bizi ginen orduan, eta Urdaneta kaleko eskolara joaten ginen. Bulebarretik pasatu behar izaten genuen egunero, bi aldiz, eta bulego bat zegoen han; berriak ematen zituztenean, Espainiako ereserkia jotzen zuten, armadarena, erreketeena eta falangistena, eta, ereserki horiek han harrapatuz gero, gelditu, besoa altxatu eta dena amaitu arte itxoin behar izaten genuen.
Asko sufritu zenuten familian?
Kartzelan egon zen aita, baina hildakorik ez genuen izan inguruan. Lehengusuren bat zauritu zuten, baina besterik ez. 36ko gerra amaitu eta II. Mundu Gerra hasi zen, ordea, eta berrogei urteko frankismo garaia iritsi zen atzetik.
Diru arazorik izan al zenuten etxean? Oso gazterik hasi zinen erlojuak konpontzen-eta, ezta?
Ingeniari tekniko ikasketak egin nahi nituen nik, baina Bilbora joan beharra zegoen, eta, janariarekin neukan arazoa tarteko, ez nintzen joan. Soldaduskarako, berriz, merkataritza-peritu ikasketak egin nituen. Ikasgairik zailenak gainditu nituen, baina beste batzuk ez, ezinezkoa zen, takigrafia esaterako, eta utzi egin nuen. Horregatik, erlojuak konpontzen hasi nintzen 14 urterekin, eta neure kasa hasi nintzen lanean, 18 urterekin. Erlojuak konpontzeari utzi eta mekanika eta elektronika kontuetara igaro nintzen gero.
Nolakoa zen gerra garaiko Donostia hura?
Lehenik eta behin, ezin zen euskaraz hitz egin. Gizarte laguntzarako egoitza bat zegoen Bulebarrean, eta, euskaraz hitz egiten harrapatuz gero, hara eraman eta rizino olioz betetako baso bat ematen zizuten edateko; oso txarra zen. Garai gogorrak izan ziren.
Etxean euskaraz hitz egiten zenuten zuek?
Nire aita espetxean zegoenez, apopilo batzuk hartu zituen amak etxean. Ez dakit nondik ekarri zituen, baina sindikatuan lan egiten zuen horietako bat mugimendukoa zen, nolabait esatearren. Baserrian jaiotakoak ziren nire gurasoak; euskaraz egiten zuten euren artean, eta hala egiten ziguten guri ere umetan. Baina apopilo horiekin ezinezkoa zen etxean euskaraz hitz egitea, eta hor galdu nuen asko. Euskara batuarekin ere nahiko lan izaten dugu adinekook, ez baititugu ezagutzen hitz asko. Niri lotsa ematen dit euskaraz hobeto ez hitz egiteak; ez zait gustatzen euskaraz ari naizenean gaztelaniazko hitzak sartzea.
Gauza bat omen daukazu oso argi: zu, EAJkoa!
Bai. Nire aita ere EAJkoa zen, eta misio bat izan zuen 36ko gerran: gauean apaizak hartu eta toki segurura eramatea. Beldur handia zieten CNTri eta komunistei. |
2022-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/214787/ukraina-ebn-sartzeko-hautagai-izatea-proposatu-du-europako-batzordeak.htm | Mundua | Ukraina EBn sartzeko hautagai izatea proposatu du Europako Batzordeak | Bruselak «hainbat baldintza» ezarri dizkio Ukrainari EBra atxikitzeko negoziazioak hasteko. Moldaviak ere Kieven irizpen bera jaso du; Georgiak ez. | Ukraina EBn sartzeko hautagai izatea proposatu du Europako Batzordeak. Bruselak «hainbat baldintza» ezarri dizkio Ukrainari EBra atxikitzeko negoziazioak hasteko. Moldaviak ere Kieven irizpen bera jaso du; Georgiak ez. | Europako Batzordeak Ukrainari EB Europako Batasunean sartzeko hautagai estatusa ematea proposatu du ostiral honetan, eta hori izango da, hain zuzen, datorren astean EBko kide diren 27 estatuetako agintariek Kieven hautagaitzari buruz izango duten eztabaidaren oinarria. Ostera, Europako Batzordeak kaleratutako irizpenaren arabera, Bruselak «hainbat baldintza» ezarri dizkio Ukrainako presidente Volodimir Zelenski buru duen gobernuari. Baldintza horiek betez gero, orduan bakarrik hasi ahal izango dituzte atxikitzeko negoziazioak.
«Ukrainak argi eta garbi erakutsi du EBra egokitzeko asmoa duela», adierazi du Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak, Bruselan egindako agerraldian. Ildo beretik, halaber, nabarmendu du prozesua orain «merituetan» oinarrituko dela, eta Ukrainak Europako erreformen arloan egiten dituen aurrerapenen araberakoa izango da. Hori bai, gogorarazi nahi izan du Kievek Europako arauen %70 betetzen dituela.
Von der Leyenek ziurtatu duenez, hautagai bakoitzaren merezimenduak «kontu handiz» aztertu ondoren hartu dituzte erabakiak. Azpimarratu du zehatz-mehatz aztertu dituztela ea EBn sartzeko hautagai izateko eskatzen diren irizpide politiko eta ekonomikoak betetzen diren, bai eta herrialde bakoitzak 70 urte baino gehiagoz klub komunitarioak garatutako legedira egokitzeko duen gaitasuna ere.
Ukrainari dagokionez, Europako Batzordeak Kieven aldeko irizpena eman du, talde komunitarioko kide diren estatuei Ukrainari hautagai estatusa emateko. Moldaviak ere Ukrainaren irizpen bera jaso du; Georgia, berriz, hautagai estatusa jasotzeko egiturazko erreformak egiteko zain dagoela adierazi du Von der Leyenek. «Georgiak politikoki bat egin behar du orain, egiturazko erreformarako eta EBn sartzeko bide argi bat diseinatzeko».
Horrez gain, Europako Batzordeko presidenteak EBn sartzeko beharrezkoak diren erreformak zerrendatu ditu. Zehazki, zuzenbide estatuaren arloan egiteke dagoen lana aipatu du Von der Leyenek: hala nola justizia kontseilariak izendatzea, ustelkeriaren aurkako agentzia operatibo bat izatea eta oligarken aurkako legea edukitzea.
Ukrainari EBn sartzeko hautagai estatusa emateko proposamena Alemaniaren Frantziaren eta Italiaren babesa jaso eta biharamunean heldu da; Ukrainari EBn sartzeko hautagai estatusa «berehala» emateko eskatu zuten. Hori bai, Ukraina talde komunitariora batzeko hautagai gisa onartzeko erabakiak EBko kide diren 27 estatuen adostasuna behar du.
Herbehereek, Austriak eta Portugalek, esaterako, uste dute Kiev ez dagoela «batere prestatuta» EBn sartzeko. Horrez gain, arriskua ikusten dute «itxaropen faltsu» bat pizteko ukrainarrengan, Turkian gertatu zen bezalaxe. Amsterdamek hartu dezakeen jarrerak kezkatu du Brusela; izan ere, 2016an, Herbehereek ezezkoa eman zioten EBk Ukrainarekin zuen elkartze akordioari. |
2022-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/214788/julieta-bandirali-argentinako-kereilako-abokatua-inpunitatearen-eskema-apurtu-behar-du-espainiak.htm | Gizartea | Julieta Bandirali, Argentinako kereilako abokatua: «Inpunitatearen eskema apurtu behar du Espainiak» | Nafarroako Gobernuko, Parlamentuko eta Iruñeko Udaleko taldeekin batzartu da, Sanferminak 78 Gogoan taldeak, Ceaqua koordinakundeak eta Iruñeko Peñen Federazioak gonbidatuta | Julieta Bandirali, Argentinako kereilako abokatua: «Inpunitatearen eskema apurtu behar du Espainiak». Nafarroako Gobernuko, Parlamentuko eta Iruñeko Udaleko taldeekin batzartu da, Sanferminak 78 Gogoan taldeak, Ceaqua koordinakundeak eta Iruñeko Peñen Federazioak gonbidatuta | «Ezinbestekoa da sua pizturik mantentzea». Julieta Bandirali abokatua da, Buenos Airesko Abokatuen Elkargoko presidenteorde izandakoa, eta frankismoko krimenak ikertzeko Argentinan zabalik den kereilaren sustatzaileetako bat. Haren esanetan, halako prozesu luzeek «gorabeherak» izaten dituzte, baina ezinbestekoa da «presio sozialari eustea, justizia egin ahal izateko». Auzibidearen nondik norakoak aletu ditu Bandiralik Iruñean, Sanferminak 78 Gogoan taldeak, Ceaqua Argentinako kereilaren babeserako koordinakundeak eta Iruñeko Peñen Federazioak gonbidatuta.
Egunotan, hainbat ordezkari politikorekin batzartu da Bandirali: besteak beste, Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetako kontseilari Ana Ollorekin, Nafarroako Legebiltzarreko presidente Unai Hualderekin eta Iruñeko Udalbatzako oposizioko taldeekin [EH Bildu, PSN eta Geroa Bairekin].
Bileren ostean eginiko agerraldian, Argentinako kereilaren garrantzia azpimarratu du Bandiralik: «Frankismoko krimenak ikertzen dituen kereila bakarra da munduan, eta milaka delitu ikertzen ditu: fusilamenduak, hobi komunak, haurren lapurreta, hilketak, lan esklaboa, justifikaziorik gabeko kartzelatzeak, tortura...». Ganbera Kriminal Federaleko epaile Maria Servini ari da horiek guztiak ikertzen, eta, hasieran kereilak 1936tik 1977ra bitarteko epea soilik hartzen bazuen ere, ikerketa trantsizio garaira ere zabaltzea erabaki zuen epaileak, 1978tik aurrera gertatutakoak ere jasotze aldera. Horren harira inputatu zuten Rodolfo Martin Villa Espainiako ministro ohia. «2020an, deklarazioa hartu zion Servini epaileak Martin Villari, lau hilketatan ardurarik izan ote zuen argitzeko: 1976ko martxoaren 3an Gasteizen gertatutako hirurak, alde batetik, eta 1978ko sanferminetakoa, bestetik». Galdeketa hura «garrantzi handiko urratsa» izan zela uste du abokatu argentinarrak.
Aurtengo martxoan, berriz, Servini epaileak hainbat erreguzko eskaera egin dizkio Espainiako Estatuari. Epailearen asmoa da Martin Villak izan dezakeen ardura penala indartzeko froga gehiago biltzea. Servini epailearen informazio eskaerak 1976tik 1978ra bitartean Espainiako Gobernuak hartutako erabakien ingurukoak dira. Besteak beste, «eskuin muturreko taldeen ekintzei eta ordena publikoko indarren ekintza errepresiboei» aurre egiteko ezarri ziren neurrien berri emateko eskatu du, baita garaiko agintariek, tartean Martin Villak, manifestazioak eta protestak sakabanatzeko eta armak erabiltzeko emandako zuzentarauen berri emateko ere.
Argentinako auzitegia 1976tik 1979ra bitartean eginiko krimenetan Martin Villak izan zuen erantzukizun posiblea ikertzen ari da. Denera, hamabi hilketetan izan zezakeen erantzukizunagatik inputatuta dago hura. Orain arte, ordea, Espainiako justiziak uko egin dio epailearen eskaerei erantzuteari, argudiatuta ministro ohiari egozten zaizkion delituak preskribatuta daudela, eta gizateriaren aurkako krimenen tipifikazioa gertaera haiek jazo ondoren txertatu zela Espainiako legedian; 2004an gehitu zuten Espainiako Zigor Kodera. Horren kontura, Bandirali abokatuak dei egin dio Espainiari «inpunitateari eusten dioten eskemak» apurtu ditzan: «Espainiako Estatuko herritarrek justizia merezi dute, eta noizbait helduko da justizia hori beren herrira».
Sanferminak 78 Gogoan elkarteak «balorazio oso positiboa» egin du Bandiraliren bisitaz: «Nafarroako erakundeek babesa adierazi diote Argentinako kereilari, eta orain arte lortutako akordioak pisu handikoak izan dira Martin Villa auzipetzeko bidean». Datorren astean, Bruselan izanen da Julieta Bandirali, CEAQUAko eta Sanferminak 78 Gogoan taldeko zenbait kiderekin batera, eta Europako Legebiltzarreko hainbat ordezkarirekin batzartuko da, frankismoko krimenen kereilari babesa adieraz diezaioten. |
2022-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/214789/itzultzea-da-gauzarik-ederrena.htm | Kultura | Itzultzea da gauzarik ederrena | The Offspring, Fu Manchu eta The Toy Dolls taldeek sasoiko daudela erakutsi dute Azkena Rock jaialdiaren lehen egunean. Entzuleen arreta bereganatu zuten, halaber, Morgan eta Morgan Wade taldeek. | Itzultzea da gauzarik ederrena. The Offspring, Fu Manchu eta The Toy Dolls taldeek sasoiko daudela erakutsi dute Azkena Rock jaialdiaren lehen egunean. Entzuleen arreta bereganatu zuten, halaber, Morgan eta Morgan Wade taldeek. | Halako ilusio berezi bat, ohikoa baino gogo eta irrika handiago bat sumatzen zen atzo, Azkena Rocken lehen egunean. Mendizabalako kontzertu gunera sartzearekin batera elkarri emandako besarkadak, sare sozialetarako ateratako urteroko argazkiak, eta belarritik belarrirainoko irribarreak ziren horren erakusgarri. Dena zen berdin, baina dena zen desberdin aldi berean. Bi urte ez baitira oharkabean pasa. Baina rock zaleak badaki behin abaro izan zuen tokira itzultzea etxera itzultzea bezala dela, eta hori baino gauza ederragorik gutxi direla.
Hamar urteren ondoren hirugarren eguna berreskuratuta ekin zion Azkenak bere 20. urtemugari. Mendizabalako ateak 18:00etan ireki zituzten, baina ostegun lan eguna izateak ez zuen askorik eragin jendearen sarrera ordutegian, gehienak ordurako bertaratu baitziren. Bero sapa ikaragarria egiten zuen ordurako, eta ilara luzeak ere sortu ziren tarte batez, baina ez zen aparteko arazorik izan.
Rock hotsak, ateak irekitzerako
Zaleak sartzen hasi zirenerako hasita ziren lehen akordeak, halere. Dirty Honey taldeari tokatu zitzaion Mendizabalako bi urteko isiltasuna haustea. AEBtako taldea 2017an eratu bazen ere, urte gutxiko tartean sona handia lortu du nazioartean. Rock klasikoaren moldetik askorik aldendu gabe, ikuskizun indartsua eskaini zuten, nahiz eta zale gehienak oraindik ez egon arreta jartzeko moduan. Arratsalde iluntzean aritzeko moduko taldea izan zitekeen zentzu horretan, baina antolatzaileek apustua egin nahi izan zuten zaleak hasieratik erakartzeko kontzertu gunera. Ateen irekiera ordu laurden lehenago izateak ez zien lagundu, ordea.
Giroak ez zuen askorik behar izan berotzeko, hala ere. Berehala poltsikoratu baitzituen zaleak Morgan Wadek ere. Tantaka-tantaka hasi zen jendea bigarren agertoki nagusiaren inguruan biltzen, eta jendetza baten aurrean eman zuen kontzertua azkenerako. Bat baino gehiago harritu zuen sarri pop rockera ere lerratzen zen country rock doinuak, eta dantzan jarri ere bai. Are gehiago Elvisen Suspicious minds kantuaren bertsioa aurkeztu zutenean.
Dantza eta mugimendu horrek jarraipena izan zuen Hiss Golden Messengerren kontzertuan ere. Country musika oinarri, folk, blues eta americana doinuetan ere murgildu zen kantaria, eta Fender Telecaster gitarraren erritmora mugitzen jarri zituen ikusleen aldakak. Oholtza nagusiaren inguruak lepo zeuden ordurako, hitzordu nagusiak iritsi zain.
Aurretik baina, arnas eta pausa une txiki bat eskaini zuen Morganek. Egunari kontrastea eman zion ikuskizunetako bat izan zen, zalantzarik gabe. Taldeak 2019an jo zuen azkenekoz Azkenan, eta ordutik hazi egin da haren itzala, batez ere, iaz kaleratu zuen The River and the Stone lanari esker. Disko horretako Alone abestiarekin ekin zioten kontzertuari. Ahots koruen eta teklatu doinuen laguntzarekin atmosfera hunkigarria sortu zuten lehen unetik.
Atze oihalean taldearen izena letra zuri eta handiekin idatzita zutela azaldu ziren taldekideak oholtzan, eta tartean zen David Gonzalez Berri Txarrak taldeko baxu jotzaile izandakoa ere, kide berri gisara. «Ikaragarria da berriz hemen izatea, Azkena!», oihukatu zuen Ninak, hunkituta. Indie eta pop rock doinuak lagun, kantuz kantu joan ziren energia bereganatzen. Teklatutik altxatu eta agertokiaren erdigunea ere hartu zuen abeslariak. «Ez naiz agertokiaren erdigunean aritu zalea, baina gaur bezalako egun batez, zer nahi duzue esatea, ez naiz eserita geratuko». Horretarako eguna baitzen, sentimendu orori bide ematekoa. Marry you apoteosiko batekin itzuli zieten entzuleei ordubete pasako saioan lapurtutako maitasun guztia, eta apustu segurua dela erakutsi zuen taldeak beste behin.
Entzuleak kateatuta
Iluntzearekin batera eta ikusleak oraindik aurreko kontzertuko gorabehera emozionalei aurre egin ezinik zirela iritsi zen eguneko kartelburuetako baten txanda. Ez zuten aurkezpenik behar, eta hitzik esan gabe ekin zioten gitarrak astintzeari The Offspring taldeko kideek. Staring at the sun eta Come out and play kantuaren lehen akordeak nahikoa izan ziren Mendizabalak eztanda egiteko.
«Ederra da bueltan izatea», oihukatu zuen Noodles gitarristak aurreneko etena iritsi zenean. «Rock-and-rollaren inoizko gaurik ederrena izango da!». Taldeak ongi daki nola kateatu publikoa, eta airean eraman zuten une oro punk rockaren abestirik ezagunak jotzen zituzten bitartean. Ez ziren iraganeko piezatara mugatu, hala ere; tarteka iaz kaleratu zuten Let the Bad Times Roll diskoko kantu berriak ere jo zituzten. Amaierarako utzi zituzten ereserki ezagunenak, ordea: You're Gonna Go Far, Kid eta Self Esteem, besteak beste. Ez zen kontzertu bereziki azpimarragarria izan, baina bertaratu zirenek gogotik gozatu zuten.
Fu Manchuren zuzenekoak ere gehiago izan zuen izenetik izanetik baino. Hard rockaren eta stoner rockaren ikurra denak ordubeteko saioa indartsua eskaini zuen, ia etenik gabekoa: hasi eta buka. Ordurako entzule askok etxerako bidea hartu bazuten ere, doinu gogorren zale ugari bildu ziren bigarren agertokian, eta dena eman zuten King of the road edota California crossing kantuen riff gogoangarriekin. Bukaeran gehiago ere nahi zuten zaleek, baina taldeak entzungor egin zien Fu Manchuren izena behin eta berriz errepikatzen zutenei.
Urtebetetze festa
Aldiz, Mendizabala goitik behera aztoratu zuen The Toy Dolls hirukoak. Dantzan eta saltoka jarri zituzten etxeratzeko asmorik ez zuten milaka eta milaka entzule. Punk rock doinu jostagarriena ikur hartuta, festa amaiezin eta koloretsua bihurtu zuten Azkena Rocken lehen egun, tartean, Nellie the Elephant bezalako kantu aski ezagunei esker. Zorionak zuri abestiaren doinuekin hasi zuten kontzertua, taldearen 40. urteurrenari erreferentzia eginez, baina balio izan zuen Azkenaren 20. urtemugari ere keinu egiteko. Zorion festa biribiltzeko. |
2022-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/214790/mendizaleen-bilgune-kutuna.htm | Bizigiro | Mendizaleen bilgune kutuna | Urbiako Fonda bidegurutzea eta elkargunea da mendizale askorentzat. Maiatzean utzi zuen fondaren ardura azken 23 urteotan ustiaketaz arduratu den lantaldeak. Oraingoz, 46 pertsona daude prest kudeaketaz arduratzeko. | Mendizaleen bilgune kutuna. Urbiako Fonda bidegurutzea eta elkargunea da mendizale askorentzat. Maiatzean utzi zuen fondaren ardura azken 23 urteotan ustiaketaz arduratu den lantaldeak. Oraingoz, 46 pertsona daude prest kudeaketaz arduratzeko. | Gipuzkoako eta Arabako Partzuergo Nagusia, Partzoneria, Urbiako Fondarako maizter berrien bila dabil joan den ekainaren 1az geroztik. Azken 23 urte hauetan haren ustiaketaz arduratu den lantaldeak maiatzean hartu zuen fondaren ardura behin betiko uzteko erabakia. Ordutik ateak itxiak ditu hiru urte barru mendea beteko duen eta mendizale askoren bilgune izan den Urbiako Fondak. Ustiaketaz arduratzeko interesa dutenek Segurako udaletxean egin dezakete eskaera, 943-80 10 06 telefono zenbakira deituta edo udala@segura.eus helbidera mezu bat idatzita. Partzuergoak jakinarazi duenez, lerro hauek idazteko unean 46 pertsonak agertu dute interesa Urbiako Fondaren kudeaketaren ardura hartzeko.
Urbiako fonda 1925eko abuztuaren 30ean inauguratu zuten. Urtebete lehenago ireki zituen ateak baselizak, eta egun berean jarri zuten fondaren lehendabiziko harria, Ignacio Aranburu Gorosabel garai hartan Segurako alkate eta partzuergoko lehendakari zenaren proposamena onartu eta gero. 1933an, partzuergoak fonda enkante bidez saltzeko saiakera egin zuen. Oñatiko Kontzejupetik udal aldizkariak 1993an argitaratu zuenez, birritan hutsik geratu eta gero, Zeraingo Joakin Muñoak erosi zuen 1938ko ekainaren 14an, 13.125 pezetaren truke (78 euro). Eraikina jabe pribatuen eskuetara pasatu zen orduan, baina partzuergoak jarraitu zuen lurren jabe izaten.
Jabe aldaketak eta liskarrak
Erositako egun berean, erositako baldintza eta prezio berberetan saldu zien Muñoak fonda Zegamako Pedro Etxezarreta eta haren emazte Hilari Muñoari. Hogei urte geroago, 1958ko abenduaren 23an, Etxezarretak Justa arrebaren eskuetan utzi zuen bordaren ardura, eta hamalau urte geroago anaia Martini saldu zion hark. Hura izan zen fondaren arduraduna harik eta 1993an Patxi Alustiza legazpiarrak erosi zion arte.
Orduan iritsi ziren Urbiako fondaren garairik ilunenak. Salerosketak liskarra sortu zuen Alustizaren eta partzuergoaren artean, eta lau urtez itxita egon zen fonda, 1997ko uztailaren 31ra arte. Alustiza hilik zegoen ordurako, baina, akordio batera iritsita, haren familiak hartu zuen fondaren ardura. Eraikina, ordea, berriz ere partzuergoaren jabetzakoa bihurtu zen. Alustizatarrek Urbia Fonda S.M. izenpean ustiatu zuten aterpetxea 1999ra arte, familiaz kanpoko langileak kontratatuta. Urte hartako urtarrilaren 6an iritsi ziren Urbiara Ruper Altzelai eta Mikel Altube oñatiarrak. Altzelairen anaia Kepak eta Altuberen anaia Aritzek osatutako lantaldeak izan du azken 23 urte hauetan fondaren ardura. Orain, Aritz Altubek esan duenez, “nahi baino lehenago bada ere”, agur esateko ordua iritsi zaie.
Lanaren gozoak eta gaziak
Aritz Altubek 17 urte zituen Urbiako fondan lanean hasi zenean. 23 urte atzera eginda, oroitzapen gehienak “onak” direla dio, nahiz eta aitortu duen “une txarrak” bizitzea ere tokatu zaiela. “Batez ere, hasierako urteetan. Fonda martxan jartzea gogorra izan zen”. Logistikak eta argindarrak eragindako mugak jarri ditu adibide gisa: “Hemen bidaia guztiak aprobetxatu behar dira zerbait ekartzeko edo eramateko. Hona ez da iristen banatzailerik: bidea luzea eta txarra denez, ez da bideragarria”, argitu du. Urbian argia sortzeko gailu batek sortzen du argindarra, eta, ondorioz, gailu elektrikoak ekonomizatzea beste erremediorik ez da izaten. Beti “ahalik eta eskaintzarik zabalena” osatzen ahalegindu direla dio Altubek, baina “oreka” aurkitu behar izan dutela gaineratu du, eurek nahi zutenaren eta zituzten aukeren artean. “Urbian ezinezkoa da denetik eskaintzea”.
Eguraldia ere lanerako oztopo bihurtu izan zaie sarri. “Eguraldiagatik guztiz baldintzatuta bizi izan gara hemen”, esan du Altubek. Elurra egiten duenean, beste zenbait gauzaren artean, igotzeko bidea itxita gelditzen da. Eta eguraldiak berak ere, noski, eragina izaten du bisitarien kopuruan. “Gerta liteke egun batean ia inor ez bertaratzea eta hurrengo egunean jende uholdea izatea”. Egoera guztietarako “prest” egon behar izan dute: “Guztiei zerbitzua ematen ahalegindu izan gara beti, denek eduki zezaten zerbait edan, jan edo hartzeko aukera”.
Ezusteko egoerak bizitzea ere tokatu izan zaie urte hauetan. Behin, elurra egin zuen batean, hiru neska bizkaitarri Aizkorritik jaisten lagundu behar izan zietela kontatu du Altubek, ezin jaitsi geratu eta gero. “Haietako batek sukaldaritza ikasia zuen, eta, gauzak nola diren, uda batean gurekin lanean aritu zen”. Makina bat ezkontzaren testigu ere izan dira Urbiako fondan. Ezkontza txikiak eta handiak, denetik izan dutela azaldu du, baina hamabi pertsonako ezkontza bat du gogoan bereziki: “Ezkontza egunean, arratsaldean igo ziren. Emaztegaiaren soinekoa lisatu genuen fondan, eta baselizan ezkondu ziren gero”.
Urbian ez direla inoiz bakarrik sentitu izan azpimarratu du Altubek, eta esker oneko hitzak baino ez ditu bertatik igaro diren guztientzat. |
2022-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/214791/ozonoak-bilboko-airea-kutsatu-duela-salatu-du-ekologistak-martxan-ek.htm | Gizartea | Ozonoak Bilboko airea kutsatu duela salatu du Ekologistak Martxan-ek | Salatu dute agintariek ez dietela arriskuaz ohartarazi herritarrei. Ozonoa automobilek eta industria mota batzuek igortzen dituzten partikulekin elkartzean gertatzen den erreakzio batek eragin du kutsadura, beroaren ondorioz. | Ozonoak Bilboko airea kutsatu duela salatu du Ekologistak Martxan-ek. Salatu dute agintariek ez dietela arriskuaz ohartarazi herritarrei. Ozonoa automobilek eta industria mota batzuek igortzen dituzten partikulekin elkartzean gertatzen den erreakzio batek eragin du kutsadura, beroaren ondorioz. | Bilboko eta inguruetako airea atzo ozono «txarrez» kutsatu dela iragarri du Ekologistak Martxan taldeak. Azken egunetako bero boladak eragin du kutsadura; autoek eta industriak igortzen dituzten substantziak ozono mailak bereiztea eragin du hiriaren kanpoaldean, eta, elkarteak adierazi duenez, Bilbo, Barakaldo eta inguru horretako kostako eremuetako aire kalitateari eragin diote. Osasunari kalte nabarmenak eragiten dizkio halako kutsadurak, baina agintariek ez dute arriskuaz jakinarazi.
Azaldu dute erreakzio horrek ozonoa kaltegarri bihurtzen duela: «Ozono troposferikoa, ozono txarra izenez ere ezaguna, estratosferarenarekin kontrajarrita, nitrogeno dioxidoaren eta automobilek eta industria batzuek igorritako hidrokarburoen arteko erreakzioak sortzen du, eta bigarren mailako kutsatzailea da, eguzki erradiazioa dagoenean».
Hain zuzen, erreakzio hori gertatu zen atzo arratsaldean Bilbo inguruetan: «Ozonoaren informazio atalasea gainditu zen: aire metro kubiko bakoitzeko 180 mikrogramo ozono da ezarritako muga, ordubetean neurtua. Bi orduz jarraian gainditu zen kopuru hori kutsadura kontrolatzeko Arraizeko estazioan». Zehazki, adierazi dute 15:00 eta 16:00 artean 182 mikrogramo neurtu zirela, eta hurrengo ordubetean, 181 mikrogramo.
Arriskuak osasunarentzat
Kutsatuta dagoen aire hori arnasteak narritadura eragiten du begietan eta goiko arnasbideetan, eta biriken funtzioa ere murrizten du. Horrez gain, elkarteak azaldu du arnasbideetako gaixotasunak zein patologia kardiobaskularrak larriagotzea ere eragiten duela.
Arrisku horiek direla medio, agintariak derrigortuta daude atalasea gainditzen denean edo hori gertatuko dela aurreikusten denean herritarrei abisua ematera, batez ere herritar zaurgarrienei; haurrei, adinekoei, haurdun dauden emakumeei edo arnas aparatuko arazoak zein gaixotasun kardiobaskularrak dituztenei. Hala ere, elkarteak salatu du Eusko Jaurlaritzak eta Bilboko Udalak ez dutela halakorik egin. |
2022-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/214792/errenteriako-berria-zabalik-kanpainak-1000-euroko-bi-sari-banatu-ditu.htm | Gizartea | Errenteriako 'BERRIA zabalik' kanpainak 1.000 euroko bi sari banatu ditu | Alazne bitxi dendak 1.000 euroko bonua jaso du BERRIAn publizitatea egin ahal izateko, eta Amets Odriozolak 1.000 euroko saria jaso du, kanpainan parte hartu duten establezimenduetan erabili ahal izateko. 71 izan dira, denera, hala egin dutenak. | Errenteriako 'BERRIA zabalik' kanpainak 1.000 euroko bi sari banatu ditu. Alazne bitxi dendak 1.000 euroko bonua jaso du BERRIAn publizitatea egin ahal izateko, eta Amets Odriozolak 1.000 euroko saria jaso du, kanpainan parte hartu duten establezimenduetan erabili ahal izateko. 71 izan dira, denera, hala egin dutenak. | Tokiko ekonomia biziberritzea eta BERRIAri ikusgaitasuna ematea helburu, BERRIA zabalik kanpaina abiatu zuten maiatzaren 10ean Errenterian (Gipuzkoa). Bertako 71 denda eta tabernak parte hartu dute ekinaldian, eta, horrekin batera, 14.000 herritarrek bete dituzte erosketa aldian zozketan parte hartzeko txartelak.
Banatutako txartelen zozketa eginda, gaur jakinarazi ditu BERRIAk sarituen izenak. Herritarren artean, Amets Odriozolak jaso du saria: 1.000 euro izango ditu kanpainan parte hartu duten establezimenduetan gastatzeko, hiru hilabeteko epean. Dendarien eta ostalarien artean ere egin dute zozketa, eta Alazne bitxi denda izan da saritua. Denda horrek 1.000 euroko bonua izango du BERRIAn publizitatea jartzeko, egunkarian edo webgunean.
Parte hartu duten eragileek balorazio positiboa egin dute kanpainaz, eta nabarmendu dute hari esker euskarak «plazak irabazi» dituela Errenterian. Kanpainan izena eman duten tokiko merkatarien artean, gehienak arropa eta osagarrien dendak izan dira (24), eta, jarraian, osasuna eta edertasuna ardatz dituzten establezimenduak (14), janari dendak (12) eta tabernak (10). Gainera, nabarmendu dute kanpainak lagundu duela herritarrek bertako merkataritzaren alde egin zezaten, eta, halaber, eskualdetik ere bildu direla hainbat herritar erosketetara.
Tokiko eragileen sostengua ere izan du kanpainak hasieratik, BERRIAk erantsi duenez: «Errenteriako Udalak ekinaldia babestu eta erraztasun guztiak eskaini ditu, eta, hala, kanpainaren balioekin bat egin du hasieratik: euskara, tokiko ekonomia biziberritzea eta Errenteriako biztanleen egunerokoan eragitea». Horrez gain, Errenkoalde Errenteriako merkatarien elkartearen laguntza ere eskertu du. «Bazkideen arteko zubi lanak egiten eta merkatari txikiei ahotsa ematen» aritu dela azaldu du. Kutxabank finantza erakundeak ere diruz babestu du kanpaina, eta, horregatik, BERRIAk eskerrak eman dizkio. |
2022-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/214793/zupiriak-euskararen-alorrean-ituna-egitea-proposatu-du-hezkuntzan-lortutakoaren-antzekoa.htm | Gizartea | Zupiriak euskararen alorrean ituna egitea proposatu du, hezkuntzan lortutakoaren «antzekoa» | Euskara Sustatzeko Ekintza Plana «hizkuntza politika berriak» finkatzeko baliatu nahi du sailburuak. Aditu talde batek gidatuko du prozesua, azaldu duenez. Aurten iraungiko da orain arteko plana. | Zupiriak euskararen alorrean ituna egitea proposatu du, hezkuntzan lortutakoaren «antzekoa». Euskara Sustatzeko Ekintza Plana «hizkuntza politika berriak» finkatzeko baliatu nahi du sailburuak. Aditu talde batek gidatuko du prozesua, azaldu duenez. Aurten iraungiko da orain arteko plana. | Hizkuntza politikak hizpide izan ditu Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak Eusko Legebiltzarreko osoko bilkuran. Hizkuntza politika berriak behar direla dioen diskurtso hedatuari heldu dio, eta eskaera horri ESEP Euskara Sustatzeko Ekintza Planean erantzun behar zaiola proposatu: «Behin eta berriro entzuten ari gara hizkuntza politika berriak finkatu behar direla datozen urteetarako. Beste hainbatek esan du hezkuntzaren arloan lortutako oinarrizko hitzarmenaren antzeko itun bat behar duela euskararen sustapenak. Bada, egin dezagun. Badaukagu zer egina eta badaukagu non egin: datozen hamar urteetan Euskara Sustatzeko Ekintza Plana berritu behar dugu. Eztabaidatu eta adostu dezagun datozen urteetan euskara sustatzen jarraitzeko bidea».
Sailburuaren esanetan, «ona» da euskarari buruz hitz egitea, baita «ahots kritikoz» egiten denean ere. «Ongi etorria izan bedi kritika, euskarekiko erantzukizunetik eta atxikimendutik bada», adierazi du. Maialen Gurrutxaga alderdikidearen galderari erantzunez egin ditu adierazpenok Zupiriak. Indarrean dagoen ESEP planari buruzko asmoez galdetu dio Gurrutxagak. Izan ere, 2012an onartu zuen plan hori Patxi Lopezen gobernuak —Iñigo Urkullurenak berretsi egin zuen, 2013an—, eta aurten iraungiko da. «Ebaluazioa egitea» eta «datozen hamar urteetarako oinarriak erabakitzea» dagokiela esan du sailburuak eta konpromiso hori jasoa dutela gobernu programan. Horretarako, Euskararen Aholku Batzordearen baitan prozesu horretarako batzorde bat sortu dutela azaldu du.
Xehetasun gehiago ere eman du, batzorde horri buruz. Adituz osatutako talde «anitza» dela esan du, «datozen urteetarako hizkuntza politika eraikiko duena» eta «diagnostiko on bat egiteko eta diskurtso on bat eraikitzeko gai dena». Erantsi du haren barruan «ikuspegi eta iritzi ezberdinak dituzten» pertsonak daudela, baina denek ere «motibazio bera» dutela: «Euskararen ezagutza erabilera eta prestigioa sustatzea, eta herritarron hizkuntza eskubideak beramtzea, elebiduna edo, hobe esan, gero eta eleaniztunagoa den ingurune batean». Halaber, lantaldeak ez ezik, «kanpoko eragileek» ere ESEP berritzeko prozesuan parte hartuko dutela nabarmendu du.
2022ra arteko planari hiru helburu estrategiko ezarri zizkioten: «Euskararen jabekuntza, euskararen erabilera eta euskararen elikadura». Horrez gain, euskararen aldeko motibazioan eta euskararen zabalkundea sustatzea ere aipatzen ditu. Helburu horiei begira, 13 lan lerro zehazten ditu: hiru helburu estrategiko definitzen ditu: euskararen jabekuntza; euskararen erabilera eta euskararen elikadura. Aldi berean bi zehar erro ere finkatzen ditu: familia bidezko transmisioa, irakaskuntza, euskalduntze-alfabetatzea, administrazioa, gune geografiko euskaldunena, arlo sozioekonomikoa, aisialdia eta kirola, liburugintza, kulturgintza, publizitatea, corpus-plangintza, hedabideak eta komunikazioaren teknologiak. |
2022-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/214794/zentsura-mozioa-aurkeztuta-eh-bilduk-alkatetza-lortuko-du-esteribarren.htm | Politika | Zentsura mozioa aurkeztuta, EH Bilduk alkatetza lortuko du Esteribarren | Olloki Esteribar taldeak eta EH Bilduk erregistratu dute zentsura mozioa Nafarroako udalerrian, oraingo udal gobernuaren «akordiorako gaitasun falta» argudiatuta. 2019ko hauteskundeetan 20 boto falta izan zitzaizkion EH Bilduri alkatetza eskuratzeko. | Zentsura mozioa aurkeztuta, EH Bilduk alkatetza lortuko du Esteribarren. Olloki Esteribar taldeak eta EH Bilduk erregistratu dute zentsura mozioa Nafarroako udalerrian, oraingo udal gobernuaren «akordiorako gaitasun falta» argudiatuta. 2019ko hauteskundeetan 20 boto falta izan zitzaizkion EH Bilduri alkatetza eskuratzeko. | Baliteke Mikel Gastesi EH Bilduko alkategaia eta alkate ohia berriro ere izatea Esteribarko alkate (Nafarroa). 2019ko hauteskundeetan 20 botoren faltan gelditu zen berriro ere gehiengo osoa eskuratzeko, eta Esteribarko independenteek eta Olloki Esteribar taldeak akordioa egin zuten alkatetza lortzeko —talde bakoitzak hiru zinegotzi ditu, eta EH Bilduk bortz—. Egoera aldatu egin da, ordea, eta Olloki Esteribar eta EH Bildu elkartu egin dira orain, Matilde Añon alkatearen aurkako zentsura mozio bat aurkezteko. Gaur erregistratu dute, eta beranduenez hemendik hamar egunera eztabaidatuko dute, ohiz kanpoko osoko bilkura batean.
EH Bilduk ohar baten bidez jakinarazi duenez, zentsura mozioaren helburua gaur egungo «paralisi egoeratik» ateratzea da. Koalizioak argudiatu du, izan ere, egungo udal gobernuak ez duela «akordiorako gaitasunik». Bertzeak bertze, salatu dute aurrekontuak ez dituztela onartu, eta haustura gertatu dela alkatetza lortzeko elkartu ziren taldeen artean: «Entzungor egin diete EH Bilduk eta Olloki Esteribarrek egindako akordio proposamenei, eta hori guzia egoera ekonomiko eta sozial oso konplikatuan gaudenean, bai herrian, bai nazioartean». |
2022-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/214795/espainiako-poliziak-40-urteko-gizon-bat-atxilotu-du-tuteran-sexu-abusuak-leporatuta.htm | Gizartea | Espainiako Poliziak 40 urteko gizon bat atxilotu du Tuteran, sexu abusuak leporatuta | Larunbat gauean gertatu zen erasoa, herriaren kanpoaldeko musika festibal batean. | Espainiako Poliziak 40 urteko gizon bat atxilotu du Tuteran, sexu abusuak leporatuta. Larunbat gauean gertatu zen erasoa, herriaren kanpoaldeko musika festibal batean. | Espainiako Poliziak 40 urteko gizon bat atxilotu zuen larunbat gauean Tuteran (Nafarroa), sexu abusuak eta agintearen aurkako atentatua egotzita. Musika festibal bat egin zuten joan den asteburuan Tutera kanpoaldean, eta poliziak ohiko segurtasun sistema antolatu zuen. Igandeko ordu txikietan, emakume bat patruila batekoengana hurbildu zen, esanez gizon batek ukituak egin ziola bere lagun bati, txiza egiten ari zela.
Poliziak gizonaren bila hasi ziren, eta jasotako deskribapenarekin bat zetorren gizon bat ikusi zuten. Geratzeko eskatu zioten, eta hura bizikletaz ihes egiten saiatu zen. Handik metro gutxira harrapatu zuten gizona, eta hark adierazi zien ez zuela neskarik ukitu. Gizona miatzen hasi ziren, eta, Poliziaren arabera, oldartu egin zitzaien, eta menderatu egin behar izan zuten. Ordu batzuk lehenago, estupefazienteak bide publikoan eramateagatik zigor eskaera ezarri zion beste patruila batek. |
2022-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/214796/jean-louis-trintignant-aktorea-hil-da.htm | Kultura | Jean-Louis Trintignant aktorea hil da | Roger Vadimen Et Dieu... créa la femme filmarekin urratu zuen bidea, eta lan egin zuen Costa-Gavrasen Z-n, Bernardo Bertolucciren Il conformista-n eta Michael Hanekeren Amour-en, besteak beste. 91 urterekin hil da, etxean. | Jean-Louis Trintignant aktorea hil da. Roger Vadimen Et Dieu... créa la femme filmarekin urratu zuen bidea, eta lan egin zuen Costa-Gavrasen Z-n, Bernardo Bertolucciren Il conformista-n eta Michael Hanekeren Amour-en, besteak beste. 91 urterekin hil da, etxean. | Zuzenbidea egiten hasi bazen ere, 20 urterekin Parisera joan, eta zinema ikasketetara aldatu zen azkar Jean-Louis Trintignant (Piolenc, Frantzia, 1930). Zuzendari izatea zuen lehen asmoa, aktoreekin lan egitea, haietako bat izatea baino gehiago. Oso lotsatitzat zeukan bere burua, eta hori lantzeko lekua antzerkian topatu zuela esaten zuen; pertsonaietan eta bezeroetan ezkutatu zela luzez, ez zela gai bere kabuz bestela agertzeko mundura. Charles Dullin eta Tania Balachovarekin hartu zituen lehen eskolak, eta orduan ezagutu zituen Delphine Syrig eta Laurent Terzieff bezalako antzezle eta zuzendariak.
1956an heldu zitzaion zinemarako lehen aukera, Roger Vadimen Et Dieu…créa la femme pelikularekin, Brigitte Bardoten maitalearen rolean. Ospe mediatiko handia ekarri zion lan hark, baina soldaduskak eten bat ekarri zion. Aljeriako gerra betean, FLNren defendatzaile sutsua izan zen. 30 urte zituela berriz Frantziara itzuli, eta bueltako lehen lanen harrera apalak astindu egin zuen aktorea.
Vadimen Les liaisons dangereuses (1959) eta Alain Cavalierren Le Combat dans l’île (1962) filmak egin zituen orduan, eta, baten ostean bestea, ibilbidea sendotuz joan zen apurka Trintignant. Tarte horretan, garaian garaiko testigantza jasoko zuten filmen parte izan zen: 1960ko urteetako gizarte eraldaketarena Dino Rissiren Il sorpasso-n (1962); Italiako faxismoaren aurreko ekintzaile Bernardo Bertolucciren Il conformista-n (1970); CIAren atzaparretatik ihesi Costa-Gavrasen Z-n (1969); sexualitate normatiboaz haragoko bizipenez Claude Lelouchen Un homme et une femme (1966) lanean, eta beste ugari. Itxi ere ez zuen edonola egin ibilbidea: Europako zinemako azken urteetako film gogoangarrienetako batean protagonista izan baitzen bere azken lanetako batean, Michael Haneken Amour-en (2012).
Bitarte horretan, ia hamarraldi bateko etenaldia egin zuen, Bertrand Cantat abeslariak Trintiganten alaba Marie kolpeka hil ondoren, 2003an. |
2022-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/214797/opera-eta-nazioarteko-orkestrak-musika-hamabostaldira-bueltan.htm | Kultura | Opera eta nazioarteko orkestrak, Musika Hamabostaldira bueltan | Musika sinfonikoa eta korala izango da nagusi Kursaaleko emanaldietan. Abuztuaren 2an hasiko da jaialdia, Monteverdi abesbatzaren eta English Baroque Soloists orkestraren kontzertu batekin, eta hilaren 27an amaituko da, 70 emanaldi baino gehiago egin eta gero. | Opera eta nazioarteko orkestrak, Musika Hamabostaldira bueltan. Musika sinfonikoa eta korala izango da nagusi Kursaaleko emanaldietan. Abuztuaren 2an hasiko da jaialdia, Monteverdi abesbatzaren eta English Baroque Soloists orkestraren kontzertu batekin, eta hilaren 27an amaituko da, 70 emanaldi baino gehiago egin eta gero. | Itzuli dira nazioarteko orkestrak, operak, ekoizpen propioak eta abesbatzak Donostiako Musika Hamabostaldira. Azken bi urteetan aurrekontua eta programazioa murriztu behar izan dituzten arren, 83. jaialdia 2019ko zenbakietan da berriz, Patrick Alfaya zuzendariak esan duenez. Bi milioi euro baino gehiago izanik, nazioarteko orkestra gehiago ekartzeko aukera izan dute; Txekiar Orkestra Filarmonikoa eta Frankfurteko Irrati Orkestra, besteak beste. Abuztuaren 2tik 27ra egingo dute jaialdia, eta gaur goizean aurkeztu dute, Tabakaleran.
«Festibal batek beti eduki behar du bereizgarriren bat, eta gurea mundu korala da, Gipuzkoan hain aberatsa den hori», azaldu du Alfayak. Horregatik, Kursaaleko auditoriumean egingo dituzten hamar kontzertuetatik bederatzitan abesbatzak ariko dira kantuan, askotariko orkestrekin batera: Monteverdi, Donostiako Orfeoia, Easo, Andra Mari, Collegium Vocale 1704, eta jaialdian aurrenekoz ariko diren bi talde: Landarbaso eta Vocalia.
Lan berriak ekoiztea ere jaialdiaren helburuetako bat da: «Gure errepertorioa orain dela mende askotakoa izaten da maiz, eta bilatu behar dugu hori ere». Aurten, opera bat ekoitzi dute, nahiz eta prestatzen hasi zirenean ez zekiten proiektuak zer bide hartuko zuen, Alfayaren hitzetan: «Hasieran kontzertu bat zen, ez genekielako zer egiteko aukera izango genuen, eta eboluzionatu egin du: lehen, opera erdi eszenifikatu bat zen, eta orain orkestra du zuloan, eszenografia, mugimendu eszenikoa... Opera batek izan behar duen guztia».
Gaetano Donizetti konpositorearen La fille du régiment (Erregimentuko alaba) izango da opera hori; hilaren 12an eta 14an emango dute. Orain bi mende Parisen egin zuten arren, Alfayak «zero kilometroko opera» deitu dio: Donostian ekoitzi dutelako, eta bi rol nagusiak abeslari donostiarrek egingo dituztelako: Xabier Anduaga tenorrak eta Elena Sancho-Pereg sopranoak. Bestalde, Euskadiko Orkestra eta Easo abesbatza ariko dira, Lucas Maciasen zuzendaritzapean. Opera komiko bat da, bi ordu ingurukoa, eta jatorrizko frantsesezko hitzak euskarara eta gaztelaniara itzulita abestuko dituzte.
Pablo Sorozabal konpositorearen jaiotzaren 125. urteurrenari lotuta egingo dute beste emanaldi liriko bat. La tabernera del puerto (Portuko tabernako neska) zarzuela kontzertu bertsioan emango dute: Miren Urbieta-Vega sopranoa eta Andeka Gorrotxategi tenorra izango dira buruak, eta Bilboko Orkestra Sinfonikoak joko du.
Anduagaren, Sancho-Peregen, Urbieta-Vegaren eta Gorrotxategiren lana goraipatu du Alfayak, baita Carmen Artaza mezzosopranoarena ere; Artazak Gustav Mahlerren 3. sinfonia abestuko du, Euskal Herriko Gazte Orkestrak eta Donostiako Orfeoiak lagunduta. «Gurean, karrera garrantzitsuena eta nazioartekoena egiten ari diren bost abeslariak dira, lehen mailakoak».
Musika Hamabostaldiak ziklo berri bat izango du aurten: Tabakalera Dantzan. Jone San Martinek Aditu bere azken koreografia estreinatuko du han, eta Lasala konpainiak Dead ikuskizuna emango du. Saio esperimental batekin itxiko dute zikloa: Lokke konpainiak Doppelgänger pieza ibiltaria egingo du Tabakaleran.
Klasikoa, zabal
Organo Zikloan, hamabost kontzertu egingo dituzte, Gipuzkoako hainbat elizatan. Aurten, Ana Belen Garciak ordezkatuko du urteetan zikloa gidatu duen Esteban Elizondo. Musika Garaikideko Zikloak Gabriel Erkoreka konpositore bilbotarra izango du ardatz: besteak beste, Bilbao Sinfoniettak Erkorekaren Ametsak 8 lana estreinatuko du. Antzinako Musika Zikloan Mancini, Couperin, Lully eta Charpentier konpositoreen lanak joko dituzte, besteak beste.
Ganberako Musika Zikloak XVII. mendetik gaur egunera arteko bidea egingo du, konpositore hauen bidez, besteak beste: Soler eta Piazzola; Turina, Ravel eta Murphy; eta Schumann, Brahms, Enescu eta Hindemith.
«Ohiko zikloei izenburu bat jartzekotan, izan liteke Xabier Euzkitzetik Miren Urbietara edo John Eliot Gardinerretik Eñaut Elorrietara», Alfayaren hitzetan. Euzkitzek Landarbaso abesbatzaren kontzertu batean abestuko du, eta Elorrietak kontzertu bat emango du Jagoba Astiazaran eta Iñar Sastrerekin. «Hamabostaldia saiatzen da musika klasikoaren panorama kontuan hartzen, haren barruko formatuetara zabaltzen, espiritua galdu gabe».
Viktoria Eugenian, Ballet Flamenco de Andaluciak El maleficio de la mariposa (Tximeletaren sorginkeria) obra emango du, Vikingur Olafsson pianista islandiarrak Mozarti buruzko saio bat egingo du, eta Easo gazte abesbatzak eta Escolania Aila de Laredok ikuskizun bat egingo dute. |
2022-6-17 | https://www.berria.eus/albisteak/214798/independentistak-fronteak-eta-elkarlan-gorabeheratsua.htm | Independentistak, fronteak eta elkarlan gorabeheratsua | Independentistak, fronteak eta elkarlan gorabeheratsua. | LABek ezker independentistaren erreferentzia sindikala izan nahi duenez, gonbidatuen artean ez da falta izan ezker independentistaren indar nagusiaren ordezkaria, Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzailea. «Akatsak egin arren», bere taldeak azken urteetan eramandako estrategia defendatu du LABeko biltzarkideen artean, eta arrazoi orokor bat eman du: Euskal Herria eta mundu osoa «ezohiko egoera batean» dagoela, krisi ekonomikoek, energetikoek eta klima aldaketak eragindako «olatu erreakzionario» baten aurrean. «Horren aurrean broma gutxi», esan du.
Uneotan Euskal Herriak bere buruari bi galdera egin behar dizkiola esan du Otegik. Nola egin behar dio aurre errekonozimendu nazional eta subiranotasun ezari? Nola egingo dio aurre munduko erronkei —aldaketa klimatikoari, zaintzen krisiari, aberastasunaren banaketari eta totalitarismoaren gorakadari...—? Errezeta berak eman du: «Fronte zabalak eta gutxienezko programak». Fronte horretan LAB eta «gehiengo sindikala» sartu ditu Otegik, eta ziurtatu du EH Bildu saiatzen dela haren aldarrikapenak erakundeetan entzunarazten.
Mugimendu sozialistari zuzenduta dirudien mezu batekin amaitu du Otegik: «Euskal Herria aske izango da, baina boterea lehiatu behar da, espazio guztietan lehiatu behar da. Ez ginen erresistitzeko jaio, irabazteko jaio ginen».
Lakuntza: «Tamalez, sektoreka doa borroka»
Txaloekin hartu dute LABeko biltzarkideek Otegiren mezua, eta txalo adeitsuekin jaso dute Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusia ere. Hori bai, 30en bat biltzarkide aretotik atera dira hura hizketan hasi bezain pronto, eta haren hitzaldia amaitutakoan sartu dra atzera Iratiko gela nagusian. ELAren eta LABen arteko harremanak gertukoak bezain tirabiratsuak diren seinale.
Lakuntzak ere gehiengo sindikalaz hitz egin du, eta ziurtatu du LAB eta ELA «kezka eta nahi berak» dituztela. Horren adibide gisa jarri du prekaritatearen aurka eta sektore feminizatuen eskubideen aldeko borroketan bat egiten dutela, zahar etxeetako langileen eta garbitzaileen kasuan, esaterako. Halaber gogorarazi du ELAk ere bere burua sindikatu independentistatzat jo zuela azaroko kongresuan. «Sindikatu independentista bat gara, errepublika batean jarri dugu orratza. Hemen gaudenon artean egin behar dugu».
Baina, aldi berean, onartu du ELAk eta LABek ez dutela gaur egun aliantza estrategiko bat. «Egun, tamalez, sektoreka doa borroka, auzoka, eta hala bada ere, ez genuke ahaztu behar bi sindikatu hauen indarra zein den lerrokatzen garenean».
Nikolas Blain EH Baiko ordezkariak zabaldu zuen gonbidatuen atala, eta eguneko lehen txaloak jaso zituen Seaskako irakasle, guraso eta ikasleei babesa eskaintzean eta «Parisen bortizkeria» salatzean. | ||
2022-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/214826/iragan-gaurkotu-bat.htm | Kultura | Iragan gaurkotu bat | 80ko eta 90eko doinuak nagusitu dira Azkena Rock jaialdiaren bigarren egunean. Emanaldi gogoangarriak eskaini dituzte Jerry Cantrellek eta Soziedad Alkoholikak, bereziki. | Iragan gaurkotu bat. 80ko eta 90eko doinuak nagusitu dira Azkena Rock jaialdiaren bigarren egunean. Emanaldi gogoangarriak eskaini dituzte Jerry Cantrellek eta Soziedad Alkoholikak, bereziki. | 80ko eta 90eko doinuak nagusitu dira Azkena Rock jaialdiaren bigarren egunean. Emanaldi gogoangarriak eskaini dituzte Jerry Cantrellek eta Soziedad Alkoholikak, bereziki. Lehen eguna itzulera baten kronika izan bazen, Azkena Rock jaialdiaren bigarren jardunaldia ere ez zen oso desberdina izan. Kasu honetan, ordea, iraganera eginda itzulera bidaia bat izan zen, zehazki, 1980ko eta 1990eko hamarraldietako doinuetara. Punk rocka eta rock alternatiboa izan baitziren aurrez aurre. Belaunaldi, talde eta rockaren ahaire ezberdinek bat egin zuten Mendizabalan, maila -eta bero- handiko beste egun batean.
Gauerditik ordu erdia pasata igo ziren God agertoki nagusira Social Distortioneko kideak. Mike Ness buru, hitz erdirik ere esan gabe ekin zioten kantuak bata bestearen atzetik jotzeari: Road Zombie, Bad Luck, Bye Bye Baby... Erritmo motel antzean hasi zen kontzertua, abesti baten eta bestearen arteko eten amaigabeekin. Baina aurrera egin ahala egin zuen gora ikuskizunak ere, eta zeresan handia izan zuen publikoak horretan. Lehen unetik erakutsi baitzuten dena emateko prest zegoela.
Iraganeko nostalgia erabiltzen du Social Distortionek amu gisara; ez du besterik eskaintzekorik, baina balio dio. Punk rockaren ikurretako bat taldea, eta urteak dira diskorik argitaratu ez duela. Bada, beti galdera berari erantzuten nekatuta, Nessek zaleei zin egin zien aurki kaleratuko dutela lan berria. Bilduma horretan egongo den kantu bat ere aurreratu zuen. Gustura zen Azkenako zaleekin abeslaria, eta haiekin argazki erraldoi bat atera ostean, taldearen ereserki den Story of my life ahoz gora kantatzeko eskatu zien, Mendizabala karaoke erraldoi bilakatzeko.
90eko hamarkadako rockari helduta dator Afghan Whigs ere. Bueltan dira berriz, eta nola gainera. Greg Dulli buru, taldeak argi erakutsi zuen beraien musikari etiketak jartzen zail izanagatik ere ongi dakitela zer egiten duten. Ez zuten mugimendu askorik behar izan, ez eta entzuleekin hartu-emanik eduki ere: agertokira igo eta gitarrak astindu baino ez zuten egin, marka propioa utzita, hori bai. Taldeak How Do You Burn? irailean kaleratuko duen diskoko abestiak aurreratu zituen, baina pieza ezagunagoak ere jo zituen. Eta une oro izan zen Mark Laneganen presentzia, nola taldekideengan, hala entzunleengan. Ordubeteko saio laburra eman zuten, eta beharbada horregatik geratu ziren zale asko gehiagoren zain. Txistuka amaitu zuten azkenean, agertokira itzultzen ez zirela ikustean.
Bueltan da, halaber, Delirium Tremens ere. Hiru hamarkadako etenaren ostean itzuli da taldea. Barakaldoko (Bizkaia) BEC-en eman zuten itzulerako kontzertu handia, eta Azkenan eman dute bigarrena, tartean zuzeneko txiki batzuk egin badituzte ere. Hirugarren agertokian jo zuten, eta entzuleek aukeratu egin behar izan zuten Afghan Whigsen eta haien artean. Jarraitzaile ugari bildu zuten, nolanahi ere.
Andoni Basterretxeak agurra egin eta Ihes kantuaren lehen akordeak nahikoa izan ziren bertaratu zirenak saltoka jartzeko. Nostalgiak erabat harrapatu zituen horietako asko. Gutxinaka klasikoak agertzen hasi ziren, ordea, eta une bereziki hunkigarria izan zen Ikusi abestiarena; izan ere, zale askok mugikorrarekingrabatu nahi izan zuten momentu hura: euskal rockaren historiako kantu bat berriz zuzenean jotzen ari zirenekoa, alegia.
Agertokiaren jabe egitea
Iragana ez da rockaren aberri bakarra. Hori ongi dakite Drive By Truckers taldeko kideek; etengabe sortzen ari den taldea baita -hiru disko argitaratu ditu azken bi urteetan-. Welcome 2 Club XIII da eman berri duten azkena, eta hura aukeztu zuten Gasteizen. Ohi duten moduan, AEB hegoaldeko doinuetara lerratzen den country rock doinuak eskaini zituzten. Gitarra erakustaldia eman zuten, eta jendeak eskertu zuen ahalegina, nahiz eta soinuarekin arazo txiki bat ere izan zuten. Eguzki izpiek gogor jotzen zuten artean, eta rockak, izatez, nahiago du gaua. Baina aho zapore ona utzi zuten, eta zaleek ere saltoka eta txaloka amaitu zuten kontzertua.
Jerry Cantrell ere disko berria aurkezten izan zen Gasteizen. Alice in Chains taldeko abeslari eta gitarristak, 20 urte zeramatzan bakarkako lanik argitaratu gabe. Brighten eman zuen iazko urrian, bere hirugarren lana. Hain zuzen, izen bereko kantuarekin eman zion hasiera kontzertuari. Gitarra riff astun distortsionatuekin nahiz ahots harmoniekin bete zuen agertokia. Bereak nahiz taldearenak jo zituen Cantrellek, Man in a box edo No excuses kasurako, eta horiek ahozgoran kantatu zituzten ikus-entzuleek. Ikuskizun borobila eskaini zuen azkenerako grunge doinuen aintzindarietako bat denak.
Eguneko emanaldirik gogoangarriena, ordea, Soziedad Alkoholikarena izan zen. 1988an eratu zenetik hamaika bide ibili ditu Gasteizko trash metal taldeak, baina atzo arte Azkenen aritu gabea zen. Hala gogorarazi zuen Juan Aceña abeslariak oholtzara igo bezain pronto: «Oraindik inoiz Azkenara etorri gabeak ginen zarata egitera. Gaur da eguna, beraz». Ikusmina bazegoen, eta jendetza erakarri zuten.
Bigarren agertokia txiki utzi zuten, hala ere. Aurreikuspen guztiak birrindu zituzten; emanaldi indartsua eskaini zuten, frenetikoa, historikoa. Eta denak lagundu zuen horretarako: argiztapenak, su eta ke zutabeak, eta jarraitzaileen parte hartzeak. «Inoiz ez gara gaur bezain gazteak izango, beraz, goza dezagun. Mundua okerrera doa eta ez dirudi aldatzeko joerarik duenik», esan zuen abeslariak amaieran. Zertarako etorkizunari begiratu, iraganari begiratu ahal bazaio? |
2022-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/214827/25-urteko-migratzaile-bat-zendu-da-bidasoa-ibaian.htm | Gizartea | 25 urteko migratzaile bat zendu da Bidasoa ibaian | Behobiako zubi inguruan aurkitu dute hilotza; ez du indarkeria zantzurik: itota hil dela uste dute. Gipuzkoako SOS Arrazakeria elkarteak manifestaziora deitu du biharko, Donostian. | 25 urteko migratzaile bat zendu da Bidasoa ibaian. Behobiako zubi inguruan aurkitu dute hilotza; ez du indarkeria zantzurik: itota hil dela uste dute. Gipuzkoako SOS Arrazakeria elkarteak manifestaziora deitu du biharko, Donostian. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Guardia Zibilak gorpu bat topatu du gaur goizean Bidasoa ibaian, Irun aldean (Gipuzkoa); Behobiako zubiaren inguruan, zehazki. Hilotza migratzaile gazte batena da: Abderrman Bas izeneko gizonezko ginear bat da, 25 urtekoa. Gazteak ez zeraman dokumentaziorik soinean, baina hatz marken bidez identifikatu dute; Espainiako Gobernuak Euskal Autonomia Erkidegoan duen ordezkaritzak jakinarazi duenez, Lanzarotera (Kanaria uharteak) iritsi zen maiatzean.
Jaurlaritzaren arabera, gaztea «berriki» zendu da. Astelehenean egingo diote autopsia, baina argitu dute gorpuak ez duela indarkeria zantzurik: itota hil den susmoa dute.
Aurten Gipuzkoa eta Lapurdi arteko mugan zendutako bigarren migratzailea da Abderrman Bas. Martxoaren 12an Bidasoa gurutzatzen ari zela desagerturiko pertsona baten bila ari zirela jakinarazi zuten. Hainbat egunetan bila ibili ondotik, martxoaren 30ean atzeman zuten harena izan zitekeen hilotza.Ondoren, apirilaren amaieran ere beste baten bila ibili ziren, Endarlatsa inguruan. Zehar-Errefuxiatuekin erakundeak asteon bertan gogoratu du azken hilabeteetan lau pertsona hil direla Bidasoan itota, beste batek bere buruaz beste egin duela Irunen, eta hiru lagun hil direla Ziburun trenak harrapatuta.
Irungo alkate Jose Antonio Santanok (PSE-EE) atsekabea adierazi du, ohar baten bidez: «Ezin gara drama honetara ohitu». Mugako kontrolak «birplanteatzera» deitu du: «Ezin ditugu hainbeste gazte galdu ibaian, tantaka. Uretara salto egiten dute mugako kontrol zorrotzetatik ihesi; hori bada arazoa, konpondu egin behar dugu». Frantziako Gobernuari mintzatu zaio: «Europan migrazio politika komunak ezarri behar dira, halako egoerak saihesteko».
Ildo berean mintzatu da Jaurlaritzako Migrazio eta Asilo zuzendaria, Xabier Legarreta. Frantziako Poliziak mugan egiten dituen «kontrol selektibo eta arrazistak» salatu ditu, eta migratzaileentzako «bide seguruak» galdegin ditu.
Espainiako Gobernuaren EAEko ordezkari Denis Itxasok ere adierazpenak egin ditu sare sozialen bitartez, albistea plazaratu berritan. Twitterren, esan du «beste ezbehar humano bat» gertatu dela Bidasoan. «Etxe bila joan, bizitzan aurrera egiteko toki baten bila aritu, eta heriotzarekin egiten dute topo mugan, Europan».
Gaitzespen irmoa
Albistea plazaratu eta segituan hasi dira, errenkadan, heriotzaren gaineko mezuak zabaltzen. Suminez, gaurkoa bezalako heriotzen erantzuleak migrazio politikak direla nabarmendu dute zenbait eragilek. Besteak beste, oharra kaleratu du Gipuzkoako SOS Arrazakeriak. «Hendaiako muga: axola ez duten bizitzak», idatzi dute titulu.
Elkarteak gogor salatu ditu mugako kontrolak, eta, halaber, Eusko Jaurlaritzari eskatu dio aurki osatuko den Frantziako Gobernuari exiji diezaiola bertan behera utz daitezela kontrol horiek.
Gaitzespena ozentzeko, elkarteak protestara deitu ditu herritarrak. Mobilizazioa eginen dute bihar eguerdian, 12:00etatik, Donostiako Aquariumetik abiatuta. Astelehenean errefuxiatuen nazioarteko eguna izango da, eta horren harira, manifestazioak eginen dituzte Bilbon eta Gasteizen ere, 19:00etan, Arriagatik eta Andre Mari Zuriaren plazatik abiatuta, hurrenez hurren; Iruñean, berriz, 18:00etan aterako dira protestan Sarasate pasealekura. |
2022-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/214828/gizon-bat-atxilotu-dute-bizkaian-langile-bati-sexu-erasoa-egitea-eta-diru-truke-haurdun-geldi-zedila-eskatzea-leporatuta.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Bizkaian, langile bati sexu erasoa egitea eta diru truke haurdun geldi zedila eskatzea leporatuta | Jaurlaritzak zabaldu duenez, atxilotuak 5.000 euro eskaini zizkion biktimari, salaketa ez jartzearen truke. Gizonezkoaren bikotekidea ere atzeman du Poliziak, enplegatuen eskubideak urratzeagatik. | Gizon bat atxilotu dute Bizkaian, langile bati sexu erasoa egitea eta diru truke haurdun geldi zedila eskatzea leporatuta. Jaurlaritzak zabaldu duenez, atxilotuak 5.000 euro eskaini zizkion biktimari, salaketa ez jartzearen truke. Gizonezkoaren bikotekidea ere atzeman du Poliziak, enplegatuen eskubideak urratzeagatik. | Poliziak bi enpresari atxilotu ditu Bizkaian, langileen eskubideak urratzea leporatuta. Bi enpresari horiek bikote dira, gizonezko bat eta emakumezko bat, eta Durangon eta Portugaleten (Bizkaia) dituzte negozioak. Lan baldintzei dagozkien arau hausteak ez ezik, beste delitu batzuk ere egotzi dizkiote gizonezkoari: langileetako bati sexu erasoa egitea leporatu diote, ukituak egitea besteak beste. Halaber, biktimak salatu du harekin haur bat edukitzeko eskatu ziola gizonak, diru truke.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak zabaldutako informazioaren arabera, biktimak ekainaren hasieran jarri zuen salaketa. Kontatu zuen bi urtez izan dela enpresarientzat lanean, eta, besteak beste, salatu zuen sekula ez zuela izan kontraturik. Biktima emakumezko migrantea da, eta ertzainei adierazi zien bera ez zela egoera horretan zen langile bakarra. Emakumeak orduan salatu zituen jasandako sexu erasoak ere. Adierazi zuenez, enpresaren jabearen etxean egiten zuen gaua maiz, eta gau horietako zenbaitetan gizonak eraso egin zion; «ukituak», biktimaren hitzetan.
Gainera, biktimak salatu du gizonak 20.000 euro eskaini dizkiola harekin haur bat eduki dezan. Biktimak salatuko zuen beldurrez, gizonak dirua eskaini zion deus kontatu ez zezan: 5.000 euro. |
2022-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/214829/bilboko-gizon-bat-hil-da-itota-kantabriako-hondartza-batean.htm | Gizartea | Bilboko gizon bat hil da itota, Kantabriako hondartza batean | Konortea galduta atera dute uretatik, eta ezin izan dute deus egin bere onera ekartzeko | Bilboko gizon bat hil da itota, Kantabriako hondartza batean. Konortea galduta atera dute uretatik, eta ezin izan dute deus egin bere onera ekartzeko | Kantabriako hondartza batean Bilboko gizonezko bat hil da, itota, 61 urtekoa. Bainua hartzen ari zen Sonabiako hondartzan, Liendon, beste pertsona batekin, eta arazoak izan dituzte. 10:30 aldera gertatu da. Surflari batzuk atera dituzte uretatik. Larrialdi zerbitzuak berehala hurbildu dira, baina lehorrera eraman dutenerako konortea galduta zegoen hil den gizona, eta hondartzan hura bere onera ekartzeko egin dituzten ahaleginak antzuak izan dira.
Larrialdi zerbitzuek helikoptero bat, suhiltzaileak eta Guardia Zibila bidali dituzte hondartzara. |
2022-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/214830/petro-kolonbiako-eragileekin-azken-saioan.htm | Mundua | Petro, Kolonbiako eragileekin azken saioan | Petro, Kolonbiako eragileekin azken saioan. | Kolonbiako 70 gizarte eragileekin egindako bilkurarekin bukatu zuen atzo Gustavo Petro hautagai ezkertiarrak hauteskunde kanpaina.
Hilabeteak daramatza Petrok esanez Kolonbiak gaurko egoera txarretik ateratzen lagunduko duen Akordio Nazionalaren ideia bultzatzen. Ideologia guztiak bilduko dituen akordioa izatea nahi du, Kolonbiako potentzialitatea sustatu duena eta oinarrizkoak eta denboran asko irauten ari diren era guztietako arazoei irtenbidea emateko bidea erakutsiko duena.
Igandeko presidentetzarako kanpainari bukaera kualitatiboa eman nahi izan zion Petrok, Akordio Nazionalaren ideiaren bat egin duten 70 eragile bildu zituen mahaiaren bueltan, Marriott hotelean, Bogotako hotelik garestienetako batean.
Alejandro Gaviria liberalak egin zuen zeremoniaburu papera, erakutsi nahian ezkerrekoak ez direnek ere bat egiten dutela Akordio Nazionala lantzen hasteko beharrarekin. Akordio Nazionalaren babes taldearen aurkezpena eta lehen bilera Petroren hauteskunde ekitaldi bat izan zen, azkena kanpaina honetan; hitza hartu zuten guztiek “Kolonbiako hurrengo lehendakari” deitzen baitzioten hitza hartu orduko.
Talde heterogeneoa bildu zuen Petrok. Azken hamarkadotan aurkari politiko izan dituen liberalak eta kontserbadoreak, eta horiekin batera jeneral erretiratu bat, Auzitegi Konstituzionaleko lau lehendakari ohi, Auzitegi Goreneko lehendakari ohi bat, Estatu Kontseiluko lehendakari ohi bat, feministak, komunitate afrokolonbiarren ordezkariak, intelektualak, kirolariak, sindikalistak, enpresariak… Talde zabala kanpaina bukaeran Petrori babesa emateko. | |
2022-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/214831/suteen-ondorioz-nafarroan-egoera-larria-da.htm | Gizartea | Suteen ondorioz, Nafarroan egoera «larria» da | Obanos, Legarda, Muruzabal, Belaskoain, Zabaltza, Ubani eta Valtierra herriak eta Sendaviva parkea hustu dituzte, baita Garesko hainbat auzo ere. Alaitz mendilerroan eta Arroitzen ere suteak daude. Gipuzkoan, halaber, Arastortz mendian piztu da sua. | Suteen ondorioz, Nafarroan egoera «larria» da. Obanos, Legarda, Muruzabal, Belaskoain, Zabaltza, Ubani eta Valtierra herriak eta Sendaviva parkea hustu dituzte, baita Garesko hainbat auzo ere. Alaitz mendilerroan eta Arroitzen ere suteak daude. Gipuzkoan, halaber, Arastortz mendian piztu da sua. | Suteek hartu dute Nafarroa erdialdea. Erreniega hegoaldetik Valtierraraino, hainbat sute piztu dira arratsaldeko lehen ordutik, eta ondorioz Nafarroako Gobernuak suteen larrialdietarako eta babes zibiletako planen 2. maila aktibatu du. «Egoera larria da», onartu du Javier Remirez presidenteordeak. Iluntzean haizeak norabidea aldatzea espero da, eta kasu batzuetan lagungarri izango bada ere, kezkagarria izan daiteke beste zonalde batzuetan. Horregatik Amparo Lopez Barne zuzendariak ohartarazi du «gau benetan zaila» espero dutela.
Egoeraren argazki orokorra azaltzeko eta herritarrei «lasaitasunerako eta erantzukizunerako» mezua helarazteko agerraldia egin dute Remirezek eta Lopezek, Iruñeko larrialdi zerbitzuen egoitzan. Suteen ondorioz, itzaltze lanetan ziharduten bi langile ospitaleratu dituzte kea irentsi dutelako, baina gainerakoan ez dago zauriturik. Kaltetutako inguruetako herritarrei etxeetan geratzeko gomendatu diete, agintariek kontrakoa esaten ez duten bitartean. Irizpidea da sua herrietara gerturatzen denean, etxeak hustea.
Suhiltzaileak gogotik ari dira lanean Nafarroan, azken orduetan piztutako suteak kontrolpean hartu nahian. Legardan piztu da sute handienetako bat, autobidearen eta gasolindegi baten inguruan, eta hainbat herritar ebakuatu behar izan dituzte. Nafarroako larrialdi zerbitzuak jakinarazi du Obanos, Legarda, Muruzabal, Belaskoain, Zabaltza, Bidaurreta, Etxarri, Ziritza eta Ubani herriak hustu dituztela. Garesko Udalak tokia egokitu du herri horietako herritarrei aterpea emateko: Legarda eta Muruzabaletik ebakuatutako herritarrak Garesko frontoira eraman dituzte aurrena, baina Euskadi Irratiak jakinarazi duenez, bertan babes hartu duten bizilagunei handik ateratzeko esan diete gero, sugarrak herrira gerturatzen ari zirelako. Hain zuzen, udalerriko hiru auzo ere jendez husten ari dira. Iluntzean, ordea, Obanos eta Muruzabaleko bizilagunek etxera itzuli ahal izan dute.
Halaber, Erriberan, Arguedasen beste sute bat piztu da, Bardean, eta Sendaviva parkea hustu behar izan dute—2.500 lagun inguru zeuden parkean hustu dutenean—. Suteak aurrera egin du arratsaldean, eta ondorioz, Valtierrako etxe batzuk ere hustu dituzte. Sendavivako arduradunek ohar bidez azaldu dute bertako animaliak «salbu» daudela, «haietako batzuk tokiz mugitu ostean».
Beste bi sute ere piztu dira azken orduotan: Alaitz mendilerroaren hegoaldeko aldean bata, Unzue mendiaren iparraldean; eta Arroitz inguruan, Los Arcosetik gertu, bestea.
Nafarroako Gobernuak inguruetako bizilagunei eskatu die lasai egoteko eta etxetik ez ateratzeko, baldin eta beren herriak uzteko abisurik jaso ez badute. Iruñetik Garesko norabidean, Astraingo irteeratik A-12 errepidea moztuta dago, bi norabideetan (autobideko 9. kilometro eta 24. kilometro parean. Arronizko sutearen ondorioz, hegoalderago ere, 51, kilometroan, autobidea itxita dago.
Baliabide guztiekin
Horrez gain, larrialdi zerbitzuek jakinarazi dute beren baliabide guztiak erabiltzen ari dela, eta, gainera, laguntza eskatu diotela Espainiako Gobernuari, airez suak itzaltzen lagun diezaien. Halaber, Espainiako armadaren esku hartzea ere galdegin dute. Allozko urtegia hustu dutela ere zehaztu dute, handik ura hartzeko. Hain zuzen, ur-hegazkin bat bertaratu da, eta Obanosko etxeen gainean ura botatzen aritu da.
Remirezek onartu du sute asko izateak baliabide aldetik «estres egoera» ekarri duela. Espainiako Gobernuak bere baliabideak eman arren, inguruko lurraldeetan (Errioxan eta Aragoin, kasurako) egoera antzekoa da, eta hango baliabideak ere %100ean ari dira erabiltzen itzaltze lanetan.
Horregatik. Nafarroako Gobernuak larrialdi kabinetea bildu du suteen bilakaera jarraitzeko. Helikopteroetako batek Nafarroa erdialdea zeharkatu du airetik suteen argazki orokorra izateko. Agintarien arabera, egoera «larria» da. Larrialdiko 2. plana aktibatuta, debekatu egin diete nekazariei makinekin egin beharreko uzta biltzeko lanak egitea. Aurreko egunetan, gomendio hori bera egin dute. Remirezek ez du baieztatu nahi izan, baina Arguedasko sutearen kasuan gobernuko iturriek azaldu dute uzta biltzeko makina batek eragindako txinparta batek eragin duela sutea.
Remirezek zuhur jokatu nahi izan du. Larrialdi zerbitzuek adierazi dute nekazariak lanean ari direla kaltetutako eremuetan suebakiak egiten. Amparo Lopezen arabera, suebakiak «eraginkorrak» izaten ari dira.
Halaber, Nafarroako Gobernuko basozainek bi zaintza postu ezarri dituzte Erreniegan eta Yugon, bai Legardako eta bai Arguedasko suteen bilakaera zaintzeko.
Olletan eta Tafallan ere sute bana piztuta dago. Azken herri horretan, erein gabeko soro bat hartu du suak, eta itxi egin behar izan dute Artaxoa eta Tafalla arteko errepidea.
Gipuzkoan ere sua
Gipuzkoan ere izan da sute bat: Arastortz mendian (Gipuzkoa), Ataun eta Zaldibia artean. Herritarrek eman dute abisua, 11:00 aldera, eta suhiltzaileak eta basozainak bertaratu dira, itzaltzera. Horretan ari dira orduz geroztik. Iristeko zaila den eremu malkartsu batean piztu da sua, eta itzaltze lanak zailtzen ari da hori. Hala ere, momentuz, ez da iritsi Aralarko parke naturaleko lurretara, eta, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, kontrolpean dute sutea. Ez dakite sua nola sortu den. |
2022-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/214832/euskal-elkargoak-bermatuko-du-brebetako-azterketen-zuzenketa.htm | Gizartea | Euskal Elkargoak bermatuko du brebetako azterketen zuzenketa | Uztailaren 12an zeremonia ofiziala eginen dute elkargoaren egoitzan, zientzietako azterketa euskaraz gainditu duten ikasleei dagokien nota egiaztatzen duen agiria emateko. Parisen erantzunik jaso gabe, okupazioa bertan behera uztea erabaki du Seaskak. | Euskal Elkargoak bermatuko du brebetako azterketen zuzenketa. Uztailaren 12an zeremonia ofiziala eginen dute elkargoaren egoitzan, zientzietako azterketa euskaraz gainditu duten ikasleei dagokien nota egiaztatzen duen agiria emateko. Parisen erantzunik jaso gabe, okupazioa bertan behera uztea erabaki du Seaskak. | «Parisen ezezkoarekin, baina gure herriaren babesarekin». Pirinio Atlantikoetako Akademia Ikuskaritzaren Baionako egoitzaren okupazioa bertan behera utziko duela iragarri du Seaskak, agerraldi jendetsu batean. Asteazkenean abiatu zuten ekintza, azterketak euskaraz pasatzeko eskubidea aldarrikatzeko, eta iragarria zuten ez zirela mugituko harik eta Pap Ndiaye Frantziako Hezkuntza ministroarekin bilkura bat lortu arte. Lau egunen buruan, isilik segitzen du Frantziako Gobernuak, baina Euskal Hirigune Elkargoaren babesa jaso dute larunbetan: brebetako zientzietako proba euskaraz erantzunen duten ikasleen zuzenketa bermatuko du Ipar Euskal Herriko erakundeak.
Ekainaren 30 eta uztailaren 1ean iragatekoak dira brebetako azterketak Ipar Euskal Herrian. Seaskako 250 ikaslek euskaraz eginen dituzte zientzietako azterketak, eta, uztailaren 5ean, Euskal Elkargoak egoitza publiko bat ezarriko du Seaskaren esku, euskarazko azterketak Seaskakoak ez diren irakasle aditu eta euskaldunek zuzendu ditzaten. Frantziako Hezkuntza Ministerioak zuzenketa ofizialak egiten dituen baldintza beretan iraganen da. Uztailaren 12an zeremonia ofiziala eginen dute bakoitzari dagokion nota emateko.
Berez, Frantziako Hezkuntza Ministerioak ematen ditu diplomak; Euskal Hirigune Elkargoarena ez da funtsezko aterabide bat, baina indar handiko keinua da. «Ez du brebetaren balio bera izanen, baina erakunde ofizial batek babestutako agiri bat izanen da. Ez da frantses diploma nazional bat izanen, baina agiri ofiziala izanen da, eta hori urrats handia da», adierazi du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak.
Aspaldikoa da azterketak euskaraz egin ahal izateko eskakizuna, bai baxoan eta baita brebetan ere. Brebetari dagokionez, 1995etik Historia eta Geografiako proba euskaraz erantzuteko baimena zuten ikasleek, eta Matematikan tolerantzia bazen; haatik, gaiak frantsesez ematen zitzaizkien ikasleei. 2016ko erreformarekin etorri zen aldaketa: lehenago ziren hiru probei beste bat gehitu zitzaien, zientzietakoa. 2017an aplikatu zen lehen aldiz, eta, gainerako probetan bezala, euskaraz erantzun zuten ikasleek. Baina, 2018an, jarrera aldatu zuen Frantziako hezkuntza administrazioak: euskaraz egindako zientzietako azterketak bahitu zituzten zuzenketa zentroetatik, eta zuzentzaile erdaldunei zuzenarazi zizkieten. Hala, behar baino askoz ere emaitza apalagoak lortu dituzte ikasleek.
Ekintza gehiago
Brebetaz gain, heldu den astelehenetik goiti hasiko dira baxoko ahozkoak ere. Bordeleko Errektoretzak epaimahai euskaldunak ez izendatzea erabaki duela iragarri du Jorajuriak, Euskararen Erakunde Publikoarekin izenpetu zuten hitzarmena haustea leporatuta. «Baxoko azken proba den Ahozko handia aurkeztuko duten ehun ikasletik 90ek frantses hutsean egin beharko dute. Mundu mailan giza eskubideei buruzko lezioak ematen dituen Frantziako Estatuak gure haurren hizkuntza eskubideak lotsagabeki zapalduko ditu berriz ere», deitoratu du Jorajuriak.
Dozenaka jende bildu dira Akademia Ikuskaritzaren egoitzan Seaskaren ekintza bukatzeko. Ikasleak, gurasoak, irakasleak, baina baita ikastolen elkarteari babesa erakustera etorritako herritarrak ere. Azterketak euskaraz! oihuen artean, txaloka eman diote amaiera lau egun iraun duen protestari. Okupazioak iraun duen lau egunetan lortutakoa azpimarratu du Jorajuriak. «Lau egun hauetan bisita andana jaso dugu: etorri dira hautetsiak, baina etorri dira Frantziako Asanblearako hautagaiak ere. Horietako batzuk diputatuak izanen dira bihar, eta engaiamendua hartu dute denek Hezkuntza ministroari lehenbailehen bilkura bat eskatzeko. Hemengo hautetsiek ere gure borroka sostengatuko dute, eta mezua pasaraziko dute Parisera. Ez dira elkor egoten ahalko herri oso baten eskaera bat badelarik parean». Ondoko asteetarako ekintza gehiago pentsatuak dituztela ere iragarri du.
Frantziako Poliziaren bortizkeriarekin abiatu zen Seaskaren ekintza, joan den asteazkenean. Bordeleko errektorearen agindua izan zela salatu du gaur Jorajuriak. «Bisagni-Faure anderea ministerioz tronpatu da; Hezkuntza Ministerioan baino, Barne Ministerioan etorkizun handiagoa ikusten diogu». Azken egunetan jaso duten babesak Ipar Euskal Herrian euskarazko irakaskuntzari begira dagoen atxikimendua erakusten duela azpimarratu du. «Ez gara bizpahiru guraso; milaka gara. Seaska ez da soilik guraso batzuen proiektua: lurralde oso baten proiektua da». |
2022-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/214833/sarek-salatu-du-euskal-presoen-36-urruntze-politiken-menpe-daudela.htm | Politika | Sarek salatu du euskal presoen %36 urruntze politiken menpe daudela | Azken lau urteetan hartu diren erabakien balorazioa egin du, etsipena ezkutatu ezinik: «moteltasun ulertezin» bat ikusten dute erabakietan | Sarek salatu du euskal presoen %36 urruntze politiken menpe daudela. Azken lau urteetan hartu diren erabakien balorazioa egin du, etsipena ezkutatu ezinik: «moteltasun ulertezin» bat ikusten dute erabakietan | «Gaur lau urte bete dira Sanchez presidenteak publikoki esan zuenetik Espainiako Gobernuak hiru hamarkada luzez aplikatutako salbuespeneko espetxe politika kentzeko eta espetxe politika arrunta ezartzeko prozesu bati ekingo ziola», azaldu du gaur arratsaldean Nafarroako Sareko ordezkari Mikel Mundiñano Larrazak erakundeak Iruñean egin zuen mobilizazioaren amaieran. Eta balantzea egiteko unea dela argudiatuta, datu bat eman du prozesua nahi luketena baino motelago doala esateko: «Urruntze politikarekin amaitzeko lehen urratsak eman dira azken urte hauetan, baita graduen progresioa ere. Baina, lau urteren ostean, oraindik ere euskal presoen % 36 urruntze-politika horren menpe dago». Ez dute hor bakarrik ikusten hobetu beharra. «Lehen graduarekin amaitu den arren, bigarren gradutik hirugarrenera pasatzeko urratsa edota baimenak eskuratzeko urratsa 21 presori soilik onartu zaie», salatu du. «Datuek moteltasun ulertezin bat islatzen dute, are gehiago azken asteetan. Izan ere, ia bi hilabete igaro dira azken Euskal Herriratzea eman zenetik. Zertara dator moteltasun hau? Are gehiago, zertara dator geldialdi hau?». Hori salatzeko izan da gaurko protesta; manifestazio bat izan da. Lanean jarraitzeko deia egin dute: «Bereziki, hasitako bideari bultzada ematen jarraitzeko. Argi baitugu jendarte zibilaren aktibazioari esker iritsi garela honaino eta urratsak ematen jarraituz. Salbuespeneko espetxe politikarekin behin betiko amaitzeko aukera dugu eskuartean eta lortu artean ez gara pausatuko». |
2022-6-18 | https://www.berria.eus/albisteak/214834/herritarrak-lehenetsiko-dituen-hiri-eredua-eskatu-dute-donostian.htm | Gizartea | Herritarrak lehenetsiko dituen hiri eredua eskatu dute Donostian | 2.000 lagun mobilizatu dira Donostiako udal gobernua sustatzen ari den ereduaren kontra, antolatzaileen arabera. Hiriaren turistifikazioa, etxebizitza larrialdia, eta hirigintza politika «erasokorrak» salatu dituzte, besteak beste. 46 eragilek egin dute bat deialdiarekin, eta elkarlan horrek «segida» izango duela aurreratu dute. | Herritarrak lehenetsiko dituen hiri eredua eskatu dute Donostian. 2.000 lagun mobilizatu dira Donostiako udal gobernua sustatzen ari den ereduaren kontra, antolatzaileen arabera. Hiriaren turistifikazioa, etxebizitza larrialdia, eta hirigintza politika «erasokorrak» salatu dituzte, besteak beste. 46 eragilek egin dute bat deialdiarekin, eta elkarlan horrek «segida» izango duela aurreratu dute. | Egungoaren oso bestelako Donostia bat, herritarren beharrek gidatua, kapitalaren interesek bainoago. Horixe aldarrikatu dute 2.000 lagunek baino gehiagok Gipuzkoako hiriburuan, antolatzaileen arabera, hiriko 46 eragilek deitua zuten manifestazioarekin bat eginda. Hirian bogan dagoen ereduak kezkatuta elkartu dira mugimendu horiek, iritzita udal gobernua sustatzen ari den ereduak ondorio «gero eta kaltegarriagoak» eragiten dituela herritarren bizi baldintzetan. «Etxebizitza larrialdia», «ekonomia eredu prekarizatzailea», kalearen merkantilizazioa», «hiriaren elitizazioa», «hirigintza politika erasokorrak» eta «ondare arkitektonikoaren suntsiketa» zerrendatu dituzte horien artean.
Hain justu, azken horren erakusle agerikoenetakoa den eraikinetako baten lekuko izan dira mobilizazioaren lehen metroetan: Arte Ederren eraikinarena. Eusko Jaurlaritzak kultur ondare izendatutakoa luxuzko hotel bat eraikiko dutela jakin da berriki.
Lelo oihukatuenak, ez alferrik, hiriaren turistifikazioaren eta espekulazioaren kontrakoak izan dira. Hala iritsi da manifestazioa Parte Zaharrera, arazo horren ispilu nagusia den eremura, «Hotel gehiago ez» eta «etxeak bizitzeko, ez espekulatzeko» oihu artean. Larunbat arratsaldea izaki, salatzen ari ziren ereduaren erakusle izan da hiriaren erdigunea: turista ugari harriduraz mobilizazioari so, ezohikoa hori bailitzan.
Olatuak «itsasoan»
Zerbitzuei eta turismoari emandako hiri eredua eta horren ondorioak ez ezik, hirigintza proiektuak ere salatu dituzte. Olatuak «itsasoan» nahi dituztela aldarrikatu dute, Martutene auzoko Antondegi parkean ezarri asmo duten olatu artifizialezko surf parkearen harira, eta metroaren kontrako aldarriak ere izan du presentzia. Donostiako Udala sustatzen ari den «hirigintza politika erasokorraren» adibide dira horiek, antolatzaileek manifestazioaren azpimarratu zutenez. Baina ez horiek bakarrik: zaku hortan sartu dituzte «auzo guztietan egitasmo urbanistiko polemikoen ugaritzea, hotel eta alojamendu turistikoak mugagabe hedatzea, merkatalgune handi gehiago zabaltzea eta udalerrian gero eta urriagoak diren ingurune naturalen nahiz baserri-lurren txikizioa dakarten proiektuak».
Josune Dorronsoro metroaren kontrako Satorralaia mugimenduko kideak eta Andoni Lamarka Ondare-SS Donostiako hirigintza ereduaren aurkako eragilekoak hartu dute hitza mobilizazioaren amaieran, Alderdi Ederren, eta 46 eragileen artean egindako idatzia irakurri. «Epe motzeko etekinek soilik gidatutako» ereduaren aurrean, «herritarren eta auzoen beharrei begira» jartzeko deia zabaldu dute, eta, horretarako, antolaketaren beharra nabarmendu. Gaurkoan «kezka berdintsuak partekatzen dituzten» eragileek bat egin moduan, aurrerantzean ere elkarlan horrek «segida» izango duela iragarri dute, eta horretan parte hartzera animatu zituzten bertaratutakoak.
Aldi berean, horren premia ere mahaigaineratu dute. Izan ere, Hiri Antolamendurako Plan Orokorra berritzeko prozesua abiatu du Donostiako Udalak, eta, orain arteko moduan jarraituz gero, etorkizuna «gehiago baldintzatzeko eta serioski kaltetzeko arriskua» dagoela ohartarazi dute. Zentzu horretan, udalak «indar ekonomiko nagusiekin bat ez datozen» iritziei «entzungor» egiten diela salatu dute. |
2022-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/214863/galipentzu-eta-erreniegako-suteak-dira-kezka-iturri-nagusiak.htm | Gizartea | Galipentzu eta Erreniegako suteak dira kezka iturri nagusiak | Hamahiru herri hustu dituzte, 800-900 pertsona denera. | Galipentzu eta Erreniegako suteak dira kezka iturri nagusiak. Hamahiru herri hustu dituzte, 800-900 pertsona denera. | Suak ikusmira beldurgarria utzi du Nafarroan igandean ere. Larunbatean bezala, aspaldian ez bezalako suteak izan ziren atzo, Ezkaba menditik Valtierraraino, eta izua eta tristura elkarren eskutik ibili ziren hara eta hona, sugarren aurretik eta ondoren. Nafarroako Gobernuak suteen larrialdietarako eta babes zibiletako planen 2. maila aktibatu zuen larunbatean, eta lasaitasuna eskatu du asteburuan ere. Bi egunez suaren kontra lanean aritu ondoren, ordea, emaitza hau da: hainbat sute kontrolatu gabe daude oraindik, hamahiru herri hustu dituzte, eta zortziehun pertsona inguruk etxetik kanpo pasatu behar izan dute gaua. Javier Remirez Nafarroako lehendakariordeak iragarri du oraingoz mantendu egingo dutela babes zibiletako planen 2. maila, datozen orduak ere oso biziak izango direlakoan. Pozik agertu da, ordea, ez delako inor larri zauritu, eta «kalte pertsonalak» urriak izan direlako. Sua hasi zenetik, etenik gabe aritu dira suhiltzaileak, basozainak, poliziak eta larrialdi zerbitzuetako kideak sua itzaltzeko lanetan, eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako suhiltzaileak ere aritu dira.
Ikusi gehiago: Argazki bilduma
Remirezek beharrezkorik ez den bidaiarik ez egiteko eskatu die herritarrei. Gobernuaren lehentasuna inor ez zauritzea dela esan du. Nekazariei agindu diete bertan behera uzteko makinekin egitekoak dituzten lanak, eta Los Arcosen laborari bat atxilotu dute arau hori hausteagatik eta poliziei aurre egiteagatik. Hainbat iturriren arabera, baliteke uzta biltzeko lanetan piztu izana suak; uzta jasotzeko sasoia da hau, eta, azken asteetako lehortearen ondorioz, edozein gar nahikoa da sute handi bat eragiteko.
Amparo Lopez Barne zuzendariak esan du eskura izan ditzaketen baliabide guztiak dituztela. «Egoera zaila da», esan du, baina. Los Arcosko sutea kontrolatzeko bidean zirela adierazi zuen atzo, eta kezka handiena Olletako suak eragiten ziela ere aitortu zuen. Gesalatz ibarrean, Olletako sua berriro piztu zen larunbat gauean, eta Etxarren, Arguiñariz eta Girgillao hustu zituzten. Gero, San Martin Unx hustu zuten, eta azkenik, Uxue. Igande arratsaldean, Makirriain, Santsoain, Amatriain, Olleta, Biguria eta Lerga hustu zituzten. Bart gauean, Galipentzu ere hustu dute. Ezkaban ere sua piztu da asteburuan, eta Erriberan Arguedas inguruan piztu zena egonkor dagoela jakinarazi zuten atzo.
Igandean, zazpi sute egon dira piztuta, eta horietatik bost kontrolatu gabe izan dituzte hainbat unetan. Goizean goiz, egoerarik txarrena Orbaibarkoa izan zen: sua piztu zen Uxuen, eta San Martin Unxera iritsi zen. Bigarren herri hori hustu egin zuten goizean, eta, Euskadi Irratiak jakinarazi zuenez, herriko eraikinak salbatzeko lanetan aritu ziren. Azkenean, inguruak erre diren arren, herria salbu dago. Gero, ordea, suak Uxuerantz egin zuen, eta arratsaldeko lehen orduan herri hori hustu behar izan zuten, sua hurbil zegoela eta. Gari soroak daude inguru horretan, eta, orduko 30 kilometroko haize boladekin, azkar zabaldu zen. Tafallako belodromoa egokitu dute sanmartindarrak hartzeko. Une honetan, Galipentzu, Olleta eta Erreniegako suteak dira kezka iturri nagusiak.
Gaur, 35 graduraino
Atzo tenperatura apur bat jaitsi bazen ere, bero handia egiten jarraituko du datozen orduotan, eta Nafarroa erdialdean 35 gradu ingurura iritsiko da termometroa. Euririk ez du egingo. «Egoera kritikoa da», aitortu zuen atzo berriro Javier Remirez presidenteordeak. Larunbat iluntzean haizeak norabidez aldatuko zuela espero zen, eta, leku batzuetan lagungarri izan bazitekeen ere, beste batzuetan ez du batere lagundu. Larunbatean hamabost herri inguru hustu zituzten sua hurbil zegoelako, eta horiei beste lau gehitu zitzaizkien gauean, Legardako sutearen hurbiltasunagatik: Muzki, Biguria eta Arzotz Gesalatz ibarrean, eta Artazu, Mañeruibarren. Done Jakue bidea egiten ari direnei ez ateratzeko eskatu diete, eta aterpetxeetan geratzeko.
Valtierrako eta Arguedasko bizilagunak etxera itzuli ahal izan ziren atzo. NA-121 errepidea, ordea, itxita egon zen Valtierran, Los Abetos hotelaren parean. Gogoratu behar da duela sei hilabete aspaldian ez bezalako uholdeak izan zirela Nafarroan, eta orduko horretan errepide hori leku horretan ere itxi egin behar izan zutela, Ebro ibaiak gainezka egin ostean. Beroak eta lehorteak gutxienez asteazkenera arte iraungo dutela iragarri dute.
Suteak zerk piztu dituen galdetuta, Remirezek esan du ikertzen ari direla, baina lehen susmoen arabera, denek ez dutela jatorri bera. Batean, gutxienez, esan du gizakien jardunak ez duela zerikusirik izan, baina beste batean bai: nekazaritza lanen ondorioz piztu da sua. Dena den, «okerrak izan daitezkeen bakarkako jokabideez haratago», nekazariei eskerrak eman dizkie dituzten baliabideak larrialdi zerbitzuen esku uzteagatik: «Asko erraztu digute lana».
Lasai egoteko deia
Egoeraren argazki orokorra azaltzeko eta herritarrei «lasaitasunerako eta erantzukizunerako» mezua helarazteko agerraldi bat egin zuten atzo ere Remirezek eta Lopezek, Iruñeko larrialdi zerbitzuen egoitzan. Suteen ondorioz, itzaltze lanetan ziharduten bi langile ospitaleratu dituzte kea irentsi dutelako, baina gainerakoan ez dago zauriturik. Kaltetutako inguruetako herritarrei etxean geratzeko gomendatu diete, agintariek kontrakoa esaten ez duten bitartean. Irizpidea da sua herrietara gerturatzen denean etxeak hustea.
Remirezek onartu du sute asko izateak baliabide aldetik «estres egoera bat» ekarri duela. Larrialdi zerbitzuak beren baliabide guztiak erabiltzen ari dira. Gainera, laguntza eskatu diote Espainiako Gobernuari, airez suak itzaltzen lagun diezaien. Espainiako Gobernuak bere baliabideak eman arren, inguruko lurraldeetan (Errioxan eta Aragoin, kasurako) antzekoa da egoera, eta han ere dituzten baliabide guztiak ari dira erabiltzen itzaltze lanetan. Espainiako armadaren larrialdietarako unitateak esku hartzea ere galdegin du gobernuak. Ur hegazkin bat Allozko urtegitik ari da ura hartzen sua itzaltzeko.
Helikopteroetako batek Nafarroa erdialdea zeharkatu du airetik suteen argazki orokorra izateko. Suterik larriena Legardakoa izan zen atzo. Autobidearen eta gasolindegi baten inguruan piztu zen, eta hainbat herritar ebakuatu behar izan zituzten. Nafarroako larrialdi zerbitzuak jakinarazi zuenez, lehen aipatutakoez gain, sute horrengatik Obanos, Legarda, Muruzabal, Belaskoain, Zabaltza, Bidaurreta, Etxauri, Ziritza eta Ubani herriak hustu zituzten, eta Garesko hiru auzo.
Halaber, Erriberan, Arguedasen, beste sute bat piztu zen, Bardean, eta Sendaviva parkea hustu behar izan zuten —2.500 lagun inguru zeuden parkean—. Suteak aurrera egin zuen arratsaldean, eta, ondorioz, Valtierrako etxe batzuk ere hustu zituzten. Sendavivako arduradunek ohar bidez azaldu zuten han dauden animaliak «salbu» daudela, «haietako batzuk tokiz mugitu ostean». Olletan, Tafallan, Alaitz mendilerroaren hegoaldean (Unzue mendiaren iparraldean) eta Arroitz inguruan, Los Arcosetik gertu, beste sute bana piztu ziren. |
2022-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/214867/gelak-ituntzeko-irizpidea-aldatzea-leporatu-dio-tellituk-jaurlaritzari.htm | Gizartea | Gelak ituntzeko irizpidea aldatzea leporatu dio Tellituk Jaurlaritzari | Datozen sei urteetarako planifikazioan aldaketa «bat-batean» egin izana salatu du Ikastolen Elkarteko zuzendariak Araba Euskaraz-en hasiera ekitaldian, Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburua aurrean zela. Horrek erantzun dio ez dela horretarako eguna, ezta gonbidatu bat hartzeko modua ere. | Gelak ituntzeko irizpidea aldatzea leporatu dio Tellituk Jaurlaritzari. Datozen sei urteetarako planifikazioan aldaketa «bat-batean» egin izana salatu du Ikastolen Elkarteko zuzendariak Araba Euskaraz-en hasiera ekitaldian, Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburua aurrean zela. Horrek erantzun dio ez dela horretarako eguna, ezta gonbidatu bat hartzeko modua ere. | Gaur goizeko hamarretan abiatu da Araba Euskarazen 42. aldia, Olarizun, Argantzon ikastolaren alde. Beroa zen eguneko protagonista nagusia izatekoa, baina hasiera ekitaldian Koldo Tellitu Ikastolen Elkarteko lehendakariak eta Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak izan duten xextra izan da goizeko hizpide nagusietako bat.
Hasiera ekitaldian Liher Larrea Arabako ikastolen ordezkariak esan du «ezberdintasunak alde batera utzi eta elkarrekin dantzatzen ikasi» behar dela. Ondoren, ordea, honela mintzatu da Tellitu: «Ospakizun eguna izanik ere, badira ikastoloi egunaz guztiz gozatzea eragozten dizkigun laino batzuk ere». Ondoren, azaldu du hezkuntza itunean jasotako Euskal Hezkuntzaren Zerbitzu Publikoaren ideia ez dagoela gehiegi barneratuta hezkuntza komunitatean eta sindikatuetan, ezta alderdi politikoen artean ere.
«Guk euskal hezkuntza zerbitzu publikoa kontzeptua erabiltzea nahiko genuke, eta geure buruari galdetzen hasi gara ea akordioa sinatu duten alderdiek benetan horretan sinesten duten. Legea mahai gainean egoteko gutxi falta da, eta egoera horrek kezkatzen gaitu. Geure buruari galdetzen diogu benetan berdinak izango garen, eskubide eta betebeharrei dagokienez, Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoan sartuko garen ikastetxeak. Eta, zehatzago esanda, eta akordioaren sinatzaileei zuzenduta, argi duzue ikastolek hezkuntza sistemaren etorkizunean izango duten zeresana eta zeregina zein den?», galdetu du Tellituk.
Eta gero zuzenean zuzendu zaio Hezkuntza Sailari, sailburuaren aurrean. Tellituk salatu du Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako planifikazioa egiteko orduan «bat-batean» gelak ituntzeko irizpidea aldatu egin dela, eta arriskuan jartzen ari direla ikastola txikiek bizirik irautea, lerro bakarrekoentzat: «Proposatutako planifikazio ereduak gelak ixtea ekar bailezake, eta, sei urterako denez, hemendik sei urtera oso egoera larrian gera bailitezke». Ez du alferrik esan Olarizun, Argantzon ikastola baita Arabako txikiena. 2003ko urriaren 27an ireki zuten, eta egun 68 ikasle ditu. 2021-2022ko ikasturtean, Haur Hezkuntza eta Lehen Hezkuntza ikastola horretan osorik egin duen lehen promozioa irtengo da bertatik.
Tellituk esan du arazo hori konpondu beharrekoa dela, eta euren ustez ez duela konponbide zaila. «Itxoin daiteke legea adostu arte ere, baina, bitartean, akordioak behar ditugu. Hezkuntza Sailaren eskuetan dago hori bideratzea. Egun dagoen planifikazioa ez dugu onartzen, baina egingarria ikusten dugu akordioa, duela hiru asteko planteamendura itzulita. Gu prest gaude, baina garbi utzi nahi dugu ere ez dugula ikastola bakar bat ere itxiko».
Hitza hartu duenean, Bildarratzek esan du gaurkoa festa eguna dela, eta ez dela horretaz hitz egiteko eguna. Gainera, erantzun dio ez dela hori gonbidatu bat hartzeko modua ere.
Beroa eta omenaldiak
Euskaltzaleak goizean goizetik bildu dira Olarizun, egun hauetako beroari aurre eginez. Goizean fresko bazegoen ere, lehen orduak pasatu ahala tenperaturak gora egin du, eta itzala eta eguzkitako krema dira eskura izan beharrekoak, besteak beste. Ibilbidea motza da, baina Haritza, Pagoa eta Ametza guneetan aukera ugari dago heldu eta haurrentzat. 19:00etan amaituko da jaia.
8. alaba lelopean egiten ari dira jaia, Arabako zortzi ikastolek antolatua, Argantzongo ikastolarentzat eraikin berri bat egin ahal izateko dirua biltzeko helburuz. Zortzi ikastoletako bakoitzean komunitatearentzat lan aipagarria egin duen pertsona bana omendu dute; horiekin batera, Anjel Olalde ere omendu dute, hainbat urtetan Araba Euskaraz antolatzeko koordinazio lanetan egindako lanagatik.
Gainera, Arabako Alea aldizkariari ere omenaldia egin diote ekitaldian, «Araban euskararen alde auzolanean dabilen eta Araba Euskaraz-ekin ere askotan eskuz esku ibiltzeagatik». |
2022-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/214868/parte-hartzea-3811-izan-da-1700etan-frantzian.htm | Politika | Parte hartzea %38,11 izan da 17:00etan, Frantzian | Frantziako hedabideen arabera, Frantziako Asanblearako bozetako abstentzioa %54 izanen da, joan den igandean baino %1,1 gehiago. | Parte hartzea %38,11 izan da 17:00etan, Frantzian. Frantziako hedabideen arabera, Frantziako Asanblearako bozetako abstentzioa %54 izanen da, joan den igandean baino %1,1 gehiago. | Lehen datuen arabera, Frantziako Asanblearako bozen bigarren itzulian apur bat apalduko da parte hartzea Frantzian, lehen itzuliarekin alderatuta. 17:00etarako herritarren %38,11k zuen botoa emana, gaur zortzi baino %1,31 gutxiagok. Hauteskundeen lehen itzulian %39,42k eman zuen botoa arratsalderako. Frantziako hedabideek egindako estimazioen arabera, parte hartze orokorra lehen itzulian baino pixka bat apalagoa izanen da ororen buru: %46ko emaitza aipatu dute.
2017ko hauteskundeekin alderatuta ere igo egin da parte hartzea. Orduko horretan %35,33ak bozkatu zuen arratsaldean. Apirileko presidentetzarako hauteskundeekin alderatuta, baina, nabarmen jaitsi egin da, espero zitekeekin bezala. Apirilaren 24ean, bigarren itzuilan, %63,23 izan ziren arratsaldean botoa ematera hurbildu zirenak.
Ipar Euskal Herriko datuak ezezagunak dira oraingoz. Pirinio Atlantikoeta departamenduan herritarren %45,77 hurbildu da hauteslekuetara arratsaldeko 17:00etarako. Ipar Euskal Herriko hiru hautesbarrutietan NUPES eta Esemble koalizioen arteko lehia izanen da. Lehen itzulian, Emmanuel Macron Frantziako presidentearen aldeko hautagaiak gailendu ziren.
Jarraipena Berrian eta Euskal Irratietan
Gaur arratsaldean itxiko dituzte bozkalekuak, eta BERRIAk emaitzen kontaketaren berri emango du, hiru arreta gune nagusirekin: Ipar Euskal Herria, Frantzia eta Korsika. Webgunean Euskal Herriko hiru barrutietako emaitzak emango ditu, grafikoen bitartez. Gainera, Lapurdiko, Nafarroa Behereko eta Zuberoako herri guztietako datuen mapa bat kontsultatu ahalko da. Iparralde osoko emaitzak batuta, boz gehien bildu duen hautagaitza zein den ere jakinaraziko du BERRIAk.
Euskal Irratiek emankizun berezi bat egingo dute, 18:00etan. Euskarazko lau irratietan FM bidez eta Internet bidez entzuteko aukera izateaz gain, BERRIAren webgunean ere jarraitu ahalko da. |
2022-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/214869/paul-haggis-zinemagilea-atxilotu-dute-italian-neska-bat-hainbat-aldiz-bortxatzea-leporatuta.htm | Kultura | Paul Haggis zinemagilea atxilotu dute Italian, neska bat hainbat aldiz bortxatzea leporatuta | Brindisiko Fiskaltzaren arabera, aireportuan utzi du ondoren. Sexu-indarkeria delitu lerria leporatu diote | Paul Haggis zinemagilea atxilotu dute Italian, neska bat hainbat aldiz bortxatzea leporatuta. Brindisiko Fiskaltzaren arabera, aireportuan utzi du ondoren. Sexu-indarkeria delitu lerria leporatu diote | Italiako Poliziak Paul Haggis zinemagile kanadarra atxilotu du. Crash filmagatik 2006an film onenaren Oscar saria jaso zuen zuzendariari sexu-indarkeria delitu larria eta lesioak leporatzen dizkiote, Ostunin gazte atzerritar bat hainbat aldiz bortxatu duelakoan. Italiako herri horretan da behin-behinean Haggis, hilaren 21etik 26ra egitekoa den Allora Fest jaialdian parte hartzeko.
Brindisi probintziako fiskaltzak jakinarazi duenez, eta Italiako prentsak jaso duenez, hainbat alditan behartu du Haggisek gaztea bere borondatearen kontra sexu harremanak izatera. Horien ostean, Brindisiko aireportura eraman du, eta han utzi du agerikoa izan arren ez zegoela egoera fisiko eta psikologiko onean.
Aireportuan, gertatutakoaren berri eman du neskak, eta Brindisiko ospitale batera eraman dute. Sexu erasoen kontrako protokoloa aktibatu dute orduan. Emakumea hasieran oso nahasita zegoela jakinarazi dute, baina bere onera etorri denean salaketa jarri du. Orduan atxilotu dute Haggis.
Allora Fest jaialdian hitzaldi bat ematekoa zen Haggis, Edward Norton eta Michael Nozikekin batera. |
2022-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/214870/moto-gidari-bat-hil-da-istripuz-beran.htm | Gizartea | Moto gidari bat hil da istripuz, Beran | Frantziako herritartasuna duela zabaldu dute, baina ez da zehazterik izango oraingoz euskal herritarra ote den. Beste bi pertsona zauritu dira. | Moto gidari bat hil da istripuz, Beran. Frantziako herritartasuna duela zabaldu dute, baina ez da zehazterik izango oraingoz euskal herritarra ote den. Beste bi pertsona zauritu dira. | Igande eguerdian trafiko istripu larri bat izan da Beran (Nafarroa), eta, Foruzaingoak jakinarazi duenez, 50 urteko moto gidari bat hil da. Beste pertsona bat larri zauritu da ezbeharrean, eta beste bat, arin. 13:25ean izan da istripua, NA-4410 errepediko 4. kilometroan. Hiru motok jo dute elkar.
Albiste agentzien arabera, Frantziako herritartasuna du hildakoak, eta BERRIAk oraingoz ezin izan du baieztatu euskal herritarra den. Istripuaren ostean, gertatutakoa ikertzen hasi dira Elizondoko eta Iruñeko foruzainak. |
2022-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/214871/macronen-aliantza-gehiengo-osotik-urrun-geratu-da.htm | Mundua | Macronen aliantza gehiengo osotik urrun geratu da | Ensemblek 246 diputatu bildu ditu Frantziako Asanblean, eta NUPES ezkertiarrak, 142. Abstentzioa %54koa izan da. | Macronen aliantza gehiengo osotik urrun geratu da. Ensemblek 246 diputatu bildu ditu Frantziako Asanblean, eta NUPES ezkertiarrak, 142. Abstentzioa %54koa izan da. | Frantziako Asanblearako bozek galdera gehiago mahaigaineratu dituzte erantzunak eman baino. Emmanuel Macron presidenteak porrot itxurako garaipen bat lortu du, eta behe ganberan gehiengo osoa galdu izanak erabat irauli dio bigarren agintaldiaren hasiera; iragan legealdian oposiziorik gabe aritu zen, baina datorrenean oposizioari aurre egin beharko dio, eguneroko politikoa parlamentarizatzea eta estatuburua zigortzea erabaki baitute boto emaileek. Adostasunerako beharraren garaian sartu da Frantziako politika; edo, Elisabeth Borne lehen ministroak argudiatu duenez, «inoiz ikusi gabeko» testuinguru batean, «arrisku bat sortuko» duen egoeran batean. Kezka da nagusi gobernuan datozen hilabeteetan gerta daitekeenaz.
Macronek berak ez zuen espero gehiengo osoa berreskuratuko ez zuenik, eta kanpainan une oro geratu da agerian uste hori. Azken 25 urteetan estatuburuari gehiengo osoa ematea ohitura moduko bat izan da Frantzian, eta egungo presidentea joera hori bere horretan mantenduko zelakoan zegoen; ez da hala izan, eta Macron ohitu egin beharko da konpromisoa oinarri duen agintaldi batean gobernatzera. Frantziako presidentearen Ensemble aliantzak 246 diputatu izango ditu Asanblean —gehiengo osoa 289koa da—, duela bost urte baino ehun bat gutxiago; besteak beste, horietako 172 Renaissance Macronen alderdiarentzat dira, 43 Modem Mugimendu Demokratikoarentzat eta 30 Edouard Philippe lehen ministro ohiaren Horizonsentzat.
Estatuburu aukeratu eta bi hilabetera lortu ditu emaitzok Macronek. Abstentzio handia da arrazoietako bat (%54koa), eta bestea ezkerraren estrategia izan da, NUPES Herri Batasun Ekologista eta Sozial Berrian elkartuta aurkeztu baitira hamar bat alderdi —tartean, LFI Frantzia Intsumisoa, PS Alderdi Sozialista, EELV Europa Ekologia-Berdeak eta PCF Frantziako Alderdi Komunista—. Horri esker, ezkerra indartsu itzuliko da Asanbleara: 142 aulki lortu ditu aliantza horrek. Zehazki, LFIk 73 eserleku izango ditu; PSk, 26; EELVk, 21; eta PCFk, hamabost.
Hortaz, behe ganberan pisu eta eragin askoz ere handiagoa izango duen arren, NUPESek ez du lortu bere helburu nagusia betetzea: kohabitazio behartu, eta Jean-Luc Melenchon LFIko buruzagia lehen ministro aukeratzea. Halere, Melenchon pozarren agertu da jarraitzaileen eta hedabideen aurrean, eta esan du lortu dutela Frantziako presidentea ahultzea, eta hark gehiengo osorik ez izatea. «Egoera erabat espero gabea eta ikaragarria da. Alderdi presidentzialaren hondamendia erabatekoa da, denoi lezioak ematen zizkigunarena», adierazi du LFIko buruzagiak.
Orain, ikusteko dago ezkerreko aliantza osatu duten alderdiek zer estrategia izango duten Asanblean. Printzipioz, indar bakoitzak bere talde parlamentarioa osatuko du —gutxienez hamabost diputatu behar dituzte hori egiteko—, eta, kasu horretan, Melenchonen alderdia ez da izango oposizioko lehen alderdia.
Hain justu, NUPESen arrakastaren ondorioz, LR Errepublikanoek oposizioko lehen indarra izateari utzi diote, ordezkaritza txikitu baitzaie 64 diputatu arteraino, UDI Demokraten eta Independenteen Batasunarekin osatu duten aliantzan aurkeztuta; halere, proportzioan, emaitza baikortzat har lezakete, bigarren itzulian 90 hautesbarrutitan lehiatu baitira.
Hortaz, LRkoek erabaki bat hartu beharko dute datozen bost urteetarako: Ensemblek gehiengo osoa lortu ez duenez, legealdian izango duten pisua eta eragina erabili Macronen aliantzarekin negoziatzeko, edo une oro oposizioko lana egin. Christian Jacob alderdiko buruak esandakoaren arabera, bigarren aukeraren alde egingo dute, «oposizioan gaude, oposizioan geratuko gara» adierazi baitu inkesta etxeen estimazioak jakin eta berehala.
Halere, eta Macronek erabakiko duenaren zain, badirudi Borne alderdi eskuindarrari begira jarriko dela neurriak onarrarazten laguntzeko, betiere karguan jarraitzen badu. Lehen ministroa ahulduta geratu da, eta espero da Frantziako presidenteak lantaldea aldatzeko erabakia hartuko duela datozen egunetan, ministroetako batzuek ez baitute lortu norbere hautesbarrutian irabaztea.
Besteak beste, gaurko egoeraren erakusle da Macronen Asanbleako aliatu garrantzitsuetako bik ez dutela lortu diputatu kargua: batetik, Richard Ferrandek, iragan agintaldian Asanbleako presidente izandakoak; eta, bestetik, Christophe Castanerrek, joan den legealdian LREM Errepublika Martxan alderdiaren talde parlamentarioaren buru izan zenak.
Gobernuaren kasuan, Bornek eta Gerald Darmanin Barne ministro eta Korsikaren autonomiari buruzko Parisen negoziatzaileak norbere hautesbarrutietan irabazi dute, baita Damien Abad Elkartasunenen ministroa ere, zeina bi emakumek salatu duten bortxaketagatik, besteak beste. Brigitte Bourguignon Osasun ministroak, aldiz, ez du irabazi, beste ministro batzuei gertatu bezala.
Eskuin muturra, inoizko indartsuen
Eskuinerago, LRk ez bezala, Marine Le Penen RN Batasun Nazionalak gora egin du, nabarmen gainera, eta inoizko ordezkaritzarik handiena lortu du, eskuin tradizionala gainditzeraino; hala, talde parlamentario bat osatuko du, 89 diputatukoa, eta oposizioko lehen alderdia izango da. Eskuin muturraren kontrako fronte errepublikanoa, hortaz, geroz eta desitxuratuagoa dago.
Inkesta etxeen aurreikuspenak jakin eta berehala, Le Pen pozik agertu da haren alderdiak «talde indartsu, nazional eta errepublikano bat» bidaliko duelako Asanbleara, eta esan du «oposizio indartsu bat» izango direla printzipioz 2027ra arte iraungo duen legealdian, «erakundeak errespetatuta».
Abstentzioari dagokionez, Frantziako Asanblearako bozen bigarren itzulian ere handia izan da, %54koa; iragan igandean egindako lehen itzulian %52,49koa izan zen, eta gehien bat gazteek hartu dute botoa ez emateko erabakia. Horrek batez ere NUPESi egin dio kalte, horien artean baitu babesik handiena, asteotako inkesten arabera.
Gaurko emaitzek agerian utzi dute Frantziako politika parlamentarizaziora bidean dela, eta Asanbleak iragan agintaldian baino pisu askoz ere handiagoa izango duela datozen bost urteetan. Eta iragan apirileko presidentetzarako hauteskundeek ekarritako hiru poloko paisaia bere horretan mantendu dela. |
2022-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/214872/inaki-etxanizek-irabazi-du-laugarren-hautesbarrutian.htm | Politika | Iñaki Etxanizek irabazi du laugarren hautesbarrutian | Florence Lasserre gailendu da bosgarren hautesbarrutian, eta Vincent Bru seigarrenean | Iñaki Etxanizek irabazi du laugarren hautesbarrutian. Florence Lasserre gailendu da bosgarren hautesbarrutian, eta Vincent Bru seigarrenean | Frantziako Asanblearako bozen bigarren itzuliak espero gabeko emaitza eman du Pirinio Atlantikoetako laugarren hautesbarrutian. Iñaki Etxaniz (%24,67) NUPESeko hautagaia gailendu zaio Annick Trounday (%24,56) Ensembleko hautagaiari. 89 botoren diferentzia izan da bien artean. Emmanuel Macronen aldeko hautagaia nagusitu da Ipar Euskal Herriko zatian, eta Frantziako ezkerraren aldekoa Biarnoan.
Euskal Irratiei egindako adierazpenetan, «goresmenak» helarazi dizkio Troundayk Etxanizi. «Ipar Euskal Herrian aitzinean nintzen, untsa aitzinean. Biarnoan ez. Oloroeko bozek egin dute diferentzia. Jendeak hautatu du, eta errespetatzen dut. Demokrazia horrelakoa da. Hemendik aitzina Pirinio Atlanikoetako kontseiluan «lanean» segituko duela adierazi du.
Etxaniz «biziki pozik» agertu da. «Kanpaina osoan borrokatu gara gure ideiak aitzinarazteko. Aldaketaren beharra bazen, borrokatuko den diputatu bat izango nintzela errana nuen, eta hori hautatu dute hautesleek», adierazi du Euskal Irratietan. «Gure herritarrak omendu nahi ditut gaur arratsean, haiei esker irabazi baitugu. Bihartik aitzina, lanean izanen gara: ospitale publikoaren alde, baina, baira gatazkaren konponbide prozesua aitzinatzeko ere». Azken asteetan Frantziako Justiziak Jakes Esnal eta Ion Paroten baldintzapeko askatasun eskaerei buruz emandako erabakiak aipatu ditu. Euskal Irratietako kazetariaren galderari erantzunez, ondoko bost urteetan euskara ikasteko engaiamendua hartu du: «Espero dut bost urteren buruan elkarrizketa hau euskaraz eginen dugula».
Seigarren hautesbarrutian, Vincent Bru
Seigarren hautesbarrutian aise gailendu da Vincent Bru Ensembleko hautagaia, bozen %60,21 eskuratuta, eta bere eserlekua atxikiko du ondoko bost urteetarako. «Satisfazio handia da niretzat; ardura handia ere bai. Ez dugu gehiengo osoa izanen Frantziako Asanblean; agintaldi hau aitzinekoa baino zailagoa izanen da», adierazi du. Lehen neurria Pap Ndiaye Frantziako Hezkuntza ministroarengana jotzea izanen dela erran du, joan den ostiralean hitzeman bezala. Lurraren eta etxebizitzaren gaiari ere helduko diola erran du. Horrez gain, hautesleek eskatu gisara, hautesbarrutian Parisen baino denbora gehiago pasatzeko engaiamendua hartu du.
Tom Dubois NUPESeko hautagaiak lehen itzulian izandako emaitzak eskas izan ditu. «Ezkerreko bozak eskas izan zaizkigu. Lehen itzulian mobilizatu diren hautesle batzuk ez dira mugitu gaur. Baikor ginen, baina hori da jokoa», adierazi du Euskal Irratietan. «Macronek gehiengo absulutua galduko du, eta hori gauza ona da, baina Batasuna Nazionala anitz emendatu da».
Bosgarren hautesbarrutian, Florence Lasserre
Bosgarren hautesbarrutian, Florence Lasserre Ensembleko hautagaia nagusitu da, bozen %54,4 eskuratuta; Sandra Pereirak %45,60 eskuratu ditu. «Biziki pozik» agertu da Lasserre Euskal Irratiretan, baina emaitzak «umiltasun handiz» hartzen dituela erran du: «Biziki kezkatua Frantziako emaitzekin. Ez dugu gehiengo osorik. Hori da arrats honetako errealitate tristea». Iragan diren bost urteak «biziki zailak» izan direla erran du, «eta ondoko bost urteak are zailagoak izanen dira. Frantziarrek erran digutena da aldatu behar garela». |
2022-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/214874/korsikako-nazionalistek-hiru-eserlekuei-eutsi-diete.htm | Mundua | Korsikako nazionalistek hiru eserlekuei eutsi diete | Acquaviva (%50,23), Castellani (%63,01) eta Colombani (%57,61) autonomistek berriz irabazi dute nork bere hautesbarrutian. Aiacciuko auzapez Marcangeli gailendu da azken lehian (%51,76). | Korsikako nazionalistek hiru eserlekuei eutsi diete. Acquaviva (%50,23), Castellani (%63,01) eta Colombani (%57,61) autonomistek berriz irabazi dute nork bere hautesbarrutian. Aiacciuko auzapez Marcangeli gailendu da azken lehian (%51,76). | Korsikako mugimendu nazionalistak duela bost urteko arrakasta bera izan du Frantziako Asanblearako bozetan. 2017an uharteko lau hautesbarrutietatik hirutan irabazi zuen, eta aurten garaipen sorta hori mantentzea lortu du, nahiz eta autonomistak eta independentistak zatituta aurkeztu diren.
Korsika Garaiko lehen hautesbarrutian irabazi du Femu a Corsicako Michel Castellanik (botoen %63,01), baina duela bost urte baino 3.000 bat boto gutxiago jasota; halere, Castellanik gogorarazi du «ia udalerri guztietan aurretik» dagoela, eta orain «Korsika ahalik eta hoberen» ordezkatu nahi duela. «Gaurko emaitzak egiazko sinesgarritasun bat ematen dit. Kanpaina amaitu da: denen diputatua bilakatzen naiz. Lan asko egin beharko da lan, eta lan asko egingo dugu», esan dio politikari autonomistak France 3 Corse ViaStella telebista kateari.
Jean-Felix Acquavivak ere irabazi du berriz (%50,23), baina, haren kasuan, lehia askoz ere estuagoa izan da, 150 bat botoren aldeaz irabazi baitio aurkariari; gainera, duela bost urteko emaitzekin konparatuz gero, Acquavivak 5.000 bat boto galdu ditu. «Borroka politiko gogor baten amaiera da. Gure aurrean genituen Jean-Felix Acquaviva eta Gilles Simeoni erorarazi besterik nahi ez zuten indar politikoak», esan du Korsika Garaiko bigarren hautesbarrutiko diputatuak.
Hego Korsikan, PNC Korsikako Nazioaren Alderdiko Paul-Andre Colombanik irabazi du bigarren hautesbarrutian (%57,61), nahiz eta 2.000 boto galdu dituen duela bost urteko emaitzekin alderatuta. Horren aurrean, Colombanik adierazi du «hortzez eta haginez» egingo duela lan Korsikaren interesak defendatzeko: «Gaur, berriz banoa [Frantziako Asanbleara] nire lagun Jean-Felix Acquaviva eta Michel Castellanirekin. Pozik nago berriz ikusiko ditudalako Parisen bost urterako».
Azkenik, mugimendu nazionalistak ez du lortu garaipena lehen hautesbarrutian, baina espero baino emaitza hobea lortu du Emmanuel Macron Frantziako presidentearen aliantzaren babesa zuen hautagaiaren aurka: Laurent Marcangeli Aiacciuko auzapezak botoen %51,76 jasota irabazi du, Femu a Corsicako Romain Colonnaren kontra lehiatuta. Colonnak porrota aitortu du, baina esan du bere aldeko babesa «garaipen politiko bat» dela.
Hortaz, hiru diputatu autonomistak Frantziako Asanbleara itzuliko dira, eta, oro har, Korsikako mugimendu nazionalistak 2017an baino babes handiagoa lortu du behe ganberarako hauteskundeetan (2.200 boto gehiago), nahiz eta abstentzioa bost puntu inguru igo den, %54,49ra.
Gainera, garaipen horiek argudiotzat erabiliko ditu Gilles Simeoni Korsikako gobernuburuak hilaren amaieran Frantziako Gobernuarekin uhartearen autonomia estatusaren inguruan hastekoak dituen negoziazioetan.
Aurtengo bozak desberdinak izan dira mugimendu nazionalistarentzat, 2017an ez bezala zatituta aurkeztu baita. Bi itzulien artean ere ez da berriz elkartu, baina mugimendua osatzen duten indar batzuek asteon pausoa eman dute lau hautesbarrutietan garaipena lortzen laguntzeko.
Femu a Corsica autonomistak, esaterako, bere hiru hautagaien eta PNC Korsikako Nazioaren Alderdiarenaren alde bozkatzera deitu zuen, baita hauteskundeetan parte hartu ez duen Core in Fronte independentistak eta Simeonik ere.
Corsica Libera independentistak, aldiz, esan zuen ez zituela Femu a Corsicaren hiru diputatugaiak babestuko, alderdi horrek batasuna hautsi zuela argudiatuta; PNCk, berriz, denen alde egitera deitu zuen.
Itsasoz haraindiko emaitzak
Kaledonia Berrian ez da sorpresarik izan, hautagai loialistek irabazi baitute independentisten aurka. Lehen hautesbarrutian, Ensembleko Philippe Dunoyer aise gailendu zaio FLNKS Askatasun Nazionalerako Fronte Sozialista Kanakako Walisaune Wahetrari, botoen %66,4 jasota; eta beste lehian ere Macronen aliantzaren diputatugaiak irabazi du, baina tarte txikiagoarekin, Nicolas Metzdorfek babesen %54,23 bildu baititu FLNKSko Gerard Reignierren kontrako lehian.
Ezustekoa Polinesia Frantsesean izan dute, independentistek lehen aldiz lortu baitute hiru hautesbarrutietan garaile izatea: Tavini Huira’atira alderdiko Tematai Le Gayicek (%50,88), Steve Chaillouxek (%58,89) eta Moetai Brothersonek (%61,32) irabazi dute nork bere barrutian. Hirurek NUPES Herri Batasun Ekologista eta Sozial Berria aliantza ezkertiarraren babesa izan dute kanpainan, eta, printzipioz, horren talde parlamentarioaren parte izango dira Frantziako Asanblean.
Martinikan ere arrakasta izan dute NUPESek babestu dituen lau hautagaiek. Nork bere hautesbarrutian irabazi dute honako hauek: Jiovanny Williamek, zeina etiketarik gabe aurkeztu den (%62,9); Peyi-A alderdi independentistako Marcellin Nadeauk (%63,5) eta Jean-Philippe Nilorrek (%71,4); eta PPM Alderdi Progresista Martinikarra autonomistako Johnny Hajjarrek (%58,7).
Antzekoa gertatu da Guadalupen, han NUPESek babestu dituen lau hautagaietatik hiruk lortu baitute diputatu kargua Frantziako Asanblean: Elie Califerrek (%100) —beste diputatugaia ez da aurkeztu— eta Olivier Servak (%74,04) arazorik gabe irabazi dute nork bere hautesbarrutian, eta Christian Baptiste (%58,65) aise gailendu zaio bere aurkariari. Azken barrutian, berriz, Max Mathiasinek, zeinak Ensembleren babesa baitzuen, gutxigatik irabazi dio (%52,12) eskuin muturrari.
Guyana Frantsesean, berriz, MDES Deskolonizazio eta Emantzipazio Sozial Mugimenduko Jean-Victor Castorrek irabazi du lehen hautesbarrutian (%56,5), eta NUPESek babestu duen Davy Rimanek bigarrenean (%54,1).
San Martin eta San Bartolome uharteek osatzen duten hautesbarrutian, berriz, Ensembleren hautagai Frantz Gumbsek irabazi du, botoen %67,2 jasota; eta Saint-Pierre eta Mikelunen Stephane Lenormandek gutxigatik irabazi du, babesen %50,4 bilduta —Archipel Demain alderdi eskuindarrekoa da—.
Azkenik, Ensembleren sostengua jaso duen Mikaele Seok irabazi du Wallis eta Futunan, botoen %50,1 jasota. |
2022-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/214875/ertzaintzak-mikel-karrerari-leporatu-dizkio-etak-beasainen-hil-zituen-bi-ertzainen-hilketak.htm | Politika | Ertzaintzak Mikel Karrerari leporatu dizkio ETAk Beasainen hil zituen bi ertzainen hilketak | Baimen judizialarekin, euskal presoei lagin genetikoak hartu dizkietela jakinarazi du Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak, eta horri esker lotu dutela Karrera atentatuarekin. Ikerketaren emaitza Espainiako Auzitegi Nazionalaren eskuetan utzi du Ertzaintzak. | Ertzaintzak Mikel Karrerari leporatu dizkio ETAk Beasainen hil zituen bi ertzainen hilketak. Baimen judizialarekin, euskal presoei lagin genetikoak hartu dizkietela jakinarazi du Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak, eta horri esker lotu dutela Karrera atentatuarekin. Ikerketaren emaitza Espainiako Auzitegi Nazionalaren eskuetan utzi du Ertzaintzak. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintzak Mikel Karrera euskal presoari leporatu dio ETAk 2001ean Beasainen (Gipuzkoa) hil zituen bi ertzainen hilketak: Francisco Javier Mijangos eta Ana Isabel Arostegirenak. Jaurlaritzak azaldu du duela 21 urte bildutako frogak berriro ikertu dituztela, eta ondo gorde izanari esker ondorioztatu dutela Karrerak atentatu horretan parte hartu zuela. Ikerketak irekita jarraitzen du, pertsona gehiagok ere parte hartu zutelakoan, baina lehen ondorio hori Espainiako Auzitegi Nazionalaren esku utzi du Ertzaintzak, Segurtasun Sailaren arabera.
Argitu gabeko ETAren atentatu guztiak tarteka berriro ikertzen dituztela azaldu du Seguratasun Sailak, egileak epaitu ditzaten. Mijangos eta Arostegi 2001eko azaroaren 25ean hil zituzten tiroz, trafikoa bideratzen ari zirela. Segurtasun Sailak ohar batean gaineratu du atentatuaren ostean Karrerak atentatua egiteko erabili zuen autoa aurkitu zutela, Beasainen bertan, hura eztandarazteko lehergailua baliogabetu ostean. Horri esker, Ertzaintzak auto horretan hainbat ebidentzia genetiko atzeman zituen, oharraren arabera.
Halaber, Segurtasun Sailak jakinarazi du atentatua egin zen garaian «ETAn modu aktiboan zeuden» euskal presoei kartzelan lagin genetikoak hartu dizkietela baimen judizialarekin, eta «genetika forentsean izan diren aurrerapenei esker» Karrerari hartutako laginak positibo eman zuela ekainaren 9an. Zehazki, autoan aurkitutako goxoki baten azalean zegoen laginarekin alderatu dute Karrerari hartutakoa. Horrez gain, Seguratasun Sailak dio atentatua egin zen lekuan aurkitu zituzten bala zorroak ETAri Frantzian polizia operazio batean atzemandakoko arma bati dagozkiola.
Mikel Karrera Lannemezango kartzelan dago (Okzitania). Karrera 2010ean atxilotu zuten, Baionan, eta bizi osorako espetxe zigorra ezarri diote birritan; 2013an lehen aldiz, eta 2015ean ondoren. Azken epaiketa horretan, Jean-Serge Nerin polizia frantsesa hiltzea leporatu zioten. 2017an, Nerinen hilketaren epaiketan, Izaskun Lesaka euskal presoak idatzi bat irakurri zuen, poliziaren hilketan eragindako «min politiko eta humanoa» aipatuz. Espainiako Auzitegi Nazionala aztertzen ari zen apirilean Karrera Espainiaratzeko eskaera, ETAk 2004tik egindako atentatuengatik «gizateriaren aurkako krimena» leporatuta. |
2022-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/214876/gerrillaria-lehendakari.htm | Mundua | Gerrillaria, lehendakari | Gerrillaria, lehendakari. | Hirugarrengoan, eta oso justu, lortu du Gustavo Petrok Kolonbiako hauteskundeak irabaztea. Petroren azken aukera zen, presidente izateko bere hirugarren saiakera zelako –aurrekoak 2010ean eta 2018an egin zituen-, baina Petrorentzat bezainbeste zen azken aukera ezkerrarentzat urte askotarako, atzo irabazi ez balu. Batasun lanketa handia eginda eta garai bateko ezinikusiak albo batera utzita, gazte belaunaldiak proiektura bilduta, eta bazterrean zeuden komunitate etnikoak mezuaren erdian jarrita, ezkerreko mezua leunduta, hori guztia eginda, botoen %51ra iritsi gabe irabazi ditu hauteskundeak M-19 taldeko gerrillari ohiak.
Bizitza politiko luzean landutako garaipena izan da, ia bere bizitza osoa eman baitu politikan. M-19 gerrillan gazteetan, eta erakundeetako politikan, 1990ean talde armatuak Virgilio Barco presidentearekin lortu zuen akordioaz geroztik. Aurrean, Rodolfo Hernandez eduki du, oraintsu arte herritarrentzat ezezaguna zen enpresaria, eta ezohiko hautagaia. Hain da ezohikoa Hernandez, ez zeukala kontaketa segitzeko ekitaldirik antolatuta. Petrok, kontzertu handiak egiten diren aretoan egin zuen kontaketa festa atzo, milaka jarraitzaile sutsu bilduta. Milaka herritar atera ziren kalera herrialde osoan Petroren garaipena ospatzera.
Petro aurretik jarri zen boto kontaketan botoen %10 zenbatzera iritsi zirenetik. Pixkana joan zen aldea egiten, garaipen historikoa lortu arte. Bi marka gainditu ditu atzoko bozketak, inoiz irabazleak lortu duen boto kopururik handiena (11,2 milioi), eta irabazlearen eta galtzailearen arteko tarterik txikienarena (%0,5). 2,5 milioi boto irabazi ditu Petrok lehen itzulitik.
Polemika handia izan da kanpainan zehar boto kontaketaren garbitasunaz, bi hautagaien aldetik gainera. Atzo bertan, berriro azaldu zuen kezka hori Petrok botoa eman ondoren egindako lehen adierazpenean. Ez zen kexurik izan, eta ordubeteko epean zenbatuta zeuzkaten botoen %80. Hernandezek arazorik gabe onartu zuen galdu egin zuela, bete etxean grabatutako minutu bateko bideoan.
Hamasei departamenduetan irabazi du Petrok. Kostaldekoetan eta hegoaldekoetan, hala nola Bogota hiriburu jendetsuan. Hernandezek ere 16 departamendutan irabazi du, eta atzerrian egindako bozketetan. Erdiko departamenduetan irabazi du, nekazaritzak garrantzia handia daukanetan.
Abuztuaren 7an hartuko du kargua Petrok, eta atzo bertan jaso zituen oraingo presidente Ivan Duqueren zorion mezua eta trantsizioa lasaia egiteko konpromisoa.
Petroren alderdiak, Pacto Historikoak, irabazi zituen martxoan Kongresurako egindako hauteskundeak, baina ez dauka gehiengoa. Orain, kongresistek, kongresuko arautegiak behartuta, publikoki adierazi beharko dute Petroren aldekoak diren, aurkakoak, edo ez bata eta ez beste diren. Aurreko lehendakariak, Ivan Duquek, gehiengo erosoa eduki du Kongresuan. Definizio hori jakindakoan ondorioztatu ahal izango da Petrok legegintzaldi lasaia edukiko duen edo ez.
Iragarpen handiak eta oso berritzaileak egin ditu Petrok kanpainan, XXI. mendeko gai nagusiak izan direnak: ustelkeria, pobrezia, generoa, ingurumena…
Talde askoren lanaren ondorio izan da Petroren garaipena. Ezaguna da ezkerrak jarrera kainitak praktikatzeko daukan joera sendaezina. Bere aurreneko lana, babesa eman diotenen esparruan arrakalarik ez egotea da, kainismotik blindatzea ezkerra. Ezker esku fina beharko du, oratoria erabiltzen duen trebetasun berarekin erabiliko beharko duena. Gobernuaren osaketak sor lezake lehen krisia, ezaguna delako ideologia desberdinetako kideekin osatuko duela gobernua, eta ez oso ezkerrekoak ministerio boteretsuetan: ekonomia, ogasuna, armada…
Bigarren krisia etorriko da presidente berriak kanpainan agindutakoak betetzeko arazoak dauzkanean, azken mendean benetako boterea eduki dutenek boikot handia egingo diotelako. Ez diote graziako eperik txikiena ere emango. Salvador Allende txiletarra gogoan. Petro gerrillari ohia izanda, behartuta dago ELN gerrilla taldearekin hizketa prozesua zabaltzera. Zailago edukiko du narkoekin, paramilitarrekin, FARCeko disidenteekin… Arreta berezia jarri beharko du buruzagi sozial gehiago hil ez ditzaten.
Rodolfo Hernandezek atzo adierazi zuen hartuko duela irabazten ez duenari legeak Senatuan eskaintzen dizkion aulkia eta oposizioburu ardura. Hala ere, hiru auzi dauzka zabalik epaitegietan.
Atzo bi hautagaien artean izandako tarte txikiak garrantzia berezia emango dio botoen zenbaketa ofizialari. Zenbaketa ofizial hori, atzokoa mahaietako arduradunek egin zuten, epaileek eta justizia saileko funtzionarioek egingo dute hurrengo asteetan. Ea ustekaberik ez dagoen. | |
2022-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/214877/gustavo-petro-ezkerreko-hautagaia-aukeratu-dute-presidente.htm | Mundua | Gustavo Petro ezkerreko hautagaia aukeratu dute presidente | Garaipen historikoa lortu du Petrok, parte hartze handiarekin, eta gardentasunez eginiko bozetan. Berrehun urtean lehenengo aldiz, ezkerrak aginduko du herrialdean. | Gustavo Petro ezkerreko hautagaia aukeratu dute presidente. Garaipen historikoa lortu du Petrok, parte hartze handiarekin, eta gardentasunez eginiko bozetan. Berrehun urtean lehenengo aldiz, ezkerrak aginduko du herrialdean. | Gustavo Petro izango da Kolonbiako hurrengo presidentea, botoen %50,44 eskuratuta. Haren lehiakide Rodolfo Hernandez eskuindarra hiru puntura geratu da, botoen %47,3 lortuta. Berrehun urtez, eskuineko gobernuak eduki dituzte Kolonbian, eta, lehen aldiz, ezkerrak aginduko du herrialdean.
Ikusi gehiago: 'Gerrillaria, lehendakari', Martxelo Otamendiren analisia
Lehia gogorra izango zela aurreikusten zuten galdeketek, baina, azkenean, aiseago gailendu da Petro, 11.281.013 boto lortuta. Hernandezek ia milioi bat boto gutxiago jaso ditu: 10.580.412. Tarte txikiagoa espero zutenez, kezka zegoen galtzaileek iruzurra salatuko ote zuten eta emaitzak ontzat hartuko ez ote zituzten. Baina, azkenean, parte hartzea inoizko handienetakoa izan da —%58,09koa, eta abstentzioa, %41,91koa—, eta emaitzak oso azkar jakinarazi dituzte, zenbaketa gardentasun handiz egin ostean.
«Badator benetako aldaketa», esan du Petrok, Bogotan bildu dituen milaka jarraitzaileen aurrean. «Ez diegu traiziorik egingo herrialdeari eta historiari gaur Kolonbia bestelakoa dela ozen esan dioten hautesleei». Presidenteorde izango den Francia Marquezekin agertu da Petro. «Politika berri bat sortuko dugu», esan zion Marquezek BERRIAri joan zen astean.
Petrok «itun nazional handia» eskatu du, eta iragarri du beste alderdien laguntza eskatuko duela, gobernatzeko.
Hernandezek porrota onartu du. Ustekabean pasatu zen hautagaia bigarren itzulira, ustelkeriaren kontrako mezu populista batekin, eskuineko beste hautagai klasikoei aurrea hartuta.
Alvaro Uribe presidente ohiak (2002-2010) ere ontzat eman du Petroren garaipena. «Petro da presidentea. Sentipen batek gida gaitzala: lehenbizi, Kolonbia».
Ivan Duque orain arteko presidenteak zorionak eman dizkio Petrori, telefonoz, eta, adierazi duenez, datozen egunetan biltzea adostu du harekin, trantsizio «garden» bat hasteko. |
2022-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/214878/ppk-gehiengo-osoa-lortu-du-andaluziako-bozetan.htm | Mundua | PPk gehiengo osoa lortu du Andaluziako bozetan | PSOEk inoizko emaitzarik txarrenak lortu ditu, ezkerreko alderdiek banaketa ordaindu dute, ultraeskuinak ez du lortu gobernurako ezinbestekoa izatea, eta Ciudadanos parlamenturik at geratu da. | PPk gehiengo osoa lortu du Andaluziako bozetan. PSOEk inoizko emaitzarik txarrenak lortu ditu, ezkerreko alderdiek banaketa ordaindu dute, ultraeskuinak ez du lortu gobernurako ezinbestekoa izatea, eta Ciudadanos parlamenturik at geratu da. | Erabateko garaipena, eta gobernatzeko gehiengo osoa. Horra PPk Andaluziako hauteskundeetan lortu duena. 58 eserleku lortu ditu Juan Manuel Moreno presidentearen alderdiak, PSOEk baino 28 gehiago.
Paisaia hau utzi dute bozek: eskualdean historikoki nagusi izan den PSOEk inoizko emaitzarik txarrenak lortu ditu. PPk ia 670.000 boto gehiago eskuratu ditu, eta sozialistek hiru eserleku galdu dituzte, eta 30 diputaturekin geratu dira.
Ikusmin handia zegoen eskuin muturreko VOX alderdiaren inguruan, espero zelako emaitzak asko hobetzea eta ezinbestekoak izatea PPrentzat gobernatzeko. Azkenean, ez da halakorik gertatu. PPren emaitza onek eraginda, bi eserleku baino ez dituzte irabazi, eta hamalau diputatu izango dituzte.
Ezkerreko alderdiak elkarrekin aurkeztu ziren 2018ko bozetara, baina banatu egin dira oraingoan, eta garesti ordaindu dute: orduan hamazazpi eserleku lortu bazituzten ere, horietako hamar galdu dituzte atzoko bozetan. Por Andalucia koalizioak (IU, Podemos, Mas Pais...) bost eserleku lortu ditu, eta parlamentuko talde propioa, beraz. Adelante Andaluciak, berriz bi eserleku eskuratu ditu.
Eguneko beste albistea Ciudadanosek eman du, ez duelako lortu parlamentuan sartzeko behar adina botorik. Ondorioz, azken legegintzaldian Andaluziako presidenteorde izan den Juan Marinek dimisioa aurkeztu du.
PPk herrialde guztietan irabazi du, tartean PSOEren ohiko gotorlekuetan, eta 100.000 biztanletik gorako hiri orotan. |
2022-6-19 | https://www.berria.eus/albisteak/214881/aralarko-parke-naturaleko-suteak-25-hektarea-erre-ditu.htm | Gizartea | Aralarko parke naturaleko suteak 25 hektarea erre ditu | Aralar Bizirik plataforma ekologistak salatu du hegaztientzako babes handiko eremu bat erre duela suak, eta adituen arabera nahita piztu dutela. | Aralarko parke naturaleko suteak 25 hektarea erre ditu. Aralar Bizirik plataforma ekologistak salatu du hegaztientzako babes handiko eremu bat erre duela suak, eta adituen arabera nahita piztu dutela. | Gipuzkoako Arastortz mendian, Aralako parke naturalean, larunbatean piztu zen suteak pizturik jarraitzen zuen atzo arratsaldean, Gipuzkoako Aldundiak jakinarazi duenez, baina 19:00etan kontrolpean zutela jakinarazi zuen. Hala ere, egoera ezegonkorra izanik, erne jarraituko zutela gaineratu zuen. Ataun, Lazkao eta Zaldibia artean piztu zen, eta 25 hektarea erre zituen, parke naturalean eta inguruetan.
Hasieran uste bazuten ere larunbat gauean kontrolpean hartu zutela, atzo goizean ikusi zuten zenbait lekutan sua dagoela oraindik. Aldundiak esan zuen ez direla batere leku errazak iristeko, baina urarekin iristen lortzen ari direla. Basozainak eta Gipuzkoako suhiltzaileak aritu dira lanean.
«Erretako eremuari dagokionez, lehen ikuskapenen arabera, inguru horretako harkaiztiak, otadiak, eta landaketa eta hostozabalen zenbait baso –batez ere azpiko landaretza– hondatu ditu suak, Aralarko parke naturalean eta mugetan. Esan bezala, 25 hektareatik gora», adierazi du Gipuzkoako Aldundiak.
Aralar Bizirik elkarteak salatu du hegaztientzako babes handiko eremu bat erre duela suak, eta jakinarazi du adituen arabera nahita piztu zela sua. «Eta guk galdetzen dugu, natur parkean izan bada, atzotik genioena eta komunikabide gehienek ukatu dutena, non dago Foru Aldundiko Natur Parkeetako arduraduna, ezer esan gabe, bere ardura natur parkeen kudeaketa bada?». Sua itzaltzeko lanetan suhiltzaile bat zauritu da. |
2022-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/214882/paisaia-etsigarria-utzi-dute-garrek.htm | Gizartea | Paisaia etsigarria utzi dute garrek | BERRIA Nafarroa erdialdean da suak atzean utzi duten arrastoaren berri emateko. | Paisaia etsigarria utzi dute garrek. BERRIA Nafarroa erdialdean da suak atzean utzi duten arrastoaren berri emateko. | Erreniegako tunela igarota, paisaia etsigarria da. Mendiko hego hegala, kiskalita, ke adar batzuk airean oraindik. Autobidearen bi aldeetan, lurra belztuta. Kilometroak aurrera, eta berdin. BERRIA Nafarroa erdialdean da suak atzean utzi duen arrastoaren berri emateko. Nafarroa erdialdea sutan da ostiralaz geroztik, eta paisaia etsigarria utzi dute garrek.
«Garia erregai moduko bat izan da», adierazi du nekazari batek. Nafarroako Gobernuak uzta biltzeko makinekin egin beharreko lanak bertan behera uzteko agindu du asteazkenera arte. Hainbat iturriren arabera, baliteke uzta biltzeko lanetan piztu izana suak; uzta jasotzeko sasoia da hau, eta, azken asteetako lehortearen ondorioz, edozein gar nahikoa da sute handi bat eragiteko.
«Pago de Obanos upategian oso gaizki pasatu zuten larunbatean, etorri ezinik, jakin gabe zer gertatu den. Zortea izan dugu; txarrean pozik gaude». Ingurua erreta baina errepide eta bideek inguratua, upategia onik da. Igande goizera arte ezin izan ziren etorri ikustera. Legardara doan errepidea itxita dago, sutea oraindik piztua den seinale. Erre usaina oro har.
Obanosen, txalet bat erre zen, eta kooperatibako teilatua. Herria «urduri eta triste» dago Arantxa Gonzalez alkatearen arabera. Arrapaladan etorri zen sua larunbatean, 14:40 aldera. «Kaos bat izan zen». Bizilagunek egin zuten suebakia erabakigarria izan zen suaren bidea eteteko. Nafarroako Gobernuak eskerrak eman dizkie atzo lan horretan lagundu zuten nekazariei eta boluntarioei. |
2022-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/214883/cafek-200-milioi-euroko-kontratu-bat-lortu-du-frantzian.htm | Ekonomia | CAFek 200 milioi euroko kontratu bat lortu du Frantzian | Montpellier hiriburu duen metropoliko ibilgailuak egingo ditu: gutxienez hirurogei tranbia | CAFek 200 milioi euroko kontratu bat lortu du Frantzian. Montpellier hiriburu duen metropoliko ibilgailuak egingo ditu: gutxienez hirurogei tranbia | CAFek kontratu bat sinatu du Frantziako Montpellier hiria eta haren inguruak tranbiaz hornitzeko. Gutxienez hirurogei tranbia biltzen ditu kontratuak –beste hamazazpi ere aurreikusi dituzte–. Guztizko zenbatekoa 200 milioi euro baino gehiagokoa da. Urbos plataformako zazpi moduluko tranbiak fabrikatuko dituzte.
CAF taldeak Transports de l'Agglomeration garraio publikoko enpresarekin sinatu du kontratua, mugikortasun plan berri batean. Helburua da garraio publikoa «pixkanaka doako» bihurtzea eta jasangarriagoa eginez Montpellierreko metropoliko bizi kalitatea «nabarmen hobetzea». Trenbiei dagokienez, CAFek aurten Frantzian sinatu duen kontraturik handiena izan da. Montpellier hiriburu duen metropoliak 31 udalerri ditu, eta milioi erdi inguruko biztanleria du.
Azken urteotan ere kontratu ugari lortu du han: Pariseko RER B aldiriko linearako 146 trenen hornidura; 28 treneko kontratua SNCF enpresarentzat –beste 75 egiteko aukera biltzen du–; Naoned, Besançon eta Sain Etienne hiriak tranbiaz hornitzeko proiektuak; eta Lyoneko metroko linea bateko ibilgailuak zaharberritzekoa. |
2022-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/214884/sua-bizitzen-ari-da-galipentzu-inguruan-herritik-bi-kilometrora-dago.htm | Gizartea | Sua bizitzen ari da Galipentzu inguruan: herritik bi kilometrora dago | Foku nagusia Galipentzun eta Erreniegan dagoela baieztatu du Nafarroako Gobernuak, eta erasan dieten sute horietako bakoitzak bi fronte dituela. Egoera «delikatua» dela aitortu du. Kaltetutako ingurua larrialdi eremu izendatzeko tramiteak hasi ditu gobernuak. | Sua bizitzen ari da Galipentzu inguruan: herritik bi kilometrora dago. Foku nagusia Galipentzun eta Erreniegan dagoela baieztatu du Nafarroako Gobernuak, eta erasan dieten sute horietako bakoitzak bi fronte dituela. Egoera «delikatua» dela aitortu du. Kaltetutako ingurua larrialdi eremu izendatzeko tramiteak hasi ditu gobernuak. | Egoera nabarmen larriagotzen ari da Galipentzu inguruan. Sua abiada bizian ari da aurrera egiten, eta, larrialdi zerbitzuek zabaldutako informazioren arabera, garrak herritik bi kilometrora daude dagoeneko. Arriskua handia denez gero, Galipentzu Berriko bizilagunak ere aterarazi dituzte etxetik. Haize bolada bortitzak franko ari dira suhiltzaileen jarduna zailtzen, eta sutea kontrolpetik kanpo da oraintxe bertan.
Galipentzun ez ezik, Erreniega inguruko egoerak ere alarma piztu du. Izan ere, bi eremu horiek «bereziki aktibo» daudela jakinarazi du Javier Remirez Nafarroako Gobernuko bozeramaileak. Horregatik, aitortu du egoera oraindik «delikatua» dela. Nafarroako Gobernuak zehaztu du lehenengoa, Olleta inguruan hasi arren, Lerga, Eslaba eta Galipentzu ingurura hedatu dela, eta sute horren beste fronte bat ere aktibo dagoela; San Martin Unxi eta Uxueri erasan diena, hain zuzen. Obanosen hasitako suteak ere bi fronte dituela gaineratu du gobernuak: iparraldera, Erreniega aldera egin duena, batetik, eta Gares, Artazu, Girgillao eta Argiñaritz aldera hedatutakoa, bestetik.
Halaber, arratsaldean sutea piztu da Leireko monasterioaren eta Esako urtegiaren artean ere. Aragoiko Gobernuak jakinarazi du suteak Zaragozako (Espainia) lurrei ere eragiten diela. Edonola ere, haizearen noranzkoa zein den aintzat harturik, suak Leirerako bidea hartzeko arriskua dagoela iragarri dute larrialdi zerbitzuek. Zenbait helikoptero ari dira sua itzaltzeko lanetan. Erantsi dutenez, espero dute laster erdiestea sutea itzaltzea, urtegiko ura baliatzen ari baitira zeregin horretarako.
Zabaldutako informazioaren arabera, sugarrek urtegiaren eskuineko aldeari eragin diote. Gainera, egun gutxian Leireko mendikatean izandako bigarren sutea da gaurkoa. Sute larriak izan ziren joan den astean; tximista batek piztu zuen orduko hartan, eta 500 bat hektarea erre ziren.
Lodosa eta Carcar arteko eremu batek ere su hartu du berriki, baina suhiltzaileek dagoeneko lortu dute sutea hesitzea. Pinudi batzuk erre dira.
Horrez gain, Nafarroako larrialdi zerbitzuek jakinarazi dute arratsaldean moztu egin dutela Pirinioetako autobidea —A-21a—, Nafarroa eta Aragoi arteko mugan beste sute bat piztu dela eta. Kontrolpean dituzte, bestalde, Arroitzen, Arguedasen eta Ezkaban izandako suteak, batez ere igandean hedatu zirenak.
Remirezek positibotzat jo du suteek oraingoz kalte pertsonalik eragin ez izana, eta erantsi du hori dela «lehentasuna» esku hartzeetan. Baieztatu du hamahiru herri hustu dituztela, eta bederatziehun lagun inguru mugitu. Oraingoz ez dute herri gehiago husteko asmorik, baina ohartarazi du litekeena dela aurreikuspenak aldatzea, suaren bilakaeraren arabera. Halaber, hustutako herrietara herritarrak bueltan eramateko aukera ere aipatu du.
Gobernua eskura dituen baliabide guztiak erabiltzen ari dela esan du Remirezek. 650 suhiltzaile eta basozain inguru ari dira sua itzaltzen, eta, horrez gain, Guardia Zibila, Foruzaingoa eta tokian tokiko udaltzainak ere mobilizatu dituzte. Gainera, Espainiako UME Larrialdietako Unitate Militarreko kideak ere bertaratu dira. Espainiako Gobernuak, orobat, lau hidrohegazkin eta hamar helikoptero bidali ditu, eta airez ura botatzen ari dira.
«Hainbat arrazoi»
Suteen arrazoiez ere aritu da, labur, kazetarien galderei erantzunez. Azpimarratu du ikertu egin beharko dela, baina ziurtatu du «hainbat arrazoi» daudela. Laborantzarako makineriaren erabilera okerra izan daiteke horietako bat, Remirezen esanetan. Alde horretatik, Itziar Gomez Nafarroako Gobernuko Landa Garapen eta Ingurumen kontseilariak goizean Radio Euskadin azaldu du bere departamentua lanean ari dela foru agindu bat argitaratzeko, muturreko baldintza meteorologikoetan halako makineria erabiltzea galarazteko.
Larunbatetik ezarria dago debeku hori, alerta maila igo izanaren ondorioz. Azaldu du uztailaren lehen asterako prest izan nahi zutela foru agindua, baina uzta garaia aurreratu egin dela, eta ezin izan dutela aurreratu foru agindua tramitatzeko fasea.
Arratsaldean, Nafarroako talde parlamentario guztietako bozeramaileekin bilduko da gobernua. «Krisi egoeraren kudeaketaz» eta «epe motzerako perspektibaz» azalpenak emango dizkiete, Remirezek aurreratu duenez. Horrez gain, adierazi du behin «larrialdi egoera gainditutakoan» legebiltzarrean agerraldia egingo dutela, «gardentasun osoz» alderdiei eta herritarrei gertatutakoaren berri emateko.
Bestalde, Maria Txibite Nafarroako presidenteak prozedura hasi du suak erasandako inguruak larrialdi eremu izendatzeko. Hala izan dadin, Espainiako Ministroen Kontseiluak onespena eman behar dio izendapenari. Nafarroako Gobernuaren arabera, izendapenaren helburua da «larrialdi egoeretatik eta hondamendietatik herritarrak babesteko sistema nazionalaren funtzionamendua indartzeko eta hobetzeko mekanismoak indartzea».
Gaur goizean egindako bilera batean hartu du erabakia gobernuak, ohar bidez zabaldu duenez, kontseilariei suteei buruzko informazioa ematearekin batera.
Halaber, gobernuak jakinarazi du larrialdi egoera egonkortu bezain laster beste bilkura bat egingo dutela, «premiazko beharrak» aztertzeko. Atxilotu bat
Aragoiko hedabideek iluntzean zabaldu dute Guardia Zibilak pertsona bat atxilotu duela Esa inguruan zabaldu den sutearekin lotura izan dezakeelakoan. |
2022-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/214885/etxerat-ek-salatu-du-laquourruntzearen-zikloaraquo-ez-dela-bukatu.htm | Politika | Etxerat-ek salatu du «urruntzearen zikloa» ez dela bukatu | Ohartarazi dute lekualdatzeen erritmoa moteldu egin dela, eta apirilaren amaieratik ez dela mugimendurik izan. | Etxerat-ek salatu du «urruntzearen zikloa» ez dela bukatu. Ohartarazi dute lekualdatzeen erritmoa moteldu egin dela, eta apirilaren amaieratik ez dela mugimendurik izan. | Etxerat elkarteak salatu du EPPK Euskal Preso Politikoek Kolektiboa osatzen duten 183 presoetatik 82 Euskal Herritik kanpoko espetxeetan daudela, 65 Espainian eta 17 Frantzian, eta, beraz, «sakabanaketaren eta urruntzearen zikloa» ez dela oraindik amaitu. Gainera, presoen senitartekoek ohartarazi dute lekualdatzeen erritmoa asko moteldu dela, eta apirilaren amaieratik ez dela mugimendurik izan: «Denbora luzatzen jarraitzen dute».
Elkartearen izenean, Txusa Etxeandiak eta Jose Moralesek adierazi dute egoerak hobera egin duela azken bi urteotan, 2020ko uztailean lehen presoak Euskal Herriko kartzeletara lekualdatzen hasi zirenetik: gaur egun, 101 preso daude Euskal Herriko espetxeetan, ez dago euskal presorik lehenengo graduan, hogei preso hirugarren graduan daude, eta dozena erdi batek baino gehiagok baimena dutela espetxetik ateratzeko, «nahiz eta, lege arrunta aplikatuz gero, euskal preso gehienek atera beharko luketen modu batera edo bestera».
Edonola ere, oraindik multzo handi bati eta haien senitartekoei ez zaie onartzen «ingurukoengandik hurbil egotea, familia eta afektu loturari eusteko eskubidea», eta horri gehitu behar zaio pandemiaren «eragin erantsia».
Presoen senitartekoek kezkaz ikusi dute lekualdatzeen erritmoa moteldu izana. Hasieran, lekualdatzeak astero egiten zituzten; gero, hilero, eta orain «askoz gehiago atzeratzen dira». Datuak eman dituzte esandakoa frogatzeko: 2020ko uztailetik 2021eko uztailera, 234 hurbilketa, lekualdatze edo gradu aldaketa iragarri ziren; 2021eko abuztutik orain arte, 53 baino ez dira izan; eta aurtengo apirilaren amaieratik gaur arte ez da inolako mugimendurik egon. Zenbait presori ukatu egin diete gertuago dauden espetxeetara lekualdatzea, batzuei baita hiru eta lau aldiz ukatu ere.
«Premiazkoa eta beharrezkoa da urruntzea eta sakabanatzea behin betiko amaitzea», esan dute Etxerat-eko ordezkariek. «35 urte baino gehiago dira senide eta lagunok egoera bidegabe eta ezohiko hori pairatzen ari garela». Presoen senitartekoek berriro azpimarratu dute, «errepikatzen diren gezurren aurrean», ez direla «onurez» ari, «legean jasota dauden eskubideez» baizik. |
2022-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/214886/aretxabaletak-bielsa-baieztatu-du.htm | Kirola | Aretxabaletak Bielsa baieztatu du | Argentinako entrenatzailea izango da zuri-gorrien aulkian Iñaki Aretxabaletak irabazten baditu hauteskundeak. Bi denboraldirako kontratua izango luke. | Aretxabaletak Bielsa baieztatu du. Argentinako entrenatzailea izango da zuri-gorrien aulkian Iñaki Aretxabaletak irabazten baditu hauteskundeak. Bi denboraldirako kontratua izango luke. | Marcelo Bielsa Athleticera itzuliko da Iñaki Aretxabaletak ostiral honetako hauteskundeak irabazten baditu. Hautagaiak baieztatu egin du entrenatzaile argentinarra eseriko dela zuri-gorrien aulkian. «Ez da hautu mediatikoa, profesionala baizik», esan du. Kirol azterketa «sakon» baten ondorio da hautua. Martxoan hitz egin zuen lehen aldiz Bielsarekin, eta hark erantzun zion emateko denbora Athletic nola dagoen aztertzeko, eta hitz egingo zutela. Baiezkoa eman dio azkenean Aretxabaletari. «Etorkizunera begira ari den Marcelo bat ikusi dugu», gehitu du. Baina baiezkoa eman aurretik, Marcelinok ez segitzeko hartu zuen erabakia dago. Honela kontatu du argentinarrak: «Aretxabaletari esan nion entrenatzaile bezala Marcelinorekin segitzeko. Oso lan ona ari zen egiten, eta amaitu gabeko lana da. Taldeak oso ondo jokatzen zuen».
Ordu eta hamar minutuko bideo agerraldia egin du Bielsak, eta ez dio aipamenik egin Athleticen bizi izan zuen lehen aro eta bakarrari oraingoz. Aretxabelatak berretsi egin du aurrera begira ari dela entrenatzailea: «Etorkizunera begira ari den Marcelo bat ikusi dugu», gehitu du. Bielsak berak azaldu du hainbat gauza aldatu dituela metodologian; besteak beste, entrenamendu laburren aldekoa da orain, ordubete pasatxokoak.
Luzeak eta zabalak izan dira argentinarraren azalpenak, aldagai guztiak azalduz. Lehenik eta behin, esan du «konpromiso handia» dela Athleticen moduko talde bat zuzentzea. Etxeko lanak ondo eta zehatz eginda dauzkala erakutsi du. Athleticen denboraldi honetako partida guztiak ikusi dituzte hark eta haren laguntzaileek, harrobiko lehen bi taldeenak barne; baita Lehen Mailako partida guztiak. Esan du 22 jokalari nahiko lituzkeela taldean, postuko bi, eta beste hiru gehiagorekin osatuko lukeela 25eko multzoa. Hiru jokalari horiek gazteak izan behar dutela azaldu du. Bilbao Athleticen kontratua duten jokalariek lehen taldean egon beharko luketela ere esan du. Utzita egon diren bostei batuta, jokalari gehiegi izango lituzke, eta erabakiak hartu beharko liratekeela esan du. Ez du baztertu fitxaketak egitea. Oinarri sendo honen gainean eman dio balioa egun Athleticek duen jokalari multzoari: «Hobetzeko eta bilakaeraren bidea egiteko taldea da».
Aretxabaletaren nahia baieztatuko balitz, bigarren aroa beteko luke Bielsak Athleticek. Lehendabizikoan bi sasoi osatu zituen: 2011tik 2013ra. Europa ligako eta Espainiako Kopako finalak jokatu zituen taldeak lehen denboraldian. Hautagaiak honela definitu du urte hura: «Mende honetako denboraldi onena oparitu zigun». |
2022-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/214887/gose-greba-hasi-dute-aita-mari-k-erreskatatutako-hainbatek.htm | Gizartea | Gose greba hasi dute 'Aita Mari'-k erreskatatutako hainbatek | Helburua da portu seguru batean lehorreratzeko baimena lortzea. Itsasontzian 112 lagun daude, eta batzuek jada zazpi egun daramatzate bertan. | Gose greba hasi dute 'Aita Mari'-k erreskatatutako hainbatek. Helburua da portu seguru batean lehorreratzeko baimena lortzea. Itsasontzian 112 lagun daude, eta batzuek jada zazpi egun daramatzate bertan. | Zazpi egun igaro dira jada Aita Mari erreskate ontziak Mediterraneo itsasoan lehen 11 lagunak salbatu zituenetik, baina oraindik portu seguru batean lehorreratzeko baimenik gabe jarraitzen du. Ostiralean salbatu zituzten azken 45ak, eta denera 112 dira erreskatatuak. Migratzaile batzuek jada sei egun daramatzate ontzian, eta, presio egiteko asmoz, gose greba bat hastea erabaki dute. Ontziko kapitainak egin ditu portu seguru bat lortzeko tramiteak, baina ez du agintarien erantzunik jaso.
Aita Mari-k sare sozialetan azaldu du hainbat migratzaile lurrean lo egiten ari direla —ontziak, berez, ehun lagun inguru erreskatatzeko lekua du—, eta «arreta duina eta erantzun azkarra» merezi dutela. Ontzia Siziliako kostatik hogei kilometro ingurura dago, eta, printzipioz, ez du inor gehiago erreskatatzeko asmorik.
Borrokak eta istiluak
Erreskatatuen artean hainbat herrialdetako pertsonak daude (Marokokoak, Libiakoak, Eritreakoak, Etiopiakoak...), eta, Izaskun Arriaran Aita Mari-ko erizainak azaldu duenez, nabaria da haien arteko tentsioa. Atzo eguerditik hainbat borroka eta istilu izan dituzte ontzian: «Lau erreskate izan dira, eta kultura ezberdinetako jendea nahastu da misio honetan; benetan egoera gogorra bizitzen ari gara». Presio handia dutela nabarmendu du, eta erakundeei laguntza eskatu die beste behin.
Gose grebari dagokionez, gaur goizeko gosariari uko egin diote gehienek, eta bazkariarekin gauza bera egiteko asmoa dutela adierazi: «Migratzaileek diote ez dutela janaririk behar, portu seguru bat baizik», azaldu du Arriaranek.
Ekainaren 6an abiatu zen Aita Mari Balearretatik Mediterraneo itsasora, eguraldi onarekin batera ugaritu egiten baitira Afrikatik irten ohi diren ontziak, sarri jendez gainezka eta baldintza kaskarretan. |
2022-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/214888/steilas-laquoitunpeko-ikastetxeen-eskaintza-guztiz-puztuta-dagoraquo.htm | Gizartea | Steilas: «Itunpeko ikastetxeen eskaintza guztiz puztuta dago» | Hezkuntza sindikatuak ohartarazi du eskola publikoaren «desegitea» dagoela jokoan. Salatu dute ikastetxe pribatuei gelak itundu ahal izateko gutxieneko ratioa hamazazpitik hamahirura jaitsi dietela. | Steilas: «Itunpeko ikastetxeen eskaintza guztiz puztuta dago». Hezkuntza sindikatuak ohartarazi du eskola publikoaren «desegitea» dagoela jokoan. Salatu dute ikastetxe pribatuei gelak itundu ahal izateko gutxieneko ratioa hamazazpitik hamahirura jaitsi dietela. | Gogor kritikatu du Steilas sindikatuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Hezkuntza Lege berriaren norabidea. Goizean, Bilbon egindako prentsaurreko batean, Ainhoa Astigarraga kideak adierazi du Hezkuntza Sailak «nabarmen» erakutsi duela «zer gutxi estimatzen duen sare publikoa»: «Sare pribatua hezkuntza sistemaren ardatzean ipini nahi du, eta publikoa haren osagarri bihurtu».
Ikasleentzako postuen eskaintzan ipini du arreta sindikatuak. «Itunpeko ikastetxeen eskaintza guztiz puztuta dago», esan du Astigarragak, eta Oñatiko egoera aipatu du. Han, Haur Hezkuntzako 3. urtean ikastetxe pribatuek 125 postu eskaintzen dituztela salatu du Steilasek, eta bakarrik 55 ume daudela maila horretan matrikulatuta.
Eman dituzten datuen arabera, Andoainen sare publikoaren eskaintza herriko eskaintza osoaren %13koa da, eta herri eta hiri gehienetan —Tolosan, Arrasaten, Zarautzen, Bermeon, Gernikan, Donostian...— sare publikoaren eskaintza ez da iristen %40ra. «Itunpeko ikastetxeek planifikatuta duten eskaintza hain da handia,non inguru horretako balizko ikasleen %90 jasotzeko adinakoa den», deitoratu du Astigarragak.
Eskola publikoa, arriskuan
Sindikatukoek azaldu dute eskola publikoak, ordea, ez daukala «gaineskaintzarik» urtero neurtzen delako. Zehaztu dutenez, dekretuak sare publikoko ikastetxeen betekizunak «zorroztuko» ditu, eta lerro bakarreko ikastetxeak ixteko edo fusionatzeko arriskuan ipiniko dituzte, «baliabideak optimizatzeko».
«Orain daukaguna betikotzen bada, oso erraz aurreikusten dugu eskola publikoaren desegite progresiboa biziko dugula», ebatzi du Astigarragak. Gainera, jaiotza tasaren beherakadarekin «joko zelaia» eta «lehiatzeko aukerak» erraztu zaizkiela gehitu du. «Gutxieneko ratioetan oso nabarmena da: lehen, hamazazpi behar zituzten gela bat ituntzeko, eta, orain, hamahirurekin ahalko dute egin».
Legebiltzarreko alderdiei planifikaziorako dekretu proiektua ez onartzeko eskatu die Steilasek, eta «denona eta denontzat den» eskola publikoari «erdiguneko tokia» ematea exijitu. Baldintza horiek bete ezean kalera aterako direla iragarri dute, baita edozein eskola publiko ixten badute ere. |
2022-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/214889/bez-iruzurra-2020koa-halako-bi-izan-zen-iaz-araban.htm | Ekonomia | BEZ iruzurra 2020koa halako bi izan zen iaz Araban | Aldundiak 95,3 milioi euroko iruzurra detektatu du. | BEZ iruzurra 2020koa halako bi izan zen iaz Araban. Aldundiak 95,3 milioi euroko iruzurra detektatu du. | BEZ iruzurra 31,3 milioi euroraino igo zen iaz, Arabako Foru Aldundiko Ogasun Sailak jakinarazi duenez. 2020an, 14,6 milioi eurokoa izan zen BEZ iruzurra; 2021ekoa, beraz, aurreko urtekoa halako bi da. Sailak detektatu duen guztizko zerga iruzurrak ere gora egin du 2020tik 2021era bitartean: 95,3 milioi euro, aurreko urtean baino 3,3 milioi gehiago.
Zergak ikuskatzeko zerbitzuek 75,1 milioi euro berreskuratzea lortu dute. Horretarako, 3.816 jardunaldi egin behar izan dituzte –1.801 pertsona fisikoak izan ziren; 2.015, juridikoak–. Lortutako zenbatekoaren zatirik handiena BEZ iruzurretik (31,3 milioi euro), sozietateen gaineko zergatik (24,1 milioi) eta laneko atxikitzeetatik (16,5 milioi) dator.
BEZari dagokionez, Ogasun, Finantza eta Aurrekontuetako diputatu Itziar Gonzalok adierazi du areagotu egin direla datuetan-eta «inkoherentzia nabarmenak» dituzten ordaintzaileen inguruko ikerketak; 6,9 milioi euro berreskuratu dituzte hala. Era berean, 2.080 kasutan, mozkin negatiboa edo irabazi proportzio apala duten sozietateak eta autonomoak ere ikertu dituzte sailekoek, «fikziozko gastuengatik edo neurriz kanpokoengatik». 41,7 milioi euroko iruzurra detektatu dute. |
2022-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/214890/bella-ciao-ereserki-iraultzailearen-euskarazko-bertsioa-egin-du-lab-sindikatuak.htm | Bizigiro | 'Bella ciao' ereserki iraultzailearen euskarazko bertsioa egin du LAB sindikatuak | Bideoklip bat grabatu dute sindikatuko 100 kide baino gehiagorekin, Arditurriko meategian, «Iluntasunetik argirako bidea» egiten jarraituko dutela adierazteko. | 'Bella ciao' ereserki iraultzailearen euskarazko bertsioa egin du LAB sindikatuak. Bideoklip bat grabatu dute sindikatuko 100 kide baino gehiagorekin, Arditurriko meategian, «Iluntasunetik argirako bidea» egiten jarraituko dutela adierazteko. | Langileak meategiko zulotik argitara atzeratzen, Bella ciao ereserki antifaxista euskaraz abesten duten bitartean. LAB sindikatuak beste urrats bat egin du kantu iraultzaile klasikoak euskaratzeko. Katanga Dub taldearen laguntza eduki du horretarako.
Bideoklipa aurkeztu zuten joan zen ostiralean, LABek Baionan eta Miarritzen (Lapurdi) eginiko 10. Biltzar Nagusian, eta sareetan ikusgai jarri dute. Biltzarrerako propio sortu zituzten kantaren bertsioa eta bideoa.
«Etengabe birpentsatzen eta berritzen ari gara gure eredu sindikala. Ausardiarekin, determinazioarekin... eta musikarekin», idatzi du sindikatuak. «Iluntasunetik argirako bidea egiten ari gara langileen defentsan, eta egiten jarraituko dugu datozen bost urteetan». Hori adierazteko grabatu dute bideoklipa. Horretan, langileria ordezkatzen duten pertsonaiak Arditurriko meategietatik (Oiartzun, Gipuzkoa) ateratzen dira.
Italiako partisano antifaxistek Bigarren Mundu Gerran sorturiko abestia da Bella ciao. Oraino ez dute argitu nork sortu zuen.
Hona LABek eta Katanga Dubek euskarara ekarritako hitzak, jatorrizkoarekiko fidel samarrak:
Egun batean ni jaiki nintzen Oi bella ciao, bella ciao, bella ciao, ciao, ciao eta inbasorea hor nuen.
Oi partisano zurekin eraman bertzenaz hemen hilko naiz Oi partisano, hiltzen banaiz ni Oi bella ciao, bella ciao, bella ciao, ciao, ciao Oi partisano, hiltzen banaiz ni lurperatu beharko nauzu
Mendian goian lurperatuko Oi bella ciao, bella ciao, bella ciao, ciao, ciao Mendian goian lurperatuko lore ederren artean.
Handik pasatuko zaidan jendeak Oi bella ciao, bella ciao, bella ciao, ciao, ciao Handik pasatuko zaidan jendeak erranen dit 'zein lore eder'.
Hona lorea, partisauarena Oi bella ciao, bella ciao, bella ciao, ciao, ciao Hona lorea, partisauarena askatasunaren alde hila.
Lehen ere egin ditu LABek halako moldaketak. Iazko maiatzaren lehenerako, esaterako, Quilapayun taldearen Herria, batua, inoiz ez garaitua kantaren euskarazko bertsioa egin zuten, Andreina Jolin taldearekin elkarlanean. Sare sozialetan arrakasta handia izan zuen bideoak. |
2022-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/214891/gasteiz-altxor-berdea.htm | albisteak | Gasteiz, altxor berdea | Gasteiz hiri berde bat da, eta aukera ugari eskaintzen ditu jarduera interesgarriak egiteko, naturarekin bat eginez. Halaber, ondare historiko oso garrantzitsua du, eta gastronomia bikaina. | Gasteiz, altxor berdea. Gasteiz hiri berde bat da, eta aukera ugari eskaintzen ditu jarduera interesgarriak egiteko, naturarekin bat eginez. Halaber, ondare historiko oso garrantzitsua du, eta gastronomia bikaina. | Europan biztanleko berdegune gehien duen probintzia hiriburua da Gasteiz, eta, hori dela eta, 2012ko Europako hiriburu berde izendatu zuten. Horrela, Gasteizen dauden naturagune aberatsetan, Florida parkean edo Eraztun Berdean, lasaitasunaz goza daiteke, atseden hartu, eta ibilaldi ederrak ere egin daitezke. Gasteiz inguru segurua eta iraunkorra dela azpimarratu behar da, ekoturismoa, running eta paseoak oinez edo bizikletaz egiteko ezin hobea, toki masifikatuen kontrakoa den turismo eredu bat sustatzen duena. Azken batean, egun eder batzuk lasai igarotzeko aproposa da Gasteiz, naturaz gain gastronomiaz, ondare historikoaz eta arteaz gozatzeko. Bizikletaren hiria da. Hiriko kaleetan ez ezik, hiria inguratzen duen Eraztun Berdean eta bertan dauden ibilbide ugarietan ere bizikletaz joan daiteke. Hirian eskaintzen den bizikleten alokairu zerbitzua balia daiteke paseo eder batzuk egiteko. Eraztun Berdea hiria inguratzen duten parkeen multzoa da. Elkarren artean loturiko hainbat parkez osatuta dago: besteak beste, Salburua, Zadorra, Zabalgana, Armentia, Olarizu eta Neberako parkea. Salburuko hezegunean, fauna eta flora espezie ugari aurki daitezke, Euskal Herriko hezegune kontinentalik baliotsuenetako bat da, eta Europako Natura 2000 sarearen barruan nazioarteko garrantzia duen Ramsar hezegune gisa izendatua dago. Parkean bertan, Ataria interpretazio zentroa eta hegaztien bi behatoki daude. Historia eta artea Zortzi mende baino gehiagoko historia ezagutzeko parada eskaintzen du Gasteizek. Hiriak Erdi Aroko hirigunea dauka. Kaleen antolaketak almendra itxura du oraindik ere, eta, bertan ibiliz gero, harresia eta tenplu gotiko nagusiak ezagutuko ditu bisitariak. Santa Maria katedralera bisita gidatu bat eginez gero, zaharberritze lanak bertatik bertara ikus daitezke. Katedrala gizadiaren ondare izendatua dago, eta dorreak hiri osoaren panoramikarik onena eskaintzen du. Halaber, erdiguneko Andre Maria Zuriaren plazak biltzen dituenak ere ikusteko modukoak dira: Gasteizko Guduari egindako monumentua, San Migel eliza, merkataritza eta ostalaritza lokalak, eta landare eskultura. Azkenik, hirian zenbait museo bikain daude. Besteak beste, Artium Arte Garaikidearen Euskal Zentro-Museoa, Montehermoso kulturgunea, Bibat (Arabako Fournier Karta Museoa eta Arabako Arkeologia Museoa), Arma Museoa, Arte Sakratuaren Museoa, Arte Ederren Museoa, Farolen Museoa eta Natur Zientzien Museoa. Berezko zaporedun enogastronomia Pintxoei, plater tradizionalei eta proposamen berritzaileei esker, hiria bisitatzeko funtsezko arrazoietako bat da tokiko gastronomia. Era berean, ezin daitezke albo batera utz Arabako ardoak eta Arabako txakolina, gozogintzan dagoen tradizioa eta Azoka plaza, hiriaren bihotzean tokiko produktuak, tailerrak eta gastrotabernak biltzen dituen gunea. Gasteizi buruzko informazio gehiago, www.vitoria-gasteiz.org webgunean. |
2022-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/214892/lau-greba-egun-antolatu-dituzte-arabako-metalgintzako-sindikatuek.htm | Ekonomia | Lau greba egun antolatu dituzte Arabako metalgintzako sindikatuek | Lanuzteak ekainaren 30erako eta irailaren 21erako, 22rako eta 23rako deitu dituzte ELAk, CCOOek, LABek, USOk, ESK-k eta CGTk. | Lau greba egun antolatu dituzte Arabako metalgintzako sindikatuek. Lanuzteak ekainaren 30erako eta irailaren 21erako, 22rako eta 23rako deitu dituzte ELAk, CCOOek, LABek, USOk, ESK-k eta CGTk. | Maiatzean egindako hiru greba egunen «arrakastaren» ostean, Arabako metalgintzako sindikatuek beste lau deialdi antolatu dituzte. Oraingoan, ekainaren 30ean eta irailaren 21ean, 22an eta 23an egingo dituzte lanuzteak. Horien helburua da SEA patronalarekin egin nahi dituzten negoziazioak desblokeatzea. Lau urte daramatzate sindikatuek lan hitzarmena berritzeko lanetan; ordea, diotenez, patronalak «bere horretan» dihardu.
Sindikatuek eskatu dute ekainaren 29rako aurreikusitako bilkura baino lehen beste bat egitea. Patronalari exijitzen diote soldatari dagokionez «benetako proposamenak» egiteko, KPIaren araberako igoerak eta subrogazio zabala bermatzeko, urteko lanaldia murrizteko, eta malgutasuna mugatzeko.
Bizkaian ere, kalera
Bizkaiko metalgintzako sindikatuek ere grebara deitu dituzte langileak, ekainaren 23rako eta 30erako eta uztailaren 1erako. Bertan ere «bloketatuta» daude negoziazioak –iaz arte egon zen indarrean duela hiru urte adostutako hitzarmena–. Sindikatuek «grebara joateko» ordua dela iritzi diote. |
2022-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/214893/donostian-kaleko-afari-solidarioak-jasotzen-dituzten-herritarren-ia-60k-30-urte-baino-gutxiago-dituzte.htm | Gizartea | Donostian kaleko afari solidarioak jasotzen dituzten herritarren ia %60k 30 urte baino gutxiago dituzte | Donostiako Udalak azterketa bat egin du Parte Zaharreko eta Egiako kaleko afari solidarioak jasotzen dituzten herritarren inguruan, haien ezaugarrien berri izateko eta «eskaintzen zaien arreta hobetzeko». | Donostian kaleko afari solidarioak jasotzen dituzten herritarren ia %60k 30 urte baino gutxiago dituzte. Donostiako Udalak azterketa bat egin du Parte Zaharreko eta Egiako kaleko afari solidarioak jasotzen dituzten herritarren inguruan, haien ezaugarrien berri izateko eta «eskaintzen zaien arreta hobetzeko». | 2020ko azaroan, Donostiako Parte Zaharreko bizilagun gutxi batzuk afari beroak eramaten hasi ziren Konstituzio plazan lo egiten zuten pertsona talde txiki bati. Afari bero baten beharra zuen gero eta jende gehiago hasi zen Konstituzio plazara joaten, eta boluntario kopurua ere handituz joan zen. Beharra handia zela ikusita, 2021eko martxoan beste boluntario talde bat osatu zuten Egian; iazko azaroan boluntarioek emandako datuen arabera, Parte Zaharrean 35 afari banatzen dituzte egunean, batez beste, eta Egian, berriz, 65. Berriki, beste boluntario talde bat sortu dute Amara Berrin. Horrez gain, hirian badaude etxegabeentzako otorduak banatzen dituzten beste egitasmo eta erakunde batzuk ere: udalaren Otorduak programa, Caritas, Gurutze Gorria eta Jatorkin elkartea, nagusiki.
Testuinguru horretan, udaleko Gizarte Ekintza Sailak, Lotura Giza Garapena (LGG) enpresaren bidez, azterketa bat egin du otorduak jasotzen dituztenen inguruan; Aitziber San Roman Gizarte Ekintzako zinegotziak azaldu duenez, helburu hauek betetzeko egin dute ikerketa: «Hirian egiten ari diren jarduerak aztertzeko eta horien ezaugarrien berri izateko, egitasmo horietan parte hartzen duten taldeei ondorioak jakinarazteko, eta zerbitzu hori jasotzen duten kolektiboei eskaintzen zaien arreta hobetzeko». Horrela, otsailean, martxoan eta apirilean Egiako eta Parte Zaharreko boluntario taldeen afariak jasotzera joan diren herritarrekin egin du azterketa LGGk.
San Romanek azaldu duenez, guztira 136 lagunek jaso dituzte afariak bi gune horietan, eta, «denak» elkarrizketatzeko asmoa bazuten ere, 97 elkarrizketatu ahal izan dituzte azkenean, talde osoaren %71,32. Zinegotziak nabarmendu du elkarrizketatutako guztiak gizonak direla eta etxerik gabe daudela. «%78,3 hiriko kaleetan bizi dira, eta kalean igarotzen dute gaua. Nabarmentzekoa da, gainera, gazteak direla: %58,76 18 eta 29 urte artekoak dira, eta %29,90, berriz, 30 eta 44 urte artekoak».
Bestalde, San Romanek azaldu du elkarrizketatutako herritar gehienak, %91,76, jatorri magrebtarrekoak direla, eta «ia erdiek» ez dutela gaztelaniaz hitz egiten; «hori zailtasun bat izan da», gehitu du zinegotziak. Bestalde, nabarmendu du «joan-etorriko biztanleria» dela, eta hori ere zailtasun bat dela: «%72k sei hilabete edo gutxiago daramatzate Donostian, %88k urtebete baino gutxiago eta %35k hiru hilabete baino gutxiago. Asko mugitzen dira, eta horrek asko zailtzen ditu integrazio lanak». Era berean, zehaztu du %58 estatuko beste hiri batzuetan egondakoak direla. «Ondoriozta daiteke joan-etorriko biztanleria dela, edo errotze sentimendu ahula duena». Horrez gain, adierazi du elkarrizketatuen «%70k fitxa soziala irekita» daukatela Gizarte Larrialdietako Udal Zerbitzuetan, eta pozik agertu da datu horrekin.
Irakurri osorik Irutxuloko Hitza-n. |
2022-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/214894/elak-protesta-egin-du-bilbon-eta-irunean-etxebizitza-duinak-aldarrikatzeko.htm | Gizartea | ELAk protesta egin du Bilbon eta Iruñean, etxebizitza duinak aldarrikatzeko | Sindikatuak salatu du 8.000 etxebizitza daudela hutsik Bilbon, eta 350 pertsona kalean bizi direla. Nafarroa Garaian, 25.000 dira hutsik daudenak, eta 350 etxegabetze baino gehiago egiten dira urtean. | ELAk protesta egin du Bilbon eta Iruñean, etxebizitza duinak aldarrikatzeko. Sindikatuak salatu du 8.000 etxebizitza daudela hutsik Bilbon, eta 350 pertsona kalean bizi direla. Nafarroa Garaian, 25.000 dira hutsik daudenak, eta 350 etxegabetze baino gehiago egiten dira urtean. | Etxebizitza eskubidea aldarrikatu dute dozenaka lagunek Bilboko Unamuno plazan eta Iruñeko Sarasate pasealekuan. «Airbnb kanpora, pertsonentzako etxebizitza duinak orain» izan da erabili duten leloa. «Hirien turistifikazioan» ipini du arreta sindikatuak, eta Airbnb-ren moduko plataformen «gorakadaz» ohartarazi du.
Alokatzeko etxeen eskaintza urriak prezioak gora egitea eragin duela salatu du ELAk. Emandako datuen arabera, Airbnb plataforman, gaueko batez besteko prezioa 180 euro da. Eusko Jaurlaritzaren politika kritikatu du sindikatuak, eta zehaztu dute 2022ko aurrekontuaren %0,2 «baino ez» zela erabili etxebizitzarako, eta alokairu sozialeko etxebizitzen eskaintza %2,6 dela; «Europakoa, batez beste, %7,4 da, eta Herbehereetan, %34,1».
Protestagileek exijitu dute etxebizitza «oinarrizko eskubide» izan dadila, eta ez «negozioa». Sindikatuak salatu du 8.000 etxebizitza daudela hutsik Bilbon, eta 350 pertsona kalean bizi direla. Nafarroa Garaian 25.000 dira hutsik daudenak, eta 350 etxegabetze baino gehiago egiten dira urtean.
Egoera horri aurre egiteko, Euskal Herriko etxebizitza sozialak «nabarmen» ugaritzeko beharra dagoela esan du ELAk, eta gastu publikoa BPGaren %2ra igotzea. Beste hainbat neurri proposatu ditu sindikatuak horrez gain: alokatze eredua sustatzea salerosketaren aurretik, hutsik dauden etxebizitzak derrigorrez alokairura bideratzea, etxegabetzeak gelditzea, eta turismorako etxebizitzen kopurua mugatzea. |
2022-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/214895/bizkaiko-garbitzaileak-kalera-irten-dira-genero-arrakala-salatzeko.htm | Ekonomia | Bizkaiko garbitzaileak kalera irten dira, genero arrakala salatzeko | Sektoreko lanaldi osoko soldatak ez dira iristen urtean 16.000 eurora. Garbitzaileek 1.200 euroko soldata eskatu dute, hamabost ordainsaritan. | Bizkaiko garbitzaileak kalera irten dira, genero arrakala salatzeko. Sektoreko lanaldi osoko soldatak ez dira iristen urtean 16.000 eurora. Garbitzaileek 1.200 euroko soldata eskatu dute, hamabost ordainsaritan. | Lehen greba eguna izan dute Bizkaiko eraikinetako eta lokaletako garbitzaileek. Sektoreko 11.000 langileri eragiten die lan hitzarmeneko genero arrakalak, eta, hori salatzeko, ehunka garbitzaile atera dira Bilboko kaleetara. Mobilizazioa Miribillako Samsic enpresaren egoitzatik hasi dute, eta Limpiezas Garnica parean amaitu.
ELA sindikatuak adierazi duenez, sektoreko lanaldi osoko soldatak ez dira urtean 16.000 eurora iristen –gogorarazi du garbitzaile askok lanaldi erdiko kontratuak dituztela–. Soldata arrakala amaitzeko, hileko 1.200 euroko soldata galdegin dute langileek, hamabost ordainsaritan.
Martxotik dihardute langileek gatazkan, eta bihar ere beste greba egun bat izango dute sektoreko garbitzaileek. 11:00etan Bilboko Plaza Biribiletik abiatuko dira, eta Kale Nagusian amaitu, Cebek patronalaren egoitza parean. |
2022-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/214896/jaurlaritzak-heldu-den-ikasturtean-abiaraziko-ditu-segregazioaren-aurkako-neurriak.htm | Gizartea | Jaurlaritzak heldu den ikasturtean abiaraziko ditu segregazioaren aurkako neurriak | Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak hezkuntza itunaren edukien gaineko kronograma aurkeztu du: sei urterako plana da. | Jaurlaritzak heldu den ikasturtean abiaraziko ditu segregazioaren aurkako neurriak. Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak hezkuntza itunaren edukien gaineko kronograma aurkeztu du: sei urterako plana da. | Hezkuntza lege berriaren oinarria hitzartu zuten martxoan EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk. Martxoaren 29an, oniritzia eman zioten itun horri Hezkuntza Batzordean, eta apirilaren 7an, osoko bilkuran. Gaur, Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak itun horretan oinarritutako kronograma aurkeztu du Hezkuntza Batzordean, hau da, datozen sei urteetan egin beharrekoen zerrenda. Neurrien artean, askotarikoak daude. Sailburuak berak gogoratu du hezkuntza sistema «eraldatzea» dela helburua funtsean, eta erronka handia dela, datozen «hamarkadetarako» egindakoa. Ekitatearekin eta segregazioarekin lotutako neurriak hamalau dira; horietako batzuk ja martxa daudela jartzen du aurkeztu duten kronograman, eta gainerakoak heldu den ikasturtean ezarriko direla.
Neurri horien artean dago, besteak beste, egun itunpeko eskolek ezartzen dituzten kuotak galaraztea; funts publikoak jasotzen dituzten ikastetxeek halakorik kobratzen ez dutela ziurtatzeko «jardunbideak» ezarriko dira. Era horretan «gardentasunaren» alde egingo dela azpimarratu du sailburuak. Modu berean, araubideak garatuko dira itunpeko ikastetxeei «auditoriak» egiteko. Bildarratzek gogoratu du gai «konplexua» dela eskola segregazioarena, motibo asko daudela horren atzean, baina itunpeko ikastetxeen funtzionamenduari lotutakoak izango dira hainbat neurri. Baina beste asko ere badira kronograman: oro har, ikasleen banaketa egokiagoa ziurtatzea da helburua, eta ikasleen aniztasunari dagokionez aparteko erronkak dituzten ikastetxeak baliabidez hornitzea. Helburua da, baita ere, hezkuntza premia bereziak dituzten ikasleen inguruan indarrean dagoen araudia eguneratzea, ekitatearen egoerari buruzko datuak jasotzeko lan ildo bat ezartzea, eta irakaskuntzaren doakotasuna behatzeko kontrol mekanismoak aktibatzea. Era berean, «mugatu» egingo da gela bakoitzean dagoen ikasle «zaurgarrien» kopurua; horretarako araubidea prestatzen ari dira, heldu den ikasturtera begira.
Hezkuntza sistemaren planifikazioari dagokionez, besteak beste, asmoa da eskola publikorako berariazko plan estrategiko bat egitea. 2023. urtearen amaierarako iragarri dute kronograman. Horren harira, Hezkuntza sailburuari kritikak egin dizkiote gaur Hezkuntza Batzordean, argudiatuta eskola publikoak sistemaren ardatza izan behar badu aurrez behar dela plan hori. Bildarratzek, ordea, erantzun du lehenengo hezkuntza lege berria behar dela plan hori garatu ahal izateko, eta horregatik jarri dutela datorren urtearen amaieran; izan ere, 2023. urtearen erdialderako espero dute legea. Behin legea izan eta gerorako zerrendatu diren beste hainbat eginbehar ere badaude: besteak beste, Euskal Eskola Publikoaren Kontseiluaren araubidea moldatuko da, ikastetxe publikoen autonomiarako arau aldaketa egingo da, eta ikastetxeak publiko egiteko arauak ere aldatuko dira.
Aurrez, aurten bertan, euskal hezkuntza zerbitzu publikoa berriro formulatzeko plangintza egitea da asmoa. Haurreskolak Partzuergoaren indartzea ere urtea amaitu aurretik abiarazi nahi da. Zerbitzu «publikoa, unibertsala, kalitatezkoa eta doakoa» izatea da helburua. Eskola planifikazioaren eta itunpeko ikastetxeen gaineko akordioak aurten abiatu beharreko lanen artean zerrendatu ditu Hezkuntza Sailak.
Kogobernantza Kogobernantzari eta partaidetzari buruzko neurriak 2023 amaieratik aurrera jarri dituzte egutegian. Horren barruan dago, besteak beste, tokiko administrazioarekin batera gobernatzeko esparrua jartzea, eta eskola kontseiluei buruzko legea eguneratzea: 2025erako jarri dute xede hori. Eraldaketa pedagogikoari dagokion atalean, hezkuntzaren eraldaketarekin, digitalizazioarekin eta berrikuntzarekin lotutako planak daude, baita ikasle guztien premiak aseko dituen eredu eleaniztuna irakasteko esparru egoki bat finkatzea ere. Aurten bertan indarrean jartzekoak dira horiek. Euskararen Irakaskuntzarako Institutu bat sortzea ere badago planen artean. Behin legea ontzen denerako jarri dute hori ere, 2023an martxan jartzeko helburuen artean.
«Konpromisoaren» alde Kritikak jaso ditu sailburuak, baina egutegi jakin bat aurkeztu izanak erakusten duen «konpromisoa» ere goraipatu diote talde politiko gehienek. PP izan da kritikan geratu den bakarra. Jose Manuel Gilek leporatu dio sailburuari «nazionalismoaren zerbitzura» jarri nahi dutela hezkuntza. Eraikitzaileagoak izan dira gainerako kritikak. Elkarrekin-Podemoseko ordezkari Iñigo Martinez Zatonek gogora ekarri dio eskola publikoaren aldeko zenbait eragilek kritiko hartu dutela hezkuntza akordioa, eta beren alderdian «irmo» egingo dutela eskola publikoaren alde. «Adi jarraituko dugu».
PSE-EEren izenean, Jose Antonio Pastorrek eskertu egin du kronograma; horri esker, neurriak betetzen ari diren hobeto «kontrolatu» ahal izango da. EH Bilduren izenean, Ikotz Arresek esan du beren ustez egutegia «ondo» eginda dagoela, «anbizio handiagoa» nahi lukete zenbait puntutan, baina ados daude. Hezkuntza itunaren funtsa hauspotzen jarraitu behar dela argudiatu du, haren mamia gizartean hedatzen: «Eraldaketa sakon baten hasiera da hau. Ez da egungoaren blindatzea. Bestelako eredu batera goaz». Babesa eskatu die Bildarratzek: «Ez da erraza. Sistemak egonkortasuna behar du. Konfiantza sortzen jarraitu behar dugu». |
2022-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/214897/frantziako-politika-bestelako-egoera-batean-murgildu-da.htm | Mundua | Frantziako politika bestelako egoera batean murgildu da | Gehiengo osoa galdu izanak bigarren agintaldia irauli dio Macroni. Eskuin muturra oposizioko lehen alderdia izango da, ezkerreko indarrak ez baitira talde parlamentario berean elkartuko. | Frantziako politika bestelako egoera batean murgildu da. Gehiengo osoa galdu izanak bigarren agintaldia irauli dio Macroni. Eskuin muturra oposizioko lehen alderdia izango da, ezkerreko indarrak ez baitira talde parlamentario berean elkartuko. | Frantziako Asanblearako bozek galdera gehiago ekarri dituzte erantzunak eman baino. Emmanuel Macron presidenteak porrot itxurako garaipen bat lortu du, eta behe ganberan gehiengo osoa galdu izanak erabat irauli dio bigarren agintaldiaren hasiera; iragan legealdian oposiziorik gabe aritu zen, baina datorrenean oposizioari aurre egin beharko dio, eguneroko politikoa parlamentarizatzea eta estatuburua zigortzea erabaki baitute boto emaileek. Adostasunerako beharraren garaian sartu da Frantziako politika, edo, Elisabeth Borne lehen ministroak atzo argudiatu zuenez, «inoiz ikusi gabeko» testuinguru batean, «arrisku bat sortuko» duen egoera batean. Kezka da nagusi gobernuan datozen hilabeteetan gerta daitekeenaz, herrialdeko politika testuinguru ezezagun batean murgildu baita.
Macronek berak ez zuen espero gehiengo osoa berreskuratuko ez zuenik, eta kanpainan une oro geratu da agerian uste hori. Azken 25 urteetan estatuburuari gehiengo osoa ematea ohitura moduko bat izan da Frantzian, eta egungo presidentea joera hori bere horretan mantenduko zelakoan zegoen; ez da hala izan, eta Macron ohitu egin beharko da konpromisoa oinarri duen agintaldi batean gobernatzera. Frantziako presidentearen Ensemble aliantzak 246 diputatu izango ditu Asanblean —gehiengo osoa 289koa da—, duela bost urte baino ehun bat gutxiago.
Hilabeteotako hauteskunde sortak hiru poloko paisaia politiko bat egituratu du, bai presidentetzarako bozetan, baita behe ganberarakoetan ere. Bi alderdi tradizionalen hondoratzea lortu zuen Macronek, eta harentzat zaplazteko politiko bat da errealitate hori, eta, orain, gogoeta askorako tartea izango du aurretik, agintaria ez baita oraindik murgildu egoerarik zailenetan.
Asanblea erabat zatituriko errealitate politikoaren isla izango da: alde bat gehiengo osorik gabekoa, eta bestea, ezkerrak eta eskuin muturrak osatua, gobernua eta presidentearen aliantzaren aurkako lana besterik egingo ez duena. Aurrekaririk gabeko egoera da Frantziako V. Errepublikan, eta batez ere 2002an hauteskundeen egutegia aldatu zutenetik, botereak 25 urteotan izan dituen oinarriak aldatu egin baitira.
Hortaz, LR Errepublikanoek erabaki bat hartu beharko dute datozen bost urteetarako: Ensemblek gehiengo osoa lortu ez duenez, legealdian izango duten pisua eta eragina —64 diputatu– erabiltzea Macronen aliantzarekin negoziatzeko, edo une oro oposizioko lana egitea.
Christian Jacob alderdiko buruak gaur esandakoaren arabera, ez dute «ez akordiorik, ez aliantzarik, ez koaliziorik» egingo Ensemblerekin, «oposizioan» egongo baitira; halere, sektore batzuk kontrakoa egitearen aldekoak dira, besteak beste Jean-François Cope alderdiko presidente ohia, zeinak «koalizio itun bat» nahi duen Macronekin.
LR-ren tokia Marine Le Penen RN Batasun Nazionala ultraeskuindarrak hartuko du, 89 aulki lortuta oposizioko lehen alderdia izango baita. Borroka politiko bizia iragarri du Le Penek Asanblean —«oposizio indartsu bat»—, gaur jakinarazi baitu alderdiaren buruzagitza utziko duela, eta RNren talde parlamentarioko presidente bilakatuko dela.
Eskuin muturrak emaitza ikaragarria lortu du, zortzi aulkitik 89ra igo baita, eta horrek agerian utzi du fronte errepublikanoa are gehiago ahuldu dela Frantzian; batez ere, Macronen aliantzak ez zuelako erabat argitu zer bozkatzera deitzen zuen atzo ezkerra eta eskuin muturra aurrez aurre zeuden hautesbarrutietan, eta abstentzioa handia izan delako bigarren itzulian —%52,49koa—.
Kontrara, Jean-Luc Melenchonek berak gaur aitortu modura, ezkerraren emaitza espero baino txarragoa da —«nahiko etsigarria»—, Asanbleara indartsu itzuli den arren. NUPES Herri Batasun Ekologista eta Sozial Berriak kanpaina sendoa egin du, baina ez du lortu bere buruari jarri zizkion helburu zailak betetzea: kohabitazioa behartzea, edo, halakorik lortu ezean, 200 bat diputatu lortzea.
Horiek horrela, etorkizuna ziurgabea da ezkerrarentzat ere. Denera, NUPESek 142 aulki bildu ditu, baina hori osatu duten alderdiak ez dira talde parlamentario berean elkartuko, eta, hortaz, alderdi ezkertiar bat ez da izango oposizioko lehen indarra; aldiz, ezkerra oposizioko lehen blokea izango da, eta horrek aukera batzuk ireki dizkie LFI Frantzia Intsumisoari, PS Alderdi Sozialistari, EELV Europa Ekologia-Berdeei eta PCF Frantziako Alderdi Komunistari. Azken hiru alderdi horiek nahiago izan dute norbere taldea osatu, independentzia mantentzeko.
Lehen borroka, berehala
Macronek berehala erreakzionatu behar du, eta batez ere haren aliantzak, Asanblea datorren asteartean elkartuko baita lehen saioa hasi eta behe ganberako presidentea aukeratzeko.
Ez dago batere argi Ensemblek zer egingo duen bozketa horretan; iragan legealdian Richard Ferrandek izan zuen kargu hori, baina atzo ez zuen lortu diputatu postua. Gainera, ikusteko dago zer gertatuko den aliantza horren talde parlamentarioko presidentetzarekin, Christophe Castanerrek ere ez baitzuen irabazi bere hautesbarrutian.
Hain justu, bi porrot horiek izan dira Macronen egoeraren erakusle argienak, baina, oro har, atzoko emaitzek agerian utzi dute Frantziako politika parlamentarizatuko dela, eta Asanbleak iragan agintaldian baino pisu askoz ere handiagoa izango duela datozen bost urteetan. Hori, noski, aurretik Macronek behe ganbera desegin eta hauteskundeetara deitzea erabakitzen ez badu.
Bien bitartean, aldaketak espero dira, gobernutik hasita. Kasurako, egungo lehen ministroaren etorkizuna kolokan dago, baita zenbait ministrorena ere. |
2022-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/214898/autonomoen-kotizazio-berriak-hitzartzeko-epea-amaitzen-ari-da.htm | Ekonomia | Autonomoen kotizazio berriak hitzartzeko epea amaitzen ari da | Gaurko bileran «aurrerapausoak» izan ondoren, datorren astelehenean saiatuko dira negoziazioa ixten. Diru sarrera apalak dituztenek gutxiago ordainduko dute, baina gutxienez 245 euro hilean. | Autonomoen kotizazio berriak hitzartzeko epea amaitzen ari da. Gaurko bileran «aurrerapausoak» izan ondoren, datorren astelehenean saiatuko dira negoziazioa ixten. Diru sarrera apalak dituztenek gutxiago ordainduko dute, baina gutxienez 245 euro hilean. | Hil honen 30ean amaituko da Espainiako Gobernuak autonomoen kotizazio sistema berria hitzartzeko Europako Batzordeari agindutako epea. Denborarekin hasi zituen negoziazioak, baina hamar egunen faltan eta bere hasierako proposamena hainbat aldiz aldatu arren, oraindik ez du lortu autonomoen ordezkari nagusien onespena. Gaur bildu dira berriro, eta astelehenerako jarri dute hurrengo hitzordua, akordioa lortzeko esperantzarekin.
Bilera horretara testu berritu batekin agertuko da Jose Luis Escriva Espainiako Gizarte Segurantzako ministroa. Horretan agertzekoak dira atzoko bileran izandako «aurrerapauso garrantzitsuak».
Autonomoen elkarteen artean bereizketa handia egon da orain arte: baikorrago daude sindikatuei lotutako elkarteak, eta ezkorrago ATA, CEOE Espainiako patronaleko kide den erakundea.
Lehenengoen artean, Eduardo Abad UPTAko presidenteak ziurtatu du gaurko bilera «oso ona» izan dela. Lorenzo Amor ATAkoa, berriz, aurrekoetan baino gusturago azaldu da, diru sarrera handiagoko autonomoen kotizazioak pixka bat apaldu dituelako Escrivak, filtrazioen arabera.
Zenbat kotizatu?
Autonomoek hilero Gizarte Segurantzari egin beharreko kotizazioa da eztabaidagai nagusia. Gaur egun, langile autonomoek berek erabakitzen dute zenbat kotizatu nahi duten, eta hamarretik zortzik gutxienekoa pagatzen dute, 294 euro hilean. Baina sistema berriarekin, haien irabazien arabera kotizatuko dute: asko fakturatzen dutenek, gehiago, eta gutxi fakturatzen dutenek, berriz, gutxiago. Sistema horrekin autonomo gehienek gutxiago pagatuko dutela ziurtatu du Espainiako Gobernuak.
Gutxieneko kotizazioa 245 eurorena izango da, hilean 670 euro baino gutxiagoko diru sarrerak dituztenentzat. Gaur egun, autonomoen %40tik gora leudeke lehen tarte horretan Espainian, autonomoen elkarteen arabera.
Azken proposamenetan kotizazio kopuruak txikitu diren arren, artean sarrera apaleko autonomoei ahalegin handiegia eskatzen dietela ziurtatu du UATAEk (CCOO). Haren arabera, hilean 400 euro irabazten dituenak bere soldataren %60 bideratu beharko duela Gizarte Segurantza ordaintzera, eta asko fakturatzen dutenek %15eko ahalegina baizik ez dutela egin behar. Ezer ez edo oso gutxi irabazten duten hilabeteetan kotizatu behar izatea da beste kexuetako bat. Espainiako Gobernuak uste du kotizazioetan gehiago bildu ahal izango duela, diru sarrera handiak izan eta orain ahalik eta gutxien ordaintzen duten autonomoek nabarmen gehiago ordaindu beharko dutelako. Gehienez, hilean 565 euro kotizatuko ditu hilean 4.050 eurotik gorako sarrerak dituenak.
Azken proposamenean, tarteko irabaziak dituztenen kotizazioak txikitu ditu Escrivak. Esaterako, 1.700 eta 1.850 euro artean fakturatzen dutenek hilean 370 euro ordainduko lituzkete, azken aurreko proposamenean baino 30 euro gutxiago.
Esperotako diru sarreren arabera ordainduko dute autonomoek, eta urtean sei aldiz aldatu ahal izango dute kotizazio tartea. Diru sarrerak uste baino txikiagoak izan badira, kotizatutakoa itzuliko du Gizarte Segurantzak, baina kontrakoa ere gertatuko da: autonomoak uste baino gehiago fakturatu badu, gehiago ordaindu beharko du.
Kopurua ez da handitu
Autonomoen kopurua ez doa ez gora eta ez behera. 2020ko otsailean, pandemiaren aurretik, 216.975 kotizatzaile zeuden autonomoen erregimenean; 2022ko maiatzean, berriz, kopurua ia bera da (216.961), baina Gizarte Segurantzak ia 33.000 kotizatzaile irabazi ditu tarte horretan. |
2022-6-20 | https://www.berria.eus/albisteak/214899/israelen-parlamentua-desegin-eta-bozetara-deituko-dute.htm | Mundua | Israelen parlamentua desegin eta bozetara deituko dute | Bosgarrenez egingo dituzte hauteskundeak hiru urte eta erdiko epean. Lapidek ordezkatuko du Bennet lehen ministro karguan, gobernu berria eratu arte. | Israelen parlamentua desegin eta bozetara deituko dute. Bosgarrenez egingo dituzte hauteskundeak hiru urte eta erdiko epean. Lapidek ordezkatuko du Bennet lehen ministro karguan, gobernu berria eratu arte. | Israelgo Parlamentua datozen egunetan desegingo da. Naftali Bennett lehen ministroak eta Yair Lapid Atzerri ministroak horretarako proposamen bat aurkeztuko dutela jakinarazi zuten atzo, koalizio gobernu barruko krisiaren aurrean amore ematea erabaki ostean.
Bozketak data jakinik ez duen arren, Israelgo hainbat hedabidek adierazi dute astelehenean egingo dutela, eta, beraz, hauteskundeak urriaren 25ean izango direla ziurrenik.
Ordura arte, Lapidek ordezkatuko du Bennett gobernuburu karguan. Oraindik lehen ministro denak prentsaurreko batean adierazi zuen erabakia ez dela erraza izan, baina gobernuari segida emateko «aukera guztiak» aztertu dituztela, eta azkenean «erabaki egokia» hartu dutela.
Koalizio gobernuak joan den ekainaren 13an bete zuen urte bateko ibilbidea, baina aurrera egin ezinik zebilen apirilaz geroztik, Yamina alderdiko parlamentari batek gobernuari babesa erretiratu eta hark parlamentuan gehiengoa galdu zuenean. Yamina Bennetten alderdia da, eskuin muturrekoa. Barne zatiketa are sakonagoa egin zen parlamentuaren zati batek kolono juduei begirako neurri berezi bat berritu nahi izan zuenean. Haren arabera, Israelgo zuzenbidepean bizitzeko aukera dute Palestinako lurretan eraikitako kolonietan bizi diren juduei. Parlamentari palestinarrek neurria gaitzetsi zuten.
Lapidek eta Bennettek ezohiko koalizio gobernua osatu zuten iazko ekainean, bi urteko blokeo politikoaren ostean. Akordio horren bidez, Benjamin Netanyahuren 12 urteko agintaldia eten zuten. |
2022-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/214928/kontrolpean-hartu-dituzte-erreniegako-eta-galipentzuko-suteak.htm | Gizartea | Kontrolpean hartu dituzte Erreniegako eta Galipentzuko suteak | Kontrolpean hartu dute atzo Lodosan piztu zena ere. Leiren ere lasaiago daude, Esakoak norabidez aldatu duelako. Pertsona bat atxilotu dute, Esako hori propio piztu izana leporatuta. | Kontrolpean hartu dituzte Erreniegako eta Galipentzuko suteak. Kontrolpean hartu dute atzo Lodosan piztu zena ere. Leiren ere lasaiago daude, Esakoak norabidez aldatu duelako. Pertsona bat atxilotu dute, Esako hori propio piztu izana leporatuta. | Bihartik aurrerako iragarri duten euriaren zain, egoera hobetzen ari da, orokorrean, Nafarroan. Joan zen astetik pairatzen ari diren suteen fronte nagusietako bi egonkortze bidean direla adierazi dute, suhiltzaileen lanari esker. Atzo iluntzerako, «egonkortua» zuten Erreniegan piztu zena, eta gaur goizean baieztatu dute Galipentzu eta San Martin Unx arriskuan jarri dituena ere itzali dutela. Beste hainbat piztuta daude oraindik, eta ustez itzalita dauden suteak ere etengabe zaindu beharko dituztela adierazi dute, berriz piztu ez daitezen.
Ura etengabe bota zuten atzo Erreniegan, Obanos-Muruzabal inguruan, hegazkinetatik eta lurretik. Horri esker, bart egonkortutzat eman dute sutea.
Beste albiste ona Galipentzu eta San Martin Unxetik heldu da. Atzo kezkaturik mintzatu ziren Nafarroako agintariak, ingurune horretan pinudi bat sutan zegoelako eta gar handiak ikusten zirelako, 20-30 metrokoak. Halere, bazuten itxaropena, pinudiaren ostean soroak zeudelako, eta horietan azken egunetan lan handia egin dutelako su ebakiak egiteko. Azkenean, espero zena bete, eta gaur goizean itzalitzat eman dute.
Ikusi gehiago: Kronika: 'Errautsak utzitako etsipena'
Atzo arratsaldean beste sute bat piztu zen Lodosan, baina berehala hartu zuten kontrolpean.
Esa inguruan ere sute bat piztu zen atzo arratsaldean, Aragoiko (Espainia) aldean, mugatik 300 metrora. Beldur handia eragin zuen berriz ere Leireko monasterioan, haizeak harantz bultzatzen zuelako sua. Baina, azkenean, norabidea aldatu eta berriz Aragoirantz egin du. Pertsona bat atxilotu dute, su hori propio piztu izana leporatuta.
Euskalmeten eguraldi iragarpenaren arabera, Nafarroa erdialdean eta hegoaldean hego haizea bizi ibiliko da eguerdira arte. Tenperaturari dagokionez, 30 gradutik gora egongo dira termometroak. Arratsaldean, haizeak ipar-mendebaldera egingo du, eta iluntzean baliteke ekaitza izatea.
Pozik, baina zuhur
Suhiltzaileak batez ere Galipentzun ari dira arreta jartzen, Nafarroako Barne kontseilari Javier Remirezek gaur esan duenez. Prentsaurrekoa egin du egoeraren berri emateko. «Pozik baina poz horren neurriko zuhurtasunez esan behar dugu egoera ona dela atzo genuenarekin parekatzen badugu, eta batez ere asteburukoarekin».
Erreniegako sutea oraindik bizirik dagoela azaldu du, baina «gutxi gorabehera bideratuta» dagoela. Zuhurtzia eskatu du kontseilariak, edonola ere, egoera alda daitekeelako, eta une batean kontrolpean dagoena bestela egon daitekeelako bizpahiru orduren buruan. Ostegunera arte ez du espero eguraldia behar bezainbeste aldatzea.
Astearte eguerdian zortzi herri zeuden oraindik hustuta: Amatriain, Eslaba, Galipentzu, Galipentzuberri, Lerga, Makirriain, Olleta eta Santsoain. |
2022-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/214929/gizon-batek-anaia-hil-du-tafallan-eta-bere-burua-entregatu-du.htm | Gizartea | Gizon batek anaia hil du Tafallan, eta bere burua entregatu du | Bart gauean izan da hilketa, eta Foruzaingoa kasua ikertzen ari da. Hiltzaileak bi sastakada eman dizkio bere anaiari. | Gizon batek anaia hil du Tafallan, eta bere burua entregatu du. Bart gauean izan da hilketa, eta Foruzaingoa kasua ikertzen ari da. Hiltzaileak bi sastakada eman dizkio bere anaiari. | Gizon batek anaia hil du bart gauean Tafallan (Nafarroa). Foruzaingoak jakinarazi duenez, hiltzaileak bere burua entregatu du 06:30ak aldera, eta kasua ikertzen ari dira. Hildakoak 50 urte zituen; hiltzaileak, berriz, 44, eta aurrekari penalak ditu droga trafikoagatik.
Hilketa San Martin Unx kalean gertatu da, bi anaiak elkarrekin bizi ziren etxean. Hiltzaileak bi sastakada eman dizkio anaiari, bat lepoan eta bestea aurpegian. Drogen edo alkoholaren eraginpean ote zegoen jakiteko egin dizkioten probetan negatibo eman du. Foruzaingoaren arabera, bi senideen arteko harremana ez zen ona, eta aurrez ere izan zituzten liskarrak. |
2022-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/214930/frantziako-lehen-ministroak-dimisioa-eman-du.htm | Mundua | Frantziako lehen ministroak dimisioa eman du | Dimisioa eman du Elisabeth Borne Frantziako lehen ministroak. Emmanuel Macron Frantziako presidenteak, baina, ez du eskaera onartu. Gobernuak «lanean eta jardunean» jarraitu behar duela esan du. | Frantziako lehen ministroak dimisioa eman du. Dimisioa eman du Elisabeth Borne Frantziako lehen ministroak. Emmanuel Macron Frantziako presidenteak, baina, ez du eskaera onartu. Gobernuak «lanean eta jardunean» jarraitu behar duela esan du. | Azken orduak gorabeheratsuak izan dira Elisabeth Borne Frantziako lehen ministroarentzat. Dimisio eskaerei aurre egin behar izan die Frantziako Asanblearako bozetan Emmanuel Macronen ENS aliantza gehiengo osotik urrun gelditu ondotik. Azkenean, egunotako eskaera horietako batzuei kasu egin, eta dimisioa eman du. Macron presidenteak, baina, ez du onartu Borneren dimisioa, eta, beraz, jardun horretan jarraitu beharko du oraindik.
Gobernuak «lanean eta jardunean» jarraitzeko beharra ikusi duelako hartu du erabaki hori Frantziako presidenteak. Horretarako, oposizioarekin batzartzeko eta «kontsulta beharrezkoak» egiteko prest dagoela adierazi du, eta «irtenbide konstruktiboak» aurkitzeko lan egin behar dutela.
Herrialdeko ohituren arabera, lehen ministroak dimisioa aurkeztu ohi du hauteskunde legegileen biharamunean, nahiz eta hauteskundeak presidentearen alderdiak irabazi. Kasu honetan, baina, ez dago argi zergatik uko egin dion Elisabeth Borne lehen ministroak kargu horretan jarraitzeari. Hain justu ere, horri buruz mintzatzeko eta aurrera begirakoak zehazteko bilduko da gaur arratsaldean gainerako gobernukideekin.
Galdera asko airean
Igandean egin zen Frantziako Asanblearako bozen bigarren itzulia, eta erantzun argiak baino galdera gehiago mahaigaineratu ziren. Porrot itxurako garaipena lortu zuen Macron presidenteak, eta behe ganberan gehiengo osoa galtzeak erabat irauli zion bigarren agintaldiaren hasiera; iragan legealdian oposiziorik gabe aritu zen, baina datorrenean oposizioari aurre egin beharko dio. Adostasunerako beharraren garaian sartu da Frantziako politika; edo, Elisabeth Borne lehen ministroak argudiatu zuenez, «inoiz ikusi gabeko» testuinguru batean, «arrisku bat sortuko» duen egoera batean.
Ikusi gehiago: Macronen aliantza gehiengo osotik urrun geratu da |
2022-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/214931/fatmata-binta-sukaldari-sierraleonarrak-irabazi-du-2022ko-basque-culinary-world-prize-saria.htm | Bizigiro | Fatmata Binta sukaldari sierraleonarrak irabazi du 2022ko Basque Culinary World Prize saria | Afrikako fula etniaren kultura eta gastronomia ezagutarazteagatik saritu dute sukaldaria. 100.000 euro jasoko ditu, nahi duen proiektua gauzatzeko. | Fatmata Binta sukaldari sierraleonarrak irabazi du 2022ko Basque Culinary World Prize saria. Afrikako fula etniaren kultura eta gastronomia ezagutarazteagatik saritu dute sukaldaria. 100.000 euro jasoko ditu, nahi duen proiektua gauzatzeko. | Afrikako fula etniako gastronomiaren eta kulturaren esentzia dibulgatzeagatik jaso du Fatmata Binta sukaldari sierraleonarrak 2022ko Basque Culinary World Prize saria. Izan ere, Dine on a Mat proiektuaren bitartez (Afaldu alfonbra gainean), fulen gastronomiaren ohiturak eta zaporeak partekatzen ditu Bintak, eta horri esker lortutako dirua Ghanako komunitatearen proiektuak laguntzeko erabiltzen da. Bintaren arabera, Ghanako hamabi komunitatetako eta lau eskualdetako hirurehun familiak baino gehiagok izan dituzte dagoeneko onurak proiektuari esker. 100.000 euroko saria jasoko du, BCCren eta Eusko Jaurlaritzaren eskutik.
Ez da Bintak martxan daukan proiektu bakarra, ordea. Fulani Kitchen izeneko fundazioan ere aritzen da, eskualde guztiko emakumeak hezi eta ahalduntzeko helburuz. Emakumeen santutegi izango den zentro bat eraiki nahi dute, haien hezkuntza beharrak, eta behar sozial eta komunalak asetzeko. Horrez gain, hainbat produktu prozesatzeko eta ontziratzeko babesleku gisa ere funtzionatuko du zentroak.
Epaimahaikideak BCCeko Nazioarteko Batzordeko kideak izan dira, Joan Roca sukaldaria buru zutela. Gaur ematen dute sariaren berri, Gironan (Herrialde Katalank). Saria ematen duten zazpigarren aldia da, eta gastronomiaren bidez gizarte integrazioan, jasangarritasunean eta elikadura hezkuntzan egiten duen lanagatik nabarmendu dute Bintaren proiektua.
Bintaren lanaz gain, beste bi aipamen berezi egin ditu BCCk: batetik, Douglas McMasterri Erresuma Batuko sukaldariaren Zero Waste Cooking School proiektua txalotu du, zero zabor filosofia bultzatzeko egindako lanagatik; bestetik, Edson Leite sukaldari brasildarraren Gastronomia Eskola Periferikoa goraipatu du, gazteak sukaldaritzan trebatzeko eta laguntzeko diseinatzeagatik. |
2022-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/214932/belgikak-patrice-lumumbaren-hortzetako-bat-itzuli-dio-haren-familiari-hura-hil-eta-61-urtera.htm | Mundua | Belgikak Patrice Lumumbaren hortzetako bat itzuli dio haren familiari, hura hil eta 61 urtera | Epaitegi batek sendiaren aldeko epaia eman eta ia bi urtera itzuli diete Kongoko Errepublika Demokratikoko lehen ministro izandakoaren gorpuzkia. Alexander De Croo Belgikako lehen ministroak aitortu du Lumumbaren kasuari buruzko egia «mingarria eta ezatsegina» dela, «baina esan beharrekoa». | Belgikak Patrice Lumumbaren hortzetako bat itzuli dio haren familiari, hura hil eta 61 urtera. Epaitegi batek sendiaren aldeko epaia eman eta ia bi urtera itzuli diete Kongoko Errepublika Demokratikoko lehen ministro izandakoaren gorpuzkia. Alexander De Croo Belgikako lehen ministroak aitortu du Lumumbaren kasuari buruzko egia «mingarria eta ezatsegina» dela, «baina esan beharrekoa». | Patrice Lumumbaren sendiak jaso du, behingoz, Kongoko Errepublika Demokratikoko lehen gobernuburu demokratikoa izan zenaren hortza. Hori da, ustez, geratzen den Lumumbaren arrasto bakarra. 1960ko abenduan Mobutuk jo zuen estatu kolpearen ostean, 1961eko urtarrilean, exekutatua izan zen Lumumba, besteak beste agente belgikarrak eta estatubatuarrak lekuko zirela; orduan kendu zioten hortz hori. Kongoko Errepublika Demokratikoaren independentziaren heroietako bat zen.
Lumumbaren familiak bide luzea egin behar izan du epaitegietan hortza eskuratzeko. Lehen ministro ohiaren alaba batek egin zuen eskaria, Belgikako Fiskaltzak babestu egin zuen, eta epaitegi batek duela ia bi urte eman zuen haien aldeko epaia. Epaitegietako bidea, ordea, ez dute amaitu: gerra krimenak ere salatu zituzten 2011. urtean, eta babesa erakutsi die Frederic Van Leeuw fiskalak.
Atzo egin zuten gorpuzkia emateko ekitaldia, Bruselako d'Egmont jauregian, eta han izan ziren buruzagi independentista zenaren dozenaka senide. Baita Alexander De Croo Belgikako lehen ministroa ere, eta 1960ko hamarkadan Belgikako Gobernuko ministro izan zirenek «erantzukizun morala» dutela esan zuen: «Egia mingarria eta ezatsegina da, baina esan beharrekoa».
Dena den, esan zuen ez dagoela frogarik erakusteko Belgikako Gobernuak eta armadak Lumumba hil nahi zutela: «Jakin behar zuten haren bizia arriskuan jartzen ari zirela, eta eragotzi egin behar zuten. Ez ikusiarena egitea aukeratu zuten, ordea», aitortu du.
61 urte
Belgikak aurkeztua du barkamen eskari ofizial bat Lumumbaren heriotzan izan zuen erantzukizunagatik. Hura exekutatu eta hurrengo egunean, azidotan desegin zuten; aurretik, ordea, bi hotz kendu zizkion Belgikako polizia batek. 61 urte geroago itzuliko diote haietako bat lehen ministro izan zenaren sendiari, eta gaur gauean eramango dute Kongoko Errepublika Demokratikora.
Lumumba, kolonialismoaren aurkako ekintzailea eta Kongoko Mugimendu Nazionaleko presidentea, 1960ko ekaineko hauteskundeen ostean izendatu zuten Kongoko Errepublika Demokratikoko lehen ministro. Baina, irailean, Joseph Kasa-Vubu presidenteak Lumumba eta gainerako ministro nazionalistak kargugabetu zituen, eta, abenduan, Mobutuk estatu kolpea jo zuen, CIAren eta Belgikaren babesarekin. SESBek Lumumba babestu zuen. Egun gutxi geroago, 1961eko urtarrilaren 17an exekutatu zituzten Lumumba eta haren alderdiko hainbat buruzagi. 1966. urtean heroi nazional izendatu zuten. |
2022-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/214933/torturaren-biktimak-aitortzeko-borondatea-adierazi-du-jaurlaritzak.htm | Politika | Torturaren biktimak aitortzeko borondatea adierazi du Jaurlaritzak | Torturaren Biktimei Laguntzeko Nazioarteko Egunaren bat egin du gobernuak, eta orain arteko urratsen garrantzia nabarmendu. | Torturaren biktimak aitortzeko borondatea adierazi du Jaurlaritzak. Torturaren Biktimei Laguntzeko Nazioarteko Egunaren bat egin du gobernuak, eta orain arteko urratsen garrantzia nabarmendu. | Torturen Biktimei Laguntzeko Nazioarteko Eguna baliatuta, Eusko Jaurlaritzak praktika «iraingarri» hori arbuiatzeko aitorpen bat adostu du Gobernu Kontseiluan, eta «biktimei laguntzeko eta aitortzeko borondatea» adierazi du, eta aitortu «egia, justizia, konponketa eta ez errepikatzeko bermea jasotzeko eskubidea» dutela.
Jaurlaritzak salatu du torturaren erabilera gizateriaren aurkako krimen bat dela «sistematizatu eta orokortua», eta gogoratu du nazioarteko komunitateak hitzarmen eta akordio ugaritan gaitzetsi duela praktika hori.
Gobernuak Euskal Herrian pairatutako torturen inguruko azken ikerketei eta EAEko legediak aferaren inguruan jasotakoei ere egin die aipamena, torturaren aurka egiteko eta biktimak aitortzeko «jarrera proaktiboaren» erakusgarri direlakoan.
2019an Eusko Legebiltzarrak euskal erakundeei egindako eskaeraren bidetik egin du adierazpen hori Jaurlaritzak. Hark deitu zuen gobernua ekainaren 21ean bat egitera Torturaren Biktimei Laguntzeko Nazioarteko Egunarekin. |
2022-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/214934/udan-gipuzkoaz-gozatzeko-esperientzia-paregabeak.htm | albisteak | Udan Gipuzkoaz gozatzeko esperientzia paregabeak | 'Gipuzkoa bizitzeko' egitasmoaren eskutik, bost 'gipuzkoar berrik' lurraldeaz modu desberdin batean gozatzeko hainbat esperientzia ezagutaraziko dituzte. | Udan Gipuzkoaz gozatzeko esperientzia paregabeak. 'Gipuzkoa bizitzeko' egitasmoaren eskutik, bost 'gipuzkoar berrik' lurraldeaz modu desberdin batean gozatzeko hainbat esperientzia ezagutaraziko dituzte. | Uda honetarako, Gipuzkoa Turismoak, Gipuzkoako Foru Aldundiaren Turismo Zuzendaritzak, lurraldean egiteko esperientzien aldeko apustua egin du. Horrela, Gipuzkoa bizitzeko egitasmoaren eskutik, Euskal Herritik kanpo jaio ziren eta Gipuzkoan bizitzea aukeratu zuten bost pertsonak beren ibilbideen berri jakinaraziko dute, zergatik aukeratu zuten munduko leku hau bizitzeko, eta aurretik ezagutzen ez zituzten esperientziez zenbat gozatu duten. Gainera, Gipuzkoa bizitzeko kanpainak informazioa emango du protagonistek bizi izan dituzten esperientzia desberdin horietan parte hartu ahal izateko. Izan ere, helburu nagusia da uda garaian turistek, txangozaleek, inguruko pertsonek eta gipuzkoarrek esperientzia horiez goza dezaten animatzea eta, bidenabar, esperientziak antolatzeaz arduratzen diren bertako enpresak laguntzea. Bizipen liluragarriak Kanpainak bost atal ditu, serie moduan adieraziak, denbora-pasa edo jolas plataforma bat izango balitz bezala. Ataletan, protagonisten bizipen liluragarriak ageriko dira, eta www.gipuzkoaturismoa.eus webgunean ikusi ahal izango dira. Honako hauek dira: Line: Brasilgo neska bat da, eta, munduko zenbait hiritan bizi eta lan egin ondoren, Donostiara heldu zen. Donostia ezagutu orduko, hiriarekin eta natura ingurunearekin maitemindu zen. Bere esperientzian, Leitzarango ferrata bideaz gozatu du bere lagunekin batera, tirolina jaitsierak egin ditu, eskalatzen aritu da, eta Gipuzkoako naturan aparta den leku bat ezagutu du.
Line, tirolinan jaisten, Leitzarango Ferrata Bidean. GIPUZKOA TURISMOA
Pablo Vicary: Argentinarra da, eta Gipuzkoara heldu zen sukaldaritza ikasteko, abokatu ikasketak utzi ondoren, Gipuzkoa munduko gastronomiaren gailurra dela esan ziotelako. Lurralde honetan finkatu da, Getariako Elkano jatetxe ezaguneko sukaldeburua da, eta familia bat osatu du. Bere esperientzian, Oria ibaiaren jaitsiera egin du kayakean, eta Gipuzkoako kostako lekurik exotikoenetako batera bidaiatu da.
Pablo Vicary, kayakean ibiltzen, Oria ibaian. GIPUZKOA TURISMOA
Phil Huxford: Ordiziara iritsi zen hango errugbi taldean jokatzera, Ampo Ordizian, izar moduan, jokalari bikaina baitzen, eta inoiz ez du nahi izan lurralde honetatik irten. Kirol ibilbidea amaitu ondoren, klubari lotuta jarraitu du, eta Goierrin dagoen ostalaritza negozio bateko arduraduna da, bertako bazkide batekin batera. Bere esperientzian, Txingudiko badian ibiltzen da Zeelanda Berrian bizi zuen haurtzaroaz gogoratzeko.
Phil Huxford, bere familiarekin, belaontzi batean. GIPUZKOA TURISMOA
Ayoon eta Max: Seul hirikoak dira. Koreako bizi erritmoaren abiadura alde batera utzi nahi zuten, eta bizi kalitatea hobetu. BBC telebista katean Gipuzkoako gastronomiari buruzko erreportaje bat ikusi zutenean erabaki zuten hara joan behar zutela bizitzera. Esan eta egin, sei hilabete geroago Donostian finkatuta zeuden jadanik, Max sukaldaritza ikasten eta Ayoon margotzen, lurralde honetako ilunabarrek txundituta. Haiekin sukaldaritza eskola batez goza daiteke benetako Tolosako babarrunak prestatzeko.
Reyes Prados: Andaluziarra da, Sevillakoa, eta gipuzkoarra ere bai, gaur egun. Euskal kulturak, tradizioek eta hizkuntzak txundituta, euskaldun bat gehiago da jadanik. Elgoibarren bizi da, eta telebistako aurkezlea eta Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea da. Hernaniko Galarreta Jai Alai pilotalekuan erremontean jokatzen aritu da, eta euskal sustraiak dituen kirol honi buruzko ezagutzan sakontzen.
Reyes Prados, Galarreta Jai Alai pilotalekuan. GIPUZKOA TURISMOA |
2022-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/214935/jaurlaritzak-onartu-du-familiei-hiru-urtean-umeko-7200-euro-emango-dizkien-plana.htm | Gizartea | Jaurlaritzak onartu du familiei hiru urtean umeko 7.200 euro emango dizkien plana | Erronka Demografikorako 2030 Euskal Estrategiak biltzen ditu neurri horiek, eta gaur onartu du Jaurlaritzak. Beste hainbat neurri biltzen ditu: gazteentzako maileguak eta ikuspegi demografikoa beste hainbat arlotan txertatzea, besteak beste. | Jaurlaritzak onartu du familiei hiru urtean umeko 7.200 euro emango dizkien plana. Erronka Demografikorako 2030 Euskal Estrategiak biltzen ditu neurri horiek, eta gaur onartu du Jaurlaritzak. Beste hainbat neurri biltzen ditu: gazteentzako maileguak eta ikuspegi demografikoa beste hainbat arlotan txertatzea, besteak beste. | 36 egitasmo osagarri onartu ditu gaur Jaurlaritzak, guztiak helburu berarekin: «Susperraldi demografikoaren aldeko neurri eta baldintzen ekosistema eratzea». Neurri horiek, hain zuzen, erronka demografikoari aurre egiteko 2030 Euskal Estrategiaren parte dira, eta hauek dira batzuk: hilean 200 euroko laguntza emango zaie gurasoei umeak 3 urte bete arte; 2 urtera arte, haur eskolak doakoak izango dira; eta gazteentzako epe luzerako maileguak emango dituzte.
Hain zuzen, maiatzaren 18an, erronka demografikoari buruz Eusko Legebiltzarrak egindako osoko bilkura monografikoan onartu ziren 74 ebazpenak jaso dira estrategiaren aurreikuspenetan. Jaurlaritzak hiru multzotan banatu ditu ebazpen horiek. Lehenengoan, epe laburreko lau neurri onartu ditu. Batetik, urtean 100.000 euro baino gutxiagoko errenta daukaten gurasoei seme edo alaba bakoitzeko 200 euroko diru laguntza emango die Eusko Jaurlaritzak hilero, umeak 3 urte bete arte.
Laguntza hori bateragarria izango da egungo kenkari fiskalekin, eta baita diru sarrerak bermatzeko errentak seme-alabak izateagatik ematen dituen diru laguntzekin ere, eta 2023. urtean sartuko da indarrean. Hala ere, neurri horrek ez du betetzen oposizioko talde batzuek eskatutakoa; Osoko Bilkura Monografikoan, besteak beste, EH Bilduk adierazi zuen neurri hori ez zela nahikoa, eta laguntza hori 18 urtera arte luzatu beharko litzatekeela.
Gazteak eta haurrak
Jaurlaritzak iragarri du «ekintzailetzarako, prestakuntzarako edo gazteentzako etxebizitzako proiektuetarako» interesik gabeko maileguak eta epe luzera itzultzeko aukera ematen dutenak ere emango dituela, eta Haurreskolak partzuergoa indartuz bi urte arteko haur eskolak doakoak izango direla. Bukatzeko, ikuspegi demografikoa legeetan, arauetan, estrategietan eta bestelako programetan txertatzeko konpromisoa hartu du.
Gazteentzako laguntzekin ere kritiko agertu zen EH Bildu joan den hileko osoko bilkuran. Orduko hartan, lehendakariak iragarri zuen Gaztelagun programan parte hartzeko baldintzak malgutu zituela Jaurlaritzak, baina EH Bilduk leporatu zion programa hori indartzea ez dela nahikoa: «Gaztelagun programaren zain bagaude, gazteak izaten jarraituko dugu 50 urte dauzkagunean ere».
Epe luzera begira
Epe laburreko neurriez gain, luzera begirakoak ere onartu ditu Jaurlaritzak, honako ardatz hauetan oinarrituta: «Gazteak emantzipatzeko neurriak, etxebizitza, enplegua, ekintzailetza eta autonomia lortzen lagunduko dutenak; familien eraikuntza, kontziliazioa eta seme-alaben hazkuntza bultzatzeko neurriak; erabateko zahartze osasungarria bultzatuko duten neurriak; eta migratzaileak erakartzera eta gizarteratzera bideratutako neurriak».
Izan ere, Iñigo Urkullu lehendakariak Demografiari Buruzko Monografikoan aitortu zuen Araba, Bizkai eta Gipuzkoako egoera demografikoa ez dela «ona». Egoera horren arrazoitzat jo zituen «jaiotzen beherakada», gazteak «geroz eta beranduago» emantzipatzea —30,2 urterekin egiten dute alde gurasoen etxetik, batez beste; Europako batezbestekoa baino lau urte beranduago—, seme-alabak ere «beranduago» izatea, eta bizi itxaropena luzatzea. Horrek guztiak biztanleriaren zahartzea ekarri duela azaldu zuen, eta, gainera, lan egiteko adinean dagoen biztanleen kopuruak ere behera egin duela adierazi zuen; azken 20 urteetan 92.000 pertsona gutxiago daude adin tarte horretan, eta 2050. urterako 220.000 pertsona gutxiago izatea espero da.
Egoerari aurre egiteko, beraz, zeharkako jarduera ildoak zehaztu ditu Jaurlaritzak, «landa inguruneko zahartzeari eta despopulazioari aurrea hartu eta eremu horri balioa berriz emango dioten duten neurriak», esaterako. |
2022-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/214936/jaurlaritzak-onartu-du-itunpekoen-ikasgelak-osatzeko-ratioak-jaistea-datorren-ikasturtetik-aurrera.htm | Gizartea | Jaurlaritzak onartu du itunpekoen ikasgelak osatzeko ratioak jaistea datorren ikasturtetik aurrera | Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak azaldu ditu kontzertaziorako baldintza berriak: etapa hasieretan, 13 ikaslerekin gela bat osatu ahal izango da; orain 17 behar dira. 28 ikasletik gora dituzten taldeak bikoiztu egingo dira, eta 26 edo 27 ikaslerekin beste irakasle bat jarriko da, besteak beste. | Jaurlaritzak onartu du itunpekoen ikasgelak osatzeko ratioak jaistea datorren ikasturtetik aurrera. Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak azaldu ditu kontzertaziorako baldintza berriak: etapa hasieretan, 13 ikaslerekin gela bat osatu ahal izango da; orain 17 behar dira. 28 ikasletik gora dituzten taldeak bikoiztu egingo dira, eta 26 edo 27 ikaslerekin beste irakasle bat jarriko da, besteak beste. | Eskola planifikazioaren zirriborroan aurreratu zuen norabidea Eusko Jaurlaritzak, eta gaur gobernu bileran onartu dituzte itunpekoen kontzertaziorako baldintza berriak. Itunpeko ikastetxeetan gela osatzeko beharrezkoa den ikasle kopurua murriztuko dute hurrengo ikasturtetik aurrera. 679,3 milioiko aurrekontua du 2022-2023rako neurriak. Egungo moduluen arabera egin dute kalkulua, eta litekeena da kopuru hori aldatzea, sailburuaren arabera. Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak eman ditu azalpenak gobernu bileraren osteko agerraldian. Bost neurri iragarri ditu. Lehena, gutxieneko ikasle kopurua murriztea etapa hasieretan. 17 ikasle behar dira gaur egun, baina datorren ikasturtetik aurrera 13rekin gela osatu ahal izango da. Bigarrenik, ikasgelak bikoizteko baldintzak egokituko dituzte. 34rekin bikoiztu daitezke egun, baina datorren ikasturtetik aurrera 28tik aurrera bikoiztu egingo dira. Eta 26 edo 27 ikaslerekin, beste irakasle bat jarriko dute. Hirugarrenik, udalerriko gela bakarra denean, 11 ikaslerekin osatuko da taldea. Laugarrenik, hezkuntza-konplexutasun indizeko kasuetan, 8 ikaslerekin osatuko da taldea, eta ikasleak 2 urteko gelan 18 izango dira, eta haur eta lehen hezkuntzan 23. Eta, azkenik, hezkuntza laguntzarako espezialistak eta hezkuntza osagarri programak ituntzea erabaki du. Datozen sei urteetarako irizpideak jarriko dituzte neurri horiek.
«Gertatzen ari diren aldaketak direla eta, hezkuntza sistema indartu egin behar da», Bildarratzek esan duenez, eta bide horretan kokatu ditu neurri berriak.
Bestalde, Ikastolen Elkarteko lehendakari Koldo Tellituk igandean egindako adierazpenei erantzun die Bildarratzek. Tellituk Jaurlaritzari egotzi zion planifikazioa egiteko orduan «bat-batean» gelak ituntzeko irizpidea aldatu duela, eta arriskuan jarri duela ikastola txikiek bizirik irautea, lerro bakarrekoentzat. Bildarratzek erantzun dio gobernua betetzen ari dela apirilaren 7an Eusko Legebiltzarrak emandako agindua. Esan du EAJk, EH Bilduk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemos-IUk onartutako hezkuntza akordioaren gainean ari direla lanean, eta ardatz horien gainean segituko dutela lanean. Gaur iragarritako neurriak zerrendatu ditu berriz ere, ratioen jaitsierak gela batzuei eustea ahalbidetuko baitu: «Ulertzen dut kezkatzea, jaiotza tasa doan bezala doalako. Horrek eragin handia izango du ikastetxe guztietan, sare publikoan zein itunpekoan. Kezka bada, baina segituko dugu ikastetxe guztien alboan, eskutik lanean». Eta gaineratu du patronal gehienekin «sintonia ona» dutela. Ekitatea eta bikaintasuna bilatzen segituko dutela esan du.
Sexuaren arabera segregatzen duten ikastetxeek diru laguntza jasotzen segituko duten galdetuta, 2022-2023ko ikasturtean baietz erantzun du, aurtengo urtarrileko dekretuaren gainean egin direlako hurrengo ikasturterako matrikulazioak, eta aurtengo urtarrilean akordiorik ez zegoelako gai horren gainean. Aldaketak, beraz, 2023tik aurrera etorriko dira. «Sexuaren arabera segregatzen duten zentroekin lanean hasiko gara beste era bateko erabakiak har ditzaten, egokitzen joateko LOMLOEk agintzen duena eta Eusko Legebiltzarrak apirilaren 7an onartutakoa betez joateko».
Bestalde, unibertsitateko eta goi mailako ikasketetarako bekak onartu ditu gobernu kontseiluak. 28,5 milioi izango direla esan du. Bildarratz: «Esleitutako diru kopurua handitu liteke, beharko balitz. Baldintzak betetzen dituzten ikasle guztiek jasoko dute laguntza». Iaz 10.600 ikaslek lortu zuten beka, eta aurten uztailaren 6tik irailaren 16ra egongo da irekita eskaera egiteko epea. |
2022-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/214937/itsas-kulturaz-disfrutatu-itsasmuseumen.htm | albisteak | ITSAS kulturaz disfrutatu Itsasmuseumen | Bilboko eta Bizkaiko itsas kultura ezagutarazten du Itsasmuseumek. Bilboko erdigunetik hurbil dago, Euskalduna ontziola zegoen tokian. | ITSAS kulturaz disfrutatu Itsasmuseumen. Bilboko eta Bizkaiko itsas kultura ezagutarazten du Itsasmuseumek. Bilboko erdigunetik hurbil dago, Euskalduna ontziola zegoen tokian. | Itsasmuseumek Bilboko eta Bizkaiko itsas kulturarekin liluratzeko aukera paregabea eskaintzen du. Bilboko Itsasadarrean dago, hiriaren erdigunetik minutu gutxi batzuetara, Euskalduna ontziola zegoen tokian, itsasontziak eraikitzeko eta konpontzeko erabiltzen ziren 150 urte baino gehiagoko historia duten dikeak dituena. Itsasmuseumera bisita bat egitea ezinbestekoa da itsasoa maite dutenentzat. Leku dinamiko bat da, eta bisitariak ezagutuko du Bilboko Itsasadarretik Bizkaiko Golkoraino zabaltzen den itsas unibertsoa, museoan dauden bildumen, erakusketen eta jende ororentzat antolatzen dituen jardueren bidez. Bildumen barruan, aipagarriak dira dikeetan ikus daitezkeen itsasontziak: besteak beste, Portu gangila, Nuevo Anchustegui arrantzontzia eta Athletic gabarra. Halaber, museoaren aldameneko zelaigunean, itsas eraikuntzako eta Bilboko eta Bizkaiko itsas iraganeko elementu bereizgarri batzuk daude: besteak beste, Carola garabi ospetsua eta Bonben Etxea.
Familia osoak ederki pasatzen du Itsasmuseumen antolatzen diren jarduerekin. ITSASMUSEUM
Plan ederra familia osoarentzat Familiek eta haurrek ederki pasatzen dute Itsasmuseumen antolatzen diren bisita gidatu interesgarriekin, haur tailerrekin, ikus-entzunezko interaktiboekin eta gela didaktikoarekin.
Erakusketa iraunkorrak Bilboko Itsasadarreko eta Bizkaiko Golkoko arrantza portuen, tradizioen, garapen industrialaren, itsas eraikuntzaren, itsasadarraren ingurumen-berreskuratzearen eta kirolen berri jakinarazten du. Halaber, Port Center egitasmoak Bilboko Portuko gaur egungo jarduera eta lanbideak ezagutarazten ditu, eta Erain proiektuak Bizkaiko itsasertzeko XX. mendeko zurgintza. Horrez gain, aldi baterako bi erakusketa interesgarri zabalik egongo dira urriaren 30era arte: Surfing Euskadi eta Elkano. Nabigazioa eta zientzia. Gainera, larunbatetan, Atyla itsasontzian egoteko aukera egongo da eta, asteburuetan, Carola garabia lanean ikus daiteke Carolaren Arima instalazio artistikoaren eskutik eta Escape Room Bilbao 1803 jokoaren bitartez bisitariek ongi pasatuko dute benetako gertaeretan oinarritutako abentura bat biziz. Plana osatzeko, museoko Nave 9 kafetegian otordu ederra egin daiteke eta Itsasmuseumeko terrazan musika emanaldiak antolatzen dira. Itsasmuseumi buruzko argibide guztiak www.itsasmuseum.eus webgunearen bidez jakin daitezke. |
2022-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/214938/gozatu-gorbeiako-naturagune-zoragarriaz-mendiko-bizikletan.htm | albisteak | GOZATU Gorbeiako naturagune zoragarriaz mendiko bizikletan | Gorbeia Jomuga Turistikoak Gorbeia Bira Bike Tour egitasmoa abiatu du. Gorbeia mendiaren inguruko naturagune paregabeaz gozatzeaz gain, altxor ugari aurki daitezke, bizikletan txango ederrak eginez. | GOZATU Gorbeiako naturagune zoragarriaz mendiko bizikletan. Gorbeia Jomuga Turistikoak Gorbeia Bira Bike Tour egitasmoa abiatu du. Gorbeia mendiaren inguruko naturagune paregabeaz gozatzeaz gain, altxor ugari aurki daitezke, bizikletan txango ederrak eginez. | Araba eta Bizkaia artean, euskal mendizale guztiek maite duten Gorbeia mendia dago, gurutze ezagunaz apainduriko tontor ezagunarekin, eta inguruan, parke natural zoragarri bat, paradisu natural bat. Herri xarmagarriak biltzen dituen naturagune aparta da, paisaia liluragarriez, ondare aberatsaz, eraikin ikusgarriez, kulturaz eta gastronomiaz gozatzeko ezin hobea. Gorbeia Jomuga Turistikoak prestatu duen Gorbeia Bira Bike Tour ibilbidearen bidez, hori guztia ezagutu daiteke, mendiko bizikletarekin txango ederrak eginez, horretarako aproposak diren bidexketan barrena. Bizipen ahaztezinak izango dira bisitarientzat. Horretaz guztiaz gozatzeko, ibilbidea hainbat etapatan egitea gomendagarria da.
Baserri eta eraikin txundigarriak ikus daitezke. GORBEIA-EUSKADI
Ehun kilometro inguruko ibilbide zirkularra da. Murgiatik abiatu eta Legutiora doan tarteak ez du desnibel handirik, eta edonork egiteko egokia da. Ibilbideari jarraituz, berriz, Legutiotik Orozkora joateko eta Orozkotik Murgiara itzultzeko tarteak zailagoak dira, desnibel handiagoa dute, baina mendiko bizikletan ibiltzen ohituta dagoenak ez du arazorik izango, are gutxiago bizikleta elektriko batekin ibiltzen bada. Gorbeia Bira bi egunetan egitea interesgarria da, eta beste egun batean Gorbeia mendiaren tontorreko gurutzera igo daiteke, Zarate herritik abiatuta. Ibilbidea ezin hobea da toki benetan eder eta interesgarriak ikusteko. Besteak beste, Areatza, Legutio eta Otxandio herrietako herrigune historikoak, baserri txundigarriak, Sarriako zubi ezaguna, Kurtzeganeko menhirra eta Araneko harria —biribila, gurutze greko bat zizelkatua dauka—. Halaber, aipagarriak dira Orozko, Ibarra, Burbona, Sarria, Murgia, Zarate, Zaitegi, Ondategi, Gopegi, Etxaguen, Elosu eta Oleta herriak, txikiak eta politak. Herritarrek esku zabalik eta atsegin handiz hartzen dituzte bisitariak. Sarrian Parketxea dago, Gorbeiako parke naturaleko interpretazio zentroa.
Bizikletaren gainean, naturaz eta ondareaz goza daiteke Gorbeia Bira Bike Tour ibilbidean. Irudian, Sarriako zubia. GORBEIA-EUSKADI
Gorbeiako parke naturalean askotariko konfigurazio geologikoa eta biologikoa duten lekuak daude. Horrela, hegoaldean dago aberastasun hidrologikorik handiena, eta aipagarriak dira Baias eta Zubialde ibaiak eta Urrunagako eta Albinako urtegiak. Landaredi eta geologia aldetik, parkean toki arrokatsuak daude, Arraba bezalako larre zabalak, harizti eta pagadi hostotsuak —Albertiako, Altubeko, Izartzako eta Presazelaiko pagadiak ikusgarriak dira—, eta Itzinako biotopo babestua bezalako eremu karstiko harrigarriak. Zerbitzuak Ibilbidea Otxandiotik hasiz gero, bizikleta elektriko bat Axpe Ebike enpresari alokatzeko aukera dago 625-70 20 19 telefono zenbakira deituta. Gainera, bizikleta elektrikoak beste edozein tokitan alokatzeko aukera dago, Ebike by Vialkiren zenbakira deituz (607-19 71 30). Gorbeia Bira Bike Tour esperientziaz erabat gozatzeko, ibilbidean zehar edo ibilbidetik hurbil, otordua egiteko eta ostatu hartzeko toki bikainak daude: Murgiako La casa del Patron eta Nagusi hotel-jatetxeak, Areatzako hotel-bainuetxea, Zeanuriko Etxegana hotela, Etxegorri landetxea eta Otxandioko Koikili aterpetxea. Argibide guztiak jaso daitezke Gorbeia Jomuga Turistikoaren webgunearen bidez eta Wikloc plataformaren bidez |
2022-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/214939/eibarko-zezen-plaza-berdegune-bat-jartzeko-botako-duten-iragarpena-gaizki-ulertze-bat-izan-da-udalaren-arabera.htm | Gizartea | Eibarko zezen plaza berdegune bat jartzeko botako duten iragarpena «gaizki-ulertze» bat izan da, udalaren arabera | Azken zezenketa 2009. urtean egin zuten han. Kirola egiteko erabiltzen da gaur. | Eibarko zezen plaza berdegune bat jartzeko botako duten iragarpena «gaizki-ulertze» bat izan da, udalaren arabera. Azken zezenketa 2009. urtean egin zuten han. Kirola egiteko erabiltzen da gaur. | Zezen plaza laster botako dutela adierazi zuen Eibarko Udalak (Gipuzkoa) duela bi aste. Libre geratuko diren 5.000 metro koadroen inguruan berdegune bat jarriko zutela iragarri zuen erakundeak, ohar baten bidez. Deigarria egin zitzaion askori erabakia, PSE alderdiak gobernatzen baitu udala, eta alderdi horretako idazkari nagusi Eneko Andueza baita zezenketak jendaurrean defendatzen dituzten politikari bakanetako bat Euskal Herrian.
Baina udalak atzera egin du azken egunotan, eta jarrera aldatu du, Gipuzkoako Hitza-ri esan dionez. Oharra «txarto ulertu» zela adierazi dute, eta hedabideekin harremanetan ibili direla euren jarrera «argitzeko». Azaldu dutenez, planean ez dago zezen plaza botatzea. Berdegunea egiteko asmoa dagoela bai, baina horrek ez duela esan nahi zezen plaza nahitaez bota behar dela, «inguruan» ere egin daitekeelako. Lehiaketa publiko bat zabalduko dute orain, eta arkitektoek aurkeztuko dituzte proposamenak. Egitasmorik interesgarrienak plaza eraistea eskatzen badu, orduan erabakiko dute botatzea.
Gipuzkoako Hitza-k luze eta zabal landuko du gaia ostiralean argitaratuko den erreportaje batean.
Anduezaren alderdikideek argudiatu dutenez, plaza ez da behar bezain beste erabiltzen. Azken zezenketa 2009. urtean egin zuten. 2012. urtetik, kirola egiteko bi kantxa daude hondarrean: bat teniserako, eta beste bat futbolerako edo saskibaloirako. 3.300 ikuslerentzako eserlekuak ditu plazak.
Haatik, plazaren azpiko orubea balio handikoa da. Gune zabala eta laua da, halako gutxi dituen hiri ezin trinkoago batean. Eraikina botatzeko eta parke bat egiteko erabakiarekin herritarren bizi kalitatea hobetzeko apustua egin duela esan zuen udalak duela bi aste. «Ohiturak aldatzen ari dira, eta gero eta gehiago eskatzen dira gune zabalak eta kalitatekoak», idatzi zuen Jon Iraola alkateak (PSE).
1903. urtean zabaldu zuten Eibarko zezen plaza. 1936ko gerran kalte handiak pairatu zituen, eta berreraiki egin behar izan zuten. Azken hamarkadetan, udala etengabe saiatu da plazari eusten. Estaliriko plaza egiteko egitasmo bat egin zuten, baina ez zen gauzatu. 2009. urtean, udalak erabaki zuen botatzea, bestelako ikuskizunak eta jarduerak ere egiteko aukera emango lukeen eraikin bat altxatzeko. Baina zezenketazaleak gero eta gutxiago dira, eta, azkenean, plaza bota edo ez bota, zezenari adarretatik heldu beharko diote. |
2022-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/214940/natura-kultura-eta-ondare-aberatsa-tolosaldean.htm | albisteak | Natura, kultura eta ondare aberatsa Tolosaldean | Naturaz, kulturaz eta ondareaz gozatzeko hainbat bisita egin daitezke Tolosaldean. Paisaia txundigarriz inguratuta, askotariko plan ederrak egin daitezke familiarekin edo lagunekin tradizio handiko eskualde honetan. | Natura, kultura eta ondare aberatsa Tolosaldean. Naturaz, kulturaz eta ondareaz gozatzeko hainbat bisita egin daitezke Tolosaldean. Paisaia txundigarriz inguratuta, askotariko plan ederrak egin daitezke familiarekin edo lagunekin tradizio handiko eskualde honetan. | Tolosaldean, begi bistakoa da naturarekin eta inguruarekin dagoen lotura. Tradizio handiko eskualde bat da, ohiturak eta bizitzeko moduak bizi-bizirik mantendu diren Euskal Herriko txoko bat, eta naturak hamaika jarduera egiteko aukera eskaintzen du, pasaia zoragarri batean. Guztira, 28 herrik osatzen dute eskualde hori, eta Gipuzkoako eskualdeen artean herri gehien duena da. Kopuru handi horrek balio izugarria ematen dio eskualdeari, herri guztiek baitituzte beren ondarearen parte diren istorioak eta ezaugarriak, eta den-denak baitira Tolosaldearen aberastasunaren parte. Hernioko atea Alkizan eta Asteasun plan berezi bat egin daiteke. Goizean, esaterako, mendira joan. Hernio-Gazume mendigunea Tolosaldearen bihotzaren parte handi bat da, babes bereziko gunea. Bertan, balio ekologiko handia duten hainbat habitat eta espezie ezagutu daitezke. Alkizako plazatik abiatuta, zailtasun ezberdineko hiru ibilbide daude. Hernio inguruan, Fagus Alkiza Hernio-Gazumeko Interpretazio Zentroa dago. Alkizan bertan, hain zuzen. Hernio-Gazume babestutako eremuaren nondik norako guztien berri ematen du, eta ibilbide gidatuak egiteko aukera ere eskaintzen du. Mendi bueltaren ostean, Alkizako Ur Mara museoa bisitatzea da aukeretako bat. Naturan murgilduta dago, eta Koldobika Jauregi artista ezagunak egindako obra ikusgarriez goza daiteke. Eskulturen edertasuna, errekastoen xuxurla eta zuhaitzen hostoen dantzek mundu magiko batera eramango ditu bisitariak. Ur Mara museoak familia eta ume taldeentzako tailerrak egiteko aukera ere ematen du. Bisita gidatuak aldez aurretik erreserbatu behar dira, 609-465 942 telefono zenbakira deituta edo mail@urmara. com helbide elektronikoa idatzita. Ondoren, arratsalde ezin hobea igaro daiteke Bernardo Atxaga idazle ezagunaren literatur mundura daraman Asteasuko Muskerraren Bidean paseotxo bat eginda, Asteasuko paisaietan oinarritu baitzen hainbat lan idaztekoan. Bi kilometroko ibilbide laburra da, nork bere kasa egin dezakeena. Bernardo Atxagaren istorioak jasotzen dituzten informazio panelak daude ibilbidean, eta egilearen beraren azalpen grabatuak entzun daitezke zenbait paneletan agertzen diren QR kodeen bidez. Irteera Asteasuko goiko auzoan dago, Pello Errota eskolaren ondoan. Hortik aurrera, lurrean margotutako musker urdin txikiek gidatuta egiten da bidea.
Familia bat, Muskerraren Bidean. OTARDI LANDA ATERPETXEA
Galdutako argiaren bila Amezketako altxor ezkutuak eta kultura ezagutzeko bisita gidatua da Argi galduaren bila, ahoz aho transmititu den ondare immaterialaren berri jakiteko. Argizaiolak dira protagonistak: hildakoen omenezko kandelaren taulak. San Bartolome eliza da tradizio hori mantentzen duten azken elizetako bat. Hilobiak lurrean daude, eta senide bakoitzaren aulkia hilobiaren gainean dago. Amezketan, Pello Zabala gunea zabaldu berri da, Amezketako ondare kulturalaren eta naturalaren interpretazio zentroa. Besteak beste, argizaiolei, Aralar mendilerroari, Arritzagako haran glaziarrari, Zazpiturri iturburuari eta Fernando Amezketarra bertsolari eta plazagizon ospetsuari buruzko informazioa ematen du. San Bartolome elizako argizaiolak ezagutzeko bisitaren abiapuntua bertatik egiten da. Halaber, errota bat duenez, talo tailerrak ere eskaintzen ditu, eta inguruan egurrezko mahaiak dauzka, naturaz eta errotaren ondotik jaisten den errekaren soinuaz lasai gozatu ahal izateko. Talo tailerra, Argi galduaren bila bisita gidatua nahiz Pello Zabala gunea bisitatzeko, aurrez erreserbatzea ezinbestekoa da, 657-370 156 telefonora deituta edo whatsapp bat bidalita.
Pello Zabala guneko errota. AMEZKETAKO UDALA
Arritzagako haran glaziarra Natura maite dutenek ezagutu beharrekoa da Aralar mendilerroan dagoen Arritzagako haran glaziarra. Itxura alpinoa duen haran eder eta aberatsa da. Izan ere, Euskadiko glaziar bakarrak utzitako arrastoak eta 900 metroko altueran kokaturik dauden Burutzunzineko antzinako kobre meategiaren ondarea gordetzen ditu. Ibilbide eder bat egin daiteke Aralarko txoko hau ezagutzeko, Amezketako San Martinetik abiatuta. Kobrearen ustiapenean, Burutzunzineko meategia oso garrantzitsua izan zen Euskal Herrian, eta baita Iberiar penintsulan ere, historiaurreko kobrezko meatzaritzan. Haran horretan dauden baliabideak oso baliagarriak izan dira, eta, ondorioz, hainbat ustiapen egitasmo ekarri ditu. Horiek aztarna handiak utzi dituzte paisaian: lurraren kareharrian irekitako zulo artifizialak, bokaminak, lurpeko galeriak irekitzeagatik eratorritako hondakinen metaketak… Bide zaharrei jarraituta, bisitariak azken 4.000 urteetako kobre meatzaritzak utzitako arrasto txundigarriak ikus ditzake. Meategien aztarnak Arritzaga errekaren eskuineko hegalean daude. Galerietan, kobre zainak ustiatzen ziren, eta mineralak birrindu —birrindutako minerala biltegiratzeko eraikina da gaur egun ikusten dena—, eta ibai ondoan garbitzen zuten —garbitzeko guneak eta makineria gordetzeko tailerrak kontserbatzen dira—. Bagonetetan kargatu, eta aireko kable bidez garraiatzen ziren Amezketara. Gaur egun Buruntzunzingo mendi aterpe moduan erabili eta ezagutzen den eraikina meategien ustiapenaren azken fasean lan egin zuten meatzarien bizileku izan zen. Informazio gehiago, www.tolosaldea.eus webgunean. |
2022-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/214941/uriartek-ikertu-egingo-du-avintildeak-sare-sozialetan-izandako-jokabidea.htm | Kirola | Uriartek ikertu egingo du Aviñak sare sozialetan izandako jokabidea | Hark duela 9-10 urte idatzitako txio homofobo eta matxistak zabaldu dira sareetan. Hautagaitzak «onartezintzat» jo ditu, eta haien egiazkotasuna baieztatu nahi du. | Uriartek ikertu egingo du Aviñak sare sozialetan izandako jokabidea. Hark duela 9-10 urte idatzitako txio homofobo eta matxistak zabaldu dira sareetan. Hautagaitzak «onartezintzat» jo ditu, eta haien egiazkotasuna baieztatu nahi du. | Jon Uriartek gaur aurkeztu du bere kirol proiektua, Athleticeko presidente hautatzen badute ezarriko duena. Bertan espero zen jakinaraztea nor izango zen bere apustua gizonezkoen lehen taldearen aulkirako. Baina ez da hala izan: «Oraindik ez dugu izena emango. Kirol proiektuaren mezua indartu nahi izan dugu, bestela arreta beste leku batera joango zen. Datozen 24-48 orduetan jakinaraziko dugu, kanpainaren dinamiken arabera. Baina argi dugu gure filosofiarekin eta San Mameseko zaleek gustuko duten joko motarekin bat etorri behar duela: intentsitate handikoa eta zuzena».
Hiru izen aurkeztu ditu: Carlos Aviña izango da futboleko zuzendaria, Sergio Navarro Lezamako zuzendaria eta Xabier Arrieta emakumezkoen kirol zuzendaria. Litekeena da, hala ere, Aviñarena airean egotea. Izan ere, sare sozialetan duela 9-10 urte hark idatzitako hainbat txio homofobo eta matxista zabaldu dira, eta Uriarteren hautagaitzak horiek ikertuko ditu. «Horien egiazkotasuna ikertuko dugu, eta harekin hitz egingo dugu. Behin hori eginda, erabaki bat hartuko dugu, eta Athleticeko zaleei jakinarazi». Hautagaitzarentzat «onartezinak» dira txioak. «Talka egiten dute hautagaitza osatzen dugun pertsonen printzipioekin eta balioekin».
Aviña mexikarra da, 31 urte ditu eta Amerika Mexikon eta Circulo Brujasen egin du lan. Futbolari lotutako datuen analisian aditua da. «Argi utzi nahi dugu teknologiak ez dituela pertsonak ordezkatuko. Baina horien bidez ahalik eta errendimendurik onena lortu nahi dugu jokalari bakoitzarengandik». Teknologiaren erabilera hori harrobitik hasiko da, arlo fisiko, tekniko eta psikologikoan jokalari bakoitzaren hobekuntza bilatzeko. Izan ere, Uriarteren kirol proiektuaren oinarrian jokalaria egongo da, modu indibidual batean. Horrekin batera, jokalariak ere balioetan hezi nahi dituzte.
Sergio Navarrok, berriz, Vila-realen, Levanten eta Rubin Kazanen egin du lan, eta, Aviñaren antzera, big data-n aditua da. Arrietak azken hamabost urteetan Bizkerren egin du lan, eta argi du Bizkaiko harrobian eragin behar dela, eta klubekin elkarlanean aritu proiektua garatzen eta hazten segitzeko. |
2022-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/214942/kontsumitzaileen-legeak-ez-du-laquoelementu-berritzailerikraquo-kontseiluaren-arabera.htm | Gizartea | Kontsumitzaileen legeak ez du «elementu berritzailerik», Kontseiluaren arabera | Euskalgintzaren Kontseiluak ohartarazi du legearen oinarria sustapena izateak hizkuntza eskubideak ez bermatzea eragin dezakeela. 33 zuzenketa egin dizkio Eusko Jaurlaritzaren lege proiektuari. | Kontsumitzaileen legeak ez du «elementu berritzailerik», Kontseiluaren arabera. Euskalgintzaren Kontseiluak ohartarazi du legearen oinarria sustapena izateak hizkuntza eskubideak ez bermatzea eragin dezakeela. 33 zuzenketa egin dizkio Eusko Jaurlaritzaren lege proiektuari. | «Arautzea saihestu» du Eusko Jaurlaritzak Kontsumitzaileen eta Erabiltzaileen Estatutuaren lege proiektuarekin, Euskalgintzaren Kontseiluak kritikatu duenez. Horrenbestez, Jaurlaritza lantzen ari den lege proiektuak ez ditu bermatuko hizkuntza eskubideak, Kontseiluaren arabera, eta, are, zenbait atzerapauso ere baditu 2003an onartutako legearekin alderatuta. Gardena da balorazioan: «Legebiltzarrak eztabaidatuko duen zirriborroak elementu berritzailerik jasotzen ez duela ondorioztatu dugu. Are gehiago, hainbat kasutan aurreko legeak jasotako elementuak ezabatu ditu, eta, beraz, hizkuntza eskubideen bermea zailagoa izango da».
Kontseiluak gogorarazi du hizkuntza eskubideak sustapenaren menpe uzteak ez betetzeko arriskua dakarrela: «Eskubideen aitortzak eta eskubideen bermeak arau egingarriak behar dituzte; bestela, homilia hutsa izango dira». 33 ekarpen egin dizkio lege proiektuari, eta gaur aurkeztu ditu Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak, Eusko Legebiltzarreko Merkataritza, Kontsumo eta Turismo Batzordean. Bi norabidetan kokatzen dira zuzenketak, Bilbaoren esanetan; batetik, hizkuntza eskubideen «zehar-lerrotasuna» aintzat hartu eta gainerako eskubideetan ere txertatu nahi izan dutela azaldu du, eta, bestetik, 2003ko legeak zituen elementuak «berreskuratu» nahi izan dituztela, iritzita horietako hainbat «aurrerakoiak» zirela.
Hizkuntza eskubideek badute atal berezitu bat lege proiektuan, baina Kontseiluak salatu du gainerako ataletan ez dela ikuspegi hori txertatu. Izan ere, atal horretatik kanpo hizkuntzari buruzko hiru aipamen baino ez daude. Horietatik aparte, inon ez da ageri hizkuntzari buruzko aipamenik, ezta «kontsumitzaileen eta erabiltzaileen hainbat eskubide eta horien bermerako mekanismoak zehaztean» ere. Kontseiluak ondorioztatu du lege proiektuak ez duela kontuan hartzen bi hizkuntza ofizial daudela, eta, beraz, «jasotzen diren elementu guztiak hizkuntza batean zein bestean bermatu beharko liratekeela».
Gainera, salatu du hizkuntza eskubideei buruzko atal berezituak 6/2003 Legearekin alderatuta «atzerako urratsak ekar ditzaketen ezberdintasunak» dituela. Ondasunei eta zerbitzuei buruzko informazioari dagokionez, esaterako, lege proiektuak ez du zehazten informazio hori erabiltzaileek euskaraz jaso ahalko dutela. Hori gerta dadin bermatzeko, Kontseiluak hainbat artikulutan ekarpenak egin ditu, informazioa «hizkuntza ofizialetan» jaso ahalko dela zehaztu dadin.
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan araututako jatorri izendapeneko edo kalitate izendapeneko produktuak aurkeztean ere euskararen derrigortasuna kendu dutela salatu du Kontseiluak. 2003ko legeak produktu horien «nahitaezko datuak eta borondatezko informazio gehigarriak» gutxienez euskaraz agertu behar zirela zioen, baina hala arautzen zuen artikulua ezabatu egin zuen Patxi Lopezen gobernuak, 2012an. Hala ere, «berriz indarrean jartzeko modukoa» da, Kontseiluaren esanetan. Kontseiluari «kezka» sorrarazi dio, halaber, «euskara ikusezin bihurtzeko aukerak». Izan ere, lege proiektuan hainbatetan aipatzen da dokumentuak-eta euskaraz, gaztelaniaz edo ele bitan jasotzeko aukera, eta beldur da planteamendu horrek soilik gazteleraz idatzitako informazioak zabaltzeko modua emango duen.
Betebeharrak, gutxiagok
Hizkuntza betebeharrak izango dituzten enpresak zehaztean ere sumatu du atzerakada Kontseiluak. 6/2003 Legearekin alderatuta «entitate batzuk» desagertu egin direla azaldu du: «Euskara lan-harremanen eremuan eta jendaurreko arretaren eremuan baliatzeko berariazko diru laguntzak jasotzen badituzte soilik ezarriko die derrigortasuna». 2003ko legeak, berriz, diruz lagundutako edozein entitateri ezartzen zien betebeharra, ez soilik euskararekin lotutako diru laguntzak jasotzen zituztenei.
Zer betebehar izango duten, horretan ez dator bat Kontseilua, gainera, «sustapen politikak» soilik aipatzen baitira.
Arau hausteak zehazten dituen kapituluaz ere kexatu da Kontseilua, hizkuntza eskubideen urraketak horietatik kanpo uzten baititu zirriborroak: «Beste eskubideen urraketekin edo betebeharrekin ez bezala, hizkuntza eskubideak lasai asko urratu ahal izango dituzte enpresek, ez baita inolako neurririk hartuko».
Gaubeka, eskubide urraketez
Bilbao ez ezik, Agurne Gaubeka Hizkuntza Eskubideen Behatokiko zuzendaria ere izan da Eusko Legebiltzarreko batzordean. Kontsumitzaileen eta erabiltzaileen eskubideez aritu da, eta horietan ohikoak izaten diren hainbat urraketa zerrendatu ditu. Eremu pribatuan esku hartu beharra ere defendatu du, eskubideok bermatu ahal izateko: «Sarritan zabaldu da gure gizartean agintariek ez dutela, hizkuntzari dagokionez, eremu pribatua arautzerik. Horixe izan da gurea bezalako hizkuntzen erabilerari oztopoak jartzeko baliatu izan den aitzakietako bat».
Hizkuntza Eskubideen Adierazpen Unibertsalean oinarrituta, Gaubekak gogorarazi du hizkuntza komunitate orok duela bere hizkuntzan jarduera sozioekonomiko guztietan aritzeko eskubidea. Gainera, hori bermatu ezean, herritarrei hizkuntza eskubideak ez ezik, bestelakoak ere urratzen zaizkiela nabarmendu du. Halaber, adierazi du «zentzurik» ez duela euskara ofizialtzat jotzeak eta herritarrei euskaraz egin dezaten eskatzeak, «horretarako espaziorik eskaintzen ez bazaie». |
2022-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/214943/errusiak-lituaniari-ohartarazi-dio-ondorio-larriak-jasango-dituela-kaliningradeko-pasabidea-blokeatzeagatik.htm | Mundua | Errusiak Lituaniari ohartarazi dio «ondorio larriak» jasango dituela Kaliningradeko pasabidea blokeatzeagatik | EBk Errusian duen enbaxadoreak zehaztu du blokeo horrek Moskuri ezarritako zigor sortaren barruan dauden salgaiei soilik eragiten diela | Errusiak Lituaniari ohartarazi dio «ondorio larriak» jasango dituela Kaliningradeko pasabidea blokeatzeagatik. EBk Errusian duen enbaxadoreak zehaztu du blokeo horrek Moskuri ezarritako zigor sortaren barruan dauden salgaiei soilik eragiten diela | Errusiak Polonia eta Lituania artean duen lurraldea da Kaliningrad —500.000 biztanle—, eta Vilniusek lurralde horretako salgaien pasabidea blokeatzeko hartutako erabakiak erabat asaldatu du Errusia, bi herrialdeen arteko krisi diplomatiko bat pizteraino. Horiek horrela, Kremlinek Lituaniari ohartarazi dionez, Baltikoko herrialdeak «ondorio zuzenak eta larriak» jasango ditu. Hala jakinarazi du gaur Errusiako Segurtasun Kontseiluko idazkari Nikolai Patruxevek. Haren arabera, blokeo horrek Kaliningradeko inportazio osoaren %50i eragingo dio.
Jokaleku horretan, Europako Batasunak Errusiak duen enbaxadore Marcus Ederer Errusiako Atzerri Ministerioarekin batzartu da, Moskun, krisia baretzeko asmoz. Edererrek zehaztu duenez, Lituaniako Gobernuak Kaliningradera doazen oinarrizko produktuen zirkulazioari ezarritako blokeoak EBren zigor sortaren barruan dauden salgaiei soilik eragiten die.
Nolanahi ere, Kremlinek mehatxutzat jo du Lituaniak hartutako erabakia. «Errusiak, zalantzarik gabe, erantzuna emango dio ekintza horri, eta Lituaniako herritarrek gogotik nozituko dute hori. Neurriak aztertzen ari gara, eta luze gabe ezarriko ditugu», ziurtatu du Patruxevek, Kaliningradetik bertatik, Interfax berri agentziak jasotakoaren arabera. Horrez gain, Vilniusi egotzi dio nazioarteko zuzenbidea urratzea eta Mendebaldeari men egitea. Era berean, eskatu du Kaliningradeko pasabidea «berehala» irekitzeko.
Adierazpen horien aurretik, Anton Alijanov Kaliningradeko gobernadorearekin bildu da, «garraioaren irisgarritasun arazoez» eztabaidatzeko. Halaber, lurralde horretako energia sistemaren etengabeko funtzionamendua bermatzeko neurriei buruz hitz egin dute, baita eskualde hori eta Errusiako beste eremu batzuk lotzen dituen itsaspeko zuntz optikoaren linearen mantentzearekin lotutako arazoei buruz ere. |
2022-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/214944/gasteizko-tranbia-salburua-auzoraino-iritsiko-da-2023ko-udaberrian.htm | Gizartea | Gasteizko tranbia Salburua auzoraino iritsiko da 2023ko udaberrian | Lanek 24,8 milioi euroko aurrekontua dute: %65 Eusko Jaurlaritzak finantzatzen du, eta gainerakoa, Gasteizko Udalak eta Arabako Diputazioak, erdi bana. | Gasteizko tranbia Salburua auzoraino iritsiko da 2023ko udaberrian. Lanek 24,8 milioi euroko aurrekontua dute: %65 Eusko Jaurlaritzak finantzatzen du, eta gainerakoa, Gasteizko Udalak eta Arabako Diputazioak, erdi bana. | Bi urte igaro dira Gasteizko tranbia Salburua auzora eramateko lanak hasi zirenetik, eta azken txanpan dira obrak. Gaur, lanak bertatik bertara bisitatu dituzte Iñaki Arriola Eusko Jaurlaritzako Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio sailburuak, Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak eta Gorka Urtaran Gasteizko alkateak. Florida kalera joan dira eguerdian, obra bisitatzeko. Tranbiaren adarra eraikitzeko, 24,8 milioi euroko inbertsioa egin dute Eusko Jaurlaritzak, Arabako Foru Aldundiak eta Gasteizko Udalak, elkarrekin. Jaurlaritzak lanen %65 finantzatu ditu, eta aldundiak eta udalak, berriz, %35 erdi bana. Eusko Jaurlaritzaren esku dagoen Euskal Trenbide Sarea erakunde publikoa ari da tranbia Salbururaino eramateko lanak egiten. Luzapen hori Florida kalean egingo da, eta, horretarako, astelehenetik aurrera moztu egingo dute bide horren eta Jose Lejarreta kalearen arteko elkargunea. Lan horiek ekainaren amaieratik irailaren hasiera bitarte egingo dira.
2023. urteko udaberrian estreinatu nahi dute Salburura doan tranbiaren adarra; aurretik, Eguberrien ostean, probak egiten hasiko dira. Espero da tranbiaren ibilbide berriak 30.000 gasteiztar baino gehiagori zerbitzua ematea. Adar berria 2,5 kilometro luze da, eta bost geltoki berri edukiko ditu. Tranbiaren plataforma egokitzeko lan ia denak amaituta daude: Florida kalea, Iliada pasealekua eta Salburuko bulebarrean ibilgailuen trafikorako galtzadek harturiko eremua murriztu egin dute, eta tranbiak hartuko duen espazioa, bidegorri zati berriak eta espaloiak handitu egin dituzte. Gaur jakinarazi dute tranbiaren plataformaren eraikuntza eta trenbidearen muntaketa «oso aurreratuta» daudela. Orain, tranbiaren bidearekin lotzeko Florida kalean dagoen tarteaz gain, trenbideen muntaketa osoa osatzeko tarte batzuk amaitzea baino ez da geratzen: hala nola Iliada eta Salburua kaleen arteko eta Aerodromoko pasealekuaren eta Martxoaren 8ko etorbidearen arteko zatiak. |
2022-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/214945/macronek-gogoeta-prozesu-bat-hasi-du-legealdian-zer-egin-erabakitzeko.htm | Mundua | Macronek gogoeta prozesu bat hasi du legealdian zer egin erabakitzeko | Frantziako presidenteak kontsultak hasi ditu oposizioko alderdiekin; LRk berretsi dio «itun logiketatik» kanpo dagoela. Estatuburuak ez du onartu Borne lehen ministroaren dimisioa. | Macronek gogoeta prozesu bat hasi du legealdian zer egin erabakitzeko. Frantziako presidenteak kontsultak hasi ditu oposizioko alderdiekin; LRk berretsi dio «itun logiketatik» kanpo dagoela. Estatuburuak ez du onartu Borne lehen ministroaren dimisioa. | Asanbleako gehiengo osoa galdu ondoren, Emmanuel Macron Frantziako presidentea gehiengo baten bila ari da: maniobretarako garaia da. Egoera, ordea, hain da desberdina, bestelakoa, Macronek ez baitaki zer egin, zer ereduri jarraitu, eta horregatik nahi izan du ekimena berriz hartu. Frantziako estatuburuak duela hilabete batzuk iragarri zuen «metodo berri bat» nahi zuela agintzeko, eta, azkenean, boto emaileek behartu dute hori garatzera. Estatuburua ez da oraindik mintzatu jendaurrean bozen emaitzez eta horiek utzitako testuinguruaz; oraingoz, gogoeta prozesu batean baitago legealdian zer egin argitzeko. Agintaldirako itun bat izan daiteke aukera bat; akordioak kasuz kasu negoziatzea, bestea; eta behe ganbera desegin eta bozetara deitzea, hirugarrena.
Macronek gaur abiatu ditu kontsultak oposizioko alderdiekin, horiek agintaldiari begira duten ikuspuntuaren eta estrategiaren berri izateko. Aldi berean, gobernua Matignonen elkartu da, eta, bilera horren ondoren zenbait ministrok azaldu dutenez, badirudi Frantziako presidenteak gehiengo bat osatzea duela lehentasun; horretarako, bozketa bakoitzeko haren aliantzarenak ez diren beste 45 diputaturen babesa beharko du.
Bruno Le Maire Ekonomia ministroak esandakoaren arabera, Macron eta haren lantaldea «gobernatzeko prest» daude, eta Frantziako presidentearen aliatu eta Modem Mugimendu Demokratikoa alderdiaren buruzagi François Bayrouk gehitu duenez, estatuburua «bide bat bilatzen ari da sekuentzia hau baliagarria» izan dadin Frantziarentzat. «Ahalik eta gehien hurbildu behar gara batasun nazionalera», esan du Bayrouk.
Printzipioz, LR Errepublikanoak eskuindarrarekin —64 diputatu ditu— aliatzea litzateke pausorik errazena Frantziako presidentearentzat, baina LR-ren buruzagi Christian Jacobek —uztailean utziko du kargu hori— Macroni aurrez aurre berretsi dio «itun logiketatik» kanpo daudela. Hori bai, ate bat irekita utzi du: «Ez ditugu inoiz blokeatuko erakundeak».
Antzeko mezua izan du Frantziako presidentearentzat PS Alderdi Sozialistaren lehen idazkari Olivier Faurek. Haren ustetan, Macronek ez duenez gehiengo osorik Asanblean, «bizitza politikoa parlamentarizatu beharko du» estatuburuak: «Emmanuel Macroni esan diot herrialdea ez dagoela blokeatuta».
Behe ganberako auziaz gain, Frantziako presidenteak erabaki behar du nolakoa izango den hurrengo gobernua. Hango hedabideek gaur jakinarazi dutenez, Elisabeth Borne lehen ministroak dimisioa aurkeztu zion Macroni, baina hark ez zuen onartu, gobernuak «lanean eta jardunean» jarrai dezan. Halere, ikusteko dago Bornek legealdi osoan jarraituko duen karguan; behintzat, Olivia Gregoire eledunak gaur azaldu du datorren astera arte segituko duela gobernuburu postuan.
Talde parlamentarioak
Diputatuak atzo eta gaur iritsi dira Asanbleara, eta bihar osatuko dituzte talde parlamentarioak —Borne datorren astean elkartuko da horietako presidenteekin—. Printzipioz, ezkerreko alderdiak ez dira talde bakarrean elkartuko, PCF Frantziako Alderdi Komunistako diputatu Andre Chassaignek gaur berretsi duenez. Zehazki, itsasoz haraindiko sei diputaturekin batera, komunistek «gutxienez hemezortzi» ordezkari politikoko talde bat eratuko dute behe ganberan.
Jean-Luc Melenchon LFI Frantzia Intsumisoko buruzagiak egin zuen proposamena, atzo, baina Fabien Roussel PCFren idazkari nagusia ideia horren kontra agertu da gaur ere; PSk eta EELV Europa Ekologia-Berdeek ere iritzi bera dute. Hortaz, ezustekorik ezean, Marine Le Penen RN Batasun Nazionala izango da oposizioko lehen alderdia. |
2022-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/214946/ikatzaren-aroa-luzatu-egingo-da.htm | Ekonomia | Ikatzaren aroa luzatu egingo da | Alemaniak, Herbehereek eta Austriak ikatz gehiago erreta konpentsatuko dute Errusiako gas hornidura txikitu izana. Europak %53 bete ditu gas biltegiak, eta %80ra iritsi nahi du irailaren 30erako. | Ikatzaren aroa luzatu egingo da. Alemaniak, Herbehereek eta Austriak ikatz gehiago erreta konpentsatuko dute Errusiako gas hornidura txikitu izana. Europak %53 bete ditu gas biltegiak, eta %80ra iritsi nahi du irailaren 30erako. | Ministro ekologista bati egokitu zaio erabakia iragartzea. Igandean, Robert Habeck Alemaniako Ekonomia ministro berdeak jakinarazi zuen larrialdiko lege bat indarrean jarriko zuela zentral termiko batzuk berriro irekitzeko. «Mingotsa da, baina uneotan ezinbestekoa da gasa gutxiago erabiltzea», argudiatu zuen Habeckek. Errusia Alemaniaren gasaren iturria ixten hasi ahala —Nordstream 1 gasbideko isuria %40 apaldu du, arazo teknikoak argudiatuta—, Alemania beste aukera batzuen bila ari da argindarra ekoizteko, eta iturririk zikinenaren alde egin du, gogo txarrez bada ere.
Habeckek azaldutakoaren arabera, hurrengo bi urteetan hamar gigawatt argindar gehiago ekoizteko baimena emango diete zentral termikoei, eta, horrela, ekoizpenaren heren bat sortuko da ikatzaren bidez. Maiatzaren amaieran, 31 gigawatt ekoizteko gaitasuna zuten ikatza erretzen duten zentral termikoek. Azken urteetan, Berlingo gobernuek energia berriztagarrien aldeko apustu handia egin dute, eta, hala, urteko lehen hiruhilekoan iturri berriztagarriek bete zuten argindar beharren %50.
Nuklearrari adio
Gas gutxiago erretzeak utzitako hutsunea ez ezik, zentral nuklearrak ixteak ekarriko duen lau gigawatten galera ere konpentsatuko du ikatzak. Izan ere, Errusiako gasarekiko mendekotasuna hautsi nahi izateak ere ez du aldarazi energia nuklearrari 2022 amaieran agur esateko plana. Angela Merkel gobernuburu zela erabaki zuten azken hiru erreaktoreak 2022ko abenduan itzaltzea, eta Berdeak kide dituen gobernu batek nekez har zezakeen kontrako erabakirik, batez ere kontuan hartuta mugimendu antinuklear bat izan zela hasieran.
Zentralen jabe diren energia konpainiek ere ez dute kontra egin, erreaktoreak irekita jarraitu dezaten egin beharreko inbertsioak eta hartu beharreko segurtasun neurriak garestiegiak izango liratekeelako.
Austriak eta Herbehereek ere bai
Alemania ez da klima larrialdiaren eta energia segurtasunaren artean aukeratu behar eta gehiago kutsatzea erabaki duen bakarra. Austriako Gobernuak Mellacheko zentral termikoa berriro pizteko akordioa izenpetu du Verbund konpainia elektrikoarekin. 2020an itxi zuten Mellach, Austriari geratzen zitzaion azken zentral termikoa.
Herbehereek, berriz, ez zituzten itxi zentral termikoak, baina horien gaitasunaren %35 soilik baliatzen zuten, CO2 isuriak kontrolatzeko. Orain, baina, 2024 bitartean ikatz gehiago erretzeko baimena izango dute. Ikusteko dago gobernuak atzera egingo ote duen zentral horiek 2030ean ixteko aginduari dagokionez.
Baliteke Italia izatea halako neurriak iragartzen dituen hurrena.
Erabaki horiek guztiek ezinegona eragin dute Bruselan, Europako Batasunak klima aldaketaren aurka hartutako konpromisoak betetzea zailtzen baitu. Ursula von der Leyen Europako Batzordeko lehendakariak estatu kideei gogorarazi die badaudela beste bide batzuk Errusiako gasaren hutsunea betetzeko, hala nola energia berriztagarrietan gehiago inbertitzea eta gas kontsumoa apaltzea. Haren datuen arabera, aurtengo lehen lau hilabeteetan gas kontsumoa %9 txikiagoa izan da iazkoaren aldean.
Gas biltegiak, beteago
Olaf Scholz Alemaniako gobernuburuak onartu du oker bat izan zela gas hornitzaile bakarrarekiko mendekotasun handia izatea —gerraren aurretik, Alemaniak gasaren %55 ekartzen zuen Errusiatik—, eta, orain, hornitzaile gehiago lortzen ari da. Gaur, EnBW konpainiak iragarri du kontratu bat sinatu duela hogei urtez GNL gas natural likidotua AEBetatik inportatzeko.
Itsasontziz likido moduan iritsitako GNLa berriro gas bihurtzeko lantegirik ez dago gaur egun Alemanian, baina Scholzek agindu du lau plataforma flotagarri izango dituela negurako. Gainera, gas biltegiak betetzen ari da, neguan hornidurarik falta ez dadin. Gaur egun %56 daude beteta, baina abendurako %90 izatea da helburua, Habeckek azaldu duenez. Erreserba horrek bizpahiru hilabeteko kontsumoa bermatzen du negu arrunt batean.
EB osoan ari dira orain biltegiak betetzen. Azken datuek diote 588 terawatt-ordu gas daudela, edukieraren %53,4. Beste 292 terawatt-ordu geratzen zaizkio EBk irailaren 30erako bere buruari jarri dion %80ko edukiera betetzeko. Hau da, 3.000 gigawatt-ordu egunean; azken asteetan, egunero 4.000 eta 5.000 gigawatt-ordu artean sartu dira. |
2022-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/214947/duela-hamar-urte-itxi-zuten-pasaiako-zentrala.htm | Duela hamar urte itxi zuten Pasaiako zentrala | Duela hamar urte itxi zuten Pasaiako zentrala. | Euskal Herrian jada ez da geratzen ikatza erretzen duen zentral termikorik, 2012ko azaroan itxi baitzuten Pasaiakoa (Gipuzkoa). Bi urte lehenago beste CO2 isurle nagusietako bat itzali zuten, Santurtzin (Bizkaia) fuel-olioa erretzen zuen zentrala.
Espainiak 2019 hasieran itxi zituen bere azken ikatz meategiak, eta orduan zituen hamabost zentral termikoen erdiak itxi ditu orduz geroztik. Baina azken asteetan lan betean egon da guztien artean handiena, As Ponteskoa (Coruña, Galizia), tarte luze batean itzalita egon ostean.
Berez, joan den astean 45,7 gigawatt ekoitzi zuen ikatzak, aurtengo kopururik handiena. | ||
2022-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/214948/mercedeseko-zuzendaritzak-sindikatuei-egotzi-die-inbertsio-plana-grebarekin-boikotatu-nahi-izatea.htm | Ekonomia | Mercedeseko zuzendaritzak sindikatuei egotzi die inbertsio plana grebarekin «boikotatu» nahi izatea | Greba «zentzugabea» eta «kaltegarria» dela iritzi dio. Langile batzordearen gehiengoak deituta, bihar hasiko dituzte lanuzteak. 5.000 langile inguru daude deituta. | Mercedeseko zuzendaritzak sindikatuei egotzi die inbertsio plana grebarekin «boikotatu» nahi izatea. Greba «zentzugabea» eta «kaltegarria» dela iritzi dio. Langile batzordearen gehiengoak deituta, bihar hasiko dituzte lanuzteak. 5.000 langile inguru daude deituta. | Gasteizko Mercedes Benzen zuzendaritzak ez du begi onez hartu sindikatuek grebara jo izana. Uste du ez dela «koherentea» ekainaren hasieran iragarritako 1.200 milioi euroko inbertsio planari lanuzte «zentzugabe» eta «kaltegarriekin» erantzutea. Eta sindikatuei egotzi die lan hitzarmenaren negoziazioak «boikotatu» nahi izatea.
Izan ere, bihar hasiko dituzte lehen lanuzteak Gasteizko plantan. Guztira, ia 5.000 langile daude deituta grebara. ELAk, LABek eta ESK-k batetik, eta CCOOk eta UGT-k bestetik, elkarretaratze bana egingo dute goizean eta arratsaldean. Hala ere, manifestazioa elkarrekin egingo dute eguerdian, fabrikatik hasita.
Lantegiko arduradunek langileei barne ohar bidez azaldu dietenez, lanuzteetara deitzeko erabilitako arrazoiak lan hitzarmenaren negoziazio prozesuari «boikota egiten saiatzeko estrategia gisa» baino ezin dira ulertu. Eta sindikatuei egotzi die langileen artean «tentsio egoerak» sortu nahi izatea. «Ez du inondik inora hitzarmenaren akordioa erraztuko», ohartarazi diete.
Zuzendaritzaren iritziz, gainera, greba «kaltegarria» da lantegiaren interesentzat, eta ohartarazi du erdieroaleak eta gainerako osagaiak beste planta batzuetara bideratuko dituztela, horrek ekoizpenean eragin ditzakeen ondorioekin. Edonola ere, langileei gogorarazi die instalazio guztiak martxan mantenduko dituela eta lan egin nahi duten guztiek izango dutela horretarako aukera.
Greba bereizita, manifestazioa elkarrekin
Manifestazio bateratua egingo dute bihar, baina langile batzordea zatituta dago, eta nork bere protestak antolatu ditu datozen egunetarako. Biharkoaz gain, ELA, LAB eta ESK-k beste bost greba egun antolatu dituzte datorren asterako: astelehenetik ostiralera egingo dituzte. CCOOk eta UGTk, berriz, hilaren 29rako deitu dute hurrengo lanuztera. Eta beste hiru egun egingo dituzte uztailean, zer egunetan oraindik iragarri ez badute ere. |
2022-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/214949/beste-urtebetez-luzatuko-du-jaurlaritzak-covid-maileguen-gabealdia.htm | Ekonomia | Beste urtebetez luzatuko du Jaurlaritzak COVID maileguen gabealdia | Elkargik, Europako Inbertsio Bankuarekin, finantzaketa lerro bat abiatu du 3.000 langile arteko enpresentzat, eta 30 milioi banatu ditu dagoeneko. | Beste urtebetez luzatuko du Jaurlaritzak COVID maileguen gabealdia. Elkargik, Europako Inbertsio Bankuarekin, finantzaketa lerro bat abiatu du 3.000 langile arteko enpresentzat, eta 30 milioi banatu ditu dagoeneko. | Euskal enpresa sarea goranzko joeran ikusten du Elkargik, «erronkaz eta mehatxuz beteriko egoera bat» bada ere oraingoa. Mehatxu horietako bat da enpresa askok orain hasi behar dutela itzultzen pandemiaren garaian hartutako COVID maileguak, oraindik jasandako kaltea leheneratzerik izan ez dutenean. Horiei mezu itxaropentsu bat eman die Elkargik: Eusko Jaurlaritzak beste urtebetez luzatuko du mailegu horien gabealdia.
Gaur egin du Elkargi elkarrekiko berme sozietateak 32. Enpresa Topaketa, Donostiako Kursaalean. Josu Sanchez Elkargiko presidenteak eta Zenon Vazquez zuzendari nagusiak 2021ari eta 2022ko lehen seihilekoari erreparatu zieten, sozietatearen balantzea eskainiz.
Iazko jarduera 370 milioi euroko finantzaketarekin itxi zuen Elkargik. Gehienbat industriara eta zerbitzuetara (%54) bideratu zuten, baita merkataritzara (%15), eraikuntzara (%12), kulturara (%9), ostalaritzara (%6), garraiora (%2,5) eta lehen sektorera (%1,5) ere.
2022ko lehen seihilekoan, Elkargiren jarduera %20 handitu da iazkoaren aldean; jada 183 milioi finantzatu ditu. Erdia baino gehiago (%55) inbertitzeko izan da, eta hamarretik lautan industria enpresak izan dira hartzaileak.
COVID maileguak
Pandemia puri-purian zela, 2020an enpresei likidezia errazteko maileguak eman zituen Elkargik, Eusko Jaurlaritzarekin batera. Orduan, 10.000 enpresa inguruk jo zuten sozietatera, finantzaketa bila. Bost urtean itzultzeko maileguak ziren, urtebeteko gabealdiarekin —dirua itzultzen hasteko epea da gabealdia—. Iaz, ordea, Elkargik eta Jaurlaritzak epea luzatu zien 5.000 enpresari: mailegua sei urtean itzultzeko aukera eman zieten, bi urteko gabealdiaren ostean.
Gabealdia uztailean amaituko zaie enpresa horiei. Halere, Vazquez zuzendari nagusiak iragarri du datozen asteetan Jaurlaritzak dekretu bidez urtebetez luzatuko duela gabealdia: «Ez dugu beharrik ikusten, baina badira zailtasunak dituzten enpresak». Ehunka gutxi batzuek eskatu dute hori. Hortaz, amortizazioa ordaintzen hasteko epea 2023ko uztailean hasiko da hala eskatu duten enpresentzat. Mailegua sei urtean itzultzeko epeak bere horretan jarraituko du.
Programa berriak
Elkargik martxan ditu beste zenbait finantzaketa bide ere. Europako Inbertsio Bankuarekin batera, 3.000 langile arteko ETEak ez direnen finantzaketa lerro bat abiatu du; «akordio historikotzat» jo du Sanchez Elkargiko presidenteak. Dagoeneko 30 milioi euro banatu ditu 30 proiektu ingurutan, eta beste hogei hitzartuko ditu aurki, 50 milioi eurora iritsiz.
Bestalde, urte hasiera aldera ekin zion Elkargik industriako enpresen hazkunderako lerro berriari, Europako Next Generation funtsen ekarpena baliatuz. 1,5 milioi eurorainoko maileguak eskaini ditu, interesik gabe, komisiorik gabe eta zortzi urtean amortizatzeko. Gaur arte 120 proiekturi lagundu die, 40 milioi euro inguru banatuz. Aurrekontua amaitu arte izango da indarrean programa hori, baina «agortzetik urrun» dago inbertsio funtsa. |
2022-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/214950/brufau-akatsa-da-erregai-fosilak-demonizatzea.htm | Brufau: «Akatsa da erregai fosilak demonizatzea» | Brufau: «Akatsa da erregai fosilak demonizatzea». | Elkargiko zuzendariak eta kideak ez ezik, nazioarteko hainbat aditu izan dira gaur Enpresa Topaketan; tartean, Antonio Brufau Repsoleko presidentea. Trantsizio energetikoaz aritu da Bufrau, eta adierazi du erregai fosilen prezioen gorakada Ukrainako inbasioa baino lehenagotik bazetorrela. Hein handi batean, Europak «jasangarritasuna lehenetsi» duelako, «albo batean utziz» lehiakortasuna eta hornidura segurtasuna. «Gerra honetan galtzaile bat dago Ukrainarekin batera: Europa. Ez dugu energiarik, eta badirudi ez dugula nahi».
Deskarbonizazioaren bidean, Europak «lider globala» izatea nahi duela gaineratu du Brufauk, hark baino gehiago kutsatzen duten herrialdeak badira ere: «Zaila izango da arazoa konpontzea tokiko politikekin, globalekin baino».
Politika «maximalista» horien adibide bat eman du Repsoleko presidenteak: 2035ean erreketa motorra debekatzearena. Horren aurka agertu da, eta Euskal Herrian erabaki «neutroa» ez dela adierazi du. «Arduratsua denak erabaki dezala non eta nola erosi. Lehiatu daitezela ibilgailu guztiak».
Brufauren arabera, emisioen beherakada ezin da eman «industriaren kaltetan», hori ez delako etorkizuna. «Erregai fosilak demonizatzea akats izugarria da, hemen izango direlako bai bihar, bai 2050ean». Hirutan bildu zituen CO2 emisioak murrizteko egin beharrekoak: garapena eta energia kontsumoa bereiztea, karbono gutxiago isurtzen duten energiak bilatzea, eta jada emititzen diren karbono emisioak harrapatzea. | ||
2022-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/214951/adar-gaztetik-kimu-berria.htm | Bizigiro | Adar gaztetik kimu berria | Zizpa Gaztetxeak Baionako besta alternatiboak aurkeztu ditu: uztailaren 27tik 31ra. Usaiakoak baino garbiagoak eginen dituzte, protokolo feminista martxan ezarriko eta larunbateko bazkaririk gabe. | Adar gaztetik kimu berria. Zizpa Gaztetxeak Baionako besta alternatiboak aurkeztu ditu: uztailaren 27tik 31ra. Usaiakoak baino garbiagoak eginen dituzte, protokolo feminista martxan ezarriko eta larunbateko bazkaririk gabe. | Baionako bestek badute plan B: Baionako besta alternatiboak Patxa plazan. Bertaratzen denak euskal musika eta giroa atzemanen ditu, beti bezala: besta herrikoi, euskaldun eta feministak. Azpimarratu dute euskararen eta euskal kulturaren erakuslehio izan behar direla Baionako bestak. Patxa plaza animatuan eman dituzte 2022ko Baionako besta alternatiboen berri, musikaren besta ospatu aitzintxo.
Lukas Hiriartek azpimarratu du hiru urtez bestarik egin ez izanak eragin diola antolaketari. Alde batetik, Baionako Zizpa gaztetxean belaunaldi berria etorri baita: “Gazte asko jin da eta zaharragoek utzi dute. Kide gehiago gara eta biziki gazteak”.
Bertzalde, gehitu du pandemiaren eraginez behar izan dituztela berrasmatu eragiteko manera berriak: “Testuingurua berezia izanen da aurten, bestetan jende gehiago”. Hala ere, lagun kopuru emendatzeak ez die xuxenean eraginen Baionako besta alternatiboei: “Patxa plazan espazioa mugatua denez, berez mugatuko da ere jende kopurua: plaza betea delarik, betea da. Baina Baionako bestak orokorrean jendetsuagoak izanen dira”. Hartara, bereziki aurten protokolo feminista aplikatuko dute Patxa plazan, balizko eraso batean erasotzailea kanporatuz. “Jende gehiagorekin horrelako erasoek probabilitate handiagoa dute, bestak eroagoak izan ohi baitira”.
Besta alternatiboak eta ingurumena eskuz esku joanen dira, zainduko baitute arlo hori bereziki: “ Gure ildo ekologistari garrantzi gehiago ezarri nahi diogu, idorteak kontutan hartuta ohartzen ari gara klima aldaketak baduela eragina denetan, Baionan ere, beraz oroitarazten dugu Baionako besta kontsumistak baduela horretan ere eragina”. Lili Iriartek zehaztu du jadanik badutela usaia tokiko mozkinak saltzeko, baina horrez gain, aurtengo berritasuna salatu du: “Indar berezia eginen dugu apainketan: material berrerabilia erabiliz, plastiko gutxiago, banderola gutxiago... Geroz eta gehiago proposatuko dugu halakorik, antolaketa hobetuz, urtez urte, gure aztarna ekologikoa murriztera engaiatu baikara ”. Zizpa gaztetxeko kideek besta herrikoi eta arduratsuak nahi dituzte, baina horretarako, herritarren parte hartzea beharrezkoa dela uste dute, orain ez bezala, herritar talde “murritza” baita antolatzaile: “Herritarrak kontsumitzaile soilak bezala kontsideratuak dira, eta horrek gain kontsumoa eta arduragabekeriak eragiten ditu”.
Egitarauari dagokionez, asteazkenean gaualdi “lasaiagoa” iragarri dute, Ødeiren kontzertuarekin.
Ortzegunean “cover” gaualdia kantuak berrartzen dituzten taldeek animatuko dute. “Ortziralea eta larunbata zinez euskal kantu eta giroan geldituko dira”, azpimarratu du Iriartek. Baztertu gabe gauero “kalitatezko” DJak ariko direla. Presoen aldeko igandeko bazkaria ere juntatuko zaio egitarauari. Eta, ortzegunean, haurren egitaraua animatuko du Gaia elkarteak, euskal jokoak proposatuz.
Larunbateko bazkaria lekutu dute egitarautik: “Gazteen egunean bazkaria egiten genuen, aurten, ordea, ez; geroz eta jende gutiagok baitzuen parte hartzen”. Segur aski pintxoak prestatuko dituztela. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.