date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/215180/unai-lasok-2027ra-arte-berritu-du-kontratua-baikorekin.htm | Kirola | Unai Lasok 2027ra arte berritu du kontratua Baikorekin | Aurrelaria «oso pozik» dago, eta eskerrak eman dizkie Pilotarien Elkarteari eta enpresari. Jose Ramon Garaik esan du Lasok «jauzia» egin duela. | Unai Lasok 2027ra arte berritu du kontratua Baikorekin. Aurrelaria «oso pozik» dago, eta eskerrak eman dizkie Pilotarien Elkarteari eta enpresari. Jose Ramon Garaik esan du Lasok «jauzia» egin duela. | Unai Laso (Bizkarreta-Gerendiain, Nafarroa, 1997) ikusgarri dabil duela urtebete berriro profesionaletan jokatzen hasi zenetik: hiru txapelketa jokatu ditu, eta hiruretan jokatu du finala; bat irabazi du —buruz burukoa—, eta bitan txapeldunorde izan da —lau eta erdikoan eta binakakoan—. Sanferminetako lau eta erdikoaren txapeldunordea ere izan da.
Haren itzulerak mesede handia egin dio pilotari, eta are eta gehiago Baikori. Enpresako pilotari nagusia da orain, izarra. Hark eten du aspaldiko bolada txarra: bost urte zeramatzan Baikok maila nagusian txapelik irabazi gabe. Horregatik, hura lotu nahi izan du. Denbora luzerako egin du: bost urterako: 2027ko ekainaren 27ra arte. 2023ko abenduaren 30ean amaituko zitzaion aurreko hitzarmena. Kontratua luzatzeaz gain, soldata igo dio. Egunak zeramatzaten negoziatzen, eta gaur egin dute ofizial tratua, Bilbon, Miribilla pilotalekuan eginiko agerraldian. Laso eta Jose Ramon Garai Baikoko kirol zuzendari nagusia egon dira prentsaurrekoan.
«Oso pozik nago, eta oso eskertuta. Batetik, eskerrak eman nahi dizkiot Pilotarien Elkarteari, harengatik bainago hemen; eta, bestetik, eskerrak eman nahi dizkiot enpresari, bost urteko kontratu hau eskainita adierazi didan konfiantzarengatik. Bost urte ditut pilotaz gozatzen jarraitzeko. Ilusio handia egiten dit. Ea emaitza onak lor ditzakedan», esan du Lasok.
Azkeneko urtean gertutakoaz galdetuta, aitortu du bizitzak «buelta asko» ematen dituela, baina «orainak» axola duela. «Duela urtebete afizionatuetan ari nintzen, baina lanari esker iritsi naiz hona. Orain hemen nago, eta oso pozik nago. Ez dut presiorik. Aldiz, bost urterako sinatu izanak lasaitasuna ematen dit».
Garaik, berriz, adierazi du Lasok «gorakada» handia izan duela, eta hori kontuan hartuta egin diotela eskaintza. «Guretzat pozgarria da Unai bezalako pilotari bat izatea. Jauzia egin du, baina oraindik hobetu dezake. Uste osoa dugu harengan, eta horren adierazle da bost urterako kontratua eskaini izana. Negoziazioak errazak eta azkarrak izan dira». Iraganean hartutako erabakiez damututa ote dagoen galdetu diote, eta, azaldu duenez, kirola «oraina» da, eta orain, bost urterako kontratua eskaini diote. |
2022-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/215182/bost-dantza-ziklo-bakarrean.htm | Bizigiro | Bost dantza ziklo bakarrean | Irailaren 7tik 11ra ospatzen dira Eltziegoko festak, eta irailaren 8an egiten dituzte Ama Birjinaren omenezko dantzak. Bost dantzaz osatutako dantza ziklo oso bat da Eltziegoko dantza. Zortzi dantzarik dantzatu ohi dute, Katximorro pertsonaia lagun dutela. | Bost dantza ziklo bakarrean. Irailaren 7tik 11ra ospatzen dira Eltziegoko festak, eta irailaren 8an egiten dituzte Ama Birjinaren omenezko dantzak. Bost dantzaz osatutako dantza ziklo oso bat da Eltziegoko dantza. Zortzi dantzarik dantzatu ohi dute, Katximorro pertsonaia lagun dutela. | Erlijioak eta tradizioak topo egiten dute sarritan, edo, kasu honetan bederen, horrela izan ohi da. Irailaren 8an egiten dituzte urtero Eltziegoko (Araba) dantza tradizionalak, Ama Birjinaren omenez. Herriko zaindaria den horri prozesioan laguntzea dute zeregin nagusi dantzariek, eta tartean baita dantza egitea ere. Dantza taldeko kideak arduratzen dira horretaz, gaiteroen musika lagun dutela, eta haietako bat da Ayla Bereziartua. Urteetan izan da dantzaria, eta taldearen ardura du gaur egun.
Irailaren 7tik 11ra ospatzen dira Arabako Errioxan dagoen herri horretako Plazako Ama Birjinaren omenezko jaiak, Bereziartuak azaldu duenez; eta «egun handienetariko bat» izaten ei da eltziegarrentzat. Bost dantzaz osatua dagoen «dantza ziklo oso bat» dantzatzen dute festen bigarren egunean, «garrantzi handikoak» omen direnak, bai dantzarientzat, bai herritarrentzat.
Karrika dantza da bost horietan lehena, edo, Bereziartuaren arabera, «pasacalles» esaten diotena herrian. Bien adierak dioen eran, kaleetan dabiltzanean dantzatzeko erabiltzen dutena baita: «Plazatik elizara eta elizatik plazara laguntzen diogu Ama Birjinari dantza honekin, plazako ermita batean dagoelako haren gordelekua; kalejira bat da, eta bi ilaratan egiten dugu». Dantzariek albo batera eta bestera mugitzen dute gorputza, hankak ere albo berera astinduz aldi berean, jauzi txiki baina indartsuak eginez aurrerantz, baina norbere lekutik mugitu gabe eta gurutzaketarik egin gabe, lerroak errespetatuta.
Aldaketa. Gizonezkoentzako dantzak ziren, baina neskek hartu zuten lekukoa / BERRIA
Dantza hasiera eta amaiera batzuetarako ere pauso hori erabiltzen dute, eta, bigarren dantzari hasiera emateaz behintzat, bera arduratzen da. «V hizkiaren itxura bera duen posizioan egiten da, leku aldaketa batzuk eginda, eta, amaitzean, besoak luzatzen ditugu, lurrarekiko paralelo». Lau kaleen dantza hasten da orduan, makil dantzaren estruktura berbera duena, eta ondoren dator zuhaitza. «Zinta dantza bat da, baina ez dira zintak gurutzatzen zuhaitzaren inguruan. Horren ordez, dantzari bakoitzak zinta bana du esku bakoitzean, eta erdian kokatzen den zuhaitzean zintzilikatzen dituzte, binaka ateraz erdira eta zirkulu batean eginez dantza». Zehazki, makila labur bat da zuhaitz hori, eta kako batzuk ditu zintak eskegitzeko. Azkenik, jota bat egiten da borobilean, eta dantzariek kriskitinak darabiltzate.
Jatorriaren nolakoa
Dantza taldeko arduradunak jakinarazi duenez, ez dakite zehazki noizkoak diren Eltziegoko dantza tradizional horiek, nahiz eta badakiten badirela XVII. mendeko dokumentu batzuk non dantza taldeari eginiko ordainketa batzuk jasotzen diren. Baina horrez gain, badakite beste zerbait ere: aldaketak egon dira.
Esate baterako, Bereziartuak adierazi du dantzak jatorriz gizonezkoentzako sortuak izan zirela, eta hori pausoetan ere nabaria dela, «zakarragoak» direlako, besteak beste: «Baina, halako batean, neskak hasi ziren dantzatzen, eta, gaur egun, esan genezake tradizioz nesken dantzak direla; neskak sartzearekin bat, pausoak finagoak bilakatu ziren, baina berezkoa dute zakarrak izatea, eta, beraz, esentzia horrek bizirik jarraitzen du».
Eta Bereziartuaren hitzekin bat egiten du Ainhoa Ruiz de Bergara dantzariak ere. 12 urte zituela hasi zen dantzan, gurasoak ere dantzari izandakoak zituen, eta betidanik izan zuen horretarako nahia. Ordutik, hamabost urte igaroak dira dagoeneko, eta, tarte batean dantza egin gabe egon bazen ere, orain urtebete berrekin zion, nolabait ere «barruan daramala» azalduta. «Hemen beti diogu gona dantzarazi behar dela, eta horregatik egiten ditugu mugimendu oso zakarrak, baina horrek bizia ematen die pausoei eta dantzei, baita alaitasuna ere».
Irailak 8. Plazako Ama Birjinaren egunean egiten dute dantza zikloa. BERRIA
Orotara, zortzi dantzarik egiten dituzte dantza horiek, baina ez dira bakarrik ateratzen plazara, lagun baitute Katximorro pertsonaia. «Tradizioz, mutil batek betetzen du bere funtzioa, eta gidari lanez arduratzen da, batik bat sarreretan, irteeretan eta saltoak ematean; hein batean, taldea osorik mantentzearen arduraduna da», esplikatu du Bereziartuak. Hain justu, zehaztu du loretxoz betetako kamiseta bat daramala soinean jantzita, kriskitinez josita dauden praka batzuk, eta «galtzagorriena dirudien» txapel luze bat, alpargata eta galtzerdi urdin edo gorriekin. «Lehen bazen Bastonero izeneko pertsonaia ere; egun ez da existitzen, baina hark zeraman makila luzea daroa orain Katximorrok».
Makil dantzak ere
Bost dantzen zikloaz gain, baina, badira beste dantza tradizional batzuk ere, orain gutxi berreskuratutakoak diren arren: makil dantzak, adibidez.
Bagenekien antzina existitzen zirela, eta horiek berreskuratzeko erronka jarri genion geure buruari. Gutxi gorabehera, 2015ean hasi ginen lan horrekin, eta handik urtebetera erakutsi genuen lehenbizikoz jendaurrean, gizonezkoek eginda», azaldu du Bereziartuak. Baina, dena den, Ruiz de Bergarak erantsi du, dantza zikloarekin gertatu eran, makil dantzak egiteko orduan ere ez zegoela aski mutil eta, beraz, batzuetan neskek ere egin behar izan zituztela dantza horiek. Dantzarako «gogotsu» zeuden, ordea, eta beste bi makil dantza ere sortu zituzten hutsetik, Jon Fernandez eta Amagoia Egiluz dantzari gasteiztarrek lagunduta: Valduengo eta El Molino. 2017an aurkeztu zuten lehenbizikoa, eta uztailaren 9an estreinatuko dute bigarrena.
Makil dantzak berreskuratu zituzten, eta baita berri bat sortu ere. BERRRIA
Jantziei dagokienez, dantza taldeko arduradunak zehaztu du ez dituztela mutilen eta nesken jantziak bereizten, baizik eta dantzen araberako bereizketa bat egiten dutela. Makil dantzen kasuan, esate baterako, zuriz janzten dira dantzariak, alpargata, zinta eta gerriko gorriarekin, eta koloretako gona batekin. Buruan zapi gorri bat ere eramaten dute, eta hori hala izan ei da jatorriz; gaur arte mantendu da. Baina dantza ziklorako bestelako janzkera bat darabilte, batik bat 1945ean gizonezkoen arropak egokitu zitzaizkielako emakumezkoei, Madrilen egitekoa zen Feria del Campo azokan parte hartu ahal izateko. Hala, traje zurien ordez, galtzerdiak, pololoak eta gona zuria daramatzate, baita zetazko xal bat ere.
Mantendu beharra
Ohiturak berreskuratu ostean, beraz, Ruiz de Bergarak argi du horiek mantendu behar direla: «Oso garrantzitsua iruditzen zait: historia da, eta ezin gal daiteke. Oso polita da iragana gaur egunera ekartzea». Are, uste du era honetan posible dela jendeari «burua berotzea» ere, baina batik bat gizonezkoei: «Dantza egiteari utzi zioten, eta trantsizioan neskek hartu zuten lekukoa, baina bada garaia estereotipo horiek ken ditzaten eta beraiek ere dantzara atera daitezen». Gainera, erantsi du era honetan herria ere egin daitekeela, adin tarte ezberdinetako herritarrak batzen dituen egitasmo bat izan ohi delako.
Dantzarako bidalitako gonbidapena hor dago, nahiz eta etorkizunak erakutsiko duen zer gertatuko den dantzen parte hartzearekin. Bien bitartean, bi kideek irailaren 8an Eltziegora agertzeko gonbita egin diete hala nahi duten horiei, kanpokoentzat ere polita izaten delako. Bihar: Euskal Herriko dantzak (II): Lizarrako larrain dantza. |
2022-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/215183/celsak-550-milioi-euro-jasoko-du-erreskaterako.htm | Ekonomia | Celsak 550 milioi euro jasoko du, erreskaterako | Espainiako Gobernuak onartu du azkenean siderurgia talde horri erreskatea ematea. | Celsak 550 milioi euro jasoko du, erreskaterako. Espainiako Gobernuak onartu du azkenean siderurgia talde horri erreskatea ematea. | Luze jo dute bi hilabeteok Celsarentzat eta haren hartzekodunentzat. Espainiako Gobernuak azkenean atzo onartu zuen 550 milioi euroko erreskatea Kataluniako altzairugilearentzat, eta, horri esker, epe laburrera etorkizuna bermatu dute hark Euskal Herrian dituen lantegiek (Trapagarango Nervacero, eta Gasteizko Celsa Atlantic, eta Baionako Celsa France).
Gorabeheratsua izan da erreskatearen negoziazioa siderurgia taldearentzat. SEPIk hasieratik galdegin zion Celsari akordio batera iristea bere hartzekodunekin, zorraren parte handi bat kitatzeko –2.300 milioi euroko zorra du taldeak, eta 1.000 milioi murrizteko eskatu zion–. Tirabirak izan dituzte kitapenen eta enpresaren akzioak eskuratzearen artean. Baina, azkenean, emaitzarik ez.
Adostasun gabe, duela astebete inguru erreskatea egitea erabaki zuen SEPIk, «bideragarritasun plana eta hartzekodunekin batera egindako moldaketa prozesua» aztertu ostean.
Ostegunean amaituko da COVID-19aren erreskateen funtsaren dirua jasotzeko epea. Madrilek 10.000 milioi euro jarri zituen, baina soilik 3.255,8 milioi erabili ditu, 30 operaziotan. Dirua jaso dutenen artean daude Tubos Reunidos eta Vicinay Marine euskal konpainiak. |
2022-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/215184/bi-greba-egun-bateratu-adostu-dituzte-mercedeseko-sindikatuek.htm | Ekonomia | Bi greba egun bateratu adostu dituzte Mercedeseko sindikatuek | Lanuzteak ekainaren 30ean eta uztailaren 6an egingo dituzte ELA, LAB, ESK, UGT, CCOO, Ekintza eta PIM sindikatuek. «Denak batera eta pankarta berarekin» irtengo dira langileak. | Bi greba egun bateratu adostu dituzte Mercedeseko sindikatuek. Lanuzteak ekainaren 30ean eta uztailaren 6an egingo dituzte ELA, LAB, ESK, UGT, CCOO, Ekintza eta PIM sindikatuek. «Denak batera eta pankarta berarekin» irtengo dira langileak. | Hiru ordu iraun du Mercedesen langile batzordearen gaurko bilerak, baina lortu dute adostasuna sindikatuek. ELAk, LABek, ESK-k, UGTk, CCOOk, Ekintzak eta PIMek beren arteko desberdintasunak alboratu dituzte, eta bi greba egun bateratutara deitu: ekainaren 30ean eta uztailaren 6an, «denak batera eta pankarta berarekin» irtengo dira langileak.
Joan den asteazkenean ekin zieten Mercedeseko sindikatuek lanuzteei. Inoiz ez bezalako erantzuna izan zuen deialdiak –5.000 behargin inguru zeuden grebara deituta, eta %95 inguruk egin zuten bat–. Mercedeseko langile batzordearen arteko zatiketa agerikoa zen, ordea. Biharamunean, ELA, LAB eta ESK sindikatuek gainontzekoei proposatu zieten batera joateko. Hala, gaur ados jarri dira bi aldeak.
Aldarrikapen hauek egingo dizkio langile batzordeak Mercedesen zuzendaritzari: hitzarmen duina eta justua, gaueko seigarren txandaren ezetza, eta KPIaren araberako soldata igoerak.
Batzordeak akordio bat lortu badu ere, ELAk, LABek eta ESK-k aurrera jarraituko dute ekainaren 29ko lanuztearekin. Egun bertan batzar bat egin, eta han erabakiko dute uztailaren 1eko deialdia bertan behera utzi ala ez.
Arabako metalarekin batera
Datorren osteguneko (ekainak 30) Mercedeseko plantillaren mobilizazioa ez da Araban deituriko bakarra. Arabako metalgintzako sindikatuak ere kalera irtengo dira SEA patronalari lan hitzarmen berri bat eskatzeko. Bi deialdiok 11:30ean abiatuko dira Gasteizko Bilbo plazatik. Arratsaldean berriro bilduko dira Mercedeseko sindikatuak; Probintzia plazan jarraituko dute grebaldia, 18:30ean. Uztailaren 6an, 10:30ean, Mercedesen lantegi inguruan bilduko dira langileak. Arratsaldean, berriz, Bilbo plazan, 18:00etan. |
2022-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/215185/euskal-lgtbi-behatokiak-lege-integral-bat-eskatu-dio-eusko-legebiltzarrari.htm | Gizartea | Euskal LGTBI+ Behatokiak lege integral bat eskatu dio Eusko Legebiltzarrari | Euskal LGTBI+ Behatokiak lege integral bat eskatu dio Eusko Legebiltzarrari. | Euskal LGTBI+ Behatokiak Harrotasunaren Egunaren bezpera baliatu du Eusko Legebiltzarrari lege integral bat galdegiteko. Bilbon aurkeztu dute proposamena, goizean, eta Olga Alarcon kideak azaldu du «estalki» bat nahi dutela kolektiboaren giza eskubideak «behar bezala» bermatzeko eta herritarrak LGTBIfobiatik «babesteko».
LGTBI+ Behatokiak ohartarazi du Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa atzean geratu direla beste hainbat lurralderekin alderatuta. Alarconek egin du balorazioa: «20 urte baino gutxiagoan, Euskadi LGTBI+ kolektiboarentzat erreferentziazkoa eta aitzindaria izatetik azken putz izatera pasatu da». Horri buelta emateko asmoz, proposatu dute 2022ko irailean Eusko Legebiltzarreko taldeek eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako LGTBI elkarte guztiek lan mahai bateratu bat eratzea lege integral bat onartzeko.
Legeak hainbat helburu izan behar dituela azpimarratu du LGTBI+ Behatokiak. LGTBI kolektiboko pertsonen «eguneroko diskriminazioa» eragoztea da horietako bat. Gainera, zenbait eremuren «heterogeneotasuna» bermatzeko neurriak eskatu dituzte. Adinekoen egoitzak dira horietako batzuk, «ez daitezen armairura itzuli erresidentzietara doazenean».
Gorrotoa, bizirik
LGTBI+ Behatokiak deitoratu du intersexualitatea oraindik patologiatzat hartzen dela, «eta ez giza aniztasunaren partetzat», eta irizpide ideologikoetan oinarriturik egiten direla zenbait kirurgia. Gainera, salatu dute gorroto delituek gora egin dutela Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Hainbat faktoreren ondorio da hori, LGTBI+ Behatokiaren ustez. Sarai Montes kideak egin du zerrenda: «eskuin muturra erakundeetara heltzea, transak baztertzen dituen feminismoaren joera totalitarioa, gure errealitatearen inguruko sentsibilitaterik ez duen sistema judiziala, eta beste alde batera begiratu duten alderdi politikoen jarrera».
Emandako datuen arabera, LGTBI komunitateko kideen aurkako gorroto delituek %47 egin zuten gora 2020tik 2021era. Esan dutenez, delitu horien larritasuna bera ere handitu da. Montes: «Orain dela hamar urte, kolektibokook ez genukeen imajinatuko Euskal Herriko herri batean gazte bat jipoitu zezaketenik homosexuala izateagatik, eta orain dela gutxi gertatu da Basaurin». | |
2022-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/215186/iban-illarramendik-eta-eider-perezek-irabazi-dute-etxepare-saria.htm | Kultura | Iban Illarramendik eta Eider Perezek irabazi dute Etxepare saria | 'Kiratsa' album ilustratuarekin eskuratu dute saria. Arkakuso baten abenturak ditu kontagai, eta Pamielak argitaratuko du, udazkenean. | Iban Illarramendik eta Eider Perezek irabazi dute Etxepare saria. 'Kiratsa' album ilustratuarekin eskuratu dute saria. Arkakuso baten abenturak ditu kontagai, eta Pamielak argitaratuko du, udazkenean. | Zer den usain, zer lurrin, zer kirats... Arkakuso bat Pantxi txakur dotorearengana iritsi da, eta biak, triska, zapart eta jauzi, usain bila abiatuko dira. Usain on eta usain txarrei buruzko kontakizuna ondu dute Iban Illarramendi ilustratzaileak eta Eider Perez idazleak, eta harekin irabazi aurtengo Etxepare saria: Kirats izeneko album ilustratuarekin. 5.000 euroko saria eskuratu dute, eta baita lanaren argitaratzeko bidea ere, Pamiela argitaletxearen eskutik, udazkenean. Gaur goizean egin dute saria banatzeko ekitaldia, Iruñeko Chundarata liburu dendan.
Denera, 35 lan aurkeztu dira aurten haurrentzako album ilustratuen Etxepare sarira, eta Miren Asiain ilustratzaileak, Idoia Sobrino liburuzainak eta Patxi Zubizarreta idazleak osatutako epaimahaiak hartu du Kiratsa-ren aldeko erabakia. Testuaren eta ilustrazioaren arteko «goi mailako» uztarketa goratu dute. «Testua ezin egokiagoa da album baterako: laburra, errimaduna, aberatsa eta onomatopeietan oinarrituta. Ilustrazioak dotoreak dira, sofistikatuak —hainbat oihartzun eskaintzen dute, hala nola Renee Magritteren zeruenak— eta, batez ere, oso narratiboboak eta musikaltasunez beteak».
Nafarroako 22 toki entitatek antolatzen dute Etxepare sariketa, haien euskara zerbitzuen bidez, eta hamasei dira dagoeneko babestu dituzten album ilustratuak. Horrekin batera, Iruñeko Udalak ilustratzaile eta idazleen arteko BikoTeka topaketak antolatzen ditu, eta azken edizioan hartu dute parte, hain justu, aurtengo saridunek. |
2022-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/215187/trans-legearen-egitasmoa-onartu-du-espainiako-ministroen-kontseiluak.htm | Gizartea | Trans legearen egitasmoa onartu du Espainiako Ministroen Kontseiluak | Genero autodeterminazioa du ardatz arauak. Lege egitasmoan jaso dutenez, 16 urtetik gorakoek beren kabuz eskatu ahal izango dute sexu aipamena aldatzea. | Trans legearen egitasmoa onartu du Espainiako Ministroen Kontseiluak. Genero autodeterminazioa du ardatz arauak. Lege egitasmoan jaso dutenez, 16 urtetik gorakoek beren kabuz eskatu ahal izango dute sexu aipamena aldatzea. | Trans eta LGTBI pertsonen eskubideak bermatzeko lege proiektua onartu du gaur Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluak. Pertsona horien eskubideetan sakontzeko aurrerapausoa garrantzitsua dela azpimarratu du Irene Montero Espainiako Berdintasun ministroak: «Estatuak izateko eskubidea aitortzen die». Trabaz eta eztabaidaz beteriko bidea egin du arauak, eskuinean ez ezik, gobernu barruan ere hautsak harrotu dituelako —bereziki PSOEren barruko zenbait ahots aurka agertu dira—. Gainera, Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak lege egitasmoaren hainbat alderdiren aurkako txostena kaleratu zuen apirilean, eta, besteak beste, gobernuari eskatu zion 18 urtera igotzeko epaileen baimenik gabe sexu aipamenean aldaketa egiteko gutxieneko adina. PSOEk eta Unidas Podemosek ondutako lege proiektuak, baina, 16 urtetan jartzen du muga hori. Lege egitasmoak uda ostean abiatuko du bide parlamentarioa. DESPATOLOGIZAZIOA Lege proiektuak sexu aipamenean aldaketa egiteko prozesua erraztea du helburu, eta, horretarako, genero identitatearen autodeterminazioa ahalbidetuko du. Hori hala, erregistro zibileko sexu aipamenean aldaketa eskatzeko ez da exijituko eskabidea egiten duenak inolako prozedura medikotan parte har dezala. Ez da galdegingo psikologoen oniritzirik edo mediku txostenik, ez eta erregistroko moldaketa egin nahi duen pertsonak bere gorputzean aldaketak egitea ere; ez hormona bidez, ezta ebakuntza bidez ere. Sexu aipamena aldatzeko prozesua nabarmen laburtu nahi dute lege berriaren bidez. Aurrerantzean, eskatzailak dokumentu bat sinatuz adieraziko du bere nahia, bi fasetan: lehenbizi, inprimaki bat bete beharko du; gero, hiru hilabeteko epean, erregistro zibilean bigarren inprimakia aurkeztu beharko du, nahia berresteko. ADIN MUGAK Lege proiektuan jaso dutenez, 12 urtetik gorako herritarrek eskatu ahal izango dute sexu aipamenean aldaketa egitea. Hala ere, adinaren arabera hainbat muga ezartzen ditu. 16 urtetik gorako herritarrek beren kabuz eskatu ahal izango dute sexu aipamena aldatzea. 14 eta 16 urte artekoek ere egin ahalko dute eskabidea, baina baldintza batekin: tutoreek edo gurasoek lagunduta egin beharko dute. Lege proiektuak ez die genero autodeterminaziorako eskubiderik aitortzen 14 urtetik beherakoei. 12 eta 14 artekoek sexu aipamena aldatu nahi izanez gero, epai batek eman beharko die horretarako onespena. Gainera, halako kasuetan, epaileak froga dokumentalak edo lekukotasunak galdegiteko aukera izango du, beharrezkotzat jotzen badu. 12 urtetik beherakoek izena aldatu ahal izango dute nortasun agirian. ESKUBIDEAK LGTBI kolektiboaren eskubideak bermatzeko neurriak jasotzen ditu lege egitasmoak. Alde batetik, pertsona horien diskriminazioaren aurkako neurriak proposatzen ditu enpleguaren, osasunaren, hezkuntzaren eta administrazioaren esparruetan. Eta, bestetik, ernalkuntza tenikak erabiltzeko eskubidea eta sarbidea aitortzen diete emakume lesbianei, bisexualei, bikotekiderik gabeei eta haurdun gera daitezkeen transei —azken horiei dagokienez, Espainiako Gobernuak konpromisoa hartu du sei hilabeteko epean eskubide hori bermatuko diela agindu baten bidez—. Gainera, Zigor Kodea erreformatuko da ezkontzeko beharrik gabe seme-alaben gurasotasuna aitortua izateko. Horretaz gainera, konbertsio terapiak debekatu egingo dira. Halaber, oinarrizko eskubideak arautuko zaizkie intersexualei; esaterako, jaiotzean mutilaziorik ez jasateko eskubidea, eta bizitzako lehen hilabeteetan definitua ez duten sexu batean inskribatu beharrik ez izatekoa. ISUNAK Lege egitasmoak isunak aurreikusten ditu sexu orientazioagatik edo genero identitateagatik diskriminatzen duenarentzat. 200 eta 150.000 euro artekoak dira isunak. Arau hauste larritzat joko da, besteak beste, ikasliburuetan bazterketa mezuak sustatzea sexu identitateagatik, genero adierazpenagatik edo sexu ezaugarriengatik. |
2022-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/215188/akordioa-hurbilago-dago-autonomoen-kotizazio-berrien-negoziazioan.htm | Ekonomia | Akordioa «hurbilago» dago autonomoen kotizazio berrien negoziazioan | Espainiako Gobernuak autonomoen ordezkariei proposatu die kotizazioak 230 eta 590 euro artekoak izatea. Sistema martxan noiz jarri dute eztabaidagai orain. | Akordioa «hurbilago» dago autonomoen kotizazio berrien negoziazioan. Espainiako Gobernuak autonomoen ordezkariei proposatu die kotizazioak 230 eta 590 euro artekoak izatea. Sistema martxan noiz jarri dute eztabaidagai orain. | Autonomoen kotizazio sistema berria hitzartzeko negoziazioan beste urrats bat egin dute aurrera, eta, orain bai, akordioa gertu dagoela dirudi. Aurreko astean jarrerak hurbildu ondoren, gaur bildu dira berriro Espainiako Gobernua eta autonomoen ordezkari nagusiak, eta onartu dute «aurrerapauso garrantzitsuak» eman dituztela. Izan ere, azkena izan nahi duen proposamena aurkeztu die Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroak ordezkariei.
Testu berrian, Gizarte Segurantzari egin beharreko kotizazioak 230 eta 590 euro artekoak izatea jaso dute, irabazien araberako hamabost tartetan banatuta. Gutxien irabazten dutenek, hau da, hilean 670 euro baino gutxiagoko diru sarrerak dituztenek, hamabost euro gutxiago ordainduko lukete aurreko proposamenarekin alderatuta. Eta gaur egun baino 64 euro gutxiago, gutxieneko kotizazioa 294 eurokoa baita.
Aldiz, tarte berri bat sortuko litzateke gehien irabazten dutenentzat: 6.000 euro baino gehiagoko diru sarrerak dituztenek 590 euroko kotizazioa izango lukete. Apur bat txikiagoa litzateke azken aurreko tartekoena, 4.050 euro eta 6.000 euroko diru sarrerak dituztenena: 530 euroko kotizazioa izango lukete, eta azken testuan jasotakoa baino 40 euro txikiagoa. Gainerako tarteak ere horien arabera egokitu dira.
Bi mutur horiek moldatuta, autonomoen ordezkarien bi aldeak erakarri nahi ditu Escrivak. Izan ere, diru sarrera apalagoak dituztenen kotizazioa txikiagoa izatea nahi zuen sindikatuei lotutako UPTA elkarteak. CEOE Espainiako patronaleko kide ATA erakundeak, ordea, eskatzen zuen gehien irabazten dutenen kotizazioa hainbeste ez igotzea; horregatik moldatu ditu gobernuak azkeneko bi tarteak.
Jarrerak hurbilago dauden arren, inork ez du akordioa ziurtzat eman oraindik. ATAk gertuago ikusten du, hori bai. «Aurreko astean baino hurbilago dago», azpimarratu du Lorenzo Amor ATAko presidenteak. Eta gehitu du ados jarri direla erakundeak «oinarrizkotzat» dituen beste puntuetan: besteak beste, hasiberrientzat tarifa lauari eustean eta irabazi garbiak kalkulatzeko orduan soilik autonomoaren jarduera aintzat hartzean.
UPTAk ere begi onez hartu ditu aldaketak, Eduardo Abad presidentearen hitzetan, elkartearen eskaerak aintzat hartzen dituelako. Bereziki azpimarratu du gutxieneko kotizazioaren jaitsiera; haren hitzetan, autonomo horiek urtean 767 euro aurreztuko dituztelako. Hala ere, testuari behin betiko onespena emateko baldintza gisa jarri du sistema berria 2023ko urtarrilaren 1etik aurrera ezartzea.
Noiz eta nola ezarri Izan ere, adostea falta den puntuetako bat hori da: noiz sartuko den indarrean sistema berria eta nola egokituko den hurrengo urteetan. Hasieran, Espainiako Gobernuak proposatu zuen aldaketa mailakatua egitea, eta 2031ra arteko trantsizio epe bat adostea eskaini zuen horretarako, baina 2025era aurreratu zuten gero, elkarteen arteko desadostasunak tarteko. Hain zuzen, egokitzapen hori zein den jakin nahi du ATAk proposamenari oniritzia emateko; sindikatuek, berriz, datorren urterako nahi dute martxan.
Autonomoen gizarte babes sistema da adostea falta den beste zatia. Gobernuak dagoeneko azaldu zuen babes hori hobetzeko konpromisoa, eta langabezia sariaren antzeko ordainsari bat sortzea proposatu zuen. Eztabaidatzen ari dira oraindik, ordea. Ostegunera arteko epea izango dute horretarako, orduan amaituko baita sistema berria hitzartzeko Europako Batzordeari agindutako epea. Eta bilerarik iragarri ez badute ere, ez dute baztertu negoziazioa azken unean ixtea. |
2022-6-27 | https://www.berria.eus/albisteak/215189/itziar-lazkano-eta-iratxe-palacios-izango-dira-bilboko-jaietako-pregoilaria-eta-txupinera.htm | Bizigiro | Itziar Lazkano eta Iratxe Palacios izango dira Bilboko jaietako pregoilaria eta txupinera | Lazkano pregoilaria aktore eta zuzendari ezaguna da; Palacios txupinera, Tintigorri konpartsako kidea. Abuztuaren 20an Arriaga antzokiko balkoian izango dira biak, abuztuaren 28ra arte iraungo duten Bilboko jaiei hasiera emateko. | Itziar Lazkano eta Iratxe Palacios izango dira Bilboko jaietako pregoilaria eta txupinera. Lazkano pregoilaria aktore eta zuzendari ezaguna da; Palacios txupinera, Tintigorri konpartsako kidea. Abuztuaren 20an Arriaga antzokiko balkoian izango dira biak, abuztuaren 28ra arte iraungo duten Bilboko jaiei hasiera emateko. | Bilboko Jai Batzorde Mistoak Itziar Lazkano Setien eta Iratxe Palacios Gana aukeratu ditu 2022ko jaien enbaxadoreak izateko: Lazkano pregoilaria izango da, eta Palacios, txupinera. Halaxe jakinarazi du jai batzordeak, ohar baten bidez.
Itziar Lazkano aktore eta zuzendari ezaguna da —Bilboko Ospetsua ere bada—, eta pregoilari izateko aukeratu dute «bere ibilbideagatik eta arte eszenikoen eta kulturaren zabalkunderako Bilbon egindako ibilbideagatik». Portugaleten (Bizkaia) jaiotakoa da, 1957an, antzerkian ondutako aktorea, Euskal Herritik kanpora ere hainbat ikuskizunetan aritutakoa, eta hainbat sari jasotakoa aktore eta zuzendari lanengatik.
Iratxe Palacios txupinera Tintigorri konpartsako kidea da —zozketa bidez, konpartsa horri egokitu zaio aurtengo txupinera izendatzea—, 36 urte ditu, administrari eta tabernari lanetan aritzen da, eta Txurdinagan bizi da. «Oso langilea izateaz gain, Iratxe saltsero bat da, eta zinean edo telebistan figurante gisa azaltzea du gustuko. Aste Nagusiaren zale porrokatua da, katuak maite ditu, eta ahal duen guztietan mendira igotzea ere bai», azaldu dute Bilboko Konpartsak elkartekoek. |
2022-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/215218/gutxienez-46-migratzaile-hilik-topatu-dituzte-kamioi-batean.htm | Mundua | Gutxienez 46 migratzaile hilik topatu dituzte kamioi batean | Ibilgailuak ez zuen aireztapenik, eta beroak itota hil direla uste dute agintariek | Gutxienez 46 migratzaile hilik topatu dituzte kamioi batean. Ibilgailuak ez zuen aireztapenik, eta beroak itota hil direla uste dute agintariek | Gutxienez 46 pertsona topatu dituzte hilik San Antonion (Texas, AEB), errepide bazterrean abandonaturiko kamioi batean. Larrialdi zerbitzuek esan dutenez, litekeena da beroagatik eta deshidratazioagatik hil izana, aireztapenik gabe baitzeuden gorpuak kamioian, eta urik gabe. Azken egunotan ia 40 graduko tenperaturak izan dituzte inguruan.
Beste 16 pertsona erietxera eraman dituzte. Lau haur daude horien artean.
Mexikoko mugatik gertu dago San Antonio (250 kilometrora), eta, lehenengo hipotesien arabera, handik letorke etorkinez beteriko kamioia. Mexikoko agintariek esan dutenez, erietxera eramandakoen artean Guatemalako bi herritar daude, baina ez dute esan gainerakoak nongotarrak ziren.
Euskal Herrian gauerdia zenean heldu dira larrialdi zerbitzuak kamioira. Gidariak abandonatu egin zuen. Agintariek ez dakite zenbat denbora pasatu zuten etorkinek kamioiaren barruan.
Hiru pertsona atxilotu dituzte gertaerarekin lotuta, San Antonioko Poliziako buru William McManusek baieztatu duenez. Hiriko alkate Ron Nirenbergek etorkinak mugaz gaindi eramaten dituzten sareei leporatu die ezbeharraren erantzukizuna.
Lehen ere gertatu dira halakoak San Antonion. 2017an, hamar etorkin topatu zituzten hilik antzeko kamioi batean.
Texasko prentsaren arabera, kamioia topatu duten lekuan ohikoa da ibilgailuak gelditzea etorkinak jaisteko, muga legez kanpo igaro ostean. |
2022-7-27 | https://www.berria.eus/albisteak/215219/ongi-pasatu-baigura-aisiagunean.htm | albisteak | Ongi pasatu Baigura aisiagunean | Aire zabaleko jarduerak egin daitezke Baigura aisiagunean, natura inguru eder batean: mendiko bizikleta, ibilaldiak, trotineta eta parapentea. | Ongi pasatu Baigura aisiagunean. Aire zabaleko jarduerak egin daitezke Baigura aisiagunean, natura inguru eder batean: mendiko bizikleta, ibilaldiak, trotineta eta parapentea. | Baigura mendiaren altzoan, Heleta (Nafarroa Beherea) eta Luhuso (Lapurdi) herrien artean dago Baigura aisiagunea, Lekorne (Lapurdi) herriaren lurretan. Hainbat jarduera egin daitezke han, aire zabalean: mendiko bizikleta, ibilaldiak, trotineta eta parapentea. Horrez gain, badute eskaladan aritzeko eskaintza, baita zuhaitzen artean soken bidez egiteko jarduerak ere. Jarduera orotan profesionalen laguntza izaten da. Oinez ibili nahi dutenek badute inguruko fauna, flora eta geologia ezagutzeko ibilbide bat, euskarazko panelek lagundurik; familia osoarekin egiteko egokia da, gainera. Horrez gain, altxorraren bila aritzeko jarduera bat ere eskaintzen dute, haurrek ongi pasa dezaten. Gainera, Baigura aisiagunean bada La Gaita izeneko ostatu bat, eta jatekoa eskaintzen du. Jolastoki bat eta piknik egiteko gune bat ere baditu. Tren ttipi batek eramaten ditu bisitariak Baigura aisiagunera. Nahi duenak piknik egin dezake, ibilaldi lasai bat egin, edo jarduerak egin Baigura aisiagunean, eta oinez jaitsi, edo tren ttipiaren bidez. Paisaia zoragarriak Inguru aparta da. Paisaia zoragarriz goza daiteke, mendiei begira, zuhaitzen artean: gaztaina, haritza, pagoa, urkia... Harrespilak ere badaude, eta horien nondik norakoei buruzko hainbat panel daude. Artzaintzak eta aisialdiak bat egiten dute Baigura aisiagunearen eremuan. Jarduerak ongi antolatuak daude, artzaintzari eragozpenik ez sortzeko. Izan ere, artzaintzari eta mendiari loturiko jarduerak bateratzea dute xedea, betiere elkar errespetatuz. Horretarako, proposatzen dituzten jarduerak arras arautuak dira, hala aisian dagoena nola lanean dagoena ongi senti daitezen. Hainbatetan, Baigurako artzain batekin finkatzen dute enkontrua. Ogibideaz mintzatzeaz gain, gasna ahamen bat eskaintzen die aisiagunera bildutakoei. |
2022-7-29 | https://www.berria.eus/albisteak/215220/euskal-artzainak-ameriketan-museoan.htm | albisteak | Euskal Artzainak Ameriketan museoan | Euskal Artzainak Ameriketan museoa ireki dute Elgorriagan, artzain aritzeko Ameriketara joan zirenen bizipenak eta memoria gordetze aldera. | Euskal Artzainak Ameriketan museoan. Euskal Artzainak Ameriketan museoa ireki dute Elgorriagan, artzain aritzeko Ameriketara joan zirenen bizipenak eta memoria gordetze aldera. | Ameriketako Estatu Batuetan (AEB) azken 150 urteetan lanean aritu eta bizi izan diren euskal artzainen bizimodua eta ondarea jasotzeko eta ezagutarazteko elkartea da Euskal Artzainak Ameriketan. Izan ere, XIX. eta XX. mendeetan euskaldun ugari joan ziren hara artzain aritzeko. Batzuk itzuli ziren; beste batzuk han geratu ziren. Aurten, elkarteak izen bereko museoa zabaldu du Elgorriagan, zaharberrituta dagoen errota batean. Museoan, Elgorriagatik eta Malerrekako gainerako herrietatik Ameriketara joandako artzainen argazkiak daude, haiei buruzko datuekin. Artzainen fitxak ez ezik, AEBetan ibili zituzten gauzak gerrikoak, kapelak, zaltokiak, baxerak, argazki kamerak, maletak... eta artzainen elkarrizketak biltzen dituen bideo bat ere badaude. AEBetan jasotako oihal handi bat ere badute zintzilik, Kern konderriko artaldeen ikur guziak brodaturik dituena. Erdi Aroan sortutako herria Elgorriaga Nafarroako ipar-mendebaldean dago, Malerrekako ibarrean, Baztan Bidasoa eskualdean. Herria zehazki zer urtetan sortu zen argi ez dagoen arren, erreferentzia arkitektoniko ugari dago, Erdi Aroko zubia, esaterako, Ezkurra ibaia igarotzeko. Historialarien arabera, herria XV. mendean sortu zen. Herrian, San Pedro Apostoluaren eliza dute, eta, han, XII. mendearen hasierako erretaula bat dago, eta XII. mendearen bigarren erdialdeko San Ferminen eta San Frantziskoren irudiak dituzten bi koadro. Elgorriagako bainuetxea ere aipatzeko modukoa da. Hango urek Europakoen artean gazitasunik handiena dute. |
2022-8-1 | https://www.berria.eus/albisteak/215221/harpea-leizea-ezterenzubitik-gertu.htm | albisteak | Harpea leizea, Ezterenzubitik gertu | Mendiz inguraturik dago Ezterenzubi. Ibilaldi ugari egin daitezke han, Harpea leizea edo Hilarrietako harrespilak ikusteko, esaterako. | Harpea leizea, Ezterenzubitik gertu. Mendiz inguraturik dago Ezterenzubi. Ibilaldi ugari egin daitezke han, Harpea leizea edo Hilarrietako harrespilak ikusteko, esaterako. | Ezterenzubi herria mendi mazelek besarkatzen dute, eta urek inguratzen. Bertan du urbegi nagusia Errobi ibaiak, Errozate mendiaren barrunbeetan. Ingurua oso ederra da, eta bazterrek nahi beste ibilaldi egiteko parada eskaintzen dute. Larreak daude inguruan. Artzain etxolak eta harriz egindako korraleak ikus daitezke, baina artzainik ez gaur egun. Harpea leizea ezagutzera joateko egin daiteke txango bat. Toki natural paregabe batean dago, Orbaizeta (Nafarroa Garaia) eta Ezterenzubi herrien arteko mugan. Leku berezia da, liluragarria. Lurraren eta lurpearen arteko ate ikusgarri bat. 40 milioi urteko bilakaera geologikoa laburbiltzen dute leizean dauden egiturek. Bisitaria harrituta gelditzen da. Hilarrietako harrespilak Harpea leizea ikustera joateko ez ezik, beste ibilaldi polit batzuk ere egin daitezke, Errozate mendira edo Organbide lepora, besteak beste. Halaber, beste ibilaldi batean Okabe mendira joan daiteke, eta bidean Hilarrietako harrespil multzoa ikusi. Zirkuluan jarritako 26 harrespil dira. Ezterengibel eta Beherobia ibaiak igarotzen dira Ezterenzubi udalerritik, eta lehenengoa bigarrenari isurtzen zaio udalerriko lurretan. Herrian, ikusteko modukoak dira Andra Mari eliza, kanpandorre eta barrualde ikusgarriak dituena, eta pilotalekua. www.la-mairie.com/esterencuby webgunearen bidez jakin daitezke Ezterenzubiri buruzko nondik norako guztiak, eta baita telefonoz (559-37 03 63) eta posta elektronikoz (mairie.esterencuby@ orange.fr) ere. |
2022-8-3 | https://www.berria.eus/albisteak/215222/hegaztiei-begira-mendixurren.htm | albisteak | Hegaztiei begira, Mendixurren | Uribarri Ganboako urtegiaren adarretako batean dago Mendixurko Parke Ornitologikoa, eta berrehun hegazti espezietik gora beha daitezke bertan. | Hegaztiei begira, Mendixurren. Uribarri Ganboako urtegiaren adarretako batean dago Mendixurko Parke Ornitologikoa, eta berrehun hegazti espezietik gora beha daitezke bertan. | Mendixur Arabako herri txiki bat da, Barrundiako udalerrian dagoena, Lautadako Kuadrillan. Herrira bisitari ugari biltzen dira Mendixurko Parke Ornitologikoa ezagutzera eta hegaztiak ikustera. Leku ezin hobea baita hegaztiak behatzeko, eta bisita gidatuak antolatzen dituzte horretarako. Mendixur Uribarri Ganboako urtegiaren adarretako batean dago, urak sakonera txikia daukan tokian. Habiak egiteko, negua pasatzeko eta atseden hartzeko leku aproposa da hegazti askorentzat, bereziki uretako hegaztientzat. Berrehun espezie baino gehiago erregistratu dira, eta horien artean aipatzekoak dira lertxunak eta zikoinak bezalako zangaluzeak, ahateak bezalako anatidoak eta harrapakariak. Ubarroiak ere bai, dinosauroen garaiko hegaztiak. Balio handiko hezegunea Udazkena heldutakoan, leku beroagoetara joaten dira hegazti batzuk, baina beste asko Mendixurko Parke Ornitologikoan geratzen dira. Azaro amaiera arte migratzen egoten dira hegaztiak, hegoaldera, bero handiagoa egiten duen lekuetara. Batzuk Saharara joaten dira, eta beste batzuk Senegaleraino ere heltzen dira. Hala ere, badago hain urruti joaten ez denik ere, eta Espainiako hegoaldean edo Madril aldean geratzen denik. Hurbilago ere bai, Arabako beste leku batzuetan. Parkean dagoen egurrezko etxolan, Mendixurren ikus daitezkeen hegazti bakoitzaren irudiak eta izenak dituzten afixak daude. Mendixurko Parke Ornitologikoa dagoen hezegunea Ramsar zerrendan dago, nazioarteko hezegune garrantzitsuenak biltzen dituena. Natura 2000 Sarearen zati ere bada, eta Kontserbazio Bereziko Eremu (KBE) izendatu dute. |
2022-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/215223/bi-eraikin-hustu-dituzte-bilbo-erdigunean-patioaren-zati-bat-erori-dela-eta.htm | Gizartea | Bi eraikin hustu dituzte Bilbo erdigunean, patioaren zati bat erori dela eta | Poza kalean gertatu da ezbeharra, eta langile bat zauritu da. Hogei sendi etxetik atera behar izan dituzte. | Bi eraikin hustu dituzte Bilbo erdigunean, patioaren zati bat erori dela eta. Poza kalean gertatu da ezbeharra, eta langile bat zauritu da. Hogei sendi etxetik atera behar izan dituzte. | Atzo arratsaldean gertatu zen ezbeharra, Bilbo erdigunean dagoen Poza kalean, 18:45 inguruan. Auzokideen arabera, burrunba handi bat entzun zen, eta, hots hori nondik zetorren ikustera joan zirenean, irudi suntsigarri batekin egin zuten topo: 59. eta 61. eraikinen patioaren zati handi bat behera erori zen.
Guztira, hogei bat sendi bizi dira eraikin horietan, eta, prebentzio gisa, etxetik kanpo pasatu behar izan dute gaua. Asko senideen eta gertukoen etxera joan dira. Beste zazpi bizilagun, berriz, Alde Zaharrean dagoen hotel batera eraman dituzte.
Suhiltzaileen arabera, litekeena da «makina pneumatikoen erabilera» dela-eta gertatu izana; izan ere, atzo goizean bertan eraikuntza lan batzuk hasi zituzten eremu horretan. Hainbat bizilagunen arabera, baina, ezbeharra gertatu baino hainbat ordu lehenago hondeamakina handi bat ikusi zuten eraikuntza lanen inguruan, eta eraikin barrura sartzen saiatzen ari zen, «zailtasun handiz».
Ezbeharraren ondorioz, langile bat zauritu zen. Basurtuko ospitalera eraman behar izan zuten. Antza, ez zuen zauri larririk. |
2022-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/215224/paseo-ederrak-hendaian.htm | albisteak | Paseo ederrak Hendaian | Hendaian, bisitariek aukera izango dute hiriko monumentuak eta ondasunak ezagutzeko, eta baita Abadia eremuko erreserba naturala ere. | Paseo ederrak Hendaian. Hendaian, bisitariek aukera izango dute hiriko monumentuak eta ondasunak ezagutzeko, eta baita Abadia eremuko erreserba naturala ere. | Itsasoak, Bidasoa ibaiak eta mendiek inguratzen dute Hendaia. Hiriaren inguruan eta barruan paseo ederrak egin daitezke, naturaz eta monumentu historikoez gozatzeko, eta Abadia eremuko erreserba naturala, San Bixintxo eliza eta Hendaiako tren geltokia ezagutzeko, besteak beste. Hendaiako Alde Zaharra tren geltokiaren ondoan dago. 1973. urtean, espainiarren tropek dena suntsitu zuten, eta berreraikitzean euskal estiloko etxeak eraiki zituzten. Errepublika plaza herriaren erdigunean dago, eta leku paregabea da tabernetan zerbait jan eta edateko. Errepublika plazan, San Bixintxo eliza dago. XVI. mendean eraiki zuten monumentu arkitektoniko bat da. Espainiaren eta Frantziaren arteko gerretan, 1793tik 1813ra bitartean, hainbat alditan suntsitua zuten. Elizaren barnean, ondare elementu garrantzitsu bat dago: XIII. mendeko gurutze bat. Alde Zaharretik hondartzara bidean, Gaztelu Zahar izeneko pilotalekua dago. 1899an eraiki zuten. Pilotalekuaren alboan, bide eder eta luze bat dago, hamalau kilometrokoa: Badiaren bidea. Hartatik, Txingudiko badia eta Hondarribia (Gipuzkoa) ikus daitezke. Hondartzara bidean, Itsas Etorbidea deituriko pasealeku luze bat dago; han, Old Croisiere kasino zaharra dago. 1884. urtean eraiki zuten, eta estilo arabiarra du. Abadia jauregia Hondartzako pasealekuaren amaieratik gertu, Abadia jauregia dago. Estilo neogotikoa du, eta 1864tik 1884ra bitartean eraiki zuten, Anton Abadia geografo eta zientzialari euskaltzalearentzat. Jauregiaren ondoan, Abadia eremuko erreserba naturalean, paseo polit bat ere egin daiteke, eta zenbait toki interesgarri ikusi: II. Mundu Gerrako bunkerrak, arroka bikiak, itsaslabarra, flyschak eta Santa Anaren punta, esaterako. Hendaia Turismo Leku gisa sailkatua egongo da 2029. urtera arte. Eskaintzen duen turismo mota familientzat egokia denez, 2018. urtean Famille Plus labela eskuratu zuen. |
2022-8-8 | https://www.berria.eus/albisteak/215225/natura-mitologia-eta-historia.htm | albisteak | Natura, mitologia eta historia | Natura, mitologia, historia eta kultura ezagutzeko bi ibilaldi egin daitezke Berriozarren: Hazitxo bidezidorra eta Oroimenaren Bidea. | Natura, mitologia eta historia. Natura, mitologia, historia eta kultura ezagutzeko bi ibilaldi egin daitezke Berriozarren: Hazitxo bidezidorra eta Oroimenaren Bidea. | Natura, mitologia, memoria historikoa eta kultura uztartuz, Berriozarren bi ibilbide eder egiteko aukera dago: Hazitxo bidezidorra eta Oroimenaren Bidea. Ibilbideetan barna, historiaren berri jakiteko panelak daude. Hazitxo bidezidorra haurrekin joateko aproposa da. Ibilbidea bi kilometro luze da, eta Mendialdea eskolaren ondoan abiatzen da. Mitologiari eta naturari erreferentzia egiten dieten zurezko figuraz beteta dago. Mikel Lasartek zizelkatutakoak dira, Ilundain Fundazioko ingurumen heziketako programaren koordinatzaileak, natura errespetatzeko mezua zabaltzeko. Besteak beste, egurrezko oilarra, untxia, arranoa eta hartza ikus daitezke. Halaber, mitologia ezagutarazteko asmoz, besteak beste, lamina, galtzagorria, herensugea eta basajauna ikus daitezke. Oroimenaren Bideak 1938. urtean izan zen Ezkabako ihesari egiten dio erreferentzia, eta paisaiaren bidez historiara hurbiltzea du helburu. 8,4 kilometro hartzen ditu bideak, eta 11 mugarri zeharkatzen ditu. Ibilbidean, 1938. urtera arte egin daiteke atzera historian. Bidea eskola zaharrean hasten da, ihesaldiaren hurrengo egunean herriko haurrei festa eman eta lau preso bertara eraman zituztelako. Biharamunean, fusilatu eta ehortzi egin zituzten. Gero, Makinista etxetik pasatzen da bidea. Hortik, militarrek ura igotzen zuten gotorlekura. Ondoren, uraren bidera doa. Emakumeek gotorlekuraino igotzeko hartzen zituzten bideetako bat zen. Horrekin batera, bide horretatik Berriozarko herritarrek ura eta janaria igotzen zizkieten presoei. Uraren bidetik Espartzetara iristen da ibilbidea. Gotorlekutik ihes egindako bost herritar fusilatu zituzten han. Hortik, Ezkabako gotorlekura igotzen da bidea, eta, gotorlekutik, Botilen Hilerritik igarotzen da. Presoak ehorzten zituzten han. Gorpu gehienen ondoan, pertsona horien izenak agertu dira, paper batean idatzita eta botiletan sartuta. Gero, fusilatuen mendi hegaletik eta fusilatuen monolitotik igarotzen da bidea. Monolitoa preso hilen oroimenez eraiki zuten. Azkenik, Artikako hilerria igaro, eta Berriozarko hilerrian amaitzen da ibilbidea. Herriko monumentuak Berriozarren hainbat monumentu eta eraikin historiko daude: Sagrarioko Andre Maria (XII. mendekoa), prozesioko gurutzea (XV. mendekoa), harraska (1745ean eraiki zen), Ezpeletarren jauregia (XVI. mendekoa) eta auzo zaharreko Done Eztebe eliza (XII. mendekoa). Berriozarren otordua egiteko eta ostatu hartzeko toki bikainak daude. Horrez gain, autokarabanen gune bat dago. Han autoa uztea doakoa da, sanferminetan izan ezik. Ibilgailuak gehienez 72 orduz egon daitezke aparkatuta. Berriozarri buruzko informazio guztia webgunearen bidez jakin daiteke. |
2022-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/215226/agaramontarren-gaztelua.htm | albisteak | Agaramontarren gaztelua | Bidaxunera joanez gero, Agaramontarren gaztelu ikusgarria bisita daiteke. | Agaramontarren gaztelua. Bidaxunera joanez gero, Agaramontarren gaztelu ikusgarria bisita daiteke. | Bidaxune herria Bidaxuneko kantonamenduko burua da. Nafarroa Behereko Agaramont eskualdean dago kokaturik. Bidaxune kantonamendua eta beste lau herri Agaramontarren dukerriko parte izan ziren. XVI. mendearen bukaeratik Frantziako Iraultzara arte, Bidaxune agaramontarrek zuzendutako printzerri txiki bat izan zen. Bidaxunen dago Agaramontarren gaztelua. XII. mendean eraikitzen hasi ziren. Agaramontarren nafar leinua Nafarroako Erreinuari lotuta egon zen XII. mendetik XVI.era; eta, politikoki, XV. mendean eragin handia izan zuen. Agaramontarren jatorrizko etxea Burgue-Erreitin zegoen, baina, Aturri ibaiak itsasorantz zuen irteeragatik, agaramontarrak, sortetxea utzi, eta XIV. mendean Bidaxuneko gaztelura joan ziren bizitzera; harrezkero, agaramontarren leinu nagusiaren egoitza bihurtu zen. Eragin handiko familia izan zen, bai inguruko lurraldeetan, bai Nafarroako Erreinuaren bilakaeran. Bibiano, Agaramonteko jauna, Antso VII.a Azkarraren basailu izan zen; bera eta bere leinua beti Nafarroako erregearen zerbitzura egongo zirela zin egin zuen, 1203an. Ibai portua Udalerria Aturriren ibaiadarra den Biduze eta haren ibaiadarrek zeharkatua da, hau da, Lihurri (eta bere ibaiadarrak diren Patarena, Gelous, Oihantxuri eta Menine) eta Lagrabek. Biduze ibaian, historikoki oso garrantzitsua izan den ibai portua du Bidaxunek. Aturri eta Biduze ibaietan ondasunak garraiatzeko erabiltzen zen, idiek tiratutako gabarrak erabiliz. Gaur egun baserri modura erabiltzen den etxaldea du alboan, antzina ibai garraioa kudeatzeko eta biltegi modura erabiltzen zena. Biduzen barrena garraiatu izan dute mendeetan gisu harria. Besteak beste, Baiona, Angelu eta Miarritze hiriak eraikitzeko baliatu izan da, eta Baionatik mundu osora eramaten zuten itsasontziz. Bidaxunek zerbitzu ugari eskaintzen dizkio bisitariari, eta otordua egiteko eta ostatu hartzeko hainbat toki. |
2022-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/215227/lamina-ziloa.htm | albisteak | Lamina Ziloa | Gamere-Zihigako Lamina Ziloan ur termalak daude, propietate sendagarriak dituztenak. | Lamina Ziloa. Gamere-Zihigako Lamina Ziloan ur termalak daude, propietate sendagarriak dituztenak. | Gamere-Zihigako ur termalak orain hain ezagunak ez badira ere, XX. mendearen hasieran jende ugari biltzen zen Agerre bainuetxera ur horien propietate sendagarriez gozatzera. Horrela, hainbat astez egoten ziren hango hotel-jatetxean. Lamina Ziloa Eiezkia etxetik hurbil dagoen hiru zuloko multzoa da; handik, ur zinez gazia ateratzen da, 35-40 gradutan. Haren konposizioa izugarri estimatua da. Haitzuloak Gamere-Zihiga Zuberoako udalerri bat da, Basabürüko Ibarresküinean dago. 1836. urtean Gamere eta Zihiga herriak batu egin ziren udalerri bakar bat osatzeko. Uhaitzandi ibaira isurtzen diren hainbat erreka igarotzen dira udalerri horretatik. Hainbat haitzulo aurki daitezke udalerriko lurretan: famatuena Etxeberriko leizea da, monumentu historiko izendatua. Izotz Aro Berantiarraren garaiko labar-arte multzo garrantzitsu bat du. Halaber, Otsibarreko leize-zuloa ere aipatzeko modukoa da. Otsibarrreko leize zulora heltzeko bidetik, Otsibarremehekako lepora joan daiteke, eta, handik, harrizko gurutze zaharreraino. Gamerearrek estimatzen dute leku hori, Pirinioetako ikuspegi ederrez goza baitaiteke handik. Eraikin historikoak Udalerrian, natura inguruneaz gain, ezagutzeko modukoak dira eraikin historiko batzuk ere. Besteak beste, Gamereko Done Petri eliza eta Zihigako eliza. Gamereko Done Petri elizak jatorria Erdi Aroan duen arren, XIX. eta XX. mendeetan zenbait konponketa eta berriztapen egin zizkioten. Zihigako eliza ere Erdi Arokoa da, eta 1828. urtean berriztatu zen. Gamere-Zihiga udalerriari buruzko informazio gehiago eskuratu daiteke www.la-mairie.com/camou-cihigue webgunearen bidez, eta baita telefonoz deituta (559-28 57 08) eta posta elektronikoz ere (mairie.camoucihigue@ gmail.com). |
2022-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/215228/abentura-naturaren-erdian.htm | albisteak | Abentura naturaren erdian | Naturaz eta abenturaz gozatzeko jarduera ugari egin daitezke Urruñako Wow parkean. Familia osoak ederki pasatuko du. | Abentura naturaren erdian. Naturaz eta abenturaz gozatzeko jarduera ugari egin daitezke Urruñako Wow parkean. Familia osoak ederki pasatuko du. | Wow parkea Urruñako (Lapurdi) natura ingurune paregabe batean dago. Euskal kostaldeko aisia eta abentura parke handiena da, haurrek, gazteek eta helduek ongi pasatzeko egokia. Jarduera ugari egin daitezke. Abentura dibertigarriak. Besteak beste, ehun urte baino gehiago dituen baso batean 18 metrotik gorako altueran dauden etxoletan, txirristetatik irristatu, tirolinetan hegan egin, surf egin, 60 metro luze diren sareak zeharkatu, hamsterrak bezala pirritan aritu, paintballean aritu, arku tiroan... Gainera, Basajaun agertuko da, Wow parkeko basoko jauna, eta zuhaitzen artean dauden txaboletan iratxoak eta maitagarriak aurki daitezke. Landaredia oparoa Wow parkean parke botaniko bat dago, lorategi ikusgarriekin. Ameriketatik ekarritako intsinis pinuak eta Pirinioetako haritzak nabarmentzen dira basoan, eta lorategietan landaredi oparoa dago: bertako espezieez gain, tropikalak ere badaude, mikroklima hezea duen eta babesturik dagoen toki batean. Cureren lorategia parkearen erdian dago, eta sukaldaritzan erabiltzen diren sendabelarrak landatzen dituzte bertan. Baita belar usaintsuak eta lore ederrak ere, arrosa eta zuri koloretakoak. La Roseraie lorategia ere aparta da: lore ugari ditu, hamaika kolore eta usain. Halaber, parkeko toki eguzkitsuenean mailaka, terraza moduan antolatuta dagoen lorategi bat dago. Izpilikua, jasmina, eukaliptoa, lilak eta beste hainbat lore eta landare ikus daitezke. Horrez gain, parkearen behealdean dauden urmaeletan, ur landareez gain, hainbat arrain mota eta Floridako dortokak daude. Wow parkean, atseden hartzeko eta piknika egiteko txoko ugari daude, eta snack bat ere badago, kafea, izozkiak edo freskagarriak hartzeko, eta, otordua egiteko, ogitartekoak, krepeak, hot dogak, nuggetak, paniniak eta txurroak eskaintzen baititu. Aipagarria da Wow parkean garapen jasangarria sustatzen dutela: hondakinak birziklatzen dira, eta landareak zaintzeko ez dute pestizidarik erabiltzen. |
2022-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/215229/gasteizko-auzitegiak-ebatzi-du-earen-kongresuko-erabakiak-etetea.htm | Politika | Gasteizko Auzitegiak ebatzi du EAren kongresuko erabakiak etetea | Otsaileko kongresuan, zuzendaritzak aurrera atera zituen txosten politikoa eta estatutu berria. Boto eskubidea zuten 249 konpromisarioetatik 133k hartu zuten parte. Zuzendaritzak nabarmendu du kautelazko neurria dela eta ez dagoela «Batzar Nazionala baliogabetu duen erabaki judizialik». | Gasteizko Auzitegiak ebatzi du EAren kongresuko erabakiak etetea. Otsaileko kongresuan, zuzendaritzak aurrera atera zituen txosten politikoa eta estatutu berria. Boto eskubidea zuten 249 konpromisarioetatik 133k hartu zuten parte. Zuzendaritzak nabarmendu du kautelazko neurria dela eta ez dagoela «Batzar Nazionala baliogabetu duen erabaki judizialik». | Gasteizko Lehen Auzialdiko 6. Epaitegiak erabaki du Eusko Alkartasunak aurtengo otsailaren 19an eta 20an eginiko kongresuan hartutako erabaki guztiak etetea. Alderdiko zuzendaritzarekin kritiko den sektoreak jakinarazi duenez, kongresuaren «zilegitasuna bermatzeko boto telematikoaren erregelamendurik edo antolamendurik ezean, epaileak irregulartasunak ikusi dituelako» erabaki dute kongresuan hartutako erabakiak etetea.
Otsaileko kongresuan, zuzendaritzak aurrera atera zituen txosten politikoa eta estatutu berria. Boto eskubidea zuten 249 konpromisarioetatik 133k hartu zuten parte; haiek aldeko 131 botorekin eta bi abstentziorekin onartu zuten txostena, eta aldeko 132rekin eta abstentzio batekin estatutuak. Izan ere, ildo kritikoko kideek uko egin zioten kongresuan parte hartzeari, eta bilkura propio bat egin zuten Gasteizko alkartetxean.
Orain, sektore kritikoak azaldu du haren ildoko konpromisario hautetsiek kongresua inpugnatu zutela, han hartutako erabakiak bertan behera uzteko kautela neurriak hartzeko eskatuta. Gasteizko Lehen Auzialdiko 6. Epaitegiak onartu egin du hori. Era berean, ildo kritikoak nabarmendu du ebazpenaren ondorioak «garrantzi handikoak» direla EAren barruan, argudiatuta bertan behera geratzen direla otsailean onartutako estatutu berriak eta kongresu horretan egindako izendapen guztiak. Beraz, indarrean jarraituko lukete Kongresuaren aurretik Nazio Batzorde Eragilea, Kontseilu Nazionala, Berme Batzordea eta Batzar Nazionala osatzen zuten pertsonen izendapenek.
Gainera, nabarmendu dute autoak «zuzeneko eragina» duela EH Bilduko organoen eraketan eta hauteskunde zerrendak egiteko osatu diren organoetan: «Izan ere, Eva Blancok Garaikoetxearen sektoreko pertsona guztiak kanporatu zituen horietatik, eta Sortuk eta EH Bilduk onartu zuten hori, baina orain zuzendu egin beharko da, Blancok egindako izendapenak baliogabetuta baitaude, berea baliogabetuta dagoelako».
«EH Bilduren proiektu politikoa suntsitzea» helburu
EAko zuzendaritza, ordea, ez dator bat erabakiarekin, eta autoa aztertzen ari da, errekurtsoa jarri ala ez erabakitzeko. Batetik, nabarmendu du kautelazko neurriei buruzko erabaki bat dela eta epaitegia ez dela auziaren muinean sartu. Era berean, erantsi du autoak ez diola eragiten kongresuaren deialdiari: «Deialdia behar bezala egin zen, garaiz eta behar bezala, eta ez dago kongresura deitu zuen Batzar Nazionala baliogabetu duen erabaki judizialik».
Zuzendaritzak kritikoen kontra jo du: uste du «afiliatu talde bat» saiatzen ari dela «epaitegietan irabazten 2016an, 2017an eta 2022an egindako kongresu nazionaletan demokratikoki irabaztea lortu ez zuena. Ez dute onartzen behin eta berriz Eusko Alkartasuneko afiliazioaren gehiengoak EH Bilduren alde egindako apustu politikoa». Ildo horretan, zuzendaritzak uste du kritikoek txosten politikoari aurkeztu zioten osoko zuzenketak argi uzten duela haien helburua «EH Bilduren proiektu politikoa suntsitzea» zela. |
2022-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/215231/ezkaba-eta-la-cumbre-jauregia-memoria-gune-bihurtzea-adostu-dute-eh-bilduk-eta-espainiako-gobernuak.htm | Politika | Ezkaba eta La Cumbre jauregia memoria gune bihurtzea adostu dute EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak | Memoria Demokratikorako Legearen aplikazioaren denbora muga 1983ko amaierara arte luzatuko dute. Orain arteko proiektuan, 1936tik 1978ra bitarteko epea hartzen zuen legegaiak. | Ezkaba eta La Cumbre jauregia memoria gune bihurtzea adostu dute EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak. Memoria Demokratikorako Legearen aplikazioaren denbora muga 1983ko amaierara arte luzatuko dute. Orain arteko proiektuan, 1936tik 1978ra bitarteko epea hartzen zuen legegaiak. | Espainiako Kongresua uztail erdialdean da bozkatzekoa Memoria Demokratikoaren Lege proiektua, eta lege proiektu hori aurrera ateratzeko, zuzenketa batzuk adostu dituzte EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak. Mertxe Aizpurua indar subiranistako bozeramaileak gaur azaldu ditu horietako batzuk: besteak beste, hitzartu dute Ezkabako gotorlekua (Nafarroa) eta Donostiako La Cumbre jauregia memoria gune bihurtzea. Horren truke, gaur goizeko ponentziaren bozketan, bai datorren asteko batzordean, EH Bilduk bide emango dio lege proiektuari.
Ezkabako gotorlekuari dagokionez, EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak adostu dute «memoriaren leku» gisa egokitzeko, Nafarroako Gobernuarekin sinatutako lankidetza hitzarmen baten bidez. Legea indarrean sartu eta urtebeteko epean izendatu beharko dute memoria gune, eta, indar subiranistaren hitzetan, «memoria demokratikoa berreskuratu, babestu eta zabaltzeko jarduerak» egin ahal izango dira. 1938ko maiatzaren 22an, 795 presok egin zuten ihes espetxe frankista bihurtutako gotorlekutik. Horietatik, 207 tiroz hil zituzten toki berean. Beste hamalau, berriz, handik bi hilabetera fusilatu zituzten. Hiruzpalauk baino ez zuten lortu muga zeharkatzea. 7.000 pertsona inguru espetxeratu zituzten Ezkabako gotorlekuan: 1934an ailegatu ziren lehendabiziko presoak, eta 1936ko otsailera arte, 800 hartu zituen kartzelak. Hilabete hartan, gotorlekuko bizi baldintza gogorrek eragindako eztabaidaren ondorioz, denak atera ziren, amnistia baten bidez. 1936ko altxamendu militarra gertatu eta gero, frankistek erabili zuten eraikina espetxe gisa.
Bestalde, Donostiako La Cumbre eraikina Donostiako Udalaren esku uztea ere adostu dute. Espainiako Kanpo Arazoetako Ministerioaren egoitza izan zen Francoren udako egonaldietan, Aiete auzoan, eta Gipuzkoako Gobernadore Zibilaren bizitokia ere izan zen; han torturatu zituzten Joxean Lasa eta Joxi Zabala 1983an. Jauregiaren lurrak eta dokumentazioa Memoria Demokratikoaren Legea indarrean sartu eta gehienez ere urtebeteko epean utzi beharko dira Donostiako Udalaren esku.
Aizpuruaren hitzetan, «sinbolismo eta esanahi historiko handiko bi lorpen dira euskal herritarrentzat, eta aurrerapausoa dira memoria partekatua aitortu eta eraikitzeko bidean; are gehiago, bat datoz elkarte memorialistek urteetan eginiko aldarrikapenetik».
Legea, 1983raino
Beste neurri batzuk ere adostu dituzte: esate baterako, batzorde independente bat eratuko dute Francoren diktaduran izandako giza eskubideen urraketak argitzen laguntzeko. Batzorde horrek «giza eskubideen arloan ospe akademiko handia duten pertsonak» izango ditu, eta horiek txosten bat egingo dute dagoen informazio guztia sistematizatzeko. Aldi berean, ondorioak atera eta gomendioak egingo dituzte, biktimen errekonozimendu ofiziala eta erreparazioa bermatzeko.
Halaber, Memoria Demokratikorako Legearen aplikazioaren denbora muga 1983ko amaierara arte luzatuko dute. Orain arteko proiektuan, 1936tik 1978ra bitarteko epea hartzen zuen legegaiak. EH Bilduren iritziz, tramitazioa hasi zenetik, lege hori «guztiz beharrezkotzat» jo da, diktadura frankista nozitu zuten pertsona guztiei zor zaien «egia, justizia eta erreparazioa bermatuko dituen memoria partekatu bat eraikitzen aurrera egiteko».
Espainiako Gobernuak iazko uztailean onartu zuen lege aurreproiektua. Besteak beste, testuak barne hartzen du 1936ko estatu kolpearen eta ondorengo diktaduraren «gaitzespena». |
2022-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/215232/tabernan-gehiago-eta-etxean-gutxiago.htm | Ekonomia | Tabernan gehiago eta etxean gutxiago | Eustaten eta INEren arabera, Hego Euskal Herriko familiek 38.584 milioi euro gastatu zituzten iaz, 2020an baino %4,1 gehiago. Kontsumoaren zati bat etxetik ostatura igaro da berriro, baina oraindik ez dira berdindu pandemiaren aurreko kopuruak. | Tabernan gehiago eta etxean gutxiago. Eustaten eta INEren arabera, Hego Euskal Herriko familiek 38.584 milioi euro gastatu zituzten iaz, 2020an baino %4,1 gehiago. Kontsumoaren zati bat etxetik ostatura igaro da berriro, baina oraindik ez dira berdindu pandemiaren aurreko kopuruak. | 2020. urtea ezohikoa izan zen, konfinamenduaren ondorioz, eta 2021a «normaltasunerako» urrats bat izan zen. Hori ondoriozta daiteke Eustatek eta INEk familien gastuei buruz argitaratutako inkestei erreparatuta. Horien arabera, 2020tik 2021era gehien handitu den gastua tabernetan eta jatetxeetan egindakoa izan da: %36 handitu da Hego Euskal Herrian.
Gehien apaldu dena, berriz, edari alkoholdunena eta tabakoarena izan da: %14. Ondorioa garbia da: etxean edandakoaren zati bat orain kalean edan dute Hego Euskal Herriko herritarrek.
Horrela, etxean garagardoaren kontsumoa %49,5 hazi zen 2019tik 2020ra, konfinamenduarengatik hasieran eta tabernetan izandako mugengatik ondoren. Iaz, hilabete batzuetan ostatuetan ere zenbait murrizketa izan arren, etxeko garagardo kontsumoa %11,4 apaldu zen. Kopuruak ez dira hain desberdinak ardoarentzat: %29,4ko igoera bati %9,3ko eroriko batek jarraitu dio.
Herritarrek gehiago edan zuten etxetik kanpo, baina baita jan ere. Lau lurraldeetan %0,8 baizik ez zen handitu elikagaietan egindako gastua. Haragi kontsumoa %1,4 handitu zen, arrainarena %1 eta frutarena %0,2 baizik ez. Barazkietan egindako gastua, berriz, %4,2 jaitsi zen.
2019ra iritsi ezinik
Oro har, gastuak %4,1 handitu ziren 2020etik 2021era, 38.584 milioi euroraino, baina ez zuten konpentsatu 2019tik 2020ra izandako beheraldia, %7,7koa. Beste hitz batzuetan, iaz Hego Euskal Herriko herritarrek 2019an baino 1.583 milioi gutxiago gastatu zituztela.
Jaitsiera hori ostalaritzan bertan ikusten da. 2019an, Hego Eukal Herriko familiek 4.432 milioi euro gastatu zituzten tabernetan eta jatetxeetan; 2020an, 2.558 milioira jaitsi zen gastu hori, %42,2 hain zuzen ere; 2021ean, 3.459 milioi izan dira. Ehunekotan, gastuaren %11 izan zen 2019an, %6,9 2020an, eta %8,9ra iritsi zen iaz.
Eustatek eta INEk diotenez, gasturik handiena etxebizitzarekin lotutakoa da. Hau da, hipoteka, alokairua, argindarra, gasa, ura eta halakoak. Batez beste, 12.165 euro erabili zituzten horretarako Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta 10.791 euro Nafarroan. Gastu horrek Hego Euskal Herriko familien aurrekontuaren %36 eraman zuen, 2020an baino pixka bat gutxiago (%37,4), baina 2019koaren gainetik (%33).
Janariak eta alkoholik gabeko edariak, berriz, gastuaren %15,9 izan ziren.
Garraioan, gutxiago
Garraio pribatua ere nabarmen garestitu zen 2021 amaieran —erregaietan egindako gastua %19,7 handitu da—, baina, urte osoko datuen artean, antzeman egiten da hilabete askotan oztopoak izan zirela lurralde batetik bestera mugitzeko: 2019an, hego euskal herritarren gastuaren %11,1 bideratu zen garraio publikora zein pribatura; 2020an %9,6 izan zen, eta 2021ean, %9,2. Oso-osorik Nafarroari zor zaio txikitze hori, beste lurraldeetan handitu egin baitzen.
Gastuaren zati txikiagoa dagokie beste atalei: %4,4 direla altzariak, etxeko artikuluak eta etxearen mantentzerako artikuluak; %4,3 aisia eta kultura; %4,2 jantziak eta oinetakoak; %3,5 osasuna; %2,9 komunikazioa; %1,9 irakaskuntza; %1,4 edari alkoholdunak eta tabakoa, eta %7,0 beste ondasunak eta zerbitzuak.
%10, Internet bidez
Eustaten eremuan, gastu osoaren %10 Internet bidez egin da.. Kopuru horretan ez da aldaketa handirik izan 2016az geroztik. Normala denez, familia bakoitzean zenbat eta kide gehiago izan, orduan eta handiagoa da familiako gastua.
Kide bakarreko familiek 22.043 euro gastatu zituzten Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; bi kidekoek, 33.128 euro; hiru kidekoek, 36.981 euro, eta lau kide edo gehiago dituztenek, 44.633 euro. |
2022-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/215233/legutioko-zentro-sozialista-hustera-joan-da-ertzaintza-eta-bi-lagun-atxilotu-ditu.htm | Gizartea | Legutioko Zentro Sozialista hustera joan da Ertzaintza, eta bi lagun atxilotu ditu | Istiluak izan dira. Mugimenduko Sozialistako kideen esanetan, «hogei pertsona inguru» zauritu dituzte agenteek. Bi lagun atxilotu dituzte. | Legutioko Zentro Sozialista hustera joan da Ertzaintza, eta bi lagun atxilotu ditu. Istiluak izan dira. Mugimenduko Sozialistako kideen esanetan, «hogei pertsona inguru» zauritu dituzte agenteek. Bi lagun atxilotu dituzte. | Legutioko (Araba) Zentro Sozialista hustu berri dute Ertzaintzako agenteek. Mugimendu Sozialistako kideek 2019an okupatu zuten hotel bat da: Desjabetuon Hotela. Joan den ostiralean jakin zuten dagoeneko finkatuta zegoela eraikina husteko data, eta asteburutik egitarau zabala prestatu dute hori geldiarazteko asmoarekin. Gaur bertaratu da Ertzaintza, eta istiluak izan dira manifestarien eta agenteen artean. Mugimenduko kideen arabera, Ertzaintza oldartu egin zaie, eta «hogei pertsona inguru» zauritu dituzte. Bi lagun atxilotu dituzte.
Ertzaintzako agenteek eraikinaren bi aldeak itxi dituzte lehenik, eta ondoren hotelaren atzealdetik sartzen saiatu dira. Une horretan iritsi dira eraikinaren legezko jabeak eta sarrailagileak. Orduan hasi dira tentsio uneak, eta Gedar hedabideak sareetan zabaldutako bideoetan ikusten denez, manifestarien aurka kargatu dute Ertzaintzako agenteek. Nabarmendu dutenez, beste oldarraldi bat ere egon da horren ondoren. «Hogei inguru dira zaurituak», salatu dute. |
2022-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/215234/lgtbi-komunitatearen-harrotasun-egunarekin-bat-egin-dute-eajk-eh-bilduk-eta-ahal-duguk.htm | Gizartea | LGTBI komunitatearen harrotasun egunarekin bat egin dute EAJk, EH Bilduk eta Ahal Duguk | Zenbait eragilek manifestazioak antolatu dituzte gaur arratsalderako Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan. | LGTBI komunitatearen harrotasun egunarekin bat egin dute EAJk, EH Bilduk eta Ahal Duguk. Zenbait eragilek manifestazioak antolatu dituzte gaur arratsalderako Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan. | Gaur LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Eguna da, eta alderdi politiko nagusiek babesa eman diote: EAJk eta Ahal Dugu-k komunikatu bana zabaldu dute, eta EH Bilduk sare sozialen bidez helarazi ditu bere aldarrikapenak.
EAJren Eusko Legebiltzarreko taldeak bat egin du egunaren «ospakizunarekin», eta gogorarazi pertsona orok urte osoan duela bere genero identitatea eta sexu orientazioa «harrotasunez bizitzeko eta adierazteko eskubidea, konplexurik eta estigmarik gabe». Bide horretan lan egiteko prest agertu dira: «Errespetua, berdintasuna, askatasuna eta sexu eta genero orientazioagatiko diskriminaziorik eza aldarrikatzen ditugu, eta konpromisoa hartzen dugu indarkeria mota guztiei aurre egiteko eta indarkeria jasaten dutenei laguntzeko lanean jarraitzeko». Haien irudiko, LGTBI kolektiboak aurrera egin du gizartearen errekonozimenduaren alorrean, baita lege esparruan ere, baina gaur-gaurkoz LGTBIfobia existitzen dela aitortu du alderdiak: «LGTBIfobia errealitate bat da, eta, horregatik, konpromisoa hartzen dugu gure gizartean indarrean oraindik dauden askotariko diskriminazioen aurkako borrokan jarraitzeko eta esku hartzen duten botere publikoen eta gizarte eragileen eskutik egiteko, dibertsitateak, aniztasunak eta ezberdintasunak guztiok aberasten gaituelako».
EH Bilduk, berriz, protestetan parte hartzera deitu ditu herritarrak. Zenbait eragilek deituta, Donostian Bulebarrean elkartuko dira, 19:00etan; Bilbon, Jesusen Bihotzaren plazan, 19:30ean; Gasteizen ere 19:00etan, Andre Maria Zuriaren plazan; eta Iruñean, 18:30ean, Baluarte plazan. Koalizio abertzalearen hitzetan, oraindik «asko» dago egiteko: «Gure bizitzek balio dutelako, estrukturalak diren politikak erdigunean jartzeko garaia da». Ordea, zoriontzeko eguna ere badelakoan daude: «LGBT+ pertsonen bizitzak egunerokotasunean bizigarriak izateko, lanean eta borrokatzen ari diren kide eta kolektibo guztiak zoriondu nahi ditugu, harrotzeko mugimendua osatzen dutelako».
Ahal Dugu-k ere ohar bidez adierazi dio babesa LGTBI komunitateari. Alderdi morearen esanetan, gaurkoa aldarrikapen eguna da, baina baita ospatzekoa ere. Halere, nabarmendu dute zenbait eskubide lortzeko dituztela oraindik: «Zisheteroarauari jarraitzen ez dioten pertsonak diskriminatzen eta bortxatzen dituen gizarte batean bizi gara oraindik, eta horren adierazle da LGTBIfobiak sustatutako gorroto delituen gorakada». Baina, hitz hutsez harago, konpromiso zehatzak dituztela ziurtatu dute: «Gure konpromiso politiko eta soziala berretsi nahi dugu lesbiana, gay, trans, bisexual, intersexual eta, oro har, zisheteronormatiboak ez diren pertsona guztien eskubideekin, urteko egun guztietan lan eginez, konpromiso hori politika zehatzetan islatua izan dadin, dagozkion giza baliabideekin, baliabide teknikoekin eta ekonomikoekin batera». |
2022-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/215235/jaurlaritzak-gerra-guztien-aurka-egin-du-adierazpen-baten-bidez.htm | Politika | Jaurlaritzak «gerra guztien aurka» egin du adierazpen baten bidez | Turtziozen (Bizkaia) egin du Gobernu Kontseiluaren bilera, Agirre lehendakariaren gobernua han ezarri zenetik 85 urtera | Jaurlaritzak «gerra guztien aurka» egin du adierazpen baten bidez. Turtziozen (Bizkaia) egin du Gobernu Kontseiluaren bilera, Agirre lehendakariaren gobernua han ezarri zenetik 85 urtera | Eusko Jaurlaritzak Turtziozen (Bizkaia) egin du Gobernu Kontseiluaren bilera, eta, horrela, gomutan hartu nahi izan du Jose Antonio Agirre lehendakaria buru zuen gobernua ere han ezarri zela duela 85 urte, armada faxistak Bilbo hartu ostean. Urteurren horren harira, Jaurlaritzak adierazpen bat onartu du «legez eratutako Errepublikaren erregimenaren aurkako altxamendu militarra» gaitzesteko eta «gatazkak ebazteko baliabide gisa indarra erabiltzea» arbuiatzeko.
Adierazpenean, Jaurlaritzak «gerra oro» gaitzetsi du, eta, horrekin batera, «horren azalpenik berriena, Errusiaren Ukrainako inbasioa». Halaber, «indarkeriarik eza, elkarrizketa, multilateralismoa eta giza eskubideen defentsa» eskatu ditu nazioarteko harremanen oinarrizko printzipio gisa.
Frankismoaren kontra aritu ziren gidari eta milizianoei omenaldia egin die Jaurlaritzak adierazpenean, eta, horiekin batera, «gerraren izugarrikeriak, eta errepresioa, espetxea eta erbestea bidegabe jasan zituen belaunaldi oso bati». Bere jardueraren printzipio gisa, bake, askatasun, demokrazia, autogobernu, gizarte justizia, errespetu eta elkarrizketaren balioak berretsi ditu.
Turtziozeko Gobernu Kontseiluan zenbait erabaki hartu ditu Jaurlaritzak: besteak beste, Etxebizitzen Bizigarritasun Dekretua onartu du, aurrerantzean etxebizitzek izan beharko dituzten ezaugarri eta baldintzak arautzen dituena, eta zenbait diru laguntza bideratzea Urdaibai Bird Center egoitzarako eta ikertzaile gazteei doktoratu aurreko kontratuak egiteko. |
2022-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/215236/aldaketak-egin-dituzte-caixabank-mastersaren-hirugarren-aldian.htm | Kirola | Aldaketak egin dituzte Caixabank Mastersaren hirugarren aldian | Sei bikote mistok hartuko dute parte, orain arte baino bi gutxiagok. Uztailaren 15ean hasiko da, Balmasedan, eta urriaren 2an izango da finala, Nafarroa Arenan. Ligaxka, kanporaketak, finalerdiak eta finala jokatuko dituzte | Aldaketak egin dituzte Caixabank Mastersaren hirugarren aldian. Sei bikote mistok hartuko dute parte, orain arte baino bi gutxiagok. Uztailaren 15ean hasiko da, Balmasedan, eta urriaren 2an izango da finala, Nafarroa Arenan. Ligaxka, kanporaketak, finalerdiak eta finala jokatuko dituzte | Koronabirusaren pandemiak eragindako osasun egoeraren arabera moldatu dute enpresek Caixabank Mastersa. Duela bi urte, hari esker salbatu zuten festarik eta pilota jaialdirik gabeko uda. Zortzi bikote misto aritu ziren; bi itzuli, finalerdiak eta finala jokatu zituzten. Iaz, berriz, udako torneoak jokatu zirenez, moldatu egin zuten Mastersa; laburtu egin zuten: bikote kopuruari eutsi zioten, baina itzuli bakarra jokatu zuten, eta ondoren, finalerdiak eta finala.
Aurten, ordea, bi urteko etenaren ondoren festak, pilota jaialdiak eta torneoak egingo direnez, berriz ere moldatu dute. Batetik, zortzi bikote aritu beharrean, sei ariko dira; mistoak izango dira berriro: Laso-Martija, Altuna III.a-Imaz, Urrutikoetxea-Rezusta, Ezkurdia-Mariezkurrena II.a, Jaka-Zabaleta eta Irribarria-Albisu. Azken Mastersarekin alderatuta, Laso eta Irribarria dira aldaketak. Iaz, Laso profesionaletara itzuli berria zen, eta Baikok ez zuen aukeratu. Hala ere, asko jokatu zuen, sei aldiz aritu baitzen ordezko gisa. Irribarria, berriz, min hartuta zegoen. Mastersean ariko diren hamabi pilotariak sanferminetako binakakoa jokatuko duten berberak dira, baina bikote ezberdinak osatuta. Enpresek argi dute zeintzuk diren haien pilotari onenak. Besteak itxaron beharrean dira.
Mastersa uztailaren 15ean hasiko da, Balmasedan (Bizkaia). Finala, berriz, bi hilabete eta erdi geroago jokatuko dute, urriaren 2an, Iruñean, Nafarroa Arenan. Tartean, Gasteizko, Donostiako, Bilboko eta Logroñoko (Espainia) feria handiak jokatuko dituzte, baita beste hainbat herritako torneo eta jaialdiak ere.
Pilotariek bost jardunaldiko ligaxka jokatuko dute lehenbizi, eta lehen bikote sailkatua zuzenean pasatuko da finalerdietara. Aldiz, azken sailkatua kanpoan geratuko da. Beste lau bikoteek, berriz, kanporaketa jokatuko dute: ligaxkako bigarren sailkatua bosgarrenaren aurka ariko da, eta hirugarrena, laugarrenaren kontra. Irabazleak finalerdietarako sailkatuko dira, baita bi bikote galtzaileen artean tanto gehien lortzen dituena ere. Azken horrek ligaxkako lehen sailkatuaren aurka jokatuko du finalerdia; kanporaketako bi bikote irabazleak elkarren aurka ariko dira bestean. Bi partida horiek Nafarroa Arenan jokatuko dituzte, irailaren 30ean. Bi egun geroago izango da finala, toki berean.
Iaz, Aimar Olaizolak eta Jose Javier Zabaletak irabazi zuten Mastersa. Olaizola II.ak erretiroa hartu zuen gero, eta Baikoko kirol zuzendaria da orain. Zabaletak, berriz, Erik Jakarekin jokatuko du aurten. 2019-2020ko binakakoan elkarrekin aritu ziren, eta finalerdietara iritsi ziren. «Ilusioa egiten dit berriz ere Erikekin jokatzeak. Ahal dugun lan onena egiten saiatuko gara. Oso bikote parekatuak daude txapelketan, eta guztiok dugu aukera irabazteko. Gainera, huts egiteko aukera gehiago dago: kanporaketa dago, eta, kanporaketan galdu arren, tantoei esker sailka gaitezke».
Unai Lasori ere «ilusio handia» egin dio Julen Martijarekin jokatzeak. «Lagun handiak gara Julen eta biok, eta gaztetan sei urtez jarraian jokatu genuen elkarrekin. Asko ezagutzen dugu elkar. Duela asko ez gara bikote izan. Gozatzera aterako gara. Txapelketak itxura oso polita du: bikote oso indartsuak daude». |
2022-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/215237/arabako-bizkaiko-eta-gipuzkoako-herritarren-135ek-ikusi-dituzte-lgtbi-kolektiboaren-kontrako-eraso-fisikoak.htm | Gizartea | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren %13,5ek ikusi dituzte LGTBI kolektiboaren kontrako eraso fisikoak | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako biztanleek sexu eta genero aniztasunaren inguruan dituzten jarrerak ikertu ditu Ikuspegik. Ondorioztatu duenez, LGTBI kolektiboko kideek jasaten dituzten eraso gehienak hitzezkoak izaten dira, eta lan eremuan jasaten dute bereizkeriarik «handiena». | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren %13,5ek ikusi dituzte LGTBI kolektiboaren kontrako eraso fisikoak. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako biztanleek sexu eta genero aniztasunaren inguruan dituzten jarrerak ikertu ditu Ikuspegik. Ondorioztatu duenez, LGTBI kolektiboko kideek jasaten dituzten eraso gehienak hitzezkoak izaten dira, eta lan eremuan jasaten dute bereizkeriarik «handiena». | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritar gehienak sexu eta genero aniztasunaren eta LGTBI kolektiboaren «bereizkeriarik ezaren aldekoak» dira. Hori da Neurtu 2021. EAEko aniztasunari buruzko barometroa: sexu eta genero aniztasunarekiko pertzeptzioak eta jarrerak txostenean atera dituzten ondorioetako bat. Gizartearen jarrera orokorrean «zabala, tolerantea eta inkulusiboa» izan arren, datuek erakutsi dute LGTBI kolektiboko kideek diskriminazioa eta erasoak jasaten dituztela egunerokoan: herritarren %13,5 eraso fisikoen lekuko izan dira; erdiek baino gehiagok entzun dituzte komentario, broma edo zurrumurru negatibo edota iraingarriak; eta %42,5ek entzun dituzte isekak. Guztiak sexu orientazioan edo identitatean oinarrituta.
Horrela, ikusi dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoako biztanleen %60 inguruk aitortzen dutela LGTBI kolektiboak «ikusezintasuna eta mugak» jasaten dituela identitatea aske adierazteko orduan. Hala ere, nabarmendu dute herritarren %92,6k onartzen dutela lesbiana eta gayen ezkontza eskubidea.
Erakundeek LGTBI pertsonen aukera berdintasuna bermatzearen alde agertu dira herritarren %86,3, eta, ikerketaren arabera, bost biztanletik lauk ontzat jotzen dute dokumentazio ofizialek gizon eta emakume aukerez gain genero aukera gehiago jasotzea. Gainera, hezkuntzari dagokionez, inkesta bete dutenen %85ek sexu eta genero aniztasuna ikastetxeetako gai gisa ezartzearen alde egin dute.
Txostenean ondorioztatu dutenez, gizartean bezala, lan arloan ere nolabaiteko «paradoxa» gertatzen da: lan eremua LGTBI pertsonekin partekatzearen onarpen maila oso handia da —%95 ingurukoa—, baina eremu horretan antzematen dute herritarrek kolektiboaren aurkako bereizkeriarik «handiena». Izan ere, %48,6k uste dute LGTBI kolektiboko kideek zailtasun «erantsiak» dituztela lanpostua bilatzeko.
Ikuspegik egin du txostena, eta, LGTBI komunitatearen harrotasun egunarekin bat eginda, gaur goizean aurkeztu dute, Bilbon. Aurkezpenean izan dira Monika Hernando Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubide, Biktima eta Aniztasun zuzendaria, Jusia Shershneva Ikuspegiko zuzendaria, Lia Gonzalez Ikuspegiko ikertzailea eta Gorka Moreno EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Bizkaiko Campuseko errektoreordea. |
2022-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/215238/nafarroa-oinez-jaiak-baditu-abestia-eta-bideoklipa.htm | Gizartea | Nafarroa Oinez jaiak baditu abestia eta bideoklipa | 'Erdian erein' izena jarri diote kantuari, «euskara ereiten jarraitzeko dagoen beharra» nabarmentzeko. | Nafarroa Oinez jaiak baditu abestia eta bideoklipa. 'Erdian erein' izena jarri diote kantuari, «euskara ereiten jarraitzeko dagoen beharra» nabarmentzeko. | Tafallako Garces de los Fayos ikastola urriaren 16ra begira jarrita dago, orduan ospatuko baitute Nafarroako ikastolen aldeko Nafarroa Oinez festa. Bitartean, ordea, ez daude geldirik, eta gaur, esaterako, abestia eta bideoklipa aurkeztu dituzte. Kantua ikastolako hainbat ikasle ohik ondu dute, «Nafarroa Oinez bezalako festa baten inguruan pilatzen diren oroitzapenak, bizipenak eta emozioak islatu eta helarazi» asmoz.
Erdian erein izena ipini diote abestiari. Hainbat mezu zabaldu nahi dituzte haren bidez: «Erdialdean euskara ereiten jarraitzeko beharra gogorarazten dute. Tafallako ikastolak 52 urte bete berri ditu, mende erdia baino gehiago euskararen alde borrokan; eta, balantzea positiboa bada ere, argi dago oraindik asko dagoela egiteko». Nekazariak jarri dituzte eredutzat: «Nekazariek jakin badakite: ezin diogu ereiteari utzi, urteko uzta oso ona izanik ere». Amaiur Esparzak izan du letra eta doinua sortzeko ardura, eta musikari eta abeslari lanetan aritu dira Maialen Ramirez, Luana Agerri, InÌaki Hurtado eta Alaitz Lizarazu. Abestiarekin batera, Mikel Urrizak ekoitzitako bideoklipa ere ezagutarazi dute.
Kantuan bezala, bideoklipean ere mezu bertsua zabaldu dute: «Modu metaforikoan, jende askoren laguntzari esker aurrera eramandako proiektu kolektiboa islatu nahi da, egon diren zailtasunak gorabehera». Ikastolako zenbait belaunalditako kideak ageri dira bideoklipean.
Sanferminetan ere bai
Nafarroako ikastolen festa egun handiaren aurretik, Iruñeko sanferminetarako ere zenbait ekintza prestatu dituzte Garces de los Fayos ikastolako kideek. Takoneran jarriko duten Oinez Txokoaren karpan janaria eta edaria eskainiko dituzte egun osoan zehar, baita bestelako jarduerak ere, hala nola dantzak, jolasak, gazteentzako tailerrak eta bertsoak. |
2022-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/215239/naton-sartzeko-betoa-kendu-die-turkiak-finlandiari-eta-suediari.htm | Mundua | NATOn sartzeko betoa kendu die Turkiak Finlandiari eta Suediari | Ankararen arabera, Stockholmek eta Helsinkik «PKKren aurkako borrokan» lagunduko diote. Mendebaldeko aliantza militarrak goi bilera egingo du, bihar eta etzi, Madrilen | NATOn sartzeko betoa kendu die Turkiak Finlandiari eta Suediari. Ankararen arabera, Stockholmek eta Helsinkik «PKKren aurkako borrokan» lagunduko diote. Mendebaldeko aliantza militarrak goi bilera egingo du, bihar eta etzi, Madrilen | Suedia eta Finlandia ere NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko kide bihurtzeko pronto daude, behin Turkiak bi herrialdeei ezarritako betoa kenduta. Hiru herrialdeek dokumentu bat sinatu dute, «zeinak baieztatzen duen Turkiak babesten dituela Finlandiak eta Suediak NATOrekin bat egiteko egindako eskaerak». Madrilen batzartu dira, gaur, hiru estatuetako agintariak NATOko idazkari nagusi Jens Stoltenbergekin batera, Mendebaldeko aliantza militarrak bihar eta etzi goi bilera egingo baitu Espainiako hiriburuan.
Finlandiak eta Suediak maiatza erdialdean egin zituzten NATOn sartzeko eskaerak, eta aliantzak ateak zabaldu zizkien. Ankarak ez, ordea. Recep Tayyip Erdoganen kabineteak leporatzen die PKK-kotzat (Kurdistango Langileen Alderdia) eta YPGkotzat (Herriaren Babes Unitateak) jotzen dituen kideei babesa ematea. Biak «terroristak» dira Turkiaren arabera; orduan, betoa jarri zien balizko bat egiteei. Turkiako Gobernuak gaur kaleratutako ohar baten arabera, Suediak eta Finlandiak adostu dute «guztiz kooperatzea»Ankararekin, «PKKren eta bere adarren aurkako borrokan».
Azken asteetan negoziatzen aritu dira hiru aldeak. Akordioak ez du esan nahi bi herrialdeak segituan bihurtuko direnik aliantzako kide, baizik eta horretarako prozesua hasteko bidea ireki diela Ankarak; izan ere, kideetako baten betoa nahikoa da prozesua oztopatzeko. Stoltenbergek akordioa plazaratu ondoren prentsa agerraldian esan duenez, prozesua «leunduko» du lortutako itunak.
Blokeoa kentzeko Turkiaren baldintzetako bat zen, hain zuzen, Suediak eta Finlandiak babesik ez ematea Ankarak PKK-kotzat edo YPGkotzat jotzen dituenei, eta, gainera 28 pertsona Suediatik Turkiara estraditatzea, eta beste hamabi Finlandiatik. Turkiak gaur nabarmendu du «terroristen estradizioei buruzko neurriak» hartzekoak direla Stockholm eta Helsinki.
Suediako lehen ministro Magdalena Anderssonek bileraren ondoren adierazi duenez, ituna «ona» da. Eta hau gehitu du: «Zaila da jakitea zerk konbentzitu duen Turkia onar dezan».
NATOko 30 estatu kideak Madrilen batzartu bezperan iragarri dute akordioa. Besteak beste, defentsan inbertsioak handitzeko eta Errusiarekin mugan dauden herrialdeetan 300.000 tropa «alerta gorenean» ezartzeko planak onartzea espero dira bilkura horretan, «Errusiaren mehatxuari aurre egiteko», Stoltenbergek adierazi duenez. Halaber, NATOko kideek Txinaz lehendabizikoz hitz egingo dute, luzera begirako erronka geoestrategikoak finkatzeko.
Hain zuzen, NATOko kide diren bederatzi estatuek 2014ko Galesko goi bileran adostutako defentsarako %2ko inbertsio helburua lortu zuten atzo. Eta beste hemeretzik xede hori erdiesteko «asmo argia» dute, Stoltenbergek ohar baten bidez jakinarazi duenez. Hori bai, ez zuen zehaztu herrialde horiek zein ziren.
Bestalde, NATOko idazkari nagusiak Ukrainako presidente Volodimir Zelenskiri gaur telefonoz hitzeman dionez, aliantza militarreko kide diren estatuek laguntza militar handiagoa emango diote Kievi. «Aliatuek babesa handituko die Ukrainari, bai orain, bai luzera begira», esan du Stoltenbergek. Zelenskik, berriz, Errusiako misilen aurkako sistema eraginkorragoak emateko eskatu dizkio aliantza militarrari, «Errusiako eraso terroristak geldiarazteko», haren esanetan.
Aliantza militarraren goi bileraren bezperan, Errusiak NATO «bloke oldarkortzat» jo du, Reuters berri agentziak jasotakoaren arabera. Dimitri Peskov Kremlineko bozeramailearen esanetan, Errusia Ukrainan egiten ari den «operazio militar berezia» aurreikusitakoaren arabera doa, eta hasieran ezarritako helburuak lortuko dituztela nabarmendu du.
Peskovek Ukrainako agintariei eskatu die beren tropei armak uzteko agin diezaietela. «Ukrainak dena geldiarazi dezake gaurko eguna amaitu baino lehen». Zelenskik, ordea, esana du Ukrainako armadak ez duela amore emango, alderantziz baizik. «Gerra irabaziko dugu».
G7, bat eginda
G7ko herrialdeetako agintariek Elmaun (Alemania) egin zuten batzarra —Alemaniak, AEBek, Frantziak, Japoniak, Kanadak eta Italiak urtero izaten duten goi bilera—, eta, haren ostean Olaf Scholz Alemaniako kantzilerrak esan duenez, G7 bat eginda dago Ukrainari laguntzeko, eta Vladimir Putin Errusiako presidentearen erregimenaren aurkako neurri «zorrotzak eta berehalako zigor ekonomikoak» ezartzea babestu du. «Zazpiok bat gatoz Putinek ezin duela gerra hau irabazi».
Europako buruzagiei mintzatuta, Scholzek azpimarratu du Ukrainari laguntza humanitarioa eta militarra emateaz gain, beharrezkoa dela laguntza ekonomikoa ere bidaltzea, herrialdea luzera begira berreraikitzeko. «Plan bat behar dugu», zehaztu du. «Ondo planifikatu eta ondo garatu behar dugu».
Bestalde, G7ko herrialdeek 4.700 milioi euro inguru bideratzeko konpromiso bat hartu dute, Ukrainako gerrak eragindako elikadura segurtasunik ezari aurre egiteko, Etxe Zuriak aditzera eman duenez. Munduko estaturik industrializatuenek bileran hizpide izan dute elikagai krisia ere, eta herrialde guztiei dei egin diete elikagaien gehiegizko biltegiratzea saihesteko, horrek prezioen igoera berriak ekar ditzakeela argudiatuta. Gehiegizko salgaiak dituzten herrialdeek eta enpresa pribatuek «elikagaiak eskura jarri behar dituzte merkatua desitxuratu gabe», G7k ohar batean adierazi duenez. |
2022-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/215240/larraineko-gaiten-oihartzuna.htm | Bizigiro | Larraineko gaiten oihartzuna | Duela mende pasa sortu zen Lizarran larrain dantzaren koreografia. Ordutik moldaketa anitz izan ditu, orain nolabaiteko estandarizazio bat baden arren. Lizarran ez ezik, Euskal Herri osoan ere dantzatzen da gaur egun. | Larraineko gaiten oihartzuna. Duela mende pasa sortu zen Lizarran larrain dantzaren koreografia. Ordutik moldaketa anitz izan ditu, orain nolabaiteko estandarizazio bat baden arren. Lizarran ez ezik, Euskal Herri osoan ere dantzatzen da gaur egun. | Trapata tarrrr! Danborraren errepika hasi da. Jarraian gaitaren deia, aski ezaguna, denak plazara gerturatzeko ozen esanez. Eta bat-batean hasi dira denak bat, bat-bi-hiru, bat-bi-hiru, eskutik hartuta, zapiekin lotuta edo nahi bezala, doinuari jarraikiz. Gutxi izanen dira dantza hori euren plazan ikusi ez duten herriak, gutxi dantza hori ezagutzen ez duten herritarrak ere. Oso zabaldurik baitago larrain dantza, eta dagoeneko errotu da Euskal Herriko luze zabalean. Lizarran du sorburua (Nafarroa), XX. mendean. Lizarrako bestak txupinazoarekin eta larrain dantzako jota zaharrarekin hasten dira, eguerdian. Larraiza, Ibai Ega eta Virgen del Puy y San Andres taldeak arduratzen dira horretaz. Ordu bat geroago, dantza osorik egiten dute Foruen plazan, Francisco Beruete taldeko dantzari beteranoekin batera. Gainerako guziek 01:00ean dute aukera, batzuek mozkorren dantza deitzen duten horretan. Izan ere, bestetako egun guzietan larrain dantza jotzen dute ordu horretan, nahi duenak dantza dezan.
Txupinazoa. Lizarrako dantzariak jota zaharra dantzatzen, txupinazoren ondoren. Iñigo Uriz, Foku
Javier Lana eta Raquel Ugartondo Lizarrako Herri Dantzen Tailerreko arduradunak dira. Horretaz gainera, larrain dantzari buruzko ikerketa eta dokumentazio lan sakona egina dute. Haiek argi dute zein den larrain dantzaren sorrera data: 1903. urtea. «Batzuek diote larrain dantza XIX. mendean ere egiten zela. Larrain dantza edo gaita dantza ageri da zenbait dokumentutan, baina guk uste dugu horiek larrainean edo gaita doinuarekin egiten ziren dantzak zirela, ez gaur egun ezagutzen dugun koreografia», azaldu du Ugartondok. «Dantza hori Alfontso XIII.a erregearen bisitarako prestatu zuten». 1903ko abuztuaren 27an orduko Espainiako erregeak bisita egin behar zuen Lizarrara; azkenik bi egun beranduago ailegatu zen. Aurretik hasi ziren prestalanak; tartean, dantzarenak. Modesto Iribas mediku liberalak paratu zuen martxan ekitaldia. Folklorezalea izaki, Demetrio Romano gaitariarengana jo zuen dantza prestatzeko. Azpiegiturez ere arduratu zen: «Dantzariek Iribasen etxeko patioan edo bere baratzean entseatu zuten», esan du Lanak.
Julian Romano gaitari ezagunaren semea zen Demetrio, eta, dirudienez, aitaren partiturak baliatu zituen zazpi piezaz osatutako suite bat prestatzeko, gaur egun larrain dantza esaten zaiona. «Plazan dantzatzen ziren dantzekin osatu zuten larrain dantza», zehaztu du Ugartondok. Katea, jota, fandangoa, bolerak eta bukaerako kalejira egin zuten orduko hartan. Gerora, balsa gehitu zitzaion, eta dantzen ordena aldatu izan da, baita melodiak ere. Romanok eta Iribasek hamabi gazte bildu zituzten larrain dantza egiteko: sei neska eta sei mutil. Hilabete izan zuten prestatzeko, eta garaiko egunkarietako kroniken arabera, arrakasta handia izan zuen dantzak. Erregeak 250 pezeta ordaindu zien dantzariei. Ohikoa zen bezala, gauez dantzaldia egin zuten. Dantzaren gainbehera etorri zen gero, ez dago argi tarteka dantzatzen jarraitu ote zen, 1933. urtera arte. 1929an, Hilario Olazaran kaputxinoak larrain dantzaren partitura ondu zuen, pianorako, eta dantza hura karrikara ateratzeko eskatu zien bizilagunei. Euskal abertzaletasunaren eskutik itzuli zen dantza plazara, Moises Elizaga eta Pello Irujo buru, Eusko Etxean sortutako taldearekin. «Eusko Etxean euskara eta folklorea sustatzen zuten. EAJk, nahiz eta zentzu ideologiko batekin egin, dantza hau bultzatu zuen», kontatu du Lanak. Dantzari haien artean zegoen Francisco Beruete, aurrerantzean Lizarrako folklorea biziberritzen lan handia egin zuena.
Estreinalditik hogei urtera karrikara itzuli zen larrain dantza: El Puyko Andre Mariaren bestetan, 1933ko abuztuaren 25ean. «Diotenez, dantza hastearekin batera Casino Españoleko leihoak itxi zituzten, Eusko Etxearekin zuten lehiarengatik», esan du Lanak. Hiru urte geroago, frankistek euskara eta euskal kultura errotik mozteko erabakia hartu zuten, dantzariei jazarri zitzaizkien eta jantziak kendu zizkieten. Seccion Femenina talde frankistak larrain dantza sartu zuen bere errepertorioan. «Denek baliatu zuten folklorea. Francok ere dantzak erabili zituen bere Espainiaren ikuspegi erregionala zabaltzeko», zehaztu du Lanak. 1944an, larrain dantzaren udal taldea sortu zen, Berueteren gidaritzapean. «Francisco Beruete erreferente kultural bat izan zen Lizarran», esan du Lanak. «Lizarrako folklorearen unerik gorenetako bat izan zen hura, eta toki askotara bidaiatu zuten larrain dantza egitera». Ugartondok azaldu duenez, Beruetek pentsatu zuen hobe zela taldea udaletik ateratzea, udal gobernuarekin zer gerta ere, larrain dantzak aurrera egin zezan. Dantza taldea mendi taldearekin elkartu zuen, beraz, Beruetek. «Euskal nazionalismoari lotuak ziren dantzari batzuk, eta horrek ekar zezakeen arazorik udalean, eskuina baitzen nagusi», pentsatu du Lanak. Horrela sortu zen Larraiza taldea 1966. urtean.
Zubia. Bestetako ohiko dantza da larrain dantza. Irudian, Lizarrako jaiak. Lander F. Arroiabe, Foku
Larrain dantzak zenbait bertsio izan ditu ehun urteko ibilbidean, Ugartondok azaldu duenez: «Une batzuetan puskaren bat kendu zen, ordena aldatu...». 1947ko bideoak ikusita, dantzakeran alde nabarmenak ikus daitezke: «Besoak mugitzeko manera oso ezberdina da, balsean ez dituzte besoak irekitzen, jota ezberdina da... Naturalagoa da». Tito Sanchez dantzariak eta Beruetek aldaketa batzuk ere egin zituztela azaldu du Ugartondok: «Titok kontatu zigunez, lehenbiziko urratsa ezkerrarekin egiten zuten, eta eskuinera aldatu zuten. Edo zubi bat zegoen, eta, azkenak lehenbiziko gelditzen zirenez, bigarren zubia sartu zuten». Musikak ere izan ditu bertsio bat baino gehiago. Anselmo Elizaga gaitariak 1913an egin zuen larrain dantzaren partitura: balsa sartu zuen, jotaren tonalitatea zehaztu zuen eta zatien ordena aldatu zuen. Esan liteke 2003an ezarri zela gaur egungo dantzatzeko maneraren oinarria, Ibai Ega taldeak eta Lizarrako gaitariek elkarrekin egindako ikus-entzunezko lanarekin: Lizarrako Larraindantza. Hiru mende dantzan. Izan ere, koreografiaren azalpen zehatza egin zuten.
Lehenbiziko aldia. 1903an larrain dantzan aritu zirenen argazkia. ABC
Jantziekin ere berdin. Gizonek jantzi zuri-gorria eraman zuten 1933tik aurrera; emakumeek koloretako gonak, kolore bereko zapia eta atorra zuria. Bestetako espartinak eramaten zituzten denek oinetan. Aurrerago, emakumeek gerruntzea paratu zuten, eta gona ere aldatuz joan zen. Larraiza taldeak, azkenik, jantzi bereziak sortu zituen larrain dantzarako. Hala ere, beste taldeek ez dute jantzi hori erabiltzen. Batzuk zuriz jantzita ateratzen dira dantzara. Zabalpena Lizarrako dantza hori Euskal Herri osora zabaldu zen denbora tarte txikian, gaur egun edozein herritako jaietan dantzatzeraino. Lanak uste du zabalpen horren lehenbiziko harria 1951n paratu zela, Duguna ikuskizunarekin. Nafarroako dantzak bildu zituen ikuskizun hark, eta Lizarrakoek larrain dantza plazaratzen zuten. «Iruñekoek dantza ikasi zutenean, lizarratarrak bazter utzi zituzten», kontatu du Lanak. 1970eko hamarkadan zabaltzen hasia zen larrain dantza, baina 1978an etorri zen azkenengo bultzada: Euskal Herriko dantzari eguna egin zuten Iruñean, larrain dantza izan zen plazaratzen azkenengoa, eta nazioko dantzatzat hartu zuten. Hala ere, lizarratar askok ez zuten begi onez ikusi herrialde guzietako dantzariek dantza ikasi nahi izatea. «1982an dantzari egun batean lizarratarrek ez zuten larrain dantza egin nahi guziekin batera baldin bazen. Mamia edo originaltasuna galtzea bezala zen», kontatu du Lanak. Herrialde guzietatik joan ziren Lizarrara dantza ikastera, eta horrek errezeloa sortzen zuen askoren artean. Hala ere, jarrera hori aldatuz joan da. Orain, Lizarrakoa ez ezik, Euskal Herri osokoa ere bada dantza hori. Bilbon larrain dantza topaketa egiten du Gaztedi dantzari taldeak urtero, eta ohiko dantza da Gasteizko Aihotz plazan. Sanferminetan ere bai: egunero dantzatzen dute Gazteluko plazaren kioskoaren bueltan. «Garesen [Nafarroa] beti gustatu zaie, eta egitarauaren parte zen. Dantza hau hainbeste jai egitarautan ikustea balio erantsia da», kontatu du Lanak.
Berpiztea. Larrain dantza 1934. urtean, Eusko Etxeko taldekoek dantzaturik. LHDT
Folklorea «etengabeko aldaketa» dela defendatu du Lanak, eta larrain dantzaren eboluzioa horren emaitza dela. Modu horretan, larrain dantzari letra paratzea erabaki zuten. Mikel Tabernak egin zituen hitzak, eta ikuskizun batean aurkeztu zuten 2018. urtean. Hasieran dantza taldeak arduratu ziren larrain dantza suspertzeaz, baina 1950eko hamarkada inguruaz geroztik oso erroturik da Lizarran. Garai hartan dagoeneko egiten zuten gaueko dantza, eta oraindik ere asko dira dantzara animatzen direnak. Hori maite dute Lanak eta Ugartondok. «Ordu txikitako larrain dantzan plaza lepo betetzen da, eta denak sartzen dira dantzara. Hori aberastasun bat da». Azken finean, hori da larrain dantza: plazan egiten ziren dantzetatik abiatuta sortu zena, plazan urtuta eta zabalduta. Bihar: Herri bat dantzan (III): Lekeitioko kaxarranka. |
2022-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/215241/greba-hotsak-gipuzkoako-eraikuntzan-ere.htm | Ekonomia | Greba hotsak Gipuzkoako eraikuntzan ere | ELAk ohartarazi du lanuzteetara deituko duela lan hitzarmenaren negoziazioan aurrera egiten ez badute. | Greba hotsak Gipuzkoako eraikuntzan ere. ELAk ohartarazi du lanuzteetara deituko duela lan hitzarmenaren negoziazioan aurrera egiten ez badute. | Badira sei hilabete Gipuzkoako eraikuntzako lan hitzarmena berritzeko negoziazioak hasi zirela. ELAk salatu duenez, tarte horretan ez da aurrerapausorik izan, eta ohartarazi die enpresei grebara deitzeko aukera aztertzen ari dela.
Donostiako Kontxan elkartu dira gaur goizean ELAko ordezkariak, inguru horretan hainbat obra publiko martxan daudela baliatuz. Han azaldu du zeintzuk diren sindikatuaren eskakizunak lan hitzarmena berritzeko: soldaten igoera KPIari lotzea, laneko segurtasun bermeak handitzea, eta kontziliazio neurriak hartzea.
Sindikatuak gogorarazi du sektorea prekarizatu egin dela. Izan ere, «patronalak edo obrak sustatzen dituzten administrazio pribatuek eta publikoek negozioa lehenesten dute langileen gainetik. Sektore honetan hain errotuta dauden beheranzko esleipenak edo esleipen azkar eta merkeak egitea bateraezina da langileen segurtasuna eta osasuna bezalako oinarrizko gaiekin, baita haien baldintza soziolaboralekin ere. Ondorioak larriak dira: urtetik urtera heriotza kopurua handitu egiten da».
ELAk azaldu du Gipuzkoan gero eta ohikoagoa dela herri lanetan oso eskaintza txikiak egitea, «edo zuzenean onartezinak diren eskaintzak». Kasu horietan, kostuak merkatzen dira, eta jardueraren zatirik handiena azpikontratatu egiten da. Egoera horietan ez da betetzen hitzarmen kolektiboa. «Bereziki larria da errealitate hori obra publikoan, administrazioak berak sortzen baititu lan baldintza prekarioak». Horregatik, ELAk eskatu du enpleguaren kalitatea, segurtasuna eta hitzarmen kolektiboaren aplikazioa epeen eta prezioaren gainetik lehenetsiko dituzten esleipenak egitea. |
2022-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/215243/ehige-oso-kezkatuta-dago-jaurlaritzak-itunpeko-eskolen-itunak-berritzeko-emandako-aginduarekin.htm | Gizartea | EHIGE «oso kezkatuta» dago Jaurlaritzak itunpeko eskolen itunak berritzeko emandako aginduarekin | Iruditzen zaie «ikastetxe pribatuen ezkutuko erreskate bat» dela ikasle gutxiago izanda ere itunak mantentzeko agintzea. | EHIGE «oso kezkatuta» dago Jaurlaritzak itunpeko eskolen itunak berritzeko emandako aginduarekin. Iruditzen zaie «ikastetxe pribatuen ezkutuko erreskate bat» dela ikasle gutxiago izanda ere itunak mantentzeko agintzea. | Eusko Jaurlaritzak joan den asteartean jakinarazi zuen itunpeko ikastetxeek haur gutxiagorekin itundu ahal izango dituztela ikasgelak, eta atzo publikatu zuten agindua EAEko aldizkari ofizialean. EHIGE Euskal Herriko Ikasleen Gurasoen Konfederazioak ez du begi onez ikusten: «oso kezkatuta» daude agindu horren «edukiarekin eta helburuarekin» .
Hainbat kritika egin dizkio EHIGEk Jaurlaritzaren aginduari. Nabarmendu dutenez, jaiotza tasa apaltzearen ondorioz ikaspostu gutxiago beharko dira, eta Jaurlaritzak itunpekoei egin nahi die mesede, ikasle gutxiagorekin ere itunak mantenduz: «Ikastetxe pribatuen ezkutuko erreskate ekonomikoa eta interes publikoentzako kaltegarria den neurri bat litzateke hau. Ikaspostu gutxiago behar badira, ikaspostu gutxiago planifikatu behar dira, egungo gutxieneko ratioei eutsiz».
Halaber, esan dutenez, 2 urteko haurren gelak ituntzea jaso dute aginduan: «Ikasgela horiek ituntzea ez dago legean jasota, eta ez da hezkuntza akordioaren eztabaidaren parte izan; beraz, bereziki larria da Hezkuntza Sailak, agindu baten bidez, garrantzi handiko aldaketa bat sartzea inolako adostasunik gabe».
Gardentasun eske
Itunen agindua bai, baina Eusko Jaurlaritzak ez du oraindik argitara atera datozen urteetarako ikastetxeen planifikazioa. Gurasoen konfederazioaren arabera, «ikastetxe pribatuen eta horien patronalen esku baino ez dago», baina, nabarmendu dutenez, mota horretako ikastetxeen planifikazioak «modu erabakigarrian» baldintzatzen du eskola publikoen eskaintza ere. Horiek horrela, Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuari gardentasuna galdegin diote, baita sare publikoaren ordezkariekin negoziatzea ere. |
2022-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/215244/sturgeonek-proposatu-du-2023ko-urriaren-19an-egitea-bigarren-independentzia-erreferenduma.htm | Mundua | Sturgeonek proposatu du 2023ko urriaren 19an egitea bigarren independentzia erreferenduma | Eskoziako lehen ministroak kontsulta moduko galdeketa bat egiteko bide orriaren berri eman du. Edinburgok Auzitegi Gorenari iritzia eskatuko dio, legezkoa ote den galdeketa Londresen baiezkorik gabe antolatzeko lege proiektua. | Sturgeonek proposatu du 2023ko urriaren 19an egitea bigarren independentzia erreferenduma. Eskoziako lehen ministroak kontsulta moduko galdeketa bat egiteko bide orriaren berri eman du. Edinburgok Auzitegi Gorenari iritzia eskatuko dio, legezkoa ote den galdeketa Londresen baiezkorik gabe antolatzeko lege proiektua. | Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministroak bere agintaldietako pausorik garrantzitsuena eman zuena atzo independentziaren aferan. Eztabaidari «argitasuna eta zehaztasuna» emateko helburuarekin, orain arteko bide orririk argiena jakinarazi du: bigarren erreferenduma 2023ko urriaren 19an egitea proposatu du, eta argitara atera du hori arautzeko eta antolatzeko lege proiektua. Baliteke, baina, Erresuma Batuko Gobernuaren baiezkorik gabe kontsulta moduko galdeketa hori legezkoa ez izatea; hortaz, Eskoziako lehen ministroak ekimena hartu du, eta azaldu du Edinburgok Erresuma Batuko Auzitegi Gorenari galdetuko diola lege proiektuaren edukia legezkoa den.
Sturgeonek Eskoziako Parlamentuan eman du datozen hilabeteetako estrategiaren berri, eta nahiko erasokor agertu da Erresuma Batuko Gobernuaren jarreraren kontra. Argudiatuta iragan maiatzeko Eskoziako Parlamenturako bozetan herritarrek baiezkoa eman ziotela independentzia erreferenduma egiteari, Eskoziako gobernuburuak «blokeo jarrera» kritikatu dio Boris Johnson Erresuma Batukoari, eta ohartarazi dio «orain» dela «independentziarako garaia».
Berez, Sturgeonek 2014ko metodoa erabili nahi du berriz: Londresek baiezkoa ematea 30 Sekzioa aktibatzeari, eta, beraz, Erresuma Batuak behin-behinean ematea Eskoziari bigarren independentzia erreferenduma antolatzeko eskumenak.
Baina Johnsonek hainbatetan ezetz erantzun dio, eta, ziurrenik, oraingoan ere gauza bera esango dio, Eskoziako lehen ministroak jakinarazi baitu Erresuma Batuko lehen ministroari idatzi diola zera esateko: prest dagoela 30 Sekzioaz negoziatzeko. Ohar baten bidez, Londresek erantzun du «arreta handiz aztertuko» duela Sturgeonen proposamena, baina gehitu du Erresuma Batuko Gobernuaren jarrera ez dela aldatu, eta iradoki du Gorenaren erabakiaren zain geratuko dela.
Horiek horrela, erreferendumari buruzko lege eztabaidak aspaldidaniko garrantzirik handiena hartuko du datozen hilabeteetan; hau da, Eskoziak Erresuma Batuaren baimenik gabe antola ote dezakeen bigarren galdeketa. Horretaz, Sturgeonek esan du badakiela afera auzitara bidaliko luketeela lege proiektua onartuz gero, eta horregatik hartu du beren kabuz Erresuma Batuko Auzitegi Gorenari iritzia eskatzeko erabakia. Hortaz, epaileek iritzia eman arte, Eskoziako Parlamentuak ez du testu horretaz eztabaidatu eta bozkatuko.
Eta auzitegiak ezetz erantzungo balu, hurrengo pausoa zera izango litzateke: Erresuma Batuko Komunen Ganberarako bozak —printzipioz, 2024 amaieran egitekoak direnak— afera horri buruzkoak bilakatzea; Sturgeonek deskribatu duen modura, «de facto erreferendum bat, Eskoziak herrialde independente bat» izan behar duen edo ez duen.
Hau da, kasu horretan, SNP Eskoziako Alderdi Nazionala auzi bakarraz arituko litzateke, eta ez luke kanpaina egingo independentzia erreferenduma egiteko babesa lortzeaz, independentziarako babesaz baizik. Kazetariek galdetu diote alde bakarreko independentzia deklarazio bat egingo lukeen, eta Eskoziako lehen ministroak erantzun die «irrigarriak ez izateko».
Kanpaina, abiatuta
Bien bitarterako, Eskoziako lehen ministroak independentziaren aldeko kanpaina abiatu zuen hilaren 15ean, auzi horri buruzko eztabaida berriz ere agenda politikoaren erdigunera ekartzeko asmotan.
Sturgeonek uste du Eskozia «2014an baino askoz ere prestatuago» dagoela independentziarako, eta, ideia horri indarra emateko, jakinarazi zuen egun horretatik hasita Erresuma Batutik ateratzearen aldeko argudioak bilduko dituen dokumentu sorta bat aurkeztuko diela herritarrei: Eskozia berri bat eraikitzen.
Lehen txostena agerraldi horretan atera zuen argitara. Aberatsago, pozago, bidezkoago: zergatik ez Eskozia? deitzen da, eta, horretan, Edinburgok Eskozia eta Erresuma Batua konparatzen ditu «konparagarriak» diren Europako beste herrialde batzuekin, azaltzeko zergatik uste duen herrialdeari mesede egingo liokeela independente izateak; tartean daude Austria, Danimarka, Irlandako Errepublika eta Suedia. Sturgeonen arabera, estatu horiek Erresuma Batua baino «aberatsagoak, bidezkoagoak eta etenkitsuagoak» dira.
Iazko maiatzean egin zituzten Eskoziako Parlamenturako hauteskundeak. SNPk eta Alderdi Berdeak eserleku kopurua handitu zuten, eta independentismoak 2011ko ordezkaritza lortu zuen berriz, inoizko handiena: 129 aulkitik 72.
Eskoziako lehen ministroaren iritziz, hori bada argudio sendo bat bigarren independentzia galdeketa egiteko. «Erreferendumaren aldeko argudioa demokratikoa eta independentista da», esan zuen agintariak atzo.
Lehen galdeketa 2014ko irailaren 18an egin zuten, eta Erresuma Batuan geratzearen aldeko jarrera gailendu zen, botoen %55,3 bilduta. «Belaunaldi baterako galdeketatzat» jo zuten denek, baina brexit-aren ondorioz egoera aldatu dela argudiatu dute independentistek, unionisten galdeketa hartako argudio nagusietako bat izan baitzen Eskozia Europako Batasunetik aterako zela herrialde independentea bilakatuz gero. |
2022-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/215245/alconza-lantegiko-kaleratzeen-aurkako-epaiketa-hasi-dute.htm | Ekonomia | Alconza lantegiko kaleratzeen aurkako epaiketa hasi dute | LABen arabera, Irizar eta Eusko Jaurlaritza ez dira agertu epaitegira. 121 egun daramatzate langileek greban. | Alconza lantegiko kaleratzeen aurkako epaiketa hasi dute. LABen arabera, Irizar eta Eusko Jaurlaritza ez dira agertu epaitegira. 121 egun daramatzate langileek greban. | Gaur bertan hasi da Alconza Irizar Groupeko 25 langileren kaleratzeen aurkako epaiketa. Joan den otsailean, Berangoko (Bizkaia) enpresa horrek lantaldea heren bat murrizteko erregulazioa aurkeztu zuen; 98 langiletik 38ri eragingo zien. Azkenean, apirilean 25 langile kaleratu zituen Alconzak. Enpresako langile batzordeak (LAB, ELA eta CCOO sindikatuak) ez zituen kaleratzeok onartu, eta auzitara jo zuen. Atzerapenak izan badira ere, gaur ekin diote epaiketari.
30etik gora langile bildu dira Bilboko Justizia Jauregiko atarian, protesta egiteko, Zuen kudeaketa, gure miseria lelopean. Epaitegira sartu aurretik, Alconzako langile batzordeko LABeko kide batek, Urko Herrerak, azaldu du Irizar kooperatibako eta Eusko Jaurlaritzako ordezkariak ez direla agertu. "Animoz gaude, baina pixka bat nekatuta. Kontu zaila da; ea gaurko egunak zer dakarren", azaldu du Hamaika Telebistari egindako adierazpenetan.
Langile batzordeak kooperatibaren «kudeaketa txarrari» eta «utzikeriari» egozten die egungo egoera zaila. Gaur arte, lau hilabete daramatzate langileek greba mugagabean; gaurkoa 121. eguna izan dute. |
2022-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/215246/euskarazko-orduak-emendatuko-dituzte-irisarri-barkoxe-eta-larraineko-eskoletan.htm | Gizartea | Euskarazko orduak emendatuko dituzte Irisarri, Barkoxe eta Larraineko eskoletan | Gurasoen mobilizazioen ondotik, Frantziako Hezkuntza administrazioak hiru eskoletako proiektuak onartu ditu. | Euskarazko orduak emendatuko dituzte Irisarri, Barkoxe eta Larraineko eskoletan. Gurasoen mobilizazioen ondotik, Frantziako Hezkuntza administrazioak hiru eskoletako proiektuak onartu ditu. | Heldu den ikasturtetik aitzina, euskara gehiago izanen dute Irisarriko (Nafarroa Behera), Barkoxeko eta Larraineko (Zuberoa) eskola publikoetan. Anne Bisagni-Faure Bordeleko Akademiako errektoreak jakinarazi du hiru eskoletako proiektuak onartu dituela. Hala, euskara hutsean arituko dira hiru ama eskoletan, eta, Irisarrin, lehen mailan ere indartuko dute euskararen presentzia. Badu hilabeteak eskola horietako gurasoak mobilizatzen ari direla, eta okupazioak ere antolatu dituzte azken asteetan.
Larrainekoa da kasurik enblematikoena. Iaztik egina zuten ama eskolan euskara hutsean aritzeko eskaera, baina erantzunik gabe zeuden orain arte. Martxo bukaeran, EEP Euskararen Erakunde Publikoaren egoitza aitzinean protesta egin zuten gurasoek, baina akademia ikuskariak uko egin zien haiekin mintzatzeari. Lehengo astean eskola okupatzea erabaki zuten. Azkenean, onarpena jaso dute. Barkoxekoa ere hein bereko proiektua da.
Irisarritik dator berrikuntza, ama eskolan ez ezik lehen mailan ere indartuko baitute euskararen presentzia. Errektoretzak «murgiltzea» deitu badio ere, ez da zehazki hala izanen. Lehen urtean, euskara hustean izanen dituzte lehen hiruhilekoko eskola orduak; ondoren, %75 eginen dituzte euskaraz, hirugarren urtea bukatu arte. Laugarren eta bosgarren urteetan, oren parekotasunean oinarritutako elebitasunarekin segituko dute. Irisarriko gurasoak «biziki pozik» agertu dira errektoretzaren erabakiarekin.
Frantziako Konstituzio Kontseiluak Molac legea edukiz hustu ondotik, Frantziako Hezkuntza Ministerioak euskarazko irakaskuntzari buruzko zirkularra atera zuen joan den abenduan. Dokumentu horretan, zehaztua da ikastetxeen esku uzten dutela ikasitako hizkuntza bakoitzari eskainitako denbora, eta «posible» dela «murgiltze metodoa» erabiltzea. Horren ondotik, ikastetxeentzako gida bat atera zuten, akademia ikuskaritzari proiektu eskaerak bideratzeko. Bordeleko errektoreak zehaztu du dokumentu horietan oinarritu dela erabakiak hartzeko orduan, eta, «murgiltze» metodoa aplikatzeak «hautazkoa» izan behar duela. Hala, azpimarratu du eskola horietako baten eremuan sartzen diren guraso batzuek beren haurra eredu elebakarrean eskolatu nahiko balute aukera izanen dutela baldintza horiek betetzen dituen eskola hurbilenean izena emateko. |
2022-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/215247/lgtbifobiaren-kontrako-garrasi-ozena-tinko-eta-harro.htm | Gizartea | LGTBIfobiaren kontrako garrasi ozena, tinko eta harro | LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Eguna izaki, mobilizazio jendetsuak izan dira hainbat hiri eta herritan. Eraso LGTBIfoboen aurkako eta sexu eta genero askatasunaren aldeko aldarriek hartu dituzte karrikak. | LGTBIfobiaren kontrako garrasi ozena, tinko eta harro. LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Eguna izaki, mobilizazio jendetsuak izan dira hainbat hiri eta herritan. Eraso LGTBIfoboen aurkako eta sexu eta genero askatasunaren aldeko aldarriek hartu dituzte karrikak. | Harrotasuna da gaur garaile karriketan; horren erantzule eta lekuko izan dira Euskal Herriko hainbat herri eta hiritan deituriko manifestazioetan izandako milaka herritarrak. LGBTI Komunitatearen Nazioarteko Eguna da gaur, sexu eta genero askatasunaren aldeko borrokaren egun seinalatua: jendeak ez du hutsik egin, eta ozen aditu dira komunitatearen aldarrikapenak. Bilbon, esaterako, transfobiaren kontrako mezuetan jarri dute indarra batik bat.
Transfobiaren aurrean, tinko. Konplizitaterik ez, hartu posizioa izan dute lelo nagusi Bizkaiko hiriburuan izandako mobilizazioan. 19:30ean abiatu dute martxa, Jesusen Bihotza plazatik. Banderak, afixak eta pankartak eskutan harturik, «harro» egin dute bidea ehunka pertsonak, aurpegietan ortzadarrak pintaturik horietako askok. «Harrotasuna ez dago salgai», ohartarazi dute.
Ikusi gehiago: LGTBI komunitatearen harrotasun egunarekin bat egin dute EAJk, EH Bilduk eta Ahal Duguk
Askotariko mezuak zabaldu dituzte protestan izandakoek. Homosexualen, bisexualen eta transexualen aldeko aldarriak ez ezik, beste zenbait auziri ere egiten diete erreferentzia herritarrek; mugei, atzerritartasun legeei eta prostituzioari, besteak beste. «Muga gutxiago, bollera gehiago», aditu da karriketan, bai eta «abolizioa ez da konponbidea» zioten oihuak ere. |
2022-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/215248/sopelako-jaietan-eraso-bat-pairatu-dutela-jakinarazi-dute-virgin-mari-dj-taldeko-kideek.htm | Gizartea | Sopelako jaietan eraso bat pairatu dutela jakinarazi dute Virgin Mari DJ taldeko kideek | Aditzera eman dutenez, 15-16 urteko nerabeek egin zieten aurre, igandean; irainka hasi ziren, baina gero eraso fisikoak ere izan ziren. Ondorioz, musika taldeko kideek erabaki zuten bertan behera uztea emanaldia. | Sopelako jaietan eraso bat pairatu dutela jakinarazi dute Virgin Mari DJ taldeko kideek. Aditzera eman dutenez, 15-16 urteko nerabeek egin zieten aurre, igandean; irainka hasi ziren, baina gero eraso fisikoak ere izan ziren. Ondorioz, musika taldeko kideek erabaki zuten bertan behera uztea emanaldia. | Sare sozialen bidez eman dute Virgin Mari DJ musika taldeko kideek erasoaren berri. Sopelako (Bizkaia) jaietan izan zen, joan den igandean. Kontzertua hasi zutenerako giroa nahasten hasia zela adierazi dute. «Guk hasieran ez genien garrantzi handirik eman, erasotzaileen adin tartea ikusita; beraz, guk gurera jarraitu genuen». Hain zuzen ere, aurre egiten ari zitzaizkienak 15-16 urteko nerabeak zirela zehaztu dute. Jarrera horrekin ez zuten lortu, ordea, nerabeen jarrera baretzea. «Kontzertua hastear zegoela, gure taldekide bati objektu bat bota eta eman egin zioten», azaldu dute musika taldeko kideek. Eta behin emanaldia hasita oraindik ere gehiago gaiztotu zen giroa. «Dantzan hasi ginen momentuan eta gure show-aren parte den arropa aldaketan, erasoak gailendu egin ziren, gu deseroso sentiaraziz». Txistuak izan zirela esan dute, eta irainak: etengabe beren gorputza «sexualizatzeko» asmoz esandakoak zirela azaldu dute.
«Momentu horretatik aurrera, eraso fisikoak hasi ziren: izotzak, botila beteak, baloiak, plastiko gogorrak…», adierazi dute. Eten egin zuten kontzertua; erasoek bere horretan jarraitzen bazuten alde egingo zutela esan zuten, baina, adierazi dutenez, horrek ez zuen giroa baretzen lagundu. Emanaldiarekin berriz hastean, erasoak hasi ziren berriro. Azaldu dute orduan Sugarri taldeko emakume gazteen elkarteko kideek esan zietela nahi bazuten bertan behera uzteko saioa. Baina ez amore ematen ahalegindu ziren. «Guk aurrera jarraitzea erabaki genuen». Ezin izan zuten nahi bezala jarraitu, ordea. «Laugarren abestian geundela, egoera jasanezina bihurtu zen». Erasotzaileek svastikak erakutsi zituztela esan dute, eta «feminista» hitza irain gisara erabiliz aurre egiten jardun zietela... Soinu teknikariari ere eraso egin ziotela ikusi zutenean, kontzertua bertan behera uztea erabaki zuten. Txosnak, halaber, itxi egin zituzten. Labana taldea zen ondoren jotzekoa, baina haren emanaldia ere bertan behera utzi zuten. Virgin Mari DJ-ko kideek Sopelako Sugarri talde feministarekin eta Labana taldearekin batera agiri bat kaleratu dute gertutakoa salatzeko eta «borroka feministak» guneak «okupatzen» jarraitu behar duela nabarmentzeko. Sopelako Udalak ere salatu du erasoa. |
2022-6-28 | https://www.berria.eus/albisteak/215249/zahar-etxeak-arautzeko-eredu-berria-onestea-lortu-du-espainiako-gobernuak.htm | Gizartea | Zahar etxeak arautzeko eredu berria onestea lortu du Espainiako Gobernuak | Autonomia erkidegoekin egin duen bileran egin dute ereduaren inguruko bozketa; justu-justu atera da aurrera, eta aurka egin dutenen artean dago Jaurlaritza | Zahar etxeak arautzeko eredu berria onestea lortu du Espainiako Gobernuak. Autonomia erkidegoekin egin duen bileran egin dute ereduaren inguruko bozketa; justu-justu atera da aurrera, eta aurka egin dutenen artean dago Jaurlaritza | Espainiako Gobernuak autonomia erkidegoetako ordezkariekin bilera eginda, aurrera atera da zahar etxeen antolaketarako eredu berria. Hamar boto jaso ditu alde, eta bederatzi aurka; aurkako botoen artean, Jaurlaritzako ordezkariena. 2030era begira aldaketak proposatzen ditu ereduak: egoitzetan, adibidez, ratioak handitu beharko dira, eta gehienez ere hamabost laguneko taldeetan bizi beharko dute egoiliarrek. Ahal bada, etxearen antzekoagoa den eredu bat sustatu nahi da. Logelen %65ek izan beharko dute, adibidez, banakoak. Egoitzek, halaber, ezingo dituzte eduki 120 egoiliar baino gehiago.
Hainbat adituk bat egin dute igaro asteotan erreforma horren alde. Egun indarrean dagoen ereduak aldaketa handiak behar dituela esan dute, eta oinarri egokiak eman ditzakeela eraldaketarako Espainiako Gobernuak egindako proposamenak. Eskumena dute erkidegoak arloan baina, hala ere, Madrildik emandako irizpideei atxikita arta mota egokiago baten alde egin ahal izango dela nabarmendu dute.
Jaurlaritzak ez bezala, aldaketaren alde egin du Nafarroako Gobernuak. Nafarroako Gobernuko Giza Eskubideen kontseilari Mari Carmen Maeztuk esan du «positiboa» dela gaurko albistea, eta herrialdean arloan egiten ari den aldaketak bat datozela emandako irizpide berriekin. Aldaketekin EB Europako Batasuneko zerbitzurik «aitzindarienen» parekoa ematea lortuko dela esan du. Lehendik ere bazegoen zahar etxeen funtzionamenduaren inguruan kezka, baina pandemian agerian geratu dira funtzionamendu arazo asko, eta horiei aurre egitea da erreformaren asmo behinenetariko ba da orain.
Aurkako ahotsak Jaurlaritzak kontra egin du, Kataluniako Generalitateak ere bai, eta PPren agintepean dauden erkidegoetako buruek ere ez dute defendatu erreforma. Kontra azaldu da patronala ere hainbat agerraldiren bidez. Eredu berrian zahar etxeetarako jarraibideak zehaztu dituzte, baina mendeko pertsonak etxean bertan zainduta edukitzeko oinarri berrituak ere jarri nahi dira. |
2022-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/215277/errekuntza-motorreko-auto-berrien-salmenta-2035an-etetea-adostu-dute-ebko-herrialdeek.htm | Ekonomia | Errekuntza motorreko auto berrien salmenta 2035an etetea adostu dute EBko herrialdeek | Bruselak 2026an aztertuko du hibridoekin eta erregai sintetikoko ibilgailuekin zer gertatuko den. EBko Ingurumen kontseiluak Klimaren Gizarte Funtsa 59.000 milioi eurora murriztea hobetsi du, eta ez du txikitu karbonoa isurtzeko doako eskubideentzako epea. | Errekuntza motorreko auto berrien salmenta 2035an etetea adostu dute EBko herrialdeek. Bruselak 2026an aztertuko du hibridoekin eta erregai sintetikoko ibilgailuekin zer gertatuko den. EBko Ingurumen kontseiluak Klimaren Gizarte Funtsa 59.000 milioi eurora murriztea hobetsi du, eta ez du txikitu karbonoa isurtzeko doako eskubideentzako epea. | Negoziatzen 17 ordu pasatu ostean, goizaldeko ordu txikietan akordioa adostu dute Luxenburgon Europako Batasuneko Ingurumen ministroek, 2030 urterako karbono isuriak %55 murrizteko helburua duen Fit for 55 lege sortan.
Arau horietako batek eragin zuzena izango du autoen merkatuan, 2035. urtetik aurrera Batasunean saltzen diren auto berrien karbono isuriak %100 murriztu arazten baititu. Horrek esan nahi du hemendik 12-13 urtera ezingo dela gasolina edo diesel hutsez dabilen ibilgailu arin berrik saldu Europan.
Une hori 2040. urtera atzeratu nahi zuten zenbait herrialdek, eta, oposizio hori gainditzeko, Ingurumen kontseiluak erabaki du Alemaniaren proposamena onartzea. 2035erako %100 murrizketa helburuak hor jarraituko du, baina 2026an Europako Batzordeak berrikusi egingo du ea auto hibridoek eta erregai sintetiko neutro delakoek betetzen duten murrizketa helburu hori.
Klimaren Gizarte Funtsa
Negoziazioak katramilatu dituen beste gaietako bat bidezko trantsizio baterako funtsaren neurria izan da. Azkenean, Frantziako presidentetzak proposatutakoari jarraikiz, 59.000 milioi euroko funtsa izango da —72.000 milioi nahi zituzten Europako Batzordeak eta Europako Parlamentuak—, eta ez da aparte joango, baizik eta Europako Batasunaren aurrekontuaren barruan. 2027. urtean eratuko da funtsa.
Klimaren Gizarte Funtsaren xedea da behar handieneko familia, enpresa eta garraio erabiltzaileei laguntzea, zeharka; adibidez, etxebizitzen efizientzia hobetzeko laguntzekin, edota zuzeneko errenta laguntzekin.
Karbono eskubideen merkatua
EBeko 11.000 bat industria planta kutsatzaileen eta hegazkinen karbono isuriak 2030 urterako %61 murrizteko helburuak hor jarraituko duela erabaki du Ingurumen Kontseiluak, baina hainbat malgutasun tresna gehitu dira, besteak beste, «gehiegizko prezioak» eragozteko.
Horrekin batera, orain arte proposatutakoa baino modu geldoagoan joango dira desagertuz doako isuri eskubideak. Nazioarteko lehiakide kutsatzaileen konpetentziari aurre egin behar diotela eta, hainbat konpainiak doan jasotzen dute isurtzeko eskubideen zati bat, eta hala jarraituko dute 2030ean ere.
Karbono isuriak mugatzeko, bigarren eskubide merkatu bat sortzea ere onetsi du Kontseiluak, eraikuntzen eta errepide bidezko garraioen kutsadura txikituz joateko.
Pisu handiko arauak dira, onartuak izateko prozeduran aurrera egin dutenak bart. Batzordearen proposamenetik abiatu ziren 2021eko otsailean, Parlamentuaren zuzenketekin onartu ziren duela gutxi, eta, orain, aldaketa gehiagorekin Kontseiluaren adostasuna erdietsi dute. Arauei hiru erakundeetako ordezkaritzen arteko negoziazioa, trilogo izenekoa, igarotzea faltako zaie orain, Parlamentuaren azken oniritziaren aurretik. |
2022-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/215278/dagoeneko-tafallak-datorren-nafarroa-oinez-erako-abestia-eta-bideoklipa-du.htm | albisteak | Dagoeneko Tafallak datorren Nafarroa Oinez-erako abestia eta bideoklipa du | Abestiak ‘Erdian erein’ izena du, eta familiek azken berrogeita hamar urteetan euskararen alde Nafarroan egindako lana omentzen du. | Dagoeneko Tafallak datorren Nafarroa Oinez-erako abestia eta bideoklipa du. Abestiak ‘Erdian erein’ izena du, eta familiek azken berrogeita hamar urteetan euskararen alde Nafarroan egindako lana omentzen du. | Tafallako Ikastolak urriaren 16rako prestatzen ari den Nafarroa Oinez festarako abestia aurkeztu du gaur prentsaurrekoan. Abestia ikastetxeko hainbat belaunalditako ikasle ohiek konposatu eta interpretatu dute, eta Nafarroa Oinez festaren inguruan pilatzen diren oroitzapen, bizipen eta emozioak islatzen eta helarazten ditu.
Amaiur Esparzak (Rotten XIII, Odolkiak Ordainetan) gaiaren hitzak eta melodia sortu ditu. Harekin batera, Maialen Ramirez eta Luana Agerri ahots nagusi ditugu, Iñaki Hurtado perkusio jotzailea eta Alaitz Lizarazu baxu jotzailea. Halaber, Endika Irisoren lankidetza ikus daiteke (Rotten XIII taldeko abeslaria).
Abestia Mikel Urrizak egindako bideoklipak lagundurik ageri da, eta grabaketan Tafallako Ikastolako komunitatearen zati handi batek parte hartu du. Bertan, modu metaforikoan, jende askoren laguntzari esker aurrera eramandako proiektu kolektiboa islatu nahi da, egon diren zailtasunak gorabehera.
Duela 10 urte baino gehiago, Oinez Basoa –auzolanaz sortutakoa– landatu zen Tafallan; hala, Nafarroan euskararen erabilera eta presentzia normalizatuz joan da, eta Ikastolaren proiektua hazi eta zabaldu. Hori bai, oraindik ere lan handia dugu.
Horregatik, abestiaren izenburuak eta leloak, Erdian Erein, Erdialdean euskara ereiten jarraitzeko beharra gogorarazten dute. Tafallako Ikastola berrogeita hamabi urte bete berri ditu, mende erdia baino gehiago euskararen alde borrokan, eta, balantzea positiboa bada ere, argi dago oraindik asko dagoela egiteko.
Gure hizkuntzaren benetako normalizazio eta berdintasuna lortu behar dugu; horregatik Erdian Erein. Nekazariek ondo baino hobeto dakite: ezin diote ereiteari utzi, urteko uzta oso ona izanik ere.
BIDEOKLIPA ETA KANTA ESKURATZEKO: Klikatu hemen
Oinez Txokoak ekintza ugari eskaini du sanferminetan
Prentsa deialdi bera baliatu da komunikabideei Tafallako Ikastolak sanferminetarako prestatu dituen jardueren eta kontzertuen berri emateko.
Takoneran dago Oinez Txokoaren karpa, eta janaria eta edaria eskainiko da egun osoan, baita guztiontzako askotariko jarduerak ere: dantzak, jolasak, gaztetxoenentzako tailerrak, bertsoak, eta abar.
Paula Arregik –Tafallako Ikastolako zuzendaria– adierazi duen legez, 21:00etatik aurrera eskaintza aldatuko da, egun bakoitzerako bestelako proposamen musikalaz gozatzeko aukera izango baita: Txutxin Ibañezen rantxeretatik Beietzen folk doinuetara; zuzeneko swinga, batetik, eta Patxi ta konpainiaren trikia, bestetik. Dantzarako girorik ez da faltako.
23:30etatik aurrera, protagonismoa publiko gazteari emanen zaio. Aurten kontzertu handiak programatu dira, Euskal Herriko musikaren giroan presentzia nabarmena duten taldeak izanen baitira. Horien artean gurekin izanen ditugu Unidad Alavesa, Kaleko Urdangak, Azken Sustraiak, Trikidantz, The Lio, Atturri eta Lakubegi XIII. |
2022-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/215279/inflazioa-zabaltzen-ari-da-eta-10-ingurura-iritsiko-da-ekainean.htm | Ekonomia | Inflazioa zabaltzen ari da, eta %10 ingurura iritsiko da ekainean | Erregai, elikagai eta ostalaritza garestiagoen bidez, Espainian %8,7tik %10,2ra igaro dela azaldu du INEren datu aurreratuak. Azpiko inflazioa %5,5era igo da. | Inflazioa zabaltzen ari da, eta %10 ingurura iritsiko da ekainean. Erregai, elikagai eta ostalaritza garestiagoen bidez, Espainian %8,7tik %10,2ra igaro dela azaldu du INEren datu aurreratuak. Azpiko inflazioa %5,5era igo da. | Bigarrenean, baliteke. Martxoan, bi zifrara iristeko atarian geratu zen inflazioa Hego Euskal Herrian, %9,6ra heldu baitzen, azken hiru hamarkadetako kopururik handienera. Ekainean %10eko muga gainditu duen ala ez uztailaren 13an argituko du INEk, baina estatistika erakundeak gaur Espainiarako emandako datu aurreratuak horren inguruan egongo dela iradokitzen du. %10,2ra iritsi zen ekainean Espainian, hilabete bakar batean puntu eta erdiko jauzi ikusgarria egin ondoren.
Egia da azken hilabeteetan Hego Euskal Herrian prezioen igoera Espainiakoaren hamarren gutxi batzuk beherago izan dela, eta horrek ekar dezakeela azkenean bi zenbakiko inflaziora ez iristea. Baina joeran ez dago aldaketarik: beste sektoreetara hedatzen ari dira gasak argindarraren prezioan eragindako garestitzea eta Ukrainako gerrak petrolioaren merkatuan eragin duen eskasia. Enpresak garraio eta ekoizpen kostuen igoera beren produktu eta zerbitzuen prezioetara eramaten ari dira.
Inflazioaren zabaltzearen erakusgarri da azpiko inflazioa %5,5era iritsi dela Espainian. Hau da, produktu gorabeheratsuenak kenduta ere —elikagai freskoak eta energia—, prezioen igoera handia dela, batez ere kontuan hartuta inflazio negatiboko edo oso apaleko aro luze batetik datorrela eurogune osoa.
INEk nabarmendu duenez, bi izan dira ekaineko igoeraren arduradun nagusiak: erregaiak duela urtebete baino askoz gehiago garestitu direla, eta elikagaien eta edari ez-alkoholdunen prezioa ere asko handitu dela. Hirugarren faktore bat ere aipatu du INEk, ostalaritza. Duela urtebete, pandemian galdutako bezeroak berreskuratzen hasi ziren hotelak, jatetxeak eta tabernak, eta prezioak egonkor zeuden; baina, orain, bertako bezeroak ez ezik turistak ere asko ugaritu direnez, prezioak handitzen dira ostatuetan.
Lau puntu handiagoa
Inflazio handiak «egoeraren larritasuna» erakusten duela onartu du Pedro Sanchez Espainiako presidenteak, baina ziurtatu du bere gobernuak hartutako neurriengatik ez balitz inflazioa lau puntu handiagoa izango litzatekeela.
Neurri horietako bat izan da argindarra sortzeko erabiltzen den gasari gehienezko prezio bat jartzea —40 euro, orain—. Ekainaren 15ean jarri zen indarrean, eta lehen egunetan ez zuen eragin handirik izan, beroaldiak argindar kontsumoa asko handitu zuelako eta eolikoek ekoizterik izan ez zutena gas garestiak ekoitzi behar izan zuelako.
Ondorioz, ekainean, 215 euroan ordaindu dute argindar megawatt ordua tarifa arautuan daudenek, kopuru handienetan hirugarren, abenduaren (239 euro) eta martxoaren (283 euro) ondoren. Efe agentziak bildutako datuen arabera, argindarra merkatzeko tresna izan ez balitz, 274 eurora iritsiko zatekeen megawatt-ordua, hau da, %15,6 garestiago. Azken egunotan hasi da pixka bat gehiago antzematen tresnaren eragina. Gaur, esaterako, 193 euroan ordainduko da megawatt ordua, eta tresna izan ez balitz, 277 euro. |
2022-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/215280/mercedesen-beste-hiru-greba-egun-proposatu-dituzte-elak-labek-eta-esk-k-datorren-asterako.htm | Ekonomia | Mercedesen, beste hiru greba egun proposatu dituzte ELAk, LABek eta ESK-k datorren asterako | Sindikatuen arabera, ekoizpena geratzea lortu du gaur ere, langileen gehiengoa ez baita lanera joan. Arratsaldean egingo dute manifestazioa, hiru sindikatuek deituta. Langile batzordeari proposatu diote datorren astean beste hiru protesta egun antolatzea. | Mercedesen, beste hiru greba egun proposatu dituzte ELAk, LABek eta ESK-k datorren asterako. Sindikatuen arabera, ekoizpena geratzea lortu du gaur ere, langileen gehiengoa ez baita lanera joan. Arratsaldean egingo dute manifestazioa, hiru sindikatuek deituta. Langile batzordeari proposatu diote datorren astean beste hiru protesta egun antolatzea. | Gasteizko Mercedes Benz lantegian lanuztea egiten ari dira gaur bigarrenez, lan hitzarmenaren negoziazioen harira. ELAk, LABek eta ESK-k deitu dute grebara, langile batzordeko gainerako sindikatuek protesta elkarrekin egitea baztertu zutelako azkenean. Hiru sindikatuen arabera, ordea, erantzun ona izaten ari da deialdia: ekoizpena geratzea lortu dute, aurreko asteazkenean egin bezala, langileen gehiengoa ez baita lanera joan gaur. Arratsaldean manifestazioa egingo dute, gaueko seigarren lan txanda ez ezartzea eta soldatak KPIaren arabera eguneratzea aldarri hartuta, besteak beste.
Goizean goizetik piketeak egin dituzte lantegiaren sarreran, baina ez da istilurik izan. «Erabateko arrakasta izan da greba beste behin. Langileen %95 inguruk egin dute bat deialdiarekin, eta ia inor ez da lanera joan», adierazi dio Igor Gebara langile batzordeko presidenteak (ELA) BERRIAri. Izan ere, lanuztea ELAk, LABek eta ESK-k antolatu badute ere, gainerako sindikatuek ere babestu dute deialdia, nahiz eta ez duten parte hartu elkarretaratzean, Gebarak azaldu duenez.
Hain zuzen ere, gaurko erantzun zabal hori ikusita, hiru sindikatuetako ordezkariek eta langileek erabaki dute datorren astean beste hiru protesta egun antolatzea, eta hala helaraziko diote langile batzordeari. Batzar irekia egin dute goizean Buesa Arena pabiloiaren ondoan; langile eta sindikatu guztiei zuzendutako batzarra zen, baina soilik CCOO bertaratu da, Gebarak esan duenez. «Askotariko ekarpenak eta eztabaidak izan ditugu, eta erabaki dugu ostiraleko deialdia bertan behera uztea, eta datorren astean beste hiru egun antolatzea».
Hain zuzen ere, sindikatuek aurreko asteko bileran adostu zuten ekainaren 30ean eta uztailaren 6an grebara elkarrekin deitzea, langile batzordearen batasuna irudikatzeko asmoz. ELAk, LABek eta ESK-k nahi dute, ordea, data horiei uztailaren 7a eta 8a ere gehitzea, hau da, datorren asteko ostegunean eta ostiralean ere greba elkarrekin antolatzea. «Batzarrean argi geratu da, edonola ere, langile batzordeak proposamena onartzen ez badu ere lanuztera deituko dugula eta langileek greba egingo dutela», zehaztu du Gebarak.
Biharko greba, batera Joan den asteazkenean ekin zieten Mercedeseko sindikatuek lanuzteei. Inoiz ez bezalako erantzuna izan zuen deialdiak –5.000 behargin inguru zeuden grebara deituta, eta %95 inguruk egin zuten bat, sindikatuen arabera–. Ordea, agerian geratu zen langile batzordearen zatiketa, lan itunaren edukien desadostasunak bultzatuta. Ez zen pankarta bateraturik egon, eta protesta ere bi bloke sindikaletan egin zuten.
Ordutik langile batzordearen batasuna lortzen ahalegindu dira ELA, LAB eta ESK. Izan ere, iritzia aldatu eta beste sindikatuei proposatu zieten aste osoan egin beharrean soilik gaur eta bihar egitea lanuzteak, sindikatu guztien artean. UGTk, CCOOk, PIMek eta Ekintzak ez zuten onartu, ordea. Horren ordez, bi greba egun adostu zituzten: ekainaren 30a eta uztailaren 6a.
Bihar, beraz, lanuztea ez ezik protesta ere elkarrekin egingo dute Mercedes Benzeko sindikatu guztiek. Eta, lan malgutasunaren ordez, soldata igoera izango dute aldarrikapen nagusi, puntu horretan bat datozelako guztiak. «Pankarta bakarra izango dugu, batzordean hala erabaki zelako. Hala ere, nork bere aldarrikapenak izango ditu». Arabako metalgintza sektorean deitutako mobilizazioekin batera egingo dute, gainera. Manifestazioa egingo dute goizean, 11:30ean, Bilbo plazatik hasita. |
2022-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/215281/burlatako-herriarentzat-gutun-irekia.htm | Iritzia | Burlatako herriarentzat gutun irekia | Burlatako herriarentzat gutun irekia. | Kaixo, Burlatako bizilaguna. Mesedez, utzi istorio bat kontatzen, ez berria delako, baizik eta berriro ere iraindu egiten duelako. Edalontzia isuri egiteraino gainezka egiten duen tantaren istorioa da honakoa. Edalontzia, etengabe erabili ondoren, baztertua izan delako.
Burlatako bizilaguna naiz, kirol klubekoa, kultur elkartekoa, abonatuen ordezkari bat, kultur edo kirol patronatuetako langilea. Ni naiz behean sinatzen duten milaka horietako bat. Jatorri anitzeko pertsonak, baina kausa komun batek batuta: zentzu-izpi bat izateak.
Esaten nizun istorio hau ez dela berria, berriz ere politika ari delako jendearen beharretatik aldenduz. Ez naiz ari ez ezkerraz, ez eta eskuinaz, ez goitik ez behetik.
Politikarien zentzugabekeriaz ari naiz, haien kontrol-grina lehenetsi nahi dutelako. Haien interes alderdikoiak logikaren zein arrazoiren gainetik jartzen dituztelako, Burlatarren beharretara egokitu beharrean. Herri honetako gobernu taldearen azken gertaeraz ari naiz,
Kultura eta Kirol Patronatuak desegin nahi izatea, inor kontuan hartu gabe.
Horren berri hilabete lehenago emanda, ekainaren 30ean udalbatzara eramateko eta oporretara joateko.
Idatzi egiten dizut kontatu nahi nizulako abenduan, herria zaharrenek inoiz ezagututako uholde handienetatik berreskuratzen ari zen bitartean, auzotarrek, berriz, lan-taldeak antolatzen zituztela, plaza, lokal eta kaleak garbitzeko. Era berean, patronatuko langileok lanpetuta geunden, argirik gabe, berogailurik gabe eta lokatzez lepo instalazioak lehenbailehen irekitzeko asmoz jendeak gozatzeko.
Bitartean, agintzen diguten politikarien noizbehinkako bisita jasotzen genuen, bizkarrean txalo jo, «onenak zarete» esan eta segituan alde egiteko.
Bajak ordezkatu gabe jarraitzen dugu bitartean, soberako lana irensten dugu gero eta instalazio handiago batzuetan, baina jende urriagoekin arreta emateko.
Kutur eta kirol talde askok jardunean jarraitu nahi zuten, bizitza, materialak eta lokalak urez bete zituen arren.
Burlatako artxibo historikoa, soto batean gordeta, lokatzak irentsita.
Bitartean, patronatuak desegiten hasten dira, nahiz eta Comptos Ganberaren txostenari arreta jarrita, arrazoi gehiago egon badauden udala desegiteko. Baina muturra dute: kultura eta kirola jomugan jarri dute.
Hau guztia eta askoz gehiago gertatzen zen gurean; baina ez nuke gehiegi luzatu nahi.
Gobernu talde honek, ezkutuan eta izen ona garbitzeko enpresa baten bidez, kultur eta kirol patronatuak desagerraraztea erabaki du. Ez zaie interesatzen jendearen iritzia eta bozka eskubidea, ezta burlatarron kultura eta kirola ere. Haiek bakarrik nahi dute beren alderdi-zekenkinentzat tresna bat.
Beste gauza bat besterik ez zait falta: ekainaren 30ean, aurreko guztia bozketa batean erabakiko da Burlatako Udaleko osoko bilkuran, eta plan makabro hau aurrera eramango dute, edozein arrazoimenen aurka.
Letra hauetatik ez dut ezinezkorik eskatzen, ez dut ilargirik eskatzen, soilik eromen hori geldiarazteko eskatzen dut, eta behingoz herria entzuteko.
Hori lortzeko, ekainaren 30ean arratsaldeko seietan udaletxera laguntzea gustatuko litzaidake. Behingoz konturatzeko politika herriaren erabakitik datorrela, eta ez alderantziz, haiek uste duten bezala.
Ekainaren 30ean elkartuko gara, 18:00etan. Eten dezagun zentzugabekeria hau.
Oharra: Burlatako 37 kirol eta kultur-erakundek eta kirol eta kultur patronatuetako langileek sinatzen dute gutuna: UCD Burladés, Béisbol Arga, Zugarralde Pilota Elkartea, Hiru Herri Atletiko Taldea, Malkaitz Eskubaloia, Burlada Saskibaloi Elkartea, Burlada Borroka Elkartea, Igerilekuetako abonatuen ordezkariak, Ibaialde Gimnastika Kluba, Indira Burlada Erritmika Kluba, Burlada Sinkronizatu Kluba, Burlada Igeriketa Kluba, Mikel Gurea Xake Kluba, Burlata Futbol Eskola, Valbuena Elkartea, Euskal Herria Boscos Peña, La Copa Boscos, Eslava Boscos, Berri Buru Boscos, Erraldoi eta Kilikien Konpartsa, Emakumeen Elkartea, Txaranga Txogarima, Larratz Dantzari Taldea, Desenfoque Elkartea, Coro Rociero, Esmaltistas de Burlada elkartea, Cultural de Burlada Musika Banda, Peña Aldabea, Euskal Herria Peña, Karrikagoiti Peña, Burlatako Txistulariak, Axular, Aroa, Alegrías de Burlada, Burlata Herriko Gaiteroak, Gazte Mugimendua, Gaiteros la Nogalera, kultur eta kirol patronatuetako langileak, Burlatako Udaleko enpresa batzordea, Gure Urtats Adurreko enpresa batzordea. | |
2022-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/215282/biltzar-konstituziogileak-prest-du-konstituzio-berria.htm | Mundua | Biltzar Konstituziogileak prest du konstituzio berria | Azken aldaketak onartu zituzten atzo 154 konstituziogileek, eta testua Gabriel Boric presidentearen eskuetan utziko dute astelehenean, ekitaldi historiko batean. | Biltzar Konstituziogileak prest du konstituzio berria. Azken aldaketak onartu zituzten atzo 154 konstituziogileek, eta testua Gabriel Boric presidentearen eskuetan utziko dute astelehenean, ekitaldi historiko batean. | Txileko Biltzar Konstituziogileak amaitu du mandatua. 2019ko matxinada sozialari erantzuteko iragarri zuten konstituzio berria prest da, eta txiletarrek irailaren 4an bozkatuko dute, onartzen duten galdetuta. Biltzar Konstituziogileak astelehenean utziko du Gabriel Boric Txileko presidentearen esku konstituzio berria, ekitaldi historiko batean. Estatu parekidea, plurinazionala, soziala eta ekologikoa ezarriko du, txiletarrek onartzen badute.
Iazko uztailaren 5ean osatu zen Biltzar Konstituziogilea, Elisa Loncon maputxea presidente zela, eta atzo azken bozketan 154 konstituziogileen hiru laurdenek babestu zituzten azken aldaketak. «Lortu dugu, oztopo guztien gainetik. Zorionak, zailtasunak eta eztabaidak izanagatik epeak bete ditugulako», esan zuen atzo Maria Elisa Quinteros Biltzarreko presidenteak.
Maiatzean amaitu zituen Biltzar Konstituziogileak artikulu guztiak, eta harrezkero hiru batzordetan horiek orraztu dituzte, hitzaurrea idatzi dute, eta konstituzio batetik besterako trantsizioa egiteko arauak idatzi dituzte. Jatorrizko 499 artikuluak 390 izango dira azkenean. Azken lan horiek onartu zituen atzo biltzarrak.
Txiletarrek plebiszituan konstituzio berria onartzen badute, Augusto Pinochet diktadoreak 1980an ezarri zuena ordezkatuko du. Pinochetek utzitako hori da Txilek gaur egun dituen gabezia eta desoreka handien oinarri, eta konstituzio berrian eskubide sozialak, emakumeen eskubideak, jatorrizko herrienak eta ingurumen eskubideak jaso dituzte.
Albiste faltsuak
2019ko matxinadari erantzunez onartu zuen Sebastian Piñera orduko presidenteak prozesu konstituziogile bat egiteko aukera. 2020ko urrian txiletarren plebiszitu historiko batean konstituzio berri bat abiatzea erabaki zuten txiletarrek; %80k bozkatu zuten horren alde. Konstituziogileak aukeratu zituzten 2021ean, eta independenteek irabazi zuten; eskuina ez zen iritsi Biltzar Konstituziogileak artikuluak blokeatzeko ezarritako heren batera, eta horrek modua eman du konstituzioa aurrerakoia izateko.
Azken hamabi hilabeteetan, hedabide handietan konstituzio berriaren aurkako joera erabatekoa izan da, eta sare sozialetan ere haren defendatzaileei gogor jazarri zaizkie. Abliste faltsuak ohikoak izan dira kontrako iritzi hori zabaltzeko. Hala ere, lehen zirriborroa prest izan zenetik asko saldu da konstituzio berriaren testua kaleko postuetan, eta haren aldekoak auzoz auzo eta etxez etxe ari dira edukiaz informatzen. |
2022-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/215283/donostiako-dmuseoko-oteizaren-lanak-faltsuak-direla-salatu-dute.htm | Kultura | Donostiako D’museoko Oteizaren lanak faltsuak direla salatu dute | Ustez, Oteizak Argentinan emandako sasoian sortutako hamasei lan biltzen ditu Donostiako Elizbarrutiko museoko erakusketak, eta Oteiza museoak dioenez, ez dira Oteizarenak. | Donostiako D’museoko Oteizaren lanak faltsuak direla salatu dute. Ustez, Oteizak Argentinan emandako sasoian sortutako hamasei lan biltzen ditu Donostiako Elizbarrutiko museoko erakusketak, eta Oteiza museoak dioenez, ez dira Oteizarenak. | Jorge Oteizaren aldirik ezagunena da Amerikakoa, 1935etik 1948ra artekoa, eta, hain zuzen, sasoi hartan sortutakoak dira Donostiako Elizbarrutiko D'museoan jarritako hamasei artelanak. Hala aurkeztu zituzten behintzat, baina obra horiek ez direla Oteizarenak ondorioztatu du orain Oteiza fundazioak. Ohar bidez jakinarazi dutenez, Oteiza Argentinan izeneko erakusketako obrak ez daude artistaren lan osoa biltzen duen katalogo arrazoituan, eta Oteiza fundazioaren artxiboetan ere ez dago haiei buruzko erreferentzia dokumentalik: ez fotorik, ez eta irudirik ere. Eta horregatik ondorioa: «Aurkeztutako piezak ez dira Jorge Oteizarenak».
Ez da erakusketaren aurka azaldutako kritika bakarra. Pilar Oteizak ere salaketa aurkeztu zuen Espainiako Poliziaren Ondare Historikoaren Brigadan, erakusketa «ondarearen aurkako erasoa» izan daitekeelakoan. Bera da artistaren ondarearen oinordekoa, eta Oteiza fundazioak Donostiako piezei buruz prestatutako txosten zientifikoa atxiki du salaketarekin batera. Piezaz pieza aztertzen du erakusketa osoa txosten horrek, eta guztiak jotzen ditu faltsutzat. Fundazioak ez du argitara atera txosten hori oraingoz, eta ikusteko dago salaketak aurrera egingo balu zer gertatuko litzatekeen erakusketarekin.
EITB-k jakinarazi duenez, hain zuzen ere, Edorta Kortadi D'museoko zuzendaria gaur arratsaldean da polizia judizialaren aurrean deklaratzekoa. Elizbarrutia hedabideetara bidaltzeko ohar bat prestatzen ari dela ere esan dute.
Kortadi da Donostiako erakusketako komisarioa ere, eta, aurkezpenean azaldutakoaren arabera, hamasei eskulturetako hamalau abstrakzio geometrikoaren estiloan egindakoak dira, eta beste biak, berriz, figuratiboak. Oteizaren emazte izandako Itziar Carreñoren erretratua da haietako bat. Aurkezpenean azaldu zuenez, artistaren lanik «primitiboenak» dira, eta Argentinako bildumagile partikular baten eskuetan egon dira orain gutxi arte. Hura hil ostean, nafar bildumagile batek eskuratu zituen, eta hala heldu dira lanak Donostiara.
Obrak sinatuta daudela ere zehaztu zuen Kortadik aurkezpenean. Oteizak hainbatetan erabilitako «tz» hizkiak daramatzatela esan zuen.
Faltsutzeak eta kopiak
«Faltsutze baldarrak dira». Txomin Badiola artistak ikusi zituenetik bertatik izan zuen argi piezak faltsuak zirela. Bera da Oteizaren lanaren aditu nagusietako bat, eta baita haren obra osoa biltzen duen katalogo arrazoituaren egilea ere. Horrez gainera, bera da Oteiza fundazioak Donostiako piezei buruz egindako txostenaren egileetako bat ere, eta, dioenez, ezinezkoa da pieza horiek Oteizarenak izatea. Ezinezkoa, kronologiagatik. Ezinezkoa, estiloagatik. Ezinezkoa, are, baita sinadurengatik ere.
Badiolak dioenez, piezen estiloa ez dator bat piezei egozten zaien kronologiarekin. «Erakusketako obra gehienak abstraktuak dira, baina 1950eko hamarkadara arte Oteizak ez zuen abstrakziorik landu». Eta, dioenez, ikusgai dauden bi piezen kasuan ere, adituaren hitzetan, «argi eta garbi» ikusten da Oteizaren piezen «kopiak» direla. «Ez dago inongo zalantzarik».
Sinadurak ere faltsuak direla dio Badiolak. Azaldu duenez, jakina da Oteizak maiz baliatzen zuela «tz» hizkiekin osatutako anagrama bere lanak sinatzeko, baina, Badiolaren hitzetan, «baldarkeria hutsa» da hori ere. Dioenez, urteen joan-etorriarekin pixkanaka aldatuz joan zelako Oteizaren sinadura, eta, kasu honetan, sinadura motak ez datoz bat piezei egozten zaien kronologiarekin. «2000-2003ko sasoiko anagrama daramate erakusketako obra gehienek».
Honela borobildu du bere argudioa Badiolak: «Eskultura horiek egin dituenak ezagutzen ditu Oteizaren eskulturak. Hark darabiltzan elementuak dira benetan ezagutzen dituenak, baina ez haren lanaren logika. Lehen begi kolpean, beraz, badute Oteizaren antza, errekonozigarriak direlako haren formak, baina, forma horien funtzionamendua aztertzera sartuz gero, orduan ohartzen zara ezin direla Oteizarenak izan. Piezaz pieza ikus daiteke hori, eta baita darabiltzan elementuak banaka aztertuta ere».
Katalogo arrazoituaren bermea
Oteiza museoak bidalitako oharraren arabera, euren artxiboetan ez dago Donostian ikusgai dauden obra horien arrastorik. Eta Donostiako Elizabarrutiko D’museoan erakusketa egitekoak zirenik ere ez zekitela jakinarazi dute.
Ez da Oteizaren lanekin halako tirabira bat sortzen den lehen aldia. 2013an, esaterako, Valentziako IVAM museoan ere erakusketa bat antolatu zuen lorenart arte galeriak Oteizaren ustezko marrazki batzuekin, baina egiletzari buruzko zalantzak agertu zituzten adituek. Oteiza fundazioko patronatuko presidente zen Francisco Calvo Serraller izan zen erakusketa hari babes akademikoa azaldu ziona. Erakusketa aurkeztu eta hilabete batzuetara utzi egin zuen postua, nahiz eta kargua uztean ez zuen ezer aipatu erakusketa hari buruz.
Erakusketa haren harira argitaratutako katalogoan, Edorta Kortadi zen artikuluetako baten egilea.
Valentziako erakusketa egin zenean, artean aurkeztu eta argitaratu gabea zen Txomin Badiola artistak egindako Oteizaren lanari buruzko katalogo arrazoitua. 2016an eman zuten argitara Oteiza fundazioak, eta, hain zuzen, ikerketa lan hori da orain Oteiza museoak Donostian ikusgai dauden piezak faltsuak direla argudiatzeko darabiltzan argudio nagusietako bat. |
2022-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/215284/grande-marlaskak-defendatu-egin-du-poliziak-melillan-izandako-jokabidea.htm | Politika | Grande-Marlaskak defendatu egin du Poliziak Melillan izandako jokabidea | Espainiako Barne ministroak Pedro Sanchez Espainiako presidentea babestu du, hark esan ostean Melillakoa «ondo konpondu» zutela segurtasun indarrek. 2.500 lagunek mugari «indarkeriaz eraso» ziotela esan du, eta ukatu Espainiako eta Marokoko poliziek muga igaro izana. | Grande-Marlaskak defendatu egin du Poliziak Melillan izandako jokabidea. Espainiako Barne ministroak Pedro Sanchez Espainiako presidentea babestu du, hark esan ostean Melillakoa «ondo konpondu» zutela segurtasun indarrek. 2.500 lagunek mugari «indarkeriaz eraso» ziotela esan du, eta ukatu Espainiako eta Marokoko poliziek muga igaro izana. | Asteburuan Melillan gertatutakoaren erantzukizuna bere gain inondik ere hartu gabe, Espainiako Gobernuak hildako 37 migratzaileei buruz adierazitakoa defendatu du gaur Fernando Grande-Marlaska Barne ministroak, Espainiako Kongresuan. Iñigo Barandiaran EAJko diputatuaren kritikei erantzunez, Grande-Marlaskak adierazi du Pedro Sanchez Espainiako presidenteak «inondik ere» ez duela justifikatu «oinarrizko eskubideen ezelako urraketarik». Aitzitik, «hildako migratzaileenganako elkartasuna» agertu duela esan du.
Sanchezek iragan larunbatean esan zuen Melillakoa «ondo konpondu» zutela Marokoko eta Espainiako segurtasun indarrek, eta mafiei leporatu zien gertatutakoa. Egin du ñabardurarik ordutik. SER irrati kateari emandako elkarrizketa batean esan du adierazpenok egin zituenean artean ez zituela ikusi gertatutakoaren irudiak. Hala ere, uko egin dio Poliziaren jarrera kritikatzeari, eta migratzaileen larruan ez ezik haienean jartzeko ere eskatu die herritarrei, zeinek «indarkeriazko» eraso bati aurre egin behar izan baitzioten, haren esanetan
EAJren gaitzespena ez da mugatu Melillan gertatutakora. Bidasoa ibaian hildako azken migratzailea dela eta, muga horretan halakoak eragozteko zer neurri hartu dituzten galdetu dio Barandiaranek Grande-Marlaskari, eta hark erantzun Guardia Zibilak ingurua zaintzen jarraitzen duela, airez nahiz itsasoz.
Horrez gain, Grande-Marlaskak esan du bere gobernua Frantziak ezarritako kontrolen kontra dagoela. Europako Batasunaren barneko eta kanpoko mugak bereizi ditu Grande-Marlaskak. Hala, Melillan gertatutakoa justifikatu du, eta Bidasokoa beste batzuen erantzukizuna dela esan. Europako Batasuneko barne mugetan Espainiako Gobernuak pertsonen joan-etorri askea babesten duela nabarmendu du, eta, alde horretatik, talde komunitarioan jarrera hori defendatu izan dutela.
Poliziak izandako jokabideaz galdetu dio, ondoren, Jon Iñarritu EH Bilduko diputatuak. Galdera saihestu du Grande-Marlaskak, eta, ondorioz, berriz egin dio galdera bera Iñarrituk. Halaber, Marokoko Polizia Espainiaren menpeko lurretan zergatik aritu zen galdetu dio. Espainiako Gobernuak gertatutakoa mafiei egozten diela eta, horren gaineko informazio gehiago emateko ere eskatu dio; gardentasun ariketa bat egiteko, alegia. Iñarrituri erantzunez, Barne Ministroak ukatu egin du Marokoko Poliziak muga igaro zuela, baita Guardia Zibilak Marokoko lurretara igaro zirela ere. Segurtasun indarrek legea zorrotz betetzen dutela esan du. 2.500 migratzaile muga pasatzen saiatu zirela adierazi du, eta mafiekin lotu du hainbeste jende batera ahalegindu izana: «Uste duzu 2.500 pertsona kasualitatez elkartzen direla, edo aurrez akordio bat dagoelako?», argudiatu du. |
2022-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/215285/lehen-aldiz-emakume-batek-dantzatu-du-lekeitioko-kaxarranka.htm | Bizigiro | Lehen aldiz, emakume batek dantzatu du Lekeitioko kaxarranka | Ane Maruri Etorkizuna dantza taldeko kideak dantzatu du. Azken 50 urteetan, soilik bi gizonezko igo dira kutxa gainera. Ospakizun eguna dute gaur Lekeition. | Lehen aldiz, emakume batek dantzatu du Lekeitioko kaxarranka. Ane Maruri Etorkizuna dantza taldeko kideak dantzatu du. Azken 50 urteetan, soilik bi gizonezko igo dira kutxa gainera. Ospakizun eguna dute gaur Lekeition. | San Pedro eguna dute gaur Lekeition (Bizkaia). Egutegian ongi nabarmenduta gorde ohi diren egun horietako bat da herritarrentzat, baina, aurten, beste arrazoi batengatik ere izango da gogoangarri; izan ere, lehenengo aldiz, emakume bat izan da arrantzalez jantzitako zortzi lagunen laguntzaz kaxarranka dantzatu duena. Ane Maruri du izena, 26 urte ditu, lekeitiarra da, Etorkizuna dantza taldean dabil, eta sei urtetatik egiten du dantza txistuaren eta danbolinaren erritmoan.
Azken 50 urteetan, soilik bi gizonezko igo dira kutxa gainera: Pedro Murelagarei eta Asier Uskola dantzariak, hain zuzen ere. 2003. urtetik, Asier Uskola dantzaria aritu da, baina, lesio baten ondorioz, aurten ez du dantzatzerik izan. |
2022-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/215286/esku-pilota-oinarri-duen-joko-bat-aurkeztu-du-playstationek.htm | Bizigiro | Esku pilota oinarri duen joko bat aurkeztu du Playstationek | 'Frontball Planet' jokoa Bilboko Relevo estudioak garatu du, eta PS4 eta PS5 plataformetan egongo da eskuragarri. Munduko zazpi frontoi ageri dira han, tartean Bilboko bat. | Esku pilota oinarri duen joko bat aurkeztu du Playstationek. 'Frontball Planet' jokoa Bilboko Relevo estudioak garatu du, eta PS4 eta PS5 plataformetan egongo da eskuragarri. Munduko zazpi frontoi ageri dira han, tartean Bilboko bat. | Kostata, baina esku pilota iritsi da bideojokoen mundura ere. Ezker hormarik gabe, ordea. Bilboko Relevo estudioak frontball modalitatean oinarrituta garatu du Frontball Planet jokoa, Playstation4 eta Playstation5 kontsoletarako. 2008an sortu zen modalitate hori, eta, sustatzaileen arabera, «pilotaren modalitaterik kaletarrena» da.
Izan ere, jokatzeko nahikoa da horma bat eta pilota bat izatea. Hori ona dela uste du Julian Garciak, Espainiako Pilota Federazioko presidenteak: «Kalekoa eta dinamikoa den modalitate bat da frontball-a, eta olinpikoa izatera irits daiteke. Beste kirol batzuetan ere egin dute apustu hori. Errugbian, adibidez, funtzionatu die zazpiko errugbiarekin. Edozein esku-pilota jokalarik arazorik gabe jokatu dezake frontball-ean, eta bideojokoak ikusgaitasuna emango digu», esan zion duela aste batzuk El Correo egunkariari.
Relevo estudioak Espainiako eta nazioarteko pilota federazioen babesa izan du jokoa garatzeko. Jokalariek zortzi jokaleku izango dituzte aukeratzeko: espazioko estazio bat, Madril, Mexiko Hiria, New York, Miami, Tokio, Dubai eta Euskal Herriko bakarra, Bilbo. Oraindik ez dute argitu, ordea, nolako itxura izango duen Bilboko frontoiak.
Jokoa, nagusiki, pentsatuta dago bi jokalarik elkarren aurka kontsola berean jokatzeko, baina izango du historia modu bat ere, eta zailtasuna aukeratu ahal izango da. Hiru pertsonaia aukeratu ahal izango dira: mutil bat, neska bat, eta robot bat. Urtea amaitu aurretik argitaratu nahi dute jokoa, gazteleraz.
Espainiako Federazioak hainbat urte daramatza frontball-a sustatzen, eta bide horretan pauso bat gehiago da bideojokoarena. Playstationen jabe den Sony enpresarekin hiru urte daramatza elkarlanean, eta aurrez, besteak beste, unitate didaktikoak ere sortu dituzte. Garciak azaldu zuenez, litekeena da aurrerago antzeko egitasmoren bat sustatzea zesta-puntarekin ere. |
2022-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/215287/zezenketen-aurkako-kalejira-eginen-dute-irunean-uztailaren-7an.htm | Gizartea | Zezenketen aurkako kalejira eginen dute Iruñean uztailaren 7an | «Animalien aurkako tratu txarrik gabeko festen» inguruko eztabaidari heltzea galdegin du Iruñea Antitaurina taldeak | Zezenketen aurkako kalejira eginen dute Iruñean uztailaren 7an. «Animalien aurkako tratu txarrik gabeko festen» inguruko eztabaidari heltzea galdegin du Iruñea Antitaurina taldeak | Zazpigarren hilabeteko zazpigarren egunean, arratsaldeko zazpietan. Sanferminen egun handian, festaren ereduari buruzko gogoeta sustatu nahi du Iruñea Antitaurina taldeak. Zezenketarik gabeko jaiak aldarrikatzen dituzte, eta hori eskatzeko kalejira eginen dute egun horretan. Uste dute garaia dela «etorkizuneko sanferminak» diseinatzeko eta, halabeharrez, zezenketarik gabe irudikatzen dituzte.
Hala ere, Enrique Maia alkatea eta udal gobernu taldea eztabaida desbideratzeko eta «beste alde batera begiratzeko ahalegina» egiten ari direla salatu du zezenketen aurkako plataformak: «Zezenketen kontra eta horri buruzko eztabaida sustatzearen aldeko proposamenak bidali dituzte herritarrek, baina udalak Entzierroaren Mahaira igorri ditu; hots, zakarrontzira. Izan ere, mahai horrek entzierroaren alderdi teknikoak soilik landu ditzake». Horregatik, auziari behingoz heltzea eta eztabaida publikoa sustatzea galdegin diote Iruñeko alkateari.
Zezenketek hiriaren irudiari kalte egiten diotela uste du Iruñea Antitaurinak, eta horrek eragina izan duela aurtengo festaren antolaketan: «Aurten, alkatea saiatu da Iruñean kontzertu erraldoi bat antolatzen, baina, berak aitortu duenez, taldeak kontratatzea zaildu eta, are, eragotzi dute zezenketek. Animalien tortura oinarri duten tradizioen aurkako aldarria ozena da nazioartean».
Eta, mundu osoan bezala, Iruñean ere hazten ari da zezenketen aurkako jarrera. «BBVA fundazioak eginiko azken inkestaren arabera, herritarren %80 daude zezenketen aurka. Garrantzitsua da jakitea 2007-2019 aldian %63,4 gutxitu zirela Espainiako Estatuan eginiko zezenketak; bestalde, Iruñeko peñetako kideei eginiko beste inkesta batean, zezenketei buruz eztabaidatzen hastearen alde azaldu dira %26,4».
Hain zuzen, festaren eragileekin elkarlana sustatu nahi du Iruñea Antitaurinak, zezenketen aurka daudenen esparrua zabaldu nahian. «Iruñeko Peñen Federazioarekin bildu ginen, eta dosierra eman genien, zezenketei buruzko gogoeta egiteko. Izan ere, uste dugu peñek, sanferminetako eragile nagusi eta funtsezkoenetako bat izanik, jai ereduaren aldaketa bultzatu beharko luketela, aldaketa hori baita datuek iradokitzen dutena eta gizarteak eskatzen duena». Krudelkeriaren aurrean «begiak, belarriak eta ahoa ixteari uztea» galdegin du zezenketen aurkako mugimenduak. «Animaliei tratu txarrak ematea ez da gustu kontua, ezta askatasun kontu bat ere: ez dago balizko askatasunik animaliei heriotzaraino tratu txarrak emateko». Horregatik, txakurren eta oilarren arteko borrokak debekatuak dauden modu berean sanferminak ere «gizartearekin batera aldatzera» dei egin dute manifestazioaren antolatzaileek.
Protestak uztailaren 2an eta 7an
Iruñea Antitaurinak antolatutakoa ez da izanen animalien aurkako tratu txarrak salatzeko protesta bakarra. Larunbat honetan, 12:00etan, elkarretaratzea eginen du zezenketen aurkako sareak, Iruñeko zezen plazaren aurrealdean, eta, 18:00etan, Nafarroako Animalien Askatasuna taldeak manifestazioa eginen du, parlamentutik abiatuta.
Uztailaren 7an, Udaletxe plazatik abiatuko da Iruñea Antitaurinaren kalejira, Javier S. Nagore ilustratzaileak diseinatutako pankarta batekin eta 3Indarrok elektrotxarangaren musikak lagunduta. |
2022-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/215288/pasazaite-argitaletxeak-jarduna-etetea-erabaki-du-hamar-urteren-ostean.htm | Kultura | Pasazaite argitaletxeak jarduna etetea erabaki du hamar urteren ostean | Sare sozialen bidez eman du berria, eta adierazi arrazoi pertsonalak, familiarrak eta ekonomikoak tarteko hartu duela erabakia. | Pasazaite argitaletxeak jarduna etetea erabaki du hamar urteren ostean. Sare sozialen bidez eman du berria, eta adierazi arrazoi pertsonalak, familiarrak eta ekonomikoak tarteko hartu duela erabakia. | Hamar urteko ibilbidea bete berri du Pasazaite liburuak argitaletxeak, eta urtemugarekin batera, bere jarduna etetea erabaki du, arrazoi pertsonalak, familiarrak eta ekonomikoak tarteko hartu du erabakia, azken hilabeteetan «ondo pentsatu ostean».
Hamar urteko ibilbidean, hamasei liburu plazaratu ditu. Duela bi aste argitaratu zuten azkena: Soniexka. Beste liburu bat ere maketatzen ari dira, irailean kaleratzeko asmoz; hori izango du azkena. Hala, urte amaieran itxiko ditu ateak argitaletxeak, eta azaldu du ordura arte liburuak banatzen jarraituko duela.
Xabier Queiruga editoreak eskerrak eman dizkie hamar urte hauetan alboan izandako guztiei. «Segi literaturaz gozatzen eta argitalpen eta kultura proiektuak eta liburu denda independenteak babesten. Gogor lan egiten dute indarra hartu eta aurrera jarraitzeko babesleku bat izan dezagun», jarri du Pasazaitek Twitterren.
Bidea
Nazioarteko literatura euskarara itzultzen oinarritu da Pasazaite argitaletxea, eta bidean hamahiru itzultzailek hartu dute parte. Besteak beste, Andrej Longoren Hamar (Josu Zabaleta Kortaberriak itzulia), Birgit Vanderbekeren Muskuiluak afaltzeko (Ainhoa Irazustabarrena Barriolak itzulia), Iolanda Zuñigaren Post-it bizitzak, David Foster Wallaceren Sekula gehiago egingo ez dudan gauza ustez dibertigarri bat (Danele Sarriugarte Mochalesek itzulia) eta Carson McCullersen Kafe tristearen balada Asun Garikano Iruretagoienak itzulia) argitaratu dituzte.
Argitaletxearen arabera, bi urtez «amets» bat izan zen proiektua, «Donostiako tabernaren bateko paperezko zapietan zirriborratutako zenbaki batzuk». 2011n egin zuen Queirugak urratsa, eta Pasazaite martxan jarri zuen. Hiru habetan oinarrituta egin du lan: «euskara, itzultzailea eta kalitate oneko literatura». Hamar urteko jardunaren ondoren amaituko du bidea. |
2022-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/215289/eitbk-sara-eta-paulen-abenturak-haurrentzako-podcasta-emango-du.htm | Bizigiro | EITBk ‘Sara eta Paulen abenturak’ haurrentzako podcasta emango du | Audiofikzioa 6-13 urte artekoei zuzendua dago. Uztailaren 4tik 15era estreinatuko dituzte atalak (egunean bat). | EITBk ‘Sara eta Paulen abenturak’ haurrentzako podcasta emango du. Audiofikzioa 6-13 urte artekoei zuzendua dago. Uztailaren 4tik 15era estreinatuko dituzte atalak (egunean bat). | EITB Podkast plataformak neska-mutikoei zuzendutako euskarazko audiofikzio bat estreinatuko du uztailaren 4an: Sara eta Paulen abenturak. Bernardo Atxaga idazlearen Logalea zeukan ekilibristaren kasua antzezlanean dago oinarrituta. Iñaki Beraetxe aktore eta Bieuseko bikoiztaileak zuzendu du lana, eta berea da gidoiaren egokitzapena. Ahotsak honako aktore eta bikoiztaile huek jarri dituzte: Lorea Intxausti, Kepa Errasti, Itziar Urretabizkaia, Ainhoa Aierbe, Joxe Felipe Auzmendi, Aintzane Gamiz eta Beraetxe bera.
Fikzioa 6 urtetik 13 urte bitarteko entzule gazteei dago zuzenduta, eta «bizikidetza inklusiboa» bultzatzeko helburuz sortu da. Izan ere, Sara neska itsua da, talentu apartekoa eta lagunkoia. Paul, berriz, eskolan bullying-aren biktima den mutikoa, hitz-totela, hortzeria itsusikoa... baina mutil baikorra, hala ere.
Zirkuaren karpa handia herrian jarri dutela aprobetxatuta joango dira 13 urteko bi protagonistak ikuskizunaz gozatzera. Sara itsua denez, Paulen kontaketari esker ikusiko du zer gertatzen den —podcastaren entzuleek bezala—. Ikuskizun eta ikuskizun artean, neskaren glaukoma, azterketak, gurasoen dibortzioa, ebakuntzak, seme bakarra izatea, harremanak edota bullying-a joango dira azaleratuz, besteak beste. Beraz, EITBren arabera, inklusioa «modu naturalean arnasten da» lan horretan.
Atxagaren ipuina audiofikzio batean egokitu du Beraetxek, 12 ataletan banatuta. Horietan ipuineko jatorrizko pertsonaiak ere ageri dira: Maria Txorakeri señorita, Pierres Chanpignon, Banbolini bera... Sara eta Paul ikustera joango diren zirku ikuskizuneko artista gisa. Hain zuzen ere, podcastaren amaieran argituko da ekilibristaren kasua.
Sara eta Paulen atal guztiak uztailaren 4tik 15era argitaratuko dituzte EITB Podkast atarian, egunero atal bat; eta hortik aurrera noiznahi entzuteko aukera izango da, plataforman bertan. Baita Spotify, Google Podcasts, Apple Podcasts eta Ivoox plataformetan ere. EITB Podkast plataforman estreinatu aurretik, serie osoa aldez aurretik eskaini die EITBk Eusko Jaurlaritzako IBT-CRI zentroei, ikusteko urritasuna duten ikasleekin eta euren irakasle, familia eta elkarteekin lan egiteko. Gaur goizean egin dute aliantza horren aurkezpena, Gasteizen, eta bertan izan dira Maite Goñi EITBko Audio eta Digitaleko zuzendaria, Ana Roncero Gasteizko IBT-CRI zentroko zuzendaria eta Ana Inda Bilboko IBT-CRI zentroko zuzendaria. EAEko ONCEk ere bat egin du proiektua zabaltzeko deiarekin.
Podcastaren ekoizpena Irune Urdanizena da, soinu teknikaria Xabier Abalde da, eta soinu diseinuaz, berriz, Mikel Mendiaraz arduratu da.
Sara eta Paulen abenturak ez da EITBren udako tankera horretako eskaintza bakarra. Izan ere, uztailaren 18an, bideopodcastak eskainiko dizkie EITBPodkast plataformak familiei eta neska-mutikoei. OQO eta Txalaparta argitaletxeen bost ipuin izango dira, nazioarteko idazleek idatzi eta euskarara ekarritakoak, ilustrazio animatuekin plataforman zein Youtuben ikusteko moduan: Dortokak lo egin nahi du; Ez da munduan min handiagoa ematen duenik; Ohean, mendi artean; Kokoriko; eta Inuiten mila zuriak. |
2022-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/215290/aiaraldeko-euskalgintzaren-kontseiluak-hautagai-euskaldunak-eskatu-dizkie-alderdiei.htm | Gizartea | Aiaraldeko Euskalgintzaren Kontseiluak hautagai euskaldunak eskatu dizkie alderdiei | Udal hauteskundeetarako zerrendei puntuazioa jarriko diela iragarri du Kontseiluak, hautagai euskaldunen kopurua irizpidetzat hartuta. Alkategai elebakarra dutenek ez dute gaindituko ebaluazioa. Ariketa hori beste eskualdeetara zabaltzera dei egin du. | Aiaraldeko Euskalgintzaren Kontseiluak hautagai euskaldunak eskatu dizkie alderdiei. Udal hauteskundeetarako zerrendei puntuazioa jarriko diela iragarri du Kontseiluak, hautagai euskaldunen kopurua irizpidetzat hartuta. Alkategai elebakarra dutenek ez dute gaindituko ebaluazioa. Ariketa hori beste eskualdeetara zabaltzera dei egin du. | Hurrengo urteko udal hauteskundeetara aurkeztuko diren Aiaraldeko hautagaiak euskaldunak izan daitezen, egitasmo bat abiatu du Aiaraldeko Euskalgintzaren Kontseiluak, eta, alderdi politiko guztiekin bildu eta haren berri eman ondotik, gaur aurkeztu du Laudion (Araba), Aiaraldeko Ekintzen Faktorian, eskualdeko euskalgintzako hainbat lagunen abaroan.
Kontseiluak alderdiei eskatu die, hauteskunde zerrendak publiko egitean, hautagaiaren gaineko informazioa ematearekin batera, pertsona hori euskalduna edo euskaldun hartzailea den adieraztea. «Transparentzia ariketa bat izateaz gain, herritarrok boto eskubidea ahalik eta informazio osatuenarekin gauzatu dezagun ezinbestekoa da», azaldu du. Informazio hori ematen duten zerrendak «positiboki» baloratuko dituela jakinarazi du.
Egitasmoa ez da horretara mugatuko, ordea. Zerrenda bakoitza ebaluatu egingo duela zehaztu du Kontseiluak, hautagai euskaldunen presentziaren arabera, eta puntuazioa publiko egingo dute. Neurketa nola egingo duten ere aurkeztu du: alkategaiei dagokienez, euskaldun osoak direnek 23 puntu jasoko dituzte; euskaldun hartzaileak direnek, bost puntu; eta elebakarrak direnek ez dute punturik jasoko. Zinegotzi izateko hautagaiei dagokienez, zerrendako lehenengo zazpietan dauden artean, euskaldun osoei bi puntu emango dizkiete; hartzaileei, puntu bat; eta elebakarrei, bat ere ez. Zerrendako zortzigarrenetik aurrera, berriz, euskaldun osoei puntu bat, hartzaileei erdia eta elebakarrei bat ere ez.
Ebaluazio sistemaren arabera, hala ere, alkategai elebakarra izanez gero zerrendak ez du ebaluazioa gaindituko.
Kontseiluak nabarmendu du euskararen normalizazioan aurrerapausoak nahi dituela, eta, udaletan hizkuntza zerbitzuak berma daitezen, hautagai euskaldunak izatea beharrezkoa dela. «Hautagai euskaldun batek hizkuntza eskubideak bermatzen ditu, gutxienez elebiduna baita euskalduna, herritar guztiei bere hizkuntzan entzun, ulertu eta erantzuteko gai», adierazi dute prentsa agerraldian.
Egitasmoa, «lokala izanagatik», beste eskualdeetan ere egiteko modukoa dela gaineratu dute, eta hori sustatzera dei egin diete Euskal Herri osoko eragileei. |
2022-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/215291/karmele-mitxelenak-irabazi-du-mikel-zarate-saria.htm | Kultura | Karmele Mitxelenak irabazi du Mikel Zarate saria | Marrubizko uda lanarekin eskuratu du haur literaturako saria. Elkar argitaletxeak plazaratuko du. | Karmele Mitxelenak irabazi du Mikel Zarate saria. Marrubizko uda lanarekin eskuratu du haur literaturako saria. Elkar argitaletxeak plazaratuko du. | Karmele Mitxelena (Oiartzun, Gipuzkoa, 1988) irakasle eta idazlearen Marrubizko uda nobelak irabazi du 2022ko Mikel Zarate haur literatura saria. Hala erabaki du Maribel Aiertzak, Leire Bilbaok eta Xabier Mendigurenek osatutako epaimahaiak. 3.000 euroko saria emango diote, eta Elkar argitaletxeak kaleratuko du liburua.
Marrubizko uda istorioak familia baten xelebrekeriak kontatzen ditu kanpin batean uda-pasa, «umorez eta ironiaz blai», argitaletxeak esan duenez.
Dozena bat lan lehiatu dira guztira. Sariketa Lezamako Udalak (Bizkaia) eta Elkar argitaletxeak sortu zuten, herriko seme eta euskal kulturako sortzaile eta sustatzaile izandako Mikel Zarateren omenez, eta hamabigarren ekitaldia izan da aurtengoa. Miren Agur Meabek irabazi zuen duela bi urte, Itsasoaren atea lanarekin; Maite Gurrutxagak ilustratu zuen. Iaz, sariketa antolatu gabe geratu zen.
Mitxelena Irakasletza eta Haur Hezkuntzako gradua ikasitakoa da; irakasle lanetan dabil, eta, horrez gain, sari ugari irabazitakoa da bai bertsolaritzan (bertso idatzietan batik bat), bai narratiban. 2019an, Erakusleihoan album ilustratua argitaratu zuen Irrimarra ilustratzaile bikotearekin, Ereinen, Peru Abarka saria irabazi eta gero. |
2022-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/215292/ikusten.htm | Kultura | Ikusten? | Alegian (Gipuzkoa) jaio zen, 1964an, eta ibilbide luzea du kazetaritzan zein literaturan. Batik bat, narrazioa jorratu du: Ezer baino lehen (Elkar, 1992) izan zuen lehen ipuin liburua, eta Lehenago zen berandu (Alberdania, 1995), Bakarrizketan (Alberdania, 2001), Kontu-jaten (Alberdania, 2006) eta Honetara ezkero (Susa, 2017) plazaratu ditu gero. Koadernoa zuri (Elkar) eleberria argitaratu zuen 2017an, eta antzerkia da egilearen hurbileko beste alorra. | Ikusten?. Alegian (Gipuzkoa) jaio zen, 1964an, eta ibilbide luzea du kazetaritzan zein literaturan. Batik bat, narrazioa jorratu du: Ezer baino lehen (Elkar, 1992) izan zuen lehen ipuin liburua, eta Lehenago zen berandu (Alberdania, 1995), Bakarrizketan (Alberdania, 2001), Kontu-jaten (Alberdania, 2006) eta Honetara ezkero (Susa, 2017) plazaratu ditu gero. Koadernoa zuri (Elkar) eleberria argitaratu zuen 2017an, eta antzerkia da egilearen hurbileko beste alorra. | Hiltzea ez da gauza erraza eta hilda egotea, zer esanik ez. Segituan antzematen da nor ari den inprobisatzen.
Ondo prestatuta iritsi naiz ni honaino.
Egunero hil gintuen amak hazi bitartean eta egunean behin baino gehiagotan, ondoren. Begi-larriz agurtzen gintuen eskolarakoan, heriotzara kondenatutako bi izaki hain txiki bizitzaren arriskuen aurrean babesgabe uzten dituenaren estuasunez. Etxetik eskolarako berrehun metroak bakarrik egiteko gai ginela onartu zuenerako ahizpak eta biok bularretakoak erosiak genituen ezkutuan. Kontuz zubia gurutzatzerakoan, ez geratu ezezagunekin, ondo begiratu ezker-eskuin autorik ba ote datorren, ondoezen bat izanez gero irakasleari esan lehenbaitlehen, entretenitu gabe itzuli. Berrehun metro eskas, eta zubi bat. Leihotik ikus gintzakeen artean autorik apenas ibiltzen zuen herri-bidea zeharkatu eta eskola parera iritsi arte. Han desagertzen ginen haren bistatik, ate nagusia alde itsuan geratzen zitzaiolako. Orduan uzten zuen gure biziraupena destinoaren esku. Egunero.
Ez ondo pasa, ez gozatu, ez ederki ibili, ez animo, ez eutsi. Gure amaren azken hitzak beti ziren kontuz, kontuz, kontuz, ez hau, ez hori, ez hura. Ate ondoan hartzen zuen arnasa, eta ez zuen askatzen, atzera berriz gu bertan azaldu arte. Ikusten?, zerbait gertatzen zen bakoitzean. Zerbait izan zitekeen istripua, erorikoa, eztarriko mina, gerra, bihurritua, suspensoa, makalaldia, zaintiratua, bihotzekoa, irristaldia, botagurea... hiltzeko arriskuaren ertzean jarriko gintuen edozer.
Jende askoko tokiak arriskutsuak ziren, jenderik gabekoak ere bai. Autoa arriskutsua zen. Eta trena. Eta hegazkina. Bizikleta ere bai. Patinik ez zigun sekula oparitu. Ekaitza arriskutsua zen. Eta egun sargoriak. Eta lainotsuak. Haizetsuak arriskutsuago. Arropa gutxiegi jaztea, arriskutsua. Gehiegi ere bai. Jatea, ez jatea bezainbat. Kirola, mehatxua. Oporraldia, tragedia. Parranda, herioa. Berria eta arriskua ez zituen bereizten, izan izaki, jaki, toki edo gizaki.
Telefonoa jarri genion etxean, ikusten ez bagintuen ere bizirik egon gintezkeela ulertu zezan. Madarikatu genuen ahizpak eta biok zilbor-hestea betikotu zuen espiral hura. Jotzen zuenetan beldurrez hartzen zuen zer entzun beharko. Jotzen ez zuenetan beldurrez itxaroten zuen noiz joko.
Kontu handienarekin ibilita ere, errepikatzen zuen. Eta arrazoi zuela sinistuta hil zen, bizitzea zer den jakitera iritsi gabe. Hiltzea hain erraza balitz bezala.
Ama hil eta gutxira gertatu zitzaidan. Laku batean. Urazpian oina trabatuta geratu eta ez nuela askatuko. Ikusten? Tira alde batera, tira bestera, eta ezin. Ikusten? Ez nuen ezer ikusten. Ikusten? Zenbat eta gehiago ahalegindu, orduan eta trabatuago. Ikusten? Eta zenbat eta indar gehiago katigatua libre uzteko, orduan eta auspoa larriago. Ikusten? Ez naiz akordatzen ito-larri hura amaiera zela pentsatu ote nuen. Ez naiz akordatzen ezer pentsatzeko gai ote nintzen ere, ez bazen goruntz egitea. Zorabiatzeko zorian, goruntz eta beheruntz bereizteko gauza ez nintzela, emakumezko baten besoak heldu zidan eta ur-azaleraraino tira indar harrigarriz. Birikak bere onera etortzerako eskertu nahi izan nion tiraldia. Ez zegoen inor. Bakarrik nengoen. Bizirik.
Hiltzea ez da gauza erraza, eta ni ikaragarri ondo hiltzen naiz. Diskrezio handiz, esaten didate. Zalapartarik gabe. Elegante. Horregatik aukeratu ninduten. Ikusten? Zerbaitetarako balio behar zidan urtetako entrenamenduak. Ez nuen halakorik irudikatu ere egingo karpa hartara lagundu behar niola-eta, lau ezezagunen aurrean ondoezak eman eta ziplo erori nintzenean. Emakume helduak behar omen zituzten pelikula baterako. Hala esan zidan Mireia zoroak. Gure aukera zela eurotxo batzuk poltsikoratzeko. Ez ginen ezagutu zaharrak. Azkar antzeman zidan ez neukala inor hirian. Artean esan gabea nintzen hildakoarena egiteak salbatu ninduela benetan hiltzetik. Bultzadizo bat izan zen. Nahikoa, burua kolpatu eta seko geratzeko. Ikusten? Ez zen gertatu, baina gertatu balitz bezala geratu nintzen. Kieto. Arnasik ere hartu gabe. Beldurtu eta alde egin zuen etxetik. Koldarra izan. Ikusten? Eta haren atzetik nik, mutil kozkorra lo, besoetan hartuta. Urrutira. Ahalik eta urrutien. Eta hantxe nengoen, hilabete gutxitara, oraingoan nahigabe, lagun berriagatik sentituako auzolotsagatik hildakoarena egiten. Zuzendariari grazia egin, sekula ezagututako hildakorik sinisgarriena omen nintzen eta paper txiki bat eman zidaten, horretarakoxe: hiltzeko. Mireiak ez zuen halako zorterik izan. Hiltzea ez baita hain erraza.
Harrezkero sarri deitu izan didate. Paper bera egiteko beti, aktore onei bezala. Hildakoak uste baino beharrezkoagoak dira. Antzerkikoa bai ez nuela espero. Ez du zinearekin zerikusirik. Funtzioa hasi eta bost minututara hiltzen naiz, naute, eta obrak irauten duen orduterdi pasean, hilda egon behar dut oholtzan, erdi-erdian, denen bistan. Beste batzuk ere hiltzen dira, dituzte, baina haiek erretiratu egiten dituzte gorpu. Ni ez. Arnasa hartzen dudanik ere ez du inork antzematen. Batek baino gehiagok esanda dakit, ikusle jendeak zalantza egiten duela benetan bizirik ote nagoen.
Semeak ere bai, gizarajoak. Lehengo batean esan ez diote bere ama hilda ikusi dutela? Gelako baten gurasoek ikusi omen ninduten. Haren marruak. Haren sosegatu ezina. Ezetz ba, umea. Bizirik nago. Ikusten? Gezurretan hiltzen naiz. Egin lo lasai, mattea. Hiltzea ez da hain erraza.
Azken hiru gauotan, goizaldean, jogurt potea topatu dut sukaldeko mahai gainean. Erdia janda. Tapa jarrita. Amak gainbehera erabatekoa iritsi baino lehen uzten zuen bezalaxe. Ikusten? Heriotzarekin txantxa gutxi, esaten zuen. Gutxien espero duzuenean ager liteke, esaten zuen.
Laugarrenez topatzen badut, jan egingo diot utzitako erdia. Ea ulertzen duen. Ea behingoagatik lasaitzen den. Ea bizitzen uzten didan. Hil arte gutxienez. |
2022-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/215293/lasaren-eta-zabalaren-senideen-babesa-jaso-du-la-cumbre-memoria-gune-bihurtzeko-erabakiak.htm | Politika | Lasaren eta Zabalaren senideen babesa jaso du La Cumbre memoria gune bihurtzeko erabakiak | Espazioaren lekualdatzeak, balio sinbolikoa izateaz gain, «itxaropenerako aukera leiho bat» zabaltzen duela uste du Mertxe Aizpurua EH Bilduko bozeramaileak. Memoria Demokratikorako Legean adostutako «giza eskubideen lorpena» dela esan du Pili Zabalak. Nafarroako Gobernuak ere aurrerapausotzat jo du Ezkaba gotorlekua bereganatu izana. | Lasaren eta Zabalaren senideen babesa jaso du La Cumbre memoria gune bihurtzeko erabakiak. Espazioaren lekualdatzeak, balio sinbolikoa izateaz gain, «itxaropenerako aukera leiho bat» zabaltzen duela uste du Mertxe Aizpurua EH Bilduko bozeramaileak. Memoria Demokratikorako Legean adostutako «giza eskubideen lorpena» dela esan du Pili Zabalak. Nafarroako Gobernuak ere aurrerapausotzat jo du Ezkaba gotorlekua bereganatu izana. | Memoria inklusiboa eraikitzeko bidean, «berri pozgarria» da EH Bilduk Espainiako Gobernuarekin Memoria Demokratikorako Legeaz adostutakoa, koalizioaren Espainiako Kongresuko bozeramaile Mertxe Aizpuruak adierazi duenez. Ezkabako gotorlekua (Nafarroa) eta Donostiako La Cumbre jauregia memoria gune bihurtzea hitzartu zuten bi aldeek, eta, hain justu, La Cumbren egin ditu adierazpenak gaur Aizpuruak. Bertan izan da Asun Lasa eta Miguel Mari Lasa Joxi Lasaren anai-arrebarekin eta Juan Karlos Izagirre EH Bilduren Gipuzkoako bozeramailearekin batera.
Jauregia Donostiako Udalaren esku geratuko da urtebeteko epean, eta eskualdatzeak «aspaldiko aldarrikapen historikoei» erantzuten diela adierazi du Aizpuruak: «iraganeko gertaerak aitortzea» eta «ahaztutako biktimei erreparazioa bermatzea». Izan ere, Gipuzkoako Gobernadore Zibilaren egoitza izan zen jauregia, eta han torturatu zituzten Joxean Lasa eta Joxi Zabala, kare bizitan lurperatu aurretik.
Lekua berreskuratu izanak duen balio sinbolikotik harago, «ukatutako errealitate isilarazia azaleratzen eta plazaratzen» lagun dezakeela uste du Aizpuruak, eta, zentzu horretan, aurrera begira «itxaropenerako aukera leiho bat» zabaltzen duela. Bide hori «biktimen eskutik» egingo dutela nabarmendu du.
Pili Zabala Joxi Zabalaren arreba ere pozik agertu da Memoriaren Demokratikorako Legean izandako akordioagatik. La Cumbre memoria gune izendatzea «giza eskubideen lorpena» dela esan du, eta Argentinako «atxilotze zentro klandestinoekin» egindakoarekin parekatu du, horietako asko egun memoria gune direla eta. Argentina memoriaren alorrean «eredu» izan daitekeela erantsi du.
EH Bilduk eta PSOEk adostutakoak neurri gehiago ere jasotzen ditu. Esaterako, legearen aplikazioaren denbora muga 1983ko amaierara arte luzatzea. Hori ere txalotu du Zabalak, haren ustez, frankismoa ez baitzen 1975ean amaitu, eta haren estatu aparatuek gerora ere bertan jarraitu baitzuten, «bai trantsizioan eta baita demokraziaren lehen urteetan ere».
Ezkabakoa, «esanguratsua»
Memoria gune izendatuko dute Ezkabako gotorlekua ere. Legea onartu eta urtebeteko tartean egin beharko dute. Bel Pozueta EH Bilduko diputatuak nabarmendu du gotorlekuak «pisu handia» duela Nafarroako herritarrentzat, eta «esanguratsua» dela faxismoaren kontrako mugimenduarentzat nahiz memoriaren aldekoentzat. Azken horiek gotorlekua Nafarroari emateko hainbatetan eskatu izan dutela gogorarazi du, eta haien eskaria zuzenketa moduan sartzea erabaki zutela.
Nafarroako presidenteorde Javier Remirezek ere aurrerapausotzat jo du espazioa bereganatu izana, baina meritua kendu dio hori lortzeko moduari; EH Bilduren eta PSOEren arteko akordioari, alegia. «Garrantzitsua memoria historikoan aurrera egitea» dela esan du. |
2022-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/215294/hezkuntza-publikoan-behin-behinekotasuna-makillatu-nahi-izatea-egotzi-dio-steilasek-nafarroako-gobernuari.htm | Gizartea | Hezkuntza publikoan «behin-behinekotasuna makillatu nahi izatea» egotzi dio Steilasek Nafarroako Gobernuari | Behin-behinekotasunaren aurkako legearen onarpena erraztu izana egotzi die Geroa Bai, Ahal Dugu eta EH Bilduri. | Hezkuntza publikoan «behin-behinekotasuna makillatu nahi izatea» egotzi dio Steilasek Nafarroako Gobernuari. Behin-behinekotasunaren aurkako legearen onarpena erraztu izana egotzi die Geroa Bai, Ahal Dugu eta EH Bilduri. | Ekainaren 23an onartu zuen Nafarroako Parlamentuak behin-behinekotasuna murrizteko foru legea, PSNren, Geroa Bai-ren eta Ahal Dugu-ren aldeko botoekin, eta EH Bilduren abstentzioarekin. Steilas sindikatuaren arabera, baina, lege horrek ez du hezkuntza publikoan dagoen behin-behinekotasuna apalduko; kontrara, aldaketa «kosmetikoa» dela salatu du, eta, besteak beste, PAI indartzeko baliatuko duela gobernuak. «Oso kezkagarria da PAI legea gogor kritikatu zuten indar politiko horiek orain zilegitasuna ematea PSNren proposamenari», azaldu dute, Iruñeko Hezkuntza Departamentuaren aurrean eginiko agerraldian. «Errealitatea itxuraldatzea» egotzi dio sindikatuak Hezkuntza Departamentuari, behin-behinekotasun kontzeptua bihurritu duelakoan: «Bata da behin-behinekotasun erreala, Kontuen Ganberaren arabera %54 dena; eta bestea, egiturazkoa, departamentuak erabiltzen duena, %8ra jaitsiko litzatekeena». Guztira, irakasle lanpostuen %18 soilik egonkortuko direla salatu du Steilasek eta, gainera, egonkortuko diren horietatik, PAI programari dagozkio gehienak. «Gogora ekarri behar dugu 2012tik aurrera izandako murrizketak, eta nabarmen okertu zirela hezkuntzaren kalitatea eta lan baldintzak. Murrizketa horiek ezinezkoak ziratekeen behin-behineko ordezko kontratuen maila txikia izan balitz; eta gaur egun, tasa hori 2012an baino dezente handiagoa da», salatu dute. |
2022-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/215295/ahtaren-bergarako-lotunerako-145-milioi-euro-eman-ditu-europak.htm | Gizartea | AHTaren Bergarako lotunerako 145 milioi euro eman ditu Europak | Bilboko Portuko Agintaritzara 14,3 milioi euro bideratuko ditu, «garraio sareak hobetzeko» diru laguntzen barruan. | AHTaren Bergarako lotunerako 145 milioi euro eman ditu Europak. Bilboko Portuko Agintaritzara 14,3 milioi euro bideratuko ditu, «garraio sareak hobetzeko» diru laguntzen barruan. | Europak bultzada bat emango die AHT abiadura handiko trenaren obrei: Bergarako lotuneko lanetarako 145,4 milioi euro emango dituela iragarri du Europako Batzordeak. Adif Espainiako Trenbide Azpiegituren Administratzaileari 216,5 milioi ematea onartu du gaur, eta zatirik handiena eramango du Euskal Y-aren korapilo nagusiak. Bilboko Portuko Agintaritzari ere 14,3 milioi emango dizkio.
«Garraio sareak hobetzea eta mugikortasun iraunkorra sustatzea» du helburu Europako Batzordeak laguntza horien bidez; guztira, 5.400 milioi euro banatuko ditu Europa osoan. Adina Valean Garraio komisarioaren hitzetan, inbertsio horiek azpiegituren konexioak hobetuko dituzte: «Garraioa iraunkorragoa eta efizienteagoa izatea ekarriko dute, segurtasuna areagotuko dute, eta lanpostuak sortuko dituzte». Halere, abiadura handiari bideratutako diru sail bakarra izango da Bergarako lotunearena; gainerako laguntzak portuei eta garraio enpresei emango dizkiete. |
2022-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/215296/elak-gogorarazi-du-kaltetuenak-pobreenak-direla.htm | ELAk gogorarazi du kaltetuenak pobreenak direla | ELAk gogorarazi du kaltetuenak pobreenak direla. | Inflazioak erosahalmenaren galera orokor bat zabaltzen ari dela deitoratu du ELAk, eta kalte gehien egiten diela baliabide gutxi dituztenei, «proportzio handiagoan kontsumitzen dituztelako oinarrizko produktuak». Produktu horien garestitzea are handiagoa dela nabarmendu du. «Elikagaiak duela urtebete baino %11,2 garestiagoak dira; elektrizitatea, %30,2; gasa, %19,4; erregaia, %86,4.
Garestitze horien aurrean, hitzartutako soldata igoerak apalagoak direla oroitarazi du: %5,1, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %3,8 Nafarroan.
Hain zuzen ere, Loli Garcia Euskadiko CCOOko idazkari nagusiak oharra egin dio patronalari: «Ez dugu onartuko herri honetan soldata bakar batek ere ez bermatuta izatea erosteko ahalmena». Bere ustez, enpresak «poltsikoak betetzen» ari dira. | ||
2022-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/215297/alprazolam-antsietatearen-aurkako-botikaren-sorta-batzuk-merkatutik-kendu-dituzte.htm | Gizartea | Alprazolam antsietatearen aurkako botikaren sorta batzuk merkatutik kendu dituzte | AEMPS Sendagaien eta Osasun Produktuen Espainiako Agentziak eman du agindua, «egonkortasun azterketetan arazoak» atzeman dituztelako. | Alprazolam antsietatearen aurkako botikaren sorta batzuk merkatutik kendu dituzte. AEMPS Sendagaien eta Osasun Produktuen Espainiako Agentziak eman du agindua, «egonkortasun azterketetan arazoak» atzeman dituztelako. | AEMPS Sendagaien eta Osasun Produktuen Espainiako Agentziak Alprazolam pilulen sorta batzuk merkatutik kentzeko agindua eman du. Alprazolam antsiolitiko bat da, eta antsietate eta izu nahasmenduak artatzeko erabiltzen da. AEMPSk agindu du merkatutik erretiratzeko LACER S.A. enpresak egindako Alprazolam Stada miligramo 1 eta Alprazolam Rathiopharm miligramo 1, «egonkortasun azterketetan arazoak» atzeman dituelako. Zehazki, merkatutik kendu eta laborategira itzuli beharko dituzte honako sorta hauek: Alprazolam Stada R023, 2025/05/31 iraungitze datarekin; R032 sorta, 2025/10/31 datarekin; R027 (2025/10/31); R034 (2025/10/31) eta Alprazolam Rathiopharm N014 sorta.
Horrez gain, Sendagaien eta Osasun Produktuen Espainiako Agentziak erabakita, Jext 150 miligramoko soluzio injektagarriaren K3240 sorta saltokietatik kendu dute. Orratza ixteko sisteman akats bat atzeman dutelako hartu dute erabakia. Arnasbideen giharrak erlaxatzeko eta odol hodiak estutzeko erabiltzen da botika hori. |
2022-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/215298/kontrolpean-daude-badoztain-eta-sarriguren-arteko-sartagudako-eta-beireko-suteak.htm | Gizartea | Kontrolpean daude Badoztain eta Sarriguren arteko, Sartagudako eta Beireko suteak | Badoztaindik Sarrigurenera jaisteko bidean piztu da sua, eta hamabost hektarea inguru erre dira. Sartagudan eta Beiren ere suteak piztu dira, baina kontrolpean daude. | Kontrolpean daude Badoztain eta Sarriguren arteko, Sartagudako eta Beireko suteak. Badoztaindik Sarrigurenera jaisteko bidean piztu da sua, eta hamabost hektarea inguru erre dira. Sartagudan eta Beiren ere suteak piztu dira, baina kontrolpean daude. | Nafarroako Suhiltzaileek hiru sute kontrolpean hartu dituzte gaur arratsaldean. Lehena Iruñerrian piztu da, Badoztain eta Sarriguren artean. Nafarroako suhiltzaileek arratsaldeko zazpietatik aurrera lortu dute suak kontrolpean hartzea; hamabost hektarea erre dira guztira. Nafarroako larrialdi zerbitzuek adierazi dutenaren arabera, labore zelaiak erre dira batez ere sute horretan. Suhiltzaileez gain, bi helikoptero eta hidrohegazkin bat ibili dira sute hori itzaltzeko lanetan.
Sartagudan ere sutea piztu da gaur arratsaldean, mendialdean. Nafarroako suhiltzaileez gain, helikopteroz garraiatutako brigada bat, bi helikoptero eta Agoncilloko (Errioxa) bi hidrohegazkin aritu dira sutea itzaltzeko lanetan. Jada kontrolpean daude garrak.
Azkenik, Beiren ere beste sute bat atzeman dute larrialdi zerbitzuek, basoan, eta hori ere kontrolpean hartu dute suhiltzaileek, bi helikoptero eta hidrohegazkin baten laguntzaz. |
2022-6-29 | https://www.berria.eus/albisteak/215299/bataclaneko-erasoaren-auziko-20-akusatuak-zigortu-ditu-frantziak.htm | Mundua | Bataclaneko erasoaren auziko 20 akusatuak zigortu ditu Frantziak | Epaimahaiak bizi osoko espetxe zigorra ezarri dio auzipetu nagusiari. Ikerketak argitu gabe utzi ditu atentatuen inguruko hainbat zalantza. | Bataclaneko erasoaren auziko 20 akusatuak zigortu ditu Frantziak. Epaimahaiak bizi osoko espetxe zigorra ezarri dio auzipetu nagusiari. Ikerketak argitu gabe utzi ditu atentatuen inguruko hainbat zalantza. | Frantziako justiziak errudun jo ditu 2015eko azaroaren 13an Parisen izan ziren erasoengatik auzipetutako hogei akusatuak. Horien artean da Salah Abdeslam auzipetu nagusia. Fiskaltzak eskatu bezala, epaimahaiak bizi osorako zigorra ezarri zion atzo —aske gelditzeko aukerarik gabekoa—, Parisko atentatuen egileetako bat dela iritzita. Akusazioaren arabera, Abdeslam da erasoen ostean bizirik gelditu zen hamar erasotzaileetako bakarra. Epaiak amaiera eman dio ia hamar hilabetez luzatu den eta 400 biktimaren lekukotzak jaso dituen epaiketari, baina ez du lortu erasoei buruzko hainbat zalantza argitzea. Besteak beste, erasotzaileak egun berean atentatu gehiago egiten ahalegindu ote ziren.
Frantziak bake garaian sekula jasan duen erasorik bortitzena izan zen 2015eko azaroaren 13koa. Ia une berean egin zioten eraso hiriburuko zenbait taberna eta jatetxetan, Bataclan aretoan eta Saint Denisko futbol zelaiaren inguruetan zeuden herritarrei. 130 lagun baino gehiago hil zituzten, eta 400dik gora zauritu. EI Estatu Islamikoak bere gain hartu zuen ekintza.
Abdeslamek sei urte egin ditu espetxean, eta bere lehen hautua isilik mantentzea izan zen arren, biktimei barkamena eskatu zien epaiketaren azken fasean. «Barkamena eskatzen dizuet. Badakit gorrotoak hor jarraitzen duela, baina neurritsu gorrotatzeko eskatzen dizuet», adierazi zuen auzi saio batean.
Abdeslamek epaileari azaldu zion bere misioa zela Parisko erdiguneko taberna batean immolatzea, baina tabernako bezeroak ikusi zituenean atzera egin zuela, «gizatasunagatik». Fiskaltzaren iritziz, berriz, Abdeslamek erasoa burutu gabe utzi zuen soinean zeraman lehergailu gerrikoak huts egin zuelako. Epaileek ministerio publikoaren bertsioa berretsi dute.
Gainerako akusatuak zigortu dituzte erasotzaileei atentatuak egiten laguntzeagatik, maila batean edo bestean. Horien artean ardura handiena Mohamed Abriniri egotzi diote, arlo logistikoaren buru izan zelakoan. 2016ko apirilean atxilotu zuten Belgikan. Epaimahaiak bizi osoko kartzela zigorra ezarri dio, eta gutxienez 22 urte derrigorrez eman beharko ditu espetxean.
Eraso gehiagoren hipotesia
Abrinik eta beste akusatu batzuek epaiketan mantendu duten isiltasunak erasoen gaineko zalantza ugari argitzeko itxaropena zapuztu zien biktimei eta akusazioei. Besteak beste, epaiketak ez du lortu argitzea EIk plan bat ote zuen Parisko erasoen egun berean atentatu gehiago egiteko. Poliziaren hipotesia da Amsterdamgo Schiphol eta Parisko Charles de Gaulle aireportuetan ere eraso egiteko prest zeudela.
Ikerketaren arabera, Bruselan errotuta zegoen erasotzaile taldeko hamar kidek azaroaren 12an Parisera bidaiatu zuten bitartean, beste kide batzuk joan-etorriko bidaia egin zuten Amsterdamera, azaroaren 13an. Bestalde, Poliziak Bruselako zakarrontzi batetik berreskuratu zuen ordenagailu batean Azaroak 13 izeneko karpeta bat aurkitu zuen, barruan Schiphol taldea izeneko karpeta zuena. Abdeslamek Parisko erasoen egunean Charles de Gaulle aireportuan geldialdi bat egin zuela ere baieztatu du ikerketak. |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215324/isiltasunaren-oihu-beltzak.htm | Mundua | Isiltasunaren oihu beltzak | 37 migrante hil ziren joan den ostiralean Marokoren eta Espainiaren arteko mugan, gobernuek oraindik argitu ez dituzten arrazoiengatik. Gertakariak salatzeko, elkarretaratzea egin dute Melillan bizirik atera ziren migratzaileek. | Isiltasunaren oihu beltzak. 37 migrante hil ziren joan den ostiralean Marokoren eta Espainiaren arteko mugan, gobernuek oraindik argitu ez dituzten arrazoiengatik. Gertakariak salatzeko, elkarretaratzea egin dute Melillan bizirik atera ziren migratzaileek. | Izerdi tantak negar malkoekin nahasten zitzaizkien atzo migranteei Melillan, CETI etorkinak behin-behinean hartzeko zentroaren aurrean. Arratsaldeko zazpiak ziren, baina eguzkiak gogor jotzen zuen oraindik. Joan den ostiralean Maroko eta Espainia banatzen dituen hesia gurutzatu eta bizirik atera zirenek lehen aldiz ikusi zuten eguzkia, bost egunez berrogeialdian egon ondoren. Komunikabideak bertan ziren; baita Melillako herritar batzuk ere, CETItik irten berri ziren 133 migratzaileekin batera. Baina, hala ere, isiltasun lehor batek hartzen zuen dena.
2.000 migratzaile inguru izan ziren joan den ostiralean muga igarotzeko ahalegina egin zutenak. Horietatik, 37 hil ziren, oraindik Espainiako eta Marokoko gobernuek argitu ez dituzten arrazoiak direla medio. GKEek zabaldutako datuen arabera, 500 pertsona migrantek lortu zuten muga pasatzea. Horietatik batzuk berehala bueltatu zituen Espainiako Poliziak Marokora. Beste 133, berriz, Melillako CETI zentroan sartu zituzten; COVID testetan negatibo eman zuten arren, bost egunez egon dira bakartuta.
Melillako herritarrek eta bakartzetik atera ziren migranteek deitu zuten elkarretaratzera, zentroaren aurrean. Kartulinetan eta manta mehe batzuetan idatzitako aldarrikapenak zeramatzaten batzuek eskuetan: besteak beste, Espainia eta Maroko: Zergatik hiltzen dituzue umeak?, Espainiar agintariak masakre honen konplizeak dira eta Ukrainiarrei loreak bidaltzen dizkiete, eta beltzok infernura bidaltzen gaituzte.
Migranteen ahotsak
CETIaren aurrean, komunikabideei begira zegoen migratzaileen taldea. Apurka, jendearen artetik atera eta komunikabideen parean hitza hartzera atera ziren migratzaileak, banan-banan. Batzuek arabieraz hitz egin zuten; besteek, ingelesez, eta gutxi batzuk bietan aritu ziren. Hitzak ulertu ez arren ere, aurpegian ondo ikusten zitzaien nekea, amorrua eta tristezia. Komunikabideei deitu zieten, beren mezua ahalik eta gehien zabaltzeko. Asilo eskubidea aldarrikatu zuen horietako batek: «Melillan sartzen bazara, eta babes internazionala behar duzula frogatuz gero, babes hori eman behar dizute. Baina gu sartu ginen, eta Poliziak gasa bota zigun; pistolekin erantzun zuen. Beraz, nola eska dezakegu asiloa horrela? Emadazue aukera bat asilo eskaera egiteko». Adierazpen horiek egin ondoren, Espainiako presidenteari mintzatu zitzaion: «Pedro Sanchezi galdetzen diot: nola esan dezake Marokoko Gobernuak eta Poliziak lan ona egin dutela?».
Duela egun batzuk galdu zituen lagunak gogoratu zituen, berriz, gazte batek: «Ez dakit nire lagunak non dauden». Izan ere, azken egunetan zenbait GKEk jakitera eman dutenez, muga zeharkatzeko azken saiakera horretan Marokoko aldean hil zirenak lurperatzen dabil gobernua, identifikatu gabe eta autopsiarik egin gabe. Hori horrela, hildakoen familiartekoek eta ingurukoek ez dakite muga gurutzatzera zihoazenetatik asko bizirik ote dauden, Marokon jarraitzen duten, edo ostiralean hil ziren. «Muga zeharkatu duen jende asko galduta dago orain; Marokok nire lagunak hil ditu. Ez ditut nire lagunetako asko ikusi, ez dakit bizirik dauden edo ez. Eta beraiek ikusteko beharra daukat», bukatu zuen gazteak.
Steven izeneko gizon bat ere jarri zen mikrofonoen aurrean. Azaldu zuenez, Hego Sudanekoa zen, baina urteak zeramatzan Europara iristeko bidaia luzean. Libiako egoera nabarmendu zuen: «Jende asko ezagutu dut Libian dagoena; hamazazpi urte edo hamar urte daramatzate batzuek han, Europara iristeko aukera baten bila. Libian beltz asko hiltzen dira, agian egunean ehun, edo gehiago. Lagun asko hil dira bertan. Ihes egin behar genuen, eta Marokora etortzen saiatu ginen, bizitza salbatzeko». Bidean galdu dituen lagunak oroitu zituen berak ere: «Gure lagunetako asko hil dira. Ez daukagu dirurik, ez daukagu botererik, ez daukagu ezer. Gure bizitza salbatu besterik ez dugu nahi. Ez gara kriminalak».
«Ez genuen beste aukerarik»
Beste aukerarik ez zutelako etorri ziren hona. Hori azaldu du hitza hartu duen beste gizon batek ere: «Ez gara Europara etorri gustuko dugulako. Etorri behar izan dugu, gure herrialdean ezin garelako bizi. Zuen buruari galdetzen badiozue zergatik etortzen diren ehunka pertsona urtero, une oro egunero... Zer nahi dute Europarengandik? Egin diozue galdera hori zeuen buruari? Ezetz uste dut. Baina hona etortzen gara beste aukerarik ez daukagulako. Ez daukagu askatasunik gure herrialdeetan, ezin dugu hezkuntzarik jaso...». Ahotsa hautsi zitzaion gizonari: «Hautsita nago. Nire bihotza hautsita dago. Zazpi urte daramatzat bidaian hona heltzeko, eta sufrimendua oso gogorra da jada».
Isiltasuna nagusitu zen CETIaren aurrean, berriro ere. Mikrofonotik, Melillako emakume batek dei egin zien kazetariei, errepideaz bestaldeko belardi batera hurbiltzeko: «Olibondo bat landatuko dugu, hildakoen omenez». Migratzaileek hartu zituzten aitzurrak, txandaka. Eta zulo bat egiten hasi ziren lurrean. Beste batzuek loreontzi batzuetan sartutako olibondo txikiak zekartzaten. Lekua uzten zioten gurpil aulki batean zegoen mutil beltz bati. Txalo batzuk entzun ziren olibondoak lurrean sartzean, goibel. Kazetariek taldeari eskatu zioten olibondoaren aurrean jar zitezen, argazkiak ateratzeko. Migratzaile batzuek ezin izan zioten negarrari eutsi, eta lurrean makurtu ziren.
Bukatzeko, azken astean sareetan eta komunikabideetan zabaldutako irudiaren antzerakoa osatu zuen taldeak: muga gurutzatu berri, lurrean pilatuta ageri ziren migranteak. Belar lehorraren gainean etzan ziren pixkanaka, eta gizon bat geratu zen multzoaren erdian, zutik: Gelditu migranteen bortxazko itzulketak zioen esku artean zeukan afixak. |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215325/dantzak-gaurkotzea.htm | Bizigiro | Dantzak gaurkotzea | XV. mendetik dantzatzen da kaxarranka Lekeition, eta aurten andre bati egokitu zaio, estreinakoz. Garai batean kofradiako lehendakaria aldatzean egiten zen. Hango sokadantza XIX. mendekoa da, gutxienez. | Dantzak gaurkotzea. XV. mendetik dantzatzen da kaxarranka Lekeition, eta aurten andre bati egokitu zaio, estreinakoz. Garai batean kofradiako lehendakaria aldatzean egiten zen. Hango sokadantza XIX. mendekoa da, gutxienez. | Ordubete lehenago heldu dira batzuk, eta zintzo daude zain Lekeitioko (Bizkaia) San Pedroren arkuaren inguruan, irrikaz. Alde batera eta bestera ari dira begira kutxa nondik sartuko, eta, eguerdia pasatuta, mahonez jantzitako zortzi lagunen sorbalden eta kaxaren gainean iritsi da Ane Maruri Etorkizuna dantza taldeko kidea. Jendetzarengana hurbildu denean sakon hartu du arnasa hainbat aldiz, urduri antzean. San Pedroren irudi aurrean kokatu dira, eta dantzan hasi da Maruri. San Pedro eguna da Lekeition.
Ikusi gehiago: Ane Maruri, dantzaria: «Etorkizuna dantza taldearen filosofia beti izan da aldaketak egitea»
«Historikoa izan da». Hala laburbildu du bertaratutako emakume batek. Izan ere, historian lehen aldiz emakume batek dantzatu du Lekeitioko kaxarranka, eta ikusleek pozik hartu dute mugarria. «Aupa, Ane!», entzun da hainbatetan, eta Maruri txaloekin eta irrintziekin lagundu dute askok, bai hasieran, baita ondorengo dantzetan ere. Duela 50 urtetik bi gizon aritu dira kaxaren gainean: Pedro Murelagarei aurrena, eta Asier Uskola 2003tik. Lesio bat tarteko, aurten andre bati egokitu zaio beharra.
Pedro Murelagarei kaxarranka dantzatzen, 1980ko San Pedro egunean. Bizkaiko Dantzarien Biltzarra
Gertutik ikusi du dantza Mireia Lenizek. Maruri laguna du, eta hartaz «oso harro» dagoela esan du. «Hunkituta» ere badago. «Emakume batek dantza tradizional hau egin duelako, eta herriko festa handia delako». Era berean, gertatutakoarekin «oso pozik» dago Antxone Telleria: «Neska gazte batek hartu duelako erreleboa, ohitura apurtu duelako apur bat. Uste dut gauza positiboa dela. Klixeak apurtzeko garaia zen. Gainera, oso ondo egin du dantzan».
Arrantzaleen kofradiaren aurrean egin du dantza Marurik ondoren. Han ere, publikoak gozatu du ikuskizunaz, eta igarri da. Dantzek Udaletxeko plaza hartu dute jarraian. Etorkizuna dantza taldeko kideek sokadantza egin dute: kolore askotariko mantoiak daramatzate soinean, eta, eguzkiak bete-betean jotzen duen arren, eta ikuskizunaren iraupena gorabehera, ederto aritu dira. Hasierako taldea handituz joan da, eta, besteak beste, Miren Agur Meabe idazleak ere egin du dantzan gazteekin.
Sokadantza bukatu denean, plazaren erdian kokatu dira Maruri eta garraiatzaileak, eta hirugarren eta azken saioari ekin dio dantzariak. Are ozenagoak izan dira txaloak, animo oihuak eta txistuak. «Lehen emakumea da», gogorarazi dio andre batek bere lagunari. «Eta ez da bakarra izango», gehitu du.
Soka luzeko jauziak
Kaxarranka eta sokadantza, biak ala biak dira aspaldikoak. Kaxarranka, zehazki, XV. mendeko agirietan aipatzen da, Iñaki Irigoien dantzari ohi eta adituaren arabera, eta XV. eta XVI. mendeetako «dokumentazio asko» dago haren inguruan. Itsas munduan du jatorria: garai hartan, arrantzaleen kofradiak urtero izendatzen zuen bere lehendakaria, eta izendapen horri lotuta dago dantza. Kutxa mardularen barruan garraiatzen ziren agiriak, utzi berria zuen lehendakariaren etxetik berriarenera, eta segizio batek laguntzen zuen lekualdaketa.
Sokadantza, berriro. Sokadantza dantzatzeari utzi zioten 1939. urtean, eta 1975an berriz egin zuten. Iñaki Irigoien
Hasieran, ordea, ez zen dantzaririk joaten kaxaren gainean, baizik eta San Pedroren irudi bat, eta segizioan San Joan eta San Andresen estatuatxoak ere eramaten zituzten. XIX. menderako, aldatua zen moldea, dantzariak ordezkatua zuen jada santua. «Garai hartako dokumentazioan agertzen da gizon batek egiten zuela dantzan kaxa gainean», Irigoienen hitzetan. Kofradiako kide bat izaten zen beti, eta orduko arropekin aritzen zen, San Pedroren irudia zuen banderatxo bat eramaten zuen eskuan, eta fraka eta txapela soinean. Gaur egun bezala, hain justu. «Modelo hori geratu da gaur arte».
Elementu batzuek iraun duten arren, kaxarrankaren hainbat xehetasun aldatuz joan dira; horietako zenbait, halabeharrez. Esaterako, tradizionalki kofradiako gizonek baino ezin zuten dantzatu kutxa gainean, baina arrantzaren sektorean jazotako aldaketek eragina izan dute horretan ere. Irigoienek azaldu duenez, gaur egun bestelakoa da dantzaria hautatzeko irizpidea; kofradiak ez du buruz aldatzen urtero, eta kutxa elementu sinboliko bat baino ez da dagoeneko: kofradiako bulegoan egoten da, eta aspalditik hutsik eramaten dute San Pedro egunean, ekainaren 29an.
Emakumeak, beti dantzan
Orain arte gizonak baino ez dira aritu kaxarrankan, baina andrazkoek eurentzako tokia egin zuten plazan. Irigoienen hitzetan, «XVI. eta XVII. mendeetako agirietan aipatzen da kaxarrankarekin batera gizonek eta emakumeek egiten zutela dantzan». Eta, XIX. mendean, «argi dago» emakumeek aurreskua dantzatzen zutela udaleko kontuen ordainketan. Gutxienez, ordukoa da andreen sokadantza, nesken aurreskua edo eguzki dantza ere deitzen zaion hori.
XX. mendearen hasieran dantzatzen zuten, orobat, eta beste horrenbeste 1939an ere. Ordutik, ordea, urte askoz dantzatu gabe egon zen, «baina modeloa ederto gorde zen, bere soinu, pauso eta guzti». Hori horrela, Irigoienen ustez ez zen «galdu», eta, beraz, ezta «berreskuratu» ere. Baina, haren ekimenez, besteak beste, berriro hasi ziren egiten. 1975ean, Markina-Xemeingo Zerutxu taldeak antolatu zuen, eta hortik aurrera lekeitiarrek hartu zuten ardura ostera ere.
Udalerriko Etorkizuna dantza taldeak 45 urte ditu, eta urte horiek guztiak daramatzate eguzki dantza egiten. San Joan egunean dantzatzen zelako du izen hori, Maider Madarieta taldeko arduradunak azaldu duenez. «Izatez, eguzkiari dantzatzen zaio, hiru bider. Lehenengo, 07:00etako meza eta gero. Bigarrenik, eguerdiko mezaren ostean, eguzkia goian dagoenean. Eta, hirugarren aldiz, arratsaldeko meza eta gero, iluntzean, eguzkia sartzen denean. Lehen dena egoten zen mezekin erlazionatuta».
Orain, kaxarrankaren egun berean dantzatzen dute, Lekeitioko Udaletxeko plazan. Baina 2018an, San Joan eguna asteburuan izan zela aprobetxatuta, jatorrizko egunean eta moldean egin zuten; hau da, hiru aldiz dantzatuta. Eta hala egiteko konpromisoa hartu dute aurrerantzean ere, San Joan eguna larunbata edo igandea denean. Beraz, datorren urtean ere jatorrizkoa dantzatzeko aukera izango dute, gauzak ondo bidean.
Horrek «ikusgaitasun» handiagoa emango dio eguzki dantzari, Madarietaren irudiko. Izan ere, kaxarranka baino lehen egiten dute, eta, dioenez, jende batentzat «luzeegia» da, gerokoaren zain baitaude. «Bigarren plano» batean jartzen dutela uste du. Hala ere, gero eta ezagunagoa da eguzki dantza. «Aldaketa egon da harrerari dagokionez. Lehen, dantzaren izena ere ez zekiten. Orain badakite Lekeition badagoela beste dantza autoktono bat kaxarrankaz gain, eta garrantzia daukala».
Bihar: Herri bat dantzan (IV): Iparraldeko dantza jauziak. |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215326/hil-egin-da-bergaran-zauritutako-motor-gidaria.htm | Gizartea | Hil egin da Bergaran zauritutako motor gidaria | Larri zauritu zen istripuan, furgoneta batekin talka eginda. Ospitalera eraman zuten, baina gerora hil egin da. 21 urte zituen. | Hil egin da Bergaran zauritutako motor gidaria. Larri zauritu zen istripuan, furgoneta batekin talka eginda. Ospitalera eraman zuten, baina gerora hil egin da. 21 urte zituen. | Atzo eguerdian gertatu zen ezbeharra, 12:30ak jo eta gutxira, Bergaratik (Gipuzkoa) gertu.
Biktimaren motorra furgoneta baten alderantz joan zen, eta talka egin zuten, Maltzagarako noranzkoan.
Motor gidaria larri zauritu zen istripuan, eta larrialdi zerbitzuetako langileek Donostiako Ospitalera eraman zuten.
Gerora hil da. 21 urte zituen. |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215327/gasteizko-mercedesen-erantzun-handia-izaten-ari-da-hirugarren-greba-eguna-ere.htm | Ekonomia | Gasteizko Mercedesen erantzun handia izaten ari da hirugarren greba eguna ere | Sindikatuen arabera, %95eko erantzuna izan du lanuzteak. Langile batzordeko sindikatu guztiek deituta, manifestazio bateratua egin dute metalgintza sektoreko langileekin batera. Datorren astean beste hiru greba egunera deitzea adostu dute. | Gasteizko Mercedesen erantzun handia izaten ari da hirugarren greba eguna ere. Sindikatuen arabera, %95eko erantzuna izan du lanuzteak. Langile batzordeko sindikatu guztiek deituta, manifestazio bateratua egin dute metalgintza sektoreko langileekin batera. Datorren astean beste hiru greba egunera deitzea adostu dute. | Greba egun bateratua dute gaur Gasteizko Mercedes-Benzen. Langile batzordea zatituta dago, baina gaur (joan den ekainaren 22an bezala) lanuztea egiteko deialdi bateratua egin dute, eta, aurrekoan bezala, sekulako arrakasta izan du: sindikatuen arabera, langileen %95 ez dira lanera joan. Goizean goizetik piketeak egin dituzte lantegiaren sarreran, baina ez da istilurik izan.
Atzo ere egin zituzten lanuzteak ELAk, LABek eta ESK-k deituta, baina azkenean gainontzeko sindikatuek ere babestu zuten, eta ekoizpena geratzea lortu zuten.
Gaur, lanuztea ez ezik, protesta ere elkarrekin egin dute Mercedes-Benzeko sindikatu guztiek. Eta, lan malgutasunaren ordez, soldata igoera izango dute aldarrikapen nagusi, puntu horretan bat baitatoz guztiak. «Pankarta bakarra izango dugu, batzordean hala erabaki zelako. Hala ere, nork bere aldarrikapenak izango ditu», azaldu zuen atzo Igor Gebara langile batzordeko presidenteak (ELA). Azkenean ez da hala izan, ordea: nork bere aldarrikapenak egin ditu, eta ez da pankarta bateraturik izan. Arabako metalgintza sektorean deitutako mobilizazioekin batera egin dute manifestazioa, Bilbo plazatik hasita.
Atzo arratsaldean, gainera, greba egun gehiago egitea ere onartu zuen langile batzordeak: uztailaren 6an, 7an, eta 8an egingo dituzte. Egun horietan Alemanian izango da Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria, Mercedeseko zuzendaritzarekin biltzeko.
Batasuna lortu nahian
Joan den asteazkenean ekin zieten Mercedeseko sindikatuek lanuzteei. Inoiz ez bezalako erantzuna izan zuen deialdiak –5.000 behargin inguru zeuden grebara deituta, eta %95 inguruk egin zuten bat, sindikatuen arabera–. Ordea, agerian geratu zen langile batzordearen zatiketa, lan itunaren edukien desadostasunak bultzatuta. Ez zen pankarta bateraturik egon, eta protesta ere bi bloke sindikaletan egin zuten.
Ordutik langile batzordearen batasuna lortzen ahalegindu dira ELA, LAB eta ESK. Izan ere, iritzia aldatu eta beste sindikatuei proposatu zieten aste osoan beharrean soilik atzo eta gaur egitea lanuzteak, sindikatu guztien artean. UGTk, CCOOk, PIMek eta Ekintzak ez zuten onartu, ordea. Horren ordez, bi greba egun adostu zituzten: ekainaren 30a eta uztailaren 6a. Atzo, ordea, gainerako sindikatuek ere babestu zuten deialdia, nahiz eta ez zuten parte hartu elkarretaratzean.
Ikusi gehiago: Soldatak eta lan malgutasuna gako Mercedesen lan itunaren negoziazioan |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215328/etxegabetze-bat-eragotzi-du-alda-kolektiboak.htm | Gizartea | Etxegabetze bat eragotzi du Alda kolektiboak | Iruzurrezko alokatze kontratu baten ondorioz, urtebeteko kontratua eginik ere, jabeak uda aitzin etxea uztera behartu nahi zituen alokatzaileak. Bokaleko etxebizitzan bildu da Alda kolektiboa, uxerrari egoera esplikatzera. Oraingoz, alokatzaileak etxebizitzan gelditzen ahal direla ondorioztatu du hark. | Etxegabetze bat eragotzi du Alda kolektiboak. Iruzurrezko alokatze kontratu baten ondorioz, urtebeteko kontratua eginik ere, jabeak uda aitzin etxea uztera behartu nahi zituen alokatzaileak. Bokaleko etxebizitzan bildu da Alda kolektiboa, uxerrari egoera esplikatzera. Oraingoz, alokatzaileak etxebizitzan gelditzen ahal direla ondorioztatu du hark. | Bokalen (Lapurdi) bildu da goizean Alda kolektiboa, egoera «surrealista» bati aurre egiteko. Izan ere, Bokaleko etxebizitza batean bizi dira Adrien Escourido eta haren bikotekidea 3 urteko alabarekin. Otsailean sartu ziren bertara, baina gaur ateratzeko agindua zuten, aitzin datatutako ateratze kontratu bat izenpetu zutelako, jabearen aginduz. Mota horretako kontratuak, ordea, iruzurrezkoak direla salatu du Aldak. Egoera, gainera, konplikatu da: alokatzaileek gutun bat bidali zioten jabeari ateratze kontratua iruzurrezkoa zela eta, etxebizitzan segituko zutela adierazteko. Gutun hori ez du sekula hartu jabeak. Baina, aste bat berantago, ezezagun batek ateratze kontratu faltsifikatu bat igorri zion jabeari, alokatzailea balitz bezala, egun ateratzea onartzen zutela adieraziz. Gutuna faltsifikatu hori hartu zuen jabeak, eta hori oinarritzat hartuta jabeak uxerra bidali die, goizean.
Uxerra iritsita, egoera esplikatu dio Txetx Etxeberri Aldako kideak. Jakinaraziko dio iruzurrezko kontratua eginarazteaz gain, ateratze jakinarazpen faltsifikatu baten biktimak izan direla alokatzaileak, eta salaketa jarri dutela horretarako. Hala, uxerrak alokatzaileak oraindik etxe barnean bizi direla ikusirik, adierazi die ateratzeko bisitarik ez zuela eginen, eta, beraz, oraingoz barnean bizitzen segitzen ahalko dute.
Escourdio alokatzaileak «egoera surrealista» salatu du, baina kezka agertu du jabeak hemendik goiti egin ditzakeen jukutriei begira. Aldiz, etxegabetzea oztopatzeko bildu diren Aldako kideen «elkartasuna» txalotu du. |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215329/alarde-parekideak-kaleak-bete-ditu-baina-alkateak-ez-die-harrerarik-egin.htm | Gizartea | Alarde parekideak kaleak bete ditu, baina alkateak ez die harrerarik egin | Talde politiko guztietako ordezkariak izan dira balkoian, PP izan ezik, eta lehen aldiz udal gobernuko kide batek eman die hiriko bandera alarde parekideko kideei: Berdintasun zinegotzi Miren Etxebestek (Ahal Dugu) | Alarde parekideak kaleak bete ditu, baina alkateak ez die harrerarik egin. Talde politiko guztietako ordezkariak izan dira balkoian, PP izan ezik, eta lehen aldiz udal gobernuko kide batek eman die hiriko bandera alarde parekideko kideei: Berdintasun zinegotzi Miren Etxebestek (Ahal Dugu) | Egina zuten alardearen antolaketa udalak bere gain hartzeko eskea, baina erakundearen erantzunik jaso gabe egin ditu bidearen lehen pausoak Irungo (Gipuzkoa) alarde parekideak. Isiltasuna eskatu dute aurrena, hunkiduraz, eta, ondoren, harro jarraitu dute aurrera, bertaratutako herritarren eta norbanakoen txalo eta oihu artean. Espaloiak beteta zeuden, eta txalo eta aldeko oihu artean egin dute San Juan plazarako bidea.
Usadioari jarraikiz, agintariek harrera egin ohi diete desfileari udaletxeko balkoian, baina alarde parekideko kideek ez dute han inoiz ikusi Irungo alkate Jose Antonio Santano; andreak baztertzen dituen desfileari bakarrik egiten dio oles. Aurten ere ez da balkoian izan; aldiz, PP ez beste udal talde politiko guztietako ordezkariak egon dira balkoian. Keinuek horrenbesteko garrantzia duten auzian, aintzat hartzekoa da hori. Aurten ere han izan dira Emakundeko zuzendari Izaskun Landaida, EAEko Arartekoko ordezkariak eta Espainiako Gobernuko ordezkari Denis Itxaso. Askok tamala adierazi dute alkateak han ez egotea erabaki duelako.
Miren Etxebeste Ahal Dugu-ko zinegotziak hunkituta eman dio hiriko bandera alarde parekideari. Lehen aldiz eman dio udal gobernuko kide batek bandera desfile parekideari, eta esan du udalak irmo jardun behar duela alarde parekidearen alde. Horregatik, pena adierazi du alkateak balkoian ez egotea erabaki duelako. Udalaren jarrera gaitzesteko, alarde parekideko kideak udaletxearen aurrean eseri dira tartetxo batean, protesta gisa. Gero ohiko martxan jarraitu dute, giro onean. Gazte jende asko elkartu da desfile parekidean. |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215330/abizena-aldatzea-errazagoa-izango-da-bihartik-iparraldeko-biztanleentzat.htm | Gizartea | Abizena aldatzea errazagoa izango da bihartik Iparraldeko biztanleentzat | Amaren, aitaren edo bien abizena erabiltzea aukeratu ahalko da, herriko etxean adierazita. Bizitzan behin bakarrik aldatu ahalko da, ordea. | Abizena aldatzea errazagoa izango da bihartik Iparraldeko biztanleentzat. Amaren, aitaren edo bien abizena erabiltzea aukeratu ahalko da, herriko etxean adierazita. Bizitzan behin bakarrik aldatu ahalko da, ordea. | Abizena aldatzeko prozedura asko erraztuko diete Ipar Euskal Herriko biztanleei bihartik aurrera. Orain, denbora luzea eta izapide asko egin behar dira aldaketa egiteko. Uztailaren 1etik aurrera, berriz, aski izango da herriko etxean eskatzea, eta ez da inongo justifikaziorik eskatuko.
Aitaren, amaren edo bien izena erabili ahalko da, eta nahi den ordenan. Martxoaren 2ko legeak ahalbidetuko du aldaketa.
Prozedura egiteko, aski izango da inprimaki bat betetzea norberaren bizilekuko herriko etxean. Ondoren, hilabete igaroko da, eta eskatzaileak berriz agertu beharko du, erabakia baieztatzeko. Ongi pentsatu beharreko erabakia da, bizitzan behin egin ahalko baita, bihar indarrean sartuko den legearen arabera. Dena den, jaiotzean ordena aldatu bazen, berriz egiteko aukera egongo da.
Edonola ere, aldaketa egin nahi duela adierazten duenari, ez diote justifikatzeko arrazoirik eskatuko.
Adin nagusiko orok egin ahalko dute aldaketa. Haurren kasuan, guraso batek bere abizena gehitu ahalko dio, baina beste gurasoari ohartarazi ostean. Adin txikikoak 13 urte baino gehiago baditu, hark ere bat etorri beharko du. Gurasoak bere izena aldatzen badu, automatikoki aldatuko da haren seme-alabena, 13 urte baino gutxiago badituzte. Zaharragoa bada, oniritzia eskatu beharko zaio gaztetxoari bere abizena aldatzeko, baina horrek ez dio eragingo gurasoaren erabakiari.
Legeak ez du aldatu, ordea, gurasoena ez den abizen bat hartzeko eskaeren prozedura. Halakoetan, Frantziako Justizia Ministerioari baimena eskatu beharko zaio, eta hark ez ematea erabaki dezake, iruditzen bazaio aldaketa ez dagoela justifikaturik. |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215331/melillako-hilketak-salatu-dituzte-eajk-eh-bilduk-eta-elkarrekin-podemos-iuk.htm | Politika | Melillako hilketak salatu dituzte EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk | Eusko Legebiltzarreko hiru alderdi horiek adierazpen bateratua egin dute, Melillako hilketak gaitzetsi eta Pedro Sanchezen hitzak arbuiatzeko. | Melillako hilketak salatu dituzte EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk. Eusko Legebiltzarreko hiru alderdi horiek adierazpen bateratua egin dute, Melillako hilketak gaitzetsi eta Pedro Sanchezen hitzak arbuiatzeko. | Joan den ostiralean, 2.000 migratzaile inguru Maroko eta Melilla (Espainia) banantzen dituen hesia gainditzen saiatu ziren, eta, Marokoko Jendarmeriaren esku hartzearen ostean, 37 migratzaile hil ziren. 500 inguruk lortu zuten hesia gainditzea, eta horietako 133 CETI etorkinak behin-behinean hartzeko zentroan bakartu zituzten bost egunez, koronabirusa dela eta. Gertakari horiek salatzeko, EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk adierazpen bateratua egin dute gaur Eusko Legebiltzarrean. Melillan da Jone Arruabarrena BERRIAko berriemaile berezia.
Alderdiek elkartasuna adierazi diete jendarmeek hildako 37 pertsonen senideei. Bestalde, Pedro Sanchez Espainiako presidentearen hitzak arbuiatu dituzte; izan ere, gertakarien ostean, gobernuburuak adierazi zuen Espainiako eta Marokoko poliziek egoera «ondo konpondu» zutela. Atzo, baina, hitzak zuzendu zituen SER irrati katean: «Ez nituen ikusi Melillan gertatutakoaren irudiak», zioen Sanchezek.
Horiek horrela, hiru alderdiek eskatu dute ikerketa independente bat hasteko «berehala», gertakariak argitu, erantzukizuna norena den zehaztu, eta biktimen erreparaziorako neurriak hartzeko. Bestalde, hildakoen gorpuak identifikatzea ere galdegin dute, ostean aberriratzeko. Izan ere, giza eskubideen aldeko hainbat gobernuz kanpoko erakundek zenbait irudi argitaratu dituzte, non Marokoko poliziak ikusten baitira lurrean zuloak egiten gorpuak elkarrekin lurperatzeko, identifikatu gabe.
Gertakari horiek salatzeaz gain, Espainiak eta Europak migrazioaren aferan dituzten politikak kritikatu dituzte, eta galdegin «migratzaile guztien duintasuna» bermatzeko legezko bide seguruak sortzea. Bestalde, Europako Batasuneko herrialde guztien arteko lankidetza komun eta solidarioa eskatu dute mugetara iristen diren migratzaileen kudeaketan. Amaitzeko, hiru alderdiek giza eskubideetan oinarritutako migrazio politikak bultzatzeko borondatea berretsi dute, «eskuin muturreko ideologiek bultzatutako diskurtso xenofoboen eta praktika autoritarioen» aurka. |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215332/hilabeteko-grebari-ekingo-diote-betion-telelaguntza-zerbitzuko-langileek.htm | Ekonomia | Hilabeteko grebari ekingo diote BetiON telelaguntza zerbitzuko langileek | Uztail osorako deitu dute lanuztera, lan hitzarmenaren «negoziazioen egoera ikusita». Martxotik orain arte 33 greba egun ere egin dituzte langileek. | Hilabeteko grebari ekingo diote BetiON telelaguntza zerbitzuko langileek. Uztail osorako deitu dute lanuztera, lan hitzarmenaren «negoziazioen egoera ikusita». Martxotik orain arte 33 greba egun ere egin dituzte langileek. | Kalean izango dira berriz BetiON EAEko telelaguntza zerbitzu publikoko langileak. Joan den azarotik ari dira lan hitzarmen berria negoziatzen enpresa kudeatzailearekin, Tunstall Televidak, GSRk eta IMQk osatutako aldi baterako enpresa elkartearekin. Atzo bertan bildu ziren langileak enpresa jabeekin, eta «negoziazioen egoera ikusita», LAB eta ELA sindikatuek hilabeteko greba deitu dute. Lan baldintzek «etenda» jarraitzen dute, eta ez da «beste aukerarik».
Ez da gauza berria BetiONeko langileentzat. Martxoan hasita gaur arte 33 greba egun ere antolatu dituzte langileek. Negoziazioei ekin eta martxora bitartean sei bider bildu zen negoziazio mahaia, eta, enpresaren «proposamen erregresiboak» ikusita, aski zela erabaki zuten. Negoziazioei ekin eta gaur arte, «une bat bera ere ez da egokia izan zerbait adostu eta aurreratzeko», adierazi dute sindikatuek.
Horiek horrela, enpresa negoziazioa luzatzeko ahaleginetan da. Eusko Jaurlaritzak duela aste batzuk ireki zuen telelaguntza zerbitzuaren lehiaketa –gobernuak aurreikusi duen aurrekontua 71 milioi eurokoa da, BEZa aparte–. Sindikatuen arabera, enpresak egoera hori «baliatu nahi izan du» esateko ezin duela hitzarmena sinatu esleipena lortu arte.
Eusko Legebiltzarrera ere bertaratu ziren BetiONeko langileak, beren eta zerbitzuaren egoera azaltzeko. «Argi daukagu bera ere badela gatazka honi irtenbidea emateko ardura duten aldeetako bat, aurrekontuaren zenbatekoa adostea eta pribatizazioa bere aukera izan diren bezala». |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215333/zordun-handiek-1170-milioi-euro-zor-dizkiete-aldundietako-ogasunei.htm | Ekonomia | Zordun handiek 1.170 milioi euro zor dizkiete aldundietako ogasunei | 892 enpresa eta norbanako daude foru ogasunetako ogasunen zordun handien zerrendetan, iaz baino 22 gutxiago. | Zordun handiek 1.170 milioi euro zor dizkiete aldundietako ogasunei. 892 enpresa eta norbanako daude foru ogasunetako ogasunen zordun handien zerrendetan, iaz baino 22 gutxiago. | Berritasun handirik ez da izan zordun handien zerrendetan, eraikuntzak 2008an izandako porrotaren biktimak baitaude oraindik orain zerrenden lehen postuan, Lagilur gipuzkoarra buru dutela: 80,2 milioi zor ditu, iaz bezainbeste.
Lurralde horretan beste bi izen nabarmentzen dira: Jose Ramon eta Juan Miguel Osinalde Etxaniz. Eraikuntzako enpresaburuak dira biak, eta lehenengoak 46,5 milioi zor ditu, eta bigarrenak 46,4 milioi, 2020aren amaieran zor zutena baino hamabost milioi euro gehiago.
Aurreko urteetako zorrari eusten diote LH Commoditiesek (22,9 milioi) eta Ramon Vizcainok (11,5 milioi, Tecfrindus barne), baina gutxika txikitzen ari da Fagor Etxetresnak: 15,9 milioitik 8,1 milioira jaitsi zuen 2020an, eta 5,4 milioira 2021ean.
Bizkaian, Jabyer Fernandez
Bizkaiko zerrendaren goialdean ere ez da aldaketarik, Jabyer Fernandez eraikuntzako enpresaburuaren Iurbenorrek 52,97 milioi zor baitizkio ogasunari, eta horri gehi dakizkioke Afer enpresarenak (lau milioi) eta Fonorterenak (3,5 milioi).
Sektore horretakoak dira beste zordun handi asko: Moldis Echarrok 20,4 milioi zor dizkio Bizkaiko Ogasunari, iaz bezala; Abaroak, 17,6 milioi (+5,9 milioi); Baensak, 11,9 milioi (+0,9 milioi), eta Erostenek, 10,6 (+0,6 milioi).
Itxitako beste enpresa batek, Industrias Domesticasek, beste 18,26 milioi euro zor ditu, eta 5,4 milioi euroren zorrari eusten dio Edesa zenak.
2020an petrolioaren prezioak izandako eroriko handiak biktima bat utzi zuen Bizkaian: porrot egin zuen GM Fuel Tank Kataluniako enpresak, eta zor handia utzi zion ogasunari. Azken datuen arabera, 37,5 milioi euro zor dizkio, 2020aren amaieran baino hamazazpi milioi gehiago. Sektore horretako Ballonti Oilek 10,15 milioi zor ditu, eta 4,2 milioi Jadash Petroleumek (iazkoaren erdia).
Arabako Ogasunaren zerrendan 37 izen agertzen dira, eta horietatik 25 dagozkie jada eroritako enpresei, eta haienak dira zorren hiru laurden ere. Zor handiena, azken urteetan bezala, Ros Casares Valentziako altzairugileari dagokio. Araban hiru lantegi eta 200 langile izatera iritsi zen, baina 2014an porrot egin zuen, eta gaur egun bere arrastoa 35 milioi euroren zorra da, iaz baino ia milioi bat gehiago. 2015ean azaldu zen zerrendan lehen aldiz, 31,5 milioi euroren zorrarekin, eta urtero handitzen da, interesengatik. Baina diru hori berreskuratzeko aukerak txikiak dira, aspaldi likidatu zirelako taldearen ondasun preziatuenak: fabrikak.
Haren atzetik doazenak ere aspaldiko ezagunak dira: Eguren Vitoria aparailu elektronikoen banatzailea (11,9 milioi, 400.000 euro gehiago), Urko-Urbasa eraikuntza enpresa (11,5 milioi, 200.000 gehiago), Itcarcris (8,6 milioi, +500.000) eta Lendiz 1100 (5,2 milioi).
Norbanakoen artean, Macario Gonzalez Sanchez ardo sektoreko enpresaburuaren zorrak handitzen jarraitzen du: 5,47 milioi zor ditu, 2020an baino 150.000 euro gehiago.
Nafarroan, muga beherago dago
Nafarroako Ogasunaren zerrenda lodiagoa da, 120.000 eurotik gorako zorra dutenak agertzen baitira, eta ez milioi bat eurotik gora zorra dutenak, aldundien moduan. 663 izen ageri dira zerrendan, eta 325,2 milioi euroren zorra zuten 2021eko abenduaren 31n, urtebete lehenago baino 5,3 milioi gehiago. 49 norbanako eta enpresa desagertu dira zerrendatik, eta 39 berri daude.
Nafarroako zerrendaren ezaugarri nagusia da lehendakari ohi bat agertzen dela, Gabriel Urralburu (1984-1991). 562.000 euro zor dizkio Ogasunari, eta beste 440.000 euro haren emazte Olivia Baldak.
Kirolari zerrenda bat ere badago zordunen artean: Walter Pandiani, Krisztian Vadocz eta Pizo Gómez futbol jokalari ohiak, eta Denis Mentxov eta Vladimir Karpets txirrindulari izandakoak eta haien emazteak.
Edonola ere, zordun handienak eraikuntzako enpresak dira (220 zordun), eta dendak eta ostatuak (154). Zorraren %60 bi sektore horietakoak dira. Guztien buru, Construcciones Juan Bautista Flores buru dutela. 6,3 milioi euro zor ditu Iruñerriko eraikuntza enpresak. 1970eko eta 1980ko hamarkadetan Iruñean egindako eraikin ospetsu asko egin zituen, hala nola Nafarroako Kutxaren egoitza, Banco de Vasconiarena eta Mapfrerena. Juan Bautista Flores bera 2020an hil zen, 92 urte zituela. Enpresa likidazioan dago 2014az geroztik.
Hurrengo zerrenda, handiagoa
Guztira, 892 enpresa eta norbanako daude lau foru ogasunen zerrendetan, iaz baino 22 gutxiago. Haien zorra, ordea, praktikoki bera da: 2021eko abenduaren 31n 1.170 milioi euro zor zituzten.
Pentsatzekoa da datorren urtean zerrenda handitu egingo dela, aldundiek 600.000 eurora jaitsiko baitute zordun handien zerrendan agertzeko gutxieneko muga. |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215334/athleticek-ofizial-egin-du-valverde-izango-dela-entrenatzailea.htm | Kirola | Athleticek ofizial egin du Valverde izango dela entrenatzailea | Teknikariak hirugarren aroa beteko du talde zuri-gorrian. Inork ez du hark baino partida gehiagotan zuzendu Athletic: 306 partidatan. | Athleticek ofizial egin du Valverde izango dela entrenatzailea. Teknikariak hirugarren aroa beteko du talde zuri-gorrian. Inork ez du hark baino partida gehiagotan zuzendu Athletic: 306 partidatan. | Jakina zen Ricardo Barkalak edo Jon Uriartek Athleticeko lehendakaritzarako hauteskundeak irabaziz gero Ernesto Valverde izango zela entrenatzailea. Uriartek irabazi zituen, eta agindutakoa bete du: Valverde izango da entrenatzailea. Klubak gaur egin du ofizial haren fitxaketa, eta arratsaldean aurkeztuko du.
Valverdek hirugarren aroa du Athleticeko entrenatzaile gisa. 306 neurketa zuzendu ditu Athleticen, inork baino gehiago. Aurreneko aldiz 2003an egin zen lehen taldearen kargu, aurretik klubeko hainbat harrobiko taldetan jardun ostean. 2005ean utzi zuen Athletic, eta 2013an itzuli zen, 2017ra arte. Haren gidaritzapean irabazi zuten zuri-gorriek 2015eko Espainiako Superkopa, eta taldea Txapeldunen Ligan sartu zuen Napoli kanporatuta. Ligan, taldea bost aldiz sailkatu zen Europarako sei denboraldiko tartean.
Tartean entrenatu ditu Espanyol, Olympiakos (bi arotan), Vila-real, Valentzia eta Bartzelona. Azkenarekin Espainiako bi liga, kopa bat eta superkopa bat irabazi zituen. 2020ko urtarrilean kendu zuten kargutik, eta ordutik ez du entrenatu.
Valverdek Athleticen jokatu zuen gainera, sei denboraldiz, 1990etik 1996ra, eta 50 gol sartu zituen.
«Berriz entrenatzeko, eskaintza erakargarria izan behar zuen, eta Athleticena bada. Jokalari interesgarriak daude etorkizuneko egitasmo garrantzitsu bat egiteko. Erronka bat da. Klubean ezagutzen naute, eta badakite zenbat eskatzen dudan», esan zuen Valverdek Uriarteren eta Barkalaren entrenatzailea zela jakin zen egunean.
Ikusi gehiago: https://www.berria.eus/paperekoa/1945/018/002/2022-06-24/txandala-eta-trajea.htm |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215335/karguekin-aske-utzi-dituzte-legutioko-zentro-sozialista-hustean-atxilotutako-bi-gazteak.htm | Politika | Karguekin aske utzi dituzte Legutioko Zentro Sozialista hustean atxilotutako bi gazteak | Ertzaintzak desordena publikoak eta erresistentzia larria egotzi dizkie atxilotuei. | Karguekin aske utzi dituzte Legutioko Zentro Sozialista hustean atxilotutako bi gazteak. Ertzaintzak desordena publikoak eta erresistentzia larria egotzi dizkie atxilotuei. | Ertzaintzak Legutioko (Araba) Zentro Sozialista hustu zuen herenegun. Ez hori bakarrik: desordena publikoak egitea eta erresistentzia larria egotzita ,18 eta 21 urteko bi lagun atxilotu zituen, eta polizia etxera eraman. Zentro sozialistakoek jakinarazi dutenez, ordea, atzo utzi zituzten aske, karguekin. Berretsi dute «jardun politikorako espazioen defentsa zilegi» dela, eta, hortaz, haien absoluzioa exijitzen dutela.
Joan den ostiralean jakinarazi zieten husteko eguna zehaztuta zegoela, eta asteburuan bertan egon dira. Azkenean, herenegun joan zen Ertzaintza, eta istiluak izan ziren. Mugimendu Sozialistako kideen arabera, agenteak «bortizki oldartu» zitzaizkien, eta, «hogeitik gora» zauritu egoteaz gain, bi gazte atxilotu zituzten. Atzo hustutako eraikina 2019an Mugimendu Sozialistako kideek okupatutako hotel bat da, Desjabetuon Hotela izendatua. Gertatutakoa salatzeko, elkarretaratzea egin zuten arratsaldean.
Asteartean, Ertzaintzako agenteek eraikinaren bi aldeak itxi zituzten lehenik, eta, ondoren, hotelaren atzealdetik sartzen saiatu ziren. Orduan iritsi ziren eraikinaren legezko jabeak eta sarrailagileak, eta orduan hasi ziren tentsio uneak.
Bestelako analisi bat egin zuen Ertzaintzak. Azaldu zutenez, segizio judizial batekin joan ziren, baina «ehun bat lagunek» ez zieten pasatzen utzi. Horiejk horrela, haien esanetan, «indarkeria proportzionala» erabili behar izan zuten. Haien esanetan, gainera, bost polizia zauritu ziren. |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215336/seaskako-ikasleek-hasiak-dituzte-brebetako-azterketak.htm | Gizartea | Seaskako ikasleek hasiak dituzte brebetako azterketak | Frantziako Hezkuntza Ministerioaren debekuen gainetik, euskaraz erantzunen dute bihar zientzietako azterketa. Seaskak protestak antolatu ditu gaurko eta biharko. | Seaskako ikasleek hasiak dituzte brebetako azterketak. Frantziako Hezkuntza Ministerioaren debekuen gainetik, euskaraz erantzunen dute bihar zientzietako azterketa. Seaskak protestak antolatu ditu gaurko eta biharko. | Mezua Parisera iritsi bada ere, Seaskak oraindik ez du berririk. Hur Gorostiaga ikastolen elkarteko zuzendariaren hitzetan, Frantziako Hezkuntza Ministerioa «hurbiletik» erreparatzen ari zaie azterketak euskaraz egiteko eskubidearen alde Seaskak bultzatu dituen mugimenduei, baina, oraingoz, ez dute izan zuzeneko harremanik. «Espero dezagun lehenbailehen izatea erantzunak», adierazi dio BERRIAri.
Gaur abiatu dituzte brebetako azterketak Ipar Euskal Herrian, frantseseko eta matematiketako probekin. Bihar, historia-geografiakoa eta zientzietakoa izanen dituzte egiteko. Seaskako ikasleek aukera dute, nahi izanez gero, matematiketan eta historia-geografian azterketak euskaraz erantzuteko, baina zientzietakoak frantsesez egitera behartu nahi ditu Frantziako Hezkuntza administrazioak. Azken urteetan, zuzentzaile erdaldunek zuzendu dituzte Seaskako ikasleek euskaraz erantzundako zientzietako kopiak.
Azken hilabeteetan, ikastoletako ikasle, guraso eta irakasleek protesta andana bat antolatu dute. Gaur ere elkarretaratzeak egin dituzte Kanboko Xalbador eta Ziburuko Piarres Larzabal kolegioen aitzinean (Lapurdi), eta, bihar, Larzabaleko (Nafarroa Behera) Manex Erdozaintzi kolegioko ikasleak eta gurasoak Donibane Garaziko Zitadela ikastetxearen aitzinean bilduko dira.
Azken urteetan, desobedientziara jo du Seaskak: ikasleek euskaraz erantzun dute, debekuen gainetik, eta irakasleek uko egin diote zuzenketetan parte hartzeari; aurten ere hala eginen dute. Horrez gain, euskaraz erantzundako kopien zuzenketa antolatuko dute, Euskal Hirigune Elkargoaren babesarekin. Uztailaren 5ean izanen da, Baionako Arteen Hirian.
Babes zabala
CALR Eskualdeko Hizkuntzen Akademia Kontseilua bildu zen atzo Bordelen. Duela bi urte sortu zuten egitura hori: hizkuntza gutxituak dituzten akademietan biltzen den aholku batzordea da. Irakaskuntzako elkarteek, sindikatuek eta bestelako ordezkariek parte hartzen dute. Seaskako kideek azterketak euskaraz egiteko eskubidea aldarrikatu zuten hartan, eta, besteak beste, Ikas Bi eta Biga Bai elkarteek eta FSU eta CGT sindikatuek bat egin zuten eskaerarekin. «Azterketak ikasten den hizkuntzan egiteko eskubidea aldarrikatu dute», adierazi du Gorostiagak. EEP Euskararen Erakunde Publikoko ordezkariak ere erantzuteko eskatu zion Frantziako Hezkuntza Ministerioari.
Gorostiagak espero du Frantziako Gobernu berriaren osaera iragarri eta finkatzen denean iritsiko direla Parisko erantzunak. Frantziako hedabideen arabera, baliteke ondoko egunetan jakinaraztea Elisabeth Borne lehen ministroak, erronka nagusi bat baitute ondoko asteetan: EEP, Seaska eta ministerioa lotzen dituen hitzarmenaren berritzea. Ikasturtearekin batera bukatuko da 2019-2022 aldirako onartutakoa; Seaskak nahiko luke irailaren hasierarako adostua izatea hitzarmen berria. «Lehen bilkura bat egin genuen maiatzean. Baditugu hainbat eskaera oraindik erantzunik ez dutenak», zehaztu du Gorostiagak. Horien artean da azterketena. Aitzineko hitzarmenak ere bazekarren azterketen gaia, baina Bordeleko errektoretzak ez du errespetatu testuan bildutakoa. Testuinguru horretan, zenbateraino fidatu hitzarmen berrian adostutakoari? «Galdera hori egin dugu guk ere», adierazi du Seaskako zuzendariak. |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215337/bizkaiko-metalgintzako-grebak-85eko-erantzuna-izan-du-sindikatuen-arabera.htm | Ekonomia | Bizkaiko metalgintzako grebak %85eko erantzuna izan du, sindikatuen arabera | FVEM patronalaren arabera, erantzuna %29koa izan da. Ertzaintzak pertsona bat atxilotu du Iurretan, eta hura askatzeko eskatu dute sindikatuek. | Bizkaiko metalgintzako grebak %85eko erantzuna izan du, sindikatuen arabera. FVEM patronalaren arabera, erantzuna %29koa izan da. Ertzaintzak pertsona bat atxilotu du Iurretan, eta hura askatzeko eskatu dute sindikatuek. | Bizkaiko metalgintzako langileen bigarren greba eguna «arrakastatsua» izan dela nabarmendu dute sindikatu deitzaileek. ELAren, LABen, CCOOren eta UGTren arabera, sektoreko langileen %85 ez da lanera joan gaur. FVEM patronalaren arabera, berriz, erantzuna %29koa izan da eguerdira arte, eta enpresen %60k normal-normal egin dute lan. Araban ere greba egunera deitua zuten, eta hura ere arrakastatsua izan dela nabarmendu dute sindikatuek, baina ez dute daturik eman.
Bizkaiko grebalariek bi manifestazio jendetsu egin dituzte Sestaon eta Durangon. Aurretik, goizean, piketeak ibili dira Durangaldeko eta Ezkerraldeko industrialdeetan. Ezkerraldean, Ertzaintzak hainbat oldarraldi egin ditu; hala ere, atxilotu bakarra Iurretan izan da, Arriandi industrialdean. Piketea bukatu ondoren izan da, ertzainak hainbat grebalari kafea hartzen ari ziren tabernara joan dira, eta bertan atxilotu dute. Aurretik Boroa eta Eubako industrialdeetatik igaro dira, eta istilu txikiak egon dira. Barrikadaren bat edo beste jarri dute, baina, sindikatuen arabera, «lasai»joan da goiza. Patronalak ere nabarmendu du istilu puntualak izan direla, eta deitoratu egin ditu.
Sestaoko eta Durangoko manifestazioen aurretik, atxilotua askatzeko eskatu dute deitzaileek, eta salatu atxiloketaren atzean jardun sindikala kriminalizatzeko asmoa dagoela. Sindikatuek, halaber, FVEM patronalaren jarrera kritikatu dute, gaur-gaurkoz ez dagoelako hurrengo bilerarako egunik. Grebara deitzeko arrazoia, izan ere, lan hitzarmenaren negoziazioan dagoen blokeoa salatzea da. Azken hitzarmena iazko abenduan bukatu zen, eta soldata taulak izoztuta daude. Hitzarmen horrek 52.000 langileri eragiten die, Euskal Herriko handiena da, eta enpresa handi askori eragiten die, besteak beste, Sidenorreko, CIE Automotiveko edo Murueta ontzioletako langileei.
Jarrerak, baina, oso urrun daude. Sindikatuek berriz ere nabarmendu dute ez dutela onartuko langileen erosteko ahalmena murriztuko duen eskaintzarik, eta KPIaren araberako soldata igoerak marra gorria dirudi. Sindikatuen plataforma bateratuak KPI+%1eko igoera eskatzen du, eta iazkoa KPIa %6,4 izan zen, eta aurtengoa %10etik gora dago. FVEMen azken eskaintza, berriz, kopuru horietatik oso urrun dago: 2022rako %2,75eko igoera proposatzen du; %2,5ekoa 2023rako eta %2koa 2024rako. Horiez gain, beste talka puntu batzuk ere badaude, besteak beste, sindikatuen arabera, baja ordainsarien osagarrietan eta malgutasunean atzerapausoak ematea proposatzen duelako FVEMek.
Patronalak nabarmendu du akordioak lortzeko prest dagoela baina, horretarako, sindikatuek haien eskaerak «malgutu» behar dituztela «enpresek bizi duten egoera zaila» kontuan hartuz. Biharko ere grebara deitua dute Bizkaiko metalgintzan eta Bilbon izango da mobilizazio nagusia. Ikusteko dago greba egun gehiago deituko dituzten udan edo udazkenera arte atzeratuko dituzte. Araban, esaterako, hurrengo greba deialdiak irailerako dira. |
2022-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/215338/enrique-maia-ardatz-pentildeen-pankartetan.htm | Bizigiro | Enrique Maia ardatz peñen pankartetan | Enrique Maia ardatz peñen pankartetan. | «Aurten gure pankartak dantzatu ahal izango ditugu Iruñeko kaleetan; giro onez eta festa onez beteko ditugu kaleak». Marta Aparizio Iruñeko Peñen Federazioko ordezkariak eta peñetako talde feministako kideak argi utzi zuen atzo Iruñeko peñak bestarako gogoz direla. Agerraldia egin zuten atzo eguerdian, Iruñeko Kondestablearen jauregian, karriketan dantzatuko dituzten oihaletako marrazkiak aurkezteko.
Enrique Maia alkatea da aurtengo izarra, haren jardunak ez baitu inor epel utzi. Amaiurko gudaren urteurrenak, pandemiak, Sergio Sayasen eta Carlos Garcia Adaneroren plataformak, zezen plazaren urteurrenak eta auzoetako arazoek ere toki nabarmena izanen dute oihaletan.
Mezu argia eman zuen Apariziok: «Jaiak bai, baina errespetutik. Kaleaz disfrutatu, baina arreta jarriz». Emakumeek «zoritxarrez» bestaz ezin baitute «%100 gozatu», eta edozein jarrera edo eraso sexistaren aurrean «adi» egoteko eskatu die herritarrei. «Inoren askatasunaren kontrako ekintza bat bera ere ez pasatzen uzteko eta ez onartzeko eskatzen dugu». Karrika ere aldarrikatu zuen: «Aurtengo sanferminak mugarri izatea nahi dugu, izaera herritarra eta kalea berreskuratuko dituztenak», esan zuen Apariziok. «Kalea da benetako jaia, eta kalea gurea da; hori transmititu nahi diegu hurrengo belaunaldiei»
Gaurkotasun satirikoa pankartetan
Oihaletako marrazkietan ere ikus daitezke eraso matxisten kontrako aldarriak. Hala ere, gai nagusiak bestelakoak dira. Maiak hartu du erdigunea: Nafarroako bandera erraldoia, protagonismo gosea, arrazakeria, euskararen kontrako jarrera, debekuak eta aparkatzeagatik ordainaraztea. Espainiako errege ohiaren ustelkeria ere aipatu dute zenbaitek, eta gerraren aurkako mezuak irakur daitezke ezker eskuin.
Ageri diren pertsonaien sexuari erreparatuz gero, nabarmen gehiago dira gizonak emakumeak baino. Agertzen direnen artean %71 dira gizonak eta %29 emakumeak.
Euskara eta gaztelania erabili dute pankarten egileek, eta aurten nahiko orekaturik dira bi hizkuntzak. Hala ere, gehiago dira gaztelaniaz idatzitako mezuak: %55. Bronce peña da pankarta euskara hutsez egin duen bakarra. | |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215339/elizaren-abusuen-biktimei-babesa-emateko-legea-onartu-du-nafarroako-parlamentuak.htm | Gizartea | Elizaren abusuen biktimei babesa emateko legea onartu du Nafarroako Parlamentuak | Talde ia guztiek babestu araua, «aitzindaria» dela iritzita. Navarra Suma izan da kontra bozkatu duen bakarra. | Elizaren abusuen biktimei babesa emateko legea onartu du Nafarroako Parlamentuak. Talde ia guztiek babestu araua, «aitzindaria» dela iritzita. Navarra Suma izan da kontra bozkatu duen bakarra. | Badute heldulekua. Ikastetxe erlijiosoetan sexu abusuak pairatu eta epaitegietan justizia lortu ezin dutenek —delituak preskribatuta daudelako, adibidez— aitortza eta «erreparazio morala» lortu ahalko dute Nafarroan, biktimen aitortzarako foru legea onartu baitute gaur legebiltzarrean. Nafarroako Gobernuari eusten dioten hiru taldeek aurkeztu zuten lege proposamena —PSNk, Geroa Bai-k eta Ahal Dugu-k—, baina sostengu ia erabatekoa lortu du testuak tramitazio parlamentarioan, EH Bildu eta Ezkerra ere batu baitzaizkie. Aldeko botoa eman dute denek, Navarra Sumak izan ezik. Koalizio eskuindarraren argudioa: legeak ez dituela aintzat hartzen sexu abusuen «biktima guztiak», eta soilik seinalatzen dituela «konfesio katolikokoak diren erasotzaileak», Iñaki Iriarte parlamentariaren esanetan. Parlamentuko areto nagusian ziren biktimek gogor kritikatu dituzte Iriarteren hitzak; aldiz, txalo zaparrada batekin agurtu dute legea aurrera atera izana.
Gaur onartutako arauaren xedea da «preskribatutako sexu abusu kasuei estaldura ematea» eta «oroimen kolektibora gehitzea urteetan ezkutatua izan den errealitate bat, justizia auzitegietan plantea litezkeen prozesu zigortzaile eta auzibideetan traba egin gabe». Zehazki, legeak biktima izaera aitortuko die ikastetxe erlijiosoetan abusuak pairatutakoei, egiaren batzorde batek kasu bakoitza aztertu ostean. «Aitortza eta ordaina eman nahi zaie biktimei, maila instituzional eta sozialean; eta ahanzturaren apologiagatik, errebisionismoagatik edo negazionismoagatik isilarazitako gertakarien egia azaleratu».
Kasu bakoitza «zorrotz eta banan-banan» aztertuko dute. Horretarako, Aitortzarako Batzorde bat sortuko du Nafarroako Gobernuko Justizia Departamentuak: bederatzi adituk osatutako organo kolegiatu eta independentea. Hilean behin bilduko da batzorde hori, eta kasu bakoitza aztertuko du, salaketa aurkeztu duenari biktima izaera aitortu edo ez erabakitzeko. Hilabete bateko epea izanen du zirt edo zart egiteko. Batzordearen beste egiteko bat izanen da urteroko txosten bat ontzea, eginiko lan guztien, jasotako eskaeren eta ebazpenen berri emateko. Sei urtean behin berrituko dira batzordekideak.
Navarra Suma eta eskimalak
Gaurko eztabaida parlamentarioan, Navarra Sumaren jokabidea txarretsi nahi izan dute sexu abusuen biktimek. Aurreko bilkura batean, Iriarte legebiltzarkideak alderatu egin zituen Eliza katolikoaren sexu abusu kasuak eta inuiten kulturan gertatutakoak. Konparazio horren bidez, eledun eskuindarrak adierazi nahi izan zuen abusuak «fenomeno orokorra» direla eta Eliza katolikoarenak soilik ikertzea instituzio hori «kriminalizatzea» dela. Argudio horrekin haserre azaldu dira sexu abusuen biktimak, eta, protesta gisara, eskimal mozorroak jantzi dituzte Iriartek hitza hartu duenean.
Iriartek «penaz» hartu du biktimek Navarra Sumaren jarrera «ulertu ez izana»: «Ez da erraza erabakitzea zein den bide zuzena, eta zalantza handiak izan ditugu. Jakin badakigu zer dagoen jokoan: haurrak zirela abusu lazgarriak pairatu zituzten pertsona batzuen aitortza. Baina kontrako botoa eman dugu, lege batek ezin duelako berdintasun printzipioa urratu. Lege batek ezin du biktima izaera aitortu, erasotzailearen erlijioaren arabera». Argudio horren aurrean, baina, biktimen elkarteek adierazi dute Eliza katolikoaren barruan gertatutako abusuek ezaugarri propioak dituztela, inpunitate egoera batean gertatu zirela, eta beharrezkoa dela hori berariaz arautuko duen lege bat.
PSNko Virginia Magdalenok esan du bere alderdiak ez duela «beste aldera begiratuko», eta abusuak ikusgai paratu nahi dituztela: «Eliza katolikoak urrats txikiak eta etsigarriak eman ditu Espainian, baina gizarteak egia nahi du. Talde parlamentarioek erantzun bat eman behar dugu, eta hori da, hain zuzen, lege proposamen hau». Navarra Sumari egotzi dio biktimak «ilunpean» utzi nahi izatea eta orain arteko opakutasunari eustea.
Geroa Bai taldearen izenean, Blanca Regulez parlamentariak «konpromiso osoa» adierazi die sexu abusuen biktimei: «Giza eskubideen urraketa pairatu duten biktimak dira eta, zio historiko edo sozialengatik, ez zaie onartu egia, memoria eta justizia lortzeko eskubidea. Hortaz, lege hau onartzea da biktimek merezi duten justizia eskaintzea, parlamentuak horretarako dituen eskuduntzen barruan, betiere».
EH Bilduko Arantxa Izurdiagak azpimarratu du Elizaren biktima gehienek ezin izan dutela justiziarik lortu «ohiko bideetatik», delitu gehienak preskribatuta daudelako. «Pertsona hauek bi aldiz izan dira biktimizatuta, abusatuta eta isilarazita, eta lege hau urrats garrantzitsua da egia eta aitortza lortzeko».
Mikel Builek, Ahal Dugu-ko bozeramaileak, eskerrak eman dizkie biktimei, «ahotsa goratu eta gertatutakoa salatzeagatik». «Nafarroan, zortedun gara, biktimek hitz egin dutelako, eta horri esker, biktimen aitortzarako espazio ofizial bat duen lehen erkidegoa da gurea».
Azkenik, Ezkerrako Marisa de Simonek nabarmendu du «gehiengo parlamentario oso zabal batek» babestu duela legea: «Gehiengo garrantzitsua da, Eliza katolikoan gertatutako sexu abusuen gaineko opakutasuna eta isiltasuna bukatzeko. Gehiengo horrek balioko du zauria ixten hasteko». |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215340/herri-gogoa-berpizteko-ekimen-bat-izango-da.htm | Politika | «Herri gogoa berpizteko ekimen bat izango da» | Gure Esku-k eta Kataluniako zenbait eragilek Pirinioetako 400 tontor argiztatuko dituzte larunbatean. Europari mezu bat bidali nahi diote: «Erabaki nahi dugun bi herri gara». | «Herri gogoa berpizteko ekimen bat izango da». Gure Esku-k eta Kataluniako zenbait eragilek Pirinioetako 400 tontor argiztatuko dituzte larunbatean. Europari mezu bat bidali nahi diote: «Erabaki nahi dugun bi herri gara». | Zerura begira pasatuko ditu Gure Esku-ko eledun Josu Etxaburuk (Ondarroa, Bizkaia, 1961) larunbat iluntzera bitartekoak, eguraldia lagun ote duten ziurtatzeko. Erabakitzeko eskubidearen alde, Pirinioak argiztatzera doaz, Kataluniako zenbait eragilerekin batera: 21:30 aldera hasiko dira argiak pizten, ilundu ahala. Egitasmoa, ordea, ez da mendi erronka bat izango, «herri erronka bat» baizik; beraz, eguraldiak tontorretara heltzea galarazi dezakeen lekuetan bestelako ekintzak egingo dituzte. Etxaburu Jaizkibelen (Gipuzkoa) egongo da, ekitaldi nagusian, eta bertaratzeko deia egin die tontorretara joan ezin direnei ere.
Pirinioetako Bidea. Zer ekarriko du larunbatekoak?
Beste mugarri bat izango da. Nork ez du gogoratzen aurrenengo giza katean non egon zen? Badira elementu batzuk bihotzean gordetzen direnak. Larunbat honetako ekimena ere bihotzean gordeko dugu. Ederra izango da elkar aurkituko dugulako mendian, gure farola eta linternekin, gozatu ederra hartuko dugulako. Beraz, deia egingo dut, inor ez dadin damutu izena ez emateagatik.
Katalanekin elkarlanean egingo den lehen egitasmo handia izango da.
Askotan esan da mendiek herriak zatikatzen dituztela, eta gu kontrako argudioekin gabiltza. Pirinioetako 400 mendi argiztatu izana islatuko da, baina horren aurretik lana dago. Gogotsu gaude ikusten dugulako orain arte herri bakoitzak zer egin duen eta zer eman duen, baina oraindik ere ikusteko dagoelako herriok elkarrekin zer egin dezakegun. Lehen gauzatze praktikoa ekimen honetan ikusiko da, baina aurrerantzean ere elkarrekin lanean jarraitzeko hautu serioa egin dugu.
Zer helburu dituzue?
Europari mezu zuzen bat helaraztea. Erabaki nahi dugun estaturik gabeko bi nazio garela. Ikusten dugu Europak izango duela XXI. mende honetan estaturik gabeko nazioen herri nahien inguruan erantzunik ematerik; nahi badugu, behintzat, XXI. mendekoa herrien Europa ere izatea. Ona litzateke horiek estatu barneko arazoak direla pentsatu ordez, autodeterminazio eskubidea elementu prebentibo gisa hartuko balu.
Begia jarria duzue Europako beste zenbait eremutan ere?
Europan sortzen ari denak kasualitatetik gutxi du. Kontua da 2014an, Eskoziak lehen erreferenduma egin zuenean, gu Zurriolan geundela, mosaiko bat egiten. Olatu hori etorriko da, eta nik igerian harrapatzea nahi dut. Kontua ez da erreferenduma egingo ote dugun: kontua da noiz eta nola egingo dugun.
Egitasmoarekin herritarrei bultzada berri bat emateko asmoa adierazi duzue.
Herri gogoa berpizteko ekimen bat izango da. Ezin dugu ahaztu nondik gatozen. Azken bi urteak zailak izan dira. Estatus politikoaren inguruan, sarri esan da ez dela jendearen interesekoa, baina uste dugu ekimen bide bat izan daitekeela eztabaida eta herritarren parte hartzea sustatzeko.
400 mendi tontor argitzeko jendea behar da. Zer moduz doa parte hartzea?
Esperotakoa lortuko dugu, eta gainditzea ere espero dugu. Urtarrilean egindako aurkezpenean esan genuen euskal herritarrok 115 mendi gure esku hartuko genituela, eta 154ra goaz.
Zer-nolako erronkak iritsiko dira honen atzetik?
Ikusi beharko dugu zer-nolako oihartzuna lortzen dugun. Katalanekin baloratu beharko dira ondorioak, eta Gure Esku-ko kidegoak ere izango du zertaz hausnartu. Ikusita aurki hauteskunde garaian sartuko garela, bideak denon artean pentsatzeko garaia izango da. Argi dago gure helburua zein den: erabakitzeko eskubidea gauzatzea.
Hilabete hasieran esan zenuten: «Arazoa ez dago Katalunian eta Euskal Herrian; arazoa estatuetan dago».
Uste dugu gurean ez dagoela arazorik, arazoa dela estatu batena, zein ez den gai herri gogo horri irtenbide demokratiko bat emateko, nahiz eta estatu plurinazionaltzat daukan bere burua. Diote erabakitzeko eskubidearen inguruko eztabaidak gizartea zatikatzen duela, baina gu ez gaude horretan. Nola zatikatu dezake erabakitzeak gizarte bat? Demokratikoki sendotu egiten du.
Aurreko astean Eusko Legebiltzarrean izan zineten. Erabakitzeko eskubidea lege bihurtzeko prozesua hasteko eskatu zenuten.
Legebiltzarrera joateak bazekarren emandako hitza betetzea. Hamaika Gara ekimena aurkeztu genuenean, esan genuen sinadura bilketa bat egingo genuela, eta sinadura horiek, ez bakarrik erkidegoko legebiltzarrean, baita Nafarroan eta Iparraldeko estamentuetan ere, aurkeztuko genituela. Orain, beste batzuen plazan dago horri zer erantzun eman.
EAJk, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk gaia aztertzeko asmoa adierazi zuten.
Garrantzitsua da alderdi politikoek gaiari heltzea, baina beste paradigma aldaketa bat ere eman behar da. Estatus politikoaren gaian, titularretatik haratago joan behar den paradigma baten bila gabiltza. Hain da serioa gai hau, ezen herri hausnarketa bat behar baitu eta herri erronka gisa planteatu behar baita. Ezin da titular hutsetan geratu. Legegintzaldi batzuk badira adierazten dela gaiari helduko zaiola, baina oraindik ez zaio heldu. Eskertuko genuke udazken honetan zabalduko balute prozesua.
Nolakoa izan behar du prozesu horrek?
Prozesu horren parte izan behar dugu herritarrek, hasieratik. Bitartean, jarraituko dugu jendea aktibatzen eta burujabetza prozesu horretan parte hartzeko eskatzen. Konpromiso hori hartzen du Gure Esku-k. Erabakitzeko eskubidea aldarrikatzetik erabakitzera jauzi egin nahi dugu, eta, gainera, erreferendum bidez egin nahi dugu; eta, gainera, nahi dugu legegintzaldi hau izatea erabakitzeko eskubidea legeztatuko duena.
Sinistu behar dugu baldintzak guk sortu behar ditugula. Bada zama bat guztiontzat, baina gauzak halaxe egiten dira. Badugu herritarrok ardura bat XXI. mendeko Euskal Herriarekin. Ihes egiten badugu, hori erabaki kontzientea izango da.
2023an hamar urte beteko dira Gure Esku-ren sorreratik.
Berezia izatea nahi dugu. Hamar urte ez dira alferrik betetzen. Pentsatu beharko dugu nola irudikatu. Arantzaz betetako bidea zen hartatik, zer-nolako lana egin den; hasiera-hasieratik, herrietan taldeak sortu, gure artean ere adostasunetara iritsi. Gentozen egoeratik iritsita. Gure Esku-k lortutako mugarri batzuk fruituak ematen ari dira, oso begi bistakoak direnetatik haratago. |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215341/blokeen-arteko-konfrontazioa-sustatzea-egotzi-dio-txinak-natori.htm | Mundua | «Blokeen arteko konfrontazioa» sustatzea egotzi dio Txinak NATOri | Kontzeptu estrategiko berrian jasotakoaren harira, «etsaiak sortzeko taktika zaharrarekin» jarraitzea leporatu dio Pekinek aliantza militarrari. | «Blokeen arteko konfrontazioa» sustatzea egotzi dio Txinak NATOri. Kontzeptu estrategiko berrian jasotakoaren harira, «etsaiak sortzeko taktika zaharrarekin» jarraitzea leporatu dio Pekinek aliantza militarrari. | NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak atzo onartutako kontzeptu estrategiko berriaren kontra egin du Txinak. Mendebaldeko aliantza militarrak datorren hamarkadarako adostutako bide orriak egozten dio aliatuen «segurtasunari eta balioei desafio egitea», eta, hori irakurrita, Pekinek irmo erantzun dio, nabarmenduz aliantzak «blokeen arteko konfrontazioa» sustatzen duela, kontzeptu berria «ideologikoki lerratuta» dagoela, eta «Gerra Hotzaren garaikoa» dirudiela.
EB Europako Batasunerako Txinaren misioak ohar bat kaleratu du, kritikatuz «etsaiak sortzeko taktika zaharrarekin» segitzen duela NATOk. «Kontzeptu berri honek maltzurki erasotzen dio Txinari, eta difamatu egiten du. Erabakitasunez eta sendotasunez erantzungo diegu gure interesak urratzen dituzten ekintzei», ohartarazi du.
Txinaren arabera, aliantzaren bide orri berriak adierazten du beste herrialde batzuek desafioak planteatzen dituztela, baina Pekinek nabarmendu du aliantza berak «arazoak» eragiten dituela «mundu guztian». Leporatu dio, gainera, aldarrikatzen duela «nazioarteko ordena» arauen bidez mantentzeko beharra, baina NBE Nazio Batuen Segurtasun Kontseilua alde batera utzi izan duela eta estatu burujabeen aurkako gerrak hasi dituela. 1999an, NATOk Serbia bonbardatu zuen, segurtasun kontseiluaren oniritzirik gabe, hain zuzen.
Zhao Lijian Txinako Atzerri Ministerioaren bozeramailea harago joan da aliantza militarraren aurkako kritikan, eta «zibilak hiltzea» eta «eskuak odolez zikinduta» edukitzea egotzi dio. Gogoratu du, bide batez, 1999an Serbia bonbardatu zuenean Txinako enbaxadari ere eraso egin ziola eta hiru kazetari txinatar hil zituela. «Nor ari da munduko bakea urratzen? Ba al dago NATOk parte hartu ez duen gerrarik?».
Putin ez dago arduratuta
Suediak eta Finlandiak NATO kide bihurtzeko prozesua hasi dutela eta, Vladimir Putin Errusiako presidenteak ez du «arazorik» ikusten, Interfax berri agentziak jaso duenez. Hori bai, ohartarazpen bat egin die bi herrialdeei: «Ulertu behar dute lehen ez zutela mehatxurik, baina orain, azpiegitura militarrak ezarriz gero, simetrikoki erantzutera behartuta gaudela».
NATOren kontzeptu estrategiko berriak jasotakoari dagokionez —Errusia «mehatxu zuzena» da aliantzarentzat—, Putinek adierazi du «gertakari gisa» onartzen duela, eta AEBek «kanpoko etsai bat» behar izaten dutela aliatuak «ustezko mehatxu baten bueltan» biltzeko. |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215342/zuloagaren-lehen-lantzat-jotakoa-faltsua-dela-salatu-dute.htm | Kultura | Zuloagaren lehen lantzat jotakoa faltsua dela salatu dute | Zumaiako artistaren museoa kudeatzen duen Z Espacio Cultural elkarteak egin du salaketa, haien hitzetan ezin baita ziurtatu 2020an aurkeztutako 'Arrateko itsua' lana Zuloagarena denik. | Zuloagaren lehen lantzat jotakoa faltsua dela salatu dute. Zumaiako artistaren museoa kudeatzen duen Z Espacio Cultural elkarteak egin du salaketa, haien hitzetan ezin baita ziurtatu 2020an aurkeztutako 'Arrateko itsua' lana Zuloagarena denik. | Beste faltsutze salaketa bat; euskal artista bati dagokion bigarrena aste honetan. Oteiza fundazioak atzo esan zuen Donostiako Elizbarrutiko D'museoan ikusgai dauden Jorge Oteizaren eskulturak ez direla artistarenak; orain, salatu dute Ignacio Zuloaga pintorearen koadro bat ere faltsua dela. Z Espacio Cultural (ZEC) elkartearen hitzetan, Zuloaga fundazioak 2020an Zuloagarena balitz bezala aurkeztutako Arrateko itsua margolana ez da harena. «Oraindik ez dute nahikoa froga erakutsi hori ziurtatzeko».
Hiru dira Ignacio Zuloaga artistaren ondarea kudeatzen duten erakundeak: Zuloaga fundazioa da bata, Zumaiako artistari eskainitako museoa kudeatzen duen Z Espacio Cultural (ZEC) da bestea, eta artistaren Segoviako museoa kudeatzen duen elkartea da hirugarrena. Eta tira biratsua da hiru erakunde horien arteko hartu emana. Kasu honetan, Z Espacio Cultural elkartea da, zehazki, salaketa jarri duena, eta Zuloaga fundazioaren aurka egin du zehazki. ZEC elkartearen hitzetan, Arrateko itsua obra ez baitago "autentifikatuta", eta, ondorioz, ezin baita esan Zuloagarena denik.
Oteizaren kasuen ez bezala, ordea, Zuloagaren kasuan ez dago haren obraren katalogo arrazoiturik. BERRIAk kontsultatutako iturrien arabera, egon, badude Arrateko itsua izeneko koadro bati buruzko dokumentuak, baina testu horietan koadroa «handia» dela besterik ez da zehazten. Badago koadroaren izen bereko Zuloagaren marrazki bat ere. Koadroari buruzko zehaztapen gehiagorik ez dago, ordea.
Nerabezaroko lana
2020an aurkeztu zuten Zuloagaren Arrateko itsua lana, Eibarko San Adres elizan, eta artistak nerabe zen garaian margotutako lehen lanetako bat zela azaldu zuten aurkezpenean. Zuloaga fundazioak Chicagon erosi zuen lana, eta sinatu gabe dago. Hainbat urtez bilduta egon ondoren topatu zuten, eta fundazioko kideek azaldu zuten hari buruzko informazioa ematen zuten eskutitzak ere aurkitu zituztela harekin batera. Z Espacio Cultural elkartearen hitzetan, ordea, Zuloaga fundazioko kideek froga nahikorik gabe eman zuten ontzat koadroa.
Rafael Suarez Zuloaga pintorearen iloba eta haren lanaren oinordekoa da Z Espacio Cultural elkartearen zuzendaria. Hark Efe albiste agentziari adierazi dionez, «kasualitatea» izan da Zuloagaren faltsutze salaketa hain justu Oteizaren lanei dagokienaren ondoren heldu izana.
Igancio Suarez-Zuloaga da Zuloaga fundazioaren burua, eta baita koadroaren jabea ere. Artistaren birbiloba ere bada, gainera. Efe albiste agentziak jakinarazi duenez, ez du adierazpenik egin nahi izan faltsutze salaketaren berri izan ondoren.
Ikusi gehiago: Donostiako D'museoko Oteizaren lanak faltsuak direla salatu dute |
2022-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/215343/hiru-aldiz-ikusezin.htm | Gizartea | Hiru aldiz ikusezin | Iqbal Hakkouk eta Azima Alaoui. Etorkizun hobea izateko utzi zuten gaztetan Maroko. Euskal Herrian daude orain biak. Bakarrik datozen neska adingabeek bizi duten egoeraren isla dira. | Hiru aldiz ikusezin. Iqbal Hakkouk eta Azima Alaoui. Etorkizun hobea izateko utzi zuten gaztetan Maroko. Euskal Herrian daude orain biak. Bakarrik datozen neska adingabeek bizi duten egoeraren isla dira. | Pianoa jotzea da Iqbal Hakkuken ametsa, eta piano-irakasle izatea. Marokon jaio zen, duela 19 urte, Meknes herrian. Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza amaituta dauka hemen, urte bat errepikatu behar izan bazuen ere. Marokon jaio arren, Hakkuk jada ez da Marokon bizi. Batxilergoa hasita zeukanean, 16 urterekin, erabaki bat hartu zuen: Marokotik alde egin eta Europara joango zen.
Hakkukek hartutako erabakia ez da erabaki berezia, neska gazte askok egiten baitute hautu hori. Gero eta gehiago dira euren herrialdea utzi eta bizimodu duin baten bila bidea hasten duten neska adingabeak. Migrazio-prozesua mutilekin lotu da beti, baina emakumeen presentzia areagotuz doa. Horien artean adingabeak ere badaude. Gero eta gehiago badira ere, ikusezin dira oraindik ere.
«Gurasoei ideia ez zitzaien asko gustatu, baina onartu egin zuten», azaldu du Hakkukek. Pateraz gurutzatu zuen Mediterraneo itsasoa, Tangertik (Maroko) abiatuta. Bi saiakera behar izan zituen Espainiako kostaldera ailegatzeko. «Gasolinaren usainarengatik pixka bat zorabiatuta heldu nintzen, baina esango nuke Cadizera ailegatu ginela», dio Hakkukek. Hamabi ordu eman zituen pateran.
Patera ez da Mediterraneo itsasoa gurutzatzeko bide bakarra. Azima Alaui, Fez (Maroko) hiriko neska gaztea, kamioi batean ezkutatuta heldu da aurten Andaluziara. Nahiago du benetako izena ez eman. Bidea 15 urterekin egin du, Tangertik Algecirasera. Gutxi gorabehera bi ordu iraun zuen bidaiak.
Nesken presentzia txikia
Bi neskak Euskal Herrian daude orain. Iqbal Hakkukek 19 urte beteko ditu ekainean. Nafarroan dago, Iruñean. Azima Alaui adingabea da oraindik: 15 urte ditu. Gipuzkoan bizi da; Donostian. Biak 18 urte baino gutxiago zituztenean heldu ziren Espainiako Estatura, haien ardura zuen heldurik gabe.
2020an, Gipuzkoako Foru Aldundiak lau neska adingabe hartu zituen tutoretzapean, eta 132 mutil. Bizkaiko Foru Aldundiak, berriz, urte horretan bertan 368 gazte adingabe hartu zituen babespean. Horietatik hamar ziren neskak. Nafarroako Gobernuak 64 gazte hartu zituen babespean 2020an, guztiak mutilak.
Nesken presentzia txikiagoa dela adierazten dute datuek, baina batzuek ez dute uste datuek errealitatea islatzen dutenik. Elena Aiarza EAEko Arartekoko Haur eta Nerabeen Bulegoko arduraduna da. Berak uste du neska gehiago ailegatzen direla Euskal Herrira: «Ziur aski, neska gehiago heldu dira guregana, baina, ez dakit zergatik, ez dira ailegatzen haurren gizarte-zerbitzuetara».
Gazteek hamaika arrazoi dituzte beren herrialdetik alde egiteko: babesa edo leku seguru bat bilatzea, tratu txar eta abusuen ondotik ihes egitea edota euren bizi proiektua betetzeko nahia. Arrazoi horiek ez ezik, neskek beste zergati batzuk badituzte ihes egiteko, CEAR-ek Vidas que cruzan fronteras txostenean azaltzen duen moduan: «Genero-indarkeria da emakume askok ihes egiteko arrazoia». Ana Guerra Martzillako (Nafarroa) adingabeen zentroan lan egiten duen hezitzaileak dio neskek ihes egiteko zergati gehiago dituztela: «Askatasuna bilatzen dute, haztea eta beraientzat bizitzea, garatu gabe dituzten trebetasun guztiak aurkitzea, Marokon izango ez duten bizitza izatea».
Euskal Herrirako helduera
Azima Alauik argi zuen Donostiara heldu nahi zuela: «Marokoko lagunek esaten zidaten Donostia ondo zegoela, ondo egongo nintzela bertan». Donostiara autobusez heldu bezain pronto, Poliziarengana jo zuen. Adingabea zenez, Uba zentrora eraman zuten. Bertan dago orain.
Iqbal Hakkukek Frantziara joan nahi zuen. Espainiara ailegatu zenean, hiru hilabete eman zituen neskentzako Cadizko zentro batean. Euskal Herrira abiatu zen gero. Hainbat zentro eta pisutatik igaro ondoren, Iruñean dago orain. Aurtengo martxoaren bukaeran, Iruñeko neska batekin bizitzera joan da, Zakan enpresak egindako egitasmoari esker. Zakan enpresa jende solidarioaren bila ari da Nafarroan, gazte horiei logela bat alokatu diezaien.
Sorgin gurpila
«Atzerritarrei buruzko araudi guztia atzerritarrak ez iristeko dago pentsatuta», ohartarazi du Aiarzak. Estatura ailegatzen diren gazteek traba asko dituzte dokumentazioa lortzeko. Estatuak eskatutako fitxetan jartzen dituzten datuak egiaztatu behar dituzte, beren herrialdeko agiriak aurkeztuz.
Bizileku-baimena Atzerritarren Bulegoan eskatu behar dute, eta berrituz joan. Horretarako, gazteek lan-kontratu bat behar dute edo ikasten ibili. Adingabeak baldin badira, lan egiteko baimena ematen diete; 18 urte baino gehiago badituzte, ordea, ez. Beatriz Vera Nafarroako Zakan enpresako hezitzailea da. Bere ustez, baimenaren kontuak ez du zentzurik: «Ezin duzunean lan egin, baimena ematen dizute, eta lan egin dezakezunean, lan egiteko baimena kentzen dizute». Lan- eta bizileku-baimena sorgin gurpil bat dira, amaitzen ez den soka bat.
Gizabanakoa gauza bihurtzen duen etiketa
MENA etiketa duten gazteek estigmatizazio-fenomeno kezkagarria eta diskriminazioa jasaten dituzte. Arazo hori azalarazi nahi izan dute hainbat gaztek Nafarroan Una mochila, una vida antzezlanean. Bertan, salatu egin dute MENA terminoaren erabilera: «MENA oso hitz negatiboa da; gazteak gauza bihurtzen ditu». Antzezlanean, gazteek aitortu egiten dute MENA hitzak gaizki sentiarazten dituela, arriskutsuak balira bezala ikusten dituztela, lapurtzera, arazoetan sartzera edota lana kentzera etorriko balira bezala; baina ez da horrela. Iqbal Hakkukek parte hartu du antzezlanean.
Ubako egoera desberdina da. Bertakoentzat MENA hitza termino deskribatzailea besterik ez da, programako arduradunak azaldu duenez: «Gazteek oraindik ez dute gizartea ezagutu; ezta termino horren etiketa negatiboa ere». Azima Alauik hilabete gutxi daramatza Gipuzkoan. Klasean jendea ezagutu du, eta harreman ona dauka haiekin, baita zentroko gainerako mutilekin ere. Hala ere, Kamelek ez du zalantzarik: arrazakeria egon badago, eta hori «justifikaezina» da.
Ikusezintasun hirukoitza
Eskasa da bakarrik datozen neska adingabeen inguruko informazioa. Emakumeak eta migratzaileak ez ezik, adingabeak izateak ere areagotu egiten du neskek jasaten duten ikusezintasuna. Adingabeak, emakumeak eta migratzaileak. Hiru ezaugarri horiengatik ikusezintasun hirukoitza jasaten dute bakarrik datozen neska adingabeek. Ikusezintasun hirukoitz horretaz Arartekoaren bulegoko kideak argi dauka bere iritzia: «Neska gazteak ikusgai egin behar dira». Aurrerantzean ere ikusezin baldin badira, ezin izango dute lortu gizarte demokratiko batean eta giza eskubideak errespetatzen dituen gizarte batean merezi duten babesa.
Azima Alauik ez du Marokora bueltatu nahi; nahiago du Donostian egon. Badaki zer egingo duen etorkizunean: «Erizaina izan nahi dut».
Iqbal Hakkukek nahiago du Euskal Herrian geratu, nahiz eta asko sufritu duen. Bisitan bakarrik bueltatu nahi du. Bere egoerak modua ematen badio, abenduan familia bisitatzera joateko aukera izango du. 2019ko maiatzaren 28tik ez du familia ikusi. Bigarren Hezkuntzako titulua homologatzea lortzen badu, erizaintza-laguntzaile erdi-mailako gradua ikasiko du. Alde batera utzi beharko du piano-irakasle izatearen ametsa, independentea izatearen truke.
Ikusi gehiago: Bakoitzak bere sistema |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215344/bakoitzak-bere-sistema.htm | Bakoitzak bere sistema | Bakoitzak bere sistema. | Gazteek babes desberdina jasotzen dute bizi diren tokiaren arabera. EAEn, adingabeen tutoretza foru aldundiek hartzen dute. Neskak, gehienetan, ez dituzte bidaltzen atzerriko adingabeei arreta emateko programara. Beste baliabide batzuetara bideratzen dituzte; esate baterako, inklusio-sistemara, emakumeentzako baliabideetara.
Nafarroan, adingabeen tutoretza Nafarroako Gobernuak hartzen du. Gazteak Nafarroara heltzen direnean, behaketa- eta harrera-zentro batera bideratzen dituzte. «Bi astean balorazio moduko bat egin eta beren beharretara gehien egokitzen den baliabide edo zentrora bideratzen dituzte», azaldu du Julen Bengoetxeak, Nafarroako Zakan enpresako hezitzaileak. Horren ostean, zenbait enpresak kudeatutako aurre-autonomia pisuetara bideratzen dituzte, eta autonomia-pisuetara ondoren.
Ipar Euskal Herrian, boluntarioz osatutako Etorkinekin kolektiboak egiten du lan gazte migratzaileekin. Irene Ithursarri kolektiboaren parte da. Gazteak euren etxeetan aterpetzen dituzte.
Gazteek adingabetasuna ezagutarazteko txosten bat osatu behar dute, eta Pirinio Atlantikoetako Departamentuko ASE (Haurrentzako Gizarte Laguntza) egituran aurkeztu. ASEk ebaluazioa egiten die gazteei: «Bi edo hiru hilabetez aterpetzen ditu gazteak, galdera anitz egiten dizkiete eta presio handia jasaten dute». Gazteen adingabetasuna onartzen badute, haien ardurapean geratzen dira. 18 urterekin berriro txostena egin behar dute egonaldi-agiria lortzeko: «Ez da deus irabazia». Onartzen ez dituzten gazteak kolektibora bueltatzen dira, egun batetik bestera kalean uzten dituztelako.
Keleka Makasi Kongoko Errepublika Demokratikoko gazteari adingabetasuna onartu zioten 18 urte bete baino bi aste lehenago. Bere bizitza arriskuan ez jartzeko, ez du benetako izena eman nahi. Makasik ez zuen inoiz bere herrialdea uztea pentsatu, baina eskolara joateko aukera bakarra zen: «Kongon gerra eta miseria zegoen; eskolara joateari utzi nion familiak ordaindu ezin zuelako». Hemeretzi urte eta erdi ditu orain Makasik, eta ASEren ardurapean dago Baionan. Gustura dago, baina ez du baztertzen bere herrialdera bueltatzeko ideia, «gerra amaitzen bada». | ||
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215345/anetoko-glaziarraren-egoera-arriskutsua-dela-ohartarazi-dute.htm | Kirola | Anetoko glaziarraren egoera «arriskutsua» dela ohartarazi dute | Ekainean izandako tenperatura altuen eraginez, hormagunearen gainazala urtu egin da, eta agerian gelditutako izotzak eta pitzadurek arriskua dakarte mendizaleentzat. Tentuz ibiltzeko eskatu dute. | Anetoko glaziarraren egoera «arriskutsua» dela ohartarazi dute. Ekainean izandako tenperatura altuen eraginez, hormagunearen gainazala urtu egin da, eta agerian gelditutako izotzak eta pitzadurek arriskua dakarte mendizaleentzat. Tentuz ibiltzeko eskatu dute. | Alarmak piztu dira Anetoko glaziarraren egoera ikusirik; kezka eragin du hormagunearen beraren egoerak, bai eta horrek inguruan ibiliko diren mendizaleei dakarkien arriskuak ere. Guardia Zibilaren Erreskate Taldeak ohartarazi duenez, glaziarraren gainazala urtu egin da azken asteotan; horrek aldaketak ekarri ditu, ezinbestean, inguruko mendi bideetako baldintzetan, eta eremua «biziki arriskutsu» bihurtu da.
Glaziarraren baldintzak ikertzen aritu diren zerbitzuek emandako datuen arabera, glaziarraren gaineko azalak bistara utzi du normalean ezkutuan izan ohi den horma gogorra. Ohartarazi dutenez, mendizaleek nekez iltzatu ditzakete pioletak eta kranpoiak halako gainazaletan. Hori bakarrik ez: arroka handi batzuk eta zenbait arrakala ere gelditu dira agerian, mendizaleek ibili ohi dituzten bideetatik hurbil.
Horiek horrela, Guardia Zibilak mendizaleei gomendatu die Renclusa aterpetxetik ateratzen den bidea har dezaten, noranzko diagonalean egitea tontorrerako bidea, glaziarraren beheko aldetik urrunago pasatzeko horrela.
Erreskate taldeek erantsi dute ez dela Anetoko glaziarra urtzen den lehenbiziko aldia. Izatez, azken urteotan sarri gertatu da halakorik; ez, ordea, ekain partean. Zehaztu dutenez, izotza ez da abuztu bukaerara arte edo irailera arte urtzen normalean. |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215346/tubos-reunidosen-salmentak-125-handitu-dira-maiatzera-arte.htm | Ekonomia | Tubos Reunidosen salmentak %125 handitu dira maiatzera arte | 220 milioi euroren salmentekin, bost hilabetetan iazko fakturazio ia osoa (243 milioi) berdindu du. 2023. urtean emaitza garbi positiboranzko «dinamikan sartzea» espero du. | Tubos Reunidosen salmentak %125 handitu dira maiatzera arte. 220 milioi euroren salmentekin, bost hilabetetan iazko fakturazio ia osoa (243 milioi) berdindu du. 2023. urtean emaitza garbi positiboranzko «dinamikan sartzea» espero du. | Azken urteak ez dira izan aproposenak Amurrioko (Araba) Tubos Reunidos siderurgia enpresarentzat. Joan direneko zazpi urteetan 337 milioi euroren galerak izan ditu, baina hasia da egoerari buelta ematen. Aurtengo lehen bost hilabeteetan %125 handitu dira enpresaren salmentak, iazko aldiarekin konparatuta. 220 milioi euroren salmentak izan ditu guztira; bost hilabetetan iazko fakturazio ia osoa (243 milioi) berdindu du.
Horiek horrela, 2023an emaitza garbi positiboranzko «dinamikan sartzea» espero du Tubos Reunidosek. Joera hori merkatuak, kostuek eta prezio politikek baldintzatuko dute. Hilabeteotako kostuen gorakadaren aurrean, epe laburreko eskari zorroarekin lan egitea erabaki dute enpresan; hots, hiruzpalau hilabete ingurukoa. «Eroso gaude eskari bolumen horrekin. Eskari zorro luzea izatea nahiko dramatikoa izan daiteke kostuen gorabehera honekin», adierazi du enpresako presidenteak.
Aurten ere martxan jarriko du Tubos Reunidosek haren plan estrategikoa, iazko irailean aurkeztu zuena. Hodien ekoizpena Amurrioko lantegian bilduko du azken hiruhilerako, eta, horretarako, 11 milioi euro inbertituko ditu lantegi berrian. Horrek ekarriko du ixtea Trapagarango altzairutegia eta Iruñeko Adecsa. Bi lantegi horietako langile gehienei Amurrion lan egitea eskainiko die.
Iazkoa galerekin amaitu bazuen ere (64,7 milioi euro), aurreko urteko emaitzak hobetu zituen: 98 milioi euro galdu zituen pandemia betean. Galerak arintzeaz gain, 2021. urtea mugarri handi bat izan zen Tubos Reunidosen ibilbidean. SEPIk 113 milioi euroren erreskatea eman zion, urte luzeko galerei aurre egiteko. |
2022-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/215347/ehurekin-batera-saritutako-gradu-amaierako-lanak-argitaratu-ditu-berriak.htm | Gizartea | EHUrekin batera saritutako gradu amaierako lanak argitaratu ditu BERRIAk | BERRIAk eta EHUk Komunikazioko Gradu Amaierako Lanen I. Sariketa antolatu dute. Olatz Silvarentzat izan da saria, eta aipamen berezia lortu du Irati Barrena Bolinagak egindako lanak. | EHUrekin batera saritutako gradu amaierako lanak argitaratu ditu BERRIAk. BERRIAk eta EHUk Komunikazioko Gradu Amaierako Lanen I. Sariketa antolatu dute. Olatz Silvarentzat izan da saria, eta aipamen berezia lortu du Irati Barrena Bolinagak egindako lanak. | BERRIAk eta EHUk Olatz Silva eta haren Hiru aldiz ikusezin lana saritu zituzten ekainaren 14an Komunikazioko Gradu Amaierako Lanen I. Sariketan. Emakumezko migratzaile adingabeek bizi duten egoera eta duten «oihartzun txikia» landu ditu Silvak lanean: «Ez zaizkie eskubideak bermatzen, eta instituzioek ez dute ezer egiten haien alde», adierazi zion orduan BERRIAri. Elkarrizketa ere egin zion kazeta honek irabazleari.
Orain, GRAL hori argitaratu du BERRIAk, bertsio laburtuan (lan osoa ere eskuragarri dago). Ez da argitaratutako bakarra: aupamen berezia lortu zuen Irati Barrena Bolinagaren hitanoari buruzko lanak, eta entzungai dago hura ere. |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215348/pertsona-bat-hil-da-eta-beste-lau-zauritu-luiaondon-izandako-trafiko-istripu-batean.htm | Gizartea | Pertsona bat hil da eta beste lau zauritu Luiaondon izandako trafiko istripu batean | A-625 errepidea itxita dago bi noranzkoetan. | Pertsona bat hil da eta beste lau zauritu Luiaondon izandako trafiko istripu batean. A-625 errepidea itxita dago bi noranzkoetan. | Trafiko istripu larria gertatu da Luiaondon (Araba): eguerdian, A-625 errepidean talka egin dute autobus batek, kamioi batek eta furgoneta batek; pertsona bat hil da, eta beste lau zauritu. Hildakoa furgonetan zihoan; hiru zauritu, berriz, autobusean zeuden, eta laugarrena, kamioian. Gurutzetako ospitalera eta Galdakaokora (Bizkaia) eraman dituzte.
Istripuaren lekura joan dira osasun langileak, suhiltzaileak, Ertzaintza eta Osakidetzaren helikoptero bat. Ertzaintzak errepidea itxi du bi noranzkoetan. Oraingoz, ez dakite zergatik gertatu den istripua. |
2022-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/215349/alarde-parekidea-jendetsua-izan-da-baina-alkateak-ez-die-harrerarik-egin.htm | Gizartea | Alarde parekidea jendetsua izan da, baina alkateak ez die harrerarik egin | Balkoian, udaleko taldeek inoiz baino babes handiagoa eman diete, eta udal gobernuko kide batek eman die, lehen aldiz, hiriko bandera | Alarde parekidea jendetsua izan da, baina alkateak ez die harrerarik egin. Balkoian, udaleko taldeek inoiz baino babes handiagoa eman diete, eta udal gobernuko kide batek eman die, lehen aldiz, hiriko bandera | «Izeba aterako da orain, eta txalo-txalo egin behar duzu». Umetxo bati, gaur, hamarrak eta hogei jotzeko zirela, alarde parekideak desfilea noiz abiatuko zain, usadioak hasi aurretik eskatu ohi den isiltasun hunkigarriaren aurretik. Eta irten dira izebak, osabak, amonak, amak eta artean horiek guztiak izan daitezkeenik ere ia irudikatzen ez duten nerabeak. Arrakastaz egin du gaur berriro ere bere bidea Irungo alarde parekideak, harro, baina behar adinako aitortzarik gabe.
Baga: propio eskatu zioten orain hilabete batzuk udalari hartzeko bere gain alardearen antolaketa, baina alkatearen erantzunik ez dute jaso oraino. Biga: gaur alkatea ez da udaletxeko balkoian egon alarde parekidea udaletxe aurreko plazan egon denean. Ohi duen eran, harrera egin die Jose Antonio Santano alkateak alarde baztertzaileko kideei; alde egin du, ordea, parekidea heldu zenean.
Bidasoko Hitza-ko kazetariek hartu dituzte haren adierazpenak, justu udaletxetik alde egiten ari zela. Bi urteko etenaren ondoren alardeak berriz ospatu izana pozgarria zela nabarmendu du Santanok, «emozio» handiko eguna dela. «Konponbide bat» lortzeko ahaleginak egin dituela adierazi du, eta kalean «normaltasunez» bizi dela egun bi alarde izatea; uste du sentimendu hori «instituzioetara» eraman behar dutela orain: «Guztiontzat». Baina bera ez da agertu balkoian.
Agerikoa izan da hutsunea. Izan ere, ia talde politiko guztietako zinegotziak izan dira gaur udaletxeko balkoian, lehenbiziko aldiz. Irungo Udaleko Berdintasun zinegotzi Miren Etxebestek (Ahal Dugu) nabarmendu du datu hori: «PP ez beste, gainerako talde politikoetako ordezkariak egon gara harrera egiten. Hori pauso bat da, eta bidea irekitzen ari da alderdi guztietan».
Balkoitik udaletxeko arkupetara jaitsi denean egin ditu adierazpenak, hunkituta, alarde parekideari hiriko bandera eman baitio. Dudarik gabe, eguneko beste irudietako bat izan da hori ere, nabarmengarria, eta Ahal Dugu PSE-EErekin batera udal gobernuan egoteak ahalbidetu duena. «Lehen aldia da Berdintasun zinegotzi batek hiriko bandera alarde parekideari ematen diona. Nik uste dut hemendik aurrera karguan dagoen edonork hauxe egin beharko duela, alarde parekidea baita berdintasuna defendatzen duen bakarra», adierazi du.
Nahigabetuta mintzatu da Santanoz. Udalak berriz alardea antolatzeko eskeei ez dielako erantzun: «Milaka lagun gara, milaka hiritar; ez du erantzun ere egin». Balkoian egon behar zuelako: «Alkateak ez du egon nahi izan. Ez dut ulertzen. Gutxienekoa da harrera egitea, hemen milaka hiritar daude». Nahigabea adierazi du, baita ere, San Martzial mendian egiten duten ekitaldian «atzera pauso» bat egon delako aurten; pandemiako urteetan talde politiko guztiek batera ospatu izan zuten, baina aurten, ordutegian aldaketarik egin ez delako, joan ezinik geratu dira alarde parekidearen aldekoak.
Gainerakoan, balkoian lehendik ere babesa eman izan dieten talde politikoetako ordezkariak egon dira, eta alarde parekideari babesa erakustera joan izan diren erakundeetakoak. Han izan dira, besteak beste, Denis Itxaso EAEko Espaniako Gobernuaren ordezkaria, Izaskun Landaida Emakundeko zuzendaria, Ines Ibañez Maeztu Arartekoko ordezkaria, Juan Karlos Izagirre EH Bilduko Batzar Nagusietako bozeramailea eta udaleko EH Bilduko ordezkariak, eta Aizpea Otaegi Errenteriako alkatea. Ozenak izan dira Santanori eginiko kritikak. Landaida: «Pena oso handia da alkatea ez agertzea. Alarde mistokoak urtero eskatzen ari dira keinu bat».
Ibañez de Maeztuk lehen urtea zuen Irungo alardean. Harrituta egon da: «Bi alarde egin behar izatea; ez dut ulertzen». Haserre alkatearekin: «Gatazkei aurre egin behar zaie. 26 urte dira auzi hau hasi zela; hau, gainera, giza eskubideen kontu bat da. Emakumeek eskubidea dugu edonon egoteko». Aldarri horixe bera eserialdi baten bidez ere adierazi dute alarde parekideko ordezkariek.
Keinu «itsusia»
Alarde parekideko jeneral Maite Bergarak pozarren egin du goizeko martxako balorazioa. Alarde handia egin dutelako: «1.700 pertsona inguru izan gara. Hazten ari gara». Dena ondo atera delako: «Euriarekin ere, dena ondo joan da». Pozarren jakin du balkoian ohi baino udal ordezkaritza sendoagoa izan dutela begira: «Hori berri ona da». Ezin uka, «itsusia» iruditu zaio alkatearen portaera. «Egin du egin behar ez zuena». Beraiek, aldiz, egin behar zutena egin dute: «Eta jarraituko dugu egiten». |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215350/egiari-zor-fundazioak-laquotxaloturaquo-egin-du-poliziaren-46-biktima-aitortu-izana.htm | Politika | Egiari Zor fundazioak «txalotu» egin du Poliziaren 46 biktima aitortu izana | Poliziaren Biktimen Balorazio Batzordearen «profesionaltasuna» goratu du, eta prozesuan «konfiantza» sortzeaz mintzatu da. | Egiari Zor fundazioak «txalotu» egin du Poliziaren 46 biktima aitortu izana. Poliziaren Biktimen Balorazio Batzordearen «profesionaltasuna» goratu du, eta prozesuan «konfiantza» sortzeaz mintzatu da. | Polizia indarkeriaren beste 46 biktima ofizialki aitortzeko eskatu zuen atzo Poliziaren Biktimen Balorazio Batzordeak Eusko Legebiltzarrean, urteko txostena aurkeztean, eta urrats hori goratu egin du Egiari Zor fundazioak gaur, ohar bidez: «Aitortza ofizial berri hauek txalotu behar ditugu: justizia ekintza bilakatu dira, inpunitate osoz hil, zauritu eta torturatu zituzten pertsonentzat; haien aurkako krimenak justifikatu eta legitimatu zituen kontakizun faltsu batek hamarkadetan inposatutako ahanzturari kontrajarriz egia ezartzen duen justizia ekintza da».
Guztira 573 txosten aztertu ditu batzordeak, eta horietatik 46 kasutan galdegin du biktima gisa aitortzea. 1961etik 1997ra gertatu ziren erasook, eta sei emakumek eta 40 gizonek jasan zituzten: sei kasutan, biktima hil egin zuten; 28 pertsona tortura edo tratu txar «larrien» biktima izan ziren; bostek balen bidez eragindako lesioak izan zituzten; lauk, gomazko pilotak eragindakoak; bik, erasoek eragindako lesio larriak, eta bati osotasun morala eta psikikoa urratu zizkioten.
Egiari Zor fundazioak batzordearen lana aitortu du, bai «profesionaltasunagatik», bai giza eskubideetan eta nazioarteko legedian oinarritzen delako. Pausoak ematen segitzera ere deitu du: «Erroldatu gabeko biktimen zerrenda osatzen jarraitzen dugu, orain dela urte batzuk existitu ere egiten ez ziren biktimen zerrenda». Onartu du biktima horiek urteetan jasandako «ukazioak» mesfidantza eragin duela, eta hori gainditzeko premia adierazi du: «Guztion artean, prozesu honetan konfiantza sortu behar dugu, eta biktima komunitate hau eskaerak tramitatzera animatu behar dugu. Izan ere, jasandako urraketaren aitortza ofizialak, erreparazio morala, duintasuna eta justizia ekimena izateaz gain, inpunitatez estalitako krimenen egia ezartzea ere ahalbidetzen du».
Era berean, Poliziaren Biktimen Balorazio Batzordeak legebiltzarrean egindako gomendioekin ados agertu da fundazioa, eta, besteak beste, eskatu du legea moldatzeko, haren eremu kronologikoa luzatzeko, eskaera gehiago aurkezteko epea zabaltzea eta biktimen aitortzari «proiekzio publiko eta mediatikoa» ematea. |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215351/el-correo-el-diario-vasco-gara-eta-berriako-zuzendariek-kazetaritza-goratu-dute.htm | Bizigiro | ‘El Correo’, ‘El Diario Vasco’, ‘Gara’ eta BERRIAko zuzendariek kazetaritza goratu dute | Lau egunkari horietako zuzendariak Guardian (Araba) elkartu dira, Kazetarien Euskal Elkargoak gonbidatuta. | ‘El Correo’, ‘El Diario Vasco’, ‘Gara’ eta BERRIAko zuzendariek kazetaritza goratu dute. Lau egunkari horietako zuzendariak Guardian (Araba) elkartu dira, Kazetarien Euskal Elkargoak gonbidatuta. | «Kazetaritza lanaren ofizioa aldarrikatu behar da, gero eta kazetaritza hobea eginez, eta hedabideoi exijitzen zaigun funtzio soziala betez». Hala uste dute El Correo-ko zuzendari Jose Miguel Santamariak, El Diario Vasco-ko zuzendari David Tabernak, Gara-ko zuzendari Iñaki Sotok eta BERRIAko zuzendari Martxelo Otamendik. Kazetarien Euskal Elkargoak elkartu zituen lau egunkarietako zuzendariak, atzo, Guardiako upategi batean (Araba), eta kazetaritzaren erronken inguruan aritu ziren solasean. Laurek bat egin zuten «kazetaritza gehiago eta hobea» egin behar dela adierazteko orduan. Noticias taldea ere gonbidatu zuten, baina taldeko arduradunak ezin izan ziren bertaratu.
Lau egunkarietako zuzendariek antzeko ikuspegia dute: uste dute oraingoz paperean dagoela negozioa, baina kalitatezko kazetaritzaren alde egin behar dela euskarria edozein dela ere. Etorkizunari begira, Santamariak nabarmendu zuen «informazio ona» behar dela, horrek denentzat balio duela. «Eta informazio onak dirua balio du».
Sotoren iritziz, lan «ona» egiten da euskal prentsan: «Gure lana inoiz baino hobeto egiten dugu, baina ematen du gizartean ez dagoela kazetaritzarekiko pertzepzio hori». Santamariaren arabera, ikerketek esaten dute gizarteak gero eta konfiantza txikiagoa duela hedabideekin. «Baina nik ez dut hain argi hori horrela denik. Pandemian, esaterako, albiste faltsuak zabaltzen ari zirenean, herritarrak erreferentziazko hedabideak bilatzen aritu ziren informazioa jasotzeko».
Otamendik ohartarazi zuen gezurrak betidanik egon direla, «eta gezur batzuk instituzionalak» izan direla. Tabernaren aburuz, kazetaritzak «informazio ona» eskaini behar du, eta ez ditu zabaldu behar informazio faltsuak eta gezurrak.
El País egunkariko zuzendari ohi Antonio Cañok joan den astean sare sozialetan adierazi zuen bere egunkaria saiatu zela eragozten Pedro Sanchezek itun bat egin zezan «populistekin» eta «separatistekin», Espainiarentzat «txarra» izango zelakoan. Lau egunkarien zuzendariek uste dute gai horrek merezi duen baino «zarata handiagoa» atera duela.
Ikus-entzunezkoak, laster Edonola ere, Otamendik zera ohartarazi du: «Badakigu prentsak eragina duela. Hedabideok beti nahi dugu gure agenda ezarri: eragiteko bokazioa dugu. Hortik aurrera, pentsatu beharko da nolako rola jokatu nahi dugun laugarren botere gisa». Zera galdetu du BERRIAko zuzendariak: «Botere hori nola erabiltzen da arduraz? Zein dira mugak?». Sotoren iritziz, badaude kazetaritzaren prestigioari kalte egiten dioten beste eragile batzuk: prentsa kabineteak. «Badirudi horiek kazetariok baino hobeto dakitela zer idatzi behar dugun. Eduki batzuk sortu nahi dituzte, haien agenda saltzeko».
Kazetarien Euskal Elkargoak antzeko topaketa bat antolatuko du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikus-entzunezko hedabide batzuen arduradunekin. |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215352/bertan-behera-utzi-dute-nafarroako-haur-eskoletako-greba.htm | Gizartea | Bertan behera utzi dute Nafarroako haur eskoletako greba | Ez daude ados Nafarroako Gobernuaren proposamenarekin, baina, prekaritatea tarteko, ez dute greban jarraituko. 0-3 ziklo duina izatea eskatzen dute. | Bertan behera utzi dute Nafarroako haur eskoletako greba. Ez daude ados Nafarroako Gobernuaren proposamenarekin, baina, prekaritatea tarteko, ez dute greban jarraituko. 0-3 ziklo duina izatea eskatzen dute. | Nafarroako 0-3 plataformak gaur arratsaldean eman du berria: Nafarroako haur eskoletan 60 egun zeramatzaten greban, baina ez jarraitzea erabaki dute: «Gure lan prekaritateari greban daramatzagun bi hilabeteak gehitu zaizkio, eta jada biziraun ezin duten langile asko daude», iragarri dute agerraldi batean. Alegia, greba ez dute bertan behera utzi Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuaren proposamenarekin bat egiten dutelako. Kontrakoa: hura deitoratzen dute oraindik ere. «Oraingoz ez ditugu gure helburuak lortu, baina talde bezala lortu dugun batasuna eztabaidaezina da».
Nafarroako Gobernuaren jarrera kritikatu dute langileek. Haien irudiko, 60 egunotan argi geratu da ez dutela «borondate politikorik» eduki haur eskoletako langileen prekaritatea konpontzeko, ezta umeen duintasunari erreparatzeko ere. «Europak arrazoia ematen digu, baina gobernu honek ogi apurrekin erosi nahi gaitu. Gure duintasuna ez dago salgai; ezin da horrekin tratuan aritu, baizik eta ematen da edo ez da ematen». Politikariekin «dezepzionatuta» agertu dira, «ez daudelako ordezkatzen duten Nafarroako gizartearen mailan».
Greba bertan behera laga arren, plataformako kideak ez daude geldirik egoteko. Orain arte egin duten bidea goraipatu dute: «Nafarroako gizartearen zati handi baten babesa jaso dugu, haur hezkuntzako lehen ziklo duin bat exijitzeko». Eta ohartarazi dute itzuliko direla: «Gure zikloari irtenbide integral bat ematen ez bazaio, sendoago itzuliko gara». |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215353/aebetako-gorenak-co2-isurketak-mugatzea-zaildu-dio-washingtoni.htm | Mundua | AEBetako Gorenak CO2 isurketak mugatzea zaildu dio Washingtoni | Gobernuaren esku den Ingurumena Babesteko Agentzia isurketak mugatzeko ahalmenik gabe utzi dute epaile atzerakoiek. Erregai fosilen aldeko lobbyen garaipena da sententzia. | AEBetako Gorenak CO2 isurketak mugatzea zaildu dio Washingtoni. Gobernuaren esku den Ingurumena Babesteko Agentzia isurketak mugatzeko ahalmenik gabe utzi dute epaile atzerakoiek. Erregai fosilen aldeko lobbyen garaipena da sententzia. | Abortatzeko eskubidearen babes konstituzionala bertan behera utzi ostean, AEBetako Auzitegi Gorenak zeresan handia emango duen beste ebazpen bat eman du, kasu honetan, ingurumen alorrean. Auzitegiak ebatzi duenez, Ameriketako Estatu Batuetako (AEB) Gobernuaren Ingurumena Babesteko Agentziak (EPA) ezin izango ditu mugatu berotegi gasen isurketak. Donald Trump AEBetako presidente ohi errepublikanoak izendatutako epaile ultraeskuindarren babesa izan du, abortuaren auzian bezala gaurkoan ere, Gorenaren ebazpenak. Sei boto batu dituzte epaile atzerakoiek, eta hiru demokratek izendatutako epaileek.
Ebazpenean ez dute baliogabetu indarrean den mugatze jakinik, baina EPAri ahalmena ukatu diote halako murrizketak ezartzeko herrialde osoan. John Roberts epaile kontserbadoreak sinatutako ebazpenak dioenez, Aire Garbiaren Legeak ez dio ematen agentziari jadanik martxan diren ikatzezko zentralen isurketak mugatzeko ahalmenik.
Mendebaldeko Virginia EPAren aurka deitu zaion auzian, hainbat estatuk eta petrolio eta ikatz konpainiak demanda bat jarri zuten EPAren aurka, ez zutelako uste agentziak mugarik jar dezakeenik euren jardueran, herritarrentzat «onartezinezko kostu» bat izango lukeelakoan.
Ildo horretan, auzi eskatzaileen ustez, AEBetako Kongresuak bakarrik luke tamaina horretako erabakiak hartzeko eskuduntza. Auzitegi Gorenak horixe bera ebatzi du: Agentziak ez, kongresuak bakarrik duela isurketak mugatzeko ahalmena. Jakinekoa da demokratek ez dutela ez kongresuaren ez senatuaren kontrolik, eta, beraz, klima aldaketari aurre egiteko gobernuaren plana asko baldintza dezake epaile atzerakoien erabakiak. Ikatzaren eta petrolioaren lobbyaren garaipen handitzat jo dute AEBetako Gorenaren sententzia.
Cherck Schumer Senatuko Demokraten eledunak aurreko astean abortatzeko eskubidearen aurka kaleratu zuen sententziarekin parekatu du Gorenaren azken sententzia hau. Prentsa ohar baten bidez, kutsadurak «heriotza ugari» eragingo duela kritikatu du. Mitch McConnell ganbera horretako errepublikanoen buruak, berriz, ospatu egin du sententzia, «boterea herritarrei» itzultzen dielakoan.
Epaile aurrerakoiek desadostasuna azaldu dute sententziarekiko, eta kritikatu dute «egungo ingurumen erronka nagusiari erantzuteko» kongresuak EPAri emandako ahalmena epaileek kentzea.
Errepublikanoek lotura historiko sendoak dituzte erregai fosilen industriarekin, petrolioarekin, gasarekin eta ikatzarekin, eta ez dute inondik inora onartzen negozio horien jarduera mugatzea. Hori izan zen Donald Trump presidente ohiaren banderetako bat. Besteak beste, Trumpek Parisko Hitzarmenetik aterarazi zituen AEBak bere agintaldian. Joe Biden presidente demokratak hartu zuen lehen neurrietako bat izan zen AEBak Parisko Hitzarmenera itzultzea. Halaber, konpromisoa hartu zuen AEBen gas isurketak %50 gutxitzeko 2030erako, betiere 2005. urtekoekin alderatuta.
Auzitegi Gorena, luzerako
Aurreko astean abortatzeko eskubide konstituzionala indargabetzeaz gain, Auzitegi Gorenak berriki baliogabetu du New Yorken armak edukitzeari mugak jartzen zizkion araudia. Auzitegi Goreneko magistratuen karguak biziartekoak dira. Hiltzen direnean, presidenteak ordezka ditzake. Trumpek hiru epaile ultraeskuindar izendatu zituen bere agintaldian, 50 eta 56 urte bitartekoak. Pentsatzekoa da urte dezenterako izan daitezkeela jardunean.
Litekeena da azken ebazpenak traba handia egitea AEBen deskarbonizazio planari. Aurreko astean, parke eolikoak martxan jartzeko milioi askotako inbertsioen plan bat aurkeztu zuen Bidenen gobernuak ekialdeko 11 estatutan. |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215354/ernesto-valverde-ez-nuen-uste-itzuliko-nintzenik.htm | Kirola | Ernesto Valverde: «Ez nuen uste itzuliko nintzenik» | Athleticek gaur aurkeztu du entrenatzaile berria, Jon Uriarte presidentea ondoan zuela. Denboraldi baterako kontratua sinatu du. | Ernesto Valverde: «Ez nuen uste itzuliko nintzenik». Athleticek gaur aurkeztu du entrenatzaile berria, Jon Uriarte presidentea ondoan zuela. Denboraldi baterako kontratua sinatu du. | Ernesto Valverdek hirugarren aldia hasi du Athleticeko entrenatzaile gisa. Gaur arratsaldean aurkeztu dute San Mames estadioko prentsa aretoan, Jon Uriarte presidentea ondoan zuela. Denboraldi baterako kontratua sinatu du. «Gustatzen zait urtebeterako sinatzea».
Ikusi gehiago: Athleticek ofizial egin du Valverde izango dela entrenatzailea
Valverdek berak aitortu du «ezohikoa» dela pertsona bera hirutan aurkeztea. «Baina ohorea da berriz ere Athleticen aritzea. Erronka zaila da, eta presio gehiago dut, aurretik hemen aritu izanagatik, aurretik lortu dudanagatik eta hemengoa naizelako. Baina ilusioa egiten dit erronka honek. Saiatuko naiz jendea harro egon dadila taldeaz».
Itzultzeko arrazoiaz galdetuta, esan du «erronkak erakargarria eta zaila» izan behar zuela, eta halakoa dela. «Ez nuen uste itzuliko nintzenik, baina itzuli naiz. Pozik nago. Kluba eta haren ingurua ezagutzen dut, baina hori ez da nahikoa partidak irabazteko. Lan handia dago egiteko, eta lanean hasi behar dugu».
Argi du zer nahi duten zaleek. «Erritmo bizian jokatzeak pizten ditu gure zaleak. Konkistatu egin behar ditugu». Horren harira, azpimarratu zuen jokamolde ezberdinetara «egokitu» beharko direla, eta garrantzitsuena taldeak «estilo ezaguna» izatea dela.
Helburuaz ere mintzatu zen, eta esan zuen «ondo» legokeela Europarako sailkatzeko postuetan sendotzea. Ander Capaz eta fitxaketez, berriz, esan zuen bere iritzia duela, baina klubarekin hitz egin behar duela. Horren harira, Uriartek esan zuen aurki emango dutela zenbait kirol erabakiren berri; besteak beste, nor izango den kirol zuzendaria.
Valverde abuztuaren 15ean eseriko da berriz San Mameseko aulkian, Mallorcaren aurka (17:30). Bezperan, Reala Cadizen ariko da (17:30). Osasunak, berriz, ligako lehen partida jokatuko du abuztuaren 12an, Sadarren, Sevillaren kontra (21:00).
Hirurehun partida Athleticekin
Valverdek hirugarren aroa du Athleticeko entrenatzaile gisa. 306 neurketa zuzendu ditu Athleticen, inork baino gehiago. Aurreneko aldiz 2003an egin zen lehen taldearen kargu, aurretik klubeko hainbat harrobiko taldetan jardun ostean. 2005ean utzi zuen Athletic, eta 2013an itzuli zen, 2017ra arte. Haren gidaritzapean irabazi zuten zuri-gorriek 2015eko Espainiako Superkopa, eta taldea Txapeldunen Ligan sartu zuen Napoli kanporatuta. Ligan, taldea bost aldiz sailkatu zen Europarako sei denboraldiko tartean.
Tartean entrenatu ditu Espanyol, Olympiakos (bi arotan), Vila-real, Valentzia eta Bartzelona. Azkenarekin Espainiako bi liga, kopa bat eta superkopa bat irabazi zituen. 2020ko urtarrilean kendu zuten kargutik, eta ordutik ez du entrenatu.
Valverdek Athleticen jokatu zuen gainera, sei denboraldiz, 1990etik 1996ra, eta 50 gol sartu zituen. |
2022-6-30 | https://www.berria.eus/albisteak/215355/hegoaldeko-ekonomia-36-haztea-espero-du-laboral-kutxak.htm | Ekonomia | Hegoaldeko ekonomia %3,6 haztea espero du Laboral Kutxak | Pandemian galdutakoa ia berreskuratu egin dela azaldu du Madariagak. Inflazioak eta hornidura arazoek jarduera ekonomikoa are gehiago geldotu dezakete | Hegoaldeko ekonomia %3,6 haztea espero du Laboral Kutxak. Pandemian galdutakoa ia berreskuratu egin dela azaldu du Madariagak. Inflazioak eta hornidura arazoek jarduera ekonomikoa are gehiago geldotu dezakete | Pandemiaren okerrena atzean utzita zirudienean, urte honetarako oso aurreikuspen onak zeuden, eta ekonomia sendo suspertzeko itxaropena zegoen. Haatik, otsailaren 24an Errusiak Ukrainian gerra hasiz geroztik, baikortasun hori zapuztu da, eta taula makroekonomikoa «irauli» da, Laboral Kutxaren esanetan.
Adibidez, finantza erakundeak urte hasieran espero zuen %6tik gorako hazkunde ekonomikoa, eta, sei hilabete geroago, nabarmen apaldu du aurreikuspena: Hego Euskal Herriko BPG %3,6koa izatea espero du, eta datorren urtean jarduera ekonomikoa %2,7 haziko dela uste du. Dena den, Joseba Madariaga Laboral Kutxako ikerketa bulegoko zuzendariak onartu du 2023 «oso urrun» geratzen dela. «Ziurgabetasuna oso handia da eta zifra horiek asko alda daitezke, estimazioak baino ez dira-eta».
Bilbon zein Iruñean, 2021eko euskal ekonomiari buruzko txostena aurkeztu dute Madariagak berak eta Ibon Urgoiti Negozio Garapenaren Areako zuzendariak. Iragan urteko datuez gaindi, aurrera begirako azterketak piztu du arreta gehien. Datozen hilabeteetako bilakaera ekonomikoa aurreratzeko zailtasunen jakitun, zuhur mintzatu da Madariaga.
Sei hilabeteotan aurreikuspenek nabarmen behera egin badute ere, azpimarratu du oraindik ere hazten ari direla hala Nafarroako nolako Arabako, Bizkaiko zein Gipuzkoako ekonomiak: «Hazkundea errealitate bat da, eta urte honetan ekonomia bere ahalmenaren gainetik handitzea espero dugu, nahiz eta ez duen egingo duela sei hilabete espero genuen indar berarekin».
Indarguneak
Egungo agertokiari begira hiru indargune antzematen ditu Madariagak. Alde batetik, pandemiaren ondorioz 2020an galdutakoa ia-ia berreskuratu du euskal ekonomiak, 2019ko abenduko datuak oraingo egoerarekin alderatuta; enpleguari dagokionez, 2019a baino soldatapeko gehiago daude, eta errentan parez pareko egoera dago.
Bigarrenik, horri lotuta, lan merkatua «sendo» ikusten du Madariagak euroaren eremuan. Euroa erabiltzen duten herrialdeetako langabe kopuruak jaisten jarraitzen du eta inflazioa zein gerra ez dira oztopo langabezia tasa gutxieneko historikotara ailegatzeko.
Lan merkatuan dauden pertsonen kopuruak ere gorantz egin du, eta horregatik «are deigarriagoa da langabeziaren jaitsiera». Inflazio handiko testuinguruak soldaten gaineko presioa handitzen badu ere, Madariagak uste du oraingoz neurrian igotzen ari dela. Dena den, ohartarazi du Europako Banku Zentrala erne begira dagoela adierazle horri.
Hirugarrenik, sektore publikoaren egindako esfortzuaren ondorioz, sektore pribatuak egoki eutsi dio pandemiak eragindako tentsioari. Adibidez, pandemian errentarekiko %12ko aurrezki soberakina pilatu dute familiek, eta, Madariagaren irudiko, «koltxoi horrek energiaren prezioaren eragina leuntzeko balioko du».
Dena den, indargune horiekin batera, arrisku franko daude, eta jardun ekonomikoaren norabidea markatuko dute. Adibidez, inflazioa %8tik gora dago, eta honez gero sendien kontsumo konfiantzan eragin handia izaten ari da. «Konfiantzaren galera hori kezkagarria da oso, baina oraingoz gastuaren adierazleak ez dira asko jaitsi».
Hornidura arazoak
2020 amaieratik nazioarteko hornidura kateetan arazo handiak daude, eta Laboral Kutxak uste zuen lehengai eta osagai eskasia aurten konponduko zela. «Osagai batzuen hornidura arazoak handiak dira oraindik ere, eta bezeroak hornitzeko denborak zertxobait hobetu dira». Hala, Madariagari oso zail egiten zaio uneotan arazo hori noiz konponduko den argitzea. Horri gehitu behar zaio Txinan zero Covid estrategiarekin jarraitzen dutela. «Ezin da baztertu egoera horren ondorioz Txinako ekonomiak atzerantz egitea pandemiaren ondorioz eta hornidura arazoen ondorioz».
Gerraren ondorio zuzenei ere erreparatu die Laboral Kutxak. Errusiak gas hornidura eteteko arriskua ezin da baztertu. «Gure aurreikuspenek ez dute hori kontuan hartu, baina hori egingo balu, kolpe handia jasoko luke Europako ekonomiak».
Azkenik, Europako Banku Zentralak inflazioaren igoerari emandako erantzunak ekonomian izan dezakeen eragina ere adi zaindu beharko dela uste du Madariagak. Hala, bere ustez, atzeraldian erortzeko ondorio sakoneko bi gauza gertatu beharko lirateke aldi berean: batetik, gas horniduraren etetea eta bestetik EBZren interes tasak nahi baino azkarrago igotzea.
Interes tasak, %1,25eraino
Europako Banku Zentralak apurka interes tasak igoko dituela aurreikusten du Laboral Kutxak. Hasteko, uztailean %0,25 igoko duela uste du. Irailea beste %0,5 eta urtea amaitzerako %1,25eraino igoko lituzke tasak.
Joseba Madariaga ikerketa bulegoko arduradunaren ustez, 2023an, hiruhileko bakoitzean beste %0,25 igo lituzke, urte amaieran %2,25era heltzeko. Gogorarazi du tasa negatiboko ezohiko egoera batetik datorrela Euroguneko ekonomia, eta berez %1-%2ko tasak ohikoak direla. |
2022-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/215378/dantzaren-zazpi-jauziak.htm | Gizartea | Dantzaren zazpi jauziak | Hamaika aldaera eta izen izanik ere, egitura bat eta bera da. Galzorian izan zena partez berreskuratu zuten, estandarizatu eta demokratizatu. Dantza horrek euskalduna euskaldunago egin dezake. | Dantzaren zazpi jauziak. Hamaika aldaera eta izen izanik ere, egitura bat eta bera da. Galzorian izan zena partez berreskuratu zuten, estandarizatu eta demokratizatu. Dantza horrek euskalduna euskaldunago egin dezake. | Plazaren batek jende mugimendu aleatorioa badu, baliteke musika paratu orduko antolaketa zirkularraren eitea hartzea tupustean. Urratsez urrats, haien izenak iragarriko ditu aditu batek, eta ingurua osatzen duten guziek, bakoitzak bere espazioan eta bere maneran, aitzinaraziko du dantzaren ibilia.
Jauzi dantza izen bat baino gehiagoren pean kukutzen da: mutxikoak, mutil dantzak, moneinak... Izen batzuk, hamaika urrats, baina dantza bat eta bera. Hori baita jauzi dantzaren berezitasunetako bat: urrats zerrenda bat duela, zeina tokiaren arabera desberdinki deitu edo dantza baitaiteke; alta, «sistema» bera da.
Berezitasunak berezi ohi du bakar bat bertzeengandik; jauzi dantza euskaldunen bereizgarrietako bat izan daitekeela azpimarratu du Kattalin Ezkerrak, Baztandarrak dantza taldeko mutil-dantzariak: «Herrigintzarako tresna arras interesgarria iruditzen zait. Gustatuko litzaidake jendea hortaz jabetzea, eta erabiltzea. Denak dantzatzen gara noizbait ere. Guk badugu gure izaera adierazten duen dantza bat; jauzi dantza arras aproposa da horretarako, arras gurea baita».
Mutxiko Eguna. Arrangoitzen ospatzen da jauzi dantzaren besta garrantzitsua, urriko bigarren igandean . THOMAS BRILLAXIS
Jose Cazaubon dantzari ohiak ere nabarmendu du dantzaren nortasuna: «Ibili, pikatu eta inguruan. Hori da jauzi dantzaren sistema. Ez da erritmo dantza bat, fandangoa edo beste dantzak bezala; jauzia arrunt berezia da bere egituragatik: zentzugabekoa da; zaila zaio kanpotar musikari bati, koherentziarik ez baitu».
Xabier Itzainak luzaz ikertu du, eta badu bere definitzeko artea: «Errondan ematen diren dantzak dira, hetsian Ipar Euskal Herrian eta Biarnon; irekian, aldiz, Baztango [Nafarroa] mutil dantzetan. Urrats hiztegi bat bezala bada, eta horien konbinazio ezberdinek osatzen dute jauzi dantza». Azpimarratu du badirela aldaera anitz: jauzi oso edo luzeak denboran; konparazione, lapurtar luzeak, mutxikoak, moneinak, xibandiarrak edota ortzaiztarrak. Azken hori bide da euskal jauzi dantzarako melodiarik zaharrena: hamar minutu luzekoa. Kontrara, jauzi buztanak edo laburrak badira, hegi edo maiana, adibidez.
Jose Cazaubonek soka luzeko esperientzia du dantzagintzan; duela guti arte ofizioa zuen. Gainera, bereziki jauzi dantza landu du hondar hamar urteotan. Haren hitzek azaldu dute zer diren: «Denak elkarrekin aritzean datza, baina bakoitza bere maneran. Pikadura batekin bukatzen den ibilketa bat dira. Lekuaren arabera urratsek izen ezberdinak dituzte, baina ibili behar da urratsean, bertikaltasuna atxikiz, pultsuan ibiliz: ez fiteegi, ez emekiegi ere, eta tokiak emanen dizun inguru hetsian».
Ziburu. Garai batean, desafio gisa ari ziren: nork urratsik bihurrienak egin eta gogoz urrats guziak ikasi. EKE
Euskararekin egin du paralelismoa: euskarak euskalkiak dituen bezainbat aniztasun baitu jauzi dantzak ere. Baina badu batua ere. Itzainak ere euskara batuaren adibidea ekarri du jauzi dantzaren estandarizazioa irudikatzeko, eta adierazi du damugarria zaiola errepertorioaren zabalak pairatu duen hertsitzea: «Manera ezberdinak baziren eskualdeka; Garazin ez baitziren Amikuzen [Nafarroa Beherea] edo Makean edo Uztaritzen [Lapurdi] bezala ematen. Hori pixka bat galtzen ari da, jauzi dantza batua baita oraingoa; alta, aldaera horiek aberastasuna dira enetako».
Cazaubonek ere koloretsuagoa maite du jauzi dantza, goitik behera aitortuz Betti Betelu dantza maisuak egindako ezinbertzeko berreskuratze lana: «Ez zuten denborarik ukan ate guziak irekitzeko: batzuk hautatu behar izan zituen. Orain, beraz, Beteluk erakatsi zuena dago denetan. Euskalkiekin bezala, nahiago ditut aldaerak, beste plazer bat baita, eta nahi duzu denekin egon, urrats ezberdinak ikasteko».
Jauzi dantzaren aldaera bat da Baztango mutil dantza. Hori da, nonbait, jauzi dantza batuaren aldaerarik bereziena. Kattalin Ezkerra Baztandarrak dantza eskolako mutil-dantzariak hala xehatu du: «Mutil dantza da jauzi dantzetan biderik desberdinena hartu duen dantza: doinuak hartu du bide propioa. Batzuetan, zaila egiten zaigu parekatzea bertzeekin: Zuberoako dantzari batek eta Donibane Lohizuneko [Lapurdi] batek aire berarekin egin dezakete dantza, bakoitzak bere gisara, baina baztandarrak sartuz gero ez dira gai izanen, aireak ere aldatu direlako, eta urratsak gehitu».
Itzul eta dobla
Jauzi dantzak izan ditu bere goiti-beheitiak. XVIII eta XIX. mendeetan herriek ordaintzen bazuten jauzi dantza emateko ohorearen truke, sekulako gainbehera izan zuten XX. mendearen hastapenetik aitzina, bi mundu gerlen ondorioz, frantses nazionalismoaren gorakadarekin batean, galzorian izateraino.
Horren lekuko izan da Itzaina: «Jauzi dantza gizartearen arabera aldatu da beti. Nahiz eta denbora batez hirietan ematen zen, XIX. eta XX. mendeetan gehiago Lapurdi barnealdean, Zuberoan eta Nafarroa Beherean. Garazin gehixeago atxiki dute, eta, oroz gainetik, Luzaiden [Nafarroa]. 60ko eta 70eko urteetan galzorian zen, nahiz eta Amikuze aldean ematen segitu mezatik landa eta abar. Mutxikoak ematen ziren, lapurtar motxak eta jauzi laburrak, Zuberoan moneinak...».
Baztandarren Biltzarra. Mutil dantza jauzi dantzaren aldaera bat da, bilakaerarik handiena ukan duena. IDOIA ZABALETA, Foku
1970eko hamarkadan ez baitziren gehiago «modan» dantza bera eta «hari loturiko protokolo edo kodeak». Horren ondorioz, transmisioa ez da denetan atxiki: «Haustura batzuk egon dira, hizkuntzan bezala. Orokorra zen». Salbuespenak baziren, hala ere. Adibidez, Heletan eta Iholdin [Nafarroa Beherea] Bestaberritik landa dantza bat edo bi ematen baitzituzten.
Arrunt itzalia ez zen pindar hura hauspotzen ibili ziren batzuk. Garazi eskualdean, Faustin Bentaberri musikari, dantzari eta koreografoa aritu zen jauzi dantzaren urratsak biltzen eta zabaltzen. Lapurdi kostaldean ere, Pili Tafernaberri ibili zen bi mundu gerlen artean lan bera egiten. Aitzintto aipatu Betti Betelu haren ikasleak segida hartu zuen, eta transmisio lan nekaezina egin, dantza taldez dantza talde jauzi dantzaren jakitatea hedatuz.
Lan mardul horretatik iritsi dira orain ezagutzen diren eta hedatuak diren urratsak, jauzi dantza batu hori.
Itzainak eta Cazaubonek oroitu dute jauzi dantzaren arra punpatzea: konparazione, jauzi dantzaren bultzatzaile izan zen Garaztarrak dantza taldeak Faustin Bentaberri musikari, maisu eta koreografoari egindako omenaldian, 1979an. Edo, urte berean, Bidarten (Lapurdi), Pilipe Tafernaberri maisuaren omenaldian eman zuten jauzi dantzatik sortu baitzen oraingo egunean hain arrakastatsua den Arrangoitzeko (Lapurdi) Mutxikoaren Eguna, urriaren bigarren igandean beti. Betelu zen antolatzaile.
Orain, orotan ororendako
Orain biziki hedatu da jauzi dantza eta ez da dantzariz beztitu behar haren dantzatzeko. Ezkerrak hedadura azaldu du: «Gipuzkoan, Araban eta Bizkaian, azken hogei urteotan jauzi dantza hedatu da: errazki eta edonork dantzatu dezake edozein plazatan. Lapurdiko jauzi dantzaren eredua hartuz, berezitasunik gabe, hartu bezala emanez».
Preseski, herrikoitasun hori dantzaren indargune gisa ikusten du Xabier Itzaina dantzaren ikerleak; alta, ez da beti hala izan: «Denbora batez dantza horren erritualtasuna ez zen nornahiri irekia: kodeak baitziren. XVIII. eta XIX. mendeetan, adinka, kartierka... sartzen ziren. Auziak badira horretaz. Jauzi dantzaren emateko ohorea pagatzen zuten, eta pagatzen dute oraindik, pastoraletik landa. Nork bere herriaren ordezkatzeko funtzioa bazuen. Orduan, gogoz ematen zituzten jauziak, eta memoria desafio gisa ere bazen, halako herriko gazteria gai zela gogoz emateko dantza osorik».
Herrien artean baziren «zeingehiagokak». Itzainak gehitu du XVIII. mendeko artxiboetan atzeman dituen auzietan hilketak direla mintzagai, jauzi dantzetan parte hartzea dela kausa. Ez zen, beraz, ahuntzaren gauerdiko eztula. Horiek hola, jauzi dantzak bete izan duen funtzioak eta oraingo egunekoak ez dute arras bat egiten. Ezkerrak, konparazione, alde terapeutikoa ikusten dio: «Meditazio aktiboa da: arras presente eta kontziente egon behar duzu, zer urrats heldu zaizun aitzinekoa akitu aitzin; beraz, burua eta gorputza lotzen dituen dantza bat da, eta, aldi berean, ari zara taldea egiten. Bizitzeko dira, denok baikara protagonistak, ez kontzertu batean bezala, kontsumitzaile».
Preseski, jauzi dantzaren aldaeren zabala berreskuratu eta hedatzeaz gain, Cazaubon kezka batek akuilatu zuen hausnartzera transmisioaren nolakotasunaz: ikastoletako gazteek jauzi dantza «aspergarria eta beti berdina» zela erran baitzioten. Horregatik, dantza transmisioa errotik irauli du: «Aiko dantza taldeak galdetzen du: 'Dantzatzen zara ala dantza egiten duzu?'. Dantza egiten baduzu, exekutatzen duzu eta kito, teknika hutsa da: hotza, emozio gabea. Aldiz, dantzatzen bazara, barneko gauza guziak daude: jokoa, askatasuna, emozioa, harremana...». Ez baita berdin dantza egiten: «Testuinguruak eginen du dantzari berak ezberdinki dantzatzea. Dantza taldeetan hori ez da erraten; beraz, beti gauza bera egiten ikasten da».
Bihar: Herri bat dantzan (V): Zumarragako ezpata dantza. |
2022-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/215380/eaen-100000-eurorainoko-isunak-jarri-ahalko-dituzte-animaliei-tratu-txarrak-emateagatik.htm | Gizartea | EAEn 100.000 eurorainoko isunak jarri ahalko dituzte animaliei tratu txarrak emateagatik | Eusko Legebiltzarrak etxeko animalien babeserako lege berria onartu du. Legeak ez ditu aintzat hartzen zezenketetan, arrantzan edo ehizan erabiltzen diren animaliak. | EAEn 100.000 eurorainoko isunak jarri ahalko dituzte animaliei tratu txarrak emateagatik. Eusko Legebiltzarrak etxeko animalien babeserako lege berria onartu du. Legeak ez ditu aintzat hartzen zezenketetan, arrantzan edo ehizan erabiltzen diren animaliak. | 100 eta 100.000 euro arteko isunak etxeko animaliei tratu txarrak emateagatik. Besteak beste, neurri hori onartu zuen atzo Eusko Legebiltzarrak etxeko animaliak babesteko lege berrian, EAJren, EH Bilduren, PSE-EEren eta PPren botoekin, eta Elkarrekin Podemos-IUren eta Voxen abstentzioekin. EP-IUren iritziz, «motz» geratzen da legea, eta Voxek uste du «estatu osorako» onartu beharko litzakeela halako lege bat.
Legea, nagusiki, etxeko animaliei buruzkoa da, nahiz eta animalietan jatorria duten produktuen ekoizpenari ere eragingo dion zeharka. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, denera, 390.000 txakur erregistratuta daude, 27.000 katu, 900 hudo eta ekoizpenerako bi milioi animalia inguru: ardiak, behiak, zaldiak eta abar. Legeak animalia horiek babesteko, edukitzeko eta salerosteko neurriak ezartzen ditu, erregistratuta egon edo ez. Ondorioz, kanpoan geratu dira zezenketetan, arrantzan edo ehizan erabiltzen diren animaliak.
Animalien osasunaren eta ongizatearen arduradunak jabeak izango dira. Animalien beharren arabera zaindu beharko dituzte, haien bizialdi osoan. Beraz, zaindu ezin dituztenean, beste arduradun edo jabe bat topatu beharko dute.
24 orduz bakarrik
Zehazki, legeak dio ezin dela animalia bat bakarrik utzi 24 ordu baino gehiago —txakurrak, 12 ordu gehienez—. Animaliak sakrifikatzeko neurriak ere gogortuko ditu lege berriak, eta haiek erregistratzera eta identifikatzera ere behartuko ditu jabeak. Hamar egun izango dituzte jabe aldaketak eta heriotzak jakinarazteko, eta, txakurrak izateko, erantzukizun zibilerako seguru bat ere kontratatu beharko dute.
Azkenik, legeak dendei eta tabernei ere eragingo die: «Ohiko baldintzetan animaliak sartzea onartu beharko dute, lotuta eta kontrolatuta; salbuespenak dira produkzio, salmenta eta biltegiratze guneak», dio onartutako testuak. |
2022-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/215381/abiatu-da-ehz-festibala-irisarrin.htm | Kultura | Abiatu da EHZ festibala Irisarrin | Lau gunetan hedatuko da programazioa. Musika talde anitzek azken lana aurkeztuko dute | Abiatu da EHZ festibala Irisarrin. Lau gunetan hedatuko da programazioa. Musika talde anitzek azken lana aurkeztuko dute | Baziren zenbait urte, osagarri egoerak hala beharturik, Euskal Herria Zuzenean (EHZ) ez zela itzuli Irisarriko (Nafarroa Beherea) plazara hastapenetako maneran. Aurten, berriz ere harako jauzia egin du, eta berriro lehengo formulara itzuli da 26. aldian, eta, musikaz gainera, proposamen anitz ekarri ditu. Gaurtik igandera artean izanen da. Lau gune egonen dira: plaza, pentzea, DJ gunea eta Ospitalea.
Ikusi gehiago: Egitaraua
Ahantzirik COVID-19aren inguruko osagarri neurriek inposatu baldintzak, EHZ 2019ko formulara itzuli da, antolakuntzako kide Julen Oillarburuk dioenez: «Formatu horrek biziki ontsa funtzionatu zuen 2019an, eta guretako biziki inportantea da musika eta kultura denendako eskuragarri izan daitezen. Gaur egun prezioak denean emendatzen dira, kulturgintzan ere bai, eta 2019tik prezioak ez ditugu aldatu. Hori ere inportantea zen». Formula plazan oinarritzen da, eta bertako programazioa dohainik da; pentzekoa, aldiz, pagatuz.
Festibal «merke» bat da, beraz, Oillarbururen ustez. Aitzinkontu berarekin, eta sartzeen prezio berekin —hiru egunak 30 eurotan salgai izan ziren lehenik; bigarren aurresalmentan, 50 eurotan—. Programazioa, berriz, aberatsa: musika, dantza, antzerkia, zirkua. «Aurten espazio berezi bat izanen da antzerkiarentzat», azken urteetan gertatu ez den bezala. Igandean, Le Petit Theatre de Pain taldeak Le Grand Bancal antzezlana aurkeztuko du, batetik; bestetik, haurrentzat antzerki tailerrak izanen dira.
Urteko egitasmoen plaza
Hiru eguneko festibala ekitaldi puntuala izanik ere, urte osoan ezker-eskuin egiten diren lanen erakusleiho dela azpimarratu du Oillarburuk: «Hainbat proiektu lantzen dira urtean zehar, eta EHZk leku bat eskaintzen die. Guretako biziki inportantea da hori». Besteak beste, rap tailer bat egiten dute Baionako Zizpa gaztetxean, etorkinekin, Ongi Etorri Hip-Hop Mundura izeneko proiektuarekin.
EHZk Bretoiekin urteetan ukan dituen harremanak ere lekua izanen du, Oillarbururen erranetan. Aurten, Ar Redadeg Korrikaren pareko lasterketan parte hartu zuten festibaleko kideek, eta, egun hauetan, handik musika talde bat ekartzeaz gain, «hango 30 bat laguntzaile jinen dira». Apainketetan ere, Biarritzeko Plan Cousut zentroan, adimen eskastasuna dutenekin lan egin dute. «Kristoren muralak egin dituzte, eta joan den astean horien instalatzera jin ziren, muntaketa denboran», esplikatu du EHZren antolakuntzako kideak.
Musika aldetik, berrikuntzak aurkeztera jinen dira hainbat talde: Lumi, Odei, Xutik, Fuzt & Furiuz eta Merina Gris. Sorkuntza «inportantea» dela erakusteko ahalegina egin du antolakuntzak.
Ospitalea, gogoeten plaza
Irisarriko kulturgunean, Ospitalean, EHZren ezaugarri bilakatu den eztabaida xokoak ere egitarau aberatsa ekarriko du aurten. Emazteen lekua laborantzan, zapatisten gobernu autonomoa, Ukrainako gerra edo 5G teknologiaren arriskuak eztabaidaren plazara eramanen dituzte, besteak beste. Filmak ere ikusgai izanen dira gune horretan; hala nola Josu Martinezen lan laburrak (Ama, Anti eta Subandila) eta Nyama film laburra.
Gune horretan eskainiko dute Ene larru gainean zeruko urdina dantza ikuskizuna ere, egin dute lehenbiziko saioa jadanik –gaur, 19:30ean–, eta larunbatean dute bigarrena, 17:00etan. Joana Ibargarai gune hori kudeatzen duen batzordekidearentzat, azpimarratzekoa da saio hori: «Bortizkeria jasan duten emazteak ari dira ikuskizuna prestatzen muntaketa denboran, eta gaia tratatuko dute dantzaren, kantuaren, irakurketaren eta antzerkiaren bidez».
Antolatzaile gazteen segida
Festibalaren hainbat antolaketa batzordek osatzen dute; hala janaria nola komunikazioa kudeatzeko, adibidez. Azken urteetan egin ezin dituzten lanketa bereziak aurten fruituak ekarri dituela ikusi du Oillarburuk: «Gazte berriak sartu dira, eta ardurak hartu dituzte. Betikoa da, baina ohartzen gara batzordeak beteak direla, geroz eta jende gehiagok EHZn sartu nahi duela. Harrigarria da».
Aurtengo lanketa berezia, hain zuzen, Ipar Euskal Herriko zenbait lizeotan EHZ festibala aurkeztea izan da: Baionako, Hazparneko eta Donibane Garaziko hamar bat lizeotan ibili dira elkarteko kideak. «Helburua zen gazteengana joatea, esplikatzea zer den festibala eta euskal kultura, eta anitzek izena eman dute laguntzaile izateko». Irisarriko gunean muntaketa hasterako, joan den astean, ondorioa argi ikusi zuten, asteburuko lan txandak ezeztatu baitzituzten, «astebururako pentsatua zena ostiralerako egina zelako, eta materiala eskas zelako segitzeko». |
2022-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/215382/lea-artibai-erabileran-nagusi.htm | Gizartea | Lea-Artibai, erabileran nagusi | Kaleko neurketen arabera, Lea-Artibai da Hego Euskal Herrian euskara gehien entzun den eskualdea. Ondarroako euskara teknikariak uste du arreta joerari jarri behar zaiola; Lekeition helduengan zelan indar egin aztertuko dute. | Lea-Artibai, erabileran nagusi. Kaleko neurketen arabera, Lea-Artibai da Hego Euskal Herrian euskara gehien entzun den eskualdea. Ondarroako euskara teknikariak uste du arreta joerari jarri behar zaiola; Lekeition helduengan zelan indar egin aztertuko dute. | Soziolinguistika Klusterrak eta Uemak duela hilabete bat eman zituzten euskararen erabilerari buruzko ondorio orokorrak. Emaitzon arabera, kaleko erabilera orokorra 2016koaren berbera da: %12,6. Datua orokorra da; izan ere, zenbait herritan erabilerak gora egin du, eta beste askotan, behera. Joan den astean Euskal Soziolinguistika Jardunaldiak egin zituzten Bilbon, eta emaitzak aztertu zituzten. Ordura arte eman gabe zeuden datuak ere iragarri zituzten. Besteak beste, eskualdeetako erabilera orokorrari dagozkionak. Jakinarazi zuten Lea-Artibai zela Hego Euskal Herrian egin duten kaleko neurketetan euskaraz gehien entzun zuten eskualdea: %76,1. Bizkaiko Hitza saiatu da aztertzen zer baliabide edo proiektu darabilten eskualde horretako herri nagusietan euskararen erabilera sustatzen laguntzeko.
Martxoan emandako datuen arabera, Ondarroan %77,4ko erabilera neurtu zuten kalean. Maite Rey udaleko Euskara Saileko teknikariak azaldu du «erabilera datu ona, altua» dela: «Gure daturik aipagarriena da lautik hiruk euskaraz egiten duela». Hala ere, joerari erreparatu behar zaiola sinetsita dago. Izan ere, kostaldeko herri horretan 2,3 puntu jaitsi da erabilera 2017ko emaitzekin alderatuta. «Gurean gazteek erabiltzen dute nabarmen euskara gehien —%90,4—, eta gero datoz umeak —%79,7— eta 64 urtetik gorakoak —%79,4—. Atzerago daude heldu gazteak —%74,9— eta heldu nagusiak —%72,5—».
Multzo bakoitzaren bilakaera aztertuta, kezka azaldu du Reyk: «Umeengan izan den beherakada da nabarmentzekoa: 12,4 puntukoa. Gazteengan apur bat jaitsi da —2,5 puntu—, eta 64 urtetik gorakoengan, ostera, apur bat igo da —3 puntu—». Haren ustez, bilakaera horretan jarri behar da arreta: «Ikusten ari gara arnasguneetako bilakaera negatiboa izaten ari dela, eta adierazle horri begiratu behar diogu. Udalerri euskaldun askotan umeek gazteek baino emaitza okerragoa izan dute. Eta gurean hori gertatzen ari da. Horrek jarraitzen badu, seinale txarra», adierazi du.
Horregatik uste du erabilera datu altuekin ez dela itsutu behar: «%75etik gorako erabilera dagoelako ez al da ezer egin behar? Geu izan behar gara aurretik goazenak». Eta buru-belarri ari dira lan horretan. Batez ere, bertako hizkera lantzen. «Herri hizkera landu eta hari prestigioa emateari garrantzia ematen diogu, horrek sendotu egiten duelakoan euskararen erabilerarekiko atxikimendua». Helburu horrekin darabilte Ondarrutar Naturala programa. Batetik, tribial antzeko joko bat antolatzen dute. «Hizkuntzaren eta kulturaren transmisioan laguntzen duen erreminta» gisa aurkeztu dute. Binaka jokatzen dute, Lehen Hezkuntzako 5. mailako gazteetatik gora. Jendaurrean egiten dute lehiaketa, eta sariak banatzen dituzte.
Bestetik, «euskararen erabilera zuzena zaintzeko bideoak» zabaltzen dituzte sare sozialetan. «Jendea grabatzen dugu hau edo beste zer-nola esaten duten galdetzeko». Horrez gain, «euskararen zuzentasunarekin kezkatuta, ikusitzut eta zabalduta dauden antzerako esamoldeak» zuzentzeko bideoak landu dituzte: «Lehenengo txarto esaten dute, eta gero adierazten dute zer-nola esan behar den zuzen». Programan hainbat belaunalditako parte hartzaileak egotea zaintzen dute, «bereziki, umeen parte hartzea gazte eta helduekin».
Bestalde, Ondarroara iritsi berri diren herritarrentzako euskara ikasteko baliabideak eskaintzen dituzte. Batetik, helduentzako ikastaro laburrak ematen dituzte, doan. Bestetik, ume eta gazte etorri berriei ikastetxean ikasten duten euskara oporraldietan ez galtzea bermatzeko eta eremu informalean euskarari eusteko eta hizkuntza praktikatzeko aisialdi jarduerak eskaintzen dizkiete.
Haurren zuzeneko erreferente diren helduen arteko hizkuntza praktiketan euskara gehiago erabiltzeko «aktibazio jarduerak» ere egin dituzte. Reyk Haurren aurrean helduok heldu kanpaina aipatu du.
Teknikariak uste du herrian euskararen erabileraren alde dagoen presio soziala ere badela euren indargune bat. Hala ere, hizkuntzari prestigioa eman eta lanean jarraitu behar dela sinetsita dago. Eta mitoak desmuntatu. Besteak beste, herrira iristen diren migratzaileek euskara berehala barneratzeko gaitasuna eta grina dutela erakusten dutenak. «Egon badaude, baina horiek perla batzuk dira. Ez da ohikoena. Ohikoena da ikasle etorkinak ikastetxeen bitartez euskalduntzea». Argi du etorri berri helduek lehenago beste premia batzuk ase behar izaten dituztela: «Lana, etxebizitza… Eta ez zaie eskaintzen erantzun bateraturik».
Lekeitio da Ondarroaren atzetik Lea-Artibai populazio gehien duen herria. Bertan, %66,2ko euskararen erabilera neurtu dute, 2017koa baino 17,4 puntu gutxiago. «Hasieran espero genuena baino baxuagoa da datua», aitortu du udaleko euskara zerbitzuko teknikari Nerea Mendiolak. Dena den, uste du litekeena dela kale neurketa urriko zubian egin izana izatea arrazoia. Hain zuzen, egun horietan herrian kanpotar gehiago egongo zirela adierazi du. «Dena den, herriko idiosinkrasiaren parte da era horretako gorabeherak izatea arlo askotan, eta euskararen erabileran ere ikusten da aldaera hori», esan du. «Hala ere, arnasgune bat denez, ez dira horren datu eskasak», iritzi dio.
Errefortzu eskolak
Helduen artean atzeman dute euskararen erabilera txikiena Lekeition. «Gazteen artean erabilera %73koa izan da, eta heldu gazteena eta heldu nagusiena, berriz, %61,2koa eta %57,7koa, hurrenez hurren», esan du Mendiolak. Haren esanetan, Lekeitioko Udalak gazteen sentsibilizaziora bideratutako egitasmoak antolatu ditu bereziki. Besteak beste, euskarazko errefortzu eskolak behar dituztenentzako saioak aipatu ditu. «Hala nahi duten gazte etorkinentzako ere badago euskarazko eskolak emateko beste proiektu bat». Dena den, datuek erakutsi diete helduen hizkuntza ohituretan eragin behar dutela: «Udalak gogoeta egingo du ea zer plantea daitekeen helduen artean euskararen erabilera sustatzeko», adierazi du Mendiolak.
Udako ostalaritzan eta merkataritzan hizkuntza paisaia euskalduntzeko egitasmoa aurreikusi dute Lekeition. «Helburua da agurra eta oinarrizko esaldi batzuk gutxienez euskaraz egin ahal izatea». Horretarako, tabernetarako mahai gainekoak banatuko dituzte. Horietan, euskarazko esaldiak eta horien itzulpenak jasoko dituzte gazteleraz, frantsesez, ingelesez eta katalanez. Bestalde, «udalak itzulpengintza zerbitzua jarriko du ostalariek karta eta kanpoko errotuluak euskaraz ipintzeko». Udatiarren etorrerak inpaktu txikiagoa izatea lortu nahi dute, «eta kanpotik datozenak ere animatzea herrian gauzak euskaraz egitera».
Ikusi gehiago: Euskararen erabileraren jaitsierarekin kezkatuta |
2022-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/215383/euskararen-erabileraren-jaitsierarekin-kezkatuta.htm | Euskararen erabileraren jaitsierarekin kezkatuta | Euskararen erabileraren jaitsierarekin kezkatuta. | Euskararen erabileraren kaleko neurketek datuez harago aztertu beharreko errealitateak utzi dituzte agerian. Bizkaiak Lea-Artibain datu onak atera dituen arren, izan dira erabileran behera egin duten hainbat herri; besteak beste, arnasgune batzuk. Beherakadarik handiena Muxikan atzeman dute: %21,1 jaitsi da 2017ko datuekin alderatuta —gaur egun %60,6koa da—; Igorren %12,8 jaitsi da —gaur egun %40,5ekoa da—. Bi herriek kezka azaldu dute.
Roke Ojanguren Gabikaetxebarria Muxikako Kultura eta Euskara zinegotziak esan du «faktore askok» eragin dutela emaitzotan. Azaldu du herriak azken urteetan «aldaketa soziodemografiko handiak» jasan dituela. «Mendiguneetako auzoak husten joan dira, eta zerbitzu eta garraioen inguruetan, aldiz, biztanleria asko hazi da; Kurtzeron, bereziki. Horrek hizkuntza ohituretan eragin nabaria izan du. Hustu diren auzoak ziren euskaldunenak, eta hazi den auzoa, Kurtzero, izan da beti erdaldunena».
Gazteen hizkuntza ohiturek sortu diete kezkarik handiena. «Umeen artean elkarrizketen %85 euskaraz dira; nerabeen elkarrizketen %22 baino ez dira egiten euskaraz, ordea». Horri irtenbidea bilatzen saiatzeko, Bagoaz tailerra darabilte Urretxindorra eskolan. Lehen Hezkuntza bukatu ostean, ikasleak Gernika-Lumoko institutura joaten dira, «askoz eremu erdaldunagora». Horri buruz hausnartu eta «inguru erdaldunago horretan joka dezaketen rol garrantzitsuari buruz ohartarazten» diete.
Bestalde, salatu du Eusko Jaurlaritzak euskarazko sorkuntzari eskaintzen dizkion baliabideak «negargarriak» direla. «Ez dago euskaraz ikus-entzunezko edukiak sortzeko politika estrategikorik», esan du Ojangurenek. Eta gaineratu du gazteek «euskarazko eskaintza eta erreferenteak» behar dituztela.
Igorren ere «arduratuta” daude, ez baitzuten espero «hainbesteko datu txarrik». Irune Costumero Igorreko Udaleko Euskara teknikariak «futbola» identifikatu du «puntu ahul» gisa. «Zelaian, harmailetan… nahiz eta bertoko jendea izan, futbolean gazteleraz egin ohi dute». Hala ere, azaldu du herriko klubeko presidentea aldatu dutela, eta, euskararekiko «jarrera ona» duenez, aurrerantzean «bera aliatu izanda gauza asko» egin ahalko dituztela.
Gurasoek umeekin euskaraz baina euren artean gazteleraz egiteak ere euskara sustatzeko kalte egiten duela esan du. Eta taberna giroan ere gaztelera nagusitzen dela atzeman dute. «Parkeak ziren arnasgune txikiak, eta horiek ere erdalduntzen ari dira. Eta umeen erreferentea gurasoak izanik, eurak gazteleraz ari badira, pikutara goaz».
Hasi dira irtenbide bila. Besteak beste, Praktikatu egitasmoa jarri dute martxan, eta irailean Einbiu Eguna ospatuko dute. Horrez gain, «eskola eta institutua» euskara zabaltzeko altxortzat jo ditu. | ||
2022-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/215384/sexu-erasoetan-biktimak-bere-buruari-egotzi-ohi-dio-errua.htm | Gizartea | «Sexu erasoetan, biktimak bere buruari egotzi ohi dio errua» | Festetako sexu erasoen kontrako aurtengo kanpaina aurkeztu du berriki Nafarroako Berdintasun Institutuak, Berridatz ditzagun jaiak lelopean. Erasoen gaineko aurreiritziak hautsi beharra nabarmendu du erakunde horretako zuzendari Eva Isturizek. | «Sexu erasoetan, biktimak bere buruari egotzi ohi dio errua». Festetako sexu erasoen kontrako aurtengo kanpaina aurkeztu du berriki Nafarroako Berdintasun Institutuak, Berridatz ditzagun jaiak lelopean. Erasoen gaineko aurreiritziak hautsi beharra nabarmendu du erakunde horretako zuzendari Eva Isturizek. | «Nagoreren omenaldian ikusiko dugu elkar, ezta?», egin dio galde lankide batek korridorean. Nagore Laffageri buruz ari da, eta ziztuan erantzun dio Eva Isturizek (Iruñea, 1965): «Bai, izan dadila hantxe, eta ez zerbait gertatu delako». Isturiz Nafarroako Berdintasun Institutuko zuzendaria da. Zerbait hitza erabili du esaldian, baina sexu erasoez ari da, azkenaldian bereziki erne begiratzen baitio problema horri. Festak datozela eta, kanpaina bat aurkeztu dute: Berridatz ditzagun jaiak.
Festak berridatzi nahi dituzue. Zer ezabatzeko?
Festa hobeak behar ditugu. Berdintasuna gehiago bermatuko dutenak, errespetu handiagokoak, non emakumeak libreago izaten ahalko garen, nahi dugun espazio guztietan eroso egoteko. Horretarako, errotik ezabatu behar ditugu jarrera matxistak, muturrekoetatik hasita mikromatxismoetaraino. Izan ere, askorentzat antzematen zailagoak diren eraso horiek ere erdiz erdi eragozten digute festa giroan lasai ibiltzea. Hori guztia nahi dugu ezabatu. Lortuz gero, festa giroan den matxismoa zenbat eta txikiagoa izan, orduan eta gehiago disfrutatuko dugu denok. Guzti-guztiok.
Oro har, jendeak aski ongi daki “mikromatxismoak” ikusten?
Esanen nuke gizartea oso laxoa dela oraindik ere haiekin, orokorrean. Dena dela, emakumeak, neska gazteak batez ere, askoz kontzienteagoak dira mikromatxismoei dagokienez. Gai dira horiek identifikatzeko, ez dituzte gustuko, eta ez dituzte permititzen. Egia esan, emakumeok askoz gehiago egin dugu aurrera gizonek baino. Ahaldundu gara, ikasi dugu, babes sareak sortu…
Eta gizonek?
Nabarmen kostatzen zaie eraso batzuk ikustea, eta, hain zuzen ere, oso inportantea litzateke horretan ikastea. Lagungarria litzateke, esaterako, kapazagoak liratekeelako gaizki jokatzen ari den beste gizonari aurre egiteko, eta hala ez liratekeelako konplize. Askotan hori baitira. Aditzen dituzte kantak, txisteak, Whatsappeko taldeetako mezuak, eta ez dute deus esaten. Kontrakoa: emakume bat kexatu, eta esajeratua dela esaten diote. Eraso horiek gelditzea ezinbestekoa da; bestela, gero…
Bestela, zer?
Lagun psikologo batek dioen bezala, inor ez da pasatzen 36 graduko sukarra izatetik 40 izatera; zuzenean, ez. Honekin, berdin. Mikromatxismoak eragozteak asko laguntzen du ondotik irits daitezkeenak ezabatzen.
Sexu erasoak are gehiago izan ohi dira festa giroan. Zergatik?
Batzuetan, nahasi egiten ditugu sintoma eta kausa. Kausa matxismoa da, patriarkatua; sintoma, emakumeen kontrako indarkeria. Festa giroan, egunerokotik ihes egiten dugu nolabait, eta horrek, zenbaitetan, ekartzen du normalean kontrolaturik dauden egoerak beste modu batean azaleratzea. Gauza bat argi dago: ez da festetan bakarrik gertatzen.
Kanpainan, zuzenean heldu diozue beldurraren gaiari, etxera bueltako bidean emakume askok izan ohi duten izuari.
Nire ustez, beti dator ongi lelo feminista hau gogora ekartzea: Etxerako bueltan ez dut ausarta izan nahi, libre baizik; hori da kontua. Berdin da arriskua erreala den edo ez, kontua da pertzibitua dela eta sentitzen den izu horrek mugatu egiten duela norbere askatasuna. Gizonen kasuan, norbaitek eraso eginen dizulako beldur hori oso urrutikoa da.
Mito asko dago erasoen inguruan. Batek dio erasoak kalexka ilunetan gertatzen direla, eta bortizkeria beti dela handia. Halakoak eraitsi beharra dago?
Bai. Emakumeen kontrako indarkeria oso auzi konplexua da, eta sinplifikatzeko joera izaten dugu. Batzuetan, esaten da kale jakin batzuetatik ez pasatzea dela soluzioa, ez mozkortzea, ez izatea ez-dakit-zein jokabide. Eta biktimaren gain jartzen dugu ardura. Horregatik dira sexu erasoak gutxien salatzen diren delituak. Biktimak bere buruari egotzi ohi dio gertatutakoaren errua.
Horrek berriz biktimizatzea dakar?
Bai, norberak hala egiten duelako, eta inguruak ere hori adierazten diolako. Hori suntsitzailea da, eta emakume guztien iruditerian du eragina.
Azken bi urteetan ez da sanferminik ospatu Iruñean, eta festa gosea nabarmena da. Kezka duzue horrek ez ote duen jokabide matxista gehiago ekarriko?
Bai, oso kezkatuta gaude. Sanferminetan guztia da neurriz kanpokoa, berez, eta, gainera, zenbait sektorek zabaldu duten mezua da hemen denetarik egin daitekeela, bederatzi egunez ez dagoela legerik. Hori aintzat hartuta, eta jakinik jende askok barrena arintzea bilatuko duela hemen, bada kezkatzeko arrazoirik. Halere, gehiago beldurtuko ninduke ikusteak problemaren neurria txikiagotu nahian gabiltzala. Arazoaren larritasunaren kontziente gara, eta horregatik ditugu, besteak beste, hainbeste neurri eta protokolo.
Nolakoa da protokoloa egun?
Festak tokian tokiko udalen eskumena dira, eta, beraz, baita horietarako prestaturiko protokoloak ere. Gero eta gehiagok dituzte halakoak. Guk, institutuko kideek, gida bat prestatu genuen orain dela zenbait urte, eta guztiek dute eskura, nahi izanez gero oinarri modura erabiltzeko edo dituzten baliabideen arabera moldatzeko. Lehentasuna biktima da beti.
Iaz 218 salaketa jarri ziren sexu erasoei loturik Nafarroan. Kasu horien %46an, biktimak adingabeak ziren.
Batetik, uste dut horretan ikusteko handia duela neska gazteek gehiago salatzen dutela. Horri buruzko ikerketa bat ondu genuen, eta argi ikusi genuen, adibidez, 50 urtetik gorakoek askoz gutxiagotan egiten dutela salaketa jartzeko urratsa. Bestalde, garbi izan behar dugu indarkeria matxista biktimaren ezaugarria zernahi izanda ere azaleratzen dela. Bestalde, adingabeen datu horrek harridura eragiten die askori.
Zergatik?
Batzuek uste dute gazteek dagoeneko gainditua behar luketela arazo hori, haien artean ez dela halakorik gertatzen, eta hori ez da egia. Matxismoa nonahi dago.
Ana Carmona eta Juana Ramirez kriminologoek Nafarroan 2018-2020 artean salatutako sexu erasoak ikertu dituzte. Erasotzaileen %76k lehendik ere ezagutzen zuten biktima.
Pandemian oso argi gelditu zen: indarkeria etxe barrenean dago sarritan. Emakume askok bere erasotzaileekin konfinatu behar izan zuten. Matxismoa etengabe dago gure inguruan, baina badirudi nahiago izaten dela erasotzailea norbanako jakin batekin identifikatu, ardura ez dadin izan kolektiboa. Oker gabiltza. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.