date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/214952/joseba-tapiak-adarra-saria-jaso-du.htm | Kultura | Joseba Tapiak Adarra saria jaso du | Donostiako Viktoria Eugenia antzokian egin dute saria emateko ekitaldia. Artistak kontzertua eman du ondotik, lagunez inguraturik. | Joseba Tapiak Adarra saria jaso du. Donostiako Viktoria Eugenia antzokian egin dute saria emateko ekitaldia. Artistak kontzertua eman du ondotik, lagunez inguraturik. | Artistaren eskuek laztandu dute garaikurra jadanik. Azkenerako, Joseba Tapiak jaso du Adarra saria. Donostiako Udalak Donostia Kulturaren bitartez ematen du saria, eta artistaren ibilbideari gorazarre egitea du helburu. Hala azaldu dute arratsean Donostiako Viktoria Eugenia antzokian eginiko ekitaldian. Hainbat lagun bildu dira Tapiak eginak laudatzeko eta ospatzeko.
Eta baita zuzenean gozatzeko ere. Oholtza gaineko egonaldia ez da mugatu garaikurra jaso beharreko tartera. Tapiak kontzertua eman du gero, eta kantuz girotu du antzokia, miresmen begiradak parean.
«Nola, ba? Beste asko daude-eta ni baino lehenagokoak...», aitortu zion Tapiak BERRIAko kazetari Andoni Imazi, saria jasoko zuela jakindakoan zer sentitu zuen galdetutakoan. Haren hitzetan, zur eta lur utzi zuen albisteak, eta pozik hartu du gaur.
Ikusi gehiago: «Eszenatokira itzuli nahi nuen berriz» |
2022-6-21 | https://www.berria.eus/albisteak/214953/burujabetzaren-arloan-aukerak-baliatzera-deitu-du-sortuk.htm | Politika | Burujabetzaren arloan «aukerak baliatzera» deitu du Sortuk | Arkaitz Rodriguezek beharrezkotzat jo du «kaleko bulkada» aktibatzea, subiranismoa indartzeko. | Burujabetzaren arloan «aukerak baliatzera» deitu du Sortuk. Arkaitz Rodriguezek beharrezkotzat jo du «kaleko bulkada» aktibatzea, subiranismoa indartzeko. | Aste eta erdi falta da Kataluniako eta Euskal Herriko eragile subiranistak Pirinioetan mobilizatzeko, eta, gaur, subiranismoaren eta independentismoaren abagune politikoaz jardun dute Kizkitza Gil de San Vicente Sortuko ekintza politikoko arduradunak, Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak eta Gorka Elejabarrieta EH Bilduko nazioarteko arduradunak, Iratzar fundazioak Prozesu independentistan zein momentutan gaude? izenburupean antolatutako solasaldi batean. Besteak beste, Rodriguezek azaldu du egungo egoeran «arrisku ikaragarriak» daudela; baina baita «aukera handiak» ere: «Pandemiak inoiz baino nabarmenago utzi ditu, batetik, burujabetzaren beharra, eta, bigarrenik, indarrean den sistema ekonomiko eta sozialaren mugak eta bidegabekeriak». Horiek horrela, Espainiako Gobernuan zabaldutako “aukera baliatu” beharra dagoela nabarmendu du.
Bide horretan, «gehiengo sozial zabalak» artikulatzea funtsezkoa iruditzen zaio Rodriguezi: «Ezinbesteko lehengaia hori da; egunetik egunera indartsuago izatea». Izan ere, horretarako «kaleko bulkadak» duen garrantzia nabarmendu zuen: «Azken bost-hamar urteetan, azken hamarkadetako mobilizaziorik handienak egin dira herri honetan; erabakitzeko eskubidearen defentsan, mugimendu feministaren eskutik, pentsiodunen eta langileen eskutik… Hemen badago herri bat bizirik, autoantolaketa gaitasun inportantea duen gizarte bat».
Herritarren mobilizazioan jarri du arreta Gil de San Vicentek ere: «Jendarteak du hitza, eta behartu behar ditugu alderdiak erantzunak ematera, arriskatzera, mugitzera akordioak egiteko; uztailaren 2an jendarte zibilak antolatu duen mobilizazioak ere ematen digu agentzia». Gainera, dei egin zien independentistei: «Independentzia bilakatu behar dugu gure identitate politikoaren ardatza. Harrotasunez azaldu behar dugu, nabaritu egin behar da independentistak garela».
Elejabarrietak, ordea, nazioarteko egoerari erreparatu dio: «Gero eta argiago geratzen ari da gero eta indar handiagoa duela norbere burujabetzak, erabaki estrategikoak garatzeko norberak daukan gaitasunak. Gero eta gehiago entzuten da beharrezkoa dela autonomia estrategikoa, norbere herriaren ongizatea bermatu ahal izateko».
Norabide horretan, uste du ez dela kasualitatea urteotan estaturik gabeko herrietan «gero eta indartsuagoak» izatea burujabetza handiagoa eta independentzia aldarrikatzen duten indarrak, eta zenbait aldagai komun antzeman ditu, irakaspen gisa erabil daitezkeenak: «Izan dira zenbait aldaketa, guretzat oso garrantzitsuak direnak. Orokorrak dira: Euskal Herrian gertatu dira, Katalunian ere bai, baina Europako beste hainbat tokitan ere bai. Momentu berean. Horrek pentsarazten digu badirela ezaugarri batzuk komunean bultzatzen dutenak, momentu historiko honetan, hori gertatzera”. Bi nabarmendu zituen: batetik, duela hogei urtetik hona Europako estaturik gabeko herri gehienetan independentismoak utzi egin diola “eragile txiki bat izateari" eta "eragile indartsu eta bozkatuena» bihurtu dela: «Hori gertatu da Eskozian, Irlandan, Faroen, Groenlandian, Flandrian, Korsikan, Katalunian, Korsikan, Euskal Herrian. Denetan batera». Bigarrena: «Gero eta gehiago, Europan horrelako gatazkak konpontzen dira erabakitzeko eskubidearen aplikazioaren bidez».
Gaineratu zuenez, Euskal Herriko egoera ezberdina da, baina «argi dago Europan estaturik gabeko herriek aurrera egiten duten heinean, erabakitzeko eskubidearen aplikazioa normalizatzen den heinean, Espainiako eta Frantziako estatuetako agintariei gero eta zailagoa egingo zaiela euskaldunok erabaki dezagun geldiaraztea». Gakoa indarra da, Elejabarrietaren esanetan: «Norberak daukan indarra bere herriak etorkizuna modu demokratikoan erabaki ahal izateko. Kasu guztietan, behar-beharrezkoa da indar harreman hori izatea». |
2022-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/214978/avintildea-ez-da-izango-uriarteren-futbol-zuzendaria-txio-homofobo-eta-matxistak-tarteko.htm | Kirola | Aviña ez da izango Uriarteren futbol zuzendaria, txio homofobo eta matxistak tarteko | Hautagaiak adierazi duenez, baieztatu dute benetakoak direla Aviñari egotzi dizkioten txioak, duela hamar urtekoak: «Damua eta arbuioa adierazi du, eta, Izan Athleticek eskatuta, hauteskunde prozesutik kanpo geratzea onartu du». | Aviña ez da izango Uriarteren futbol zuzendaria, txio homofobo eta matxistak tarteko. Hautagaiak adierazi duenez, baieztatu dute benetakoak direla Aviñari egotzi dizkioten txioak, duela hamar urtekoak: «Damua eta arbuioa adierazi du, eta, Izan Athleticek eskatuta, hauteskunde prozesutik kanpo geratzea onartu du». | Jon Uriartek atzo aurkeztu zuen bere kirol proiektua, Athleticeko presidente hautatzen badute ezarriko duena. Azkar sortu zaio, ordea, lehen hutsunea bere taldean: Carlos Aviña mexikarra ez da Athleticeko kide izango. Hura zen Uriartek hautatutako futbol zuzendaria. Aurkeztu eta gutxira, ordea, sare sozialetan eztabaida sortu zuten Aviñak duela hamar urte idatzitako hainbat txio homofobok eta matxistak.
Azkar erantzun zuen Uriartek, eta berehala jakinarazi zuen Aviña ikertzen ari zirela. Bart baieztatu dute txioak benetakoak direla, eta mexikarrak Athleticen kirol arloa zuzentzeko baldintzak «ez direla betetzen»: «Aviñak damua eta arbuioa adierazi du, eta, Izan Athleticek eskatuta, hauteskunde prozesutik kanpo geratzea onartu du».
Gehitu dutenez, hautagaitza osatzen duten pertsonak «berdintasunarekin, aniztasunarekin eta pertsonekiko errespetu osoarekin konprometituta» daude, eta, horregatik, «txioak bateraezinak dira Izan Athleticen balioekin». Dena den, gehitu dute pertsonek «huts egiteko, barkamena eskatzeko eta gaztetako jokabideak zuzentzeko eskubidea» dutela: «Carlos ezagutu dugu, eta, kirol kudeaketaren arloan duen gaitasunaz eta potentzialaz gain, bertatik bertara egiaztatu ahal izan dugu biralizatutako txioek —duela hamar urtetik gorakoak dira— ez dutela ordezkatzen ezagutu dugun pertsona».
Aviña mexikarra da, 31 urte ditu, eta Amerika Mexikon eta Circulo Brujasen lan egin du. Futbolari lotutako datuen analisian aditua da. «Teknologiak ez ditu pertsonak ordezkatuko. Baina, horien eta datuen analisiaren bidez, ahalik eta errendimendurik onena lortu nahi dugu jokalari bakoitzarengandik», azaldu zuen Uriartek atzo. Teknologiaren erabilera hori harrobitik hasiko da, arlo fisiko, tekniko eta psikologikoan jokalari bakoitzak hobekuntza izan dezan. Uriarteren kirol proiektuaren oinarrian jokalaria egongo da, modu indibidual batean. Horrekin batera, jokalariak ere balioetan oinarrituta hezi nahi dituzte.
Entrenatzailea, noiz?
Atzo, Aviñaz gain, Uriartek jakinarazi zuen Sergio Navarro izango dela Lezamako zuzendaria, eta Xabier Arrieta emakumezkoen kirol zuzendaria. Hori, noski, berak irabazten baditu ostiraleko hauteskundeak. Entrenatzailea, berriz, gaur jakinarazi du: Ernesto Valverde da aukeratua href="https://www.berria.eus/albisteak/214980/ernesto-valverde-da-barkalak-eta-uriartek-hautatutako-entrenatzailea.htm">.
Profesionalizazioa, exijentzia eta errendimendua izango dira Uriarteren proiektuaren zutarriak. «Anbiziotsuak izan nahi dugu, kluba helburu handiengatik borroka dadila, eta hemengo futboleko hegemonia berreskuratu».
Navarrok Vila-realen, Levanten eta Rubin Kazanen lan egin du, eta, Aviñaren antzera, big data-n aditua da. Arrietak azken hamabost urteetan Bizkerren egin du lan, eta argi du Bizkaiko harrobian eragin behar dela, eta klubekin elkarlanean aritu proiektua garatzen segitzeko.
Kirol alorreko organigramaren barruan, errendimenduko arduradun bat izango da, eta utzitako jokalarien azterketa egingo duen beste bat.
Ikusi gehiago: Jon Uriarte: «Klubaren joera negatiboa irauli gura dugu» |
2022-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/214979/mercedesen-sindikatuen-batasunik-gabe-hasi-dituzte-lanuzteak.htm | Ekonomia | Mercedesen, sindikatuen batasunik gabe hasi dituzte lanuzteak | Lehen greba egunak ia erabateko babesa izan du sindikatuen arabera, ekoizpena ere geratzeraino. Zuzendaritzak ere onartu du erantzun zabala izan duela. Manifestazioan agerian geratu da langile batzordearen zatiketa, eta batasuna eskatu dute batzuek. | Mercedesen, sindikatuen batasunik gabe hasi dituzte lanuzteak. Lehen greba egunak ia erabateko babesa izan du sindikatuen arabera, ekoizpena ere geratzeraino. Zuzendaritzak ere onartu du erantzun zabala izan duela. Manifestazioan agerian geratu da langile batzordearen zatiketa, eta batasuna eskatu dute batzuek. | Gasteizko Mercedes Benzen lantegian deitutako lehen greba egunak inoiz ez bezalako erantzuna izan du gaur. Lan hitzarmenaren negoziazioaren testuinguruan, inbertsio handien truke zuzendaritzak ezarri nahi dituen lan baldintzen aurka antolatu zuten lanuztea sindikatuek, eta erantzun «historikoa» izan du.
Hiru txandei eragin die, eta ia erabateko babesa erakutsi diote langileek: 5.000 behargin inguru zeuden grebara deituta, eta %95 inguruk egin dute bat, sindikatuen arabera. Zuzendaritzak ere ez du arrakasta hori ezkutatu nahi izan, nahiz eta kopuru apalagoak jakinarazi dituen. Ekoizpena geratzea lortu dute azken hogei urteetan lehen aldiz, eta beraz, gaur ez da furgonetarik egin Euskal Herriko fabrikarik handienean.
Mobilizazioaren aldeko babes zabal hori urardotuta geratu dan goizeko manifestazioan, hala ere. Manifestazioa batera egin dutelako sindikatu guztiek, baina ez elkarrekin, eta hasieratik agerian geratu dira dituzten desadostasunak. Ez da pankarta nagusirik izan; ez dute batera hasi nahi izan, eta lantegia inguratzeko protestan ere martxaren buruan nork joan behar zuen erabakitzeko ere ez dira ados jarri.
Izan ere, langile batzordea zatituta dago, eta sindikatu bakoitzak bere argudioei helduta egin ditu protestak gaur, goizean nahiz arratsaldean.
Hiru bloketan
Goizean goizetik hasi dituzte protestak lantegiaren aurrean. Pikete informatiboak egin dituzte lehen orduan, eta, Ertzaintza bertaratu bada ere, ez da istilurik izan. Manifestazio nagusia, dena den, 11:00etan egin dute. Aurrez, elkarretaratzea antolatu dute ELA, LAB eta ESK sindikatuek.
Malgutasuna da marra gorrietako bat haientzat; ez dute gaueko seigarren txandarik nahi, eta hori izan dute aldarri nagusi protestan. Hori baita zuzendaritzaren proposamenak jasotzen duen arlorik «krudelena», Igor Gebara ELAko ordezkari eta langile batzordeko presidentearen hitzetan.
Gebarak salatu du enpresak agintari politikoak «erabili» dituela haien aurka presio egiteko, eta azpimarratu du mobilizazioak ez direla gatazka gisa ulertu behar. «Protestak modu bat dira adierazteko langileak jada ez daudela zuzendaritzarekin. Kokoteraino daude malgutasunarekin; ostegunera arte larunbatean lan egingo duten ez jakitearekin... Hori da benetako gatazka». Gaitzetsi du, halaber, soldatak izozteaz gain, aparteko sarien igoerak ere soilik ituna indarrean izango den urteetara mugatzea nahi duela enpresak.
Txistuak CCOO eta UGTri
CCOO eta UGT sindikatuek ere parte hartu dute manifestazioan, eta bat egin dute haien aldarriekin Ekintza eta PIM sindikatuek ere. Txistu artean hartu dituzte protestara batu direnean, baina arazorik gabe jarri dira martxaren buruan pankarta propioekin. Soldata igoera eta malgutasuna arautzea izan dira haien aldarrikapen nagusiak manifestazioan.
Roberto Pastor CCOOko ordezkaria, hain zuzen, gaueko seigarren txanda hori «kudeatzearen» alde agertu da, betiere sistema berri bat adostea lortuz gero; izan ere, uste du gaur egungoa «muturrera» iritsi dela, eta egungo ekoizpen beharrei erantzuteko balio badu ere, ez dela nahikoa etorkizunean. «Multinazionalak auto horiek ekoizteko segurtasuna behar du, formula berriak bilatu beharko ditugu, betiere langileen kontziliazioa baldintzatuko ez dutenak».
Sindikatuen arteko desadostasunei buruz galdetuta, Pastorrek aitortu du malgutasuna «eztabaidagarria» izan daitekeela, baina haren ustez autogintzaren sektorean «beharrezkoa» dela. Hala ere, azpimarratu du sindikatu guztiek protestan parte hartu izana dela garrantzitsuena. «Zuzendaritzak aintzat hartu beharko luke mobilizazioa».
Hain zuzen ere, langile talde batek eratu du manifestazioko hirugarren blokea. Dozena bat lagunek osatutako taldea ezustean batu da protestara, eskuetan bi pankarta zituztela. Horietan argi utzi dute sindikatuen arteko zatiketak enpresari baino ez diola onik egiten, eta, beraz, «batasun sindikala» aldarrikatu dute. Baita Batzar Orokor baten beharra ere. Manifestazioan amaieran batzeko eskatu diete sindikatuei: «Hori nahi dute langileek».
Zuzendaritzaren erreakzioa
Zuzendaritzak ez du mobilizazioen inguruko baloraziorik egin nahi izan, baina berri agentziei aitortu die grebak uste baino eragin handiagoa izan duela lantegian. Haien datuen arabera, langileen %75ek egin dute bat lanuztearekin.
Azken bi hamarkadetako mobilizaziorik jendetsuena izan zela eta, enpresak uste du horrek agerian uzten duela lantegia ez dela «gatazkatsua». Eta ituna «berandu baino lehen» lortzeko nahia agertu du.
Protestek jarraipena izango dute datorren astean. ELAk, LABek eta ESK-k astelehenetik ostiralean egingo dute greba; asteazkenean, CCOOk eta UGTk. |
2022-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/214980/ernesto-valverde-da-barkalak-eta-uriartek-hautatutako-entrenatzailea.htm | Kirola | Ernesto Valverde da Barkalak eta Uriartek hautatutako entrenatzailea | Valverdek hirugarren aroa izango luke Athleticen entrenatzaile gisa. Klubaren historian neurketa gehien zuzendu duen prestatzailea da: 307. Bi urte eta erdi daramatza talderik entrenatu gabe, Bartzelona utzi zuenetik. | Ernesto Valverde da Barkalak eta Uriartek hautatutako entrenatzailea. Valverdek hirugarren aroa izango luke Athleticen entrenatzaile gisa. Klubaren historian neurketa gehien zuzendu duen prestatzailea da: 307. Bi urte eta erdi daramatza talderik entrenatu gabe, Bartzelona utzi zuenetik. | Argitu da misterioa: Ernesto Valverde da (Viandar de la Vera, Espainia, 1964) Rikardo Barkalaren eta Jon Uriarteren hautagaitzek aukeratutako entrenatzailea. Ez dute edozein hautatu; Athleticen historian neurketa gehien zuzendu duen prestatzailea da Valverde, eta, bi hautagai horietako batek irabaziz gero, hirugarren aroa luke talde zuri-gorrian.
Ondorioz, seguru-seguru, kluba ezagutzen duen entrenatzaile bat izango da San Mameseko aulkian datorren denboraldian: Barkalak edo Uriartek irabaziz gero, Valverde, eta Iñaki Aretxabaletak irabaziz gero, Marcelo Bielsa. Ostiralean argituko da, beraz, entrenatzailea nor izango den ere.
Barkalak, atzo argitaratutako elkarrizketa batean, aitortu zuen litekeena zela bere entrenatzailea «hautagai batek baino gehiagok adostutakoa» izatea: «Ez zen lehen aldia izango», esan zuen. Uriarteri, berriz, bikain datorkio Valverderen albistea orain ematea, atzo eta gaur artean Carlos Aviñaren inguruan sortutako polemika izan baita Athleticen hauteskundeetako protagonista.
Dena den, batek baino gehiagok harridura erakutsi dute Barkalak eta Uriartek entrenatzaile bera aukeratu dutelako. Izan ere, ez dute antz handirik haien proiektuek. Hautagai klasikoa da Barkala, eta berritzailea Uriarte. Bien proiektuetan sartu da, ordea, Valverde.
Jakina da, gainera, Valverde ez dela Barkalaren lehen aukera izan. Sonatuak izan ziren Mauricio Pochettino PSGko entrenatzailearekin izan zuen harremana.
Hirugarren aroa
Ernesto Valverdek 306 neurketa zuzendu ditu Athleticen. Lehen aldiz 2003. urtean egin zen lehen taldearen kargu, aurretik klubaren harrobiko talde batzuetan jardun ostean. 2005. urtean utzi zuen Athletic, eta 2013an itzuli zen, 2017ra arte. Haren gidaritzapean irabazi zuten zuri-gorriek 2015eko Espainiako Superkopa, eta taldea Txapeldunen Ligan sartu zuen, Napoli kanporatuta. Ligan, Athletic zuzendu zuen sei denboraldietan, taldea bost aldiz sailkatu zen Europan jokatzea ahalbidetzen duten postuetan.
Tartean entrenatu ditu Espanyol, Olympiacos (bi arotan), Vila-real, Valentzia eta, azkenik, Bartzelona. Han Espainiako bi liga, kopa bat eta superkopa bat irabazi zituen. Ordutik ez du talderik entrenatu. Jokalari gisa Alavesen, Sestaon, Espanyolen, Bartzelonan, Athleticen eta Mallorcan jokatu zuen. |
2022-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/214981/mila-pertsona-baino-gehiago-hil-dira-afganistanen-lurrikara-baten-ondorioz.htm | Mundua | Mila pertsona baino gehiago hil dira Afganistanen lurrikara baten ondorioz | Beste 610 pertsona zauriturik daude. Herrialdearen ekialdean gertatu da lurrikara: Jost hiritik ia 45 kilometrora eta lurrazaletik 50 kilometro ingurura. | Mila pertsona baino gehiago hil dira Afganistanen lurrikara baten ondorioz. Beste 610 pertsona zauriturik daude. Herrialdearen ekialdean gertatu da lurrikara: Jost hiritik ia 45 kilometrora eta lurrazaletik 50 kilometro ingurura. | Lurrikara izugarri bat izan da bart Afganistan ekialdean. Richter eskalaren neurgailuan sei gradu pasatxo erregistratu ditu seismoak, eta, agintariek orain gutxi eguneratutako datuen arabera,milatik gora hildakoak. Minutuak pasatu ahala, gero eta gehiago dira baieztatutako hildakoak, eta hainbat hedabideetako kazetariek jadanik mila direla adierazi dute.
Jende andana ere zauritu da astinduaren ondorioz: Sharafudin Muslime Afganistango Hondamendiak Kudeatzeko ministrordeak prentsaurreko bat eman du datu horiek xehatzeko, eta adierazi du hildakoez gain 1.500 baino gehiago direla zaurituak.
USGS AEBko Zerbitzu Geologikoak ziurtatu duenez, Jost hiritik ia 45 kilometrora gertatu da lurrikara, Pakistango mugatik gertu, eta lurrazaletik 50 kilometro ingurura sortu da. Gayan distrituan eragin du kalte gehien, Paktika probintzian: han 215 hildako zenbatu dituzte orain arte.
«Zoritxarrez, bart gauean lurrikara larria izan da Paktika probintziako lau barrutitan. Gure ehunka herrikide hil eta zauritu ditu, eta dozenaka etxe suntsitu», adierazi du Bilal Karimi Afganistango Gobernuko bozeramaileak. «Laguntza agentzia guztiei eskatzen diegu berehala bidal ditzatela baliabideak ingurura, hondamendi handiagorik gerta ez dadin», esan du Twitterren argitaratutako mezu batean.
Hebatula Ajundzada talibanen buruzagiak ere hitz egin du. Tristura agertu du gertatutakoagatik, eta babesa adierazi die lurrikararen ondorioz hil direnen senideei eta gertukoei. Halaber, nabarmendu du agintariek «beharrezko neurri guztiak hartuko dituztela martiriak ebakuatzeko eta zaurituak garraiatu eta berehala laguntzeko». Nazioarteko komunitateari ere mintzatu zaio, laguntza eskatuz: «Karitate erakundeei eta erakunde humanitario guztiei eskatzen diegu laguntzeko Afganistango herriari tragedia handi honi aurre egiten».
Ramiz Alakbarov Nazio Batuek Afganistanen duten koordinatzaileak azpimarratu du OCHA Nazio Batuen Bulegoko eta NBE Nazio Batuen Erakundeak herrialdean duen taldeko kideak lurrikararen ondorioak aztertzen ari direla, beharrei erantzuteko. Era berean, Janez Lenarcic Krisiak Kudeatzeko Europako komisarioak Twitterren adierazi du ERCC Larrialdiei Erantzuteko Koordinazio Zentroa «hurbiletik» erreparatzen ari zaiola Afganistango egoerari, eta prest dagoela Europako Batasunaren laguntza koordinatzeko. |
2022-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/214982/lau-gazte-atxilotu-dituzte-senperen-etxe-agentzietan-izandako-tindaketen-harira.htm | Gizartea | Lau gazte atxilotu dituzte Senperen, etxe agentzietan izandako tindaketen harira | Euskal Irratien arabera, goizean izan dira atxiloketak. Tindaketen bidez hiltzeko mehatxuak egitea eta gaizkile talde bateko kide izatea egozten diete gazteei. | Lau gazte atxilotu dituzte Senperen, etxe agentzietan izandako tindaketen harira. Euskal Irratien arabera, goizean izan dira atxiloketak. Tindaketen bidez hiltzeko mehatxuak egitea eta gaizkile talde bateko kide izatea egozten diete gazteei. | Lau lagun atxilotu ditu Frantziako Poliziak goizean Senpereko inguruetan (Lapurdi). Herriko etxe agentzietan izandako tindaketekin lotuta atxilotu dituzte. Baionako prokuradore Jerome Bourrierek BERRIAri baieztatu dio andeatzeak egitea eta mehatxu egin izana leporatzen dietela lau atxilotuei. Paueko (Okzitania) polizia etxean dauzkate, atxiloaldian. Atxilotuetako bat Senpereko hautetsia da, Senpere Bai talde abertzaleak jakinarazi duenez.
Atxiloketak salatzeko elkarretaratzea eginen dute Senpereko herriko etxearen aitzinean, 19:00etan, Utz gazteria bakean lelopean. Sostengua jaso dute lau gazteek: EH Baik, Kontseilu Sozialistak, LABek eta Xuti Gazte dinamikak «berehala» askatzea galdegin dute, eta elkarretaratzean parte hartzeko deia egin. Era berean, Senpere Bai herriko talde abertzaleak atxiloketak gaitzetsi ditu ohar baten bidez. «Frantziako Poliziaren operazio honek Euskal Herriko gazteria kriminalizatzea du helburu, Frantziako Estatuaren betiko norabidea segituz», erran dute.
Halaber, Frantziaren gelditasuna salatu dute etxebizitzaren krisiari dagokionez: «Gure herriak bizi duen higiezinen espekulazio azkarraren kontra Frantziako Estatuak deus egiten ez duen honetan, afera honetan hartutako zentzugabeko neurriak salatzen ditugu. Etxebizitzaren problematika da zinezko oinarrizko arazoa. Etorkizunaz kezkatua agertzen den gazteria aktibo bat kriminalizatzea hobesten du Frantziak, Euskal Herriak etxebizitzaren arloan bizi duen arazoari berehalako erantzun konkretuak atzeman ordez».
Iragan apirilean, ikerketa berarekin lotuta, beste lau gazte atxilotu zituen Frantziako Poliziak Lapurdin. Atxiloturik egon ziren Pauen, eta egunean berean libre utzi zituzten. |
2022-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/214983/nafarroako-suteak-egonkortze-fasean-sartu-dira.htm | Gizartea | Nafarroako suteak egonkortze fasean sartu dira | Sutea piztu da Itzan, trenbidearen ondoan. Larrialdi zerbitzuak hura itzaltzeko lanetan dabiltza. Halere, bertan behera gelditu da Nafarroako Babes Zibilerako Plana. | Nafarroako suteak egonkortze fasean sartu dira. Sutea piztu da Itzan, trenbidearen ondoan. Larrialdi zerbitzuak hura itzaltzeko lanetan dabiltza. Halere, bertan behera gelditu da Nafarroako Babes Zibilerako Plana. | Nafarroan joan den astean piztutako suteak egonkortzen ari dira jada, bart gauean euria egin eta suhiltzaileak lanean aritu eta gero. Horregatik, bertan behera utzi dute Nafarroako Babes Zibilerako Plana, baina indarrean dago oraindik suteak eragozteko planaren 2. maila.
Dena dela, Nafarroako Gobernuak jakinarazi du beste sute bat piztu dela berriki. Itza ondoko eremu batek hartu du su; trenbidearen ondoko gune batek, zehazki. Itzaltzeko lanetan ari dira suhiltzaileak.
Edonola ere, bart gauean egindako euriak franko lagundu du oraindik piztuta zeuden suteei kontra egiten. Orbaibarren, esaterako, metro koadroko hamabost litro bota ditu 02:00etan. Gainera, debekatuta zegoen suteak piztu zitzaketen laborantza lanetarako makinak erabiltzea; debeku hori kendu egin du gobernuak, baina tentuz jokatzera deitu, arriskuak saihesteko. Suteen ondorioz itxitako errepide guztiak ere zabaldu dituzte.
Nafarroan larunbatean piztutako suteek 10.000 hektareatik gora kiskali dituzte. Javier Remirez Nafarroako Gobernuko Lehendakaritza, Berdintasun, Funtzio Publiko eta Barne sailburu eta gobernuko lehendakariordeak atzo adierazi zuen «historikoa» izan dela suteek erretako eremua: «Soroak eta basoak hondatu ditu, baina, tamainagatik, batez ere basoei egin die kalterik handiena». Remirezek esan zuen suteek eragindako kalteak oso handiak izan direla. Kalteei buruzko datu ofizialak gobernuko ingurumen teknikariek landuko duten txostenean jasoko dira, eta hori izan arte itxoiteko eskatu zuen lehendakariordeak. |
2022-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/214984/argindarraren-beza-5era-jaitsiko-du-espainiako-gobernuak.htm | Ekonomia | Argindarraren BEZa %5era jaitsiko du Espainiako Gobernuak | Gaur egun %10 da argindarraren BEZa. Larunbat honetan onartuko dute neurria, Ministroen Kontseiluaren ezohiko bilkuran. | Argindarraren BEZa %5era jaitsiko du Espainiako Gobernuak. Gaur egun %10 da argindarraren BEZa. Larunbat honetan onartuko dute neurria, Ministroen Kontseiluaren ezohiko bilkuran. | Espainiako Gobernuak jada iragarri du zein izango den datorren larunbateko ministroen kontseilu berezian onartuko duen lehen neurria: argindarraren gaineko BEZa %10etik %5era jaitsiko du. Duela ia urtebete %21eko tasa arruntetik %10eko tasa murriztura jaitsi zuen BEZa, baina orduz gero are gehiago garestitu da argindarra, eta horregatik txikitu du orain berriro ere. Ez du, ordea, tasa supermurriztuarekin parekatu (%4).
Joan den martxoan, Ukrainako gerraren ondorio ekonomikoak arintzeko plan bat onartu zuen, baina hiru hilabeterako soilik zen, eta datorren ostegunean beteko da epe hori. Besterik gabe dekretu hori luzatu beharrean, aldaketa batzuk egingo dizkio orain Espainiako Gobernuak.
Horien artean egongo da argindar konpainien irabazien gaineko zerga berezi bat ezartzea, Italiak eta beste herrialde batzuek egin duten moduan. Zerga horren xehetasunei buruzko eztabaida handia izan dute gobernuko bi aldeek, PSOEk eta Unidas Podemosek.
Ikusteko dago zer gertatuko den gasolinaren eta gasolioaren prezioaren hogei zentimoko deskontuarekin. Garraiolarien elkarteek 40 zentimoko deskontua eskatu dute, eta grebara jotzeko mehatxua egin dute. |
2022-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/214985/legearen-lehen-urtemugako-datua-30-eutanasia-egin-dira.htm | Gizartea | Legearen lehen urtemugako datua: 30 eutanasia egin dira | Hilaren 25ean urtea beteko da eutanasiak egitea ahalbidetzen duen legea Hegoaldean indarrean sartu zenetik; gaiaren gaineko informazioa hedatzen jarraitu behar da, EAEko DMD elkartearen iritzian | Legearen lehen urtemugako datua: 30 eutanasia egin dira. Hilaren 25ean urtea beteko da eutanasiak egitea ahalbidetzen duen legea Hegoaldean indarrean sartu zenetik; gaiaren gaineko informazioa hedatzen jarraitu behar da, EAEko DMD elkartearen iritzian | Martxoak 18 zituela, iaz, Espainiako Kongresuak onespena eman zion eutanasia onartzeko eta arautzeko legeari; hiru hilabete ingururen buruan ezartzeko xedearekin onetsi zuten, eta iazko hilaren 25etik indarrean dago. Horiek horrela, orain Hego Euskal Herrian legezkoa da eutanasia egiteko eskatzea, eta, legeak zedarritutako irizpideen barruan, osasun sistemek eskaini beharreko zerbitzu bat da, bermatu beharrekoa. Legearen lehen urtemugaren harira, Nafarroako Gobernuko eta Eusko Jaurlaritzako osasun departamentuek jakinarazi dute 30 eutanasia egin direla denera hamabi hilabeteotan.
Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak adierazi du bost eutanasia egin direla, bi eskabide atzera bota dira, eta beste bi aztertzeko fasean daude oraindik. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi du denera 71 eutanasia eskari jaso dituela osasun sistemak, eta 25 egin direla; 22 eskatzaile hil dira eutanasia egin aurretik, eta sei eskaera atzera bota dira. Gainerakoak oraindik ebazteko prozesuan daude. Osasun Sailaren datuen arabera, eskatzaileen batez besteko adina 64 urtekoa izan da.
Egoera jakin batzuetan da legezkoa eutanasia. Jasota dago legean noiz har daitezkeen aintzat pazienteen eskakizunak: «Era informatuan, argian, eta behin eta berriz egindakoan». Eta «pairamendu» egoeretan beti: «Pertsonak ezin onartuzkotzat duen eritasun edo pairamendu sendaezin bat nozitzen duelako, ezin izan dena baretu beste bide batzuen bidez».
DMDren «kexuak»
DMD Euskadi elkarteak oharra plazaratu du urtemugaren harira. Iaz, legea onetsi berritan, esan zuten «zorrotzegiak» zirela eutanasia eskeak aintzat hartzeko zenbait irizpide, baina abiapuntu ona izan zitekeela. Gainerako erkidegoekin alderatuta, oro har, eutanasiak egiteko prozedurak ezartzen Eusko Jaurlaritzako Osasun Saila «aitzindaria» izan dela onartu dute. Hobetu beharrak ere ikusi dituzte, ordea; esaterako hainbat eskabide martxan jartzeko atzerapenak egon direlako «kexuak» jaso dituztela jakinarazi dute, hainbat paziente hil direla eutanasia eskatu eta egiteko baimena jaso aurretik, eta atzera bota diren hainbat eskabide «denboran eta forman» ez direla egoki jakinarazi.
Arazo horietako zenbaiten atzean «esperientzia falta» egon daitekeela onartu dute. DMD-Euskadin susmoa dute, ordea, egon diren zenbait arazoren atzean «beldurra» ere badagoela, eta, areago, legearen zenbait irizpideren gaineko «desadostasuna» sumatu dute zenbait kasuren berri izan dutenean. Horiek horrela, legearen gaineko informazioa «hedatzen» jarraitzea ezinbestekoa dela gogoratu dute; osasun profesionalen artean, eta gizarte osora begira, oro har. Lege honen inguruko informazioa zabaltzea ez ezik, bizitzaren amaierari buruzko eskubideez eta betebeharrez ere usuago mintzatzea ezinbestekoa dela uste dute.
Gutxi landuta
«Beharra» zelakoa den nabarmentzeko, datu bat eman dute elkartean: aurretiazko borondateen agiriak, adibidez, soilik herritarren %1,7k dituzte eginak gaur egun Euskal Autonomia Erkidegoan. Agiri horiek tresna aski argigarriak izaten dira pazienteentzat heriotzaren atarian edo sendabiderik gabeko gaitzak dituztenean, zer arta mota nahi duten hortxe jasota uzten baitute. Horregatik, Osasun Sailari eskatu diote gaiaz informazioa zabaltzeko espazioak sortzeko, bere zabalean: «Osasun zentroetan, erietxeetan, egoitzetan...». Administrazioaren egitekotzat daukate.
Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilari Santos Indurainek Nafarroako Parlamentuan egin zuen, joan den astean, legeak eman duenaren balorazioa. Onartu zuen ez dela «erraza» izan eutanasiak egitea bermatuko duen sare bat eta prozedura bat ehuntzea, «gabeziak» izan direla bidean, baina uste du, oro har, era «arrazoizkoan» bideratu ahal izan dela dena. Nabarmendu egin zuen, besteak beste, trebakuntzaren alde egin duten hautua: 800 profesionalek gaiarekin lotutako ikastaroetan-eta parte hartu dute. Indurainek goraipatu nahi izan zuen, era berean, ebaluaziorako eta bermerako herrialdean eratu duten batzordearen lana; «lan oso serioa egiten ari dira, zorrotza, bermatzailea». Tankerako batzordeak erkidego guztiek eratu behar izan dituzte, eta eutanasia eskeek ezin dute aurrera egin horien oniritzirik jaso gabe.
Trebakuntzan egin duten lana goraipatu zuen atzo Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik ere. 5.000 profesionalek baino gehiagok propio legearekin lotutako jardunbideen inguruko prestakuntza jaso dutela nabarmendu zuen, eta harrera «positiboa» izan duela, oro har, osasun profesionalen artean. Datu bat ere eman zuen: %2,5 bakarrik dira kontzientzia eragozle. |
2022-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/214986/tubacexek-inoizko-kontraturik-handiena-sinatu-du-abu-dhabin.htm | Ekonomia | Tubacexek inoizko kontraturik handiena sinatu du, Abu Dhabin | Fabrika bat eraikiko du Tubacexek emirerri horretan, eskariari erantzuteko. Azken hiru hilabeteetan hirukoiztu egin zaio eskari zorroa. | Tubacexek inoizko kontraturik handiena sinatu du, Abu Dhabin. Fabrika bat eraikiko du Tubacexek emirerri horretan, eskariari erantzuteko. Azken hiru hilabeteetan hirukoiztu egin zaio eskari zorroa. | Petrolioaren eta gasaren prezio garestiaren ondorioz, ugaritzen ari dira hidrokarburoetan egindako inbertsioak, eta horri etekina ateratzen ari dira sektorean aritzen diren euskal enpresak ere. Horien artean nagusietako bat Tubacex da, Arabako hodigilea.
Jakinarazi duenez, bere historiako kontraturik mamitsuena sinatu du ADNOC Abu Dhabiko Petrolio Konpainia Nazionalarekin (Arabiar Emirerri Batuak). Hurrengo hamar urteetan 30.000 tona hodi hornituko dizkio, emirerri horretan ustiatu nahi dituzten gas putzuetarako. Gainera, zerbitzu osagarri batzuk emango dizkio putzu horietan.
Akordioaren arabera, Tubacexek fabrika bat eraikiko du Abu Dhabin, hodi horiek egiteko eta lor ditzakeen kontratu gehiago hornitzeko. 100 milioi dolar inbertituko ditu planta horretan, eta 150 lanpostu sortu. 2024rako martxan izango dela aurreikusi dute.
Tubacexek beste bi lantegi ditu Ekialde Hurbilean, Dubain (Arabiar Emirerri Batuak) eta Saudi Arabian, eta oso eremu interesgarria dela nabarmendu du Jesus Esmoris Tubacexeko kontseilari ordezkariak, «inbertsio plan handinahiak dituztelako».
Arabako hodigileak 1.500 milioi euroko eskari zorroa du gaur egun, ADNOCekin eta azken hilabeteetan industriako agenteekin sinatutako kontratuekin. Jauzi handia egin du azkenaldian, aurtengo lehen hiruhilekoaren amaieran 500 milioiren zorroa zuela aipatu baitzuen. Hura azken urteotako zorrorik handiena zela nabarmendu zuen Tubacexek, eta orain halako hiru du.
Hidrokarburoen ustiaketarako ez ezik, beste industria batzuetarako ere lortu ditu kontratuak azkenaldian. Zehazki, hiru sektore aipatu ditu Tubacexek: aeronautika, energia nuklearra eta itsasoko energia eolikoa.
2020 eta 2021 urte zailak izan ziren Tubacexentzat, inbertsio asko geratu zirelako. Horrela, 2020an 25 milioi galdu zituen, eta iaz, berriz, 32 milioi. Gainera, Arabako fabriketako langileen zortzi hilabeteko greba bati aurre egin zion. |
2022-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/214987/plan-bikainak-ondarroan.htm | albisteak | Plan bikainak Ondarroan | Hondartzaz, itsasoaz, naturaz, ondareaz, historiaz eta aisialdiaz gozatzeko plan bikainak egin daitezke Ondarroan. | Plan bikainak Ondarroan. Hondartzaz, itsasoaz, naturaz, ondareaz, historiaz eta aisialdiaz gozatzeko plan bikainak egin daitezke Ondarroan. | Artibai ibaiak Ondarroa zeharkatzen du. Ibaiaren ertzetik, Errenteria auzotik itsasoraino doan bidean, jarduera interesgarri ugari egin daitezke familiarekin eta lagunekin ongi pasatzeko, eta hondartzaz, itsasoaz, naturaz, ondareaz, historiaz eta aisialdiaz gozatu.
Arrigorri hondartza ederra da eguzkia hartzea maite dutenentzat, eta bainuzaleentzat ezin hobea. Gainera, kai muturrak babesten du.
Uretako jarduerez gozatzeko ere aparta da Ondarroa. Herrigunetik hurbil, ibaiaren ondoan, Eskilantxarri ur kirol elkartearen eta Ondarroa arraun elkartearen egoitzak daude, kirol portuaren eremuan.
Errenteria auzotik gertu, Artibai ibaiaren bokalean, Alleriko padurak daude, 80 hegazti espezie ingururen babeslekuak. Besteak beste, hegabereak, birigarroak, enarak eta antxeta mokogorriak ikus daitezke. Landarediari dagokionez ere, inguru paregabea da; kostaldeko hezegune bat izanik, itsas organismo askoren errute, hazkunde eta elikadurarako lekuak daude. Alleriko padurak Natura 2000 sarean daude, balio handiko naturagunea baita.
Ondarroako alde zaharra eta eliza. ONDARROAKO UDALA
Ondare aberatsa
Herria sortu zenean, XIV. mendean, alegia, Errenteria auzoan ontziolak ezarri ziren, gerra eta merkataritza itsasontziak eraikitzeko. Azpimarragarria da Ondarroan eraikitako itsasontzien kalitate teknikoa oso preziatua zela garai hartan.
Zubiak ere badira Ondarroan dagoen ondare aberatsaren ispilu. Zubi Zaharrak leku berezia dauka ondarroarren bihotzetan, arbasoekin lotzen dituelako —hantxe zegoen lehen arrantzaleen portua —, eta gehien bisitatutako elementu arkitektonikoetako bat da urterik urte, hari itsatsita dagoen Kofradia Zaharrarekin batera. Plaiko Zubiak Bizkaiko Foru Aldundiaren ondare izendapena dauka, eta handik hurbil dagoen Itsasaurreko Zubia ere aski ezaguna da —Santiago Calatrava arkitektoak diseinatu zuen—.
Andra Mariaren eliza ere aipagarria da. Alde zaharrean dago, eta XV. mendean eraiki zuten. Horrez gain, beste zenbait eraikin historiko ere badaude.
Aisialdiaz gozatu
Aisialdiaz gozatzeko aproposa da Ondarroa; tabernetako terrazetan egin daiteke hori, esaterako. Horretarako eskaintza ugaria da herri guztian. Euskaraz zipriztinduta, aitzakia erraz aurki daiteke herriko jendearekin harremanak egin eta herriaz gehiago jakiteko, ondarroarrak irekiak baitira.
Ondarroari buruzko informazio guztia atsegin handiz ematen dute turismo bulegoan, telefonoz (94-683 19 51), posta elektronikoz (turismobulegoa@ondarroa.eus), eta www.ondarroa.eus webgunearen bidez. |
2022-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/214988/amina-claudine-myers-eta-mulatu-astatke-sarituko-ditu-donostiako-57-jazzaldiak.htm | Kultura | Amina Claudine Myers eta Mulatu Astatke sarituko ditu Donostiako 57. Jazzaldiak | Uztailaren 20tik 25era egingo da jaialdia, eta 84 kontzertu izango dira denera, hiriko hamalau agertokitan. Simple Minds, Curtis Harding, Vintage Trouble, Gregory Porter, Iggy Pop, Diana Krall eta beste daude aurtengo izarren artean. | Amina Claudine Myers eta Mulatu Astatke sarituko ditu Donostiako 57. Jazzaldiak. Uztailaren 20tik 25era egingo da jaialdia, eta 84 kontzertu izango dira denera, hiriko hamalau agertokitan. Simple Minds, Curtis Harding, Vintage Trouble, Gregory Porter, Iggy Pop, Diana Krall eta beste daude aurtengo izarren artean. | Bi urteren ostean, aurtengoa ez da izango «normaltasunerako» itzulera, ezpada estiloen, belaunaldien, publikoaren eta musikarien arteko «besarkaden urtea». Gogoz azpimarratu du hori Miguel Martin Donostiako Jazzaldiko zuzendariak, eta «kalitatezko musikarekin gozatzeko» abagunea izango dela ospatu du. Iragarrita zeuden dagoeneko aurtengo kartelburuak, baita hondartzako agertoki nagusiaren itzulera ere —Simple Minds, Curtis Harding, Vintage Trouble eta besterekin—; baina gaur jakinarazi dute zeintzuek jasoko dituzten Donostiako 57. Jazzaldiaren sariak: Amina Claude Myersek eta Mulatu Astatkek, jazzean ibilbide sendoa osatua duten artistak biak. Uztailaren 20an ekingo diote aurtengo aldiari, eta, hilaren 25era bitartean, hamalau agertokitan banatutako 84 kontzertuk osatuko dute programa.
Hirugarrenez itzuliko da Donostiako Jazzaldira Amina Claude Myers aurten. Martinek oroitu duenez, kantari, organista eta pianista afro-amerikarra 1993. urtearen bueltan izan zen aurrenekoz jaialdian, eta B. B. King jazzeko izar handiaren aurretik jotzea tokatu zitzaion orduan, Trinitate plazan. «Izugarrizko kemena erakutsi zuen», txalotu du. Hastapenetatik, abangoardiako jazzari lotu zen musikaria dela ere aipatu du, eta, musikan soilik ez, mugimendu sozialetan eta batik bat komunitate afro-amerikarraren aldeko jardunean ere nabarmendu dela gehitu. Bere izenean 11 disko kaleratu ditu, baina ezin konta ahala kolaborazio egin ditu izen handiko musikariekin, eta antzerkirako obrak idazten eta orkestrak zuzentzen ere jardundakoa da, besteak beste.
Mulatu Astatke, berriz, lehen aldiz helduko da aurten Donostiara. Iaz zen etortzekoa, baina, bidaiatzeko zailtasunak zirela-eta, haren kontzertua bertan behera gelditu zen azkenean. Ethio-jazzaren fundatzailetzat hartzen da bibfrafonista eta perkusionista etiopiarra, eta Martinek zehaztu du bera izango dela Jazzaldiaren 57 urteko historian sari hori jasoko duen lehen musikari afrikarra. Etiopiako 1970eko «urrezko urteen» ondotik, 1998tik aurrera hartu zuen sona ostera Astatkeren musikak, Ethiopiques disko sailaren hasierarekin —2005ean, sail horretako bere abestietako zazpi Jim Jarmuschen Broken Flowes filmean azaldu ziren—.
Ohi denez, bi sarituek emanaldi bana eskainiko dute jaialdian. Amina Claudine Myers uztailaren 24an ariko da Trinitate plazan —Ben Lamar Gay izango da bertan haren ondotik—, eta Mulatu Astatkek, berriz, Zurriolako hondartzan eskainiko du kontzertua, uztailaren 21ean, 20:45ean hasita.
Ugaria kontrasteetan
Hondartzako agertoki nagusian joko dute, halaber, duela bi urtetik iragarrita egon diren hainbat izen handik. Zain izan dituztela adierazi du Martinek, eta eskertu egin die etortzeko konpromisoari eutsi izana. Horien artean aipatu du Simple Minds, Zurriolan jotzen lehena izango den Glasgowko talde beteranoa. Uztailaren 21ean izango da haien emanaldia, eta Curtis Harding ere ariko da egun berean, soularen eta R&Baren egungo kantari aupatuenetako bat. Iazkoa du If Words Were Flowers lanik berriena.
Hurrengo egunean, ostiralez, Monophonicsen eta Christone Kingfish Ingramen musika beltzak hartuko du hondartza —Keler gunea izango da aurrerantzean—; soula, funka eta rock psikodelikoa lantzen duen San Frantziskoko taldea da lehena, eta Mississippitik datorren blues gitarrista gaztea bigarrena.
Larunbat-igandeko iluntzeetan, berriz, Kate Stables buru duen This is The Kit taldea eta Vintage Trouble laukote estatubatuar dantzaria ariko dira Zurriolan, lehenik; eta Pillow Queens dublindarrak eta Leon Benavente espainiarrak, azkenik.
Duela aste batzuetatik aurreratuta zeuden aurtengo egitaraua osatuko duten artista gehientsuenak —Herbie Hancock, Iggy Pop, Diana Krall, Yann Tiersen, Gregory Porter, Hiromi, Louis Cole, Sofiane Pamart, Marco Mezquida, Oreka TX, Craig Taborn eta beste—, eta tokiko taldeen zerrendarekin osatu dute gaur. Horien artean daude, besteak beste, Atrisma, Mikel Moreno, Eva Alcaide, Aldapeko Basque Latin Jazz, Hirukote, Broken Brothers Brass Band, Sara Mansilla, J-Silk eta beste. Kursaaleko terrazan —Frigo eta Fnac guneak—, Forum Fnac, Garbera, Nauticool eta Txikijazzen ariko dira haien emanaldiak.
Pandemia aurreko zenbakiengatik soilik ez, egitarau «oso ugaria» antolatu izanagatik azaldu da pozik jaialdiko zuzendaria: «Proposamen berritzaileak proposamen oso komertzialekin uztartuko dira, gazteak beteranoekin, eta lehen-lehen mailako nazioarteko artistak bertako jazz musikariekin».
Txikijazz ere handitzen
Berrikuntzak ere izango dira aurten, eta, batik bat, Txikijazz adarrekoari egin diote azpimarra antolatzaileek. Sailaren arduradun Esther Fernandinok azaldu du familiei zuzendutako kontzertu eta jardueren zikloak hamar urte bete dituela aurten, eta, urtemuga aitzakia, handitu egin dituztela bai programa eta baita asmoak ere: hiru egunetik bost egunera luzatu dute egitaraua, eta bikoiztu egin dituzte guneak —Garbera, Kutxa Kultur Tabakalera, Fnac gunea eta Txillida Leku—. Denera, hamabost tailer eta bederatzi kontzertu antolatu dituzte; denak goizez eta doan, Txillida Lekukoak izan ezik.
84 kontzertuetatik 54 izango dira doakoak, eta eskuragarri daude jada sarrerak jaialdiaren webgunean; baita abonamenduak ere, Trinitate plazako (128 euro), San Telmo museoko (116 euro) eta Viktoria Eugeniako kontzertuetarako (28 euro).
Martinek zuzeneko musikaren aldeko apustua egiten duela berretsi duen arren, bertaratu ezin direnentzat streaming bidezko eskaintza bat landu dutela ere iragarri du; hamalau kontzertu izango dira, denera —Trinitate plazakoak bost eta Viktoria Eugenia antzokikoak bederatzi—.
Azken berrikuntza berezi baten berri ere eman dute goizeko agerraldian: lehen aldiz, Ane Pikazak egindako kartelaren edizio mugatu bat —57 kopia— NFT formatuan argitaratu dute. Dohainik eskuratu daitezke Jazzaldiaren webgunean, eta bertan jarri dituzte horretarako argibideak. |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/214989/bergara-ezagutu.htm | albisteak | bergara ezagutu | Laboratorium museoa, jauregi paregabeak, lorategi ikusgarriak... Bisitaria liluratu egiten da Bergaran dauden altxorrak ezagutzen dituenean. | bergara ezagutu. Laboratorium museoa, jauregi paregabeak, lorategi ikusgarriak... Bisitaria liluratu egiten da Bergaran dauden altxorrak ezagutzen dituenean. | Bergara historia handiko herria da, eta hori erakusten duten eraikin eta monumentu asko daude herrigunean bertan. Interes handiko ondare artistiko eta monumentala du. Guztira, 34 monumentu daude katalogatuta. XVI. eta XVIII. mendeen arteko Europako artearen berri ematen dute monumentu horiek, eraikuntza euskal gotiko berantiarrak, Pizkunde aroko italiarrak eta erdieuroparrak, eta barrokoak baitira, besteak beste.
Errege Seminarioa
Bergarako Errege Seminarioa aitzindaria eta berritzailea izan zen. Zientzia eta hezkuntza arloetan, XVIII. eta XIX. mendeetan, lorpen harrigarriak izan ziren bertan. Beraz, Bergara zientziaren sorlekua izan da Euskal Herrian, Errege Seminarioari esker.
Izan ere, seminarioko laborategietan, Fausto eta Juan Jose Elhuyar anaiek elementu kimiko berri bat aurkitu zuten: wolframa. Lanean gogor aritu ondoren, 1783ko irailaren 28an lortu zuten wolframa isolatzea. Mundu mailan sona handiko aurkikuntza izan zen. Halaber, XVIII. mendean, beste aurkikuntza garrantzitsu bat egin zuen Errege Seminarioko irakasle eta ikertzaile batek, P.F. Chavaneau frantsesak, platinoa purifikatzea lortu baitzuen, platinoak eduki zitzakeen erabilpen askotarikoak igarri ondoren.
Laboratorium museoa
Errege Seminarioaren nondik norakoak azaltzen ditu Laboratorium museoak. Fausto Elhuyarrek kontatzen die bisitariei nola isolatu zuten wolframa. Eta norberak egin dezake esperimentua bertan. Errege Seminarioko bilduma dago museoan, eta, ezagutuz gero, hunkituta uzten du bisitaria, aurkikuntzaren ilusioa gertutik bizi izanaren gogorapena gordetzen baitu.
Errege Seminarioa izan zen bezala, Laboratorium museoa bera ere Europako zientzia gune garrantzitsu bat da gaur egun. Horrela, European Physical Society erakundeak Historic Site izendatu zuen 2018an. Errekalde jauregian dago, zeinak Ingeles estiloko lorategia duen, eta zientzia bilduma ikusgarriak, kimika, fisika eta zoologia arloetakoak; zoologiakoa, mundu guztiko animaliekin. Halaber, hiru mendetako zientzia instrumentuak ikus daitezke.
Laboratorium museoa gizarte museo bat da. Ondarea bildu, zaindu, ikertu eta ezagutarazten du, gizartearen gozamenerako. Egoitzan eta lurraldean lan egiten du. Garapen eragile izatea du helburu, jasangarritasuna eta berrikuntza oinarri izanik.
Museoa irisgarriagoa egiteko helburuarekin, 2021. urte amaieran erakusketa iraunkorra gorrentzat egokitu zen. Hori egin duen Euskal Herriko lehen museoa izan da.
Irizar jauregiko lorategia. BERGARAKO UDALA
Ibilbide gidatu interesgarriak
Ibilbide gidatu interesgarriak egin daitezke Laboratorium museoa eta Bergarako eraikin historikoak ezagutzeko, Irizar jauregia, Aroztegi etxea, Telesforo Monzon bizi izan zen etxera, Olaso dorrea... Laboratorium museoa eta Olaso dorrea batera bisitatzeko eskaintza ere egiten du Bergarako turismo bulegoak.
Bergarako lorategi historiko ikusgarriak ezagutzeko bisita gidatuak ere egin daitezke, eta, herrigunetik aterata naturaz disfrutatu nahi izanez gero, Dolmenen Ibilbidean txango bat egin daiteke.
Bisita gidatuetako bat egiteko eta Bergarari buruzko informazio guztia atsegin handiz ematen du turismo bulegoak, posta elektronikoz (turismoa@bergara.eus) telefonoz (943-76 90 03) eta bergaraturismo.eus webgunearen bidez. |
2022-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/214991/ieak-europari-esan-dio-prest-egoteko-errusiak-gasa-esportatzeari-utziko-balio-ere.htm | Ekonomia | IEAk Europari esan dio «prest» egoteko, Errusiak gasa esportatzeari utziko balio ere | Fatih Birol Nazioarteko Energia Agentziako zuzendari nagusiak gas eskaria murrizteko neurriak galdegin dizkio Europari. Errusiaren asmoa da «abantaila» izatea negura begira. | IEAk Europari esan dio «prest» egoteko, Errusiak gasa esportatzeari utziko balio ere. Fatih Birol Nazioarteko Energia Agentziako zuzendari nagusiak gas eskaria murrizteko neurriak galdegin dizkio Europari. Errusiaren asmoa da «abantaila» izatea negura begira. | Argia da IEA Nazioarteko Energia Agentziaren mezua: Europak «prest egon behar luke» Errusiak aurrerantzean har ditzakeen erabakien aurrean. Joan den astean gasbideak ixten hasi zen Errusia, eta Europari hornidura murriztu; orain, IEA beldur da gas esportazioak «guztiz» etengo dituen.
Fatih Birol IEAko zuzendari nagusiak egin ditu adierazpenok, Financial Times egunkarian. «Negua gero eta gertuago, orduan eta gehiago ulertzen ditugu Errusiaren intentzioak». Batetik, Europan gas bilketak saihestea, eta, bestetik, Errusiak «abantaila» izatea hilabeterik hotzenetan.
Egoerari aurre egiteko, Birolek gas eskaria murrizteko neurriak galdegin dizkio Europari. Elektrizitatea sortzeko, gasa erretzearen alternatiben alde egin du. Haren ustez, justifikatuta dago CO2 emisioak handitzea –Alemaniak, Herbehereek eta Austriak ikatz gehiago erreta konpentsatuko dute Errusiako gas hornidura txikitu izana–. «Aldi baterako» neurriak liratekeela defendatu du. Zentral nuklearren itxiera ere atzeratu beharko litzateke haren ustez, «segurtasun baldintzak betetzen diren heinean». |
2022-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/214992/aurkeztu-dituzte-bertsolari-txapelketa-nagusiko-hamalau-saioak.htm | Kultura | Aurkeztu dituzte Bertsolari Txapelketa Nagusiko hamalau saioak | Bertso plazen egoera hobera egiten ari dela ikusirik, txapelketa «duin eta txukuna» egiteko modua ikusten dute Euskal Herriko Bertsozale Elkarteko kideek. Orain arteko txapelketen sailkapen sistema bera izango du, eta bihar jarriko dituzte salgai saio guztien sarrerak. | Aurkeztu dituzte Bertsolari Txapelketa Nagusiko hamalau saioak. Bertso plazen egoera hobera egiten ari dela ikusirik, txapelketa «duin eta txukuna» egiteko modua ikusten dute Euskal Herriko Bertsozale Elkarteko kideek. Orain arteko txapelketen sailkapen sistema bera izango du, eta bihar jarriko dituzte salgai saio guztien sarrerak. | Bertsolari Txapelketa Nagusiak badu eskeletoa. Ezaguna zen jadanik zer 42 bertsolari arituko ziren kantuan, eta gaur jakinarazi dituzte irailaren 24tik abenduaren 18ra bitarte «euskararen lurralde osoan» antolatutako hamalau saioko egutegia eta sailkapen sistema. Euskal Herriko Bertsozale Elkarteko lurraldekako ordezkariekin eta antolakuntza taldeko zenbait kiderekin batera eman ditu nondik norakoen azalpenak Gontzal Agote elkarteko lehendakaritzako kideak: «Gure nahia da orain bertsolariei hitza ematea, eta lekua uztea bertsolaritzan dagoen aniztasunari, aberastasunari, bakoitzaren ukituari eta sormen lanari, eta hemendik aurrera bertsolaritza izan dadila berriz ere protagonista». Bihartik aurrera egongo dira saio guztietarako sarrerak salgai, www.bertsosarrerak.eus orrialdean, eta hainbat abantaila izango dituzte Bertsozale Elkarteko bazkideek.
Koronabirusak eragindako krisiaren ondoren, oraindik ere «erabat normaldu gabe» ikusten dute bertso plazen egoera elkarteko ordezkariek, baina «bere onera» itzultzen igartzen dute jadanik, eta horregatik ikusten dute aukera txapelketa «duin eta txukun bat» antolatzeko. Elkarteko ordezkarien hitzetan, ezinbestean, loturik baitoaz plazak eta txapelketa, eta lan zabalago baten puntarik ikusgarriena baino ez baita Bertsolari Txapelketa Nagusia.
Zehazki Getxon (Bizkaia), Arrasaten (Gipuzkoa), Gotaine-Irabarnen (Zuberoa), Gasteizen, Donostian, Lizarran (Nafarroa), Elizondon (Nafarroa), Donibane Garazin (Nafarroa Beherea), Irunen (Gipuzkoa), Durangon (Bizkaia), Amurrion (Araba), Baionan, Bilbon eta Iruñean izango dira saioak. Bertsozale elkartearen webgunean ikus daitezke saio bakoitzaren ordutegia eta parte hartzaileen zerrenda.
«Urte gogorrak»
Berez, 2021ean zen txapelketa hastekoa, baina urtebete beranduago hasiko da azkenean. Horregatik, osasun krisiaren ondorioz izandako etenaldiaz ere egin dute gogoeta aurkezpenean. «Orain arte ezagutu gabeko ataka batean izan da bertsolaritza: bertso plaza ia erabat geldirik, sortzaileak kinka larrian, gure ekosistema egun batetik bestera hankaz gora, bertso eskolak halabeharrez mutu, ekimen franko bertan behera». Egoera «gordin» horrek izan du «ifrentzua», halere, eta jasotako elkartasuna aipatu dute adibidetzat. Gainera, geldialdia «munta handiko» hainbat gai lantzeko ere baliatu dutela esan dute. «Kulturak gizartean duen zereginaz eta sortzaileen lan baldintza duinez mintzatu gara azken hilabeteotan».
Orokorrean «urte gogorrak» izan direla onartuta ere, «gauza batzuetan» irakurketa positiboa egiterik ere badela argudiatu dute.
Sailkapen sistema
Aurreko aldietako sailkapen sistema bera izango du txapelketak aurten ere.
Lehen fasean 36 bertsolarik hartuko dute parte, eta haietako hemeretzi pasatuko dira finalaurrekoetara. 2017ko finalista izandako bertsolariek finalaurrekoetan hasiko dute lehiaketa, eta, beraz, fase horretan hasiko dute txapelketa Unai Agirrek, Amets Arzallusek, Sustrai Colinak, Beñat Gaztelumendik eta Aitor Mendiluzek. Bi itzuli izango ditu finalaurrekoen fase horrek, 24 bertsolarik kantatuko dute lehenengoan, eta hemezortzi onenek bigarrenean, eta bi itzulietan lortutako puntuen arabera erabakiko da zer zortzikote ariko den finalean Maialen Lujanbio egungo txapeldunarekin batera kantuan.
Igor Elortza eta Aitor Sarriegi ere izan ziren 2017ko finalean, eta, beraz, bazuten aukera aurtengo txapelketan finalaurrekoetan kantuan hasteko. Aukera horri uko egitea erabaki dute, ordea, eta horregatik dira bost aurten finalaurrekoetan eta ez zazpi.
Izan dira uko gehiago ere. Herrialdekako txapelketetan lortutako puntuazioak Txapelketa Nagusian egoteko aukera eskaintzen zien, esaterako, Beñat Lizasori, Etxahun Lekueri, Jokin Urangari, Jon Maiari eta Odei Barrosori, baina ez kantatzea erabaki dute. Horregatik, haien ordez, Beñat Iguaran, Haritz Mujika, Imanol Uria, Maialen Akizu eta Patxi Iriart arituko dira kantuan.
Iruñeko finala
Finalaren kokapena izango da aurtengo Txapelketa Nagusiaren berritasun nagusietako bat. Lehenengoz, Iruñean egingo dute finala, abenduaren 18an, Nafarroa Arenan, eta 13.000 ikusle hartu ahalko ditu aretoak. Donostian egin izan dira finalak 1935etik 2001era arte, eta lautan egin da Barakaldon (Bizkaia), BEC erakustazokan. Nafarroa Arenak dituen azpiegiturek ahalbidetu dute orain aldaketa, elkarteko ordezkariek esan dutenez. Baina ez da hori izan arrazoi bakarra. «Orain ikusi da bazela aukera Iruñean egiteko, besteak beste, azpiegitura berri bat dagoelako, eta txapelketaren beraren izaeran euskararen lurralde osoa hartzea dagoelako».
Agotek borobildu du azalpena: «Txapelketari ez diogu bakarrik bertsolaritzatik begiratzen: kulturgintzatik eta euskaratik ere begiratzen diogu».
Nafarroako Bertsozale elkartean ere egongo da aukera finaleko sarrerak aurrez aurre erosteko, eta elkarteko bazkide direnek erreserbatua izango dute finaleko sarrera ekainaren 30era arte. Finalerako autobus eta bazkari zerbitzua ere antolatuko dute, baina irailean emango dute haien berri.
Finala ETBn zein Bertsoa.eus orrialdean ere ikusi ahalko da zuzenean, eta BERRIAk jarraipen berezia egingo dio. |
2022-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/214993/gaztenpresak-278-enpresa-eta-547-lanpostu-sortzen-lagundu-zuen-iaz.htm | Ekonomia | Gaztenpresak 278 enpresa eta 547 lanpostu sortzen lagundu zuen iaz | Laboral Kutxaren fundazioak babestutako proiektu bakoitzak 71.200 euroko inbertsioa jaso zuen, batez beste. | Gaztenpresak 278 enpresa eta 547 lanpostu sortzen lagundu zuen iaz. Laboral Kutxaren fundazioak babestutako proiektu bakoitzak 71.200 euroko inbertsioa jaso zuen, batez beste. | 2021eko balantzeak «emaitza onak» erakutsi ditu Laboral Kutxaren Gaztenpresa fundazioarentzat. 278 enpresa eta 547 lanpostu sortzen lagundu zuen iaz. 1.788 eskaera jaso zituzten guztira fundazioan, 2020an baino %140 gehiago. Horietatik 278 proiektuk lortu zuten haren onespena (aurkeztutakoen %15,55).
Proiektu berriei bultzada emateko finantzaketa eskuratzea «oztopoa» bada ere, iaz aurrera eramandako proiektu bakoitzak batez beste 71.200 euroko inbertsioa jaso zuen. Zenbateko horren zati bat banku maileguen bidez osatu zen: 35.618 euro proiektuko.
Gaztenpresak babestutako proiektuen %72k irauten dute, sortu eta bost urtera. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako negozioen datua baino «askoz hobea da» fundazioko buruentzat; enpresen %44k ez dute irauten bost urte, Eustaten arabera.
Ekintzaileen profila
Batez beste 40 urte inguru dituzte Gaztenpresara jotzen duten eskatzaileek. Aurreko lan egoerari dagokionez, %44 langabezian zeuden, eta hiru laurden inguruk ez dute unibertsitate titulurik. Ekintzaileen %44 emakumeak dira; %56, gizonak. Hiru laurdenek banakako enpresaburu izatea erabakitzen dute, eta laurden batek sozietatea eratzea.
Duela 27 urte sortu zuten Gaztenpresa, 1994an. Ordutik hona, Laboral Kutxaren fundazioak 6.264 enpresa txiki eta 11.404 lanpostu sortu ditu. |
2022-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/214994/osakidetzak-greba-eskubidea-urratzeagatik-kontrako-epai-bat-jaso-duela-jakinarazi-du-satsek.htm | Gizartea | Osakidetzak greba eskubidea urratzeagatik kontrako epai bat jaso duela jakinarazi du SATSEk | Sindikatuak salatu du Osakidetzak «gutxieneko zerbitzuak eta horien aplikazioa» erabiltzen dituela langileek grebarik egiteko erarik ez izateko | Osakidetzak greba eskubidea urratzeagatik kontrako epai bat jaso duela jakinarazi du SATSEk. Sindikatuak salatu du Osakidetzak «gutxieneko zerbitzuak eta horien aplikazioa» erabiltzen dituela langileek grebarik egiteko erarik ez izateko | Aurrez ere jaso izan ditu Osakidetzak aurkako epaiak greba eskubidea urratzea leporatuta, eta orain tankerako beste ebazpen bat jaso duela jakinarazi du SATSE erizainen sindikatuak. Aurten otsailaren 25erako eta 28rako lehen mailako arretan deituak zituzten greba egunen harira emandako epaia dela esan dute, eta Administrazioaren Auzien Bilboko lehenengo epaitegiak eman duela. Erizainek, fisioterapeutek eta beste hainbat langilek greba egun horietan grebarik egiteko erarik ez zutela izan argudiatuta abiatu zuten auzibidea. Sindikatuaren arabera, epaiak adierazi du bi egun horietan Galdakaoko eta Urdulizko ESI erakunde sanitario integratuetan «gutxieneko zerbitzuen aginduen edukia» urratu zela, Eusko Jaurlaritzak ezarritakoak gaindituz.
Esaterako, larunbatetan jardun ohi duten lantaldeekin jardutea zen grebalarien asmoa, baina atzera bota zien Osakidetzak, argudiatuz ezin zituela herritarrak «zerbitzu jakin batzuk gabe» utzi. SATSEren arabera, epaiak horren kontra egin du orain: nabarmendu du hortik «ondoriozta» daitekeela Osakidetzak osasun artaren «diseinu» bat egin duela zeinean larunbatetan ez baita herritarren osasunerako eskubidea behar bezala bermatzen.
Sindikatuko ordezkariek nabarmendu dute SATSEk «askotan» Osakidetzaren jokaeraren inguruan salatutakoa «frogatzen» duela ebazpen horrek: «Sindikatuen protesta isiltzen saiatzen da». Horiek horrela, langileen «oinarrizko eskubideak» urratzen dituela uste du. |
2022-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/214995/mondragonek-salmentak-berreskuratzea-eta-enplegua-mantentzea-lortu-du-iaz.htm | Ekonomia | Mondragonek salmentak berreskuratzea eta enplegua mantentzea lortu du iaz | Kooperatiben taldeak 11.404 milioi euroren salmentak izan ditu 2021ean eta ia-ia pandemia aurreko zenbakietara itzuli da. Aurtengo lehen bost hilabeteetan salmentak %10 handitu ditu. | Mondragonek salmentak berreskuratzea eta enplegua mantentzea lortu du iaz. Kooperatiben taldeak 11.404 milioi euroren salmentak izan ditu 2021ean eta ia-ia pandemia aurreko zenbakietara itzuli da. Aurtengo lehen bost hilabeteetan salmentak %10 handitu ditu. | Emaitza «positiboak» izan ditu iaz Mondragonek eta horren harira, korporazioko presidente Iñigo Ucinek nabarmendu egin du «kooperatibek testuinguru zailean emandako erantzun bikaina».
Pandemia osteko suspertze ekonomikoaren olatua hartzea erdietsi dute kooperatibek, taldeak jakinarazi duenez. Hala, «lehengaien prezioek izandako gorakada gorabehera» COVID-19aren aurreko salmenta eta enplegu kopuruetara hurbiltzea erdietsi du Mondragonek.
Fakturazioa
Orotara, kooperatibek 11.404 milioi euroren salmentak egin dituzte 2021. urteko ekitaldian, aurrekoan baino %5 gehiago. Aurten ere gorantz egiten ari dira haien salmentak; ekitaldiko lehen bost hilabeteetan fakturazioa %10 handitu du taldeak. «Martxa onean ari dira, ziurgabetasun geopolitikoa, lehengaien kostuaren igoera eta inflazioaren gorakada» hor izanda ere.
Sektoreka, fakturazioan industriaren ekarpena esanguratsua da. Industria kooperatibek 6.017 milioi euroko salmentak izan dituzte (+%14,2) eta ia-ia pandemia aurreko mailara bueltatuz. Salmenta horietatik %72 Euskal Herritik eta Espainiatik kanpo egin zituen Mondragonek. Gaur egun, taldeak 132 filial ditu nazioartean.
Banaketan (Eroski eta Erkop barne) salmentak 5.387 milioi eurora iritsi ziren (-%3,7). Jaitsiera gorabehera, azpimarratzekoa da Eroski taldeak azken hamar urteetako emaitzarik onena lortu duela 2021ean, 105 milioi irabazita, «nahiz eta elektrizitateak, negozioak lehiarako d.uen aldagai estrategikoak, kostu handia eduki».
Inbertsioak ere handitu zituen iaz Mondragonek. 2020ko urte gogorrean baino %16,5 gehiago, —390 milioi euro— inbertituz.
Enplegua
Mondragonek 80.821 pertsonako langile taldearekin itxi zuen iazko ekitaldia, eta horrek esan nahi du, oro har, kooperatibek aurreko urteko enplegu mailari eustea lortu zutela. Industriako alorreko kooperatibek 37.521 behargineko taldea izan zuten lanean. Horietatik 14.626 behargin aritu ziren Euskal Herritik eta Espainiatik kanpoko lantokietan. Banaketak, berriz, 39.588 laguneko langile taldearekin itxi zuen ekitaldia.
Finantza arloko erakundeei dagokienez, Mondragonek azaldu du Laboral Kutxak «ohiko banku negozioen astenia egoera orokorra gainditu du 2021ean, 108,8 milioi euroko irabazi bateratuarekin». LagunAro BGAEk, berriz, 28.228 mutualista aktibo zituen guztira urte amaieran, eta bere ondare funtsa dagoeneko 7.326 milioi eurokoa da.
2022ari begira, Iñigo Ucinek «konfiantza» agertu du eta uste du nahiz eta faktore ekonomiko eta geopolitiko gehienetan hegakortasun handia dagoen, kooperatibak ondo ari direla defendatzen beren posizioak. |
2022-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/214996/timochenkori-egindako-elkarrizketa-argitaratuko-du-bihar-berriak-idatziz-eta-bideoz.htm | Mundua | Timochenkori egindako elkarrizketa argitaratuko du bihar BERRIAk, idatziz eta bideoz | Rodrigo Londoño Echeverri 'Timochenko' elkarrizketatu du Martxelo Otamendik, eta, joan den igandeko bozez ez ezik, gerrillari ohi eta politikari gisa egindako ibilbideaz eta Kolonbiaz hitz egin du harekin. | Timochenkori egindako elkarrizketa argitaratuko du bihar BERRIAk, idatziz eta bideoz. Rodrigo Londoño Echeverri 'Timochenko' elkarrizketatu du Martxelo Otamendik, eta, joan den igandeko bozez ez ezik, gerrillari ohi eta politikari gisa egindako ibilbideaz eta Kolonbiaz hitz egin du harekin. | Kolonbian izan da Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendaria. Hainbat egun igaro ditu han, eta bertatik bertara ikusi ditu Kolonbiako presidentetzarako hauteskundeen ingurukoak. Besteak beste, FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileetako buruzagi ohi eta Comunes alderdiko buru Rodrigo Londoño Echeverri Timochenko-rekin egon da, eta joan den igandeko bozez ez ezik, gerrillari ohi eta politikari gisa egindako ibilbideaz hitz egin du harekin, baita Kolonbiaren iraganaz, orainaz eta etorkizunaz ere.
Ikusi gehiago: Haize aldaketa Kolonbian
Gustavo Petro Itun Historikoa ezkerreko koalizioko hautagaia izango da presidente, joan den igandeko bozetan Rodolfo Hernandez Ustelkeriaren Kontrako Agintarien Ligako liderrari gailendu ostean. Petroren garaipena mugarri izan da; izan ere, berrehun urtean lehenengo aldiz, ezkerreko hautagai bat izango da agintean. Mugarri bat da Timochenkoren iritziz ere, baina 2016an sinatutako bake akordioarekin lotu du Petro agintera iritsi izana: «Petro gure bake akordioari esker izango da presidente; gure bake akordioak zabaldu zion bide hori. Guk lortu dugu, bai, baina kolonbiarrak bake akordioaren alde aritu dira lau urte hauetan, eta horren fruitu ere bada Petroren presidentetza».
Bihar argitaratuko da elkarrizketa, eta idatziz eta bideoz ikusi ahal izango da.
Beste hainbat mugarri
Sei urte pasatu dira Kolonbiako Gobernuak eta FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileek bake akordioaren oinarriak sinatu zituztenetik. Akordio horrekin eman zioten amaiera 52 urteko gatazka armatuari. 2016an izenpetu zuten, irailaren 28an, Cartagena hirian. Timochenko han izan zen, eta Juan Manuel Santos garaiko presidentearekin batera sinatu zuen herrialdearen historian kapitulu garrantzitsu bat izango zen agiri hura, etorkizuna guztiz baldintzatuko zuena.
Ikusi gehiago: Egun argiz, gau iluna argitzeko
Urtebete geroago eratu zen Herriaren Indar Alternatibo Iraultzaileak alderdia, 2017an, FARC-EP Kolonbiako Indar Armatu Iraultzailetik sortutako beste indar politiko bat. Zuzendaritzako kideek irailaren 4an egin zuten lehen bilera, eta Timochenko hautatu zuten presidentetzarako. Hasieratik, herrialde osoko subjektu politiko guztientzat eginiko proposamen bat izan nahi zuen alderdiak, eta trantsiziorako gobernu bat zuten helburu, Kolonbiaren adiskidetzearen eta bakearen alde.
BERRIAk 2018an ere egin zion elkarrizketa bat Timochenkori. FARC alderdi politikoaren izenean presidentetzarako hauteskundeetara aurkeztutako hautagai gisa hitz egin zuen nagusiki, eta, egoera gordina zela aitortu bazuen ere, baikor agertu zen. «Guztia da gerra bat hemen; borroka indartsua egiten ari gara klase menderatzaileen kontra. Hainbat konpromiso atera dizkiegu, eta orain borroka egiten ari gara betearazteko. Ziur gaude lortuko dugula; horregatik jarraitzen dugu honetan, atsedenik gabe», adierazi zuen.
Ikusi gehiago: «Ezerk ez digu atzera eginaraziko; ez gaituzte berriro mendira bidaliko»
Azkenean, ezin izan zuen aurkeztu hautagai gisa: bihotzean ebakuntza bat egin behar izan zioten, eta, horregatik, uko egin behar izan zion hautagaitzari. Horretarako denbora izan arren, alderdiak ez zuen beste hautagairik proposatu.
Gaur egun, Comunes du izena alderdiak. Iaz aldatu zuten izena: FARC Herriaren Indar Alternatibo Iraultzailea ziren lehen, eta, orain, berriz, Comunes. Batzar orokor baten bidez hartu zuten erabaki hori, argudiatuta FARC kontzeptuak «erresistentziak» pizten dituela oraindik Kolonbiako zenbait sektoretan. |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/214997/itsas-jarduerak-pasaiako-badian.htm | albisteak | Itsas jarduerak Pasaiako badian | Esperientzia zoragarria da Pasaiako badia itsasotik ezagutzea. | Itsas jarduerak Pasaiako badian. Esperientzia zoragarria da Pasaiako badia itsasotik ezagutzea. | Aski ezagunak dira Pasaiako badiako arkitektura pintoreskoa, portuko sarrera ikusgarria eta gastronomia, besteak beste. Bi hirigune historikoetan barrena paseatzea, edota badia txalupan zeharkatzea ezinbestekoak dira bisitarientzat. Hala ere, bada beste modu ezberdin eta oso original bat badia berezi hau ezagutzeko: itsasotik.
Itsas bidaia zurezko belaontzi tradizional batean: Antzinako belaontzi batean nabigatzeko ametsa bete egin daiteke Pasaian: Lucretia belaontzian. Bertan Donostia-Pasaia itsas bidaia egin daiteke, edo badiaren barnealdetik nabigatu eta itsas zabalera irten Jaizkibel eta Uliako itsaslabarrak ikusteko.
Piragua eta arraun surfa: Badiako uretan piraguan ibiltzeko, ez da aldez aurreko esperientziarik behar; beraz, jarduera ezin hobea da familian, lagunekin edo bikotean gozatzeko, birentzako piraguak ere badaude eta. Era berean, Pasaiako portuko barruko urek ere aukera paregabea eskaintzen dute arraun surfaz gozatzeko.
Itsasorako irteerak: Itsasora irteteko euskal kostaldeko aukerarik onenak aurkitu daitezke Pasaian, modalitate guztietan: txangoak, arrantza, bisita gidatuak, ilunabarrak, afariak… Ibilbide zoragarriak, Jaizkibel eta Uliako itsaslabarrak miretsiz, edota itsasoko kirol jardunaldiak profesionalek lagunduta.
Itsasontzien alokairua, patroiarekin edo patroirik gabe: Beren kasa nabigatu edo gehien gustatzen zaien jarduera egin nahi dutenentzat ere aukera zabala dago: arrantza irteerak, afariak, snorkela, zetazeoak begiztatzea, eta abar. Itsasontzia alokatzeko hainbat aukera daude: patroiarekin edo patroirik gabe, ibilbide gidatuak, neurrira egindako zerbitzuak...
Urpekaritza irtenaldiak: Pasaiako portutik irtenaldiak maila guztientzat, eta baita bataio ziurtagiriak ere. Ontzien hondakinak, aingurak eta kanoien gisako arrasto arkeologikoak topa daitezke, besteak beste.
Mater Ontzi Museo Ekoaktiboak antolaturik, familian egiteko jarduerak: Jaizkibelgo itsaslabarretarako irtenaldiak, antxoen kontserben tailerra, zetazeoak begiztatzea, zaborren arrantza… Materrek aurtengo udarako antolatzen dituen jardueretako batzuk besterik ez dira horiek, eta museo ekoaktiboak ere ohiko bisita gidatuak antolatuko ditu.
Jardunaldia borobila izan dadin, San Juan baleontziaren eraikuntza bisitatu Albaola Itsas Kultur Faktorian, eta dastatu herriko edozein jatetxetan itsas menu zoragarri bat.
Informazio gehiago atsegin handiz ematen dute Pasaiako turismo bulegoan, telefonoz (943-34 15 56), posta elektronikoz (turismoapasaia@oarsoaldea.eus) eta oarsoaldeaturismoa. eus webgunearen bidez. |
2022-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/214998/aitak-gehiago-inplikatzen-dira-seme-alaben-zaintzan-eskolek-lehenengo-deia-haiei-egiten-dietenean.htm | Gizartea | Aitak gehiago inplikatzen dira seme-alaben zaintzan eskolek lehenengo deia haiei egiten dietenean | Beasaingo (Gipuzkoa) hiru eskoletan eginiko esperimentuaren emaitzen arabera, hamar kasutatik zazpitan aitek beraiek kudeatu dute intzidentzia | Aitak gehiago inplikatzen dira seme-alaben zaintzan eskolek lehenengo deia haiei egiten dietenean. Beasaingo (Gipuzkoa) hiru eskoletan eginiko esperimentuaren emaitzen arabera, hamar kasutatik zazpitan aitek beraiek kudeatu dute intzidentzia | Haur bati ikastetxean zeozer gertatzen zaionean lehenbizi amari deitzeko inertzia apurtu nahi izan dute Besainen (Gipuzkoa), esperimentu gisa, eta emaitzak aiten arduraren inguruko topiko bat apurtu du.
Herrilab3B laborategian parte hartu duten hiru eskolek zuzenean aitengana jota haien inplikazioa handitzea lortzen dela ondorioztatu dute. Hau da, Murumendi, Alkartasuna eta La Salle ikastetxeek ardura hartu dute lehenbizi aitari helarazterako oharrak ikasturtean zehar. Ikusi dutenez, hamar kasutatik zazpitan aitek berek kudeatu dute intzidentzia. Hamar kasutatik batean, hirugarren pertsona batengana jo behar izan dute.
Jarraitu albistea irakurtzen Goierriko Hitza-n. |
2022-7-15 | https://www.berria.eus/albisteak/214999/bisita-interesgarria-areatzara.htm | albisteak | Bisita interesgarria Areatzara | Bisitaria txunditu egingo da Areatzan, Erdi Aroan sortutako hiri bat izanik balio handiko eraikin historikoak ezagutuko baititu. Gainera, Areatzatik txango ederrak egin daitezke Gorbeia mendira. | Bisita interesgarria Areatzara. Bisitaria txunditu egingo da Areatzan, Erdi Aroan sortutako hiri bat izanik balio handiko eraikin historikoak ezagutuko baititu. Gainera, Areatzatik txango ederrak egin daitezke Gorbeia mendira. | Areatza Erdi Aroan sortutako hiribildu bat da; hain zuzen ere, 1338. urtean sortua. Juan Nuñez de Lara Bizkaiko jaun kontsorte zenak Maria Diaz de Haro emaztearen omenez sortu zuen, eta hortik dator udalerriaren gaztelaniazko izena, Villaro.
Hiribilduak hasierako egiturari eusten dio: bi kale nagusi daude Alde Zaharrean, eta bi kale nagusi horiek zeharkatzen dituzten beste bi kantoi.
Eraikin historikok
Hainbat eraikin enblematiko daude hirian:
Gortazar jauregia: hiriko eraikinik nobleen eta aristokratikoena da, eta plazan bertan dago. Harri landuz egindako beheko solairua XVI. mendearen amaierakoa da. Adreiluzko goikoak, ostera, XVII. mendeko lehen herenekoak. Aurrealdea apaintzen duten heraldika pinturak 1735. urtearen inguruan eginak dira.
Santa Isabel komentua: Arratia ibaiaren eskuineko ertzean dago, Zubizarra zubiaren aurrean. Lehen fundazioa hiribilduaren barruan egin zen, eta 1560. urtea baino lehenago gertatu zen, nahiz eta ez jakin zein datatan. 1643an eraiki zen komentutik fatxadaren atal bat mantendu da, atezaintzaren gainekoa. Komentuaren gainerako atalak bota egin zituzten 1892an, eta estilo neoklasikoa erabiliz berreraiki zuten 1894an.
Mudejar etxea: mudejar estiloko eraikin bat da. Errukiñe kalean dago, eta XVI. mendearen hasieran eraikia da.
Halaber, ezagutzeko modukoak dira Ugunaga dorrea, San Bartolome eliza eta jauregi barrokoak ere.
Areatzak bestelako zerbitzuak ere eskaintzen ditu: besteak beste, udal igerilekuak. Horrez gain, udan programazio kultural zabala eskaintzen du, kale antzerkia eta musika tartean, eta, aurten, herriko jaiak ere bueltatuko dira, abuztuan. Uztailaren 24an, esaterako, Folklore Bizian jaialdia hartuko du Areatzak, Galdakaoko Andra Mari dantza taldearekin batera antolatutakoa. Jaialdian, Argentina eta Sri Lankako dantzak izango dira ikusgai, euskal dantzekin batera.
Informazio guztia udalaren sare sozialetan aurki daiteke, Facebooken, Instagramen zein Twitterren.
Gorbeiara igotzeko abiapuntua
Areatza hiria Bizkaiko hegoaldean dago, Arratia eskualdean. Arabatik gertu eta Gorbeia mendiaren magalean. Gorbeiara igotzeko bide tradizionala Areatzatik abiatzen da. Gorbeia mendia Bizkaia eta Araba arteko mugan dago, eta bi probintzietako mendirik altuena da.
Gainera, hirian bertan Gorbeiako Parke Naturalaren Interpretazio Zentroa ere badago, Parketxea, eta Gorbeiako parke naturala hobeto ulertzeko hainbat erakusketa ikus daitezke, animalien, naturaren, aspaldiko lanbideen eta inguru horretako beste hainbat altxorren berri jakiteko. |
2022-7-18 | https://www.berria.eus/albisteak/215000/historiaz-kulturaz-eta-naturaz-betetako-enklabea.htm | albisteak | Historiaz, kulturaz eta naturaz betetako enklabea | Urduña ingurune natural pribilegiatu batean dago. Naturaz ez ezik, historiaz eta kulturaz ere goza daiteke hirian bisita edo egonaldi bat eginez gero. | Historiaz, kulturaz eta naturaz betetako enklabea. Urduña ingurune natural pribilegiatu batean dago. Naturaz ez ezik, historiaz eta kulturaz ere goza daiteke hirian bisita edo egonaldi bat eginez gero. | Berezko historia dute Urduñako kaleek eta harriek; izan ere, multzo historiko-monumental izendatutako Erdi Aroko hiri egitura bat osatzen dute. Bertoko historiak lurraldetasuna, merkataritza eta zerga sistema ditu hizpide, narrazio harrigarria osatuz beti. Erdiguneko Foru Plaza arkupeduna eta zabala da udalerriko elementu nagusietako bat. Gaur egun, Euskal Autonomia Erkidegoko Erdi Aroko plazarik handiena dena toki estrategikoa izan zen hainbat mendez, Espainiako goi ordokitik itsasorantz zihoazen salgaiak salerosteko —artilea, burdina, aleak, arraina, tapizak, triptikoak eta erretaulak, eta abar— eta horiei zergak ezartzeko gunea baitzen.
Hiri honek ezkutatzen duen kontakizun historikoa ezagutzeko modurik onena bisita egitea da, besteak beste, Zaldibar edo Diaz Pimienta, Mimenza, Olaso eta Velasco jauregietara, Larruazabalgo Batzarretara, Aduanara, Antzinako Andre Mariaren santutegira, tokiko gremioei buruzko Orduña Hiria Museora edota saltoki historikoetara. Urduñako Turismo Bulegoak bisita gidatuak eskainiko ditu larunbatero. Erreserbak egiteko, aukera dago www.ordunaturismo.com /ms plataforma kontsultatzeko, 945-38 43 84 telefono zenbakira deitzeko, edo turismo@urduna.com helbide elektronikora idazteko.
Ingurune natural eta paisajistikoa ere bada Urduñaren xarma, aire zabalean jarduera ugari egiteko aukera ematen baitu. Txango ederrak egin daitezke inguruan; besteak beste, Nerbioiko ur jauzia ezagutzeko. Ekainetik aurrera, zehazki, ekintza hauek antolatuko ditu Turismo Bulegoak: hileko bigarren igandeetan, bisitak txakolindegira; hileko hirugarren igandeetan, hegaztiak behatzeko birding irteerak, eta, aipatu bezala, bisita gidatuak. Ekintza zehatzak www.ordunaturismo.com/ ms webgunean kontsultatu daitezke.
Parapente kontzentrazioa egingo da irailean. URDUÑAKO TURISMO BULEGOA
Kulturak pizten duen hiria
Tokiko elkarte, mugimendu eta eragile ugari izateagatik bereizten da Urduña, baita euren gogo eta konpromiso irmoagatik ere. Horren adierazgarri da udan hartuko duen kultur eta kirol eskaintza zabala; besteak beste, ekainean, I Festi AEFAT Orduña jaialdia eta San Joan Azoka; uztailean, aire zabaleko pintura lehiaketa eta erromeria Txarlazora Santiago egunean; eta irailean, Urdufolk jaialdia, antigoaleko eta bilduma gauzen azoka, Koroatze festak eta parapente kontzentrazioa.
COVID-19a gorabehera, goiari eusteko ahaleginak egin dituzte tokiko kirol, kultura eta aisialdi elkarteek. Musikak, esaterako, ez du etenik izan Urduñan, eta Urdufolk da horren adibide. Izan ere, jaialdi horren antolakuntzak osasun egoerara egokitzen jakin zuen. Aurten, 10. aldian, bere ohiko formatura itzuliko da Urdufolk, hiru eguneko programazio indartsu batekin, irailaren 2tik 4ra. |
2022-7-20 | https://www.berria.eus/albisteak/215001/debabarrenean-liluratu.htm | albisteak | Debabarrenean liluratu | Toki eder ugari ezagutu eta jarduera interesgarriak egin daitezke Debabarrena eskualdean | Debabarrenean liluratu. Toki eder ugari ezagutu eta jarduera interesgarriak egin daitezke Debabarrena eskualdean | Asko dago ikusteko eta egiteko Debabarrenean: xarmaz beteriko herriak ikusi, ibilaldiak egin ingurune naturaletan, hondartza ederrez gozatu, gastronomia bikaina dastatu, museoak eta ondare industriala eta historikoa ezagutu... Bisitaria liluratu egiten da Debabarrenean.
Zortzi herri daude eskualde horretan: Eibar, Ermua, Elgoibar, Deba, Mutriku, Soraluze, Mendaro eta Mallabia. Informazio guztia www.debabarrenaturismo.com helbidean aurki daiteke.
Euskal Kostaldeko Geoparkea Deba, Mutriku eta Zumaiako udalerrietan dago. Geologia da paisaia horretako protagonista, Lurraren historiako pasarterik zirraragarrienak gordetzen baititu flysch eta karst gisako geruza harrigarrietan. 2010etik, Euskal Kostaldeko Geoparkea Europako eta Munduko Geoparkeen Sareko kide da, eta, 2015ean, Unesco erakundearen Munduko Geoparke izendapena eskuratu zuen, balio bereziko toki eta paisaia geologikoen garrantzia azpimarratzen duena.
Bisita gidatu interesgarri ugari egin daitezke Euskal Kostaldeko Geoparkean, oinez edo itsasontzi batean. Besteak beste, Karsteko zaporeak bisita gidatuaren bidez, paisaia karstiko bereziaren elementu nagusiak ikus daitezke, eta, Lastur familian bisitaren bidez, Lasturko auzoko errota zaharra ezagutu —XIV. mendeaz geroztik martxan dago—, eta, han artoa eho ondoren, irinaz taloa egiten ikasi eta jateko aukera izango dute bisitariek.
Halaber, geologian interesa dutenek sei geoibilbide dituzte aukeran: Algorri, Elorriaga, Sakoneta, Lapari, Olatz eta flyscharen ibilbidea.
Dolmenen Ibilbidea
Elgoibar, Soraluze eta Bergarako mendi berdeen artean, Dolmenen Ibilbidea izenaz ezagutzen den bide bat dago. Historiaurrera jauzi egin dezakete bisitariek, 11 kilometroan 19 monumentu megalitiko baitaude. Bisita gidatu baten bidez ezagut daitezke.
Eibarko Armagintzaren Museoa. DEBEGESA
Ondare industriala
Eskualdeko ondare industriala ezagutu nahi izanez gero, bisita gidatuak egin daitezke Eibarko Armagintzaren Museoan eta Elgoibarko Makina-Erremintaren Museoan. |
2022-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/215002/200dik-goiti-dira-jada-nafarroako-torturatuen-sarearekin-bat-egin-duten-sortzaile-eta-pentsalariak.htm | Politika | 200dik goiti dira jada Nafarroako Torturatuen Sarearekin bat egin duten sortzaile eta pentsalariak | Manifestua sinatu eta heldu den larunbatean Iruñean torturaren aurka eginen duten manifestazioan parte hartzeko deia egin dute. Tartean dira Noam Chomsky eta Slavoj Zizek pentsalariak. | 200dik goiti dira jada Nafarroako Torturatuen Sarearekin bat egin duten sortzaile eta pentsalariak. Manifestua sinatu eta heldu den larunbatean Iruñean torturaren aurka eginen duten manifestazioan parte hartzeko deia egin dute. Tartean dira Noam Chomsky eta Slavoj Zizek pentsalariak. | Nafarroako Torturatuen Sareak jakinarazi duenez, gaurgero 200dik goiti artistak eman diete atxikimendua. Tortura, demagun epe hori amaitu dela izeneko manifestua izenpetu dute guziek, eta larunbat honetan Iruñean eginen duten manifestazioan parte hartzera deitu dute. Torturaren Biktimak Babesteko Nazioarteko Egunaren bezpera da larunbata, eta horren karietara deitu dute protestara: 18:00etan abiatuko da, Iruñeko autobus geltokitik. Torturatuentzako «aitortza eta ordaina» eskatuko dituzte manifestazioan, eta gaia hasia da instituzioetan bidea egiten, pixkanaka: izan ere, Nafarroako Gobernuak 1979tik gaurdainoko torturak aztertzeko deialdia adjudikatu zuen joan den astean. EHUko Euskal Kriminologiaren institutuak eginen du ikerketa, Pako Etxeberriaren gidaritzapean. Asmoa da, hala, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan egindako antzeko ikerketa bat egitea Nafarroan ere.
Nafarroako Torturatuen Sareak azaldu duenez, tortura jasan duten milatik goiti nafarrentzat «laguntza erreparatzailea» da atxikimendua eman duten sortzaileen zerrenda, baita «Nafarroako kulturaren lagin ikusgarria» ere: «Bertan daude, besteak beste, Juan Gorriti, Jorge Oteizarekin lehen urratsak eman zituena, eta Sarai Robles, 2014an lehen aldiz eszenatokira igo zena bertsotan aritzera; musikari eta musika estilo desberdinetako taldeak, hala nola El Columpio Asesino eta Serafin Zubiri; Floren Aoiz eta Pello Salabururenak bezain urrun dauden jarrera politikoak; Montxo Armendariz eta Aitor eta Amaia Merinorenak bezalako harreman zinematografikoak; Txema Aranaz, Jose Mari Esparza, Mari Jose Ruiz edo Xabier Olarra bezalako editore historikoak, belaunaldi berriekin batera bizi direnak, hala nola Lander Majuelo, Garazi Arrula edo Ane Eslava; Juan Gorriti, Dora Salazar, Xabier Morras edo Xabier Idoate bezalako artista nafarrak, Abel Azcona, Santos Bregaña edo Maite Mutuberria bezalako artistei lekua utzi dietenak; Marino Goñi, El Drogas, Aurora Beltran, Brigi Duque, Tonino Carotone edo Kutxi Romero bezalako musikari nafar historikoak, hainbat belaunalditako musikariekin batera».
Nafarroakoak ez diren 40 bat sortzaileren babesa ere jaso dute, sarearen hitzetan, «torturatuei babesa eman nahi izan baitiete jasan zutenaren salaketan eta eskatzen duten errekonozimenduaren aldeko borrokan». Horien artean nabarmendu dituzte nazioarteko hainbat sari lortu dituzten artistak, baita Noam Chomsky eta Slavoj Zizek bezalako pentsalariak ere. «Orain arte Nafarroan inoiz ez du mobilizazio batek garrantzi horretako babesik jaso», torturatuen sareak jakinarazi duenez: «Nafarroako Torturatuen Sarea osatzen dugun gizon-emakumeok eskerrak eman nahi dizkiegu, beren diziplina artistikotik, ospetik eta kulturaren arloan duten posiziotik, gure aldarrikapenak babestea erabaki duten pertsona guztiei». Aitortza, erreparazioa eta ez errepikatzeko bermea eskatu dituzte, «inoiz baino gehiago». |
2022-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/215003/erabakitzeko-eskubidea-lege-bihurtzeko-konpromisoak-eskatu-ditu-gure-esku-k.htm | Politika | Erabakitzeko eskubidea lege bihurtzeko konpromisoak eskatu ditu Gure Esku-k | Eusko Legebiltzarrari egin dio eskakizuna, eta prozesua udazkenean hasteko galdegin du. | Erabakitzeko eskubidea lege bihurtzeko konpromisoak eskatu ditu Gure Esku-k. Eusko Legebiltzarrari egin dio eskakizuna, eta prozesua udazkenean hasteko galdegin du. | Gure Esku-k Eusko Legebiltzarrari eskatu dio Euskal Herriaren «etorkizun politikoa erabakitzeko prozesu bat abiarazteko» urratsak egiteko, «beranduenez» 2022-2023ko ikasturtean. Hala, plataformak «dagozkion adostasunak lantzeko» deia egin die alderdiei, «erabakitzeko eskubidea lege bilakatzeko». EAJk adierazi du eskaera aztertuko duela, eta EH Bilduk hari erantzuteko konpromisoa azaldu du.
Amalur Alvarez eta Josu Etxaburu bozeramaileek erabakitzeko eskubidea betetzeko «konpromisoak» eskatu dizkiete legebiltzarkideei; tartean, aferaren inguruko eztabaida bat abiatzeko, udazkenean. Helburua «herritarren parte hartzean oinarritutako» prozesu bat zehaztea litzateke, horretarako beharrezko mekanismoak ezarrita; «herritarron borondatea berresteko galdeketa bat barne».
Gure Esku-ko kideek Eusko Legebiltzarreko presidente Bakartxo Tejeriarekin bildu ostean egin dituzte adierazpenak. Aurrez, Hamaika gara kanpainan jasotako sinadurak aurkeztu dizkiote Tejeriari berari. Bildutako 21.389 sinadurekin eta gaurko adierazpenekin gauza bera bilatzen du plataformak: «Erreferendum bidez erabaki nahi dugu, eta erabakitzera goaz». Horretarako, baina, instituzioek herritarren borondatea arautzeko pausoak ematea nahi dute, «erreferendumak egiteko ahalmen osoa bere gain hartu, arautu eta gara dezaten».
Alvarezen eta Etxabururen esanetan, «burujabetza gabeziak» ondorio larriak izan ditu Euskal Herrian, eta COVID-19ak eragindako osasun egoeraren kudeaketa da horren adibide: «Gure erakundeei herritarrok zaintzeko tresnak falta zaizkie; beharrezko neurriak hartzeko gaitasuna falta zaie». Hala, «burujabetzan sakontzeko determinazioa» eskatu dute, besteak beste, Ipar Euskal Herriko ikasle eta irakasleak brebeta euskaraz egitearen alde mobilizatu diren moduan. «Euskal Elkargoak aldarrikapen hori jaso eta bideratzeko konpromisoa bere gain hartzea lortu dute», gogoratu dute.
«Uste dugu gizartea nekatuta dagoela une egokia ez dela entzuteaz. Herri honek anbizio handiagoa merezi du», adierazi dute eledunek, eta nabarmendu ordezkari politikoak hitzetatik ekintzetara igarotzeko garaia dela. Izan ere, Gure Esku-ko kideek azaldu dutenez, 2018an lortutako akordio politikoak erabakitzeko eskubidearen aldeko gehiengoari erantzun arren, ordutik alderdiak herritarrengandik «urrundu» dira. «Nola liteke parlamentu honek, legealdiz legealdi, gaia atzeratzen segitzea?», galdetu dute, eta gehitu ezin dela eskubide bat «ibilbide laburreko adierazpen eta titularretara» mugatu: «Erabakitzeko eskubideak herri eztabaida serio bat merezi du».
Hala, abisu bat ere eman die erakundeei, eta nabarmendu haiek interpelatzeak ez duela erantzunaren zain geratzea esan nahi: «Erabakitzeko eskubidea gauzatzeko gure konpromisoa sendoa da, atzeraezina, eta ez dugu onartuko ez blokeorik ez gehiengoaren borondatearen betorik, demokratikoa ez delako». Kontrara, Gure Esku-ko eledunek azaldu dute parlamentuetatik kanpo ere bidea egin daitekeela.
Eledunek gogoratu dute uztailaren 2an Pirinioetako 400 tontor piztuko dituztela, «burujabetza nahiak» bultzatuta, eta egitasmoan parte hartzeko deia egin diete herritarrei. Hiru helburu ditu, antolatzaileen esanetan: nazioartearen arreta bereganatzea, euskal herritarren eta katalanen arteko elkartasuna islatzea, eta «herri gogoa berpiztea».
Aztertu eta sakondu
EAJk Gure Esku-ren egitasmoa «aztertzeko» konpromisoa adierazi du, eta mugimenduko ordezkariek Eusko Legebiltzarreko «mahaiak zehazten duen legebiltzarreko batzordean» agerraldi bat egitea eskatuko du, «dagokion balorazio politikoa egin ahal izateko eta sortu daitezkeen egitasmoak aztertzeko».
EH Bilduk, berriz, mahaiari eskatu dio «herritarren borondatea» kontuan hartzeko. Koalizioak irailetik aurrera eskakizunari erantzuteko «konpromisoa» ere hartu du: «Gure Esku-k egindako ahaleginari zor diogun erantzunagatik eta herritarren borondateari diogun errespetutik arituko gara». Izan ere, erabakitzeko eskubidea «demokrazian sakontzeko» eta Euskal Herriak «aurrez aurre dituen erronkei erantzun ahal izateko» baliagarria litzatekeela uste du. Koalizio subiranistak uztailaren 2ko mobilizazioa ere babestu du, eta bertan parte hartzeko deia egin die herritarrei: «Herri honek duen erabakitzeko eskubide demokratikoaren aldeko aldarria ozen entzun dadin». |
2022-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/215004/kepa-junkerari-buruzko-dokumental-bat-kaleratuko-dute-udazkenean.htm | Kultura | Kepa Junkerari buruzko dokumental bat kaleratuko dute udazkenean | Fermin Aio zuzendariak gidatuta, 'Berpiztu' filmak trikitilariaren ibilbide artistikoa errepasatuko du, eta haren errehabilitazio prozesua jasoko. Bere ibilbidea jasotzen duen liburua ere egiten ari da Junkera. | Kepa Junkerari buruzko dokumental bat kaleratuko dute udazkenean. Fermin Aio zuzendariak gidatuta, 'Berpiztu' filmak trikitilariaren ibilbide artistikoa errepasatuko du, eta haren errehabilitazio prozesua jasoko. Bere ibilbidea jasotzen duen liburua ere egiten ari da Junkera. | Fermin Aio zuzendariak gidatuta, Kepa Junkera trikitilariari buruzko dokumental bat estreinatuko dute udazkenean: Berpiztu. Musikariaren ibilbide artistikoa errepasatu, eta haren errehabilitazio prozesua jasoko du dokumentalak; 2018ko abenduan iktus bat izan zuen Junkerak, eta oholtzetatik kanpo ibili da harrezkero. Ibilbidean berarekin askotariko bizipenak izan dituzten hainbat artistak parte hartuko dute filmean. Liburu bat ere argitaratuko du Junkerak, eta, azaldu dutenez, trikitilari aitzindariaren «memoria eta lana» berreskuratuko dituzte bai liburu horrek eta bai filmak.
2020. urtearen amaieran, Oliene baserrian bisita egin zion Aiok musikariari.«Beti ezaugarri izan duen erupzioan sartzear dagoen sumendi indar horri eusten dio oraindik», Aioren hitzetan. Bere ibilbidea jasotzen duen liburua egiten ari da trikitilaria, eta bidean harekin kolaboratu duten artisten laguntza izaten ari da: poetak, idazleak, argazkilariak, margolariak, ilustratzaileak eta beste.
Era berean, haren ibilbidea film batean islatzea ere nahi zuten, eta dokumentala egiteari ekin zioten Aiok eta Joserra Plazak. Udazkenean estreinatuko dute. Aioren arabera, inspirazio elementu nagusia izan da musikariak bere «birgaitze prozesuan, ondarea ordenatzeko ahaleginean eta berriro presente izateko saiakeran transmititzen duen emozioa atzematea». Junkerarekin kolaboratu duten artistei egindako elkarrizketak jasotzeaz gain, musikariaren gaur egungo egunerokoa ere erakutsiko du dokumentalak, «haren ondare aparta bizirik eusteko borrokan».
Hainbat testigantza bildu dituzte filmerako: besteak beste, Ara Malikian, Santiago Auseron, Pablo Milanes, Pedro Guerra, Estrella Morente, Dulce Pontes, Joseba Tapia, Ibon Koteron, Motriku eta Sorgiñak taldea agertuko dira. |
2022-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/215005/sugarrek-hondamendi-bihurtutako-herria.htm | Gizartea | Sugarrek hondamendi bihurtutako herria | Copernicus sistemaren sateliteteen arabera, 14.800 hektarea inguru erre dira azkeneko astean Nafarroan. | Sugarrek hondamendi bihurtutako herria. Copernicus sistemaren sateliteteen arabera, 14.800 hektarea inguru erre dira azkeneko astean Nafarroan. | Goiko mapa interaktiboan ikus liteke sute bakoitzak zer hedadura izan duen; eremu osoa gorriz egon arren, horrek ez du esan nahi eremu osoa kiskali denik: suteek eragin duten eremua adierazten dute. Europako Batasunak lurraldea behatzeko erabiltzen duen Copernicus satelite sistemak eman ditu datuak. Gares aldeko suteak 6.200 bat hektareari eragin die, eta San Martin Unxekoak, 5.300 hektarea ingururi.
Javier Remirez Nafarroako Gobernuko Lehendakaritza, Berdintasun, Funtzio Publiko eta Barne sailburu eta gobernuko lehendakariordeak atzo adierazi zuen «historikoa» izan dela suteek erretako eremua, 10.000 hektarea baino gehiago kiskali baitira azkeneko astean Nafarroan —Copernicus satelite sistemaren arabera, ia 15.000 hektareatan eragina izan dute suteek—. Neurria hartzeko: 11.000 hektarea ditu Aralarko parke natural osoak, eta 20.000 hektarea ditu Gorbeiakoak—. Soroetan, laboreetan eta, batez ere, basoetan egin du kalte gehien suak, Remirezen arabera. Kalteak oso handiak izan direla erantsi zuen; gobernuko ingurumen teknikariek jasoko dituzte, hain zuzen, kalteei buruzko datu ofizialak, eta horiek txostena egin arte itxaroteko eskatu du.
Asteazken honetan, Itza ondoko eremu batek su hartu du, trenbide ondoan, baina kontrolpean hartu dute arratsaldean. Egonkortzen ari dira sute guztiak, bart gaueko euriak eta suhiltzaileen lanak lagunduta. Horregatik, bertan behera utzi dute Nafarroako Babes Zibilerako Plana, baina indarrean dago suteak eragozteko planaren bigarren maila, eta sanjoanetan suak ez egiteko aholkua ere indarrean da —Iruñean eta Iruñerriko hainbat herritan bertan behera utzi dituzte, adibidez—. Hauek dira suteek azkeneko astean hondatutako eremuak:
Larunbat eguerdian hasi zen sutea Bardeako natur parkearen inguruan. Senda Vivako parkeko animaliak gertu zeuden sugarretatik, eta lan handia egin behar izan zuten husteko. Parkean zeuden 2.500 bisitari inguru ere leku seguru batera eraman zituzten. Nafarroako Gobernuaren arabera, ezin izan ziren salbatu animalia guztiak: han zeuden 800 animalietatik hamabi inguru hil ziren, suteak sortutako estresarengatik. Copernicusen arabera, 2.200 bat hektareari eragin die suteak han.
Azken astean Nafarroa kiskali duten suteetatik lehena izan zen. Ekainaren 14ko gauean izan zen ekaitz lehorrean erori zen tximista batek piztu zuen sua, eta berehala zabaldu zen baso lehorrean. Sutearen ondorioz, Leireko monasterioko fraideek eraikina utzi behar izan zuten. Azkenean, ostegun arratsaldean esan zieten itzul zitezkeela. Ordurako kontrolatua zuten sutea suhiltzaileek. Baina, astelehen arratsaldean, beste su bat piztu zen handik gertu, Tiermas herrian (Aragoi, Espainia), Nafarroako mugatik gertu. Berriz hustu zuten monasterioa, eta inguruko turistek ere ingurutik alde egin behar izan zuten. 360 bat hektarea kiskali dira han, Copernicusen arabera.
Legardako sutea izan da egunotako handienetakoa —6.200 bat hektareari eragin die suteak—. Asteburuan, larunbat eguerdian piztu zen sua, eta hainbat eremutan zabaldu zen, Erreniega eta Esparaz mendien artean. Atzo arte egon zen su fokuren bat Arzotz eta Argiñaritz inguruan. Inguruko herritarrek, suhiltzaileek eta basozainek lan handia izan dute, eta lurrez zein airez aurre egin diete sugarrei. Hainbat herri hustu behar izan dituzte egunotan. Larunbat eguerdian, Eunate baselizatik gertu sute bat piztu zen, eta Muruzabalera, Obanosera eta Garesera zabaldu zen. Herri horretako hainbat auzo ere hustu behar izan zituzten, sute arriskuagatik.
Erdialdeko Nafarroan eragin ditu suak kalterik handienak egunotan. Oso gogorrak izan dira suteak Olletan eta Uxuen, esate baterako. San Martin Unxen ere etxeetatik oso gertu geratu ziren sugarrak. Inork minik hartu ez badu ere, kalteak oso handiak izan dira eraikinetan, nekazaritzarako lan tresnerian, basoan eta labore lurretan. Inguru horretako bizilagun askok etxetik kanpo pasatu behar izan dituzte zenbait egun, sugarren arriskuarengatik. Atzoko ekaitzak gogor jo zuen inguruan, eta egoera kontrolatzen lagundu zuen inguru horretan. 5.300 bat hektareari eragin diete suteek parte horretan, Copernicusen arabera.
Sugarrek mendi eremu zabalak kiskali dituzte Orbaibarreko inguruetan (Leotz, Iriberri eta Irañeta), Alaitz mendi lerroaren hego hegalean. Atzo euria erruz egin zuen bertan, eta metroko hamabost litro inguru pilatu zituzten gauean. 310 bat hektareari eragin die suak han.
Ekainaren 18ko goizaldean piztutako suteak Tafalla inguruko labore lur batzuk eta pinudi bat kiskali zituen. Tafalla eta Larraga arteko etxalde batzuk eta industrialde bat gertutik zaindu behar izan zituzten, erretzeko arriskua zutelako. 350 bat hektarea kiskali dira han.
Larunbat arratsaldean piztutako sute batek basoa, fruitu arbolak eta labore lurrak kiskali zituen Arronitz eta Los Arcosko eremuetan; Copernicusen arabera, 70 bat hektareari eragin die. Suak lan handia eman die herritarrei eta suhiltzaileei. Inguru horretan Arabako eta Errioxako (Espainia) suhiltzaileen laguntza izan dute Nafarroakoek. |
2022-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/215006/elikagai-ekoizleek-kezka-adierazi-dute-kostuen-igoera-euren-gain-hartzen-dutelako.htm | Ekonomia | Elikagai ekoizleek kezka adierazi dute kostuen igoera euren gain hartzen dutelako | 2021ean, %24 handitu dira elikadura eta edarien sektorearen esportazioak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan | Elikagai ekoizleek kezka adierazi dute kostuen igoera euren gain hartzen dutelako. 2021ean, %24 handitu dira elikadura eta edarien sektorearen esportazioak Araba, Bizkai eta Gipuzkoan | Kostuen igoera «basatia». Horixe da epe laburrean elikadura eta elikagaien sektoreak daukan erronka, Jon Ander Egaña Basque Food Cluster elkartearen zuzendari nagusiak adierazi duenez. Batez ere energiaren eta lehengaien prezioen garestitzeak eragin die sektoreko enpresei. «Formulazioak moldatzen jarraitzen dugu, beste baliabide iturri batzuk bilatzen... Kostuek gora egiten dute, eta, azkenean, ekoizpeneko igoera horiek ezin diezazkiekegu kontsumitzaileei helarazi».
Egañak esan du kezkatuta daudela, enpresak «marjinak txikitzen ari direlako» aktibo egoteko. Alde ona ere ikusten dio, ordea, ekoizpen prozesuak «optimizatzen» eta «eraginkorrago egiten» ari direlako.
Cluster Eguna egin du Basque Food Cluster elkarteak goizean BECen, Barakaldon (Bizkaia). Elikagaien balio kate osoko 123 enpresa biltzen ditu klusterrak, eta, emandako datuen arabera, 2021ean %24 egin dute gora elikadura eta edarien sektorearen esportazioek Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. «Egoera gorabehera, 2021erako aurreikusita geneuzkan helburuak bete ditugu», azaldu du Manu Giner klusterraren presidenteak. 1.129 milioi euroren salmentak izan zituen sektoreak nazioartean, orotara egindakoen %74. Gainerakoa, %26, hiru lurraldeetan egin zuen. Sektoreak egindako «merkatu eta merkaturatze bideen» dibertsifikazioarekin lotu du datu ona Egañak.
Aldaketak kontsumoan
Kontsumitzailea aldatzen ari dela azaldu du zuzendari nagusiak, eta horregatik kontsumitzailea «erdigunean» ipintzea dela oraingo helburua. Elikadura jasangarriari erreparatu dio klusterrak, eta horren kontsumoa aztertu du. Ikusi dute abagune bat dagoela hor, kontsumitzaileek «gehiago» begiratzen baitiote jatorriari, baina, lortutako datuen arabera, soilik %5 daude prest gehiago ordaintzeko.
Gizarte joerak bakarrik ez, legeriak ere horretara bultzatzen dituela azaldu du Egañak: «Araudi gero eta zorrotzagoa daukagu, eta gaiari ekin behar diogu». Oraingo jomuga haien bazkideentzako bide orri bat egitea da.
Klusterrekoek adierazi dute 2020an %3 jaitsi zirela esportazioak, eta 2021eko datu onekin egin dute kontrastea. Ginerrek aitortu du zailtasun handiagoak dauzkatela orain: «Ziurgabetasun garaiak bizitzen ari gara, baina egoki kudeatzen ari gara».
Elikaduraren industriak eta zerbitzuek Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomiaren %10,7 osatzen dute. Ekoizleak (lehen sektorea), industria eraldatzailea, banaketa, merkaturatzea eta ostalaritza sartzen dira hor.
Horrez gain, Basque Food Cluster elkarteak emandako datuen arabera, 2020an Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritar bakoitzak 1.998 euro gastatu zituen elikaduran, batez beste. |
2022-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/215007/mariano-ferrer-goizeroko-independentzia.htm | Bizigiro | Mariano Ferrer, goizeroko independentzia | Mariano Ferrer kazetariaren lana gogoeta gisa hartu dute EHUko udako ikastaro batean, Donostian. Hainbat irakaslek eta ikerlarik esan dute Ferrer ez zela inoiz agintearen bozgorailu izaten. | Mariano Ferrer, goizeroko independentzia. Mariano Ferrer kazetariaren lana gogoeta gisa hartu dute EHUko udako ikastaro batean, Donostian. Hainbat irakaslek eta ikerlarik esan dute Ferrer ez zela inoiz agintearen bozgorailu izaten. | Mariano Ferrer kazetari, irrati esatari, analista politiko eta zutabegilea (Donostia, 1939-2019). Ez nolanahikoa. «Euskal gatazkaren Kapuscinski», EHUko irakasle emeritu Ramon Zalloren arabera. Metafora bat jaurti du Txema Ramirez de la Piscina kazetari eta ikertzaileak: «Euria ari du ala ez? Ireki leihoa ba». Hala egiten zuen Ferrerrek. Herri Irratiko goizetako ahotsa zenak kazetaritza jardunean zuen independentzia nabarmendu dute gaur hizlari gehienek EHUren udako ikastaro batean —bihar izango du bigarren eta azken eguna Kazetariza politikoa konpromiso sozial eta etiko gisa. Mariano Ferrer izenburupean—.
Zallok Ferrerren zutabegintza aletu du. El Mundo del País Vasco-n aritutako bost urteak, bereziki. «Mariano gehiago zen pentsamendukoa, ideologiakoa baino. Pentsamendu humanista zuen, ezkerrekoa, eta indarkeria guztien aurkakoa». Kazetari politiko «konprometitua» zen, «ez zen edonolako analista bat». EHUko irakasle emerituak ondo ezagutu zuen Ferrer, eta «behatzaile pribilegiatua» zela uste du. «Ñabarduren eta testuinguruen analista zen. Ez zen egia absolutuen zale, baizik eta hari finekoa. Gogoetazalea, kultua, humanitate lasaia zuena». Hitz jokoen zalea ere bazela gogoratu du. «Eta kapaza zen denei koloreak ateratzeko». Alderdi politiko guztiak kritikatzen zituen. «Eslogan binarioak gorroto zituen, lubakien silogismo sinplisten aurkakoa zen, baita aurkariaren kriminalizazioaren kontrakoa ere». Eta, hala ere, ez zen ekidistantea. «Giza eskubideen aldekoa zen bera».p>
Eta nolakoa zen haren kazetaritza? Zalloren definizioa: «Zentzu osoan librea zen; kazetaritza zintzo eta kritikoa egiten zuen, hezigarria eta erantzukizunez betea».
Gobernadoreari: Nahiko!
Ikastaroko lehen egunean, Ferrerren lanaz hitzaldia eman du Maria Pilar Rodriguez Deustuko Unibertsitateko irakasleak. Baita Pedro Ibarra EHUko irakasleak ere. Ibarrarren arabera, Ferrerrek botere politikoak izan behar zuenaren begirada propioa zeukan: «Hustasun demokratikoa arbuiatzen zuen, sinesten baitzuen gizarte zibilak demokraziaren eraikuntzan parte hartu behar duela». Ibarraren arabera, Donostiako kazetaria bere sareetan eta adiskidetasunetan bizi zen, eta hortik zetorkion demokrazia sakona desiatzeko kontzientzia.
Gaur egungo kazetaritzaren inguruko solasaldi bat egin dute, Pilar Kaltzadak gidatuta, Ramirez de la Piscinarekin, Imanol Murua Uria kazetari eta EHUko irakaslearekin eta Leire Iturregi EHUko irakaslearekin. Ramirez de la Piscinak gogoratu du Herri Irratiko esatariari ez zitzaiola gustatzen prentsaurrekoetara joatea, «distantzia» mantentzeko. «Marianok nabarmentzen zuen ez zela komeni egunero iturriekin egotea». Horri lotuta, pasadizo bat kontatu du Imanol Murua Uria kazetari eta EHUko irakasleak: «Herri Irratian nahiko hasiberria zela, Marianok orduko gobernadorearekin harreman pertsonala zuen, eta harekin bazkaltzen zuen tarteka. Goiz batean ez zuen gogoeta kritikoa egin, gero gobernadorearekin bazkaldu behar zuelako, baina hura izan zen azkena: esan zion ez zuela harekin gehiago bazkalduko».
Ramirez de la Piscinaren arabera, Ferrerrek agintearen bozgorailu ez izatea praktikatzen zuen. «Ahots propioa izateko gaitasuna zuen». Kazetaritzan sinesgarritasuna «egiaren bilaketak» ematen duela iruditzen zaio Muruari: «Egunero erakutsi behar duzu hori, eta Ferrerrek bere independentzia erakusten zuen egunero: ahalik eta zorrotzen, eta ahalik eta zintzoen».
Sarri aipatzen da hedabideen sinesgarritasuna jaitsi egin dela herritarren artean. Baina baikor mintzatu da Murua: «Hedabideen ekosistema osasuntsua dugu Euskal Herrian, eta Marianoren lanaren bidetik gertuago dago beste toki batzuetan baino». Ramirez de la Piscina iritzi berekoa da: «Tamaina txiki eta ertaineko euskarazko hedabideen sarea oso zabala da, eta ez dugu behar bezala baloratzen».
Iturregik ohartarazi du kazetarien baldintzak eskasak direla sarri. «Aldiz, komunikazio bulego indartsuak daude, audioak eta bideoak bidaltzen dituztenak». Halakoen aurrean, Ferrerrena bezalako «marka bat» garrantzitsutzat jo du, «erreferentea» baitzen. «Baliorik handiena duena irizpidea izatea da».
Ramirez de la Piscinak funtsezkotzat jo du alfabetatze mediatikoa, herritarrak «ahalduntzeko». Nabarmendu du herri ekimeneko hedabideak lagundu behar direla. Bestalde, ez du uste paperezko egunkariak desagertuko direnik. Murua Uriaren iritziz, bestalde, kazetaritza «etengabeko eredu bilaketa» da. |
2022-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/215008/sizilian-lehorreratzeko-baimena-jaso-du-aita-mari-k.htm | Gizartea | Sizilian lehorreratzeko baimena jaso du 'Aita Mari'-k | Bihar porturatuko da erreskate ontzia, Augusta portuan. Joan den astean Mediterraneoan erreskataturiko 112 lagun dira barrenean. | Sizilian lehorreratzeko baimena jaso du 'Aita Mari'-k. Bihar porturatuko da erreskate ontzia, Augusta portuan. Joan den astean Mediterraneoan erreskataturiko 112 lagun dira barrenean. | Aita Mari erreskate ontziak Mediterraneo itsasoan erreskatatutako ehundik gora migratzaileek badute non lur hartu. Azken orduotan, lehorreratzeko portu seguru baten bila izan da ontzia. Egunak eman ditu baimena erdietsi nahian, eta gaur jaso du baiezkoa azkenik: Siziliako Augusta portuak eman die aukera. Bihar goizean dira ailegatzekoak.
Orain dela bederatzi egun abiatu zuten azken operazioa, eta 112 migratzaile erreskatatu dituzte guztira ordutik. Ostiralean hartu zituzten azkenak: 45 lagun.
Non porturatu ez zutenez gero, etsipenez, ontzian ziren zenbait migratzailek gose greba hastea erabaki dute orain gutxi.
Ikusi gehiago: 'Aita Mari'-k erreskatatutako hainbatek gose greba hasi dute |
2022-6-22 | https://www.berria.eus/albisteak/215009/joseba-tapia-kantutik-pozerako-bidea.htm | Kultura | Joseba Tapia, kantutik pozerako bidea | Joseba Tapiak dantza giroan berotu du Donostiako Viktoria Eugenia antzokia, Adarra saria jaso ondorengo kontzertuan. Orkestra zabal batekin aritu da, eta Mixel Ducau eta Leturia izan ditu gonbidatu berezi. | Joseba Tapia, kantutik pozerako bidea. Joseba Tapiak dantza giroan berotu du Donostiako Viktoria Eugenia antzokia, Adarra saria jaso ondorengo kontzertuan. Orkestra zabal batekin aritu da, eta Mixel Ducau eta Leturia izan ditu gonbidatu berezi. | «Trikitilari handiak ezagutu ditut, miretsi ditudanak. Adibidez, Iñaki Garmendia Laja, Faustino Azpiazu Sakabi eta Jazinto Rivas —ez nuen ezagutu, ni jaio nintzen urtean hil omen zen, baina osaben bidez jakin nuen nolako trikitilari bikaina zen—. Baina, azkenean... saria niri eman didate. Eskritore eta letragile oso onak eduki ditut aldamenean: Jon Sarasua, Jakoba Errekondo, Koldo Izagirre, Joxe Mari Lopetegi... Baina, azkenean, saria niretzat. Instrumentu onekin jotzeko aukera eduki dut: Zero Sette, Castagnari, Hohner, Larrinaga Guerrini... Baina, hala ere, saria niretzat. Ez al da marka ikaragarria?». Joseba Tapia musikariak umorez jaso zuen Adarra saria, atzo, Eneko Goia Donostiako alkatearen eskutik, eta Viktoria Eugenia antzokia bete zuten entzuleek gogotik eskertu zioten, barre eta txalo artean. «Ordainetan, kantu batzuk kantatuko dizkizuet, munduko talde hoberenarekin».
Alkandora zuria urdin eta berde koloreko estanpatu batekin aldatu, eta hasi zen festa: Tapiak eta bere orkestra zabalak ordu eta erdiko kontzertua eman zuten, kanpoko zirimiriaren eta giro tristearen babesean, eta 450 bat lagunen berotan. Entzuleen txaloek markatu zuten Gerrako gure ibilerak kantaren erritmoa, agertokia bete musikariren aurrean: Tapia, trikitia eta soinu handia aldean zituela; Ibon Irixoa, saxofoi tenorrarekin; Ion Celestino, tronpetarekin; Amets Aznarez, tronboiarekin; Txus Aranburu, teklatuan; Iñigo Telletxea, baxuan; eta Iker Uriarte, baterian. Hurrengo abestirako sartu ziren hiru koristak, Madrilgo lagunak kantatzeko: Olaia Inziarte, Nerea Erbiti eta Kristina Aranzabe. Haien dantzek bizitu zuten ingurua.
Tapiari Egon edo ez egon diskoa aurkezteko sasoian iritsi zaio saria, eta lan horretako lehendabiziko lau abestiak jo zituen elkarren segidan: AHT, Nerbioiko zirgariak, Gudazkenez eta Gure esku dago. Diskoaren grabazioan parte hartu zuen Mixel Ducauk, eta kontzertura ere gonbidatu zuten: «14 urte izango nituen Errobi taldea ikusi nuenean lehenengo aldiz, eta txundituta utzi ninduen; ez nuen horrelako rockik entzun ordura arte». Tapiak handik urte batzuetara ezagutu zuen Ducau, eta «liluratu» egin zuen.
Ducau saxofoi altuarekin aritu zen; haizezko lau musika tresnek dotore jantzi zituzten kantak, amaierak luzatu, eta beren trebezia erakutsiz. Eta, halaxe, reggaetik tangora, musikari baionarra dantzan aritu zen jo bitartean, eta antzokia txaloka jarri zuen Gure esku dago-ren errepikan.
Kontzertuan, saridunak gogoan izan zuen Eleuterio Tapia osaba. Batetik, hark zer goxo hartzen zuen etxean, trikitia jotzen ikastera joaten zenean: «Asteasu [Gipuzkoa] eta osaba Eleuterio ziren Heidi aitonaren etxera joatea bezalako zeozer. Hango dena zen ederra, baita pareta okerrak ere». Xalo-xalo-ren aurkezpenean esan zuenez, berak sega hartu eta «sator-zuloak, harriak eta denak pasatzen» omen zituen, osabaren desesperaziorako. «Pasatu dira urteak, eta oraindik horrela segitzen dut segan».
Hunkigarriagoa izan zen Inork nahi ez dun etxea kantaren aurreko hizketa: «Osabak ez zekien asko politikaz; errespetua zien sasian ibiltzen zirenei, baina esaten zuen: 'Kartzelan baldin badaude, zeozer egingo ziten'». 60 bat urte zituela, guardia zibilak tiroka sartu ziren haren baserrira. «Ez zuten bertan hil, milagroz». Madrilera eraman zuten, eta han, torturatu. «Txikituta etorri zen handik, hezurretan terrorea zeukala. Bi urtera, hil egin zen». Haren omenez kantatu zuen El Duesoko espetxeari buruzko abestia.
Dantzarako giroa
Soinu handiaren ordez trikitia hartu, eta kontzertua beste kolore batez jantzi zuten hortik aurrera, beste gonbidatu batekin: Xabier Berasaluze Leturia, «munduko pandero jotzailerik onena». Haren poz kutsakorrarekin jo zituzten Biba Berango eta Astotxo bat baneuko, patioetan eseritako entzule batzuk dantzara altxarazteraino. Irla han da kantarekin eserita zeudenak ere mugiaraziz agurtu zen taldea.
Txalo zaparradari amaitzeko astirik eman gabe, agertokitik joan eta minutu batera, hara non, Tapia trikitiarekin eta hiru abeslariek lagunduta agertu zen antzokiko eskaileren goialdean, Maitatzen zaitudalako kantatzen, antzoki osoa kantuan jarriz agertokirainoko bidea egiteko.
Talde osoarekin jo zituzten azken bi kantak, Ducau, Leturia eta beste musikari guztiak bilduta: entzuleek atseginez hartutako Aritmetika arazoak, eta haizezko instrumentuek gidatutako Compostelako erromesa-ren moldaketa desberdin eta berezia, zortzi minutuz luzatu zutena, saxofoi, tronpeta, tronboi eta piano soloekin.
Entzuleak zutik, giroa bero, txaloak eta irrintziak, eta, «orain etxera joan behar al dugu?», galdera orokorra, antzokitik ateratzen ari zen jendearen ahotan. Azkenean, ez diote alferrik eman Adarra saria Joseba Tapiari. |
2022-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/215031/bart-askatu-dituzte-senperen-atxiloturiko-lau-gazteak.htm | Gizartea | Bart askatu dituzte Senperen atxiloturiko lau gazteak | Kargurik gabe utzi dituzte libre, baina ikertzen jarraitzen dutela ohartarazi dute. | Bart askatu dituzte Senperen atxiloturiko lau gazteak. Kargurik gabe utzi dituzte libre, baina ikertzen jarraitzen dutela ohartarazi dute. | Lau gazte atxilotu zituen Frantziako Poliziak atzo goizean Senpereko inguruetan (Lapurdi). Etxe agentzietan izandako tindaketekin lotuta atxilotu zituzten. Atzo 23:00 aldera utzi zituzten libre, kargurik gabe. Baina ikertzen jarraitzen dutela ohartarazi dute.
Baionako prokuradore Jerome Bourrierek BERRIAri atzo baieztatu zion andeatzeak egitea eta mehatxu egin izana leporatzen zietela lau atxilotuei. Paueko (Okzitania) polizia etxera eraman zituzten. Atxilotuetako bat Senpereko hautetsia da, Senpere Bai talde abertzaleak jakinarazi duenez.
Atxiloketak salatzeko elkarretaratzea egin zuten Senperen, Utz gazteria bakean lelopean. EH Baik, Kontseilu Sozialistak, LABek eta Xuti Gazte dinamikak «berehala» askatzea galdegin zuten. «Higiezinen espekulazioa» salatu zuten: «Etxebizitzaren arloan bizi duen arazoari berehalako erantzun konkretuak atzeman ordez, Frantziako estatuak etorkizunaz kezkatuta agertzen den gazteria aktibo bat kriminalizatu nahi du». Iragan apirilean, ikerketa berarekin lotuta, beste lau gazte atxilotu zituzten. |
2022-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/215032/behin-behinean-itxi-dute-bertsolari-txapelketa-nagusiko-sarrerak-erosteko-gunea.htm | Kultura | Behin-behinean itxi dute Bertsolari Txapelketa Nagusiko sarrerak erosteko gunea | Zerbitzariek gainezka egin dute eskaera kopuruarengatik, nahiz eta «neurriak hartuta» zeuzkaten. Bihar emango dute informazio gehiago. | Behin-behinean itxi dute Bertsolari Txapelketa Nagusiko sarrerak erosteko gunea. Zerbitzariek gainezka egin dute eskaera kopuruarengatik, nahiz eta «neurriak hartuta» zeuzkaten. Bihar emango dute informazio gehiago. | «Arazo teknikoak direla medio, momentu honetan ez dabil Bertsosarrerak.eus. Gaia bideratzen ari gara». Mezu hori argitaratu du Bertsozale Elkarteak bere webgunean. Ostegunean ezinezkoa izan da Bertsolari Txapelketa Nagusirako sarrerarik erostea, zerbitzariek gainezka egin baitute. «Jende guztia sartu da 09:00etan», adierazi dute elkartekoek. Webguneak tarteka baizik ez du funtzionatu, eta, azkenean, behin-behinean ixtea erabaki dute, arazo teknikoak konpondu bitartean. Bertsozale Elkarteak bihar emango du informazio gehiago.
Atzo aurkeztu zuten Bertsolari Txapelketa Nagusiaren egitaraua. Lehendik ere zabaldu zuten zer 42 bertsolari arituko diren kantuan, eta atzo iragarri zuten zein izango diren irailaren 24tik abenduaren 18ra bitarte egingo diren hamalau saioak.
Iragarri zutenez, gaurtik aurrera egongo ziren sarrerak salgai.
Bertsozale askok umorez hartu dute egoera. |
2022-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/215033/cafek-250-milioi-euroko-kontratu-bat-lortu-du-arabiar-emirerri-batuetan.htm | Ekonomia | CAFek 250 milioi euroko kontratu bat lortu du Arabiar Emirerri Batuetan | Etihad Rail estatuko tren kudeatzailearekin sinatu du tratua, trenak fabrikatzeko, hornitzeko eta horien mantentze lanak egiteko | CAFek 250 milioi euroko kontratu bat lortu du Arabiar Emirerri Batuetan. Etihad Rail estatuko tren kudeatzailearekin sinatu du tratua, trenak fabrikatzeko, hornitzeko eta horien mantentze lanak egiteko | CAF tren konpainiak bolumen handiko eskaera bat lortu du Arabiar Emirerri Batuetan. Etihad Rail estatuko tren kudeatzailearekin sinatu du tratua, herrialdeko trenbide sarerako trenak diseinatzeko, fabrikatzeko, hornitzeko eta mantentze lanak egiteko. Kontratuaren bolumena 250 milioi euro baino gehiagokoa da.
Azken kontratu horrekin, ez da txikia geratu Beasaingo konpainiaren eskaera zorroa. Ekialde Hurbilean martxoan beste bi akordio sinatu zituen: Tel Aviven eta Saudi Arabian, 525 milioi eta 200 milioi eurokoak, hurrenez hurren. Aste honetan ere 200 milioiko kontratua sinatu du konpainiak Montpellier (Okzitania) inguruko tranbia sarea hornitzeko.
CAFen tren bakoitzak 400 bidaiari pasatxorentzako lekua izango du –ez du zehaztu zenbat tren fabrikatuko dituen guztira–. Diesel trenek har dezaketen abiadurarik handienean ibiliko dira: 200 km/h. Horrela, bidaien denbora %30-40 inguru murriztea lortuko da.
Arabiar Emirerri Batuko trenbide saren nazionala hobetzeko planaren pean kokatzen da 250 milioi euroko kontratu berri hori. 2030erako tren sareak hamaika hiri lotzea aurreikusi dute, urtean 36,5 milioi bidaiari izateraino. |
2022-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/215035/mauleko-argia-kolegioa-okupatu-dute-gurasoek.htm | Gizartea | Mauleko Argia kolegioa okupatu dute gurasoek | Adierazi dutenez, Hezkuntza Akademiak ez du onartu nahi beste gela bat zabaltzea. | Mauleko Argia kolegioa okupatu dute gurasoek. Adierazi dutenez, Hezkuntza Akademiak ez du onartu nahi beste gela bat zabaltzea. | Euskal Irratiek zabaldu dutenez, Mauleko Argia kolegioa okupatu dute gurasoek goizean.
Gurasoek adierazi dutenez, ikastetxe publikoan seigarren mailan 92 ikasle badaude ere, hizkuntza akademiak ez du onartu nahi beste gela bat zabaltzea. |
2022-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/215036/greban-dira-gaur-bizkaiko-eta-gipuzkoako-ehungintza-sektoreko-langileak.htm | Ekonomia | Greban dira gaur Bizkaiko eta Gipuzkoako ehungintza sektoreko langileak | ELAk merkataritza sektorearen egoera «jasanezina» salatu du. Biharko ere grebara deitu dute Bizkaiko langileek. | Greban dira gaur Bizkaiko eta Gipuzkoako ehungintza sektoreko langileak. ELAk merkataritza sektorearen egoera «jasanezina» salatu du. Biharko ere grebara deitu dute Bizkaiko langileek. | Merkealdien lehen egunean, itxirik dira kate handien hainbat denda. Beste batzuek irekirik jarraitzen dute, langile gutxi badira ere. Izan ere, Bizkaiko eta Gipuzkoako ehungintzako, larrugintzako eta oinetakoen sektoreko hainbat langilek planto egin dute.
Zazpigarren greba eguna dute gaurkoa Bizkaiko langileek; goizetik dihardute protestan Bilboko Kale Nagusian. 8.500 langileri eragiten die grebak. ELA sindikatuak «positibotzat» jo du gaurko lanuztea. Cecobi eta Bizkaidendak patronalei exijitu die negoziazioa blokeatzeari uzteko, eta «seriotasuna eta erantzukizuna» erakusteko. Atzo bertan elkartu zen negoziazio mahaia, baina, ELAk adierazi duenez, «ez zen nahikoa aurrerapausorik eman».
Proposamen «erregresiboak»
Egoera «jasanezina» dela salatu du sindikatuak, eta Cecobik eta Bizkaidendakek negoziazioan «elementu atzerakoiak» proposatzen dituztela gogoratu: antzinatasun plusa kentzea, gaixo agiriko %100eko osagarria kentzea, udako larunbat arratsaldeetako librantza kentzea, eta soldata KPIaren azpitik igotzea. Merkataritza sektorea «erabat» feminizatuta dagoela azpimarratu dute langileek; horien ia %98 dira emakumeak. «Beste behin ere, sektore feminizatuen lan egoeraren isla da», deitoratu dute.
12:30etik aurrera, grebalariak Bizkaiko Foru Aldundiaren parean bilduko dira. San Joan bezpera izanik, autara botako dituzte patronalen proposamen «erregresiboak». Langileek beren aldarrikapenak ere erreko dituzte.
Bihar ere beste greba egun bat antolatu dute, Bilboko Arriaga plazatik abiatuko dena, 12:00etan. Kale Nagusian amaituko dute mobilizazioa, patronalaren egoitzaren aurrean.
Gipuzkoan ere bai
ELAk eta LABek greba egun batera deitu dute gaur Gipuzkoako ehungintza sektorean. «Pikete informatiboak» egin dituzte goiz-eguerdi aldera Donostiako kaleetan, baita Urbil, Txingudi eta Mendibil zentro komertzialetan ere.
Adegi eta Gipuzkoako Merkatariak patronalei eskatu diete Gipuzkoako sektorearen «errealitatea» jasoko duen hitzarmena onartzeko. Izan ere, egoerak okerrera «nabarmen» egin duela salatu dute. 2.262 langilek dihardute Gipuzkoan ehungintzan, eta lan hitzarmen desberdinetan biltzen dira haien baldintzak: batzuenak, 2006-2009 artekoan (soldatak izoztuak dituzte); besteenak, 2010-2018 artekoan. Dena dela, egungo egoera larria hobetuko duen hitzarmen kolektibo bat eskatu dute gaur langileek. |
2022-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/215037/epaiketa-amaituta-bilbon-atxilotutako-zazpi-gazteen-aurkako-zigor-eskaera-mantendu-du-fiskaltzak.htm | Politika | Epaiketa amaituta, Bilbon atxilotutako zazpi gazteen aurkako zigor eskaera mantendu du fiskaltzak | Gaur amaitu da 2021eko maiatzean Ernairen Bilboko manifestazio batean atxilotu zituzten zazpi gazteen aurkako epaiketa, eta bi edo hiru aste barru emango dute epaia. | Epaiketa amaituta, Bilbon atxilotutako zazpi gazteen aurkako zigor eskaera mantendu du fiskaltzak. Gaur amaitu da 2021eko maiatzean Ernairen Bilboko manifestazio batean atxilotu zituzten zazpi gazteen aurkako epaiketa, eta bi edo hiru aste barru emango dute epaia. | Joan den urteko maiatzean Ernaik gazteen «larrialdi» egoera salatzeko, eta burujabetza eta eraldaketa soziala aldarrikatzeko mobilizazioa egin zuen Bilboko eta Gasteizko kaleetan, eta Ertzaintzak zortzi gazte atxilotu zituen, zazpi Bilbon eta bat Gasteizen. Bestalde, antolatzaileen arabera, hirurogei pertsonatik gora zauritu zituzten poliziek kargetan, eta horietako bi ospitalean artatu behar izan zituzten.
Joan den asteazkenean hasi zen Bilbon atxilotutako zazpi gazteen aurkako epaiketa, eta atzo egin zen azken saioa. Fiskaltzak urtebete eta urte eta erdi arteko kartzela zigorrak eskatu ditu gazteentzat, eta 20.000 euroko ordainketa isunetan eta kalte ordainetan. Fiskaltzak akordio batera iristea eskatu zion gazteen defentsari, baina ezezkoa eman zioten eskaera horri, akusazioei «zilegitasunik ez emateko».
Epaiketa amaituta, fiskaltzak ez du aldatu zazpi gazteen aurka eskatzen dituen zigorrak, eta epaia eman arte itxaron beharko dute behin betiko zigorra jakiteko. Bi edo hiru aste barru emango dute epaiaren berri. |
2022-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/215038/gizonezko-bat-hil-da-azkaraten-auto-batek-harrapatuta.htm | Gizartea | Gizonezko bat hil da Azkaraten, auto batek harrapatuta | 90 urteko oinezkoa zebrabide batean jo du autoak, zabaldu dutenez, Baigorrirako errepidean | Gizonezko bat hil da Azkaraten, auto batek harrapatuta. 90 urteko oinezkoa zebrabide batean jo du autoak, zabaldu dutenez, Baigorrirako errepidean | 90 urteko gizonezko bat harrapatu du auto batek Azkaraten (Nafarroa Beherea), herria eta Baigorri lortzen dituen errepidean. Lekukoen arabera, gizona bi makilaren laguntzaz zebilen, oinez, eta zebrabide batean harrapatu du autoak.
Larrialdi zerbitzuen helikoptero bat inguratu da, baina ezin izan dute gizonezkoa salbatu.
Autoa gidatzen zuen emakumeak ez du minik hartu istripuan, baina shock egoeran zegoen, azaldu dutenez. |
2022-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/215039/nafarroako-bandera-erraldoi-bat-jarri-dute-irunean-foruen-plazan.htm | Politika | Nafarroako bandera erraldoi bat jarri dute Iruñean, Foruen plazan | Ohore guztiz jantzi nahi izan dute ekitaldia, Iruñeko alkate Enrique Maia eta Nafarroako presidenteorde Javier Remirez han zirela. | Nafarroako bandera erraldoi bat jarri dute Iruñean, Foruen plazan. Ohore guztiz jantzi nahi izan dute ekitaldia, Iruñeko alkate Enrique Maia eta Nafarroako presidenteorde Javier Remirez han zirela. | Ikusgarria da gaur Iruñeko Foruen plazan jarri duten Nafarroako bandera; zortzi metro luze, hamabi metro zabal. 30 metro luze da masta. Ohore handiz jarri dute, La Pamplonesa bandaren musikarekin, eta Iruñeko alkate Enrique Maia eta Nafarroako presidenteorde Javier Remirez han zirela. Txalo artean eta Nafarroaren aldeko oihuekin amaitu da ekitaldia. Nahi beste aldiz altxatzeko nahiz astintzeko korda motordun bat ere badu banderak, eta ikurra egiten eta jartzen 100.000 euro gastatu dituzte. Hain zuzen ere, mastari eta banderari lotutako fabrikazio, garraio eta instalazio gastuak 75.000 euro inguru izan dira, eta zimendatze lanen gastuak gehitu behar zaizkie gero. Maiatzerako hasiak ziren lan horiek, eta gaurtik ikusteko eran dago bandera handia.
Kritikak jaso ditu egitasmoak, eta, gaur, esaterako, haur eskoletako langileak han inguruan protestan ari ziren, eta ikurraren aurkako mezuak adierazi dituzte. |
2022-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/215040/zelenski-ziur-da-europar-kontseiluak-ebn-sartzeko-hautagai-estatusa-emango-diola-ukrainari.htm | Mundua | Zelenski ziur da Europar Kontseiluak EBn sartzeko hautagai estatusa emango diola Ukrainari | Europar Kontseiluak gaur erabakiko du Ukrainari eta Moldaviari EBn sartzeko hautagai estatusa eman ala ez. Michelek egun «historikotzat» jo du. | Zelenski ziur da Europar Kontseiluak EBn sartzeko hautagai estatusa emango diola Ukrainari. Europar Kontseiluak gaur erabakiko du Ukrainari eta Moldaviari EBn sartzeko hautagai estatusa eman ala ez. Michelek egun «historikotzat» jo du. | Europar Kontseiluak —EBko kide diren 27 estatuetako agintarien biltzarrak— gaur erabakiko du Ukrainari eta Moldaviari EB Europako Batasunera atxikitzeko hautagai estatusa eman ala ez, Bruselan egitekoa duen batzarrean, Europako Batzordeak joan den ostiralean Kieven eta Chisinauren aldeko jarrera erakutsi ostean. Europar Kontseiluko presidente Charles Michelek egun «historikotzat» jo du. Hori bai, Ukraina eta Moldavia EBra hautagai gisa onartzeko erabakiak klub komunitarioko kide diren 27 estatuen adostasuna behar du.
Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak gaur esan duenez, atzo EBko 11 agintariekin hitz egin zuen Ukrainaren hautagaitzari buruz, eta uste du talde komunitarioko kide diren 27 herrialdeek Kievi hautagai estatusa ematea babestuko dutela.
«Merezi dugu. Garai oso erabakigarria da guretzat, eta horrek motibazio handia ematen dio Ukrainari, batasunerako eta garaipenerako», adierazi du Zelenskik.
Ukrainako presidenteak herrialdea EBn sartzeko eskaera otsail amaieran aurkeztu zuen; zehazki, Errusiak otsailaren 24an Ukrainaren inbasioa hasi eta bost egunera. Kievi bonbaz eraso egin zioten egunean, Ukraina talde komunitariora «berehala atxikitzeko» eskatu zuen, «prozedura berezi baten bidez».
EBko hamar bat estaturen hasierako erantzuna ezezkoa izan bazen ere, aurkako jarrerak zertxobait leundu dira, nahiz eta atxikimendu prozesuak luze joko duen. Izan ere, Bruselak «zenbait baldintza demokratiko» ezarri dizkio Zelenski buru duen gobernuari.
Ukraina 2004ko Iraultza Laranjatik ari da EBrekin bat egin nahian, eta, are gehiago, 2013 eta 2014ko Euromaidaneko protestetatik, Viktor Janukovitx Kremlinen aldeko presidentea kargutik kendu zutenetik, talde komunitarioarekin elkartze akordioa sinatzeari uko egin ondoren.
Kievek Bruselan duen enbaxadoreak esan duenez, erabaki «historikoa» izango litzateke Ukrainari hautagai estatusa ematea. Horrez gain, adierazi du Errusiaren erasoaldiaren ondorioz Kievek EBrekin «are gehiago» egin duela bat.
Europar Kontseiluko Kanpo Harremanetarako think tank batek aste honetan argitaratu duen inkesta baten arabera, EBko herritarren %57 Ukrainari hautagaitza estatusa ematearen alde daude.
Mendebaldeko Balkanak
Albania, Ipar Mazedonia, Montenegro eta Serbia EBn sartzeko hautagaiak dira aspalditik; kasu batzuetan, hamarkada bat baino gehiago daramate talde komunitarioan sartzeko zain. Bosnia eta Herzegovinak 2016an eskatu zuen hautagaitza, baina oraindik ez du lortu, ezta Kosovok ere.
Arratsaldeko goi bileraren aurretik, Europar Kontseiluko presidentea Mendebaldeko Balkanetako agintariekin bilduko da, euren arteko harremanak hobetzeko asmoz. EBko kide diren estatu batzuk Bosnia eta Herzegovinari hautagai estatusa emateko presioa egiten ari dira, baina ez da horrelakorik espero.
Ipar Mazedoniaren eta Albaniaren kasuan, berriz, Bulgariak oztopatzen die EBko sarrera, lotura historiko eta linguistikoak gorabehera. Albaniako lehen ministro Eda Ramak «zoritxartzat» jo du Bulgariak, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kideak, aliantza militarreko beste bi kideren ikuspegi komunitarioa «zokoratzea», EBko gainerako kideen «ezintasunaren» aurrean. |
2022-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/215041/ibai-aginagari-berangon-egin-zioten-ongietorria-ikertuko-du-auzitegi-nazionalak.htm | Politika | Ibai Aginagari Berangon egin zioten ongietorria ikertuko du Auzitegi Nazionalak | Hiru pertsona inputatu ditu Ismael Moreno magistratuak, ekitaldiaren antolaketan parte hartu izana leporatuta. | Ibai Aginagari Berangon egin zioten ongietorria ikertuko du Auzitegi Nazionalak. Hiru pertsona inputatu ditu Ismael Moreno magistratuak, ekitaldiaren antolaketan parte hartu izana leporatuta. | Espainiako Auzitegi Nazionalak ikerketa bat abiatu du martxoaren 13an Berangon (Bizkaia) Ibai Aginaga euskal presoari kartzelatik atera ostean egin zioten ongietorriaren inguruan. Basauriko (Bizkaia) kartzelatik atera zen, ia bi hamarkada preso egin ostean, eta ongietorria egin zioten herriko frontoian. Vox talde politikoak eta Villacisneros fundazioak ekitaldiaren harira aurkeztutako salaketei erantzunez abiatu dute ikerketa. Hiru lagun inputatu dituzte; Ismael Moreno magistratuak egotzi die ekitaldiaren antolaketan parte hartu izana. El Correo egunkariak hedatu du berria. EPPK presoen kolektiboak jakinarazia zuen halako ekitaldiak era pribatu batean egingo zituztela Berangoko ongietorria egin zenerako. Sortuk ez zuen bat egin ekitaldiarekin. Ongietorriaren antolaketarekin lotuta hiru pertsona inputatzeaz gain, Kandaru kultur elkartea ere aipatu dute ikerketan. Auzitegiak Berangoko Udalaren atea jo du: eskatu dio ekitaldiarekin lotutako informazioa eman dezala. Ertzainei eta Espainiako Gobernuak EAE Euskal Autonomia Erkidegoan duen ordezkaritzari ere eskatu dizkie argibideak. |
2022-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/215042/sanchez-galanen-aurkako-ikerketa-artxibatu-egin-dute.htm | Ekonomia | Sanchez Galanen aurkako ikerketa artxibatu egin dute | Iberdrolako presidenteari egotzi zioten Villarejo komisarioa kontratatu izana aurkariak espiatzeko. Hamar urtetik gora igaro dira ordutik, eta epaileak ebatzi du gertakariek preskribatu dutela. | Sanchez Galanen aurkako ikerketa artxibatu egin dute. Iberdrolako presidenteari egotzi zioten Villarejo komisarioa kontratatu izana aurkariak espiatzeko. Hamar urtetik gora igaro dira ordutik, eta epaileak ebatzi du gertakariek preskribatu dutela. | Villarejo auzitik onik irtetekotan da Ignacio Sanchez Galan Iberdrolako presidentea. Eta ez da izango frogatu delako ez zituela bere aurkakoak espiatu, baizik eta leporatzen zaizkion delituak ikertzeko epea jada igaro delako. Hala ebatzi du Manuel Garcia Castellon Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaileak Sanchez Galanen aurkako auzibidea artxibatu duen epaian. Edonola ere, badago aukera ebazpenari helegitea aurkezteko.
Iberdrolako presidente Ignacio Sanchez Galanek joan den urtarrilean deklaratu zuen Villarejo auziaren harira. Villarejo komisarioarekin lotura zuen Cenyt enpresari ustezko enkargu ilegal batzuk egitea leporatu zioten; Iberdrolak, ordea, Galan «jazarpen kanpaina sistematiko» baten biktima zela ziurtatu zuen, eta gertakariek jada preskribatu zutela.
Epaileak auto judizialean adierazi du «ez dagoela jarduteko tarterik». 2009ra arte egin zituen enkargu horiek Galan presidenteak, eta iaz inputatu zuten. Hortaz, hamar urte baino gehiago igaro dira, eta preskribaturik daude. Horixe bera argudiatu zuen Iberdrolako presidentearen defentsak.
Ustelkeriaren aurkako fiskaltzak hiru delitu leporatzen zizkion: eroskeria, intimitatearen aurkako delitua eta agiriak faltsutzea.
Florentino eta ekologistak
Arcos de la Fronterako (Andaluzia, Espainia) ziklo konbinatuko lantegi bati buruzkoa da garai hartan komisario ohiari agindutako lanen artean ezagunena: udalaren eta ekologisten oposizioa ezabatzea omen zen helburua, haien bizitza pribatuan arakatuz eta auzian zerikusia izan zezaketen epaileekin harremanetan jarriz.
Beste lan bat Florentino Perez ACS eraikuntza enpresako eta Real Madrilgo presidenteari lotutakoa izango litzateke. Perezek Iberdrolako buru izateko urratsa egin zuen 2009an, akzioen %20 erosita, eta hori eragozteko kontratatu omen zuten Villarejo Sanchez Galanek edo haren gertukoek.
Sanchez Galanen ospeari ez ezik, Iberdrolaren negozioari ere eragin dio ikerketak. Izan ere, iazko abenduan Mexiko Berriko (AEB) merkatuen arautzaileak eragotzi egin zuen Bilboko konpainiak PNM Resources konpainia erostea, eta Sanchez Galanen aurkako ikerketa aipatu zuen arrazoien artean.
Oso handia da Villarejo komisario ohiaren itzala Espainiako mundu politiko eta ekonomikoan. Espainiako enpresa boteretsu gehienetara iristen dira komisario ustelaren atzaparrak: hala nola irregulartasunekin nahastu dituzte Francisco Gonzalez BBVAko presidente ohia, Isidre Faine Caixabankekoa eta Antonio Brufau Repsoleko burua. |
2022-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/215043/bizkaiko-metaleko-hitzarmena-lortzeko-jarrerak-laquooso-urrunraquo-daudela-adierazi-dute-sindikatuek.htm | Ekonomia | Bizkaiko metaleko hitzarmena lortzeko jarrerak «oso urrun» daudela adierazi dute sindikatuek | Bizkaiko metaleko langileek lehen greba eguna izan dute gaur, eta manifestazioa egin dute Bilbon. Beste bi greba egun dauzkate deituta ekainaren 30erako eta uztailaren 1erako. | Bizkaiko metaleko hitzarmena lortzeko jarrerak «oso urrun» daudela adierazi dute sindikatuek. Bizkaiko metaleko langileek lehen greba eguna izan dute gaur, eta manifestazioa egin dute Bilbon. Beste bi greba egun dauzkate deituta ekainaren 30erako eta uztailaren 1erako. | «Joan den astean bildu ginen patronalarekin, eta esku hutsik etorri ziren mahaira. Benetako eskaintza bat daukatenean egingo dugu berba». ELA sindikatuko Mikel Etxeberriak azaldu zuen atzo nola Bizkaiko metalgintzako lan hitzarmenaren negoziazioan langileen eta patronalaren jarrerak «oso urrun dauden» elkarrengandik.
Bizkaiko metaleko sindikatu guztiek deituta, manifestazioa egin zen atzo Bilbon, Hitzarmen duin baten alde, Bizkaiko metala greban leloarekin. FVEM Metalgintzako Enpresen Bizkaiko Federazioaren egoitzatik abiatu zuten protesta, eta patronalari eskatu zioten negoziazioak desblokeatzeko.
«Urrun baino urrunago»
Bizkaiko metalaren produkzioa «eten» egin du protestak Etxebarriaren hitzetan, eta zorionak eman dizkie langileei horregatik. CCOOko Unai Orbegozok azaldu duenez, greben erantzuna %80-85 ingurukoa izan da. Hark ere zoriondu ditu langileak, «eskainitako arduragatik» eta «erakutsitako klase duintasunagatik».
Sindikatuek hamazazpi puntuko eskaera aurkeztu zioten patronalari maiatzean, eta, ELAko Etxebarriaren arabera, bakarrik soldata igoeraren eskaerari erantzun dio patronalak. «Patronalak %2,5eko soldata igoera eskaini digu aurten, eta iazko KPIa %6,5ekoa izan zen. Datorren urterako %2,5eko igoera eskaini digu, eta gaur egun KPIa %8tik gora dago. Urrun baino urrunago gaude».
Hainbat dira sindikatuen eskaerak langileen soldata KPIaren gainetik igotzeaz gain: antzinatasuna desizoztea —sindikatuen arabera, 1993ko indize berak erabiltzen ari dira—; lanaldia murriztea eta malgutasuna mugatzea; jarduera guztietarako subrogazioa ahalbidetzea; errelebo kontratua derrigorrez aplikatzea; aldi baterako enpresen bidezko kontratazioa mugatzea, eta lan istripuen, gaixotasunen eta heriotzen kalte ordainak hobetzea. Gainera, telelana arautzeko eta berdintasunaren aldeko neurri zehatzak jartzeko eskatu diote patronalari. Bide beretik, kontziliaziorako eta zaintzarako neurriak ere galdegin dituzte.
Enpresa handietan ere bai
Patronalak negoziazioei ekin ezean, greban jarraituko dutela adierazi dute sindikatuek. LABeko Iratxe Azkuek FVEMi egin dio galdera: «Noiz arte luzatu nahi du gatazka FVEMek?». Azkuek adierazi du «enpresak hustu» eta «kaleak bete» dituztela. Grebaren erantzuna «oso zabala» izaten ari dela gaineratu du, baita zenbait enpresa handitan ere. «Arcelor Sestao geldi dago, eta Nervacero, Tecuni, Arteche Hermanos, Gestamp Bizkaia, CIE Automotive eta beste hainbat enpresatako langileak kalera irten dira». Aipamen «berezia» egin die goizeko 4:30etatik piketeetan egon diren langileei. «Ertzaintzaren oztopo guztien gainetik hemen gaude. Horrek esan nahi du metalgintzako langileak prest gaudela lan baldintzen alde borrokatzeko».
Manifestazioaren bidean beste protesta batzuekin gurutzatu dira metaleko langileak, hala nola Madres Mercedariasekoekin, nagusien egoitzetakoekin, pastelgintzakoekin eta Zarakoekin, eta elkarri txalo egin diote langileek. «Gora, gora, gora, langileon borroka» oihukatu dute orduantxe. Arriaga Plazaren parean amaitu dute manifestazioa, eta bukaeran Zutik, emakumea; Internazionala eta Eusko Gudariak abestu dituzte beharginek, ukabilak altxatuz.
Bizkaiko metalgintzako sektorea Euskal Herriko handiena da. 52.000 langile inguru ari dira bertan lanean, sindikatuen datuen arabera, eta hainbat enpresak erabiltzen dute sektore horretako lan hitzarmena oinarri moduan. ELAk dauka ordezkaritzarik handiena negoziazio mahaian, %40,05ekoa. CCOOk % 25,18koa du; LABek, %21,57koa, eta UGTk, %13,20koa. |
2022-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/215044/osakidetzako-egoiliarrentzat-ahalik-eta-kontratu-egonkorrenak-galdegin-ditu-eusko-legebiltzarrak.htm | Gizartea | Osakidetzako egoiliarrentzat «ahalik eta kontratu egonkorrenak» galdegin ditu Eusko Legebiltzarrak | Osakidetzan belaunaldi erreleboa bermatzeko «beharrezkoak diren postuak» eskatu dituzte EAJk, PSEk, PP+C’s-k eta Voxek. Elkarrekin Podemos-IU abstenitu egin da, eta EH Bilduk aurka bozkatu du. | Osakidetzako egoiliarrentzat «ahalik eta kontratu egonkorrenak» galdegin ditu Eusko Legebiltzarrak. Osakidetzan belaunaldi erreleboa bermatzeko «beharrezkoak diren postuak» eskatu dituzte EAJk, PSEk, PP+C’s-k eta Voxek. Elkarrekin Podemos-IU abstenitu egin da, eta EH Bilduk aurka bozkatu du. | Osakidetzako egoiliarren lan baldintzen egoera hobetzeko eskatu du gaur Eusko Legebiltzarrak. EAJk, PSE-EEk eta PP+C’s-ek adostu dute testua, eta Voxek aldeko botoa eman du. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk ez dute akordioaren alde egin, uste dutelako ez diela Osakidetzaren sakoneko arazoei erantzuten eta ez dela nahikoa egoera konpontzeko. Bi talde horiek akordioarekin bat egiteko «borondaterik» ez izatea kritikatu dute gainerako alderdiek.
Hiru puntu ditu gaur onartutako proposamenak. Batetik, legebiltzarrak Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailari eskatu dio hurrengo urteetan «beharrezkoak diren postuak» eskaintzeko Osakidetzako profesionalen artean belaunaldi erreleboa bermatzeko. Halaber, egoiliarrei, prestakuntza amaitzerakoan, «ahalik eta egonkortasun handiena» bermatzen duen lan kontratua eskaintzeko galdegin dio. Azkenik, lehen mailako arretako egoiliarrei «arreta berezia» eskaintzeko eskatu dio gobernuari, «kalitatezko kontratu erakargarriekin».
Jatorrizko ekinbidea EH Bilduk eraman du osoko bilkurara. Lehen arretako egoiliarren kontratazio eredua aldatzeko eskatu du Rebeka Ubera legebiltzarkideak, eta erdibideko testu bat adostu du Elkarrekin Podemos-IUrekin. Bi taldeek baliabide gehiago eskatu dizkiote Osasun Sailari lehen arreta «hobetzeko». Halaber, lehen arreta osasun profesionalentzat erakargarriagoa izan dadin, bi taldeek adierazi dute haren garrantziaz «sentsibilizatzea» ezinbestekoa dela, batez ere hezkuntzan eta osasun publikoan. Osakidetzan lanean ari diren egoiliarrei, euren formakuntza ibilbidea amaitzear daudenean, bertan geratzeko kontratu «egonkorra» eskaintzeko eskatu dute EH Bilduk eta EP-IUk erdibideko zuzenketan. Zehazki, galdegin dute egoiliarrei atsedenerako gainerako profesionalen opor egunak eta bi urtetan soldata pizgarriak bermatzeko. Halaber, garapen profesionalean sakontzeko aukera izan dezaten, Osasun Sailari eskatu diote egoiliarrei aukera emateko ikerketetan eta Osakidetzaren proiektuetan parte hartzeko. Bereziki lehen arretan dauden egoiliarrengan arreta jartzea ezinbestekoa dela uste dute bi taldeek, bi norabidetan: batetik, formakuntzaren amaieran eskainiko zaizkien kontratuak kupo bakarrekoak izan daitezen, eta, bestetik, aukera izan dezaten beren ibilbide profesionala lehen arretan garatzeko. Etorkizunari so, bestalde, EH Bilduk eta EP-IUk iritzi diote funtsezkoa dela hurrengo lan deialdietan prestakuntza eskaintza handitzea, Osakidetzako profesionalen artean belaunaldi erreleboa bermatua egoteko.
Osakidetzari «prestigioa ematea»
Osakidetzari «prestigioa emateko» beharraz aritu da Ubera, batez ere belaunaldi berriei begira, eta horretarako politikak aldatu behar direla esan du. Osakidetzan egoiliarrak «ahaztu handienetakoak» direla eta lan baldintza kaskarrak dituztela esan du: «Formakuntza ibilbidea bukatzen dutenean, ez zaizkie kalitatezko lan kontratu erakargarriak eskaintzen, lan kontratu prekarioak baizik, eta azken urteotan EAEko osasun sistema publikotik kanpo eskaintzen zaizkien aukerak lehenesten ari dira». Uberak ohartarazi duenez, oso ohikoa izaten ari da egoiliarrei eskaintzen zaizkien lan kontratuetan «gehiegikeriak» ikustea: «Kontratu laburrak; kupo desberdinetan, lan eremu desberdinetan aritu behar izatea, agenda desberdinak aurrera eramanez; ordezkatuak ez diren profesionalen agendak aurrera atera behar izatea; opor sasoietan beti eurek aritu behar izatea; garapen profesionalerako aukera gabezia...». Horren ondorioz, belaunaldi berriak Osakidetza ez den beste hautu batzuk lehenesten ari direla azaldu du, eta, beraz, belaunaldi aldaketari begira «talentuari eusteko arazoak» daudela. Egoiliarrengan arreta berezia jartzeko eta kalitatezko kontratazio eredu bat garatzeko garaia dela azpimarratu du Uberak. EP-IUko legebiltzarkide Jon Hernandezek adierazi du gobernuak osasun publikoko politikak aldatu behar dituela, eta behingoz aintzat hartu Osakidetzako langileen eskariak. Hernandezen ustez, Osakidetzako langileen lan baldintzak hobetzea ezinbestekoa da, bereziki lehen arretakoak eta egoiliarrenak.
EAJk eta PSE-EEk bat egin dute espezialitate batzuetan medikuak falta direla, baina hori ez dela Osakidetzaren arazoa, «autonomia erkidego guztiei eragiten dien arazoa» baizik. Azpimarratu dute Osakidetzako profesionalek, oro har, «kontratu erakargarriak» dituztela. «3.000 euroko oinarrizko soldataz ari gara: estatuko handienak dira», adierazi du Estibaliz Larraurik. PSEko Ekain Ricok gaineratu du Eusko Jaurlaritzak espezializazioak sustatu beharko dituela eta egoiliarrei «kalitatezko enplegu egonkorra» eskaini behar diela lan eskaintza publikoen bidez. |
2022-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/215045/nafarroan-izan-ezik-san-joan-suak-argituko-du-gaur-gaua.htm | Bizigiro | Nafarroan izan ezik, San Joan suak argituko du gaur gaua | Usadioari jarraituz, San Joan bezperako ohiturak izango dira hiri, herri eta auzoetan. Nafarroan surik ezin da piztu, baina ohiko beste jarduera batzuk egingo dituzte. | Nafarroan izan ezik, San Joan suak argituko du gaur gaua. Usadioari jarraituz, San Joan bezperako ohiturak izango dira hiri, herri eta auzoetan. Nafarroan surik ezin da piztu, baina ohiko beste jarduera batzuk egingo dituzte. | San Joan sua pizteko eguna da gaurkoa. Euskal Herriko plaza, auzo eta etxe atari askotan piztuko dute gaur San Joan bezperako sua. Ez, ordea, Nafarroan: azken egunetako beroaldian izan diren suteen ondoren, sua piztea debekatu du Nafarroako Gobernuak. Hala ere, gaurko beste ohitura batzuk ospatuko dira. Adibidez, Duguna dantza taldeak San Joan bezperako sokadantza egin du, aurten Iruñeko Santa Ana plazan, 19:30ean.
Donostian, 20:00etan hasi dute ekitaldi nagusia, Konstituzio Plazan. Udal agintariek, zuzi bat eskuan, soka osatu dute lizar baten inguruan, eta su eman diote. Ondoren, dantza egin dute. Amaieran, lizarraren azala banatu dute han bildu direnen artean, eta erromeria bat izango da. Ez da, ordea, hori izango gaurko su bakarra Gipuzkoako hiriburuan.
Bilboko konpartsek 22:30ean piztuko dute sua, baina 19:30ean hasi dute festa: lurraren errituala egin eta txosna zabaldu dute. Trikitilariak izan dira, eta gaztetxoentzat jolas kooperatiboak ere bai, txokolate edanaz gain. Helduentzat queimada eskainiko dute. Konpartsek gogorarazi dute auzoetako jai batzorde ugarik ere piztuko duela sua gaur, eta horietan ere hainbat ekitaldi egongo direla. Gasteizen ere auzoz auzo piztuko dute sua.
Udako solstizioarekin lotuta dago sua pizteko ohitura. Izan ere, ekainaren 21ean, urteko egunik luzeena eta gaurik motzena izaten da. Jaia paganoa zen lehen, baina erlijio katolikoak, festa bereganatu, eta ekainaren 23ra atzeratu zuen, San Joan Bataiatzailea jaio omen zen egunera, hain zuzen. Esaten dutenez, jatorri zelta du ohiturak, eta eguzkia omentzeko ospatzen zen. Koldo Alijostes mitologiako adituaren arabera, «historiaurrean konturatu zen gizakia egun horretan ziklo aldaketa zegoela». Euskal mitologian ere, eguzkiak garrantzi handia izan du, urteko uztarekin duen loturagatik: «Naturatik bizi izan da gizakia beti; beraz, eguzkiaren gorabeherak garrantzitsuak izan dira».
«Sua, birsortzearen eta garbitzearen sinbolo»
Sua eguzkiaren irudikapen gisa hartu izan da. Horregatik, herri askotan sua pizten da San Joan bezperako gauean, eta hainbat dantza egiten dira haren inguruan, hura omentzeko eta hari indarra emateko. «Sua birsortzearen eta garbitzearen sinboloa ere izan da», Alijostesen hitzetan. Horregatik, espiritu txarrak kanporatu eta onak ekartzeko, suaren gainetik hiru aldiz salto egin ohi zuen jendeak, «garbitzeko». Beste ohitura bat traste zaharrak erretzean datza, ziklo berri bati hasiera emateko.
Ekainaren 23an bildutako lore sortak bedeinkatu egiten ziren, eta etxeko atean jartzen ziren, elorri zuriaren adarrekin batera, etxea eta etxekoak babesteko. Ohitura askori eutsi ez zaien arren, horiek oroitzea ondo dagoela uste du Alijostesek: «Zientifikoki funtsik izan ez arren, gure historia delako». Zuian (Araba), uste zuten gorputza San Joan goizeko ihintzarekin igurztea onuragarria zela larruazaleko gaixotasunak eta buruko minak saihesteko. Animaliak ere mendira eramaten zituzten, gaua pasatzera, ihintza hartzeko.
Zugarramurdin (Nafarroa), herritarrek antzerki bat ere egin ohi dute, akelarre bat irudikatuz. Dena den, akelarreak elizaren «eraikuntza bat» direla gogorarazi du Alijostesek: «Herriko ospakizunak izango ziren, baina erlijio katolikoak esan zuen emaginak sorginak zirela, eta, deabruarekin lotu zituenez, irudi horrekin geratu da». Hainbat herritan, zuhaitz baten enborra ere jartzen da herriko plazan: maiatza. Alijostesek azaldu du jatorria: «Zuhaitza naturaren irudikapena da; beraz, uzta guztiaren ordezkari gisa jartzen da: uzta ona edukitzeko sinbolo bat da».
Donostiako Intxaurrondo auzoan, intxaurrekin lotutako ohitura bat zeukaten. Herritarrek San Joan bezperako gauean intxaur bat eramaten zuten sura, eta, hura jan ondoren, oskolaren erdia hartu, kezkak hari xuxurlatu, eta sutara botatzen zuten. Hala, kezka horiek desagertuko zirela sinesten zuten. Orain, ohitura hori berreskuratu nahian ari da auzoko Zulo Zahar elkartea, eta San Joan, San Joan, intxaur bi kolkoan ipuina argitaratu dute, haurrei ohitura zaharraren berri emateko.
Ospakizuna beste herrialde batzuetan
Euskal Herrian bezala, Europako herrialde askotan ospatzen da udako solstizioaren gaua. Besteak beste, Portugalen, Finlandian, Estonian, Danimarkan, Herrialde Katalanetan, Galesen, Espainian, Eskozian, Irlandan eta Ingalaterran ospatzen da. Tokian tokiko ohiturak daude. Suedian, udako solstizioarekin batera hasten ditu jende gehienak bost asteko oporrak. Landa eremuan ospatu ohi dute Midsommar deitzen dioten ospakizuna. Jendea herri eta hirietatik landa eremuetara joaten da, eta maypole edo maiatzeko zuhaitza zutik jartzen dute, haren inguruan dantza egiteko.
Paraguain, Judas Kai izeneko panpinak saltzen dituzte dendetan, sutara botatzeko. Panpina horiek urte osoan jendearen gustukoak izan ez diren pertsonaiak irudikatzen dituzte: politikariak, kirolariak, kazetariak... Erlijio katolikoaren arabera, Judasek traizio egin zion Jesusi, eta horregatik dira Judas Kai izeneko panpinak gorrotoarekin lotutako pertsonaiak.
Ivana Kupala izena du solstizioaren Bielorrusiako festak. Suaz gain, etxeak eta zelaiak babesteko eta uzta oparoa izateko erritualak egiten zituzten, eta belarrak eta loreak biltzen zituzten, egun horretan bilduta sendagarriagoak izango zirelakoan. Gaur egun, besteak beste, belar eta lorez betetako koroak janzten dituzte. |
2022-7-22 | https://www.berria.eus/albisteak/215046/urdaibaiko-biosfera-erreserban.htm | albisteak | Urdaibaiko biosfera erreserban | Urdaibaiko padurak Euskal Herri atlantikoko hezegunerik garrantzitsuenak dira. Unesco erakundeak biosferaren erreserba izendatu zuen inguru hori 1984. urtean. | Urdaibaiko biosfera erreserban. Urdaibaiko padurak Euskal Herri atlantikoko hezegunerik garrantzitsuenak dira. Unesco erakundeak biosferaren erreserba izendatu zuen inguru hori 1984. urtean. | Urdaibaiko biosfera erreserba, Euskal Autonomia Erkidegoko biosferaren erreserba bakarra izateaz gain, euskal itsasbazterreko espazio babesturik baliotsuena da. Lurraldea Oka errekaren arro hidrografikoari dagokio, eta 220 kilometro koadroko zabalera dauka. Bertan, ekosistema eta paisaia mota ugari daude, eta, besteak beste, artadi kantauriarrak, landazabal atlantikoa, kostaldeko itsasbazterra eta padurak nabarmentzen dira. Padurak Euskal Herri Atlantikoko hezegunerik garrantzitsuenak dira, bai duten hedaduragatik, bai bertako habitaten kontserbazio mailagatik. Oso leku garrantzitsua da bai hegaztien atsedengune gisa, bai migrazio aldietan, baita negualdian ere. Beraz, Urdaibaik garrantzi ekologiko eta ornitologiko handia dauka. Aldi berean, oreka interesgarria dauka gizakiak sortutako jarduera ekonomikoen eta natura oparoaren artean, eta, oreka horri esker, Unesco erakundeak biosferaren erreserba izendatu zuen 1984. urtean. Biosfera erreserbaren garrantzi ornitologikoaren aintzatespen gisa, bertako hezeguneak HBBG gune izendatu ziren 1994an (hegaztien babes berezirako gunea), eta, ondoren, Natura 2000 sarean sartu zen lurralde hori. Era berean, nazioartean garrantzia duten hezeguneen Ramsar Hitzarmenean sartu zuten 1992an. Urdaibaiko biosfera erreserbaren aberastasun ornitologikoaren ispilu, inguru horretan hainbat ikerketa egin dira eta egiten dira. Horrela, urte osoan, 250 hegazti espezietik gora ikus daitezke erreserban. Urdaibai Bird Center Hegazti espezie horiek behatzeko toki ezin hobea da Urdaibai Bird Center. Urdaibaiko biosfera rrreserbaren bihotzean dago, Gautegiz Arteagan. Museo bizia da, eta hegaztiez eta horien migrazioez gozatzeko hainbat jarduera prestatzen ditu. Bertan, ikerketa eta dibulgazio taldeak bildu eta koordinatzen dira, eta, horrela, bisitariak hegaztiei buruz aurrera eramaten diren proiektuen berri jakiteko aukera izaten du. |
2022-7-25 | https://www.berria.eus/albisteak/215047/hondartzan-hondarribian.htm | albisteak | Hondartzan, Hondarribian | Itsasoa, hondartza, mendia… Hondarribian paseo politak egin daitezke, eta aisialdiaz eta gastronomiaz modu ezin hobean gozatu. | Hondartzan, Hondarribian. Itsasoa, hondartza, mendia… Hondarribian paseo politak egin daitezke, eta aisialdiaz eta gastronomiaz modu ezin hobean gozatu. | Natura ingurune paregabean dago Hondarribia. Jaizkibel mendiak babesten du, itsasoak bustitzen, eta Bidasoa ibaiaren bokalean dago. Ibilaldi interesgarri ugari egin daitezke kaleetan zehar edo mendian; bestela, aukera dago lasai egon eta hondartzan bainua hartzeko ere. Urre koloreko hondar fina dago hondartzan. Luzea da, eta urak lasaiak dira. Hondartzak zerbitzu ugari ditu, eta aproposa da familiarekin, lagunekin edo bakarrik ederki pasatzeko: eguzkia hartzeko, uretan igeri egin edo jolasean ibiltzeko... Itsas pasealeku eta kirol portu ederrak daude herrian, eta Jaizubiko padura, mahatsondoen zelaiak, itsasargia eta beste zenbait eraikin eta monumentu interesgarri ezagutzeko txangoak egin daitezke. Gainera, kosta atlantiko guztia zeharkatzen duen iparraldeko Donejakue bidean, Hondarribia da abiapuntua. Hirigune historikoa Hondarribiko hirigune historikoa bisitatzea ezinbestekoa da. Hango kaleen trazadura laukitua harrigarria da: hain zuzen, Erdi Aroan sortutako herrien bereizgarria da. Halaber, nabarmenak dira kale estuak: galtzada harrizko zola dute, gainera. Hala, hoberena zera da, ibilaldi labur bat egitea Santa Maria atetik hasita, herrira iristeko bi sarrera nagusietako bat baita. Modu horretan, Kale Nagusira, hau da, galtzada harriz osatutako arteria nagusira hel daiteke. Gaztelako eta Frantziako erreinuen artean zegoenez, herria leku estrategikoa zen, eta mendeetan gerra jarduketa nabarmena izan zuen. Hiribildua badiari begiratzen zion muino txikiaren gainean eraiki zen, toki estrategiko batean, defendatzeko oso posizio sendoan. Hirigunean oraindik iragan horren aztarna ugari daude, eta gune gotortua ongi kontserbaturik dago. Gastronomia bikaina Gastronomia Hondarribiko txoko guztietan ageri da. Pintxoak eta anoak dastatzeko, bazkariak eta afariak egiteko, jatetxe eta taberna ugari dago. Gastronomia bikainaz goza daiteke. Egonaldi eder bat egiteko ere, ostatu hartzeko toki aproposak daude. Hondarribiari buruzko informazio guztia Hondarribiaturismo.com webgunearen bidez eskuratu daiteke. |
2022-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/215048/sizilian-porturatu-da-aita-mari-laquoazkarraquo.htm | Gizartea | Sizilian porturatu da 'Aita Mari', «azkar» | Erreskate ontziak Mediterraneoan jasotako 112 migratzaileak lehorreratuak dira jadanik. Mediku azterketak egin dizkiete, eta onik dira guztiak. | Sizilian porturatu da 'Aita Mari', «azkar». Erreskate ontziak Mediterraneoan jasotako 112 migratzaileak lehorreratuak dira jadanik. Mediku azterketak egin dizkiete, eta onik dira guztiak. | Aita Mari ontzia lur hartua da jadanik. Siziliako Augusta portuan lehorreratzeko baimena jaso zuen atzo ontziak. Gaurko aurreikusi zuten pausoa ematea, eta goizeko 9:00 aldera erdietsi dute azkenik. Emandako informazioaren arabera, porturatzea prozesu «azkarra» izan da, «uste baino azkarragoa»; hala azaldu du erreskate ontziko boluntario Izaskun Arriaranek zabaldutako audio batean aditu daitekeenez.
Halaber, Arriaranek azaldu du ontzian izan diren migratzaile guztiak onik direla. Zehaztu duenez, mediku azterketa lasterrak egin dizkiete portura iritsi berritan. Proba horietan, migranteetako hamabostek sukar pixka bat zutela ikusi dute, eta COVID-19 detektatzeko testak egin dizkiete, hortaz. Bakar batek ere ez du positibo eman, eta trabarik gabe lehorreratu ahal izan dira haiek ere.
«Lasaitasuna da nagusi, eta izugarrizko poza dute denek», adierazi du ontziko boluntarioak. Bidea eta iritsiera «hunkigarriak» izan direla esan du, baina baita «tentsioz betea» ere. Izan ere, nabarmendu du azken egunotako erreskate lanak zailak izan direla. Kontatu duenez, «batere errazak izan ez diren» egoera askori egin behar izan diete aurre. Orain, tripulazioa berriz osatzeko ahaleginetan dira ontzikoak, Siziliako portutik atera ahal izateko. |
2022-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/215049/zehaztasunaren-xerka-kuraiaz.htm | Bizigiro | Zehaztasunaren xerka, kuraiaz | Bernardo Atxaga idazleak esan du Mariano Ferrer xehetasunak maite zituen pertsona zela, EHUko udako ikastaroetan. «Lengoaiatik abiatu behar da zernahi kritika», gaineratu du. | Zehaztasunaren xerka, kuraiaz. Bernardo Atxaga idazleak esan du Mariano Ferrer xehetasunak maite zituen pertsona zela, EHUko udako ikastaroetan. «Lengoaiatik abiatu behar da zernahi kritika», gaineratu du. | Goiztiarra zen Mariano Ferrer: 05:30ean ateratzen zen etxetik, Rosiren kioskoan hamar egunkari eta aldizkari batzuk erosi, eta Herri Irratiko saioa egitera joaten zen. «Inprobisatzaile landua zen», azaldu du Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendariak, EHUren udako ikastaroetan, Donostian. Esther Ferrer kazetariaren alabak ñabardura egin du, Otamendik amaitutakoan: «Aitak egunkari eta aldizkarien artikulu kutunenak fotokopiatu egiten zituen, etxean dauzkagu milaka, eta haietan esaldiak eta hitz solteak daude azpimarratuta. Hitz solte batzuk hartuta, kapaz zen analisia egiteko, baina ondo landua zegoen hura guztia».
Ñabardurak. Detaileak. Bernardo Atxaga idazlearen arabera, xehetasunak maite zituen pertsona zen Mariano Ferrer. «Bere diskurtsoan dena da xehetasun. Zehaztasunaren xerka ibiltzen zen». Era berean, kazetari batek bere hiriko eta probintziakoen inguruan azterketa kritikoa xehetasunez egiten duenean, horretarako «kuraia» behar dela uste du Atxagak. Eta Ferrerrek bazuen.
Atxagak bere hitzaldian berebiziko garrantzia eman die pertsonaren ahotsari —ahots fisikoari— eta lengoaiari. «Ferrerrek egunkarien irakurketa egiten zuen, lengoaiaren erabileratik bertatik. Uste dut lengoaiatik abiatu behar dela zernahi kritika eragingarri egiteko».
Atxagak ahotsaren bidez ezagutu zuen lehenbizi Ferrer, eta gogoeta egin du ahotsaz: «Ez da begien kolorea edo sudurraren tamaina bezalako ezaugarri bat. Geruza bat da ahotsa, mintzoa, non ezartzen diren pertsonaren hainbat xehetasun. Norbait entzuten dugunean badakigu estu edo larri dagoen, pozik dagoen, badakigu une horretan ikaratuta dagoen, seguru dagoen, eta badakigu zer lotura duen esaten den horrekin: sinesten ote duen esaten duen horretan, zintzoa ote den edo jendearen onespena bilatzen ari den». Idazlearen arabera, Ferrer bere ahotsarekin «erreferentea» izan zen Gipuzkoako herritar askorentzat. «Bere xehetasunekin azaltzen zen irratian, eta egun horretan nola zegoen». Bestetik, Atxagak XX. mendearen hasieran prentsaren irakurketa satirikoa egiten zuen idazle eta kazetari baten izena nabarmendu du: Karl Kraus. Die Fackel egunkaria sortu zuen Krausek Vienan, 1899an, eta han astean bitan idazten zuen komunikabideen kritika. Beste erreferentzia ugari ematearekin batera, Asteasun (Gipuzkoa) jaiotako idazleak salatu du gaur egun lengoaiaren pozoitzea «neurrigabea» dela. «Horregatik, Mariano Ferrerren tankerako edo ereduko kazetariak gero eta beharrezkoagoak dira». Atxagak modu honetan bukatu du hitzaldia: «Denok dugu ispilu batzuen beharra. Jarrera kritikoa duenak ez du bidezidor errazik. Behar da eredu bat: ‘Norbaitek egin zuen, eta agian nik ere egin dezaket’. Ez dadila Marianoren ereserkia galdu».
Kazetarientzat ez ezik, Donostialdeko gizarte mugimendu askorentzat izan zen erreferente eta ispilu Ferrer. Carlos Ordoñez SOS Arrazakeriako kideak nabarmendu du Herri Irratiko esataria «sen onaren» militante bat izan zela. «Ahots argia eta kritikoa izan zen, boterearentzat deserosoa zena». Ordoñezek gogorarazi du Ferrerrek SOS Arrazakeria-ren egitasmo batzuetan parte hartu nahi izan zuela. «Inplikatu egiten zen. Migrazioen komunikazioa ere aztertu zuen, eta aldarrikatzen zuen etorkinek zuzeneko lehen informazio iturri izan behar zutela».
Dokumentazioa, Lazkaora Ferrerrek «aurrea hartu zion bere garaiari». Hala uste du Ordoñezek, baita udako ikastaroan parte hartu duten beste hizlari batzuek ere. Atxagak gogorarazi du, esaterako, Ferrer kale kantoi jakin batean jartzen zela, manifestazioan zenbat jende zegoen zenbatzeko. Martxelo Otamendik, berriz, bere hitzaldia hasi aurretik ETB2ko 1989ko Sin permiso saioaren zati bat jarri du. Alderdi politiko guztiak zeuden gonbidatuta, baina Ajuriaeneko ituneko taldeek erabaki zuten ez joatea, HBko ordezkari bat joatekoa zelako. Ferrerrek aurrera egin zuen saioarekin, eta HBko, EAko eta IUko ordezkari bana eseri ziren platoan. «Ajuriaenearen garaian, dena zuria edo beltza zenean, itsasargi bakarra zen Mariano», esan du Otamendik. «Sinesgarritasuna izan zen bere dohain nagusia. Eta sinesgarritasuna izaera bat da, jarrera bat bizitzan, ez da ikastaro batean erakusten den zerbait».
Elixabete Garmendiak gidatutako eztabaida batekin amaitu da ikastaroa. Ezusteko albiste bat ere iritsi da: Carmen Rizo Ferrerren alargunak iragarri du kazetariaren dokumentazio guztia digitalizatu egingo dutela Gipuzkoako Foru Aldundiaren laguntzaz. Egitasmoa martxan jarriko dute, eta gero Lazkaoko (Gipuzkoa) komentura eramango dute material guztia. |
2022-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/215050/elhuyarrek-sasoi-eraikuntzak-eta-euskarabenturak-jaso-dute-bai-euskarari-saria.htm | Gizartea | Elhuyarrek, Sasoi eraikuntzak eta Euskarabenturak jaso dute Bai Euskarari saria | «Arlo sozioekonomikoaren espazioak euskaraz betetzeko» egindako lana saritu du Bai Euskarari elkarteak. | Elhuyarrek, Sasoi eraikuntzak eta Euskarabenturak jaso dute Bai Euskarari saria. «Arlo sozioekonomikoaren espazioak euskaraz betetzeko» egindako lana saritu du Bai Euskarari elkarteak. | Sasoi eraikuntzak, Elhuyarrek eta Euskarabenturak «arlo sozioekonomikoaren espazioak euskaraz betetzeko» egiten duten lana saritu du Bai Euskarari elkarteak, Donostian egindako sari banaketan.
Sasoi eraikuntzak zerbitzua euskaraz emateko arreta eskaintzeko bidean egindako urratsak txalotu ditu elkarteak: «Langileen arteko harremanak eta bezeroekin dituztenak gero eta euskaldunagoak dira». Elhuyarri dagokionez, zientzia arloan eta beste zenbait esparrutan lortutako «erreferentzialtasuna» nabarmendu du. «Ezagutzaren bidean, gizarteari ekarpena egiten ari da», gehitu du, «erabateko eraldaketa garai honetan» euskarak dituen erronkei erreparatuta.
«Gazteen artean euskararen erabilera areagotzeko» egin duen lanagatik saritu dute, berriz, Euskarabentura. Bai Euskarari elkarteak adierazi du ezinbestekoa dela haien aisialdian eragitea, eta egitasmo horrek «zuzen-zuzenean» eragin duela nabarmendu du.
Bai Euskarari elkarteak duela 22 urte abiatu zuen Bai Euskarari ziurtagiriaren proiektua, eta egun 1.318 entitatek dute hura. Haiek egindako urratsen eta lorpenen balioa nabarmendu du elkarteko zuzendari Rober Gutierrezek. Azken urteetako lanari ere egin dio erreferentzia: «Alor sozioekonomikoaren espazioak euskaraz betetzeko eta eragiteko xedez aritu gara urte hauetan, komunitatea sustatuz eta tresna, baliabide zein proiektu berritzaileak eraikiz eta partekatuz». Haren hitzetan, elkartea «ziurtagiri bat baino askoz gehiago» da egun, eta etorkizunean ere eremu berrietan eragiteko asmoa du. |
2022-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/215051/alemaniak-gasa-errazionatzeko-beste-urrats-bat-egin-du.htm | Ekonomia | Alemaniak gasa errazionatzeko beste urrats bat egin du | Errusiak %60 gutxitu du gas isuria Nord Stream 1 gasbidean, eta uztailean dena etengo duen beldur da. Bigarren mailako alerta izendatu du, eta hirugarrenarekin iritsiko dira errazionamenduak. | Alemaniak gasa errazionatzeko beste urrats bat egin du. Errusiak %60 gutxitu du gas isuria Nord Stream 1 gasbidean, eta uztailean dena etengo duen beldur da. Bigarren mailako alerta izendatu du, eta hirugarrenarekin iritsiko dira errazionamenduak. | Gasa faltako zaion egunerako prestatzen jarraitzen du Alemaniak. Martxoaz geroztik lehen mailako alertan egon ondoren, gaur bigarren mailara igo du alerta hori, Errusiatik iristen zaion gasaren fluxua gutxitzen ari zaiolako. Hirugarren eta azkenarekin, Berlingo gobernuak eskubidea izango du gasa errazionatzeko: herritarrek eta ospitaleek, esaterako, jasoko lukete, baina industriak mozketak izango lituzke. Halako erabaki batek atzeraldia ekarriko lukeela uste dute ekonomista gehienek.
Gasa erruz erabiltzen du Alemaniak: bere argindar ekoizpenaren %15 lortu izan du ziklo konbinatuko zentralen bidez, etxebizitzak berotzeko energia iturri nagusietako bat da, eta industrian asko baliatzen dute produktu kimikoak, botikak eta metalak egiteko batik bat.
«Badakit ez dirudiela, baina gasaren krisialdian gaude», ziurtatu du Robert Habeck Alemaniako Ekonomia ministro berdeak. «Aurrerantzean, gasez eskas ibiliko gara. Prezioak oso handiak dira, eta gehiago handitzeko prest egon behar dugu», esan du. Esan eta egin: Habecken iragarpenaren ondotik, gasaren prezioak beste jauzi bat egin du Herbehereetako TTF gas merkatuan: 126 euroan zegoen gas tona, merkatua zabaltzean, eta 135 euroan, berriz, arratsaldearen hasieran.
Hirugarrena, gertu
Hirugarren maila hori gertu egon daitekeela uste du Alemaniak, kezka handiz ikusten baititu Nord Stream 1 gasbidearen mantentze lanak. Uztailaren 11n hamar eguneko geldialdi tekniko bat egitekoa da Gazprom gasbide horretan, eta Berlinen beldur dira haren ostean itxita iraungo ote duen.
Izan ere, bigarren mailako alarma Nord Stream 1en hornidura arazoek eragin dute. Baltikoaren azpian gasa garraiatzen duen gasbide horren trafikoa %60 murriztu du azken astean Errusiak, Kanadara konpontzera bidali duen konpresore matxuratu bat bueltan jaso ez duelako, bere aurkako zigor ekonomikoen ondorioz.
Erabakia «politikoa» dela ziurtatu du Alemaniako Gobernuak, besteak beste, Errusiak bazuelako Nord Stream 1etik igortzen ez duen gasa beste bide batzuetatik igorri, hala nola Polonia zeharkatzen duen Jamal gasbidetik edo Ukraina zeharkatzen duten Soiuz gasbideetatik. Azken horietan, baina, ez da handitu gas fluxua.
Alemania hornitu ahal izateko, bada beste gasbide bat ere (laugarrena), Nord Stream 2, baina hura balioztatzeko prozesua eten zuen Berlingo gobernuak Errusiak Ukraina inbaditu bezain laster.
Oraintxe bertan, uda hasiera izanik, ez dago gas hornidura arazorik Alemanian, haren kontsumoa asko apaltzen ari delako eta Errusiaz besteko bideetatik iritsitakoa nahikoa delako. Baina arazoa udazkenean edo neguan etorriko da, kontsumoa oraingoaren halako lau denean.
Hilabete epelak eta beroak erreserbak betetzeko erabiltzen dira, eta horretan ari da Alemania ere, %58 beteak baititu biltegiak. Baina helburua da irailaren 30erako %80ean egotea, eta Nord Stream 1etik ezer iristen ez bazaio, kostatuko zaio hori egitea.
Ikatza bueltan
Hori dela eta, igandean Habeckek berak iragarri zuen zentral termikoei baimena emango dietela ikatz gehiago erretzeko, eta horrekin konpentsatzeko, hain zuzen, erreko ez duten gasa eta abenduarekin desagertuko den energia nuklearraren ekarpena. |
2022-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/215052/bi-greba-egunetan-elkarrekin-joatea-proposatu-diote-elak-labek-eta-esk-k-mercedeseko-langile-batzordeari.htm | Ekonomia | Bi greba egunetan elkarrekin joatea proposatu diote ELAk, LABek eta ESK-k Mercedeseko langile batzordeari | Lanuzteak ekainaren 29an eta 30ean egitea aztertzen ari dira, Mercedesen mobilizazioetan «ahalik eta batasun handiena» izateko. Oraingoz, ekainaren 27tik uztailaren 1era bitartean deitu dute grebaldia hiru sindikatuek. | Bi greba egunetan elkarrekin joatea proposatu diote ELAk, LABek eta ESK-k Mercedeseko langile batzordeari. Lanuzteak ekainaren 29an eta 30ean egitea aztertzen ari dira, Mercedesen mobilizazioetan «ahalik eta batasun handiena» izateko. Oraingoz, ekainaren 27tik uztailaren 1era bitartean deitu dute grebaldia hiru sindikatuek. | Atzo hasi zituzten sindikatuek Mercedeseko lanuzteak. Sindikatuen arabera, lehen greba egunak ia erabateko babesa izan zuen, baina agerian geratu zen langile batzordearen zatiketa. Gaur, ordea, ELAk, LABek eta ESK-k proposamena bota diete batzordeko beste sindikatuei: ekainaren 29an eta 30ean besterik ez egitea lanuzteak, sindikatu guztien artean.
Hori ez zen hiru sindikatuen hasierako asmoa: geldialdiak deituta zeuzkaten ekainaren 27rako, 28rako, 29rako, 30erako eta uztailaren 1erako. Datorren asteko astelehenetik ostiralera, hain zuzen. Banatuta ekin zien langile batzordeak mobilizazioei, baina iritzia aldatu du alde batek. Orain, ELA, LAB eta ESK prest agertu dira bertan behera uzteko hilaren 27rako eta 28rako eta uztailaren 1erako geldialdiak.
Baldintza batzuen pean egingo dute hori: langile batzordearen beste aldeak –UGT, CCOO, Ekintza eta PIM– «konpromiso argi» bat erakustea gaueko seigarren txandaren aurka, eta hilaren 29rako asanblea orokorra antolatzea. Helburua Mercedesen mobilizazioetan «ahalik eta batasun handiena» izatea da.
Sindikatuak jada lerratu dira bi greba egunak direla eta: Ekintzak onartu egin du; CCOO prest legoke, «betiere batzorde dena bat baletor»; UGTk eta PIMek «buelta bat» eman nahi diote kontuari ezer erantzun aurretik. |
2022-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/215053/espainiako-lehen-mailako-egutegia-zozkatu-dute.htm | Kirola | Espainiako Lehen Mailako egutegia zozkatu dute | Abuztuaren 14an jokatuko dute lehen jardunaldia, eta euskal taldeek partida hauek izango dituzte: Athletic-Mallorca, Osasuna-Sevilla eta Cadiz-Reala | Espainiako Lehen Mailako egutegia zozkatu dute. Abuztuaren 14an jokatuko dute lehen jardunaldia, eta euskal taldeek partida hauek izango dituzte: Athletic-Mallorca, Osasuna-Sevilla eta Cadiz-Reala | Espainiako Lehen Mailako euskal taldeek badakite zein izango den ligako egutegia. Abuztuaren 14an jokatuko dute lehen jardunaldia, eta partida hauek izango dituzte: Athletic-Mallorca, Osasuna-Sevilla eta Cadiz-Reala. Azken jardunaldia, berriz, ekainaren 4an jokatuko dute, eta partida hauek izango dituzte: Reala-Sevilla, Real Madril-Athletic eta Osasuna-Girona.
Hamabi derbi jokatuko dituzte, eta jarraian izango dira lehen itzulikoak, 15., 16. eta 17. jardunaldietan, urteko azkenekoan (abenduak 31) eta 2023ko aurreneko bietan (urtarrilak 8 eta 14): Reala-Osasuna, Athletic-Osasuna eta Reala-Athletic izango dira derbiak.
Bigarren Mailan, berriz, Eibar-Tenerife eta Leganes-Alaves izango dira lehen partidak, eta Huesca-Eibar eta Las Palmas-Alaves azkenekoak. Azaroaren 20an jokatuko da lehen derbia, Ipuruan, eta otsailaren 5ean bigarrena, Mendizorrotzan.
Ez da partidarik jokatuko azaroaren 9tik abenduaren 31ra, Munduko Kopa jokatuko baitute Qatarren azaroaren 21etik abenduaren 18ra. |
2022-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/215054/bakegileek-ipar-euskal-herria-geldituko-dute-paris-mugiarazteko.htm | Politika | Bakegileek Ipar Euskal Herria geldituko dute, Paris mugiarazteko | Uztailaren 23an eginen dute ekintza. Ehunka lagunen mobilizazioa iragarri dute. | Bakegileek Ipar Euskal Herria geldituko dute, Paris mugiarazteko. Uztailaren 23an eginen dute ekintza. Ehunka lagunen mobilizazioa iragarri dute. | «Tentsioa sortuko dugu, arreta erakartzeko». Horrela azaldu du Anaiz Funosas Bake Bideko presidenteak uztailaren 23rako aurreikusi duten ekintza. Ipar Euskal Herria blokeatuko dutela iragarri dute Bakegileek, euskal presoen gaian aitzinamenduak lortzeko. «Prozesuaren blokeo judizial eta politikoari blokeo geografiko batekin erantzunen diogu». Egun osoan eta lurralde osoan iraunen duen ekintza hori «erabakigarria» izanen da, Funosasen hitzetan. Bide nagusiak «geldirik» egonen direla erran du. «Ehunka pertsona mobilizatuak dira jadanik, blokeo hori antolatzeko».
Luhusoko plazan (Lapurdi) elkartu dira Bakegileak, hilabete baten buruan egin gogo duten ekintza aurkezteko. Ipar Euskal Herriko hainbat pertsona ezagunek parte hartu dute, eta blokeorako erabiliko duten materiala ere erakutsi dute: traktoreak, adreiluzko paretak, bidoiak...
Ion Paroten eta Jakes Esnalen baldintzapeko askatasun eskaerei emandako erantzunek eraman dituzte uztailaren 23ko ekintza erabakitzera. Behin eta berriz ezeztatu edo atzeratu dituzte, besteak beste, terrorismoaren kontrako fiskaltzak ezarritako helegiteengatik. Uztailaren 21ean aztertzekoak dituzte, beste behin, bi euskal presoen eskaerak. «Epe laburrera askatzeko aukera guziak baztertzeko borondate horrek justiziatik biziki urrun diren motibazioak erakusten ditu, [Frantziako] Estatuaren mendekuarenak», adierazi du Funosasek. «Frantziako estatuburuaren isiltasunak gatazkaren konponbide integrala ekarri behar duen Aieteko Konferentzian markaturiko ibilbide orria bukatzeko aukera guztiak ixten ditu». Eman beharreko pausuak zerrendatu ditu: preso eta erbesteratu guziak askatu eta etxeratzea, justizia trantsizionala ezartzea, biktima guziak onartzea «beren eskubideak bermatuko dituzten mekanismoak sortuz, inplikaturiko alderdi guzien arteko elkarrizketa plantan ezarriz eta gatazkaren iturriak identifikatuz».
Uztailaren 23rako hamar hitzordu ezarriko dituzte Bakegileen ekintzan parte hartuko dutenentzat. Aitzitik, herritar guziei informazioa bidaliko dietela iragarri dute, «aitzinetik antola daitezen eta egun horretan bideetan ibiltzea saihets dezaten», adierazi du Funosasek. |
2022-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/215055/errenta-apalekoei-diru-laguntza-zuzen-bat-emango-die-espainiako-gobernuak.htm | Ekonomia | Errenta apalekoei diru laguntza zuzen bat emango die Espainiako Gobernuak | Larunbateko ministroen kontseilu berezian, luzatu egingo du erregaiaren deskontua, eta garraio publikoa merkatzeko neurriak ere mahai gainean daude. Argindar konpainien irabazi handiak zergapetuz finantzatu nahi dituzte neurriak. | Errenta apalekoei diru laguntza zuzen bat emango die Espainiako Gobernuak. Larunbateko ministroen kontseilu berezian, luzatu egingo du erregaiaren deskontua, eta garraio publikoa merkatzeko neurriak ere mahai gainean daude. Argindar konpainien irabazi handiak zergapetuz finantzatu nahi dituzte neurriak. | Andaluziako hauteskundeetan izandako porrotak ausartago jokatzera bultzatu ditu Espainiako Gobernua osatzen duten bi alderdiak. Orain arteko balantzea defendatzearekin botoak bermatzeko nahikoa ez dela ikusita, urrunago joatea erabaki dute, eta herritarrak orain ziur aski gehien kezkatzen dituen arazoa —inflazioa— arintzeko neurri sorta bat onartuko du larunbat honetan.
Horien artean lehena jada ezaguna da —BEZa %10etik %5era jaitsiko du—, baina beste batzuk ere ziurtzat jo daitezke, xehetasunen faltan. Horien artean daude errenta apaleko herritarrei diru laguntza zuzen bat ematea, garraio publikoa merkatzea, eta erregaien deskontua luzatzea. Neurri horiek finantzatzeko bideetako bat izango da argindar konpainiek azkenaldian pilatutako irabazi handiak zergapetzea.
Ikusi gehiago: Alemaniak gasa errazionatzeko beste urrats bat egin du
Energiaren, elikagaien eta beste produktu eta zerbitzuren garestitzea konpentsatzeko txeke bat ematea dagoeneko erabakita dagoela aurreratu du El País egunkariak, gobernuko iturriak aipatuz. Ez da, ordea, denentzat izango; soilik errenta txikiak dituztenek jasoko dute, baina egunotan egiten ari diren gobernu barruko negoziazioetan erabaki behar dute zenbatekoa izango den eta zein izango den laguntza hori jasotzeko izan beharreko gehieneko errenta.
Aste honen hasieran, 300 euroko laguntza aipatu zuen Yolanda Diaz Lan ministroak (Unidas Podemos), eta El País-en iturriek ez dute baztertzen azkenean hori izatea kopurua.
Frantziako Gobernuak, esaterako, 200 euro banatu zituen abenduan: ehun euro energiaren prezioen emendatzearentzat, eta beste ehun euro inflazio orokorrarentzat. 2.000 euro baino lansari apalagoa zuten herritarrek jaso zuten laguntza, baina oso litekeena da muga hori askoz beherago jartzea Espainian.
Deskontuak luzatuko dituzte
Ziurtzat jotzen da erregaiaren prezioaren deskontu publikoak indarrean jarraituko duela, gutxienez beste hiru hilabetez. Apirilaren 1etik dago indarrean, eta orduz gero erregaiak are gehiago garestitu dira, hogei zentimoko deskontua guztiz jateraino. Neurria indarrean jarri zen astean, gasolinak batez beste 1,834 euroko prezioa zuen Hego Euskal Herrian, eta aste honetan 2,164 euroan dago; hots, 33 zentimo garestiago. Gasolioa, berriz, 24 zentimo garestitu da: 1,872tik 2,114raino.
UPk proposatu izan du errentaren araberako deskontua izatea eta soilik errenta ertainak edo apalak dituztenek jasotzea. Aukera hori, ordea, erabat baztertu du gobernuko alde sozialistak, teknikoki oso konplikatua dela argudiatuta. Ados daude, ordea, garraiolariei eta lehen sektorekoei laguntza handiagoa eman behar zaiela.
Garraio publikoa merkatzeko formulen bila ari dira, baina gai horrek baditu zailtasunak, udalen, mankomunitateen eta diputazioen eskumena delako.
Enpresa elektrikoek ordain dezatela
Neurri horiek guztiek kostu bat dute kutxa publikoentzat, eta ez diete, berez, inflazioaren erroei erantzuten. Horregatik, hainbat kritika jaso dituzte, baita gobernuaren barruan ere. Atzo bertan, Teresa Ribera Trantsizio Energetikorako ministroak esan zuen neurriak onartzearen alde zegoela, baina ziurtatu zuen ez direla erabateko konponbidea: «Zergak soilik auzitan jartzea, edo pentsatzea aurrekontuetako baliabideak herritarrei transferitzeak ez duela mugarik, errealitatea modu desitxuratuan ikustea da».
BEZa %5era jaisteak hiruhileko bakoitzean 600 milioi euroko kostua du, eta hori ordaintzeko bidea argindar konpainiei zerga berezi bat jartzea ote den aztertzen ari da Espainiako Gobernua. Berehala nahi du UPk, eta sozietate zerga hamar puntu igotzeko proposatu du; PSOEk, zuhurrago, 2023ra arte atzeratu nahi du, Bruselaren baimena jaso arte, eta «ezohiko irabaziak» soilik zergapetu. |
2022-6-23 | https://www.berria.eus/albisteak/215056/ukrainak-eta-moldaviak-ebn-sartzeko-hautagai-estatusa-jaso-dute.htm | Mundua | Ukrainak eta Moldaviak EBn sartzeko hautagai estatusa jaso dute | Zelenskik esan du erabakia «historikoa» dela: «Ukrainaren etorkizuna EBn dago». 27 estatuburu eta gobernuburuek ez dute aurrera egin Mendebaldeko Balkanetako estatuen aferan. | Ukrainak eta Moldaviak EBn sartzeko hautagai estatusa jaso dute. Zelenskik esan du erabakia «historikoa» dela: «Ukrainaren etorkizuna EBn dago». 27 estatuburu eta gobernuburuek ez dute aurrera egin Mendebaldeko Balkanetako estatuen aferan. | EB Europako Batasuneko estatu kideetako agintariek pausoa eman dute, Errusiak inbasioa hasi eta lau hilabete ingurura: Ukrainari EBn sartzeko hautagai estatusa eman diote, baita Moldaviari ere. «Akordioa. Europar Kontseiluak oraintxe erabaki du Ukrainari eta Moldaviari hautagai estatusa ematea. Une historiko bat da. Gure etorkizuna elkartuta dago», idatzi du Charles Michel Europar Kontseiluko presidenteak Twitter sare sozialean.
Talde komunitarioaren erabakiak poza eragin du Ukrainan, eta hori adierazi du Volodimir Zelenski herrialdeko horretako presidenteak: «Erabakia historikoa da. Ukrainaren etorkizuna EBn dago». Hautagai estatusa jasotzeko prozesua luzea izaten da, baina EBko estatu kideetako agintariek azkartzea erabaki dute, eta horren ondorio da gaurko erabakia.
Erabakiaren berri emateko agerraldian, Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidentea ere pozik agertu da, baina Ukrainari oroitarazi dio «etxeko lan asko» dituela egiteko estatu kide bilakatu aurretik. «Ezin da itxaropen keinu hobeagorik izan Ukrainako, Moldaviako eta Georgiako herritarrentzat garai zail hauetan», adierazi du Von der Leyenek —Georgiak, oraingoz, ez du hautagai estatusa jaso—.
Ukrainako Gobernuak otsailaren 29an aurkeztu zuen talde komunitarioan sartzeko eskaria; zehazki, Errusiak Ukrainaren inbasioa hasi eta bost egunera. Kievi bonbaz eraso egin ziotenean, Ukraina talde komunitariora «berehala atxikitzeko» eskatu zuen Volodimir Zelenski presidenteak, «prozedura berezi baten bidez».
EBko hamar bat estaturen hasierako erantzuna ezezkoa izan bazen ere, aurkako jarrerak zertxobait leundu dira asteotan, nahiz eta Ukrainaren atxikimendu prozesuak luze joko duen. Izan ere, Bruselak «zenbait baldintza demokratiko» ezarri dizkio Zelenski buru duen gobernuari; hala nola justizia kontseilariak izendatzea, ustelkeriaren aurkako agentzia operatibo bat izatea, eta oligarken aurkako legea edukitzea.
Ukraina 2004ko Iraultza Laranjatik ari da EBrekin bat egin nahian, eta are gehiago 2013ko eta 2014ko Euromaidango protestetatik, Viktor Janukovitx Kremlinen aldeko presidentea kargutik kendu zutenetik, talde komunitarioarekin elkartze akordioa sinatzeari uko egin ondoren.
Kiev eta Chisinau EBko hautagaitza zerrendan sartu diren arren, Georgia hautagai estatusa jasotzeko «egiturazko erreformak» egiteko zain dago, «baldintza batzuk bete behar baititu», Von der Leyenen arabera.
Ukrainari eta Moldaviari buruzko erabakia alde batera utzita, Mendebaldeko Balkanetako sei herrialdeetako —Albania, Bosnia eta Herzegovina, Ipar Mazedonia, Kosovo, Montenegro eta Serbia— agintariek etsipena azaldu dute gaur, Europar Kontseiluarekin batzartu ostean.
Seiek EBn sartzeko hautagaitza prozesuan urratsak egiteko eskatu zioten, «Europaren bihotza» direla iritzita. Negoziazioak, baina, geldirik daude, ez aurrera ez atzera. «Kolpe gogorra izan da EBren sinesgarritasunarentzat», Ipar Mazedoniako lehen ministro Dimitar Kovacevskiren esanetan.
Hain zuzen, Bulgariak oztopatzen die Ipar Mazedoniari eta Albaniari EBko sarrera, lotura historiko eta linguistikoak gorabehera. Albaniako lehen ministro Eda Ramak «lotsagarritzat» jo du Sofiak, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kideak, aliantza militarreko beste bi kideren —Ipar Mazedoniaren eta Albaniaren— ikuspegi komunitarioa «zokoratzea», EBko gainerako kideen «ezintasunaren» aurrean.
Europar Kontseiluko presidenteak, berriz, adierazi du talde komunitarioak «borondate politikoa» duela prozesua «biziberritzeko». Bulgariak ezarria duen betoari dagokionez, espero du Ipar Mazedoniako, Albaniako eta Bulgariako agintariek «berehala» ekingo diotela solasari. Ostera, Bulgariako presidente Kiril Petkovek gogorarazi zuen erabakia ez duela gobernuak hartuko, parlamentuak baizik. |
2022-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/215080/emakume-bat-larri-zauritu-dute-eta-bikotekide-ohia-atxilotu.htm | Gizartea | Emakume bat larri zauritu dute, eta bikotekide ohia atxilotu | Labanaz eraso diote andreari, eta larri dago erietxean. | Emakume bat larri zauritu dute, eta bikotekide ohia atxilotu. Labanaz eraso diote andreari, eta larri dago erietxean. | Ertzaintzak 40 urteko gizonezko bat atxilotu du bart goizaldean Barakaldon (Bizkaia), emakumezko bat hiltzen saiatzea egotzita. Andrea eta atxilotutako gizona bikotekide ohiak ziren, eta emakumeari labanaz egin diote eraso. Gurutzetako erietxera eraman dute, zauri ugari zituela eta, larri.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, 04:00 baino lehentxeago gertatu da erasoa; ordu horretan, Ertzaintzak abisu bat jaso du, etxebizitza batean gertatutako eraso baten berri emateko. Behin poliziak hara joanda, etxebizitzako eskaileretan topatu dute emakumezko bat, labanaz eginiko zauri ugari zituena eta odol jario handia zuena. Larrialdi zerbitzuek bertan artatu dute, eta Gurutzetako ospitalera eraman dute gero.
Erasotzaileak ihes egin du handik. Ertzaintzak Barakaldon bertan atxilotu du andrearen bikotekide ohia, eta hura hiltzen saiatzea egotzi dio. Datozen orduetan utziko dute Barakaldoko Guardiako Epaitegiaren esku. |
2022-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/215081/euskal-herria-eta-kataluniaren-arteko-ekimen-bateratu-gehiago-iragarri-dituzte.htm | Politika | Euskal Herria eta Kataluniaren arteko «ekimen bateratu gehiago» iragarri dituzte | Pirinioetako hirurehun gailur baino gehiago argiztatuko dituzte gaur, Euskal Herriaren eta Kataluniaren burujabetzaren alde. | Euskal Herria eta Kataluniaren arteko «ekimen bateratu gehiago» iragarri dituzte. Pirinioetako hirurehun gailur baino gehiago argiztatuko dituzte gaur, Euskal Herriaren eta Kataluniaren burujabetzaren alde. | Gure Esku-k, ANC Biltzar Nazional Katalanak eta FEEC Kataluniako Txangozale Erakundeen Federazioak, Omnium Cultural eta Artistes de la Republica elkarteen laguntzaz, hirurehun tontor baino gehiago argiztatuko dituzte gaur iluntzean, Pirinioetako Bidea izeneko egitasmoan. Helburuak, horra: «herri gogoa» berpiztea, burujabetzaren alde mobilizatzea, gai horretan euskal herritarren eta katalanen arteko elkarlana sustatzea eta aldarrikapen horren mezua nazioarteratzea.
Euskal herritarrek 154 gailur argiztatuko dituzte, hasieran aurreikusitakoa baino 39 gehiago: 97 Euskal Herrian eta 57 Erdialdeko Pirinioetan. Denetara, katalanekin batera, hirurehun gailurretik gora. 91 gailur 'gorri' eta 63 'berde', ”horrela sailkatu dituzte tontorrak: gailur gorriak, zailtasun tekniko eta fisiko handiagokoak, eta berdeak, errazenak eta irisgarrienak”. Asmoa da argi lerro bat osatzea Higer lurmuturretik Creusera. Oraindik ere badago tokia batzuetan, batez ere Izaban, San Martingo Harrian eta Portalet inguruan. |
2022-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/215082/hilda-aurkitu-dute-atzo-anboton-galdu-zen-mendizalea.htm | Gizartea | Hilda aurkitu dute atzo Anboton galdu zen mendizalea | 20:30ak aldera larrialdi zerbitzuetara deitu zuen, baina ezin izan dute aurkitu hil baino lehen. | Hilda aurkitu dute atzo Anboton galdu zen mendizalea. 20:30ak aldera larrialdi zerbitzuetara deitu zuen, baina ezin izan dute aurkitu hil baino lehen. | Mendizale bat hil da Anboto mendian (Bizkaia), Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. 25 urte zituen, gizonezkoa zen, eta atzo iluntzean 20:30ak aldera larrialdi zerbitzuetara deitu zuen, galdu egin zela jakinaraziz. Deia, ordea, ez zen ona izan, eta ezin izan zuten jakin non zegoen.
Deiaz geroztik, Ertzaintzaren erreskate taldea, Bizkaiko suhiltzaileak, DYA, Gurutze Gorria eta Euskadiko Salbamendu Taldea aritu dira mendizalearen bila gau osoan. Azkenean, helikoptero batetik ikusi dute haren gorpua, Infernu Zubi kanalean, Alluitz tontorretik gertu. Segurtasun Sailak gaineratu du Bilbora eramango dutela goizean mendizalearen gorpua, heriotzaren arrazoia zein izan den argitzeko. |
2022-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/215083/david-cronenbergek-jasoko-du-bigarren-donostia-saria.htm | Kultura | David Cronenbergek jasoko du bigarren Donostia saria | Donostiako Zinemaldiak zuzendari eta gidoilari kanadarraren ibilbidea aitortuko du ohorezko sariarekin. 'Crimes of the Future' haren film berria ere erakutsiko du jaialdiak. | David Cronenbergek jasoko du bigarren Donostia saria. Donostiako Zinemaldiak zuzendari eta gidoilari kanadarraren ibilbidea aitortuko du ohorezko sariarekin. 'Crimes of the Future' haren film berria ere erakutsiko du jaialdiak. | Iragarrita zegoen Juliette Binoche aktore frantziarrak jasoko duela aurten Donostiako 70. Zinemaldiaren ohorezko sari nagusietako bat —hura izango da, halaber, aurtengo kartel ofizialaren irudia—, baina ez da protagonista bakarra izango, bigarren Donostia sariaren berri eman baitu gaur jaialdiak: David Cronenberg (Toronto, Kanada, 1943) zuzendari eta gidoilari kanadarrarentzat izango da. Azken mende erdiko zinemagile «berezinetako bat» dela goratu dute antolatzaileek: «Izugarrikeria biologikoaren, atmosfera aztoratzaileen eta unibertso pertsonal bezain transferiezinaren maisua». Irailaren 16tik 24ra egingo da aurten jaialdia, eta hilaren 21ean jasoko du saria Cronenbergek, Viktoria Eugenia antzokian. Haren film berriaren proiekzioarekin borobilduko dute ekitaldia: Crimes of the Future, zinemagilearen aspaldiko obsesioak dakartzan filma, Viggo Mortensen, Lea Seydoux eta Kristen Stewart protagonista dituena.
Hogei film luzetik gora zuzendu ditu Cronenbergek, eta hainbat generotan kultuzko izen handia da gaur egun harena, hala nola zientzia fikzioan, thrillerrean eta drama psikologikoan. Guztietan klasikotzat hartzen diren aleak utzi ditu. Donostiako Zinemaldira Eastern Promises filmarekin heldu zen aurrenekoz (2007), eta, jaialdian orduan soilik egon bazen ere, Crash (1996) atzera begirakoen atalean erakutsi zuten, 2004an.
Pianista baten eta idazle baten semea da Cronenberg, eta liburu eta komikietatik jasotako istorioz inguratuta hazi zen. Modu autodidaktan filmatu zituen lehen lan lanak —Transfer (1966) eta From the Drain (1967) laburrak eta Stereo (1969) eta Crimes of the Future (1970) luzeak, esaterako—. Eta jada orduan agerian utzi zuen bere obra ezaugarritu duten hainbat gaitarako joera: indarkeria, sexua, gorputza, esperimentazio zientifikoa eta beste. Haren lehen lanetan da nabarmena, hain justu, esperimentazio zientifikoaren ardatz hori; Shivers (1975), Rabid (1977) eta The Brood (1979) filmetan, esaterako.
Zinemaldiko antolatzaileen arabera, ordea, badira nabarmentzeko bi lan mugarri Cronenbergen ibilbidean, «genero zinema erradikalaren» alorrean ospe iraunkorra ekarri ziotenak: Scanners bata (1981), botere mental hilgarriak dituzten pertsonen talde bati buruzkoa; eta Videodrome bestea (1983), new flesh (haragi berria) estetikaren gailurretako bat.
The Fly lanean (1986) intsektu bihurtzen den zientzialari baten istorio itogarria kontatu ondoren, Jeremy Irons aktorea jarri zuen protagonista lanetan hurrengo bi filmetan: Dead Ringers (1988), non aktoreak bi rol bete zituen —bi anaia ginekologorenak—; eta M. Butterfly (1993), operako abeslari misteriotsu baten eta 1960ko hamarkadan Txinan bizi den diplomatiko frantses baten arteko «erromantze anbiguoa» kontatzen duena.
Literaturaren hurbileko
Zenbait idazleren eleberrien zinema moldaketak ere egin izan ditu Cronenbergek. Horien artean daude, besteak beste, Stepehn Kingen The Dead Zone (1983) eta William Burroughsen The Naked Lunch (1991) —«agian haren kultuzko lanik handiena»—. Moldaketa da 1996ko Crash ere, J. G. Ballarden izen bereko eleberria hartu baitzuen zinemagileak oinarritzat auto istripuak izan ostean sexu grina duten pertsonaiak arakatzeko —Epaimahaiaren Sari Berezia irabazi zuen film harekin Cannesko jaialdian—. Eta moldaketak soilik ez, eleberri bat ere badu idatzita Cronenbergek: Consumed: A Novel (2014).
Luzea da Cronenbergekin lan egin duten aktoreen zerrenda ere —Gabriel Byrne, Willem Dafoe, Ed Harris, Naomi Watts, Robert Pattinson, Juliette Binoche…—, eta azkenaldian haren gertuko bihurtu direnen artean dago Viggo Mortensen, hain justu duela bi urteko Zinemaldian Donostia saria jaso zuena. A History of Violence thrillerrean (2005) egin zuten aurrenezko lan elkarrekin Cronenbergek eta Mortensenek, ondoren Eastern Promises eta A Dangerous Method filmetan era bai (2011), eta berriki itzuli dira elkarrekin aritzera, zuzendariaren Crimes of the Future lanean.
Hura erakustearekin bat, Donostia saria jaso duten zuzendarien zerrendan sartuko da, bada, kanadarra aurten; bertan daude, besteak beste, Francis Ford Coppola, Woody Allen, Oliver Stone, Agnes Varda, Hirokazu Koreeda, Costa-Gavras eta beste zinemagile aupatu batzuk. |
2022-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/215084/lezaman-dute-erronka.htm | Kirola | Lezaman dute erronka | Athleticeko bazkideek gaur hautatuko dute datozen lau urteetan kluba gidatuko duen taldea. Besteak beste, harrobiaren azpiegitura indartzea eta hura erakargarri egitea eskatzen diote zaleek presidente berriari. | Lezaman dute erronka. Athleticeko bazkideek gaur hautatuko dute datozen lau urteetan kluba gidatuko duen taldea. Besteak beste, harrobiaren azpiegitura indartzea eta hura erakargarri egitea eskatzen diote zaleek presidente berriari. | Aspaldiko interesik handiena sortu dute Athleticeko hauteskundeek; bai, behintzat hedabideetan, seguruenik ezustean hiru hautagaitza aurkeztu direlako. Ia 40.000 bazkide daude gaurko deituta datozen lau urteetan klub zuri-gorriaren buru izango den gizona hautatzera. Normalean, erdiak inguru joaten dira botoa ematera. Ikusteko dago gaur zenbat erakarriko dituzten. Lehen aldiz, San Mamesen egongo dira hautetsontziak. Bizkaiko Hitza-k Athleticeko peñaren bateko kide diren lau lagunekin hitz egin du, eta, oro har, bat datoz presidente berriak harrobian izango duela erronka nagusia.
Horretarako proiektu egonkor bat behar dela uste dute; ezin daitezkeela Lezamako kirol arduradunak presidente bakoitzarekin aldatu. “Harrobia landu gura baduzu, gutxienez, hamar urte behar dituzu. Zuzendaritza bakoitzak talde berria proposatzen badu harrobiaz arduratzeko, ezingo da ezer ganoraz egin”, ohartarazi du Elorrioko Elorrixo peñako Juan Mari Zenitagoiak. Iritzi berekoa da Bermeoko Bizkai Buru peñako Juan Ramon Rey ere: “Talde teknikoak eta entrenatzaileak ondo egiten badute beren lana, jarraitu egin behar dute; emaitzak lortzeko denbora behar da”. Are gehiago: Reyk uste du ardura horietan ezin direla “lagunak” ipini: “Kanpokoak badira, hobeto”.
Oro har, harrobian egiten den lana ontzat jo dute. Baina jokalariak gazteagotan ekarri behar direla esan du Sestaoko Garras peñako Alfredo de Lucasek: “Ezin da itxaron beste talderen bateko B taldean nabarmentzen hasi arte. Lehenago ekarri behar dira, apustua egin, arriskatu; bestela, ihes egingo dute”. Nabarmendu du Espainiako selekzioko beheko maila guztietan daudela Athleticeko jokalariak, eta horrek erausten duela harrobiak ondo funtzionatzen duela. “Athletic da andreen ligako gorengo hiru mailetan taldea duen klub bakarra. Hori ez du ezta Bartzelonak ere”.
Zenitagoiak eta Reyk uste dute Athleticek zailtasunak dituela gazteak harrobira erakartzeko, “erakargarritasuna galdu” duela. Bilboko Zazpiak Bat Peñako Garazi Soldevilla ez dago ados: “Uste dut Euskal Herriko edozein gaztetxori esaten badiozu Athleticen jokatuko duela, oso harro etorriko dela”. Haren ustez, “Athleticen nortasun berezia” erakargarria da oraindik.
Zenitagoiak Realaren harrobian ipini du arreta: “Ondo datozenak konbentzitu behar ditugu han ez dutela denentzat lekurik izango, Realak taldearen erdia kanpotik ekartzen duelako. Esan behar diegu gurean lekua izango dutela”. Iruditzen zaio gazte askorentzat orain Reala dela “erakargarriagoa”.
Emakumeen taldean ere ikusi du hori. “Harrobi lan ona dago, jokalari onak lortu dira, baina gero joan egiten dira”. De Lucasen esanetan, andreen taldeak Europako lehian sartzeak lagunduko luke jokalariei eusten, baina ez du “erraz” ikusten, Espainiako Ligak soilik hiru talde bidal ditzakeelako. Oraindik ere haien lana ikusgarri egiteko premia dagoela iruditzen zaio Soldevillari: “Zerbait egin behar da Lezama asteburuero betetzeko”. Eta inbertsio gehiago eskatu du. De Lucas ere ados dago, baina ez du uste behin betiko konponbidea izan daitekeenik: “Athletic ezin da soldatekin lehiatu; klub handiak daude, guk baino asko gehiago ordain dezaketenak”. Eta fitxatzeko aukerak ere ez dira besteek dituzten bestekoak, klub zuri-gorriaren filosofia dela eta.
Golegilea faltan
Gauza bera gertatzen da gizonezkoen taldean ere. Ados daude golak sartuko dituen erdiko aurrelari bat falta dela. “[Aritz] Aduriz bat falta da, eta ez dut ikusten atzetik halakorik datorrenik; juniorretan igual egongo da, baina, oraingoz, lehen talderako inor ez”, esan du Zenitagoiak. Soldevillaren ustez, golegilea falta delako ez du gizonezkoen Athleticek Europako lehian sartzea lortu azken urteetan. Eta Europak arazo ekonomikoak ere konponduko lituzke, hein handi batean. Edonola ere, gaur-gaurkoz klubaren balantze ekonomikoak ez ditu kezkatzen. “Finantza egoera onenetakoa duen kluba gara; guk ez dugu zorrik”, nabarmendu du De Lucasek. Hala ere, badakite gero eta gastu handiagoa egongo dela soldatetan. Diru sarrerak lortzeko hautagaiek proposatu dituzten bide batzuek kezkatzen dute Garras peñako kidea: “Futbola negozio bilakatu da. Gure filosofia, Lezama, San Mames, kamiseta… horiek ez ditzatela ukitu dirua lortzeagatik”.
De Lucas gogorra izan da egungo gizonen taldearekin: “gogo falta” egotzi die, besteak beste. Horregatik, entrenatzaile berriari “gogorragoa” izateko eskatu dio.
Laurek Aitor Elizegiren balorazio ona egin dute. “Garai zailak izan dira, pandemia bat izan da tartean. Hala ere, uste dut ez duela txarto egin: [Espainiako] Superkopa bat irabazi dugu, Kopako bi finaletara heldu gara, estatutu berriak ateratzea lortu du, eta, San Mamesen Orroa dinamikaren laguntzaz, herri harmailarekin zegoen arazoa konpontzea lortu du”. Herri harmailarenari oso garrantzitsu iritzi dio Zenitagoiak: uste du Elizegi barik ez litzatekeela egingo. Hala ere, Elorrioko peñako kideak esan du huts egin zela Rafa Alkorta Lezamako arduradun izendatzean: “Ez du lan ona egin Athletic B-n”.
De Lucasen iritziz, Elizegik peñekin izan duen tratua ere txalotzekoa da. “Klubaren parte dira, eta ondo zaindu behar dira. Bizkaitik kanpo peña bat mantentzea ez da erraza. Hona etortzen direnean, zaindu egin behar dira, diru asko gastatzen dute eta”. Espero du hiru hautagaiek hori kontuan hartuko dutela. Athletic fundazioak egiten duen gizarte lanari eusteko ere eskatu die hiru hautagaiei. “Adingabeekin, ezinduekin, arazo ekonomikoak dituztenekin… sekulako lana egiten dute, baina ez da ezagutzen. Seguruenik ezagunena Genuine taldea izango da, elbarriena: aukera paregabea eskaini zaie futbolean parte hartzeko”.
Soldevillak Athleticen eta zaleen interesak lehenesteko eskatu die. Zenitagoia kezkatu egin du hautagaitzen inguruan “interes politikoak” ikusi izanak. Hautagaien artean euskaldun bakarra egoteak ere arduratu du Soldevilla: “Euskararen falta nabaria da”. |
2022-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/215085/euskarari-lotuta-egon-naiz-beti-hori-izan-da-nire-kezkarik-handienetako-bat.htm | Gizartea | «Euskarari lotuta egon naiz beti; hori izan da nire kezkarik handienetako bat» | Ikastolek egiten duten ekarpen publikoa defendatzen du Kristina Mardarasek, sare publikoaren eta pribatuaren dikotomiatik harago. Iurretako Goiuria ikastolari buruzko liburu bat atera berri du. | «Euskarari lotuta egon naiz beti; hori izan da nire kezkarik handienetako bat». Ikastolek egiten duten ekarpen publikoa defendatzen du Kristina Mardarasek, sare publikoaren eta pribatuaren dikotomiatik harago. Iurretako Goiuria ikastolari buruzko liburu bat atera berri du. | «Zortea izan dut. Berriro jaioko banintz, irakaslea izatea gustatuko litzaidake». Irakaskuntzan ibilitako urteez oroitzapen goxoa du Kristina Mardarasek (Iurreta, 1948). Ikastolak bultzatu zituen, irakasle aritu zen hainbatetan, eta zarratuta dauden horien ekarpenak helarazten dihardu orain: liburu bat ondu du Iurretako Goiuria ikastolari buruz, Justo Alberdi, Jon Irazabal, Markel Onaindia eta Eñaut Aiartzaguenarekin batera.
Zaila egin zitzaizun txikitan euskaraz bizitzea?
Ni baserriko alaba naiz, eta baserrian euskaraz egin dugu beti. Arazoa zen ikasketa guztiak gazteleraz egin genituela, eta hori ez da normala: nola ikasiko du euskaldun batek gazteleraz? 6 urterekin ez nekien gaztelaniaz, ez nuen ulertzen. Arazoa izan zen, ez duzulako ondo ikasten. Baina hizkuntzetarako nahiko erraztasuna eduki dut, eta ez dut gogorapen txarrik. Guk ez genituen jaso beste batzuek kontatzen dituzten zigorrak.
Irakaskuntzan euskara gutxi, orduan.
10 urte genituenetik aurrera, abade berri bat etorri zitzaigun auzora [Oromiño], oso euskaltzalea zena, eta horrekin ohartu ginen hizkuntzaren balioaz. Guri eskolan eman ziguten mezua izan zen euskarak ez zuela balio gauza askotarako: karrerak ikasteko, lanerako… Gaztelania ikasi behar genuen, oso garrantzitsua zelako. Harrotasunezko jarrera bat izan zen: kontziente zara euskara maite duzula, egin behar duzula, eta hasten zara horretaz hausnartzen. Abadeak elikatu egin zuen hizkuntzaren erabilera.
Nola?
Harekin antzerkia egin genuen; emakumezkoen koru bat sortu, eta herriz herri kantuan eta antzerkia egiten joaten ginen. Nesken eta mutilen dantza talde bat egin zuen. Eta haren eskutik ezagutu nuen Kili-Kili aldizkaria. Bilbon egiten zen. Gure adineko ume batzuk sartu gintuen, eta gauzatxoak idazten hasi nintzen hor. Kili-Kili egunak antolatzen ziren Gernikan, Mungian… Nolabait, gizarteratu egin gintuen auzoko umeak; guretzat izan zen Bizkaia deskubritzea bezala. Oroitzapen onak ditut hizkuntzari lotuak.
Izpiritu horrek bultzatuta sartu zinen ikastolen mugimenduan?
Bai, nik uste baietz. Abadeak bost urte egin zituen, 1959tik 1964ra. Eta zortea izan genuen, haren ordez Julen Kaltzada etorri zelako. Kaltzadak euskal mundura ekarri zuen JARC Juntas de Accion Rural Catolicaren filosofia. Gazte jende pilo bat elkartzen ginen hausnartzeko zer motatako herria nahi genuen: hizkuntzaz, politikaz…. Argi geneukan euskaldunak izan nahi genuela. Eta hortik etorri zen ikastolaren mugimendua gure herrian, baita Gipuzkoatik ere. Durangon, 1966an sortu ziren ikastolak; 1967an, Zornotzan; eta 1968an, Iurretan, Berrizen, Otxandion, Elorrion…
Ikastolen bultzatzaile ez ezik, irakasle ere izan zara.
18 urte baino lehenagotik, administrari moduan nenbilen lanean enpresa handi batean, eta bila etorri zitzaizkidan, Otxandioko ikastolara andereño joateko. Ez neukan irakaskuntzarako titulaziorik, baina orduan normala zen: euskaldun irakasle oso gutxi zeuden, eta ezinbestekoa zen titulu gabeko euskaldunengana jotzea.
Nolakoak izan ziren hastapenak?
Beti izan dut gustuko ikastea. Otxandiora joan nintzenean, ez zitzaidan oso zaila egin umeekin lan egitea. Kurtso bat bakarrik egon nintzen.
Itxi egin zuten, ezta?
Nigatik itxi zuten. Euskal Herrian, konpromiso politikoa martxan zegoen. 1967an Txabi Etxebarrieta hil zuen Guardia Zibilak, eta, hari egindako mezetako batean kantu paperak banatzen ibili nintzelako, Guardia Zibilak lokalizatu, eta niri jarraitzen hasi ziren. Inspektoreak agindu zuen bere eremuan ez nintzela klaseak ematen ibiliko; ospa egiteko esan zidan, bere jurisdikziotik berrogei kilometrora. Alde egin behar izan nuen. Ez neukan irakaskuntzako titulurik, baina andereño batek berea utzi zidan; ikastoletan hori asko egin da. Francori tranpak egin behar zitzaizkion. Administrazioaren aurrean ez nintzen Kristina, baizik eta Nieves.
Guardia Zibilaren aginduak arazoak ekarri zizkizun aurrerago?
Basauriko ikastolara joan nintzen, eta bi urtez egon nintzen. Hara ere joan ziren guardia zibilak, baina ez zieten sartzen utzi.
Eta 1968an sortu zenuten Iurretako Goiuria ikastola.
1965ean sortu zen Gerediaga elkartea. Kirikiño batzordea zegoen, eta euskal kulturaren gaiak lantzen ziren. Orain nire senarra dena [Justo Alberdi] idazkari moduan zegoen, eta Durangaldeko ikastolen koordinazioa antolatu zuten. Bilerak egiten ziren. Elkarri komentatzen genizkion arazoak eta beharrizanak, eta denen artean erantzuten genuen. Gerediaga oso inportantea izan zen, oinarri legal bat eman zigulako, eta egitura bat: bilerak egiteko lekuak, ordezkariak…
Zer esku hartze izan zenuen Goiurin?
Basauritik etorritakoan, erabaki nuen hamar bat urte dedikatuko nizkiola familiari. Eskolarekin ez zen nahikoa euskara berreskuratzeko, eta koloniak antolatzen genituen. Nik lagundu egiten nuen. Kooperatiba 1972an legeztatu zen, gure umeak sartu ziren, eta harreman handiagoa izan nuen. Istripu bat egon zen ikastolako patioan: ume bat hil zen, eta andereñoak baja hartu zuen, eta niri eskatu zidaten ordezkatzeko hiru bat hilabetez. Iurreta oso erdalduna zen, nahiz eta askok euskaraz jakin. Euskarari lotuta egon naiz beti; hori izan da nire kezkarik handienetako bat. Orain askoz konprometituago dago jendea, baita administrazioa ere.
1981ean itxi zen. Zergatik?
Eskolaurrea bakarrik izan zuen, eta Lehen Hezkuntza Durangoko ikastolan egiten zen. Bageneukan gogoa herrian bertan gelditu zitezen umeak, herria indartzeko. Leku gehiago behar genuen ikastolan, geneukan lonjarekin ez zen nahikoa. Justu Eusko Jaurlaritzak ikastola txikiei eskaini zien sare publikoarekin fusionatzea. Ikastolarik txikienek ez zuten beste irteerarik izan.
Zer baldintzatan fusionatu zen?
Ikastolaren lerro pedagogikoak bete behar zituen. Hamar urterako konpromisoa hartu zen, eta jarraipen batzorde bat sortu. A ereduko eskola batekin elkartuko ginen. Jaurlaritzaren konpromisoa izan zen urtean A ereduko maila bat irtengo zela, eta euskarazko bat sartu. Beraz, pixkanaka-pixkanaka euskal eskola bat izango zen bakarrik, publifikatuta. Ondo joan zen.
Ikastolari buruzko liburua argitaratu duzue orain.
Ikastolaren izena ahaztuta egon da, ez da ezagutzen garai hori. Pena apur bat ere badaukat transmisio hori ez dagoelako. Euskararekiko konpromisoa eta euskal eskolarekikoa hor daude, baina ikastolarekiko konpromisoa galtzen joan da. Pentsatu genuen transmisio hori egiteko informazioa eman behar zela. Senarrak eta biok gogo hori geneukan 2017tik. Baina ez genuen ikusten nola egin. Gerediagara jo genuen, baita Anboto-ra ere.
Ikastolekiko konpromisoa galduz joan da, oro har? Nola ikusten duzu egoera?
Uste dut gizartea asko aldatu dela. Ikastolistak izan direnek ere ideologia politiko baten arabera juzgatzen dute ja, ez hizkuntzaren orduko egoeraren arabera. Orain, eztabaida da publikoaren eta pribatuaren artekoa, baina kontua ez da hori. Iurretan guztiak ez zeuden oso konbentzituta ikastola publifikatzearekin, instituzioekin ez ginelako fidatzen. Oraingoekin fida daiteke? Beldurra beti dago instituzioen eskuetan uzten denean. Egia esan, alde batera utzita daukat gaia, ez dut juizio argi bat.
Ikastolak ez dira sartzen publikoaren eta pribatuaren logika horretan, beraz?
Ikastolak pribatuak izan dira, orain itunpekoak, baina herrigintzari lotuak; nik ez dut herrigintzari lotua ikusten, adibidez, Deustuko Unibertsitatea. Beste kontzeptu bat da. Aurten, Abusu ikastolan egin da Ibilaldia, eta dirua eskatu zuten ez dakit zer egiteko; ba nik ikastolen mugimenduko jendeari entzun diot esaten bere garaian publifikatzea zutela. Min handia eman dit horrela justifikatzeak. Durango ikastola itunpekoa da, ados, baina herriari eman dion zerbitzua ez dio ikastetxe pribatu batek ere eman: eraikinari dagokionez, gizarte mailan ere bai, euskalduntzearen munduan eta kulturan. Erabilera oso publikoa dauka; nik horren defentsa egiten dut. Horregatik esaten dut niretzat ez dela pribatua Durangoko ikastola.
Hezkuntza Lege berriarekin polemika izaten ari da, ikastolei emango dien lekuagatik.
Dirua ematen duenak ezartzen ditu baldintzak. Publikoek egiten dituzten erreibindikazioak dira: dirua partekatzen bada, arazoak ere bai. Eta logikoa da. Publikoak karga handia daukalako migratzaileei dagokienez, adibidez. Ikastolek aukera daukate hartzeko edo ez, ordaindu egin behar delako, eta migratzaile batzuek ez dute dirurik ezta jantokiko bazkaria pagatzeko ere. Nora doa migratzailea? Publikora. Baina negoziatu beharko lirateke kuotak.
Egoera hori nola bizi izan zenuen irakasle garaian?
Seigarren mailakoak nituen ikasturte batean; martxoan, gelara ekarri zuten Cadiztik [Espainia] zetorren bat, eta nik protestatu egin nuen. Seigarren maila batean, euskaraz ez dakiena sartzea… Esango didazu nori egiten dion mesede: ez hari, ez beste guztiei. Hasieran, inspektoreak esan zidan derrigortuta nengoela. Non dago hor balorazio pedagogikoa? Kostatu egiten da halako jendearen boterean uztea proiektu sendo bat, kostatu zaizuna. Noski, arau horiek Madrilek ipinita datoz. Ematen du Jaurlaritzak agintzen duela hezkuntzan: gezurra eta galanta, gainera. Hemen ezertan ez du agintzen Jaurlaritzak Madrilek ez badu baimena ematen aurretik. Hezkuntza Legearen filosofiak oso polita dirudi: eskolak berak egingo du bere curriculuma. Hori esanda, ematen du askatasun guztia daukazula. Gezurra da.
Nola kudeatu eleaniztasuna?
Gure eskolan, ingelesez ematen genuen Sukaldaritza, edo gazteleraz Historia. Ez da nobedadea. Baina herri bat hizkuntza errekuperatzen ahalegintzen ari denean, nola eska daiteke ordu berak banatzea hizkuntza bakoitzari? Nire identitatea euskaraz eraiki nahi dut, beste guztiak ongi etorriak baino ez dira. Ez da proportzio horretan erabiltzen telebistan, prentsan, Interneten… |
2022-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/215086/europako-funtsetatik-1090-milioi-euro-jaso-dituzte-arabak-bizkaiak-eta-gipuzkoak.htm | Ekonomia | Europako funtsetatik 1.090 milioi euro jaso dituzte Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak | Eusko Jaurlaritza kexu da funtsen banaketa oso motel doalako, eta etsita dago Espainiako Gobernuaren banaketa zentralistarekin. | Europako funtsetatik 1.090 milioi euro jaso dituzte Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak. Eusko Jaurlaritza kexu da funtsen banaketa oso motel doalako, eta etsita dago Espainiako Gobernuaren banaketa zentralistarekin. | Iristen ari dira, baina behar baino motelago eta eskasago. Hori da, laburbilduz, Eusko Jaurlaritzak Europako Batasuneko Next Generation funtsei buruz egin duen balorazioa. Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak egin du, Eusko Legebiltzarraren funts horien egoeraz egindako agerraldian.
Diru horiei buruz mintzatzen den aldiro egiten duen bezala, funtsen kudeaketari buruz Espainiako Gobernuak ezarritako irizpideak kritikatuz hasi du agerraldia Azpiazuk. Jaurlaritza kexu da Madrilek diruaren banaketa zentralizatu duela, eta kontrakoa egin beharko lukeela uste du, deszentralizatu: «Autonomien estatutuaren funtsa errespetatzeaz gain, kudeaketa arinagoa izango zukeen».
Baina gauza bera hainbeste aldiz alferrik eskatu ondoren, etsipen puntu batekin mintzatu da sailburua. «Formula dagoena da, eta oraintxe oso pragmatikoak izan behar dugu, eta ahalik eta Europako funts gehien erakartzen saiatu».
Eginahal horren emaitza 1.090 milioi euro dira, Espainiako Gobernuak banatutako diruen %4,79. Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak Espainiako Erresumaren ekonomian duen pisutik behera (%5,9), baina biztanle kopurutik gora (%4,6).
Jaurlaritzak, 856 milioi
Diru horren zatirik handiena Jaurlaritzak jaso du, 856 milioi euro, baina Azpiazuk azaldu du horien banaketari buruz ezer gutxi erabaki dezakeela Gasteizko gobernuak, helburu finalista duelako. Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 143 milioi euro gastatuko ditu zuzenean, eta tokiko erakundeek 90 milioi eskuratu dituzte.
Jaurlaritzak jasotako dirutik, 266 milioi banatuak ditu, diru laguntzen deialdien eta kontratuen bidez nagusiki. Urtearen bigarren erdian beste 289 milioi euro banatzeko deialdiak izango direla aipatu du Azpiazuk.
Oro har, ordea, Europako funtsen exekuzioa oso motel doala ziurtatu du sailburuak. Europako Batzordearen kontabilitatearen arabera, iaz 2.400 milioi euro baizik ez zituen exekutatu Espainiak. MRR funtsetatik 2021. eta 2022. urteetan Espainiak jaso beharreko 52.000 milioietatik 23.000 milioik (%44) dagoeneko badute helburu bat, «baina horrek ez du esan nahi exekutatuta daudenik».
Datuak «oso kezkagarriak» iruditu zaizkio Azpiazuri. Horregatik, Madrili eskatzen ari da abian dauden prozesuak bizkortzeko, «funtsak garaiz eta modu onean iristeko Euskadiren sare sozial eta ekonomikora, hori baita garrantzitsuena».
ESEPEen diruaren zain
Erakunde publikoek jasoko duten diruaz gain, enpresetara, ikerketa zentroetara eta beste erakunde pribatuetara joango diren diruak daude, ESEPE izeneko programa estrategikoetan bilduta. Azpiazuk azaldu du dagoeneko 11 ESEPE onartu dituela Madrilek, «baina haien garapena hasieran dago, eta, batetik bestera desberdintasun handiak daudenez, ekoizpen sarean ezinegona hedatzen ari da». Jaurlaritzak ez ezik, Espainiako Bankuak eta Airef kontu publikoen ikuskatzaileak ere ohartarazi dute atzerapen horrek kalte egiten diola funtsek izango duten eragin ekonomikoari.
Espainiako Gobernuak onartutako ESEPEen artean, bi daude aurreratuen, eta «garrantzi handikoak dira euskal ekonomiarentzat»: ibilgailu elektrikoarena eta abangoardiako osasunarena. Hiru lurraldeetako 80 enpresak eta ikerketa zentrok eskatu dute dirua beren proiektuetarako.
Ibilgailu elektrikoaren programan, ibilgailuen fabrikazioaren balio kate osoa ordezkatzen duten enpresak aurkeztu dira, eta bi aipatu ditu Azpiazuk: Irizar, Capital egitasmoarekin, eta Mercedes, Basquevoltekin. Deialdia ebazteko zain daude.
Abangoardiako osasunaren ESEPEan, berriz, Biodonostiak, Biocrucesek, Bioarabak, CIC Biogunek, Kronikotasunari Buruzko Ikerketaren Nazioarteko Bikaintasun Zentroak eta EHUk lortu dute finantzaketa.
Eskualdeko ESEPEak
Azpiazuk agerraldia baliatu du bere aspaldiko eskaera bat berriro egiteko: eskualdetako ESEPEak egin ahal izatea. Hau da, autonomia erkidegoek beren programa estrategikoak aurrera ateratzeko programa bereziak egin ahal izatea. Izan ere, sailburuak ziurtatu du beretzat estrategikoak diren arlo batzuk ez daudela behar bezala jasota Espainiako Gobernuak erabakitako ESEPEetan, hala nola espezializazio adimenduneko RIS3 estrategian.
Eskualdeko ESEPE horiek egin ahal izateko bidea Next Generation planeko maileguak izan daitezkeela adierazi du Azpiazuk. Transferentzietan banatutako diruaz gain, EBk 70.000 milioi euroren maileguak jarriko ditu Espainiako Gobernuaren eskura bigarren epe batean. Diru horren banaketari buruzko asmoak «erabateko hermetismoz» ari da lantzen Madril, Jaurlaritzaren ustez. |
2022-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/215087/guraso-bakarrek-eskubide-berberak-nahi-dituzte-beren-umeentzat.htm | Gizartea | Guraso bakarrek «eskubide berberak» nahi dituzte beren umeentzat | Guraso bakarrek ez dute modurik beste gurasoaren hamasei asteko baimena hartzeko. Diskriminazioa igartzen dute ustez neutroak diren arauetan ere. | Guraso bakarrek «eskubide berberak» nahi dituzte beren umeentzat. Guraso bakarrek ez dute modurik beste gurasoaren hamasei asteko baimena hartzeko. Diskriminazioa igartzen dute ustez neutroak diren arauetan ere. | Guraso berrientzako aldaketa handia sartu zen indarrean 2019ko azaroan: hamasei astera luzatu zuten erditu ez zen gurasoari zegokion baimen ordaindua —ordura arte, zortzi astekoa zen—. Hau da, parekatu egin ziren amaren baimena eta bigarren gurasoarena. Guraso bakarreko familiek, ordea, hamasei asteko baimena dute oraindik ere: ezin dute berek hartu beste gurasoari dagokion zatia. Ondorioz, uste dute beren haurrek ez dituztela gainerakoen eskubide berberak, denbora gutxiago egon daitezkeelako gurasoarekin. Espainiako Auzitegi Gorenera iritsi da gaia, eta hark emango duen ebazpena funtsezkoa izango da.
Auzitegietako bidea hartu duten horietako bi dira Alazne Zumeta donostiarra eta Jaione Yera Hernanin bizi den bergararra. Bikotekiderik gabe izan dira ama: sei hilabeteko bikiak ditu Zumetak, eta hiru hilabeteko umetxoa Yerak. Amaituta edo amaitzear daukate amatasun baimena, baina oraindik ez dakite beste hamasei asteak izateko aukerarik izango duten edo ez. Legearen arabera, baimen horiek umeak urtebete egin baino lehen erabil daitezke, eta oso litekeena da beren umeek adin hori gainditua izatea erabakia jakiten dutenerako.
Madres Solteras por Eleccion elkarteko (AMSPE) kideak dira biak, eta elkarte horren kolaboratzailea da emakumeen eta haurren eskubideetan espezializatutako Eme Abokatuak taldea. Hango abokatuek azaldu dutenez, Gipuzkoako guraso bakarrek Donostia edo Eibarko epaitegira jo behar izaten dute aurrena hamasei asteak eskatzeko. “Epaitegi bakoitzak bere irizpideak ditu, eta alde edo kontra ebatz dezakete”.
Horren gainetik dago EAEko Auzitegi Nagusia, eta guraso bakarren aldeko epaiak eman ditu orain arte hark; Espainiako Estatuko auzitegi nagusi batzuek, berriz, kontrakoa egin dute; gutxi gorabehera, erdi eta erdi izan dira orain arteko epaiak. Beste urrats bat gora egin, eta Espainiako Auzitegi Gorenera jo du Gizarte Segurantzak; gainera, euskal herritar baten kasuari lotuta. “Auzitegi horrek ebazten duenak sortuko du jurisprudentzia”, esan dute Eme Abokatuak taldekoek.
Luze jotzen du epaitegiko bideak; badaude 2023rako aurreikusitako epaiketak ere. Abenduan izango du berea Zumetak. Amatasun baimena, ordea, apirilaren 30ean amaitu zitzaion. Haren esanetan, beste gurasoari ematen zaizkion hamasei asteak eskatuta, denbora aldetik eta ekonomikoki abantailak nahi izatea leporatzen diete maiz guraso bakarrei. “Baina ez gara geure buruari buruz ari; guk nahi dugun bakarra da gure umeek beste haurren aukera berbera izatea gurasoekin egoteko”.
Amatasun baimena datorren astean bukatuko zaio Yerari. Epaiketa datarik ez du oraindik. “Nik aurkeztutako demandan jasotzen da orain behar dudala umearekin egoteko denbora, ez hazten denean, baina motel joaten dira kontuak”. Hain zuzen ere, zenbait ikerketak erakusten dute umearentzat oso garrantzitsuak izaten direla lehen hilabeteak, gurasoekin atxikimendua egiteko eta abar. Edoskitzearen onurak ere erakunde eta ikerketa ugarik nabarmentzen dituzte; demandetan, argudio horiek sartzen dituzte abokatuek, gauzak azkartzen saiatzeko.
Jaione Yera.
Amatasun baimena hartuta zegoela, langabezian geratu zen Zumeta, eta ez da lanera itzuli. “Azkenean, gaitz erdi: behintzat, umeekin egon naiteke; bestela, eszedentzia bat hartu beharko nuen”. Hala egingo du Yerak. Kooperatiba batean lan egiten du, eta lau hilabeteko eszedentzia hartuko du; tarte horretan, beraz, ez du diru sarrerarik izango. “Nik aukera izango dut, baina ziurrenik denek ezingo dute gauza bera egin; enpresak ere ez dit eragozpenik jarri, baina, legeak lege, toki batzuetan eszedentziak ez daude batere ondo ikusita”.
Batzar nagusien eskaera
Bi amek azaldu dute hainbat uste oker daudela gizartean; esate baterako, guraso bakarrek diru laguntzak izaten dituztela. Ez dagoela halakorik diote; are gehiago, ustez neutroak diren laguntza orokorretan guraso bakarrak diskriminatzen direla.
Horri lotuta, Gipuzkoako Batzar Nagusiek hilabete honetan eman diote oniritzia guraso bakarreko familiaren titulua erregulatuko duen arau esparrua ezartzeko eskaerari. Era berean, batzar nagusiek beharrezkotzat jo dute guraso bakarreko familiaren, guraso bakarreko bizikidetza unitatearen eta guraso bakartasun egoeraren kontzeptuak argi eta garbi definitzea, “hartara euskal erkidegoarentzat jarduera irizpide homogeneoa bermatzeko”.
Eme Abokatuak taldeko kideentzat badu garrantzia eskaera horrek. Definitu gabe egotearen eraginez, arauak sortzen direnean —arau ekonomikoak…—, familia tradizionala hartzen dela eredutzat azaldu dute, eta baztertu egiten direla gainerakoak. Eta gogoratu dute berdintasuna eta diskriminaziorik eza funtsezko eskubideak direla. “Ezin da inor baztertu edozein motatako familiako kide izateagatik. Eta kasu honetan sexu diskriminazioa ere egoten da, guraso bakar gehien-gehienak emakumeak izaten direlako”.
Abokatuen arabera, 1/2022 Legeak, Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako Legearen bigarren aldaketa egiten duenak, hainbat kontu aipatzen ditu guraso bakarreko familiei lotuta: kontziliaziorako zailtasun erantsia dutela, aisialdi eta atseden programetan kontuan hartu behar direla… “Baina asmo on horiek guztiak garatzeko arauak behar dira, eta, momentuz, ez dago halakorik”.
Adibidez, bi ume dituenez, Zumeta familia ugaritzat hartuko lukete alarguna balitz; ama bakarra izanda, ez. Aspaldi esan zuten agintariek bi seme-alabako guraso bakarrak familia ugaritzat hartuko zituztela, baina oraindik ez dago indarrean neurria. AMSPE elkarteak eskatuta, beken baldintzei buruzko azterketa juridiko bat ere egin zuten Emeko Abokatuak taldekoek, eta ikusi zuten guraso bakarrak diskriminatzen zituztela. Bestelako diru laguntza batzuetan ere bizikidetza unitateak hartzen dituzte kontuan, eta horrek desabantailan uzten ditu guraso bakarrak.
“Bi guraso ume batekin hiru pertsona dira, eta ama bat bi umerekin hiru pertsona dira, baina egoera ekonomikoak ez du zerikusirik horrelakoetan”, esan du Zumetak. Iritzi bera du Yerak ere: “Ez dago laguntza berezirik guraso bakarreko familientzat, eta laguntza orokorretan, baremoetan, guraso bat izan edo bi izan ez dago alderik, nahiz eta etxe batean diru sarrera bat egotea edo bi egotea alde handia izan”.
Arlo ekonomikoa izaten da guraso bakarren kezka nagusietako bat. “Zu lanik gabe geratuz gero, etxean ez dago dirurik. Edo murrizketa bat edo eszedentzia bat hartuz gero, eragin ekonomikoa dauka; baina, aldi berean, lanean bazaude, ezin zara umearekin egon…”, esan du Yerak. Gainerako familiekin alderatuta, kontziliazio gastuek soldataren proportzio handia hartu ohi dute guraso bakarreko familietan.
Nola azaldu umeari
Diru laguntzak kobratzen dituztelako ideia faltsua ez ezik, beren familia ereduaren inguruko bestelako uste oker batzuk ere badaudela esan dute bi amek. “Batzuek uste dute umearen begi kolorea eta abar aukeratu ahal ditugula…”, kontatu du Yerak. “Ausarta” dela ere behin baino gehiagotan esan diote. “Ez dakit zergatik esaten didaten hori. Bakarrik edukitzeak beste zailtasun batzuk ditu, baina ume bat izateko erabakia gehienek ondo hausnartuta hartzen dutela esango nuke”. Aitona-amonen erreakzioak eragiten zion zalantza txiki bat, adinagatik; ez zekien nola hartuko zuten. “Nire harridurarako, amonak esan zidan oso ondo egin nuela, horrela umea nirea izango dela”.
Aitari buruzko galderak ohikoak izaten direla esan du, berriz, Zumetak. “‘Aitaren antza izango du, zer zure antzik ez du’ eta halakoak esaten dizkidate”. Edo pluralean hitz egiten diote: ‘Pozik egongo zarete’, eta halakoak esanez. “Beti ez dut jakiten zer egin: edo azaldu ama bakarra naizela, edo ezer ez esan”. Hala ere, nabarmendu dute oro har ez dutela sorpresa handirik hartu guraso bakar izateari lotuta.
Aurrera begira, ordea, badute kezka bat batak zein besteak. “Buelta asko eman dizkiot umeak nola hartuko duen nik hartutako erabakia; zorionez, gero eta gehiago gara, eta gero eta normalizatuago dago”, adierazi du Yerak. Gauzak txikitatik azaltzeko asmoa du. Zumetak ere esan du “kezkatuta baina lasai” dagoela. “Elkarteak asko laguntzen du: tailerrak, hitzaldiak, gure familia ereduko beste ume batzuekin elkartzeko aukera eta abar ematen ditu. Kezka puntu bat badut, baina badakit baliabideak izango ditudala”. |
2022-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/215088/torturaren-biktimak-aitortzeko-eskatuko-dute-bihar-irunean.htm | Politika | Torturaren biktimak aitortzeko eskatuko dute bihar Iruñean | Nafarroako Torturatuen Sareak deituta, manifestazioa egingo dute. Kultur arloko berrehun norbanako baino gehiagoren eta dozenaka eragileren babesa jaso du mobilizazioak. | Torturaren biktimak aitortzeko eskatuko dute bihar Iruñean. Nafarroako Torturatuen Sareak deituta, manifestazioa egingo dute. Kultur arloko berrehun norbanako baino gehiagoren eta dozenaka eragileren babesa jaso du mobilizazioak. | Nafarroako Torturatuen Sareak deituta, manifestazioa egingo dute bihar Iruñean. Torturaren Biktimak Babesteko Nazioarteko Egunaren bezpera baliatuko dute protestarako, eta lurraldeko tortura kasuen gaineko ikerketetan urrats gehiago egin daitezela eskatzeko. Deialdiak eragile ugariren babesa jaso du, baita kultura arloko berrehun norbanakok baino gehiagok ere. Manifestazioa autobus geltokitik abiatuko da, 18:00etan.
Sarea otsailean jarri zen martxan, «torturatuen sarea ehuntzen hasteko», eta erakunde publikoei eskatzeko biktimak «ofizialki aitortzeko urrats sendoak» egin ditzatela: 1960tik 1978ra arteko torturekin egin bezala, ikertu ditzatela ordutik gaur egun arte egindakoak ere, «hainbeste hamarkadatako inpunitatea amaitzeko». Nafarroako Gobernuaren Bake eta Bizikidetza Zuzendaritzak hilabete hasieran adjudikatu zuen lan hori, eta EHUko Euskal Kriminologia Institutuak egingo du ikerketa, Pako Etxeberriaren gidaritzapean.
Torturak jasandako nafarren errolda bat egiten ere hasi da sarea, eta maiatzean aurkeztu zituen lehen datuak, Nafarroako Parlamentuan. 1960tik 2014ra bitarte torturak jasandako 822 lagunen testigantzak bildu zituzten ordurako, eta 990 tortura kasu egiaztatu. Kopuruak gora egingo duela abisatu zuten, ordea: «Zoritxarrez, datu hori handituz joango da datozen asteetan».
Aurkezpenean, gogora ekarri zituzten Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Espainiaren aurka ezarritako zigorrak. Batetik, Mattin Sarasola eta Igor Portu torturatzeagatik; bestetik, Oihan Ataun, Jon Patxi Arratibel, Xabier Beortegi eta Iñigo Gonzalezen kasuak ez ikertzeagatik. Era berean, torturen eraginez bi lagun hil direla ere nabarmendu dute: Mikel Zabalza eta Antonio Goñi Igoa.
Nafarroako Torturatuen Sareak deitutako manifestazioan parte hartzera deituz, Tortura, demagun epe hori amaitu dela manifestua sinatu dute, beteak beste, Sarai Robles, Montxo Armendariz, Aitor eta Amaia Merino, Garazi Arrula, Abel Azcona Dora Salazar eta Kutxi Romero artistek. Nazioarteko zenbait sortzailek ere babestu dute mobilizazioa; tartean, Noam Chomsky eta Slavoj Zizek pentsalariek. Mobilizazioari atxikimendua eman dietenen artean daude arlo ugaritako dozenaka eragile ere. Tartean, Geroa Bai, EH Bildu, Ahal Dugu, Ezker Batua eta Batzarre indar politikoak eta gehiengo sindikala daude. |
2022-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/215089/janari-pista-galduz-gero-nahi-duena-salduko-digu-sistemak.htm | Bizigiro | «Janari pista galduz gero, nahi duena salduko digu sistemak» | Janaren inguruan «gero eta desinteres handiagoa» ikusten du Edorta Agirrek, Amantala ta mantela liburuaren egileak. Dioenez, «zelofanez ontziratutako produktuek» hartu dute lehengaien tokia. «Horiek zer duten? Sinetsi egin behar, ez baitugu kriteriorik». | «Janari pista galduz gero, nahi duena salduko digu sistemak». Janaren inguruan «gero eta desinteres handiagoa» ikusten du Edorta Agirrek, Amantala ta mantela liburuaren egileak. Dioenez, «zelofanez ontziratutako produktuek» hartu dute lehengaien tokia. «Horiek zer duten? Sinetsi egin behar, ez baitugu kriteriorik». | Asteartean aurkeztu zuen Amantala ta mantela liburua (Pamiela) Edorta Agirrek (Donostia, 1949). Elikadurari lotutako hainbat eta hainbat termino jaso ditu, eta etimologiaz, historiaz, irudiez, balioez eta abarrez jantzi ditu definizioak. Esan du euskararen normalizazioari bultzada bat ematea dela lan horren helburu nagusia: «Egunero denok egiten dugun horretan, profesional guztiek espainolez publikatzen dute».
Amantala ta mantela izenburua jarri diozu liburuari. Badu azpiizenburu bat ere: Philosophia & oilo zopia. Zer esan nahi izan duzu horrekin?
Denak ditu bi aurpegi, jakinduriak ere bai. Gastronomiak, adibidez, ez du elite jakintsu eta dirutsu batzuen ondarea izan behar, baizik eta herritarrena: herritarrek sortu eta gizendu dutelako, eta haiei esker jarraitzen duelako. Euskara ere aldarrikatu nahi dut. Binomialtasunari lotuta, jatetxe handi horietan gizonezkoak izaten dira ospetsuak, nahiz eta emakumezkoak aritu diren Paleolitotik lan horiek egiten. Haserre hori beti izan dut nik. Philosophia eta ardo zopia erabilita, hortik jo nahi izan dut, jolasetik, errealitatetik…
2014an sarean jarri zenituen Elikadura hiztegia eta Elikadura hiztegi entziklopedikoa dira liburu honen oinarriak. Alabaina, paperean orain atera da.
7.000 orriko traste bat zen hiztegia. Mezenas izan zitezkeen guztien ateak jo, eta zentimorik ez. Pentsa ditzakezun horien guztien ateak jo ditut, baina ezer ez. Beharbada, txarrak izango dira hiztegi entziklopediko eta glosario horiek, baina, beharbada, ez, horrelako besterik ez baita egon euskaraz. Uste dut erdaraz egin izan banitu, bestelako harrera bat izango zutela. Ez dakit, eskrupuluak izango dira, beharbada.
Liburuan elikadura arloko termino ugari jaso dituzu. Haien sinonimoak eta gaztelaniazko eta frantsesezko izenak ageri dira, eta, horrez gain, etimologiaz, historiaz, balioez eta abarrez jantziak daude definizioak. Zein helbururekin egin duzu lana?
Helburua da euskararen normalizazioan aurrera egitea. Informatikan, zuzenbidean, arkitekturan, fisikan eta abarretan, euskara sekulako mailarekin doa aurrera; egunero denok egiten dugun horretan —jatea eta edatea, elikagaiak erostea eta prestatzea—, profesional guztiek espainolez publikatzen dute, eta instituzioek limosna emanez gero euskaratuko dute.
Nola osatu duzu liburua?
Urte askoan idatzi dut BERRIAn, eta Argia-n ere bai. Eta nire gai bakarra janarekin zerikusia duen mundu hori izan da. Uste dut nire zazpigarren liburua dela hau. Liburua egiteko motxila bat behar duzu, eta jaso izan dudana tiraderetan sartuz eta antolatuz joan naiz. Oraingo liburua osatzeko zailtasuna, ordea, ez da izan materiala biltzea, kontrakoa baizik: guraizeak eta borragoma hartu eta kimatzea edo enborrak botatzea. Eta nahiko zaila izan da, hamarren batera murriztu behar izan baitut.
Igartzen duzu elikadurari buruzko interesik?
Negozioaren ikuspegitik, bai. Negozioa zer da? Azaloreari eko edo bio jartzea, eta horrela hiru euroan saltzea. Nutrizionistak ere, jeneralean, ez dira profesional jantziak izaten. Sakelakoan kalorien apunteak izaten dituzte, baina irizpide sendorik ez, eta aberasten ari dira. Norbere irudiarena da beste adibide bat: aurrena janaria kendu edo desbideratzen dute, hau da, ogia jan ordez, espeltazko ez dakit zer, gure aitona-amonek ezagutzen ez zituzten produktuak. Oso sanoak dira? Ez dakit, baina balio dute enpresa batzuek sekulako dirutzak egiteko.
Gainerakoan, galtzen ari al da elikadurari buruz zegoen jakintza?
Gero eta desinteres larriagoa dago, bai. Etxe batzuk sukalderik gabe egiten ari dira aspalditik. Elikaduraren desnaturalizazioa edo desegituraketa ere gertatzen ari da: ordu jakin batean ez bazkaltzea edo afaltzea, denek elkarrekin ez jatea, oilaskoak bezala hemen ale bat eta han beste bat jatea… Lapurdin izan naiz aste honetan, eta 12:00etan ez zegoen inor kalean, denak etxera zihoazen bazkaltzera: hori da geure burua aintzat hartzea. Hasten bagara berdin du pentsatzen, irabazten duena sistema da, ez gu. Erabakiak oinarririk gabe hartzea ez da askatasuna, batzuetan ergeltasuna da. Eta elikadurarekin hori gertatzen ari da.
Zer esan nahi duzu horrekin?
Jendeak ez daki sukaldean ibiltzen, ez daki guisar euskaraz esaten, sukaldatu atzo goizean asmatu zuten sukaldaritzaz ezer ez dakitenek… Panorama kezkagarria da: janari pista galduz gero, nahi duena salduko digu sistemak; esaterako, ekilore olio litroa hiru eurotik gora. Zergatik? Errusiaren eta Ukrainaren arteko liskarragatik? Inongo arrazoirik gabe gero eta garestiago bihurtzen ari da jana. Guk, berriz, gero eta gutxiago dakigu lehengaiak prozesatzen. Gure garaian, gauza gutxi batzuk egoten ziren dendan: bakailaoa, garbantzuak, txokolate tableta, sagarrak eta ez askoz gehiago, eta ondo bizi ginen. Orain ez dago lehengairik, produktuak daude: zelofanez ontziratutako produktuak. Horiek zer duten? Sinetsi egin behar, ez baitugu kriteriorik. |
2022-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/215090/labek-nafarroako-barne-zuzendariaren-dimisioa-eskatu-du.htm | Gizartea | LABek Nafarroako Barne zuzendariaren dimisioa eskatu du | Sindikatu abertzalearen irudiko, «premiazkoa» da suhiltzaileen zerbitzua berrantolatzea eta indartzea. Salatu dute baso suteetan ez dela egon aurreikuspenik eta alertarako gaitasunik. | LABek Nafarroako Barne zuzendariaren dimisioa eskatu du. Sindikatu abertzalearen irudiko, «premiazkoa» da suhiltzaileen zerbitzua berrantolatzea eta indartzea. Salatu dute baso suteetan ez dela egon aurreikuspenik eta alertarako gaitasunik. | LABek salatu du berdin diola alerta egoera zero mailakoa (leunena) edo laugarren mailakoa (larriena) izan, «beti berberak» baitira Nafarroako Suhiltzaileen Zerbitzuak eskura dituen langileak eta baliabide materialak. «Larrialdi egoera bat aktibatu ala ez, guardiako suhiltzaileen kopurua gutxieneko zerbitzuena da», nabarmendu du Urko Araiz suhiltzaile zerbitzuko LABeko ordezkariak.
Ikusi gehiago: Oihan Mendo, Garesko alkatea «Amorrua eta pena dugu, altxor ekologiko bat galdu dugulako»
Gaur Iruñean emandako prentsaurrekoan, adibide gisa jarri du ekainaren 14an Leire mendilerroan sutea piztu zenean Zangozako parkean hiru suhiltzaile baino ez zeudela laneko txandan. «Hori da ezarritako gutxienekoa, eta, praktikan, egunerokoan gehienekoa dena».
LABek azpimarratu du urteak daramatzatela zerbitzuaren gabeziak salatzen, eta bi asteotan bizitako egoerak «inoiz baino nabarmenago» utzi duela gabezia hori. Adibidez, langileei dagokionez, «orain dela hogei urteko langileria bera» mantentzen da: hiru suhiltzaile parke bakoitzeko. «Hori ez da nahikoa egun ditugun zerbitzu guztiei erantzuteko».
Baso suhiltzaile gutxi
Baso suhiltzaileak ere falta direla deritzote. «Salatu nahi dugu kanpainetarako gutxieneko langileak kontratatzen dituztela oraindik ere, eta hori ez dela nahikoa». Gaineratu dute atal hori egonkortzeko egin den deialdi prozesua ez dela nahikoa.
Agintariei dagokionez, salatu du egitura operatiboa «oso kaskarra» zela legealdi hasieran, eta orain are gehiago okertu dela. «Barne Zuzendaritza Nagusiak epe laburreko konponbideak baino ez ditu bilatu 2020-2023 aldiko Plan Estrategikoan atzemandako okerrak zuzentzeko. Adibidez, gaur egun, buruzagitza operatiboen %50 aldi baterako okupatuta daude».
Horregatik, Amparo Lopez Nafarroako Gobernuko Barne zuzendariaren dimisioa eskatu du, baso suteen kasuan ez delako egon aurreikuspenik, ezta alerta gaitasunik eta prebentzio neurririk ere. Sindikatuaren aburuz, Suhiltzaileen Zerbitzua indartu eta berrantolatu beharko litzateke.
Talde espezialista
Adibidez, LABek uste du talde espezialista bat sortu beharko litzatekeela oihanetako suteak itzaltzeko eta prebentziorako. Gainera, helikopteroetan aritzen den taldean langile gutxiago daude, eta horrek erantzuteko gaitasuna apaltzen du. «Egitura, langile eta antolakuntza gabeziei, babes eta segurtasun ekipamenduetan, parkeetan, ibilgailuetan eta ordainsarietan egindako inbertsioa hobetzeko beharra gehitu nahi diegu, 2002. urtetik aurrera suhiltzaileen kasuan gelditu egin baitira», aipatu du Urko Araizek. |
2022-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/215091/ukrainako-tropak-sievierodonetsketik-erretiratuko-dira-kieven-arabera.htm | Mundua | Ukrainako tropak Sievierodonetsketik erretiratuko dira, Kieven arabera | Errusiari Sievierodonetsk guztiz hartzea falta zaio Luhansk probintzia oso-osorik kontrolpean edukitzeko | Ukrainako tropak Sievierodonetsketik erretiratuko dira, Kieven arabera. Errusiari Sievierodonetsk guztiz hartzea falta zaio Luhansk probintzia oso-osorik kontrolpean edukitzeko | Ukrainako agintariek Sievierodonetsk hiritik (Luhansk oblasta) erretiratzeko agindu diete gaur euren tropei. Donbass eskualdean dagoen hiri hori gudu zelai bilakatu da azken asteotan; izan ere, Errusiari Sievierodonetsk guztiz hartzea falta zaio Luhansk probintzia oso-osorik kontrolpean edukitzeko. Bada, itxura guztien arabera, Errusiako armadak hiria erabat okupatuko du aurki.
«Tamalez, Ukrainako tropak Sievierodonetsketik erretiratu beharko ditugu. Gure defendatzaileek jasoa dute agindua», idatzi du Serhiy Haidai Luhanskeko Eskualde Administrazioko buruak Telegram kontuan. Horrez gain, Errusiako soldaduek hiria «ia suntsitu» dutela zehaztu du. «Azpiegituren %90 txikituta daude».
Hiriko Azot lantegi kimikoan gotortuta dauden bostehun bat zibilen inguruan —Kievek emandako datua—, berriz, ez dute xehetasunik eman. Hori bai, Nazio Batuen Erakundeak salatu izan du Azoten dauden herritarrak «oso larri» daudela: «Janaririk eta urik gabe geratzen ari dira».
Kieven arabera, Errusiako soldaduak Lisitxanskera doaz orain, hegoaldetik, Zolote eta Toxkivka herrietatik barrena. Halaber, Moskuk Mikolaivka herria kontrolpean hartu dutela baieztatu du Luhanskeko gobernadoreak, Reuters agentziak jasotakoaren arabera.
Errusiak oldarraldiekin jarraitzen du Ukraina ekialdeko Donetsk eta Luhansk eskualdeen erabateko kontrola lortzeko, eta, gisa horretara, lehorreko korridore bat osatzeko Donbasstik Krimeara —2014an Errusiarekin bat egin zuen—. Kievek salatu duenez, Ukrainak Itsaso Beltzaren ipar-mendebaldean dituen nabigazio ibilbideak «blokeatzeko» asmoa du Kremlinek.
Moskuren kontrolpean dagoen Kherson hirian (hegoaldea), bestalde, Kremlinek salatu du bere aldeko funtzionario bat hil dela «atentatu batean, bonba-auto bat lehertu ostean», Interfax Errusiako berri agentziak jakinarazi duenez.
Arma gehiago Ukrainari
AEBek 425 milioi euroren armaz hornituko dute Ukraina: hamahirugarren laguntza militarra da Errusiak otsailaren 24an Ukrainan erasoaldia hasi zuenetik. Etxe Zuriaren arabera, arma sorta horretan, besteak beste, HIMARS misilak jaurtitzeko sistema gehiago daude, baita dozenaka mila munizio ere, Ukrainak bere kostaldea defenda dezan. Guztira, 5.790 milioi eurokoa da Washingtonek Kievi egindako ekarpen militarra. |
2022-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/215092/ukrainako-gerrak-eta-inflazioak-ez-dute-moteldu-nafarroako-ekonomia.htm | Ekonomia | Ukrainako gerrak eta inflazioak ez dute moteldu Nafarroako ekonomia | Lehen hiruhilekoan %1 hazi da, aurreko hiruhilekoko erritmo berean, industriak eta zerbitzuek bultzaturik. | Ukrainako gerrak eta inflazioak ez dute moteldu Nafarroako ekonomia. Lehen hiruhilekoan %1 hazi da, aurreko hiruhilekoko erritmo berean, industriak eta zerbitzuek bultzaturik. | Apirilean aurreratutakoa berretsi du Nastatek. Oraingoz, inflazioak eta otsailean hasitako Ukrainako gerrak ez dute eragin handirik izan Nafarroako ekonomiaren dinamismoan. Alde batetik, lehen hiruhilekoan iazko azken hiruhilekoko erritmo berean handitu da BPGa. Bestetik, urte arteko tasari dagokionez, hazkundea %6,5ekoa da
Ekonomiak bi alde ditu, eta, eskaintzari dagokionez, industriak (+%7,4), eraikuntzak (%6,8) eta merkatu zerbitzuek (+%9,3) igoera handia izan dute iazko datuekin alderatuta —zerbitzuek, oro har, %7 egin dute gora—. Iazko lehen hiruhilekoan pandemiaren ondorioz murrizketak indarrean zeudenez, alderatze horren ondorio ere bada igoera. Hala, ostalaritzaren eta administrazio zerbitzuen jarduera igo da gehien.
Eskariaren atalean, sendien kontsumoa hiru hamarren jaitsi da iazko azken hiruhilekotik aurtengo lehen hiruhilekora; %4,4koa da hazkundea urtarriletik martxora bitartean. Inbertsioa, berriz, sei hamarren igo da, eta adieraz dezake oraingoz inflazioak, gerrak eta hornidura kateetako arazoek ez dutela enpresen inbertsio ahalmena geldotu.
Bide beretik, esportazioak %5,9 handitu dira urtebetean, urtarriletik martxora arteko epean. Batik bat industria jarduerak azaldu du dinamismorik handiena kanpo merkataritzan. Epe berean, inportazioak %2,9 handitu dira. Nastaten arabera, esportazioen eta inportazioen alde positiboa handitu da lehen hiruhilekoan.
Enplegua, berriz, %5,2 handitu da lehen hiruhilekoan, Nastaten arabera. Eraikuntza eta merkatu zerbitzuak izan dira lanpostu gehien sortu duten bi sektoreak: %6 eta %6,5, hurrenez hurren. Industrian %2 handitu da lanpostu kopurua, eta lehen sektorean, %0,2. |
2022-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/215093/osakidetzak-bere-burua-hiltzen-saiatu-direnen-arreta-hobetzeko-prozedura-bat-ezarri-du.htm | Gizartea | Osakidetzak bere burua hiltzen saiatu direnen arreta hobetzeko prozedura bat ezarri du | 'Oraintsuko Suizidio Ahaleginaren Kodea' deitzen da prozedura, eta Osakidetzako sare osoan dago erabilgarri. Suizidioa prebenitzeko online ikastaro bat ere ari da antolatzen Osakidetzaren Osasun Eskola. | Osakidetzak bere burua hiltzen saiatu direnen arreta hobetzeko prozedura bat ezarri du. 'Oraintsuko Suizidio Ahaleginaren Kodea' deitzen da prozedura, eta Osakidetzako sare osoan dago erabilgarri. Suizidioa prebenitzeko online ikastaro bat ere ari da antolatzen Osakidetzaren Osasun Eskola. | Oraintsuko Suizidio Ahaleginaren Kodea jarri du martxan Osakidetzak, beren buruaz beste egiten saiatu direnen arreta eta jarraipena hobetzeko helburuarekin. Prozedura Osakidetzako sare osoan dago erabilgarri, eta beren burua hiltzen saiatu den pazienteari psikiatra arduradunak alta ematen dion momentuan aktibatzen da. Alerta pazientearen historia klinikoan ezartzen da, eta erreferentziazko Osasun Mentaleko Zentroari eta Osasun Kontseiluari ematen zaie gertakariaren berri.
Horrela, alta jaso ondoren, 48 orduko epean Osasun Kontseiluko Erizaintzako profesional baten deia jasoko du pazienteak, haren egoeraren berri izateko, eta, behar izanez gero, laguntza emateko. Pazienteak, gutxienez, beste bi dei jasoko ditu, handik 15 eta 30 egunera. Horrez gain, alta jaso eta gehienez hiru egunera, Osakidetzaren dei bat jasoko du, Osasun Mentaleko profesional batekin hitzordu bat lotzeko.
Suizidioa Prebenitzeko Euskadiko Estrategiaren barruan sartzen da prozedura, baita Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan pandemia ondorengo garaiko osasun mentalari buruzko dokumentu estrategikoan ere.
Suizidioa prebenitzeko online ikastaroa
Suizidioa prebenitzeko ikastaro bat ere ari da antolatzen Osakidetzaren Osasun Eskola. Online izango da, hiru ordukoa, eta modulu teoriko bat eta lau kasu praktiko izango ditu. Ikastaroa suizidio jokabidea izan dezaketen kolektibo kalteberekin harremanetan dauden profesional ez-sanitarioei eta sanitario ez-klinikoei dago zuzenduta.
Ikastaroan suizidio jokabidearen inguruko oinarrizko kontzeptuak azaltzen dira, besteak beste, gizarte eragileek arriskuan dauden pertsonak hobeto detektatzeko, eta hasierako laguntza emateko. Aurreikusten da aurten sei ikastaro eskaintzea, eta, bakoitzean, 500 plaza eskaintzea.
250 lagunekin egindako esperientzia pilotu batean dago oinarrituta ikastaroa, eta Euskadiko Suizidioa Prebenitzeko Estrategiaren gomendioei jarraituta diseinatu dute.
Osasun sailburuak eman du Oraintsuko Suizidio Ahaleginaren Kodearen eta ikastaroaren berri, Bizkaiko Osasun Mentaleko Sareak antolatutako Osasun Mentaleko XII. Jardunaldietan. |
2022-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/215094/gorenak-atzera-bota-du-kubatiren-eta-latasaren-absoluzioa.htm | Politika | Gorenak atzera bota du Kubatiren eta Latasaren absoluzioa | Auzitegi Nazionalak absolbitu zituen, 1986ko atentatu batekin zerikusirik ez zutelakoan. Gorenak uste du ez zela «azalpen nahiko» eman. | Gorenak atzera bota du Kubatiren eta Latasaren absoluzioa. Auzitegi Nazionalak absolbitu zituen, 1986ko atentatu batekin zerikusirik ez zutelakoan. Gorenak uste du ez zela «azalpen nahiko» eman. | Espainiako Auzitegi Gorenak atzera bota du Antton Lopez Ruiz Kubati eta Jose Miguel Latasa Getaria euskal herritarren absoluzio epaia, eta Auzitegi Nazionalari agindu dio beste ebazpen bat egiteko. Lopez eta Latasa ustez 1986an Aretxabaletan (Gipuzkoa) bi guardia zibil hiltzeagatik epaitu zituzten, baina Auzitegi Nazionalak absolbitu egin zituen 2020ko urrian.
Auzitegi Goreneko Zigor Salak ebatzi du «benetako babes judizialerako oinarrizko eskubidea» urratu zuela Auzitegi Nazionalaren ebazpenak, ez zuelako «azalpen nahiko» eman absoluzioen alde egiteko. Auzitegiak uste du ez dela argudio nahiko adieraztea Lopezek eta Latasak ezin izan zituztela «hain epe motzean» bi atentatu egin. Izan ere, ordu gutxi batzuk lehenago Ordizian (Gipuzkoa) egindako beste ekintza bategatik epaitu eta zigortu zituzten biak.
Gorena urrunago ere joan da, eta adierazi du Aretxabaletan erabilitako materialean bien hatz markak topatu izana haren «kokapenean edo garraioan parte hartu izanaren zantzua» dela. Hala, kritikatu du Auzitegi Nazionaleko epaimahaiak ez zuela «arrazoizko» argudiorik eman zantzu hori baztertzeko. Azaldu du ez dela «koherentea» biek atentatuan parte hartu izana aztertu ez izana, ezta biak egile izana baztertu izana ere, Aretxabaleta eta Ordizia artean zer distantzia dagoen kontuan hartuta.
Hildako guardia zibiletako baten familiak aurkeztu zuen ebazpenaren aurkako helegitea, eta, Gorenaren ebazpenaren ostean, Auzitegi Nazionaleko epaimahai berak berridatzi beharko du sententzia. |
2022-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/215095/ikusgune-gasteizko-lgtbifobiaren-behatokiari-eman-diote-urrezko-hirukia.htm | Gizartea | Ikusgune Gasteizko LGTBIfobiaren behatokiari eman diote Urrezko Hirukia | EHGAM Euskal Herriko Gay-Les Sexu Askapenerako Mugimenduak hogei urte daramatza sari hori banatzen. Ikastetxeetan sexu aniztasuna lantzearen aurkako jarrerei jaurti diete «trapuzko espartina». | Ikusgune Gasteizko LGTBIfobiaren behatokiari eman diote Urrezko Hirukia. EHGAM Euskal Herriko Gay-Les Sexu Askapenerako Mugimenduak hogei urte daramatza sari hori banatzen. Ikastetxeetan sexu aniztasuna lantzearen aurkako jarrerei jaurti diete «trapuzko espartina». | «Hamaika arrazoi daude Euskal Herri mailan sexu askapenaren alde lan egiten duten pertsona, proiektu, ekimen edota kolektiboak saritzeko». Hala ere, EHGAM Euskal Herriko Gay-Les Sexu Askapenerako Mugimenduak horietatik guztietatik bat aukeratu behar izaten du urtero. Hogei urte daramatza aukeraketa hori egiten eta kolektibo batzuei Euskal Herriko LGTBI borrokari egindako ekarpenagatik Urrezko Hirukia banatzen. Ikusgune Gasteizko LGTBIfobiaren behatokia izan da aurten saritua, hain zuzen.
Taldeak adierazi du proiektua eta berau bultzatu dutenak saritu nahi izan dituztela: «Sari honekin, ikuspegi lokaletik eta herri mugimenduetatik datorren Ikusgune proiektuaren lana eta eredua goraipatzeaz gain, proiektuaren sorreran eta egungo proiektuaren egitekoan jo eta su ari diren pertsonak ere saritu nahi ditugu». Hain zuzen, Sejo Carrascosa Ikusguneko koordinatzaileak izan du saria jasotzeko ardura.
«Trapuzko espartina»
LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Egunaren bueltan eman dute sari hori, baina, egindako lana goraipatzeaz gain, LGBTI pertsonek beren eskubideak osotasunean bizitzeko «oztopoak jartzen dituzten jarrera, diskurtso, politika publiko edota taldeak» seinalatzeko ardura ere hartu dute. Hain zuzen, «trapuzko espartina» jaurtitzen die EHGAMek horiei urtero, eta, aurten, ikastetxeetan sexu aniztasuna lantzearen aurkako jarrerei bota die: «Jarrera horiek giza sexualitatearen aniztasuna ukatzen dutelako, ikastetxeak espazio arrotz eta ez-seguruak izatera bultzatzen dituztelako, genero rol eta estereotipoak ikuspegi esentzialistatik birsortu eta indartzen dituztelako, eta, azken batean, errealitatea bera ukatzen dutelako».
Hala ere, jarrera horiek erreproduzitzen dituzten zenbait norbanakori eta eragileri bota diete saria: «Nazioartean, Hungariako Erdogan bezalako faxistak, Errusiar Estatuaren LGBTfobia, pin parentala aldarrikatzen duen Espainiako VOX alderdi antifeminista eta LGBTfoboa, Ayuso bezalako neoliberal ultraeskuindarra, Castellongo epaile homofoboa edota Abokatu Kristauen Elkartea». Zehaztu dute, hala ere, Euskal Herrian ere badirela halako jarrerak bultzatzen dituzten eragileak: «Euskal Herriko Feminista Erradikalak auto izendatutako taldea, zeinak eskoletara idatzi bat bidali duen, non sexu aniztasuna lantzen duten eragile ezberdinak kriminalizatzen dituzten».
Gorroto delituen gorakada
LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Eguna dela eta, Gehitu Euskal Herriko Lesbiana, Gay Trans Bisexual eta Intersexualen elkarteak ere salatu du sexu orientazioarekin edo genero identitatearekin lotutako gorroto delituak % 46 areagotu direla. Gehituren arabera, erakundeek erantzukizun zuzena daukate horretan: «Zuzenbide Estatua huts egiten ari da LGBTI pertsonen oinarrizko eskubideak babesteko garaian. Izan ere, pertsona horien bizitzeko eskubidea, osotasun fisiko eta moralerako eskubidea eta askatasunerako eskubidea ez daude bermatuta, ezta benetako berdintasunean bizitzeko eskubidea ere». Gaineratu dute urraketa hori areagotu egiten dela trans pertsonen eta «genero identitate edo adierazpen ez normatiboa» dutenen kasuan.
Hori horrela, Eusko Jaurlaritzari eskatu diote «benetako berdintasun legearen proiektua» onartzeko, eta erakundeei, administrazio publikoei eta Fiskaltzari ere eskatu diete LGTBI komunitatearen aurkako gorroto delituei erantzuteko dauden tresnak hobetzeko. Azkenik, erakunde eta administrazio publiko guztiei dei egin diete ekainaren 28an «LGBTI pertsonen oinarrizko eskubideak defendatzearen aldeko konpromisoa adieraz dezaten».
LAB sindikatuak ere dei egin du egun horretan LGTBI kolektiboek antolatutako manifestazioetan parte hartzera, eta lanaren esparrutik begiratu dio auziari: «Lan mundua armairu handi bat da». Azaldu du egun dauden plan edo lege proposamenek bultzatu nahi duten genero eta identitate aniztasuna ez dela lan mundura iritsiko: «Urteak daramatzagu enpresetan sexu eta genero identitateen aldeko proposamenak eta lanketa garatzen, baina oso argi dugu diskriminazioa bukatzeak enpresen esku jarraitzen badu eskubide formalen aitortzak formalismo hutsa izaten jarraituko duela». |
2022-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/215096/parte-hartzea-handitu-egin-da-athleticeko-hauteskundeetan.htm | Kirola | Parte hartzea handitu egin da Athleticeko hauteskundeetan | Hiru hautagaiek bozkatu dute. 21:00etan itxiko dira bozkalekuak eta 23:30ak inguruan jakinaraziko dute nork irabazi dituen. | Parte hartzea handitu egin da Athleticeko hauteskundeetan. Hiru hautagaiek bozkatu dute. 21:00etan itxiko dira bozkalekuak eta 23:30ak inguruan jakinaraziko dute nork irabazi dituen. | Hauteskunde eguna da gaurko Athleticen, eta itxura guztien arabera, aurrekoetan baino bazkide gehiago hurbilduko dira botoa ematera. Hiru dira hautagaiak: Rikardo Barkala, Iñaki Aretxabaleta eta Jon Uriarte. Goizeko 09:00etan ireki dituzte bozkalekuak, eta 13:00ak bitartean bazkideen %17,2k eman du botoa: 6.913 bazkidek (40.257 dira denera botoa emateko eskubidea dutenak). Aurreko hauteskundeekin alderatuta lau puntu igo da parte hartzea, eta litekeena da gaurkoak izatea inoizko parte hartze handiena izan duten bozak. 2011n %65ak bozkatu zuen (bazkide kopurua txikiagoa zen orduan).
Hautagaiek ere bozkatu dute jada. Uriarte izan da lehena 10:00etan, Aretxabaletak 11:00etan egin du, eta Barkalak, 12:00etan. Uriartek esan du nekatuta eta urduri zegoela, lan itzela egin dutela, baina pozik dagoela egindakoarekin. Gainera, txalotu egin du bozketa San Mamesen egitea, eta ez orain arte egiten zen bezala, Ibaiganen.
Barkalak parte hartzeko eskatu die bazkideei, hautagaitzen artean zer hautatu badagoela. Berak ere lan handia egin dutela esan du, eta agerikoa dela hilabeteetako lana dagoela euren hautagaitzaren atzean. Aretxabaleta ere urduri eta hunkituta agertu da. Horrek ere esan du lan handia egin dutela, eta irabazten ez badu, bere proiektua irabazlearen eskuetan utziko duela gaineratu du.
Bazkideek 21:00ak arte izango dute botoa emateko aukera. Ondoren zenbaketari ekingo diote, eta emaitza 23:30erako espero da. Hautagaitza jasotzeko garaian, Uriarte izan zen berme gehien aurkeztu zituena. Faboritoa izan zitekeela zirudien, baina Carlos Acuñarekin gertatutakoaren ostean ez dago hain garbi bazkideen babes hori emango dioten. Uriartek Aviña jarri nahi zuen kirol zuzendari baina horrek sare sozialetan argitaratuak zituen iruzkin matxista eta homofoboengatik atzera egin du.
Edonola, kanpainan entrenatzaile posibleen izenak izan dira ardatz nagusia. Ernesto Valverde edo Marcelo Bielsa izango da Athleticeko hurrengo entrenatzailea, Marcelinoren lekukoa hartuko duena. Athleticeko jokalari ohia Barkalak eta Uriartek lotu dute, eta argentinarra, Aretxabaletak. Beste izen batzuk ere nabarmendu dira, ordea. Atzo, berriz, Barkalak iragarri zuen Jon Moncayola Osasunako jokalaria eramango duela Athleticera, 22 milioi euroko etete klausula osorik ordainduta.
Edozein kasutan, Bizkaiko Hitza-k zale eta bazkideekin hitz egin du eta harrobiaren azpiegitura indartzea eta hura erakargarri egitea eskatzen diote zaleek presidente berriari. |
2022-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/215097/laquoinkesta-anonimoa-daraquo.htm | Kirola | «Inkesta anonimoa da?» | Ia 40.000 bazkide daude deituta Athletic Clubeko hurrengo presidentea aukeratzeko. Parte hartzea %35ekoa izan da 17:00etan, 2018ko datua baino altuagoa (%27,7), baina 2011koa baino zeozer apalagoa (%36). | «Inkesta anonimoa da?». Ia 40.000 bazkide daude deituta Athletic Clubeko hurrengo presidentea aukeratzeko. Parte hartzea %35ekoa izan da 17:00etan, 2018ko datua baino altuagoa (%27,7), baina 2011koa baino zeozer apalagoa (%36). | Kazetari gazte bat futbol zelaiko irteerako atean: «Egun on, jauna, inkestatxo bat Herri Irratiarentzat: noren alde eman duzu botoa?». Aretxabaleta. Uriarte. Aretxabaleta. Barkala. Barkala. Hirukote batek, batera, «Uriarte». Beste batek: «Nik gazteari». «Anonimoa da? Bai?», esan dio barrezka neska gazte batek, oraindik sinistu barik: «Nik Barkalari».
09:00etan zabaldu dituzte ateak San Mamesen, eta bozetara deitutako ia 40.000 bazkideek hiru aukera dauzkate Athleticen hurrengo presidentea aukeratzeko: Ricardo Barkala, Iñaki Aretxabaleta ala Jon Uriarte. Azken asteak beren programak eta proposamenak aurkezten eman dituzte hiru hautagaiek, eta horien arabera hartu dute erabakia hautesleek.
Iñaki Aretxabaletak hedabideei esan die atzo egin zuela berba Bielsarekin. «Zain dago; konfiantza du irabaziko dugula, eta burua Bilbon dauka dagoeneko». Hautagaiak adierazi du gaur dela bozkatzean «hunkitu» den lehenengo aldia. Ricardo Barkalari aurpegiratu dio Osasunako Jon Moncayolaren etete klausula ordaintzeko asmoa iragartzea. «Azken orduko hordagoa egitea zuhurtzia bakoa iruditzen zait. Presidente denak Moncayola kontratatu nahi badu, atzoko adierazpenek kalte egingo diote».
Ez du hala ikusi Barkalak. «Gure adierazpenak guztiz jakitun egin ditugu; jende serioa gara». Atzo esan zuen 22 milioiko klausula ordaintzeko prest dagoela, eta gaur adierazi du kontaktuak izan dituztela jada. Berretsi egin du kanpainan proposatutakoa, «filosofian sartzen diren jokalari onenak» ekartzeko asmoa. Barkalak azaldu du ez dela urduri egon, baina kanpaina «oso luzea» amaitzeko gogoz dagoela, eta «baikor».
Urduri egon da Jon Uriarte, ordea. «Atzo baino askoz gehiago». Goizeko 10:00etan bozkatu du. «Orain bazkideekin hitz egitera joango naiz. Batzuek oraindik galderak dauzkate, eta erantzun egingo diet». Oinez egin du bidea etxetik San Mamesera, maleta batekin. «Arropa aldaketa ekarri dut, izendapenerako».
Gizonezkoak eta familiak
Batez ere gizonak dira bozkatzera joan direnak, eta gehienak, helduak. Badaude, hala ere, familia eroan dutenak, edo senarra laguntzaile eroan duten emakumezko bazkideak. Beste batzuek, adinekoek, seme-alaben eta iloben laguntza behar izan dute bozkatzeko, eta horiek aulkian eroan dituzte hautetsontzietara.
«Nik zoroaren alde bozkatu dut, Bielsaren alde», adierazi dio Vicente Erdoizak BERRIAri. «Beste bi kanpainak penagarriak izan dira, eta proiektuak ere bai», gehitu du, haren ondoan, Aitor Vitasek. «Gainera, txarto egin dute Valverderen botoa zatitzen». Izan ere, Iñaki Aretxabaletaren proiektuan Marcelo Bielsa argentinarra izango da entrenatzailea, eta Ricardo Barkalarenean eta Jon Uriarterenean, Ernesto Valverde.
«Goizean hartu dut erabakia»
«Orain arte zer egin duten jakinda bozkatzea gustatzen zait niri, baina oraingo honetan ez da posible», esan du Mari Karmen Judimendik. Entrenatzaile biak ditu gustuko, eta hiru hautagaien proiektuak «oso antzekoak» direla iruditzen zaio. Atzo erabaki zuen botoa, baina ez du esan nahi izan.
Ez da kasu bakarra. Zalantzak izan dituzte bozkatzaile ugarik, eta askok eta askok esan dute atzo edo gaur goizean erabaki dutela botoa nori eman. Horietako bat da 43 urteko Egoitz Agirre. «Oraintxe bertan erabaki dut», esan du, euskal selekzioaren kamiseta soinean. Barkala eta Aretxabaletaren artean egon da, eta, azkenean, Barkala aukeratu du. «Uriarte ez zait gustatzen, ez haren jokaera, ez guztia aldatzeko asmoa duen haren proiektua ere. Athleticek ez du hainbeste aldatu behar». Zaila egin zaio erabakia, gurago zuelako Bielsa. «30 urtean egindako denboraldirik onena egin genuen harekin, baina Valverde ez da hain arriskutsua; sei urte ziurtatu zizkigun Europan».
«Gaur goizean hartu dut erabakia», kontatu du Begoñak —ez du abizenik eman nahi izan; 60 bat urte ditu—. Jon Uriarteri eman dio botoa, baina «berez» ez zeukan faboritorik hiru hautagaien artean. Bai, ordea, entrenatzaileen artean. «Gurago dut Valverde: gaurkotuago dago. Bielsa bizitzaren filosofo bat da».
«Barkala ez, Uriarte ez, bestea»
Deia eskuan zuela joan da San Mamesera Urbano Garcia, «seiehun eta laurogeita zeozergarren bazkidea». Telebilbaon ikusi ditu hiru hautagaien elkarrizketak, eta horren arabera erabaki du botoa; proposatu dituzten entrenatzaileek ez diote eragin. «Zelan dauka izena... Barkala ez, Uriarte ez, besteari eman diot botoa», esan du, irribarretsu. «Hori da, Aretxabaleta. Hiruretatik koherenteena iruditu zait».
21:00etan zarratuko dituzte hautetsontziak zuri-gorriek, eta 23:00-23:30ak aldera jakinaraziko dute zein den irabazlea. Hala ere, beste urte batzuetan baino jende gehiago joanez gero, baliteke zenbaketa gehiago atzeratzea. |
2022-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/215098/pilaketa-arriskutsu-bat-gertatu-da-arrasateko-entzierroetan.htm | Bizigiro | Pilaketa arriskutsu bat gertatu da Arrasateko entzierroetan | Bigantxak jendetzaren gainetik pasatu dira plazara heltzean, sanjoanetako lehen entzierroan. | Pilaketa arriskutsu bat gertatu da Arrasateko entzierroetan. Bigantxak jendetzaren gainetik pasatu dira plazara heltzean, sanjoanetako lehen entzierroan. | Sanjoanetako lehenengo entzierroa egin dute gaur Arrasaten, eta pilaketa arriskutsu bat gertatu da, Goiena.eus atariaren irudietan ikusten denez. Eroriko baten ondorioz, dozenaka gazte harrapaturik geratu dira zezen plazako sarreran, eta bigantxak, iritsitakoan, horien gainetik pasatzen saiatu dira. Hainbat ikuslek eskaini diete laguntza lurrean zeudenei, eta poliki-poliki lortu dute pilaketa desegitea.
Behin deseginda, gazteek pilaketan galdutako arropak eta oinetakoak geratu dira lurrean. Gertaera horrek haserrea eragin du gazte askorengan, eta udaltzainengana joan dira hori adieraztera.
(jarraitu irakurtzen Goiena.eus atarian) |
2022-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/215099/bertsolari-txapelketarako-sarrerak-erosteko-moduan-daude-arazo-teknikoak-konponduta.htm | Kultura | Bertsolari Txapelketarako sarrerak erosteko moduan daude, arazo teknikoak konponduta | Atzo jarri zuten martxan sarrerak saltzeko sistema, baina, eskaera kopuru handia zela-eta, gainezka egin zuten zerbitzariek | Bertsolari Txapelketarako sarrerak erosteko moduan daude, arazo teknikoak konponduta. Atzo jarri zuten martxan sarrerak saltzeko sistema, baina, eskaera kopuru handia zela-eta, gainezka egin zuten zerbitzariek | «Arazo teknikoak konpondu dira, eta martxan dago berriro ere ataria», hala adierazi du Bertsozale Elkarteak, ohar baten bidez.
Atzo jarri nahi izan zituzten salgai Bertsolari Txapelketa Nagusirako hamalau saioetarako sarrerak, baina, hasieratik, ezinezkoa izan zen erostea, Bertsosarrerak.eus gunea blokeatu egin baitzen eskaera ugariengatik.
Antolatzaileak arazoa konpontzen saiatu ziren egun osoan, baina, azkenean, gunea bertan behera utzi behar izan zuten, behin-behinean, arazo teknikoak konpondu bitartean.
«Bertsozale Elkarteak eskerrak eman nahi dizkie bertsozale guztiei izandako pazientziagatik», idatzi dute, «eta barkamena eskatu sortutako eragozpenengatik». Atzo esan zutenez, aurreikusi zuten jende askok erosi nahiko zuela sarrera, baina, halere, ezin izan zuten arazoa saihestu.
Gogoratu dutenez, paperezko sarrerak ere erosterik badago, elkarteak Iruñean duen egoitzan (Baratzeetako zeharkalea 2 behea), gaur 10:00etatik 14:00etara eta 16:00etatik 18:00etara, eta astelehenetik ostegunera ordutegi berean.
Horrez gain, bazkideei oroitarazi diete ekainaren 30era arte erreserbatuta edukiko dutela finaleko sarrera, eta bazkide ez direnek ere aukera bera izango dutela uztailaren 1etik aurrera.
Herenegun aurkeztu zuten Bertsolari Txapelketa Nagusiaren egitaraua. Lehendik ere zabaldu zuten zer 42 bertsolari arituko diren kantuan, eta atzo iragarri zuten zein izango diren irailaren 24tik abenduaren 18ra bitarte egingo diren hamalau saioak. |
2022-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/215100/errusiak-espero-du-ukrainaren-eta-moldaviaren-hautagaitzek-ez-diotela-arazo-gehiagorik-sortuko.htm | Mundua | Errusiak espero du Ukrainaren eta Moldaviaren hautagaitzek ez diotela «arazo gehiagorik» sortuko | Kremlinen bozeramaileak esan du «Europaren barne afera bat» dela bi herrialdeek EBra atxikitzeko estatusa jaso izana. Bulgariak betoa kendu dio Ipar Mazedoniari talde komunitarioan sartzeko negoziazioei dagokienez. | Errusiak espero du Ukrainaren eta Moldaviaren hautagaitzek ez diotela «arazo gehiagorik» sortuko. Kremlinen bozeramaileak esan du «Europaren barne afera bat» dela bi herrialdeek EBra atxikitzeko estatusa jaso izana. Bulgariak betoa kendu dio Ipar Mazedoniari talde komunitarioan sartzeko negoziazioei dagokienez. | Errusiako Gobernua argi mintzatu da Ukrainak eta Moldaviak EB Europako Batasunean sartzeko hautagai estatusa jaso izanaz: espero du Europar Kontseiluaren erabaki horrek ez diola «arazo gehiagorik» sortuko, eta ez dituela «okertuko» haren eta talde komunitarioaren arteko harremanak.
Kremlinen bozeramaile Dmitri Peskov EBko 27 gobernuburu eta estatuburuek adierazitakoaz aritu da gaur; «Europaren barne aferatzat» jo duen arren, talde komunitarioari ohartarazi dio haientzat «garrantzitsua» dela «prozesu horrek» aldaketarik ez eragitea, «jada nahikoa arazo» dituztelakoan.
Europar Kontseiluak atzoko bileran eman zien Ukrainari eta Moldaviari talde komunitarioan sartzeko hautagai estatusa. Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak eta Maia Sandu Moldaviakoak «historikotzat» jo zuten erabaki hori, eta Charles Michel Europar Kontseilukoak eta Ursula von der Leyen Europako Batzordekoak ere hitz bera erabili zuten pauso hori deskribatzeko.
Peskoventzat, «dena argi» dago Ukrainaren inguruan, baina, Moldaviari dagokionez, uste du «jarrera europazalea eta estatus hori Errusiaren kontrako iritziarekin nahasten» dituela: «Orain ikusten dugu Moldaviak europarrak baino europazaleagoa izan nahi duela. Askotan, arrazoi batengatik, [EBn sartzeko] hautagai estatusa lotuta dago Errusiaren aurkakoa izatearekin. [...] Eta guk ez genuke nahi hala izaterik».
Mezua ere helarazi die bi herrialde horiei, oroitarazita Turkiak «duela hogei bat urte» jaso zuela hautagai estatusa, baina oraindik ez dela sartu EBn. Kontrara, Kremlineko bozeramailearen arabera, herrialde hori «subiranoa eta independentea» bilakatu da talde komunitarioko kide bihurtu beharrean.
Beste agerraldi batean, Errusiako Atzerri ministro Sergei Lavrov ere mintzatu da bi estatu horiez, eta esan du EB eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea «Errusiaren kontrako gerra koalizio bat» osatzen ari direla. Haren iritziz, talde komunitarioak «gero eta jarrera argiagoa du Errusiaren kontra».
Ukraina 2004ko Iraultza Laranjatik ari da EBrekin bat egin nahian, eta are gehiago 2013ko eta 2014ko Euromaidango protestetatik, Viktor Janukovitx Kremlinen aldeko presidentea kargutik kendu zutenetik, talde komunitarioarekin elkartzeko akordioa sinatzeari uko egin ondoren.
Errusiak inbasioa hasi eta egun gutxira hasi zuen Ukrainak EBko estatu kide bilakatzeko prozesua, otsail amaieran, eta 27 gobernuburu eta estatuburuek hilabete gutxian onartu diote hautagai estatusa —lehen aldia da hori ematen diotela gerran dagoen herrialde bati—. Moldaviarekin antzekoa gertatu da, joan den martxoan egin baitzuen eskaria.
Hori bai, halako azkartasunik ez da izango hemendik aurrera, Europako Batzordeak erreformak eskatu baitizkie bi herrialde horiei, eta, printzipioz, gutxienez hamarkada bat pasatuko da EBko estatu kide bilakatzen diren arte.
Gutxienez hamar urte barru EBn
Alexander De Croo Belgikako lehen ministroak gaur eman du horren berri: «Hasieraren hasiera da. Ukrainak hamar urte baino gehiago beharko ditu. Gaurkoa errealitateari buruzkoa da: gaur zer gertatzen den, bihar zer gertatuko den». Xavier Bettel Luxenburgoko gobernuburua ere antzera mintzatu da, eta Ukrainari eta Moldaviari esan die «etxeko lanak» dituztela egiteko.
Mendebaldeko Balkanetan, berriz, sei herrialdeetako —Albania, Bosnia eta Herzegovina, Ipar Mazedonia, Kosovo, Montenegro eta Serbia— agintariek etsipena azaldu zuten atzo ez dutelako aurrera egin EBko estatu kide bilakatzeko prozesuan, horietako gehienek hamarkada bat baino gehiago baitaramate talde komunitarioan sartzeko zain.
Negoziazioak geldirik daude, baina baliteke datozen hilabeteetan aurrera egiteko pauso bat ematea, Bulgariako Parlamentuak gaur erabaki baitu Ipar Mazedoniari ezarritako betoa kentzea; Sofiak 2020tik blokeatu ditu Skopjek abiatu nahi dituen solasaldiak, argudiatuta herrialde horrek ez dituela bermatzen gutxiengo bulgariarraren eskubideak.
Frantziak egin du egoera bideratzeko proposamena —hark baitu hilabete amaiera arte EBko Kontseiluaren presidentetza—, eta, horren bidez, zenbait konpromiso lortu ditu: besteak beste, bulgariarrak Ipar Mazedoniako Konstituzioan aipatzea, eta Bulgariak mazedoniera onartu beharrik ez izatea. Orain, ikusteko dago Ipar Mazedoniak nola erantzungo duen, eta baldintza horiekin ados dagoen.
Edi Rama Albaniako lehen ministroa, behintzat, pozik agertu da erabaki horren berri izan duenean, eta, Twitter bidez, Bulgariako oposizioburu Boiko Borisovi eskerrak eman dizkio egoera desblokeatzeagatik: «Egiazko lagun bat da, egiazko lider bat. GERB [Bulgaria Europan Garatzearen Aldeko Herritarren Alderdia] haren alderdiak eta besteek Bulgariaren aurpegia salbatu dute. EBk azkar ekin behar du orain».
Ilir Meta Albaniako presidentea ere pozik agertu da Bulgariako Parlamentuko bozketarekin, eta gogorarazi du Ipar Mazedoniari betoa kentzeak mesede egin diola haren herrialdeari ere, Skopjeren eta Tiranaren bideak lotuta baitaude talde komunitarioko estatu kide bilakatzeko negoziazioei dagokionez.
Europako Batzordearen kasuan, Oliver Varhelyi Zabalkunderako komisarioak «ontzat» jo du egoera desblokeatzea, eta jakinarazi du Ipar Mazedoniaren eta Albaniaren arteko goi bilera bat antolatuko dutela hurrengo pausoak zehazteko. |
2022-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/215101/aebetako-auzitegi-gorenak-abortatzeko-eskubidea-indargabetu-du.htm | Mundua | AEBetako Auzitegi Gorenak abortatzeko eskubidea indargabetu du | Epaileek baliogabetu egin dute Roe v. Wade deitzen dioten epai historikoa. Aurrerantzean, estatu bakoitzak izanen du auziaren gainean zer legedia zehaztu erabakitzeko eskumena; hiruk dagoeneko debekatu dute eskubidea. | AEBetako Auzitegi Gorenak abortatzeko eskubidea indargabetu du. Epaileek baliogabetu egin dute Roe v. Wade deitzen dioten epai historikoa. Aurrerantzean, estatu bakoitzak izanen du auziaren gainean zer legedia zehaztu erabakitzeko eskumena; hiruk dagoeneko debekatu dute eskubidea. | Haurdunaldia eteteko eskubide konstituzionala bertan behera da Amerikako Estatu Batuetan. Azken asteotan zabalduak ziren zurrumurru eta susmoak baieztatu egin dira azkenik: Auzitegi Gorenak hala erabakita, indargabetu eginen dute eskubidea. Aurrerantzean, estatu bakoitzak izanen du auziaren gainean erabakitzeko eskumena.
Maiatz hasieran, zenbait hedabidek zabaldu zuten AEBetako Auzitegi Konstituzionaleko magistratu gehienak haurdunaldia eteteko eskubidea baliogabetzearen alde zirela. Bada, egin dute bozka, eta horien iritzia izan da garaile: eskubidea bertan behera uztearen aldeko sei boto; hiru kontrako.
Ikusi gehiago: AEBetako Senatuak ez du onartu abortu eskubidea bermatzeko lege proiektua
Edonola ere, epaileen erabakiak ez du esan nahi abortatzea estatu guztietan denik legez kanpokoa. Bakoitzak erabakiko du legezkoa izango den, eta zer egoeratan. Hala eta guztiz ere, alarmak piztuak dira: susmoa dago 50 estatuetatik 26tan eginen dutela eskubidea indargabetzearen alde. Hau da, estatuen erdiek isunak edo bestelako zigorrak ezartzeko asmoa dute, haurdunaldia eteteko urratsak egin nahi dituztenei kontra egiteko.
Are, hiru estatuk dagoeneko eman dute pausoa, eta debekatu egin dute abortatzeko eskubidea: Kentuckyk, Louisianak eta Hego Dakotak. Hiru horien kasuan, debekuari bide emateko legeak lehendik zeuden onartuta, eta, beraz, Auzitegi Gorenaren erabakiarekin batera ezarri da aldaketa legedian. Halaber, Idaho, Tennnessee eta Texas estatuetan ere bertan behera geldituko da eskubidea, baieztatu dutenez. Ordea, debekua hemendik 30 egunera sartuko da indarrean.
Arinduak eta minak
Erabakia hartu bezain laster hasi dira, errenkadan, erreakzioak ozentzen. Esate baterako, Ordezkarien Ganberako errepublikanoen lider Kevin McCarthyren esanetan, Gorenaren erabakiak «ezin konta ahala bizitza errugabe salbatuko ditu».
Kontrara, abortatzeko eskubidearen aldeko borrokan lan egiten duen Guttmacher institutuak gogor kritikatu du epaileek harturiko erabakia. Argitaratu dutenez, «eskubidea indargabetzeak ziurgabetasuna eta mina dakarkie beren gorputzaren gainean erabakitzeko oinarrizko eskubidea baliatu baizik egin nahi ez dutenei».
AEBetako fiskal nagusi Merrick B. Garlandek ere gaitzetsi egin du auzitegiaren erabakia. «Sekulako kolpea da ugaltzeko askatasunarentzat AEBetan». Garlandek nabarmendu du ebazpenak eskubideak urratzen dizkiela emakumeei, eta eten egin duela auzitegiek aurrekariak errespetatzeko orain arte ezarri duten printzipioa. Gaineratu du Justizia Departamenduak osasun langileak eta herritarrak babestuko dituela kliniken inguruetan jazarpena egiten badiete abortua legezkoa den estatuetan.
Hain zuzen, azken hilabeteotan milaka lagunek hartu dute parte abortatzeko eskubidea defendatzeko mobilizazioetan. Protesta horietako batean izan zen BERRIAko kolaboratzaile Urtzi Urrutikoetxea kazetaria. Ikusi orduan ondutako bideoa, hemen: |
2022-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/215102/motozale-bat-hil-da-zornotzan-istripuz.htm | Gizartea | Motozale bat hil da Zornotzan, istripuz | 33 urteko gizon batek bizia galdu du istripuz, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez | Motozale bat hil da Zornotzan, istripuz. 33 urteko gizon batek bizia galdu du istripuz, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez | 33 urteko gizonezko batek bizia galdu du Zornotzan (Bizkaia), moto istripu batean. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, ezbeharra 13:20an gertatu da, Zornotzako Ibarra auzoan. Udaltzainak, Ertzaintza eta larrialdi zerbitzuak joan dira istripua izan den lekura. Larrialdi zerbitzutakoak saiatu dira suspertzen, baina ezin izan dute ezer egin. Zubipunta industriagunetik gertu izan da ezbeharra, eta Ertzaintzak ikerketa abiatu du gertatutakoa argitzeko. |
2022-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/215103/giza-eskubideetan-maldan-behera.htm | Mundua | Giza eskubideetan maldan behera | Giza eskubideetan maldan behera. | Aurrekaririk gabeko gertaera larri batek esnarazi ditu AEBak, aspaldian sare kontserbadore antolatu batek instituzioetan eta haietatik kanpo landu eta errotu duen estrategiaren emaitza lazgarriak. Haurrak izateko adinean diren 36 milioi emakumeen eskubideen kontra egin du Auzitegi Gorenak, mende erdiz izandako eskubidea bertan behera utzita. Zortzi hamarkadan izandako auzitegirik kontserbadoreenak abortuaren kontrako erakundeen eta erlijiosoen nahia bete du, eta, lehendik baldin bazetorren ere, errepublikanoen urteetako lana ondo josia utzi zuen Donald Trumpek boterea utzi aurretik, bere ildoko hiru epaile izendatu baitzituen agindu bitartean, denak oso polemikoak eta eskuin muturrekoak.
Roe v. Wade epai historikoa baliogabetuta, aurrerantzean estatu bakoitzak izango du auziaren gainean zer legedi zehaztu erabakitzeko eskumena, baina praktikan 50 estatuetatik 26tan debekatu edo murriztuko dituzte egun dauden aukerak, luze gabe. Estaturik kontserbadoreenak aspaldian zebiltzan hari guztiak lotzen, eta 26 estatu horietatik hamahirutan prestatuta dauzkate trigger laws esaten zaien legeak. Horrek esan nahi du berehala aktiba dezaketela abortatzeko debekua, eta abortatuz gero zigortzeko moduak.
AEBetan, abortatzeko eskubidearen mapa errepublikanoen eta demokraten estatuek erakusten duten marrazki bera da. Herrialdea bitan banatuta dago, eta erdialdea zulo beltz bat izango da emakumeentzat, eragozpen guztiak jarriko baitituzte aborta ez dezaten. Agerikoa da, beti bezala, emakume beltzak, migranteak eta pobreak izango direla umeak halabeharrez izango dituztenak edo seguruak ez diren bideak erabili beharko dituztenak, abortatzea legezkoa den estatuetara joateko baliabiderik ez dutelako. Abortatzeak duen kostuaz gainera, bidaia eta egonaldia ez baitira merkeak.
Diruak emango dio ahalmena emakumeari abortatzeko, baina, nolanahi ere, emakume guztiak dira kaltetuak: kalte konponezina da magistratu atzerakoi eta matxista batzuek erabaki ahal izatea noraino irits daitezkeen giza eskubideak, norainoko ahalmena duten emakumeen askatasuna mugatzeko eta haien gorputzaren gaineko erabakiak debekatzeko; gizonen agindupean erregimen baten menpera jartzeko.
Erabakiak berehala erreakzioak sortu ditu mundu zabalean, eta amorrua, berriz ere gogorarazi behar baita asko borrokatutako eta irabazitako eskubideak ere gal daitezkeela, emakumeek lortzen dituzten garaipenek kontrako erreakzio ultrak eragiten dituztela. Hau ere badela gerra bat. AEBetako erabakia abisua da munduko emakume guztientzat, gustuko izan edo ez, lehen mundu deritzon horretako herrialderik boteretsuenak eragin handia baitu. Inguruko herrialde gero eta kontserbadoreagoentzat etsenplua izan liteke, eta aurrera egiten ari ziren herrialde batzuentzat oztopo. | |
2022-6-24 | https://www.berria.eus/albisteak/215104/jon-uriarte-da-athleticeko-presidente-berria.htm | Kirola | Jon Uriarte da Athleticeko presidente berria | Baieztapen ofizialaren zain, garaipen argia lortu du, eta atzetik geratu dira Iñaki Aretxabaleta eta RIcardo Barkala. Parte hartzea duela lau urte baino %10 handiagoa izan da: %56,36koa, hain zuzen. | Jon Uriarte da Athleticeko presidente berria. Baieztapen ofizialaren zain, garaipen argia lortu du, eta atzetik geratu dira Iñaki Aretxabaleta eta RIcardo Barkala. Parte hartzea duela lau urte baino %10 handiagoa izan da: %56,36koa, hain zuzen. | Athleticek 125 urte beteko ditu datorren urtean. Tradizioei katigatuta dagoen klub bat da, eta bere filosofia eta balioak ukiezinak dira. Baina, oraingo honetan, bazkideek Jon Uriarte (Bilbo, 1978) egin dute presidente: Athleticeko presidente izateko zeuden hiru hautagaien artean, proposamen berritzaileenak dituena. Bazkideek hari eman diote aginte makila, eta lau urte izango ditu bere proiektua gauzatzeko. «Bazkide askok argi dute aldaketa behar dela. Beste bi zerrendek ez diete bermatzen hori», adierazi zion Berriari hauteskundeen aurretik. Bazkideek arrazoia eman diote. Hark lortu zuen hautagai izateko berme gehien, eta hark lortu du boto gehien hauteskundeetan. Bazkideek hamabi ordu izan zituzten botoa emateko: 09:00etatik 21:00etara aritu ziren botoa ematen. Estreinakoz, San Mamesen jarri zituzten hauteskunde mahaiak; guztira, 24. Giro onean egin zen bozketa. 40.320 bazkidek zuten bota emateko aukera, eta parte hartzea oso handia izan zen. 22.689k eman zuten boza, eta parte hartzea %56,36koa izan zen, duela lau urte baino %10 gehiago. Uriartek lortu zituen boto gehien,, eta atzetik geratu ziren Iñaki Aretxabaleta (eta Ricardo Barkala.
Uriarte euskaraz dakien hautagai bakarra zen, eta duela 25 urtetik da Athleticeko bazkide.Enpresa mundutik iritsi da Ibaiganera. Ticketbis enpresa sortu zuen, sarrerak berriz saltzeko plataforma bat.Gainera, All Iron Group konpainian ere aritu da. Dena den, ez du bide erraza izan Ibaiganera iristeko: kanpaina bete-betean zela, hautagaitza erretiratzear egon zen. Joko zikina salatu zuen. «Gezurrak pairatu ditugu sare sozialetan, kritikak komunikabideetan, eta ikusi ez diren eta kontatu ezin daitezkeen erasoak». Aurrera segitzea erabaki zuen.
Baina beste kolpe bat hartu zuen, bere kirol proiektua aurkeztu zuen egunean. Carlos Aviña mexikarra zen proiektuaren ardatz nagusietakoa. Hark izan behar zuen futbol zuzendaria. Baina haren izena iragarri eta ordu gutxira, kendu egin behar izan zuten, duela hamar urte idatzi zituen txio homofobo eta sexista batzuk zabaldu baitziren. Kanpaina amaitzeko hiru egun falta ziren, eta ez zuen argitu nor izango den haren ordezkoa. «Ez dugu presaka ibili nahi izan, eta dirutza bat ordaindu izen bat emateagatik. Burugabekeria bat izango zen. Zerrenda bat dugu, eta datozen asteetan erabakiko dugu». Dena den, bere ametsa bete du, Athleticeko 33. presidentea izango baita. Kirol arloan, Ernesto Valverde izango da gizonezkoen lehen taldeko entrenatzailea. «Egokiena da aurrera eraman nahi dugun eraldaketa proiekturako. Izan ere, hori gauzatzeko, klubak egonkortasuna behar du, eta Ernestok hori emango dio. Azken 25 urteetan Athleticen arrakasta gehien izan duen teknikaria da; kluba ondo ezagutzen du, eta beti jakin izan du dituen jokalarien araberako joko estiloa ezartzen». Apustua taldeak joko zuzen eta bizi-bizia egitea da.Emakumeen lehen taldearen aulkian Iraia Iturregik jarraituko du. Xabi Arrieta izango da kirol zuzendaria. Arrietak 15 urte egin ditu Bizkerren, eta gakotzat jo du Bizkaiko klubekin elkarlana.Gauzatuko duten kirol proiektuaren oinarriak hiru dira: errendimendua, exijentzia eta profesionalizazioa. «Zaleak berriz katigatuko dituen talde bat nahi dugu, helburu handiak lortzeko borrokatuko dena eta hemengo futbolaren hegemonia berreskuratuko duena».
Ardatza jokalaria izango da, eta, big data eta futbol datuen analisiari lotutako teknologia baliatuz, jokalari bakoitzaren errendimendua aztertu, eta dituen beharrei erantzuteko planak jarriko dituzte martxan. «Gure filosofia kontuan hartuta, hemen dugunari atera behar diogu etekina». Bide horretan, errendimendu arduradun bat eta utzitako jokalarien lana aztertuko duen zuzendari bat egongo da. Gainera, Lezamako entrenatzaile multzoan dauden profesionalen baldintzak hobetu nahi dituzte. Lezamako arduraduna, hain zuzen, Sergio Navarro izango da, Betisen, Castellon, Rubin Kazanen, Vila-realen eta Levanten lan egindakoa.
Negoziorako bide berriak
Ekonomiari dagokionez, Uriartek argi du klubak ezin dituela sasoi bakoitzean 15 milioi euro galdu, orain egoera ona izan arren. Hala gertatzen zaio Europarako sailkatzen ez den denboraldi guztietan. Egoera iraultzeko, bi dira aurrera eramango dituzten neurriak: beste negozio bide batzuk abiatzea, eta jokalari eta entrenatzaileei kirol helburuen araberako kontratuak egitea.Negozio bide berri horiek izateko, hau bultzatuko du:San Mames batez beste %85 betetzea, bazkide kopurua handitzea, Athletici lotutako turismoa sustatzea, Athleticen marka nazioartekotzea, ikus-entzuneko edukia sortzea eta Athletic unibertsitatea sortzea.
Helburuen araberako kontratuen inguruan ondorengoa esan zuen hauteskunde kanpainan: «Jokalariek ulertu behar dute ez duela esan gura gutxiago irabaziko dutenik. Anbiziotsua bada, gehiago irabaz dezake, kluba arriskuan jarri barik».Arlo sozialean argi dute. «Klubaren eta zaleen arteko harremanak partidetatik harago joan behar du. Izan ere, ero eta eragin sozial txikiagoa dugu». Fundazioaren bidez bideratu dituzte zaleen eta bazkideen ideiak, ekarpenak eta proposamenak. Gainera, egoitza sozial bat jarriko du, nagusien parte hartzea sustatu, eta Athleticen memoria jasoko duen batzorde bat eratu. |
2022-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/215133/lgtbi-komunitatearen-pub-bat-tirokatu-dute-oslon-eta-gutxienez-bi-pertsona-hil-dituzte.htm | Mundua | LGTBI komunitatearen pub bat tirokatu dute Oslon, eta gutxienez bi pertsona hil dituzte | Eraso terrorista gisara hasi da ikertzen Norvegiako Polizia. LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Eguneko ospakizunak bertan behera utzi dituzte hiri horretan. | LGTBI komunitatearen pub bat tirokatu dute Oslon, eta gutxienez bi pertsona hil dituzte. Eraso terrorista gisara hasi da ikertzen Norvegiako Polizia. LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Eguneko ospakizunak bertan behera utzi dituzte hiri horretan. | Bart gauean Oslon (Norvegia) LGTBI komunitatearen pub bat tirokatu du gizon batek, eta gutxienez bi pertsona hil ditu. 21 zauritu daude, horietatik hamar, larri, baina, albiste agentziek jakinarazi dutenez, ez daude hilzorian. Norvegiako Poliziak 42 urteko gizon bat atxilotu du, irandar jatorriko norvegiar bat. Eraso terrorista bat izan litekeela uste du Norvegiako Poliziak, eta hipotesi horretatik abiatuta hasi du ikerketa. Christian Hatlo ikerketako arduradunak esan du hilketa, hilketa saiakera eta eraso terrorista delituak leporatuko dizkiotela.
London Pub du izena eraso egin dion pubak. Rosenkrantz kalean dago, Oslo erdigunean. TV2 telebistak baieztatu ahal izan duenez, Herr Nilsen jazz klubean eta jatetxe batean ere izan dira zaurituak; bi horiek ere kale horretan daude.
Emilie Enger Mehl Norvegiako Justizia eta Segurtasun ministroak esan du gertatutakoa argitzeko lanetan ari direla. «Norvegia konfiantzako komunitate bat da, non denek sentitu behar duten seguru kalean larunbat gau batean». LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Eguneko ospakizunak gaur ziren egitekoak Oslon, baina Oslo Pride jaialdiaren antolatzaileek jakinarazi dute bertan behera utzi dituztela, Poliziaren aholkua betez.
LGTBI komunitatearen desfilean parte hartzeko asmoa zuten guztiei ez joateko eskatu diete. «Aurki izango gara berriro harro eta ikusgai, baina gaur harrotasunaren ospakizunak etxean egingo ditugu», esan dute Inger Kristin Haugsevje Oslo Pride jaialdiaren arduradunak eta Inge Alexander Gjestvang Genero eta Sexualitate Aniztasunerako Elkarteko buruak. |
2022-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/215134/gutxienez-37-migratzaile-hil-dira-melillako-hesia-gainditzeko-azken-ahalegin-jendetsuan.htm | Mundua | Gutxienez 37 migratzaile hil dira Melillako hesia gainditzeko azken ahalegin jendetsuan | Ostiralean, 2.000 lagun baino gehiago saiatu ziren Nador (Maroko) eta Melilla (Espainia) arteko labandun hesia zeharkatzen. SOS Arrazakeriak elkarteak bilkura batera deitu du biharko, Donostian. | Gutxienez 37 migratzaile hil dira Melillako hesia gainditzeko azken ahalegin jendetsuan. Ostiralean, 2.000 lagun baino gehiago saiatu ziren Nador (Maroko) eta Melilla (Espainia) arteko labandun hesia zeharkatzen. SOS Arrazakeriak elkarteak bilkura batera deitu du biharko, Donostian. | Marokok eman dituen datuen arabera, hemezortzi migratzaile hil ziren atzo, Nador eta Melilla arteko muga zeharkatzeko ahaleginean, baina «tragedia» are latzagoa izan dela adierazi du Caminando Fronteras GKE gobernuz kanpoko erakundeak. Oraingoz, 37 migratzaileren heriotza baieztatu dute, eta giza eskubideen aldeko beste hiru elkarterekin batera ohar batean salatu dutenez, kopuru hori handitu egingo da ziurrenik.
Caminando Fronteras, Giza Eskubideen Marokoko Erakundea, Marokoko Saharaz Hegoaldeko Afrikako Komunitateen Kolektiboak eta Egoera Zaurgarrian Dauden Migratzaileen Laguntzarako Elkarteak azaldu dute ehunka lagun zauritu zirela atzo, muga zeharkatzeko saiakera masiboan. Zaurituak izan ziren «bai migratzaileen aldean, baita Marokoko indar polizialen aldean ere». Gaineratu dute «aldez aurretik idatzitako drama bat» izan dela atzo gertatutakoa.
Goizeko lehen orduan hasi zen saiakera, 06:40ean. Gurugu mendian zeuden 2.000 migratzailek jo zuten hesira, eta aitzurrekin zulatzea lortu zuten, MAP Marokoko albiste agentzien arabera. Espainiara iritsi ziren 500 inguru, eta horietatik 130 harrera zentro batean sartu zituzten, Espainiako Gobernuak jakinarazi duenez.
Elkarteen esanetan, joan den martxoan, Marokok eta Espainiak immigrazioaren alorrean berriz ere elkarlana berreskuratu izanak migratzaileen kontrako indarkeria olde bat ekarri du bi estatuen eskutik. «Duela urte eta erdi baino gehiagotik, Nadorko migratzaileek ez dute sendagaietarako ezta osasun arretarako sarbiderik, beraien kanpalekuei su eman diete eta ondasunak arpilatu dizkiete, elikagaiak suntsitu eta kanpalekuetan zeukaten ur edangarri apurra konfiskatu diete. Espedizio zigortzaile horiek indarkeria espiral bat eragin dute bi aldeetan».
Horrenbestez, eta estatu indarrek neurrigabe jokatu dutela iritzita, gertakariak argitzeko ikerketak eskatu dituzte Espainian, Marokon eta nazioartean. «Hondamendi bat izan da gertatua, eta erakusten du migrazio politikak hilgarriak direla. Horren erantzukizuna nork duen argitzeko ikerketa bat egiteko eskatzen dugu», esan du Marokoko Giza Eskubideen Elkarteak Twitterreko argitalpen batean. Sare sozial horretan argitaratu dituen irudietan, Nadorko kaleetan migratzaile andana ageri da, pilatuta. «Dozenaka migratzaile daude larri zaurituta, eta kopuru horrek gora egingo du. Marokoren eta Espainiaren arteko azken akordioen ondorioa da».
Pedro Sanchez Espainiako presidenteak, berriz, Marokoko indarren «aparteko» jokabidea goratu du. Haren esanetan, «Espainiaren lurralde integritatearen kontrako bortxazko erasoa» eragotzi dute, eta «gizakiekin trafikatzen duten mafiei» egotzi die «eraso» horren ardura.
Guztiz bestelako iritzia dute migratzaileen heriotzak salatu dituzten elkarteek. Gogorarazi dute migratzaileen kontrako «indarkeria sistematikoak» nazioarteko zenbait eragileren gaitzespena jaso duela; besteak beste, Nazio Batuen Erakundearena. GKEek neurri horien erantzule egin dituzte Europako Batasuna eta haren estatu kideak, migratzaileen kontrako «politika kriminalak» finantzatzen aritzeagatik, bloketik kanpoko estatuekin migrazio fluxuak eteteko indarrean dituzten hitzarmenen bidez. Bruselari eta estatukideei galdegin diete migraziorako «bide seguruak» bermatzeko.
«Ehorzleak Marokoko eta Espainiako gobernuak dira, hesiak altxatu eta hedapen polizial/militar oso bat antolatzen dutenak, bizitzen eta errepresioaren kontura gure muga sakratuak urratzea eragozteko», adierazi du ohar batean SOS Arrazakeria elkarteak. Gertatutakoari erantzuteko, elkartzera deitu du biharko Donostian, 12:00etan, Alderdi Ederren, udaletxearen aurrean. «Ezin dugu horrelako munstrokeriarik onartu. Jar dezagun gure salaketa», adierazi du. |
2022-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/215135/gorka-martinez-ahedok-eta-inaki-bilbao-gaubekak-basauriko-kartzelara-itzuli-behar-izan-dute.htm | Politika | Gorka Martinez Ahedok eta Iñaki Bilbao Gaubekak Basauriko kartzelara itzuli behar izan dute | Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak beste hiru euskal presoren gradu aldaketa errekurritu du. | Gorka Martinez Ahedok eta Iñaki Bilbao Gaubekak Basauriko kartzelara itzuli behar izan dute. Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak beste hiru euskal presoren gradu aldaketa errekurritu du. | Etxeratek jakinarazi duenez, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak helegiteak aurkeztu ditu Maria Lizarraga, Mikel San Argimiro eta Gorka Vidal presoei joan den astean onartu zitzaizkien gradu aldaketen kontra. Hori presoen kasuan Zaballako eta Martuteneko tratamendu batzordeek proposatu zuten gradu aldaketa.
Gaineratu du Gorka Martinez Ahedok eta Iñaki Bilbao Gaubekak ostegunean Basauriko espetxera itzuli behar izan zutela, fiskaltzak gradu aldaketaren kontrako errekurtsoa aurkeztu ondoren, epaileak espetxeratzeko agindua eman duelako.
Atzo, ekaineko azken ostirala izaki, 4.500 pertsona bildu ziren hainbat protestatan, Euskal Herritik urrun dauden euskal presoak hurbiltzearen alde Sarek eta Etxeratek deituta. 70 bilkura egin ziren. Etxerat-ek eskatu zuen euskal presoei berehala ezar diezaietela lege arrunta: «Hala ez den bitartean, benetako bizikidetza, memoria, justizia edota bake egoerez hitz egitea, zoritxarrez, ezinezkoa izango baita».
Gainera, Ion Kepa Paroten baldintzapeko askatasunaren seigarren eskaera dela-eta Frantziako Estatuak «jarrera ankerra» agertu izana salatu zuten. Halaber, oso garrantzitsutzat jo zuten Bakearen Artisauek eta Bake Bidean-ek Ipar Euskal Herrian presoen aldeko martxan duten dinamika: «Bizi osorako zigorra aurkako dinamikaz ari gara, bai eta gainontzeko euskal presoen etxeratze prozesuaz ere». |
2022-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/215136/harry-potterrek-25-urte-beteko-ditu-bihar.htm | Kultura | Harry Potterrek 25 urte beteko ditu bihar | J. K. Rowlingek 1997ko ekainaren 26an argitaratu zuen Harry Potter eta Sorgin Harria-ren ingelesezko edizioa. | Harry Potterrek 25 urte beteko ditu bihar. J. K. Rowlingek 1997ko ekainaren 26an argitaratu zuen Harry Potter eta Sorgin Harria-ren ingelesezko edizioa. | Harry Potterrek 25 urte beteko ditu bihar, baina bere magiak txunditzen jarraitzen du. Bihar beteko dira 25 urte Harry Potter eta Sorgin Harria lehen aldiz argitaratu zenetik, J. K. Rowlingen sail ezagunaren lehen liburua. Ingelerazko lehen edizioa 1997ko ekainaren 26an argitaratu zen. Euskaraz Elkarrek eta Salamandra argitaletxeak plazaratu zuten 2000ko azaroan.
Duela 25 urte inork ez zuen ezagutzen Harry Potter, ezta Hogwarts azti eskola ere. Baina egun hartatik aurrera, munduari buelta eman zioten umezurtz horrek eskola hartan bizi izandako gertaerek, eta hainbat belaunaldiren iruditerian leku bat egin du. Zazpi eleberri dira guztira: Harry Potter eta Sorgin Harria (1997), Harry Potter eta Sekretuen Ganbera (1998), Harry Potter eta Azkabango presoa (1999), Harry Potter eta Suaren Kopa (2000), Harry Potter eta Fenixaren Ordena (2003), Harry Potter eta Odol Nahasiko Printzea (2006), Harry Potter eta Herioaren erlikiak (2007) eta Harry Potter eta Ume madarikatua (2016).
Ikusi gehiago: Bazterrik bazter, Hogwartseko uniformea soinean
Hasiera ez zen samurra izan, ordea. Hainbat argitaletxek atzera bota zuten Rowlingen istorioa. Londres hegoaldean alokatutako etxe batean hasi zen hura idazten, bizimodua diru laguntzei esker ateratzen zuen bitartean. 77.689 ditu ingelesezko lehen edizio horrek. Orain, liburu bildumarekin izaniko arrakastari esker, orain 989 milioi euroko dirutza du.
2013rako Harry Potterren bildumako 400 eta 450 milioi liburu saldu ziren munduan, eta munduan gehien salduriko liburu sorta bat da. 65 hizkuntzatara itzuli dute, baita latinera eta antzinako grezierara ere. Azken liburua 2007ko uztailean argitaratu zen ingelesez. |
2022-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/215137/ernaik-laquogazte-estrategiaraquo-berritu-du-ehotzen-txostena-onartuta.htm | Politika | Ernaik «gazte estrategia» berritu du, 'Ehotzen' txostena onartuta | Gazte antolakundeko kideen %93,5ek babestu dute txostena. «Gazte frontearen artikulazioa», hezkuntza eta naziogintza izango dituzte datozen urteetan lehentasun, besteak beste. Hirugarren urrats feminista egingo dutela ere aurreratu dute. 500 kide baino gehiago elkartu dira Olatzagutian (Nafarroan). | Ernaik «gazte estrategia» berritu du, 'Ehotzen' txostena onartuta. Gazte antolakundeko kideen %93,5ek babestu dute txostena. «Gazte frontearen artikulazioa», hezkuntza eta naziogintza izango dituzte datozen urteetan lehentasun, besteak beste. Hirugarren urrats feminista egingo dutela ere aurreratu dute. 500 kide baino gehiago elkartu dira Olatzagutian (Nafarroan). | Datozen urteetarako ekinbide politikorako oinarriak ezarri ditu Ernai gazte antolakundeak, hirugarren kongresu prozesua amaituta. Gaur egin dute kongresu amaierako ekitaldi politikoa Olatzagutian (Nafarroa). Eztabaida fasearen emaitzak jakinarazi, eta estrategia berritua aurkeztu dute. 500 kide baino gehiago elkartu dira, Ernaik jakinarazi duenez.
Ehotzen txostena izango du oinarri gazte antolakundeak datozen lau urteetan. Haren alde egin dute militanteen %93,5ek, zuri bozkatu dute %4,7k, eta kontra, %1,8k. Parte hartzea %75,5ekoa izan da. Antolakundeko kideek azaldu dutenez, onartutako txostenaren edukia gizarteratuko dute datozen hilabeteetan.
Bere helburuak berretsi ditu antolakundeak kongresu prozesuan, baina, aldi berean, borroka eraldatzaile berriak mugimendura eramateko konpromisoa hartu du. Honela azaldu du zer den Ernai Ainhoa Bueno kideak: «Ezker abertzalearen baitako gazte antolakunde autonomo eta iraultzailea da, eta izaera sozialista, feminista, independentista, euskalduna, ekologista eta internazionalista dauzka».
Horretara iristeko, baina, proiektu politiko sendo bat marrazteko beharra azpimarratu dute. Datorren epealdian, «gazte estrategia» deitu diotena izango da horretarako jorratuko duten bidea. Estrategia horretako apustu nagusia «gazte frontearen artikulazioa» izango dela aurreratu dute; «gazteok bizitza bizigarriak eskuratu ahal izateko eta zapalkuntza oro gainditzeko bokazioak eta borroka horiek eraldaketa sozialaren eta burujabetzaren norabidean kokatzeak ardaztuko duen frontea», Ane Alava Ernaiko bozeramaileak adierazi duenez. «Aldarrikapen mugimenduak eta proiektu alternatiboen eraikuntza» sustatzen indar berezia egingo dute, helburu horretara bidean.
Hezkuntza eta naziogintza izango dira gazte estrategiaren beste bi ardatzak. Lehenengoari dagokionez, unibertsitateetako lan lerroa indartzen jarraituko du gazte antolakundeak, eta, ikastetxe ertainen eremuan, Ikama ikasle antolakundearekin duen aliantza sendotzen. Lanbide heziketan ere lanketak egingo dituztela zehaztu du Manu Martinez gazte antolakundeko kideak. «Horrela, hezkuntza bere integraltasunean jorratuko duen estrategia bat osatzen joango gara».
«Pultsu nazionalaren beherakadak» kezkatuta jarri dute arreta naziogintzan, bestalde, Buenok azaldu duenez. Joera horrek gazte mailan «are dimentsio handiagoa» duela gaineratu du. Horregatik, luze gabeko estrategia garatu, eta «Euskal Herriaren eraikuntza proiektu eraldatzaileekin lotzeko ekinbidea indartuko» dute.
Bost borroka eremu, lehentasunez
Beste hainbat borroka eremutan lanean jarraituko dutela ere gaineratu dute. Bost lehenetsi dituzte: feminismoa, euskara, gaztetxe eta gazte asanbladak, borroka transmaribibolloa eta bizitza duinen aldeko borroka.
Gazte estrategia garatzeaz gain, beste bi helburu ere zehaztu ditu Ernaik. Batetik, «belaunaldi berriak ezker abertzalearen proiektura batzea eta kultura militantearen transmisioa bermatzea», eta, bestetik, «gazte independentistak sortzea». Gazte antolakundeak «prozesu independentista eraldatzailea bultzatzeko ardura» duela adierazi du Alavak, «haustura momentuak bilatu eta askapen mugimendua azeleratzekoa».
Etxe barrurako lanak ere jarri dizkiete gazte antolakundeko kideek euren buruei. Ernai «ezker abertzaleko lehen antolakunde feminista» izan zela gogorarazi du Iker Eizagirre kideak, eta duela hamar urte «feminismoa erdigunean jarri eta gazte belaunaldi eta jardun oso bat feministatu» zutela. Alabaina, egun egoera «bestelakoa» dela aitortu du, eta autokritika egin: «Barne mailan gaiarekiko destentsionamendua egon da, arduretan gauden kide gehienok gizonezkoak gara, ahalduntze eta boteretze maila handiegia daukagu, eta gara gai izan arazoa identifikatu eta neurriak hartzeko, gure kide feministen lana bikoiztuz eta zailduz».
Egoerak «aldaketa» exijitzen duela gaineratu du Itxaso Mimenza kideak, eta, horregatik, «urrats feminista berri bat» abiatuko dutela iragarri du, «bi urtez militantzia eraldaketarako subjektu bilakatu, etxe barruak errebisatu eta antolakunde feminista eraikitzeko».
Feminismoak prozesu independentistaren zutabe izan behar duela nabarmendu dute Ernaiko bi kideek. Mimenza: «Sinetsita gaude prozesu independentista eraldatzailea feminista izan behar eta izango dela. Finean, proiektu politiko feminista erradikal baten alde berresten gara».
Krisiak zeharkatuta
Datozenak, hala ere, ez dira «garai errazak» izango, Alavak ohartarazi duenez: «Kapitalismo zisheteropatriarkal eta kolonialak eragindako krisi anizkoitza lehertu da jada. Honen fase neoliberala gero eta bortitzagoa da, eta 2008az geroztiko krisiek ezenatoki berri bat marrazten dute: kapitala eta bizitzaren arteko talka areagotu eta are bortitzagoa bihurtzen ari zaigu parean dugun agertokia». Horrek, gainera, gazteriari «modu partikularrean» eragiten diola erantsi du, prekarizazioa, «bizi eredu zisheterkapitalista eta matxisten hedapena» eta etorkizunarekiko espektatibarik eza bultzatzen dituela; «belaunaldi krisia», alegia.
Krisiak erreproduzitzen dituen sistema horrek, gainera, Espainiako Estatuan bere forma berezitua duela uste du Ernaik: «78ko erregimena gazteon belaunaldi krisia betikotzen duen sistema politikoa da, eta ez guk ez gure ametsek ez dute kabidarik bertan».
Ildo beretik jo du Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak, eta adierazi Euskal Herrian, «nazio zapaldua izaki», borroka askatzaile guztiak «nazio askapenarekin» batera garatu behar direla. Hark ere hizpide izan ditu egungo garaiak, «mehatxu» handiez beterikoak. Adibidetzat jarri du AEBetan aborturako eskubidea indargabetu izana. Aldi berean, baina, «aukera handiko» garaiak ere badirela adierazi zuen, eta beste adibide batekin ilustratu: Kolonbiako hauteskundeetan ezkerra garaile izatearekin.
«Anbizioa», boterea metatzeko
Bi joera kontrajarri horren arteko borrokaren emaitza «ez dago aldez aurretik idatzita», Rodriguezen esanetan: «Hein handi batean, indar eraldatzaileok egingo dugunaren araberakoa izango delako». Horregatik, «anbizioa» eskatu die Olatzagutian elkartutakoei. «Boterea esparru eta maila guztietan lehiatzeko garaiak dira, berdin kalean zein instituzioetan». Ezker abertzalea horretarako jaio zela gaineratu du: «Ahalbait botere gehien metatu eta euskal estatu independente, sozialista, feminista eta euskalduna eraikitzeko».
Borroka horrek, egun, ahalik eta fronte zabalena aldarri eraldatzaileen baitan artikulatzea esan nahi duela defendatu du Rodriguezek: «Iraultza egiteak eskatzen du ulertzea politika erradikalena ez dela diskurtso erradikalena, aldarri eraldatzaile baten bueltan indar gehien, borondate gehien, metatzeko gai den hori baizik». |
2022-6-25 | https://www.berria.eus/albisteak/215138/espainiako-gobernuak-200-euroko-txekea-emango-die-errenta-apaleko-langileei-autonomoei-eta-langabeei.htm | Ekonomia | Espainiako Gobernuak 200 euroko txekea emango die errenta apaleko langileei, autonomoei eta langabeei | Kotizaziorik gabeko pentsioak %15 igoko ditu, eta garraio publikorako abonuak merkatuko. Pedro Sanchezek energia konpainien irabazien gaineko zerga berria iragarri du. «Gehien lortzen dutenek, ekarpen handiagoa egin behar dute sakrifizio kolektibora». | Espainiako Gobernuak 200 euroko txekea emango die errenta apaleko langileei, autonomoei eta langabeei. Kotizaziorik gabeko pentsioak %15 igoko ditu, eta garraio publikorako abonuak merkatuko. Pedro Sanchezek energia konpainien irabazien gaineko zerga berria iragarri du. «Gehien lortzen dutenek, ekarpen handiagoa egin behar dute sakrifizio kolektibora». | Ukrainako gerra ez da itzali, ezta haren ondorioz neurrigabe hauspotutako inflazioa ere. Ez eta Andaluziako hauteskundeek Espainiako Gobernuko koalizioko alderdietan utzitako garratza ere. Testuinguru horretan, gaur Ministroen Kontseilu berezia egin dute Madrilen, herritarrei inflazioaren kolpea arintzeko neurriekin dekretua onartzeko.
Pedro Sanchezen arabera, neurri berriok 9.000 milioi euro jarriko dituzte laguntzetarako. 5.500 milioi gastua izango dira, eta 3.600 milioi euro erakundeek biltzeari utziko dieten zergak. Orain arteko jarritako dirua gehituta, guztira 15.000 milioi euroren kopurua erabiliko da «Putinen Errusiaren inbasioarekin» izugarri igo den inflazioaren kalteak arintzeko, hots, Espainiako BPGaren %1. Presidenteak azaldu duenez, orain artean indarrean dauden laguntzekin eta hemendik aurrera gehitzen direnekin, inflazio tasa 3,5 puntu murriztea lortuko da.
Argindarraren BEZa %5era
Asteartean bertan iragarri zuen Sanchezek nola argindarraren gaineko balio erantsiaren gaineko zerga are gehiago jaitsiko den aldi baterako. Duela ia urtebete, BEZa %21etik %10era murriztu zen, eta, orain, %5era murriztuko da. Espainiako presidentearen kalkuluen arabera, horrekin argindar fakturako zergen murrizketa %60tik %80ra handituko da.
Garraio bonuen beheratzea
Estatuaren esku dauden garraio publikoetan, hala nola Renfen, bonuen prezioa erdira jaitsiko da, irailaren 1etik aurrera. Murrizketa txikiagoa izango da, %30ekoa, erkidegoen esku dauden garraioetarako bonuetan, eta erkidegoek aukera izango dute %50erainoko tartea beren dirutik jartzeko.
Pentsiorik txikienen igoera
Beste berritasun bat kotizazio gabeko pentsioentzako %15eko igoera da. Sanchezen arabera, pentsio horren jasotzaileek batez besteko 60 euroko igoera izango dute hilean. Urte bukaera bitartean, beraz, guztira, 360 euroko gehigarria izango dute. Hego Euskal Herrian kotizaziorik gabeko 16.000 pentsio inguru daude gaur egun, batez beste 420 eurokoak.
Kotizaziorik gabeko pentsioentzako aldi baterako igoera ekainaren hasieran adostu zuen EH Bilduko Espainiako Gobernuarekin, eta, zenbait iturrik zalantzan jarri bazuten ere, aurrera atera da gaurko ministroen kontseiluan. Koalizio subiranistaren arabera, Sanchezen gobernua konprometitu zen igoera hori 2023ko aurrekontuetako pentsioen errebaluatzean ere jasotzeko.
200 euroko zuzeneko laguntza zuzenak
Diru sarrera txikiko langileentzako, autonomoentzako eta langabeentzako 200 euroko txeke bat egongo dela ere jakinarazi du Pedro Sanchezek, eta laguntza hori uztailetik aurrera eskatu ahalko dela gaineratu. Urtean 14.000 euro azpiko diru sarrerak dituzten familientzako izango txekea, betiere ez badute bizitzeko gutxieneko diru sarrera jasotzen.
Azken egunetan gobernuko alderdien artean tirabira gehien sortu dituen gaietako bat izan da laguntzarik zuzenena. Unidas Podemosek errenta apaleko familientzako 300 euroko txeke bat nahi zuen, 1.000 eurotik azpiko lansaria duten behargin guztientzat.
Sanchezen kalkuluen arabera, zuzeneko laguntza horren, kotizaziorik gabeko pentsioen goititzearen eta abendura arte luzatuko den bizitzeko gutxieneko dirua sarreraren %15 igoeraren onura, orotara, lau milioi pertsonak igarriko dute.
Gehieneko prezioa butanoari
Dekretuaren beste berritasun bat butanoaren prezioaren ingurukoa da. Butano bonbonari gehieneko prezioa jarriko diola iragarri du gobernuak, «bereziki landa eremua laguntzeko asmoz».
Abendu amaierara luzatutako neurriak
Ukrainako gerraren harira gobernuak aurreko dekretuan onartutako neurri guztiak abendura arte luzatuko ditu dekretu berriak, gehienak ekainarekin iraungitzen zirelako.
Horien artean daude, besteak beste, erregai litroaren gaineko 20 zentimo deskontua; garraiolari, abeltzain, nekazari eta arrantzaleentzako laguntza zuzenekoak; sektore kaltetuentzako gizarte segurantzako kuoten atzerapenak; alokairuen igoerentzako gehieneko %2ko muga; eta argindarraren bonu sozialaren onuradun kopuruaren igoera.
Zerga berria energia konpainiei
Dekretutik kanpo, beste neurri bat ere iragarri du Espainiako presidenteak: energia konpainiak eskuratzen ari diren ezohiko irabazi handiak zergapetzea. Zerga berezia aparteko lege proposamen batean jaso asmo dute gobernu koalizioko alderdiek, eta, beraz, Kongresuak onartuko beharko luke «datozen asteetan».
Zerga 2023ko urtarrilaren lehenean nahi luke indarrean gobernuak, baina oraindik ez du zehaztu zenbatekoa litzatekeen irabazi horien gaineko tasa. «Oraindik aztertzen ari gara, baina batez ere Italiako ereduari gaude adi».
Izan ere, Europako Batasuneko zenbait herrialdetan jada indarrean da energia konpainien ezohiko irabazien gaineko zerga hori. Italian, %10eko tasa jarri zien Mario Draghik zerutik eroritako irabaziei, eta jada iragarri dute tasa %25era goratuko dutela.
«Horren mingarria den egoeran, zamak justiziaz banatu behar dira. Gehiago jarri behar dute egoera hobean daudenek. Ezin da gutxi batzuek onura izatea gehiengoen kaltearen kontura. Prezio igoera honetatik zeharkako irabazkinak lortzen dituztenek ekarpen gehigarria egin behar dute ahalegin kolektibora eta gure herrialdeko erdiko klase langilearen babesera. Komunitate bat gara, ez indibiduoen batuketa bat. Gehien lortzen dutenek ekarpen handiagoa egin behar dute sakrifizio kolektibora». |
2022-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/215168/osakidetza-desegiten-ari-dela-salatu-dute-sindikatuek-bilbon.htm | Gizartea | Osakidetza «desegiten» ari dela salatu dute sindikatuek Bilbon | SATSE, ELA, LAB, CCOO, UGT eta ESK sindikatuek deitu dute manifestaziora, eta milaka lagun elkartu dira. Osasun publikoaren alde egin dute, eta hura pribatizatzeko joera gaitzetsi. | Osakidetza «desegiten» ari dela salatu dute sindikatuek Bilbon. SATSE, ELA, LAB, CCOO, UGT eta ESK sindikatuek deitu dute manifestaziora, eta milaka lagun elkartu dira. Osasun publikoaren alde egin dute, eta hura pribatizatzeko joera gaitzetsi. | Osasun publikoaren alde inbertsio handiagoak egiteko eskatu diote igandean, beste behin, Eusko Jaurlaritzari. SATSE, ELA, LAB, CCOO, UGT eta ESK sindikatuek deituta, milaka lagun elkartu dira Bilbon. Lehen mailako arretaren egoera larria dela salatu dute.
Pribatizazioaren, murrizketen eta lehen arreta desegitearen kontra egin dute, eta, besteak beste, EH Bilduk ere parte hartu du mobilizazioan. Osakidetza salba dezagun lelopean, Osakidetza «desegiten» ari dela adierazi dute.
Dena den, sindikatuek uste dute oraindik garaiz daudela egoera hobetzeko, eta Jaurlaritzari eskatu diote negoziazioaren alde egiteko.
Azken asteetan garrantzia hartu du osasungintza publikoaren aldeko aldarriak, nagusiki, Gotzone Sagardui Osasun sailburuak duela bi aste egindako adierazpenen ostean. Lehen arreta eta ospitale sarea «birdefinitzeaz» mintzatu zen sailburua: «Beharrezkoa da aldaketa kultural bat, erabiltzaileek eta osasun profesionalek uler dezaten eskualdeko ospitale eredu batetik ospitale espezializatu batera aldatzeak mugikortasun handiagoa ekarriko duela», esan zuen.
Sindikatuek osasun sailburuaren dimisioa ere eskatu dute azken agunetan. |
2022-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/215169/lazkaoko-lapke-xvii-berria-txapelketako-txapeldun.htm | Kirola | Lazkaoko Lapke XVII. BERRIA Txapelketako txapeldun | Hiru hilabete pasako lehiaren ondoren, Euskal Herriko bi pilota elkarterik onenak elkarren aurka aritu dira finalean, Hernaniko udal pilotalekuan. Finaleko hiru partidak irabazi ditu Lazkaok. | Lazkaoko Lapke XVII. BERRIA Txapelketako txapeldun. Hiru hilabete pasako lehiaren ondoren, Euskal Herriko bi pilota elkarterik onenak elkarren aurka aritu dira finalean, Hernaniko udal pilotalekuan. Finaleko hiru partidak irabazi ditu Lazkaok. | Goierrira doaz XVII. BERRIA Txapelketako txapelak. Gaur jokatu da finala Hernanin (Gipuzkoa), eta hiru mailatan nagusitu dira Lazkaoko Lapkeko pilotariak Tolosaren aurka. Eurak ziren faboritoak, baina ez zen espero hiru neurketetan gailentzea.
Kadeteetan, Izagirre eta Karregal lazkaotarrak 22-4 irabazi diete Tolosa eta Castro tolosarrei. Gazteetan, Zubizarreta-Telleriak 22-19 Amondarain-Gabirondori. Eta, azkenik, nagusietan, esperientzia handiko lau pilotariren arteko lehian, Senar-Garmendiak 22-5 irabazi diete Elola-Aizpururi.
Gazteetan, espero bezala, oso neurketa lehiatua izan da, eta ezustekoa, berriz, nagusien mailakoa izan da. Sari banaketan izan da, besteak beste, Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendaria. |
2022-6-26 | https://www.berria.eus/albisteak/215170/sos-arrazakeriak-elkarretaratzeak-egin-ditu-melillan-gertatutakoa-salatzeko.htm | Mundua | SOS Arrazakeriak elkarretaratzeak egin ditu Melillan gertatutakoa salatzeko | Espainia eta Maroko arteko muga zeharkatzen ahalegindu ziren 2.000 lagun herenegun, eta gutxienez 37 hil dira. | SOS Arrazakeriak elkarretaratzeak egin ditu Melillan gertatutakoa salatzeko. Espainia eta Maroko arteko muga zeharkatzen ahalegindu ziren 2.000 lagun herenegun, eta gutxienez 37 hil dira. | Marokok eman dituen datuen arabera, hemezortzi migratzaile hil ziren herenegun, Nador eta Melilla arteko muga zeharkatzeko ahaleginean, baina «tragedia» are latzagoa izan dela adierazi du Caminando Fronteras GKE gobernuz kanpoko erakundeak. Oraingoz, 37 migratzaile hil direla baieztatu dute, eta, giza eskubideen aldeko beste hiru elkarterekin batera ohar batean salatu dutenez, kopuru hori handitu egingo da ziurrenik.
Caminando Fronterasek, Giza Eskubideen Marokoko Erakundeak, Marokoko Saharaz Hegoaldeko Afrikako Komunitateen Kolektiboak eta Egoera Zaurgarrian Dauden Migratzaileen Laguntzarako Elkarteak azaldu dute ehunka lagun zauritu zirela muga zeharkatzeko saiakera masiboan. Zaurituak izan ziren «bai migratzaileen aldean, baita Marokoko indar polizialen aldean ere». Gaineratu dute «aldez aurretik idatzitako drama bat» izan dela atzo gertatutakoa.
«Ehorzleak Marokoko eta Espainiako gobernuak dira; hesiak altxatu eta hedapen polizial/militar oso bat antolatzen dutenak, bizitzen eta errepresioaren kontura gure muga sakratuak urratzea eragozteko», adierazi zuen ohar batean SOS Arrazakeria elkarteak. Gertatutakoari erantzuteko, elkarretaratzeak egin dituzte gaur. Donostian, 12:00etan egin dute, eta ehunka lagun elkartu dira. Gasteizen eta Bilbon, berriz, arratsaldean egin dituzte kontzentrazioak. «Ezin dugu horrelako munstrokeriarik onartu. Jar dezagun gure salaketa», adierazi zuen.
Plataformak salatu duenez, Melilla, berriro, «gerratik, errepresiotik eta miseriatik ihes egiten saiatzen direnentzako hilerria» izan da. Erantzule egin dituzte Marokoko eta Espainiako Gobernuak.
Gehitu dutenez, «irudiek edonor beldurtzen dute, nahiz eta Pedro Sanchez pozik agertu den Marokoko Poliziaren jardueragatik».
Goizean goizetik
Goizeko lehen orduan hasi zen saiakera, 06:40ean. Gurugu mendian zeuden 2.000 migratzailek jo zuten hesira, eta aitzurrekin zulatzea lortu zuten, MAP Marokoko albiste agentzien arabera. Espainiara iritsi ziren 500 inguru, eta horietatik 130 harrera zentro batean sartu zituzten, Espainiako Gobernuak jakinarazi zuenez.
GKEen esanetan, Marokok eta Espainiak immigrazioaren alorrean berriz ere elkarlana berreskuratu izanak migratzaileen kontrako indarkeria olde bat ekarri du bi estatuen eskutik. «Duela urte eta erdi baino gehiagotik, Nadorko migratzaileek ez dute ez sendagairik ez osasun arretarik jasotzeko modurik, su eman diete haien kanpalekuei, eta ondasunak arpilatu dizkiete, elikagaiak suntsitu, eta kanpalekuetan zeukaten ur edangarri apurra konfiskatu diete. Espedizio zigortzaile horiek indarkeria espiral bat eragin dute bi aldeetan».
Horrenbestez, eta estatu indarrek neurri gabe jokatu dutela iritzita, gertakariak argitzeko ikerketak eskatu dituzte Espainian, Marokon eta nazioartean. «Hondamendi bat izan da gertatua, eta erakusten du migrazio politikak hilgarriak direla. Horren erantzukizuna nork duen argitzeko ikerketa bat egiteko eskatzen dugu», esan zuen Marokoko Giza Eskubideen Elkarteak Twitterreko argitalpen batean. Sare sozial horretan argitaratu dituen irudietan migratzaile andana ageri da, Nadorko kaleetan pilatuta.
Pedro Sanchez Espainiako presidenteak, berriz, Marokoko indarren «aparteko» jokabidea goratu du. Haren esanetan, «Espainiaren lurralde integritatearen kontrako bortxazko erasoa» eragotzi dute, eta «gizakiekin trafikatzen duten mafiei» egotzi die «eraso» horren erantzukizuna.
Guztiz bestelako iritzia dute migratzaileen heriotzak salatu dituzten elkarteek. Gogorarazi dute migratzaileen kontrako «indarkeria sistematikoak» gaitzespena jaso duela nazioartean; besteak beste, Nazio Batuen Erakundearena. GKEek neurri horien erantzule egin dituzte Europako Batasuna eta haren estatu kideak, migratzaileen kontrako «politika kriminalak» finantzatzen aritzeagatik, bloketik kanpoko estatuekin migrazio fluxuak eteteko indarrean dituzten hitzarmenen bidez. Bruselari eta estatukideei galdegin diete migraziorako «bide seguruak» bermatzeko. |
2022-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/215171/gutxienez-lau-pertsona-hil-dira-zezen-plaza-bateko-harmailak-erorita.htm | Mundua | Gutxienez lau pertsona hil dira zezen plaza bateko harmailak erorita | Haur bat dago hildakoen artean. Beste 300 pertsona zauritu dira. Halako ikuskizunak debekatzeko eskatu du Petro hautaturiko presidenteak | Gutxienez lau pertsona hil dira zezen plaza bateko harmailak erorita. Haur bat dago hildakoen artean. Beste 300 pertsona zauritu dira. Halako ikuskizunak debekatzeko eskatu du Petro hautaturiko presidenteak | Corraleja deritzon ikuskizun batean gutxienez lau pertsona hil dira eta beste 300 zauritu, Kolonbiako erdialdean. Dozenaka ikusle hartzeko egurrezko egiturak huts egin du, eta erori egin da.
Tolima departamenduko El Espinalen gertatu da ezbeharra. Corraleja batean, zezena askatzen dute plazaren erdian, eta ikusleak jaitsi egiten dira haren aurrean korrika egitera. Plazetako asko behin-behineko egiturak izaten dira, egurrez eraikitakoak.
Hiru solairu zituen El Espinalen eroritakoak. Jendea hondakinen artean zegoelarik, zezenak plazan jarraitzen zuen. Parte hartzaile batzuek gelditu egin dute, eta labankadaka hil dute hantxe.
Jose Ricardo Orozco Tolimako gobernadoreak emaniko datuen arabera, zaurituetako batzuk hil ala biziko egoeran daude.
Joan zen astean eginiko bozetan Kolonbiako presidente hautaturiko Gustavo Petrok tokian tokiko agintariei eskatu die zenzenketak debekatzeko. «Alkateei eskatzen diet jendearen edo animalien heriotza tartean duten ekitaldiak ez baimentzeko». Izan ere, larunbatean bertan hainbat pertsona zauritu ziren ikuskizunean, eta hilaren hasieran gazte bat hil zen, adarkatuta, Repelon herrian. Abuztuaren 7an hartuko du Petrok presidente kargua. |
2022-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/215172/eraso-matxista-bat-salatu-dute-zornotzan.htm | Gizartea | Eraso matxista bat salatu dute Zornotzan | Larunbat goizaldean gertatu zen. Elkarretaratze bat egin dute gaur eraso matxista gaitzesteko. | Eraso matxista bat salatu dute Zornotzan. Larunbat goizaldean gertatu zen. Elkarretaratze bat egin dute gaur eraso matxista gaitzesteko. | «Beste eraso matxista bat Larrea auzoan. Autodefentsa deia kuadrilla eta herrian». Horrela salatu dute Zornotzako (Bizkaia) mugimendu feministako kideek larunbat goizaldean Zornotzako auzo batean gertatutako eraso matxista. Anboto.org hedabideak eman du eraso matxistaren berri, eta, zehaztu dituen datuen arabera, larunbat goizaldean gertatu zen, plazatik 900 metro ingurura, Larrea auzoan.
Mugimendu feministaren antzera, gaitzespen oldera batu da Zornotzako Udala ere, eta elkarretaratze batera deitu du gaur arratsalderako: 18:30ean bildu dira, plazan. Dozenaka lagunek egin dute bat protestarekin, eta irmo azaldu dute gaitzespena. Adierazpen instituzional bat ere plazaratu du, eta nabarmendu dute «emakumeen bizitzaren, askatasunaren, duintasunaren eta erabateko herritartasunaren aurka egiten duten eraso ororen aurka egiteko konpromiso irmoa» dutela. «Emakumeenganako indarkeria emakumeen eta gizonen arteko ezberdintasunaren adierazle bortitzena da», gaineratu dute idatzian.
Orain dela bi aste beste bi eraso salatu zituzten herrian; horietako bat Larrea auzoan. |
2022-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/215174/kote-cabezudo-argazkilariari-28-urteko-zigorra-jarri-diote.htm | Gizartea | Kote Cabezudo argazkilariari 28 urteko zigorra jarri diote | Gipuzkoako Probintzia Auzitegiak bortxaketa delitu bat, sexu abusuen beste bat, haur pornografiako sei eta bi iruzur delitu egitea egotzita zigortu du. | Kote Cabezudo argazkilariari 28 urteko zigorra jarri diote. Gipuzkoako Probintzia Auzitegiak bortxaketa delitu bat, sexu abusuen beste bat, haur pornografiako sei eta bi iruzur delitu egitea egotzita zigortu du. | Gipuzkoako Probintzia Auzitegiko Lehen Sekzioak 28 urteko eta bi hilabeteko espetxe zigorra jarri dio Kote Cabezudo argazkilariari, bortxaketa delitu bat, sexu abusuen beste bat, haur pornografiako sei eta bi iruzur delitu egitea egotzita. Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiak zehaztu duenez, ordea, haren espetxealdiak ezingo du hogei urte baino gehiago iraun, eta betetzat jo ditu behin-behineko espetxealdian egin dituen lau urteak. Horrez gain, 116.000 euroko kalte ordaina pagatu beharko die biktimei, eta hari leporatutako 217 delituengatik absoluzioa eman dio epaimahaiak.
Cabezudo martxoaren 7tik apirilaren 13ra bitartean epaitu zuten, eta fiskaltzak 250 urtetik gorako zigorra eskatu zuen harentzat. Maiatzaren 2an, haren behin-behineko espetxealdia amaitzekotan zela, auzitegiak aurreratu zuen Cabezudori zortzi urtetik gorako zigorra jarriko ziotela, eta orain eman du epaia.
Efe berri agentziak eman du epaiaren berri, eta EAEko Auzitegi Nagusiak baieztatu du ondoren. Sententzia 340 orrialdetan eman dute Maria Jose Barbarin, Ana Isabel Moreno eta Augusto Maeso epaimahaikideek. Besteak beste, epaimahaiak irudien izaera pornografikoa aztertu du, aintzat hartuta legerian haur pornografiatzat jotzen dela adingabeak «portaera sexual agerikoetan» agertzen diren irudi oro; magistratuek ondorioztatu dute biktimetako seiren kasua haur pornografiatzat jo daitekeela. Horietako lauren kasuan, haur pornografia webgune batzuetan hedatu zuela ebatzi dute, eta beste baten kasuan, irudiak hedatzeko asmoz zeuzkala gordeta. Haur pornografiako materiala prestatzeko delituari dagokionez, epaileek ondorioztatu dute bost biktimaren kasuan delitua preskribatuta dagoela, baina ez, ordea, baten kasuan —seigarrena—, eta, beraz, haur pornografia prestatzeko delitu bat egiteagatik ere zigortu dute.
Biktima helduen kasuan, berriz, epaileek ebatzi dute horiei ez zitzaiela iruzur egin irudiak eskuratzeko orduan, eta ez dagoela intimitatearen aurkako deliturik ere. Aldiz, frogatutzat jo dute bi iruzur delitu egin zituela Cabezudok argazkiak eskuratu ondoren; izan ere, andreetako bik beren irudi eskubideak erosi zizkioten argazkilariari, hark irudiak ezabatu zitzan bere webguneetatik eta saiatu zedin ezabatzen Cabezudorenak ez ziren beste atari batzuetatik. Emakumeek ordaindu egin zuten horretarako, eta akusatuak bere webgunetik kendu zituen, baina ez zuen «ezer» egin bereak ez ziren webguneetatik irudi horiek desagertu zitezen.
Argazkilaria, «nahieran»
Askatasun sexualaren aurkako delituei dagokienez, epaian jaso dute bortxaketa bat eta sexu abusu bat egin zituela argazkilariak bi andreren aurka. Magistratuek zehaztu dute gauza bat dela argazkilariaren estudiora beren borondatez joatea, eduki sexualak dituzten argazkiak egitea eta dirua jasotzea, eta beste bat argazki saioek iraun bitartean argazkilariak «nahieran» jokatzea emakumeen gorputzarekin: «Bi modeloek aurkakotasuna agertu zuten praktika jakin batzuekiko, baina hark ez zuen errespetatu haien askatasun sexuala, eta haien baimenik gabe egin zituen».
Cabezudoren auziari buruzko berri gehiago
Argazkilari ezaguna izana da Cabezudo, eta haren modeloek jarritako salaketengatik epaitu dute. Iruzurra, intimitatearen aurkako delituak, haurrekin egindako pornografia eta sexu erasoak egotzi dizkiote, besteak beste. 2013an jarri zuten akusatuaren kontrako lehen kereila. Hedabideetan-eta isilpean gelditu ziren haren kontrako lehen salaketak, eta justiziak ez zuen neurririk hartu akusatuaren kontra. 2018ko udaberrian kasuari buruzko albisteak oihartzuna lortzen hasi ziren, eta, urte hartako maiatzean, preso sartu zuten. Martuteneko espetxean dago geroztik, Donostian. Martxoaren 7an hasi zen auzibide nagusiko epaiketa. Hasieran, 121 urteko kartzela zigorra eskatu zuen fiskalak, eta 2.338koa akusazio partikularrak. Hilaren bukaeran, zigor eskea handitu zuen fiskalak, epaiketan delitu gehiagoren berri izan zuela argudiatuta: 250 urte eskatu zituen orduan, hasieran halako bi. Apirilaren 13an amaitu zen epaiketa. Defentsak beti argudiatu du argazkilariak modeloen baimenarekin jardun zuela, ez zuela deus okerrik egin. Hamazazpi andrek jarritako salaketak aztertu dituzte.
Epaiketan, Mario Diez akusazioen abokatuak nabarmendu zuen kasu guztien atzean beti «patroi» bera ageri dela: «iruzur» eginda erakartzen zituen modelo gazteak, eta nahieran erabiltzen zituen gero. Hori erakusten duten froga ugari zerrendatu zituen, eta jokatzeko era baten ondorio izan zirela esan zuen: «Hemen gertatu dena ez da modelo bakoitzari gertatu zaionaren batuketa bakarrik: portaera patroi bat zegoen atzean, eta akusatuak hamarraldiz hamarraldi zigorgabetasunez jarduteko era izan zuen horregatik».
Fiskalak, berriz, akusatuari leporatu zion «gezurra» besterik ez esatea auzibide osoan, eta haren kontrako frogak sendoak direla ere esan zuen. Gaineratu zuen modeloak, egiten zizkien argazkiak tarteko, horien erabilera zitalaren «uztarripean» zituela. |
2022-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/215175/epaileak-deklaratzera-deitu-du-ernairen-legezko-ordezkaria-buruntzako-gurutzearen-eraisketagatik.htm | Politika | Epaileak deklaratzera deitu du Ernairen legezko ordezkaria, Buruntzako gurutzearen eraisketagatik | Gazte antolakundeak bere gain hartu zuen ikur frankista hori bota izana. Espainiako Abokatu Kristauen Fundazioak jarri zuen haien aurkako salaketa. | Epaileak deklaratzera deitu du Ernairen legezko ordezkaria, Buruntzako gurutzearen eraisketagatik. Gazte antolakundeak bere gain hartu zuen ikur frankista hori bota izana. Espainiako Abokatu Kristauen Fundazioak jarri zuen haien aurkako salaketa. | Tolosako 3. Instrukzio Epaitegiak deklaratzera deitu du Ernairen legezko ordezkaria, Buruntza mendi tontorreko (Andoain, Gipuzkoa) gurutze frankistaren eraisketagatik. Monumentua abenduaren 18an bota zuten, eta gazte antolakundeak bere gain hartu zuen ekintza: «Herri honen askatasunerako bidean gazteok ez dugu faxismoaren omenaldirik onartuko».
Uztailaren 18an deklaratu beharko du epailearen aurrean, bideokonferentzia bidez. Gazte antolakunde horren aurkako salaketa Espainiako Abokatu Kristauen Fundazioak jarri zuen. PPk akusazio partikular gisa aurkezteko eskatu zien Lasarte-Oriako, Andoaingo eta Urnietako udalei ere, frankistek eraikia izan arren «elkartzeko leku bat» zelako.
Buruntzako gurutzea 1939ko irailaren 3an zutitu zuten frankistek, 1936ko uztailaren 18ko estatu kolpearen alde «eroritako faxisten omenez». Hamar metro inguru garai zen.
Ez da Abokatu Kristauen Fundazioak Ernairen aurka jarritako salaketa bakarra. Gauza bera egin zuen Barakaldoko (Bizkaia) Cabo Quilatesen gurutzearen eraisketarekin ere, martxoan. Orduan ere, sentimendu erlijiosoen aurka egin izana, gorrotora bultzatzea eta ondarearen aurka egitea egotzi zieten, besteak beste. |
2022-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/215176/berriz-ere-altzoazpiko-hilerrian-dira-altzoko-handiaren-hezurren-arrastoak.htm | Bizigiro | Berriz ere Altzoazpiko hilerrian dira Altzoko Handiaren hezurren arrastoak | Bi urtez Aranzadiko instalazioetan egon ondoren, berriz ere Altzoazpiko hilerrira itzuli dituzte Migel Joakin Eleizegi Arteagaren hezurren arrastoak. | Berriz ere Altzoazpiko hilerrian dira Altzoko Handiaren hezurren arrastoak. Bi urtez Aranzadiko instalazioetan egon ondoren, berriz ere Altzoazpiko hilerrira itzuli dituzte Migel Joakin Eleizegi Arteagaren hezurren arrastoak. | Duela bi urte aurkitu zituzten Migel Joakin Eleizegi Arteaga Altzoko Handia-ren hezurren arrastoak: Aranzadi zientzia elkarteak aurkitu zituen, Altzoazpiko (Gipuzkoa) hilerriko hezurtegian. Abuztuaren 12an hasi ziren bilatzen, eta bi egunen ondoren aurkitu zituzten, abuztuaren 14an.
Misterio handi bat argitzeko lehen urratsa izan zen; izan ere, ordura arte bi ziren Eleizegiren hezurren kokalekuari buruzko hipotesi nagusiak: lehena, lurperatutako leku berean jarraitzen zutela, eta, bigarrena, lurperatu eta gero lapurtu egin zituztela. Hala, teoria bakarra gailendu, eta misterioa argitu zen: Altzoko Handia etxean egon zen 160 urtez. Azken bi urteak, baina, Aranzadiren instalazioetan eman ditu: bertan gorde dituzte, hezurren arrastoak eskaneatu eta haien ezaugarrien nondik norakoak behar bezala aztertzeko eta gordetzeko.
Ikusi gehiago: [BIDEOA] Migel Joakin Eleizegiren hezurren arrastoak
Juan Carlos Ruiz / FOKU
Orain, berriz ere bere jaioterrira itzuli da Altzoko Handia. Karmen Murua Altzoko zinegotziak azaldu duenez, espero baino gehiago iraun du prozesuak, pandemiak erabat baldintzatu baitu itzulera hori, baina, hala eta guztiz ere, hasierako asmoak bete egin dira: «Lehen momentutik erabaki zen hezur horiek berriro ere horra itzuliko zirela, Altzoazpiko hilerrira. Garbi zegoen hor emango zitzaiela lur».
Atzo lurperatu zituzten berriz ere Altzoazpiko hilerrian, ekitaldi xume batean. Oroigarri bat jarri zioten, eta agurra ere dantzatu zioten. Eleizegiren ondorengoak ez ezik, hainbat herritar eta Aranzadiko ordezkariak ere izan ziren ekitaldian.
Altzoko zinegotziak nabarmendu duenez, hori izan da beti Eleizegiren nahia: «Beti esaten zuen, gertukoek horrela kontatzen dute behintzat, Altzora itzuli nahi zuela. 'Goazen etxera', esaten zuen». Eta horrela izan da: «Altzon dago, nahi zuen lekuan, atseden hartzen. Bere nahia zen, eta bete egin da».
Jon Urbe / FOKU |
2022-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/215177/errusia-ordainketa-etenduran-erori-da.htm | Ekonomia | Errusia ordainketa etenduran erori da | AEBek jarritako zigorren ondorioz, Errusiak atzerriko dibisetan dituen bi zor bonuren hartzekodunei ez zaizkie iritsi jaso beharreko interesak | Errusia ordainketa etenduran erori da. AEBek jarritako zigorren ondorioz, Errusiak atzerriko dibisetan dituen bi zor bonuren hartzekodunei ez zaizkie iritsi jaso beharreko interesak | Denbora kontua zen, ezer baino gehiago, eta azkenean iritsi da Errusiaren ordainketa etendura. Herrialdeak ez ditu bere bi zor bonuren interesak ordaindu, eta hilabeteko grazia epea igande arratsean bukatu zaio. Ordainketa bat 71,25 milioi dolarrekoa zen, eta bestea 26,5 milioi eurokoa.
Zorrak ordaintzeko dirua badu, dolarrak baditu Errusiak, eta ez gutxi. Besteak beste, dirutza jasotzen ari delako garesti ordaintzen dioten bere petrolioaren eta gasaren truke. Argudio horrekin esaten du Errusiak «default artifiziala» bultzatu duela Mendebaldeak. Izan ere, Errusiak bidali zuen maiatzean interesen dirua, baina diru hori ez da hartzekodunengana iritsi herrialdearen ordainketei AEBek ezarritako zigor eta oztopoengatik.
Eta datuak argi daude: herrialdeak 40.000 milioi dolar zor ditu guztira atzerriko dibisetan, eta zor horren hartzekodunen erdia dira nazioartekoak. Bitartean, nazioartean banaturik, atzerriko dibisetan eta urretan 640.000 milioiren erreserbak ditu Errusiak; baina hori bai, izoztuta daude, Ukrainako gerrari lotutako zigorren ondorioz.
Horiek horrela, ordainketa etendura honen garrantzia sinbolikoa da batez ere. Egia da litekeena dela ordainketa eteteak zaildu egin diezaiokeela Errusiari etorkizunean zor merkatuetara itzultzea, eta litekeena dela itzultzen denean zorpetzeko kostu handiagoak izatea. Baina egia da halaber Mendebaldearen zigorren ondorioz neurri handi batean Errusiak jada merkatu hori itxia duela, gerrak iraun bitartean behintzat.
Gainera, egoera ikusita, ziurrenez, hartzekodunek nahiago izango dute itxaron, Errusiaren gainerako zor guztien ordainketa etentzat jotzea ekarriko lukeen deklarazioa bultzatu baino. Interes horiek jaso ez dituzten hartzekodunen %25ek baino gehiagok adierazpen formala egingo balute, herrialdearen zor guztiak joko lirateke ordaindu gabekotzat eta auzibidea zabalduko litzateke, hartzekodunak pagatuak izateko. Ez dirudi, oraingoz, halakorik gertatuko denik.
Ez da lehen aldia Errusiak ordainketak eteten dituena. 1998. urtean birritan utzi zituen ordaindu gabe zorrak, baina bi kasuetan herrialde bertako zorrak izan ziren errubloetan zituenak, eta gero ordaindu zituen, NDFren laguntzaz, eta erreforma ugariren truke. Errusiak atzerri dibisetako zorrak ordaindu gabe utzi zituen azken aldia ikusteko, berriz, mende bat egin behar da atzera, 1918an boltxebikeek uko egin ziotenean tsarrak sinatutako zorrak ordaintzeari. |
2022-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/215178/hiru-herritarretik-bik-babesten-dute-ikasleen-euskalduntzea-bermatzeko-tresnak-jartzea.htm | Gizartea | Hiru herritarretik bik babesten dute ikasleen «euskalduntzea bermatzeko tresnak» jartzea | Naziometroaren laugarren neurketaren arabera, Espainiako eta Frantziako estatuen lurralde antolaketarako formula batzuk aukeratzean lehen aukera da oraindik ere «erkidegoei erabakitzeko eskubidea aitortzen» dien estatua (%31,5). | Hiru herritarretik bik babesten dute ikasleen «euskalduntzea bermatzeko tresnak» jartzea. Naziometroaren laugarren neurketaren arabera, Espainiako eta Frantziako estatuen lurralde antolaketarako formula batzuk aukeratzean lehen aukera da oraindik ere «erkidegoei erabakitzeko eskubidea aitortzen» dien estatua (%31,5). | Hezkuntza sistemak beharrezko tresnak eta baliabideak jarri behar lituzke ikasle guztien euskalduntzea bermatzeko? Baietz uste dute hiru herritarretik bik, Telesforo Monzon Euskal Herrigintza Laborategiak argitaratutako Naziometroaren laugarren neurketaren arabera. Zehazki, itaun horrekin ados daude galdetutako herritarren %42, eta oso ados %24,4. Aldiz, hamarretik bat dago horren kontra edo erabat kontra. Zehaztapen bat egin dute, ordea: galdera hori Nafarroan ez beste lurralde guztietan egin dute, baina Nafarroan, «Nafarroan dauden kultura nagusien (euskarari eta gaztelaniari loturikoak) ezagutza» bermatzeaz galdetu dute; %58,6 daude ados edo oso ados.
Naziometroaren laugarren neurketan, burujabetzari eta estatus politikoari lotutako ohiko galderez gain, hezkuntzari buruz itaundu dituzte herritarrak, eta emaitzak gaur goizean aurkeztu dituzte, Donostian eginiko agerraldi batean. Horren arabera, zerbitzu publikoen artean baloraziorik onena dutenen artean hirugarrena da hezkuntza, garraio publikoaren eta osasun sistemaren atzetik: galdetutako herritarretatik erdiek uste dute ongi edo oso ongi funtzionatzen duela hezkuntza sistemak (%49). Zerotik hamarrera, arlo horren balorazioa 6,47koa da, eta balorazio horretan apenas dagoen alderik eremu administratiboaren arabera: Nafarroan 6,6koa da puntuazioa, eta 6,4koa Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan eta Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan.
Barometroan zenbait alderaketari buruz galdetu diete herritarrei; esaterako, hezkuntzaren egoeraren bilakaeraz eta beste lurralde batzuekiko konparazioaz. Hori horrela, hirutik batek (%36,3) uste dute hezkuntzak hobera edo askoz hobera egin duela duela hamar urteko egoerarekin alderatuz gero, baina %27,1ek kontrakoa pentsatzen dute: egoerak okerrera edo askoz okerragora egin duela. Frantziako eta Espainiako hezkuntza sistemei erreparatuta, ordea, iritzi nagusia da Euskal Herriko egoera hobea dela (%42,4), eta %31,1ek diote berdina dela. %6,1ek baino ez dute uste hango eskolen egoera hobea dela. Joera hori guztiz kontrakoa da Europako Batasunarekin alderatuta: hirutik batek (%32,7) uste dute Euskal Herriko ikastetxeetako egoera okerragoa dela, eta %8k baino ez dute kontrako ikuspegia.
EUSKARA
Euskararen eta euskarazko irakaskuntzari dagokionez, bi ikusmolde daude ia parean: %32,7 dira euskarak ikasgai bat gehiago izan behar dutela uste dutenak, eta %33,1 ikasgai gehienak euskaraz ikasi beharko liratekeela diotenak. Esparru administratiboaren arabera, ordea, alde nabarmenak daude: euskara irakasgai gisa baino nahi ez dutenak gehiengoa dira Ipar Euskal Herrian (%55,6) eta Nafarroan (%42,2), baina Euskal Autonomia Erkidegoko herritarren lehen aukera da irakasgai gehienek euskaraz izan behar dutela (%39,3).
SEGREGAZIOA
Segregazioaren aurkako neurriei dagokienez, proposatutako neurrietatik hiru babestu dituzte gehien; lehen aukera da ikasleen onarpenerako ikastetxe guztietan arau berdinak izatea (%79), eta bigarrena kuotarik ez kobratzea (%58,5). Horiez gain, babes handien duten hautuen artean hirugarrena da matrikula guztiak leku berean egitea –«udal bulegoetan adibidez»– eta ez ikastetxe bakoitzean (%44,7).
PUBLIKOA-ITUNPEKOA
Galdetutako herritarrei hiru aukera eman zizkieten, eta lehenetsitakoa izan zen itunpeko sarea mantentzea, «baina eskola publikoarekin baliabide eta betebeharretan berdinduta»; %44 daude horren alde. %21,4 daude egungo itunpeko sarea «dagoen bezala» mantentzearen alde, eta %19,5ek desagerraraziko lukete itunpekoa.
EUSKAL ESTATUAREKIKO JARRERA
Naziometroak euskal estatuaren eta erabakitzeko eskubidearen inguruan galdetu izan du aurreko hiru neurketetan, eta oraingoan ere aldagai horiei erreparatu die. Espainiako eta Frantziako estatuen lurralde antolaketarako formula batzuk aukeratzean, lehen aukera da oraindik ere «erkidegoei erabakitzeko eskubidea aitortzen» dien estatua (%31,5). Gainera, Eusko Legebiltzarrean, Nafarroako Parlamentuan edo Euskal Hirigune Elkargoan adostasun politikoa egongo balitz lurralde horren etorkizun politikoa erreferendum bidez erabakitzearen alde, Espainiako eta Frantziako gobernuek erreferendum hori onartu beharko luketela uste dute hirutik bik (%66,5); datu horrek zazpi puntu egin du gora sei hilabetean, eta lehen bi neurketetan eskuratutako emaitzen artean kokatu da.
Aldiz, euskal estatuaren aldeko jarrera apalduz doa; estatuek onarturiko erreferendum ofizial batean emango luketen botoaz galdetuta, baiezkoa erantzungo luketela esan zuten %42,5ek 2020ko azaroan egin zuten lehen neurketan; portzentaje hori %39,5ekoa zen iazko martxoan, eta %37,5ekoa aurtengo apirilean.
Landa lana Aztikerrek egin du, martxoan eta apirilean 1.400 elkarrizketa eginda; Araba, Bizkai eta Gipuzkoan 575, 400 Nafarroan eta 425 Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan. |
2022-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/215179/estatuaren-biktimak-aitortzeko-urrats-instituzional-garrantzitsuak-nabarmendu-ditu-foro-sozialak.htm | Politika | Estatuaren biktimak aitortzeko «urrats instituzional garrantzitsuak» nabarmendu ditu Foro Sozialak | Legealdian emandako pausoen ondoriotzat jo dituzte Nafarroako Parlamentuak eta Gobernuak azken asteetan hartutako erabakiak. | Estatuaren biktimak aitortzeko «urrats instituzional garrantzitsuak» nabarmendu ditu Foro Sozialak. Legealdian emandako pausoen ondoriotzat jo dituzte Nafarroako Parlamentuak eta Gobernuak azken asteetan hartutako erabakiak. | Azken asteetan Nafarroako erakundeek egindako «urrats instituzional garrantzitsuak» nabarmendu ditu Foro Sozial Iraunkorrak, eta legealdian eginiko aurrerapenen ondoriotzat jo ditu: «Nafarroan fronteetatik zubietara igarotzen ari gara». Halere, azaldu dute «bide luzea» dagoela egiteko, eta biktima guztien aitortza bermatzea eta «imajinario kolektiboaren» aldaketa sustatzea jo dituzte erronka nagusitzat.
Foro Sozialeko kide Terexa Fagoaga eta Fernando Armendarizek adierazi dute ezinbestekoa dela «biktima guztiei egia, justizia eta erreparaziorako eskubidea» bermatzea, eta biktimenganako «diskriminazio adierazpenak» baztertzea. Haien esanetan, helburu horiekin bat egiten dute azken asteetan Nafarroako Parlamentuak eta Gobernuak hartutako erabakiek.
Batetik, parlamentuak Torturaren Biktimei Babesteko Nazioarteko Egunaren inguruko adierazpen bat onartu du; bestetik, Nafarroako Gobernuak torturari buruzko ikerketa ofizial bat egiteko esleipena egin du. Horrez gain, Polizia indarkeriaren eta eskuin muturreko indarkeriaren biktimak aitortu eta erreparatzeko foru legea ere aldatu du parlamentuak, haien kalte ordainak beste indarkeria batzuen biktimekin berdintzeko. «Biktima bat erreparatzeko tresna nagusia da», adierazi du Fagoagak.
Agus Hernan eledunaren hitzetan, horiek eta biktimen, presoen eta «memoria kritiko inklusiboaren» alorrean emandako gainerako pausoak legealdian egindako lanaren ondorio dira. Alderdien artean zein bestelako eragileekin lortutako adostasunen balioa nabarmendu du hark: «Horrek guztiak ekosistema egokia sortu du, aipatutako hiru alderdietan urratsak egin daitezen».
Lana ez da «oztoporik eta krisirik» gabe egin, Hernanen esanetan. Adibide gisa jarri du Bizikidetza Planaren inguruko eztabaida. «Oso une zaila sortu zen, adostasun zabala hautsi zuena», azaldu du. Halere, alderdi gehienen jarduna eskertu du, eta «zoriondu» egin ditu adostasunak birsortzeko lan egiteagatik.
Instituzioetatik haratago ere jarri dute begia, eta torturaren inguruko mugimendu sozialen lanari balioa eman diote; tartean, larunbatean Iruñean egindako mobilizazioari, Nafarroako Torturatuen Sareak deituta. Sindikatuen gehiengoak, eta bestelako eragile eta norbanakoek hari erakutsitako babesa ere azpimarratu dute.
Erronkak
Ekimen horiek «agertoki berri bat» finkatu dutela uste dute Foro Sozialeko kideek, «bigarren mailako biktimatzat» jo izan direnen aitortzarako eta erreparaziorako urratsak direlakoan. Halere, nabarmendu dute «bide luzea» dagoela egiteko.
Fagoagak adierazi du estatuaren biktimek ez dutela «inolako konfiantzarik» justizian, eta hori aldatu eta justiziarako sarbidea errazteko neurrien beharra adierazi du. Biktimen eta Nafarroako erakundeen arteko konfiantza «berreraikitzea» ere ezinbestekotzat jo dute, eta erakundeek arlo horretan duten «erantzukizun handia» nabarmendu.
Biktimez hitz egitean, ETAren biktimetatik haratago begiratzeko «imajinario kolektiboan» aldaketa bat eman behar dela ere uste du Foro Sozialak: «Biktima guztiak guztienak, gizarte osoarenak, direla ulertzen badugu, biktima guztiak babestu behar baditugu, aurrera egin behar dugu oraindik existitzen diren bereizkeria dinamika gurutzatuak gainditzen». Hala, biktimekin enpatia izateko eta haiek errespetatzeko deia egin du Fagoagak. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.