date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/215385/suak-zerua-ilundu-zuenekoa.htm | Gizartea | Suak zerua ilundu zuenekoa | Suteek hagitz gogor jo dute Nafarroa, eta 14.500 hektarea inguru utzi dituzte kiskalita. San Martin Unx da suak inguratutako herrietako bat. Etxerik ez dute galdu, baina izua bazter uztea ez da erraza izaten ari herriko biztanleentzat. Suhiltzaileek, berriz, baliabiderik eza salatu dute. | Suak zerua ilundu zuenekoa. Suteek hagitz gogor jo dute Nafarroa, eta 14.500 hektarea inguru utzi dituzte kiskalita. San Martin Unx da suak inguratutako herrietako bat. Etxerik ez dute galdu, baina izua bazter uztea ez da erraza izaten ari herriko biztanleentzat. Suhiltzaileek, berriz, baliabiderik eza salatu dute. | Erreniega hegoaldetik Valtierraraino. Duela bi asteko suteek hagitz gogor jo dute Nafarroa; batez ere, erdialdea. Datuek ematen dute hondamendiaren neurria: 14.500 hektarea inguru kiskali ditu suak; herri anitzetan —hamahiru hustu behar izan zituzten— udalerriko ia lur guztiak erre dira: milaka hektarea alor (ia 2.300), milaka hektarea mendi baso eta zuhaixka larre (7.600), milaka hektarea zuhaizti (4.500).
Datu horien atzeko errealitatea islatu zuen Garesko alkate Oihan Mendok, asteburuan, BERRIAn egindako elkarrizketan: «Kalkulatzen dugu Garesen lurraren %70 kiskalita dagoela, bai eta gure basoen %90 ere. Obanosen eta Legardan, oraindik gehiago. Amorrua sortzen du. Pena ematen du, 500 urteko basoak genituelako: haritzak, artadiak… Altxor ekologiko bat galdu dugu».
Gares ez da salbuespena suteek hartutako eremuan; San Martin Unxen ere, errautsak dira nagusi, eta udalerriko lurraren %95 erre du suak. Tafalla ondoko mahastien kolore berdea beltz bilakatzen da herri horretara hurbiltzean. Errepide bazterrean ikus daiteke suaren arrastoa; garrek aspaldi ardientzat erabiltzen zituzten borda batzuk hartu dituzte, eta, herrian bertan, etxabe bat.
«Suak etxabe hori hartu eta gero, hegazkin batek bere karga bota zuen herri gainera, eta eskerrak! Bertzela, auskalo!». Tomas Gabarirenak dira hitzak. Izua oraindik ez du bazter utzi, eta herria hustera behartu zituzteneko urduritasuna iltzatuta gelditu zaio. «Ez genekien itzultzean zer aurkituko genuen». Ekainaren 19an 06:00 aldera aterarazi zituzten herritik, eta Tafallako belodromoan eman zieten aterpe, biharamunean, 21:00 aldera, etxera itzuli ahal izan zutenera arte.
«Gaizki pasatu dugu, horrelakorik ez baitzen inoiz gertatu. Jendea oraindik nahasia dago, ez gaude ongi», kontatu du Rosalete Cristina de Oliveirak. Denda bat du San Martin Unxen, eta bezeroekin bertze mintzagarik ez du izan asteon. Zer moduz diren galdetzen diote elkarri, baina jakin badakite suteak eragindako ezinegona ez dutela bazter utzi.
Astelehenean, Nafarroako Gobernuko Landa Garapen eta Ingurumen Departamentuko Nekazaritza eta Abeltzaintza Zuzendaritza Nagusiko arduradunen zain ziren San Martin Unxen. Udaleko kideekin zuten bilera. Herriko zinegotzietako bat da Damian Valencia (Navarra Suma), eta garbi erran du herritar anitzek «urte osoko lana» galdu dutela sutean.
Horren berri emateko egin zuten bilera Nafarroako Gobernuko ordezkariekin; laguntzak jaso ahal izateko tramiteak «lehenbailehen» has ditzaten galdegin du Valenciak. Espainiako Gobernuak suak kalte egindakoak «hondamendi eremu» izendatzeko konpromisoa hartu du jada, Nafarroako Gobernuko lehendakari Maria Txibitek hala eskatuta.
«Suak hartu ditu udalerriko lurren %95; garagarra jasota zegoen, baina garia ez; asegurua ez zuten nekazarientzat benetako hondamendia da gertatu dena», berretsi du Valenciak. Olibondoei eta mahastiei ere eragin die suteak, baina ez gariari bezainbertze.
Amparo Lopezen dimisioa
Herriko gazteek eta nekazariek suaren kontra egindako lana nabarmendu dute San Martin Unxeko herritarrek. Suhiltzaileak laguntzen aritu ziren, sua piztu bezain laster. Suhiltzaileek ere aitortu dute boluntarioek eta nekazariek egindako lana; nekazariek euren traktoreak baliatu zituzten, adibidez, suari bidea mozteko.
Suhiltzaileek herritarren jarrera txalotu dute; ez, ordea, Nafarroako Gobernuko Barne Departamentuko arduradunena. Alderantziz: Barne zuzendari nagusi Amparo Lopezek dimisioa eman dezala eskatu dute suhiltzaileen LABeko ordezkariek. «Egiturarik eta baliabiderik eza» salatu dute, hedabideen aurrean egindako agerraldi batean.
Baso suhiltzaileen taldeari buruzkoa da erdigunean jarri duten arazoetako bat. Nafarroako Gobernuak 150 kontratatu ditu urriaren 4ra bitarteko udako kanpainarako. Azken urteotako kopuru bera da, eta, suhiltzaileen arabera, «ez da nahikoa». Kopurua ez da arazo bakarra. LABeko ordezkariek uste dute baso suhiltzaileek «urte osoan» egin beharko luketela lan, eta talde berezi bat osatu, gainera. «Erreskate teknikorako eta ur erreskaterako taldeak dauden bezala, basoetako suteen talde espezialista behar dugu», erran du Urko Araiz suhiltzaileen zerbitzuko LABeko ordezkariak.
Arazoa egiturazkoa dela erantsi du Araizek; hau da, ez dela bakarrik udako kanpainak eragindako zerbait. LABek salatu du berdin diola alerta egoera zero mailakoa (leunena) edo laugarren mailakoa (larriena) izan —ekainaren 18ko sute nagusiak piztu zirenean, Nafarroan ez zen suaren inguruko inolako alertarik piztuta—, «beti berberak» baitira Nafarroako Suhiltzaileen Zerbitzuak eskura dituen langileak eta baliabide materialak. «Larrialdi egoera bat aktibatu ala ez, guardiako suhiltzaileen kopurua gutxieneko zerbitzuena da», salatu du. Zenbait parketan, ondorioz, hiru suhiltzaile bertzerik ez dira egoten. «Gehiago behar ditugu».
Suhiltzaileek baliabideak eskatu dituzte, bertzeak bertze, prebentzioaren arloan eragin ahal izateko. Prebentzio lan hori behar dela nabarmendu dute LABeko ordezkariek. Nafarroako Baso Suteen inguruko plana (Infona) 1999. urtekoa dela ohartarazi du Urko Araizek, eta «funtsezkotzat» jo du plan hori egokitzea.
Klima aldaketako garaia
Planak egokitzea «are garrantzitsuagoa» da egungo klima aldaketako garaian; horixe erran dute suhiltzaileek, eta bat egin du Greenpeaceko Hego Euskal Herriko koordinatzaile Lorea Floresek ere: «Tamalez, oraingoaren gisako gero eta sute gehiago izanen dugu. Ez bakarrik suteak; uholdeek ere gogor jo dute Nafarroa azken urtean, eta hori ere bada egungo klima krisiaren ondorio», erran du.
Prebentzioak eta plangintzak duten garrantzia nabarmendu du Lorea Floresek. «Arriskuak eta arrisku eremuak identifikatu behar dira, eta horietan eragin». Hori egin ahal izateko «tresna eraginkorrak» behar direla erantsi du. «Nafarroako Klima Aldaketako eta Energia Trantsiziorako Legeak, adibidez, asmo on asko ditu, baina zehaztapen gutxi: garatzeke dauden planak jasotzen ditu. Horretarako, denbora behar da, eta horixe falta dugu, hain zuzen: denbora», azaldu du Greenpeaceko kideak.
Prebentzioaren alde egin dute Nafarroako basozainek ere. «Suhiltzaileek erraten duten bezala, neguan hasten da udako sute handiak itzaltzeko lana, eta horretarako baliabideak eta plangintza behar dira», berretsi du Ismael Garcia basozainak. Min egin die zaindu behar duten hori kiskalita ikusteak. San Martin Unxeko eta suak hartutako gainerako herrietako biztanleentzat ere gogorra izan da. Suteek errauts arteko herri bilakatu dituzte.
Ikusi gehiago: Hamaika animalia hil agertu dira errautsen artean |
2022-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/215386/ezpaten-irrintzi-ozena.htm | Bizigiro | Ezpaten irrintzi ozena | Ezpata dantza dantzatuko dute gaur, Santa Isabel egunez, Zumarragako Irrintzi dantza taldeko kideek. Ohi bezala, hamabi dantzari dantzatuko dira Antioko ermitan, Ama Birjinaren ohoretan | Ezpaten irrintzi ozena. Ezpata dantza dantzatuko dute gaur, Santa Isabel egunez, Zumarragako Irrintzi dantza taldeko kideek. Ohi bezala, hamabi dantzari dantzatuko dira Antioko ermitan, Ama Birjinaren ohoretan | Prest dira ezpatak Zumarragan (Gipuzkoa), eta, prest, beraz, Irrintzi dantza taldeko dantzariak. Gaur haiek izango dira protagonista; gaurkoa baitute, hain zuzen ere, Santa Isabel eguna, ezpata dantza dantzatzeko eguna. «Egun berezi bat da gure dantza taldearentzat, eta baita herriarentzat berarentzat ere». Hala azaldu du Sara Bidartek, Irrintzi dantza taldeko kideak.
Urteroko legez, dantzariak Antioko ermitara abiatuko dira gaur goizean goiz, oinez. Meza nagusia baino lehen, ermita barruan dantzatuko dira Ama Birjinaren ohoretan. Eta, mezaren ondoren, berriz, kanpoaldean. Herritarrak izango dituzte han zain. Bidartek adierazi du taldean urduritasuna eta irrika izaten direla nagusi gaurko egunez. Taldekide guztiek ez dute, ordea, urduritasun hori urtero bizitzeko aukera, hamabi irteten baitira soilik dantzara: «Batez ere, hamabi dantzarientzat izaten da egun berezia».
Lau dantzarik egiten dute kapitainarena. Eta, aurten, Maddi Barrenak, Lide Mendiarazek, Miren Hernandezek eta Irati Etxeberriak hartuko dute kapitainaren rola. Galtza gorriak eramango dituzte soinean, eta horrek bereiziko ditu, besteak beste, lau kapitainak eta gainontzeko dantzariak. «Errespetua ematen du elizan dantzatzeak», jakinarazi du Bidartek.
Ermitaren barnealdean. Meza nagusia baino lehen, Ama Birjinaren omenez, elizan egiten dute dantza. Asier zaldua / Goierriko Hitza
Kapitainen dantzak irauten duen bitartean, galtza zuriz jantzitako zortzi dantzarik egingo dute kapitainen atzeko «soka». Aurten, Paula Urteagak, Iñaki Urteagak, Elena Urteagak, Josune Martinek, Nahia Alustizak, Nekane Martinek, Mikel Antiak eta Naroa Gonzalezek osatuko dute zortzikote hori.
Urduritasunak urduritasun, prest daude dantzariak gaurko egunerako. Izan ere, Bidartek azaldu du maiatz hasiera aldera hasi zirela, ohi bezala, entseguekin. «Kapitainarena egitea beti da berezia, eta hori bizitzeko entsegu guztiak ere bereziak izaten dira». Gaineratu du lehen aldiz kapitain izateak ematen diela berebiziko intentsitatea entseguei. 2018an izan zen Bidarte lehendabizikoz ezpata dantzako kapitain, eta hark behintzat hala bizi izan zuela nabarmendu du.
"Kapitainarena egitea beti da berezia, eta hori bizitzeko entsegu guztiak ere bereziak izaten dira"
Sara Bidarte. Irrintzi dantza taldeko kidea
Bidarteren hitzetan, urtero aldatzen dira Santa Isabel egunean dantzatzen diren dantzariak. Azaldu du urte osoan taldean izandako arduraren arabera izan ohi dela hori, eta, nolabait, «merezimendu» gisa ematen zaiela dantzariei dantzatzeko aukera. «Saiatzen gara gure artean aldatzen, dantzari berriak ere dantzatu daitezen».
Orain dela zazpi urtera arte, ordea, taldeko kide guztiek ez zuten eskubiderik dantzan parte hartzeko. Izan ere, 2015. urtera arte gizonezkoek soilik egiten zuten Zumarragako ezpata dantza. Geroztik, baina, taldeko emakumeak ere badira protagonista urtero. Ondo gogoan du 2015eko uztailaren 2 hura Bidartek. Ikusleen artean zegoen orduan: «Antion bertan izan nintzen ni. Egia da banuela urduritasun puntu bat Hondarribian eta Irunen gertatzen ari zena gertatu zitekeelako beldurrez. Baina, beste alde batetik, berezia izan zen». Hari horretatik tiraka, ordea, azpimarratu nahi izan du, egun jakin horri garrantzia kendu gabe, herriko emakumeak ere, gizonen gisan, «badirela nor» ezpata dantzan parte hartzeko.
Kapitaina. Lau kapitain dira. Argazkian, Sara Bidarte, Irrintzi dantza taldeko kidea. Ariane Vierbücher / Goierriko hitza
Jantzietako galtzak aldatu zituzten emakumeak batu ziren urtean; mutilentzat zein neskentzat egokiak zirenak hautatu zituzten. Dantzan.eus atariaren arabera, Juan Antonio Urbeltzengana jo zuten orduan aholku eske, eta Ikerfolk elkartearen laguntza eduki zuten jantziak egokitzeko orduan. Hain justu ere, elkarteko Ane Albisuk egin zituen jantzi horien guztien egokitzapenak, eta horiexek darabiltzate ordutik.
Intsektuen aurkako konjuru
Hala ere, folklore ikuskizun bat baino gehiago da Zumarragako ezpata dantza: zenbait kontakizun historiko ere badaude haren inguruan, Oier Araolaza dantza adituak jakinarazi duenez. Dantzan.eus webguneak baieztatzen du hori. Izan ere, Zumarragako ezpata dantzaren gaineko zenbait bitxikeria jasotzen dira hartan. Araolazak egin du istorio horietako baten argazkia: «Abarketak jantzita hil zen Zumarragako dantza maisu baten istorioa, esaterako». Dantza.eus atariaren arabera, Antioko ezpata dantzako desafioan gertatu zitzaion hori Jose Antonio Olano dantza maisuari, bere talde ordiziarrarekin dantzatzera joan zenean, 1882an, gaurko egunez: «Gazteagoa zen dantzari baten aurrean ondoezak eman, eta, handik gutxira hil omen zen». Ikasle bat zuen aurrez aurre, Francisco Olaran, eta haren aurkako desafioan gertatu zen hori.
Juan Alzolaren istorioa ere ekarri du gogora Araolazak: dantza behar bezala ez zekielako, gidari lanetan zebilen Bartolome Ibargurenek dantzatik kanporatu zuen. Eta Alzolak, suminduta, ezpata sartu omen zion Ibargureni.
Ezpata dantza 1932. urtean. Argazkian, Mariano Gabilondo dantzaria. Pascual Marin / Kutxateka
Ezpata dantzari buruz gaur egunera iritsi diren bitxikerietako batzuk dira horiek. Baina haren jatorria gudarekin lotu izan da sarri; dantza militar bat irudikatuko balu bezala, alegia. Zenbait ikerketa antropologikok, ordea, gezurtatu egiten dute teoria hori. Juan Antonio Urbeltz aditua da horretan. Harena da, hain zuzen, Los bailes de espada y sus símblos (Ezpata dantzak eta horien sinboloak) ikerketa argitaratua. Hartan jaso zuenaren arabera, ezpata dantza bezalako arma dantzek ez dute inolako zerikusirik gudaldiekin edota alardeekin; ikerketak dio armak metaforak baino ez direla. Gainera, azterketa horretan zehaztu zuen intsektuen izurriteak uxatzeko erritualetan dutela jatorria ezpata dantzek. Beraz, Urbeltzen arabera, eztenak izango lirateke ezpatak, besteak beste.
Ipuina eta dokumentala
Hain zuzen ere, Urbeltzen hipotesien alde egin zuten Zumarragan orain bost urte. Izan ere, teoria horiei guztiei heldu eta ipuin bat idatzi zuen Antxiñe Mendizabal idazle eta kazetariak 2017an, Josu Marotoren ilustrazioek lagunduta: Zumarragako ezpata dantza: magia dantza. Fikzioa, herriko historia eta Urbeltzen ikerketak uztartu zituen Mendizabalek ipuinean. Finean, ezpata dantza eta haren melodia nola sortu eta garatu ziren kontatzeko alegoria bat da.
Dokumental bat ere kaleratu zuten urte berean: Zumarragako ezpata dantza: ipuinak dantzaren bidez kontatzen dituen herria. Oraindik ere ikusgai dago sarean. Irrintzi dantza taldearen eta Antxiñako Ama txistulari taldearen 50. urteurrenean eman zuten argitara dokumentala. Andoni Jaka, Jose Antonio Ansorena, Joxe Mari Telleria, Juan Antonio Urbeltz, Oier Araolaza eta Mikel Sarriegi adituek ezpata dantzaren gaineko informazioa ematen dute dokumentalean, norbere esparrutik abiatuta. Gainera, Zumarragako ezpata dantzariek eta txistulariek kontatzen dute zer sentimendu pizten dien Zumarragako ezpata dantzak.
Bihar: Herri bat dantzan (eta VI): Lesakako ezpata dantza. |
2022-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/215387/hamaika-animalia-hil-agertu-dira-errautsen-artean.htm | Hamaika animalia hil agertu dira errautsen artean | Hamaika animalia hil agertu dira errautsen artean. | Nafarroa jo duten suteek agerikoa dena baino gehiago erre dute: hamaika animalia hil agertu dira errautsen artean. Orkatzen arrastoak aurkitu dituzte, adibidez, garrek hartutako eremuetan; suak desagerrarazi du txikiagoak diren animalien gorpuen arrasto oro. Zenba daitezkeenak baino anitzez ere gehiago dira, beraz, suteen ondorioz hildako animaliak.
«Ehunka edo milaka, segur aski. Hondamendi zinegetiko bat gertatu da». Horixe erran dute Adecana Nafarroako ehiztarien elkarteko kideek. Euren ehiza barrutietan hildako animaliez ari dira; hau da, ehizatzeko erabiltzen dituzten eremuetan suak hildako animaliez.
Suteen ondorioz hil ez diren bertze animalia anitzi ere zuzenean eragin die hondamendiak, suak bizitokirik gabe utzi dituelako hamaika espezie. Nafarroako Gobernuko Ingurumen Departamentuko teknikariek hegaztiak aipatu dituzte bereziki, espezie anitzentzat umatzeko garaia delako oraingoa, eta suteen ondorioz hil ez direnek habitata galdu dutelako.
Naturan bizi diren gizakiz bertzeko animaliei ez ezik, Arguedasko Sendaviva zoologikoan itxita dituztenei ere eragin diete suteek. Zentro horretan hamabi animalia hil dira: lau orein zaunkari, sei titi tximu, usain-tximino bat eta txintxilla bat. Zoologikoa kudeatzen duen enpresak ezagutarazi du tokiz mugitzean sortutako «estresarengatik» hil direla. Sendavivan hamaika espezietako zortziehun animalia dituzte.
Txibite, Sendavivan
Suak kalte materialak ere eragin ditu Sendavivan, eta, ondorioz, itxita dago ekainaren 18tik. 2.500 pertsona zeuden egun horretan zoologikoan, sua piztu zenean, eta presaka atera behar izan zituzten. Nafarroako Gobernuko lehendakari Maria Txibite Arguedasen izan zen joan den astean, eta erran zuen Sendaviva «suteen ikur» bilakatu dela. Abuztuan ireki nahi dute, berriz ere. | ||
2022-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/215388/euskararen-aldeko-lana-egiten-dugu-egunerokoan.htm | Bizigiro | «Euskararen aldeko lana egiten dugu egunerokoan» | Senpereko Herriko Etxearekin akordioa lortu izana abiapuntu bat izanen dela uste du Maia Larrondo Ajuriagerrak. Azken urteetan Euskal Hedabideekin izandako lorpenak egonkortzea espero du. | «Euskararen aldeko lana egiten dugu egunerokoan». Senpereko Herriko Etxearekin akordioa lortu izana abiapuntu bat izanen dela uste du Maia Larrondo Ajuriagerrak. Azken urteetan Euskal Hedabideekin izandako lorpenak egonkortzea espero du. | Senpereko Herriko Etxearekin akordioa izenpetu zuten joan den astean Ipar Euskal Herriko Euskal Hedabideek. Euskal Irratiak, Kanaldude, Kazeta, Herria eta Ipar Euskal Herriko Hitza elkartzen dituen egiturak herriko etxe batekin egin duen halako lehen hitzarmena da. Maia Larrondo Ajuriagerra da Euskal Hedabideen koordinatzailea (1987, Baiona).
Nondik heldu da hitzarmena?
Euskal Hedabideen elkarlana publizitate instituzionalari begira sortu zen, ohartu baitziren instituzioek ez zutela publizitaterik hartzen haien hedabideetan; elkarrekin lantzea erabaki zuten. Gero, beste ardatz batzuetara bideratu da elkarlana. Ni iritsi nintzelarik, instituzio nagusiengana jo genuen: eskualdera, departamendura eta Euskal Elkargora. 2020ko bozetatik, herriko etxeekin hitzorduak hartzen hasi gara; Senpererekin izenpetu dugu akordioa.
Zer erran nahi du, zehazki?
Senpereko kultur zerbitzuarekin ari gara lanean. Urte bukaera aitzin iraganen diren hiru ekitaldi nagusi hautatu ditugu, publizitatea egiteko. Larreko gelan antolatzen duten programazioari ikusgaitasuna emateko parada da. Elkarrekin diseinatzen ditugu kanpainak, eta gure bost hedabideetan hedatzen ditugu, euskarri ezberdinetan. Partaidetza urrunago doa: besteak beste, Herria eta Hitza astekarien bina harpidetza eskaini dizkiegu, herriko etxerako eta mediatekarako.
Zer helburu du hitzarmenak?
Lehen eredu bat da, engaiatu den lehen herriko etxea baita Senperekoa. Euskarazko hedabideak sostengatzea da helburua, baina erakutsi nahi dugu frantsesezko hedabideak ez direla bakarrak. Euskararen sostengua ere bada: herritarrak euskaraz informatuz euskararen aldeko lana egiten dugu egunerokoan.
Zabaltzea espero duzue?
Hamabost-hogei bat herriko etxerekin bildu gara: denetan harrera ona izan dugu, interesa erakutsi dute. Baina ez dugu epe ertaineko partaidetzarik. Xedea litzateke gehiago engaiatzea: ez da bakarrik euskarari eta hedabideei ematen dieten laguntza bat, beste gisan komunikatzeko aukera bat ere bada. Euskal hedabideek publiko zabala dute, eta abantaila ere bada haientzat.
Nola garatu dituzue harremanak?
Instituzioekin, aski politikoa izan da. Hautetsiekin bilkurak izan genituen, eta erabaki politiko bat hartu dute: euskaraz komunikatzea. Ez zen emana. Horrez gain, konbentzitu behar izan ditugu gure eskaintza teknikoa ona dela, jendea ukitzeko balio duela. Lan luzea izan da; pixkanaka, lortu dugu. Orain plantan dira, baina, badakigu zerbitzuetan aldaketarik txikiena gertatzen bada gelditze bat izan daitekeela, eta beste pertsona batekin berriz hasi beharko dugula; ez da sekula irabazia.
Enpresekin eta elkarteekin ere ari zara.
Elkarteek aski fite ulertzen dute interesa. Gainera, prezio berezia dute. Enpresekin, lan gehiago eskatzen du: batzuk biziki urrunetik heldu dira, eta esplikatu behar zaie; egiten dituzten inbertsioen onurak erakusteko eskatzen dute.
Zer jarrera dute?
Enpresen arabera aldatzen da, baina batzuek ez dute hedabide bakar bat ere ezagutzen. Eta batzuek badute mesfidantza eta mespretxua euskarari dagokionez. Hori aski zaila da. Lan handia dugu egiteko horri buruz: ez gara bakartuak, hor gaude, parte hartzen dugu hemengo bizian… Bai, bada lan.
Zein dira erronkak luze gabe eta luzera begira?
Hego Euskal Herrira iritsi nahiko genuke. Baditugu bezeroak interesatuak direnak, Ipar Euskal Herrian komunikatzen dutenak, baina garatu nahiko genuke. Eusko Jaurlaritza, herrialdeetako foru aldundiak… Jaurlaritzako Turismo Sailak hedabide frantsesetan komunikatzen du; gure hedabideetan ere leku osoa izan lezake. Joan den astean Eusko Legebiltzarrean izan ginen, Gasteizen, Euskara, Kultura eta Kirol Batzordeak gomitaturik, gure jarduna aurkeztera. Ez ginen publizitateaz bakarrik aritu, kazetaritzako formakuntza arloa eta audientzia neurtzeko tresnak ere aipatu genituen. Galdera interesgarriak egin zizkiguten ikusteko elkarrekin nola aitzinatu gaitezkeen.
Audientziak eta formakuntza aipatu dituzu. Horretaz ere arduratzen zara.
Euskarazko kazetaritzan, badugu eskas bat. EEPrekin elkarlanean, formakuntza bat irekiko da Baionako unibertsitatean. Baina uste dut orokorragoa dela: euskarazko lanpostuetarako ez da jenderik atzematen. Hori arazo bat da. Gasteizko bilkuran ere aipatu genuen. Neurketari dagokionez, Hekimen elkarteko kide gara. Behategiak egiten ditu inkestak, eta proiektu bat aurkeztu dute berriki: esperimentazio bat zortzi hedabiderekin, webguneen audientziaren inguruan. Neurketa sistema aldatuko da, eta, horren barnean, sistema bateratu bat sortu nahiko lukete euskarazko hedabideen audientziak neurtzeko.
Euskal Hedabideek mintegia antolatzen duzue urtean behin.
Urte osoan elkarrekin lan egiteaz gain, urtean behin Euskal Hedabide guziak biltzen entseatzen gara. Elkar hobeki ezagutzeaz gain, gogoeta egitera entseatzen gara, euskarazko hedabideen proiektuak zer izan daitezkeen. Aurtengoa, adibidez, formakuntza saio gisara ere baliatu dugu, prentsaren independentziari buruz. Hedabideen digitalizazioa ere aipatu genuen, ikusi baitugu azkartze bat izan dela pandemiaren ondorioz. Azkenik, Ipar Euskal Herriko hedabideen kartografia ere egin genuen: Sud Ouest-ek TVPI telebista katea erosi du: zer erran nahi du horrek? Sud Ouest eta France Bleu irratia elkarrekin joanen dira, azkarrago izanen dira. Zer da gure lekua haien parean? Zer egiten ahal dugu elkarrekin? Helburua da gure egunerokotik ateratzen entseatzea, ikusteko zer pasatzen den gure inguruan, eta epe ertain eta luzerako erronkak aztertzea eta proiektuak plantan ematea. |
2022-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/215389/emakume-bat-eta-haren-semea-etxegabetu-ditu-ertzaintzak-galdakaon.htm | Gizartea | Emakume bat eta haren semea etxegabetu ditu Ertzaintzak Galdakaon | Familiak ez zuen zorrik ez bankuarekin eta ez beste inorekin, eta ez du bizitzeko beste etxerik. Bizilagun horien etxegabetzea gelditzen saiatu dira, baina ez dute lortu. | Emakume bat eta haren semea etxegabetu ditu Ertzaintzak Galdakaon. Familiak ez zuen zorrik ez bankuarekin eta ez beste inorekin, eta ez du bizitzeko beste etxerik. Bizilagun horien etxegabetzea gelditzen saiatu dira, baina ez dute lortu. | Gaur goizean Ertzaintzak Edurne eta haren seme Xabi etxegabetu ditu, Galdakaon (Bizkaia). Familiak adierazi duenaren arabera, ez zuten zorrik bankuarekin, ezta beste inorekin ere, eta, gainera, ez dute bizitzeko beste etxerik. Hala ere, Ertzaintza familia etxegabetzera joan da, baina etxeko atariaren aurrean hainbat bizilagun aurkitu ditu eserita, poliziei atera iristea eragozteko.
Binke tokiko hedabideak Edurnerekin hitz egin zuen atzo, eta etxegabetzearen arrazoiak azaldu zituen. Etxea Edurneren senar ohiaren izenean dago, eta, semeak 18 urte bete berri dituenez, etxetik ateratzera derrigortu ditu senar ohiak. Legearen arabera, etxearen jabea derrigortuta dago etxebizitza semearentzat mantentzera, nahiz eta gurasoak bananduta egon. Semeak, baina, 18 urte egin ditu, eta, adinez nagusia denez, familia etxetik botatzeko aukera du jabeak. «Semea etxean geratzeko saiakerak egin ditudan arren, etxetik botako gaituzte», adierazi zion atzo Edurnek Binke-ri. |
2022-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/215390/botereak-herriaren-eskubideak-murriztu-izan-ditu-beti.htm | Gizartea | «Botereak herriaren eskubideak murriztu izan ditu, beti» | Enkarterriko toponimiaren arrastoan, askotariko istorioekin egin du topo Bañalesek, eta liburu digital batean bildu ditu. Euskararen inguruan agiri gutxi daude, baina «garrantzitsuak» dira, historialariaren iritziz. | «Botereak herriaren eskubideak murriztu izan ditu, beti». Enkarterriko toponimiaren arrastoan, askotariko istorioekin egin du topo Bañalesek, eta liburu digital batean bildu ditu. Euskararen inguruan agiri gutxi daude, baina «garrantzitsuak» dira, historialariaren iritziz. | Ia hirurehun dokumentu ez dira txatalak baino Enkarterriko historia ezagutzeko, Goio Bañales historialariaren iritziz (Barakaldo, 1955). Eta, hala ere, baliagarriak izan zaizkio, besteak beste, uste batzuk argitzeko. Enkarterriko Museoaren laguntzarekin, agiriok liburu mardul batean bildu ditu: Encartaciones. Documentos para su historia (1297-1821) (Enkarterriko historiako dokumentuak). Edizio digitala da, eta doan kontsulta daiteke museoaren webgunean.
Zein da lanaren abiapuntua?
Duela igual 30 urte edo gehiago hasi nintzen Enkarterriko toponimia ikertzen. Antzinako auziak, paperak eta abar ikertzen dituzu, baina ez dira bakarrik toponimoak ateratzen, kontakizunak ere bai.
Adibidez, zein?
Adibidez, XV. mendean, Galdamesko notario bat euskalduna zen. Askotan pentsatzen da Enkarterrin euskara ez dela hitz egin duela mende askotatik, baina ez da horrela.
Aurreko liburu baten jarraipena da oraingoa, ezta?
Bai. Duela bi urte irten zen aurrekoa. Belaskotarren dokumentazioa zen. Kantabriari [Espainia] zegokiona atera zuten, baina Bizkaiari zegokiona falta zen. Valladolideko [Espainia] artxibora eskatu nituen dokumentuak, gaur hor dutelako dena; gure historia ulertzeko Valladolidera jo behar dugu. Dokumentazioa transkribatu ondoren, konturatu nintzen herren geratzen zela; belaskotarren historia ez ezik, aiararrena ere interesgarria izango zela. Biak behar dira Enkarterrin gertatu zena ulertzeko. Kuriosoa da orain arte kontatutakoak eta aurkitzen dituzunak ez dutela zerikusirik.
Adibideren bat?
Adibidez, hizkuntzaz uste izandakoa. Barakaldo aldean, euskaraz hitz egiten zen nabarmen. XIX. mendearen aurretik, argi dago hala gertatzen zela. Zenbait dokumentutan Portugaleteko euskara itzultzailea aipatzen da, XVI. eta XVII. mendeetan.
Euskarari dagokionez, mamia badago, edo presentzia anekdotikoa da?
Guztiz anekdotikoa da, baina nik uste dut oso garrantzitsua dela. Eta zeozer esan nahi du. Dokumentu askotan izengoiti euskaldunak agertzen dira: Zalduna eta horrelakoak. Barakaldon asko daude, eta XVI. mendean ja. Baina bilduma honetan, alde horretatik ez dago gauza handirik. Eta nik uste dut muga handi bat dagoela Zallako eta Galdamesko bi aldeen artean, aspalditik, igual XII. mendetik. Daukagun dokumentazioarekin ezin da esan, susma daiteke, eta hipotesi bat egin.
Baina toponimiak ematen du gakorik.
Esate baterako, Trapagako toponimia euskalduna itzela da, baita Sestaokoa ere. Portugaletekoa ez da oso handia. Barakaldokoa eta Gordexolakoa harrigarria da. Zallakoa, erdia erromantzea da, eta beste erdia, euskalduna. Segun zein mendetan: gaur egungo toponimian agertzen dira El pino, Solar…, baina hori ez da beti horrela izan. Ez, behintzat, toponimia historikoaren arabera.
Oraingo liburuko dokumentuak aukeratzean, zer irizpide erabili duzu?
Ildo batzuk aukeratu ditut. Bata zen, bereziki, jendea. Gehien gustatzen zaidana da jakitea istripu baten aurrean jendeak zer egiten duen. Horregatik, zazpi-zortzi dokumentu edo gehiago uholdeen ingurukoak dira. Interesatzen zait jakitea horren jende gutxi nola konpontzen zen ezbeharretan. Batzuek dorretxeak errekaren alboan zituzten, adibidez. Edo bat-batean geratzen zara biderik gabe, zure galtzada galdu egin da, zubirik gabe zaude, eta eskatzen dizute konpontzeko, produktuak atera ahal izateko. Hori herriko jendeak egin behar du, eta laguntzarik gabe.
Beste ildoren batetik jo duzu?
Beste gauza interesgarri bat da boterearen aurrean nola portatzen zen jendea, zer egiten zuten. Zeren historian beti gertatu da gauza bera: botereak herrien eskubideak murrizten ditu, beti. Pentsatzen duzu eskubide batzuk dauzkazula, eta eskubide horiek zapaldu nahi dituztenean, babestuak izango direla. Ez, boterearen kontra ez dago ezer egiterik.
Halako kasuak ere ageri dira agirietan, hortaz.
Adibide argi bat: Errege-Erregina Katolikoek itsas armada bat prestatu nahi zuten, eta Bizkaiari zerga bat ezarri zioten armada hori pagatzeko. Bizkaiak ordainduko zuela esan zuen, baina Enkarterrikoek ezetz esan zuten, euren eskubideen kontra zihoalako. Eta Abandoko bat, Basurto abizenekoa, Enkarterrira joan zen, eta 150 idi lapurtu zituen, armada ordaintzeko. Enkarterriko 5.000 bizilagun joan ziren kexatzera, baina ez zuten ezer lortu. Hasieran, badirudi zuk erabakitzen dituzula zure bizitza eta zure foruak. Baina gaur hau kentzen dizute, bihar beste hori… Eta, azkenik, ia-ia eskerrak ematen dituzu geratzen zaizun zatitxo horrengatik.
Foruak aipatu dituzu. Horiek ere agertzen dira dokumentuetan?
Errege-Erregina Katolikoen garaian, foruak idatzi zirenean, ematen zuen ondo mugatuta zeudela errege-erreginen eta besteen eskubideak. Baina konturatzen zara errege-erreginen boterea ez zela ahultzen, baina herriena bai. Beti dago aitzakiaren bat: agintea Austriengandik Borboiengana igaro zen, eta erabiltzen zen egoera orokortzeko eta foru batzuk kentzeko; Gerra Karlistak izan dira, eta, ondorioz, esaten zuten denek berdinak izan behar zutela, eta hor ere kendu zituzten eskubideak.
Dokumentu gehienak XV. mendekoak dira. Zergatik?
XVI. mendekoen kopuru handia ere badago. Gauza batzuk ulertzeko, adibidez Lutxanako dorrearekin zer gertatu zen, XIX. mendeko dokumentu bat gehitu dut, mende horretako bakarra. Baina oso inportantea da adierazteko dorrea erortzeko zorian zegoela. Hasieran, aiararrena zen, gero belaskotarrena; horiek mantendu egin zuten, karlista gerrateetan forte edo gaztelu moduan erabili zuten, eta gero bota egin zuten. Baserri bat egin zuten han, eta hori ere desagertu zen.
Egon da arrazoirik gehienak XV. eta XVI. mendeetakoak aukeratzeko?
Zaharrenak dira. Zaharrenetara jotzen baduzu, zutabe bat daukazu jarraitzeko. Baina, era berean, hemengoa ezagutzeko kanpora jo behar duzu, eta garestia da hilabetez Valladoliden egotea ikertzen. Hango dokumentuen fotokopiak eskatu, eta horiekin egiten da lan. Beraz, ezin dira gai guztiak landu. Gainera, XV. mendeko dokumentazioa transkribatzea ez da erraza, letragatik, baina agiriak ez dira oso luzeak: orri bat eta lau artean dituzte. XVI. mendekoak, ordea, hogei orrikoak dira, beharbada. Ezin dituzu hogei orri transkribatu, gero beste hogei… Horien laburpena egin dut. |
2022-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/215391/saldu-nahiari-eta-erosi-ezinari-irtenbidea-aurkitu-nahian.htm | Gizartea | Saldu nahiari eta erosi ezinari irtenbidea aurkitu nahian | Jaureguizar enpresak saldu egin nahi ditu Errenterian alokairu sozialean dituen berrogei etxeak. Maizterrek diote merkatu libreko etxeen alokairua ere ezin dutela ordaindu. | Saldu nahiari eta erosi ezinari irtenbidea aurkitu nahian. Jaureguizar enpresak saldu egin nahi ditu Errenterian alokairu sozialean dituen berrogei etxeak. Maizterrek diote merkatu libreko etxeen alokairua ere ezin dutela ordaindu. | Errenteriako Arramendi pasealekuan alokairu babestuan bizi dira berrogei familia. Jaureguizar enpresarenak dira etxe horiek, eta hamabost urtez erregimen horri eusteko konpromisoa hartu zuen Eusko Jaurlaritzarekin. Amaitu da epea, eta enpresak saldu egin nahi ditu etxeak; alokairuan bizi diren familiei eskaini dizkie, babestutako prezioan —168.000 euro inguru handienak eta 148.000 euro inguru bi gelakoak—; batzuk prest daude, baina beste askok, egoeragatik, ez dute hipoteka bat lortzeko aukerarik.
Bizilagunen kezka ulertzen duela dio enpresak, baina saldu egin nahi ditu etxeak, eta, haren esanetan, administrazio publikoei dagokie alokairu sozialei lotutako irtenbideak aurkitzea. Hain zuzen ere, Eusko Jaurlaritzari eta Errenteriako Udalari ere eskaini dizkie etxeak, baina haiek ere uko egin diote erosteari. Hala ere, Aizpea Otaegi Errenteriako alkateak esan du negoziatzen jarraitzen dutela eta mahai gainean badagoela proposamen bat.
Gipuzkoan herri gehiagotan ere badaude antzeko etxeak; hau da, lurra eta eraikina enpresa pribatuenak izan arren administrazioarekin hitzarmen bat egin ostean alokairu sozialera bideratutakoak: besteak beste, Mutrikun, Irunen eta Donostian.
ETXEETAKO BIZILAGUNAK Kezkatuta
Jaureguizarren etxeetan bizi diren bizilagunetako hiru dira Toñi Minguez, Marian Pedrosa eta Soraya Etxeberria: lehen biek hamabost urte daramatzate etxe horietan alokairuan, eta Etxeberriak, zortzi. Etxebideren zerrendetatik sartu ziren. Bat datoz hirurak: ez dute etxea erosteko aukerarik, eta, handik alde egin behar izanez gero, merkatuko ohiko prezioetan dagoen alokairu bat ordaintzeko aukerarik ere ez.
59 urte ditu Minguezek, eta 63 haren senarrak. «Etorri ginenean, orain baino askoz hobeto geunden: senarrak lan egiten zuen, nik ere bai…». Oraindik ere lanean ari da Minguez, garbiketan, nahiz eta orain bajan dagoen. Azken hamabi urteetan soldata izoztuta daukala dio. Senarrak, berriz, tumore txar bat du, eta, zenbait ebakuntza egin ostean, osasunez pattal dabil. Esan du adin eta egoera horrekin ezin dutela hipotekarik eskatu. «632 euro ordaintzen ditugu alokairuan. 800 eurotik gora ere ordaindu izan ditugu; gastuak kontuan hartuta, mila euro inguru».
Alokairuan daramatzaten urte guztiak kontuan hartuta, 100.000 eurotik ondo gora ordaindu dituztela kalkulatu du. «Eta guk ordaindu behar izan ditugu etxepeko gastuak, ondasun higiezinen gaineko zerga [OHZ], sukaldea ez beste guztia guk jarritakoa da, etxeak oso egoera onean mantendu ditugu…».
Horregatik guztiagatik, enpresaren jarrera benetan mingarria iruditzen zaio: «Nire kontratua maiatzaren 18an amaitu zen, eta 30erako alde egin behar nuela esan zidaten. Hamabost urte hauetan inoiz ez diogu utzi ordaintzeari». Minguezen esanetan, Jaureguizarrek esaten die etxe asko daudela merkatuan. «Bada, ni nekatu naiz begiratzeaz. 800-900 euro azpitik ez dago ezer Errenterian, eta jan ere egin behar dugu». Bi burofax jaso ditu, eta telefonoz ere deitu diote. «Mehatxu egin zidaten, eta esan zidaten pozik egon behar nuela ez zidatelako etxetik joanarazteko agindurik eta ertzainik bidali».
Baina uste du litekeena dela egun hori gertu egotea. «Etsigarria da, ez baitakigu bihar zer gertatuko den. Inoiz ez nuen pentsatuko egoera honetan egongo nintzenik. Gainera, enpresak irabaziak ditu, eta etxe hauek praktikoki guk ordaindu ditugu alokairuan egon garen urteetan».
«Bihozkada onik» ez duela esan du Pedrosak ere. 58 urte ditu, eta bakarrik bizi da. Adin horrekin hipoteka bat lortzea oso zaila dela dio. «Etxe honetan sartu nintzenetik, nire egoera ez da asko aldatu: orduan, merkatua zegoen bezala egonda, ezin nuen mailegu bat lortu, eta orain ere ez». Esan du enpresak ez diela inoiz jakinarazi zertarako asmoa zuen hamabost urteak pasatutakoan.
Gaur egun, 350 euro inguru ordaintzen du alokairua, eta urte amaieran beste 300 euro inguru OHZ. «600 eurotik gora ordaintzen ere aritu naiz, behar baino askoz gehiago, nire nominaren portzentaia kontuan hartuta». Esan du enpresak bestelako portaera okerrak ere izan dituela bizilagunekin. «Bizpahiru urtean, aseguruaren kontingentea ere ordaindu behar izan genuen, nahiz eta hori ez dagokien maizterrei».
Telefonoz deitu ziotenean, orain pare bat aste, aipatu zioten uztailean utzi behar duela etxea. Esan du etxe horretatik alde egin behar izanez gero ez dakiela zer egingo duen. «Urte hauetan hemen egon garenez, alokairu sozialeko etxeen eskaeran ere antzinatasuna galtzen dugu, eta Etxebideko zerrendan azkenak izango gara. Beltz ikusten dut kontua, baina ez nago amore emateko prest».
Etxeberriak, berriz, lau seme-alaba adingabe ditu, eta haren senarrak ezintasun bat du. «Esan ziguten hamabost urteak pasatzen zirenean Eusko Jaurlaritzak familia bakoitzaren egoera begiratuko zuela». Ekainaren 18an amaitu zitzaien kontratua, eta alokairua ordaintzen jarraituko dutela dio. «Ez ordaintzeagatik bidaltzea, tira, baina gure kasuan bidaliko gaituzte ezin dugulako etxea erosi». Etxeberriaren esanetan, ezin dute beste etxe batean 800-900 euro inguruko alokairurik ordaindu, eta hipotekarik ere ez liekete emango bankuek. Oso kezkatuta daudela dio. «Senarra gaixo, lau ume, nora joan behar dugu?».
JAUREGUIZAR ENPRESA Konpromisoak «beteta»
Bizilagunen kezkarekin «guztiz bat» datozela esan dute Jaureguizarreko arduradunek. «Guretzat, beste ezeren gainetik, bereziki sentibera den gai humano eta sozial bat da hau, eta duela hilabete batzuetatik ari gara horri erantzun nahian, ahal dugun neurrian». Alabaina, haien ustez, etxebizitza politiken arduradun diren heinean, administrazio publikoei dagokie alokairu sozialeko arazoei «irtenbide errealista bat» aurkitzea.
Testuinguruari lotuta, Jaureguizarrekoen esanetan, kontuan hartzekoa da 2002an, enpresak Errenteriako lurrak erosi zituenean, etxebizitzen babes ofizialeko kalifikazioa aldi batekoa zela. «Hilabete bakar batzuk geroago, kalifikazio hori behin betiko bihurtu zuten, eta horrek eragina izan zuen konpainiak zituen inbertsioaren itzulkin aurreikuspenetan». Hala ere, hasierako konpromisoa «zorrotz» bete, eta nabarmendu dute hamabost urtez babestutako alokairuan izan dituztela etxeak. «Epe hori pasatuta, bizilagunen kezka erabat partekatuz, ekimen pribatutik bideragarri ikusten ditugun aukera bakarrak proposatu ditugu».
Azaldu dute, besteak beste, Errenteriako Udalari eta Eusko Jaurlaritzari eskaini dietela etxeak erosteko aukera, haiek babestutako alokairuekin jarraitu ahal izateko, eta, era berean, alokairu sozialera bideratutako titulartasun publikoko etxebizitzen parkea handitzeko aukera emateko. «Gu irtenbide errealista batera irekita gaude; ondo baino hobeto ulertzen ditugu bizilagunen egonezina eta urduritasuna, baina administrazio publikoek aurkitu behar dute irtenbidea».
Etxebizitza Sailak iazko abenduan emandako agindu baten arabera —6319 agindua—, Jaureguizarrek etxebizitza bakoitzeko 15.000 euroko laguntza jasotzeko aukera du, trukean beste hamar urtez mantenduz gero alokairu sozialak. Irtenbide egokitzat ikusten dute hori bizilagunek; ez, ordea, enpresak. «15.000 euroko laguntza horiek oso urrun daude administrazioei dagokien erantzukizuna gure gain hartzeak ekarriko ligukeen ahalegin ekonomikoa konpentsatzetik».
Irtenbidea zein izan daitekeen galdetuta, familia askoren egoera ekonomikoa kontuan hartuta, enpresako ordezkariek diote «alokairu sozialaren esparruan» aurkitu behar dela. «Alokairu mota hori administrazio publikoei soilik dagokie, eta ekinbide pribatuaren irismenetik eta aukeretatik kanpo dago».
ERRENTERIAKO UDALA «Laguntzeko prest»
Maiatzean bildu ziren azkenengo aldiz Jaureguizarreko, Jaurlaritzako Etxebizitza Saileko eta Errenteriako Udaleko ordezkariak. «Etxebizitza politika Jaurlaritzari dagokio; guk ezin ditugu etxe horiek erosi. Hitzarmena ere Jaureguizarrek eta Etxebizitza Sailak egindakoa da, baina Errenteriako Udala konponbidearen parte izango da, eta hartu beharreko neurriak hartuko ditu», esan du Aizpea Otaegi alkateak.
Udalak ez du gaizki ikusten orain alokairuan bizi diren eta erosteko ahalmena duten bizilagunek etxeak erostea: «Errespetatzen dugu enpresaren saltzeko eskubidea. Horregatik, erosteko ahalmenik edo nahirik ez dutenei laguntzeko prest gaudela planteatu dugu bileretan».
Otaegik azaldu duenez, hiru aldeak bildu izan direnean, enpresak esan izan du Jaurlaritzak abenduan alokairu soziala hamar urte luzatzearen truke onartutako 15.000 euroko laguntza ez zaiola aski, bizilagunen errenta mailak txikiak direlako. Hau da, diru sarreren proportzioan ordaintzen dute maizterrek; batez beste, 310 euro inguru. «Bileretan, Jaureguizarrek atera beharreko errentagarritasunaren muga bat ezarri dugu: %4koa; alegia, salmenta prezioaren %4 jasotzea enpresak alokairuaren bidez».
Egin dituzten kalkuluen arabera, etxe handien kasuan, hilean 560 euro izango litzateke portzentaje hori, eta 490 euro bi gelakoen kasuan. «Eusko Jaurlaritzak emandako 15.000 euroekin, Jaureguizar ez litzateke iritsiko kopuru horietara, eta gu prest gaude falta den dirua jartzeko; hau da, batez besteko 310 euroetatik falta den zati hori osatzeko». Horri esker, bizilagunek oraingo etxeetan jarraitzeko modua izango luketela nabarmendu du Otaegi alkateak, batzuek etxea erosita, eta besteek orain arte bezala, alokairuan.
Azken bileran tarte bat uztekotan geratu ziren, Jaureguizarrek etxe horien salerosketak bideratzeko. Azkenean, enpresak zenbat etxe salduko dituen jakiten dutenean eta alokairuan zenbat eta zer egoeratan dauden familiak geratuko diren jakiten dutenean kalkulatu ahal izango du Errenteriako Udalak %4ra arteko zati horiek osatzeko zer gastu egin beharko lukeen. «Bitartean, laguntza hori nola artikulatuko dugun zehazten ari gara, erreminta seguru eta eraginkor bat sortzeko, udal batek inoiz ez baitu izan halako mekanismorik». Negoziatzen jarraitzen dutenez, baikor dagoela esan du Otaegik. Bizilagunekin ere astelehenean dira biltzekoak, azalpenak emateko.
Ikusi gehiago: Rosa Garcia: «Udako oporren ostean gerta daitekeenak kezka eragiten digu» |
2022-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/215392/nerea-reparazek-eta-joseba-olagaraik-aurkeztuko-dute-entzierroen-saioa-etb1en.htm | Bizigiro | Nerea Reparazek eta Joseba Olagaraik aurkeztuko dute entzierroen saioa ETB1en | Euskarazko kateak sanferminetako entzierro guztiak emango ditu, zuzenean. | Nerea Reparazek eta Joseba Olagaraik aurkeztuko dute entzierroen saioa ETB1en. Euskarazko kateak sanferminetako entzierro guztiak emango ditu, zuzenean. | RTVErekin lortutako elkarlan hitzarmen bati esker, ETB1ek Iruñeko sanferminetako entzierroak emango ditu aurten. Entzierroa saioa goizero emango dute, uztailaren 7tik 14ra (07:45ean hasiko da emankizuna). Nerea Reparaz eta Joseba Olagarai kazetariek aurkeztuko dute programa hori. Bestalde, Leire Martinez eta Albina Stardust kazetariak kaleko jai giroa jasotzen eta herritarren iritziak biltzen arituko dira.
Uztailaren 6an, sanferminetako txupinazoa ere ETB1en ikusi ahalko da; Martxelo Sotesek eta Ilaski Serranok aurkeztuko dute, eta Egoitz Txurruka arituko da kaleko giroaren berri ematen.
Edozein herriko... gauetako saioa Iruñeko Baluarte inguruan jarritako platoan egingo dute. Suak ere emango dituzte hilaren 9an, 10ean, 12an eta 13an.
Uztailaren 7an, Baluarte jauregian bertan egingo dituzte ETBko albistegiak.
ETB1ek, bestalde, igande honetan Zer ote ziren sanferminak? dokumentala estreinatuko du, 22:15ean. Pablo Iraburu zinemagileak zuzendu du, eta lau ekoiztetxeren artean egin dute: Arena, Labrit, Calu Creative eta 601. Gaizka Arangurenek aurkezle lanak bete ditu.
TVEko entzierroetan, Iantzi
TVEn, berriz, entzierroen esatariak Julian Iantzi, Ana Prada eta Teo Lazaro izango dira. 40 urte dira Espainiako telebista publikoa sanferminak ematen hasi zenetik. Lazaro urte luzez aritu da entzierroetan korrikalari, eta entzierroen analisia egingo du La1 kateko emankizunean. Entzierroen ibilbidean, TVEk 32 kamera izango ditu jarriak. Ehun langile arituko dira sanferminen berri ematen TVErentzat. |
2022-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/215393/udako-oporren-ostean-gerta-daitekeenak-kezka-eragiten-digu.htm | «Udako oporren ostean gerta daitekeenak kezka eragiten digu» | «Udako oporren ostean gerta daitekeenak kezka eragiten digu». | Zaurgarriak direla egiaztatzen duten familiek bost urteko hipoteka gabealdia eskatzeko aukera izaten dute. Horrek eta beste neurri batzuek hipotekari lotutako etxegabetzeak murrizten lagundu dutela esan du Rosa Garcia Gipuzkoako Kaleratzeak Stop plataformako bozeramaileak (Madril, 1948), nahiz eta joera aldaketa baterako arriskua ikusten duen. Alokairuan dauden familia zaurgarriak ere babestuta daude urtea amaitu arte. Handik aurrera, ordea, familia asko kalean geratzeko arriskua dagoela dio.
2008ko krisia zela-eta asko hitz egin zen etxegabetzeei buruz. Alabaina, ez dira iraganeko zerbait, ezta?
Ez dira, ez, eta zergatik? Etxebizitza eskubidearekin espekulatu egiten delako. Etxegabetzeen aurkako plataformek egindako lanari eta lege aldaketei esker, hipotekak ez ordaintzeagatik egiten diren etxegabetzeak izoztuta daude, eta orain alokairukoak dira etxegabetzeen %65. Gipuzkoan, pandemia garaian ere ez dira merkatu alokairuak.
Zer neurrik gutxitu dituzte hipotekei lotutako desjabetzeak?
Zoru klausulak, atzerapenen gehiegizko interesak eta gehiegizkoak ziren beste klausula batzuk kendu egin dira, Europak aginduta. Banku jardunbide egokien kodeak, berriz, bost urteko hipoteka gabealdiak baimentzen dizkie zaurgarriak diren familiei —egiaztatu egin behar izaten dute hala direla—. Euriborra +%0,25 soilik ordaindu behar izaten dute epe horretan. Hipoteka kitatzeko, etxea ordainetan emateko aukera ere badago. Neurri horiek guztiek lagundu dute hipotekei lotutako etxegabetzeak murrizten. Hala ere, udako oporren ostean gerta daitekeenak kezka eragiten digu.
Zergatik?
Lehen, ehun urte zituen aurreko legearekin, hiru hilabetez hipoteka ez ordainduz gero, bankuek jada etxegabetzeko demanda sartzeko aukera izaten zuten. Hau da, 150.000 euroko hipoteka izanez gero, eta 500 euroko hileroko kuotak, 1.500 euro zor zenituenean gainerako diru guztia eskatzen zizuten jada. Europak gehiegizkotzat jo zuen neurri hori, eta etxegabetze askoren demandak artxibatzea lortu zen horri esker. 2019ko Higiezinen Kreditu Legeak dio hamabi hilabete edo gehiago zor direnean sartu ahal izango duela demanda finantza erakundeak. Euriborra igotzen hasi da, eta bizitza garestitu egin da. Zorretan zegoen jendeak aurrerantzean ere zorretan jarraituko duela uste dugu, eta hamabi hilabetera iritsitakoan, zaurgarriak ez badira, horiei demandak sartzeko aukera izango dute finantza erakundeek.
Alokairuan dauden familia zaurgarrientzat badago babes neurriren bat?
Hipotekei lotutako etxegabetzeekin alderatuta, azkarrak izaten dira alokairuen etxegabetzeak. Kuota ordaintzen ez bada, kontratua eteten du alokatzaileak. Familia zaurgarriak babesteko 37/2020 Dekretu-Legea dago. Aste honetan onartu du Espainiako Gobernuak abenduaren 31ra arte luzatzea; beraz, ordura arte ezingo dira etxegabetu familia zaurgarriak. Alabaina, epe hori pasatzen denean, etxegabetze ugari izateko arriskua dago.
Aipatzen da litekeena dela Espainiaren Etxebizitza Lege berriak alokairuen prezioak mugatzea ekartzea. Zer iritzi duzu?
Guk ez dugu %100ean babestu proposatzen dena, baina zalantzak ditut ea indarrean jarriko ote den, urtebeteko eztabaida eskatzen duelako eta hauteskundeak etorriko direlako. Legearen bidez jabe handiak kontrolatu nahi dira, eta Gipuzkoan ere badaude halakoak, putre funtsak, etxebizitza agentziak eta abar, baina alokairuan dauden etxe gehienen jabeak partikularrak dira hemen.
Egon ohi da alderik etxejabe partikularrek eskaini ohi dituzten baldintzetan?
Horiek ere espekulatzen dute, eta gehiegizko klausulak eskatzen dituzte: abal emaileak, legez kanpokoa izan arren bost hilabeteko berme gehigarriak, hau da, kuota horiek aurrez ordaindu beharra… Familian edo kuadrillan izaten ditugu etxeren bat herentzian jaso dutenak edo aukera izan dutelako etxe batean inbertitu dutenak. Eta alokairuan jartzen dituzte, zenbat eta garestiago hobeto, eta prezioek gora jarraitzen dute. Zergatik ez dute esku hartzen gobernuek? Horiek boto emaileak direlako, eta ez dagoelako kontzientzia sozialik. Ezin zara kexatu iloba, laguna edo auzokoa ezin delako emantzipatu, zuk 800-900 euroan alokatzen baduzu. Eta jabeen arrazakeria ere ezin da ahaztu.
Hipoteka lortzeko dirua izan behar aurreztuta, eta alokairuak garesti. Sorgin gurpil horrek beste zer eragin ditu?
Azpierrenta, hau da, sukaldea erabiltzeko eskubidea duten logelak, 450 euroan. Eta etxe handietan, lauzpabost gelakoetan, dirutza ateratzen ari dira. | ||
2022-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/215394/bakea-sinatzeko-ezpatak.htm | Bizigiro | Bakea sinatzeko ezpatak | Mitoz eta ustez josita dago Lesakako ezpata dantzaren jatorria; ez dago argi zein den. Urtez urte dantza aldatu da, eta emakumeen presentzia handituz joan da. 2019. urtean lehenengo aldiz dantzatu zuten | Bakea sinatzeko ezpatak. Mitoz eta ustez josita dago Lesakako ezpata dantzaren jatorria; ez dago argi zein den. Urtez urte dantza aldatu da, eta emakumeen presentzia handituz joan da. 2019. urtean lehenengo aldiz dantzatu zuten | Mitoz eta istorioz josita daude herriak; horren adibidea da Lesaka (Nafarroa). Herrian kontatzen dute Onin errekak bereizten zituen bi auzo zeudela Lesakan, eta, haien artean liskarrak zeudenez, bakea sinatzeko dantza bat sortu zutela. Ez dago argi asmatutako istorio bat den edo benetan gertatutako zerbait. «Nonbait ikusi da XX. mendeko asmakizun bat dela. Agian, hori entzunda norbait haserretuko da», esan du Gaizka Sarasola dantzari ohiak eta txistulariak. «Ez dakigu egia edo gezurra den. Besterik ez dut aditu; hortaz, ofizialtzat hartzen dugu hori», gehitu du Unai Gurrutxaga dantzariak eta aitzineskuak. Lesakako ezpata dantzaren jatorriaz mintzo dira biak; uztailaren 7an dantzatzen dute urtero Lesakako sanferminetan. Uztailaren 6an hasi eta igandean amaitzen dira Lesakako sanferminak. Herriko bestetako lehendabiziko eguneko goizean egiten dituzten dantzak biltzen ditu Lesakako ezpata dantzak; lau dira osotara: makil gurutze, zeharkakoa, zubigainekoa eta bandera arbola. Horrez gain, arratsaldean beste dantza batzuk ere egiten dituzte: zantzamonona, esku dantza, aurreskua, jota eta arin-arina. «Askotan arratsaldeko dantzez ahazten gara zubigainekoak arreta handiena hartzen duelako», azpimarratu du Gurrutxagak.
Aitzineskua. Dagoeneko ez da ezpatarik erabiltzen; aitzineskuak gidatzen du. Tellechea
Dantzariaren ustez, kanpotik begiratuta, zubigainekoa «bereziena» da. Zubiaren petrilaren gainean dantzatzen dute, eta aitzineskuak taldea gidatzen duena zubi gainean dantzatzen du. 2018. urtetik aitzineskua da Gurrutxaga: «Zubiak ematen dio arriskua eta berezitasun hori». Jendea pilatzen da zubian; oso gustuko du zubira iritsi aurreko unea: «Oso polita da jendea esperoan egotea; zubi gainean gaudenez eta jendea begira dagoenez, urduritasun puntu bat dago». Arrisku apur bat egon arren, Gurrutxagaren ustez, ez da inoiz inor errekara erori, edo behintzat ez du horren berririk. Hala ere, kontatu du behin baino gehiagotan jendea lurrera erori dela: «Ez dut zuzenean ikusi, baina badakit bat baino gehiago erori dela errekaren bertze aldera, baina minik hartu gabe. Bideoak ikusi ditugu; beraz, egia da». Sarasolak ere berretsi du hori.
Duela lau urteko anekdota bat gogoratu du Gurrutxagak: zubitik pasatzen ari zirenean, makil gurutzeak egiten, makila bat errekara erori zen. «Bi pertsona nahastu ziren, eta hanka tartean sartu zen makila. Errekan sartu, eta bost segundoan atera zuen batek», kontatu du.
Zeharkakoa. Herriko plazan dantzatzen da, makiletatik helduta. Tellechea
Izenak esan bezala, garai batean ezpatekin dantzatzen zuten; baina gaur egun makilak erabiltzen dituzte. Sarasolak ez dauka argi horren zergatia, eta herrian aditutakoa kontatu du: «Onin errekan San Joan festa ospatzen zuten, gezurrezko borroka moduko bat. Gertatu izan da bata bestea zauritzea. Horregatik kendu zituzten ezpatak eta jarri zituzten makilak». Aldaketak kostata Garai bateko janzkerari erreparatuz gero, zenbait aldaketa daude: esate baterako, praka luzeen ordez, belaunetaraino iristen ziren prakak eramaten zituzten, eta belaunetatik behera galtzerdi luzeak. «Adituren bat etorri da esatera lehengo praketara itzuli behar zirela, baina jendea ez zegoen eroso horrekin», esan du Sarasolak. Gaur egun, ezaugarri hauek ditu jantziak: oinetan espartina zuriak, zinta gorriz apainduak; soinean atorra eta galtza zuriak, eta gerriko eta txapel gorriak. Galtzek polainak daramatzate josita, eta kaskabiloak zintzilik. Atorraren gainean, lepotik zintzilik, eskapularioa, zetazko zinta gorrietatik zintzilik. Guztiaren gainetik koloretako lau zinta bular aldean gurutze bat eginez, bina alde banatan.
Esku dantza. 2017. urtetik neskek ere dantzaten dute. Amaiur Aristi / Dantzan.eus
Herri askotan herriko dantza taldeak antolatzen du herriko bestetako dantza. Tantirumairu dantza taldea egon arren, gazteen artean antolatzen dute. Idatzirik gabeko legeen arabera jokatzen dute; horien nondik norakoak azaldu ditu Sarasolak: «Maiatz aldera gazteak elkartzen dira, eta hortik sortzen da taldea». Entseatzeko elkartzen diren gazte horietatik soilik hamabostek dantzatzen dute: «Norbaitek taldea uzten duenean sartzen da hurrengoa; idatzi gabeko zerrenda bat dago». 2016. urtean herriko neska batzuk entseatzen hasi ziren, eta, handik hiru urtera, lehenengo aldiz, hiru emakumek dantzu zuten ezpata dantza. «Euskal Herrian ohiturak aldatzea anitz kostatzen da, eta Lesakan ere bai. Horrelako dantzetan neskak sartzea nahiko berria da». Sarasolaren arabera, taldearen funtzionamenduak ez ditu aldaketak erraztu: «Sartu nahi duenak ez du elkarte baten babesa; hortaz, suposatzen dut jendeak ez duela pausorik eman ez dutelako babesik sentitu».
Ez da aldaketa bakarra izan. Esku dantza zapiekin elkar lotuz dantzatzen da; ezpata dantzarien artean emakumeak ateratzen ziren, eta, dantzatu ordez, oinez ibiltzen ziren. 2017. urtean, lehenengo aldiz, emakumeek ere dantzatu zuten, baina, urratsak aurrera eta atzera egin ordez, zeharka egiten dituzte. Dantzariak herriko musika bandaren eta txistularien laguntzaz ateratzen dira kalera. Makil gurutze dantzatzeko, biribilketak jotzen dituzte txistulariek. Bandera dantzan Bandera arbola doinua erabiltzen da. 1857. urtean, Lesakako Musika Banda sortu zuten; bi martxa jotzen ditu bandak: Napoleones eta General Vicent Juan. Sarasolak 14 edo 15 urte zituenean musika bandak erabaki zuen ez zuela Napoleones jo nahi; dantzariek ez zutenez aldaketarik nahi, horrek liskarrak eragin zituen: «Jeneral frankista batek egin zuelako aldatu nahi zuten, eta herriko norbaitek sortutako musika erabili. Dantzariek planto egin zioten horri, eta musikarik gabe atera ziren». Gaur egun, batez ere Napoleones mantentzen da. Garai hartan liskar «handia» eragin arren, gaur egun ahaztua dela esan du Sarasolak. Herri bakoitzak berea Lesakako ezpata dantzaz gain, beste dantza herrikoi batzuk daude Bortzirietan (Nafarroa); hala nola Berako pordondantza eta Igantziko ezpata dantza. Haien arteko loturaz mintzo da Sarasola: «Denborarekin, herri bakoitzak berea egin du; baina jatorria antzekoa da; esate baterako, pordondantza berdina da, baina sokekin». Horrez gain, doinuen artean antzekotasunak daudela esan du, eta horren zergatia azaldu du: «Imajinatzen dut hasieran txistulari bakarra zegoela eskualde osorako eta, hortaz, herriz herri joaten zela antzeko doinuak jotzen».
Zubigainekoa. Petril gainean dantzatzen dute Lesakan. Dantzan.eus
Gaineratu du zerk egiten duen berezi Lesakakoa: «Zubiak ematen dio bertzeek ez duten berezitasuna; eta hemen biziagoa egiten dugu». Bizitasun hori urtez urte aldatu dela azpimarratu du: «Garai bateko argazkietan nabaritzen da motelago eta eleganteago dantzatzen zutela; gaur egun ez da horren dotorea, baina biziago da». Bizitza estiloak izandako bilakaerak eragina izan dezakeela aipatu du. Ustez josita dago Lesakako ezpata dantzaren historia. Sarasolaren ustez, zaila da dantza herrikoien nondik norakoak jasotzea. Historian sakontzeko beharra azpimarratu du: «Herrian fundamentu handiagoarekin egin beharko genituzke gauzak; dantzak ez ditugu behar bezala landu eta ikertu gaia». |
2022-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/215395/aner-peritzek-irabazi-du-aurtengo-basarri-bertsopaper-saria.htm | Kultura | Aner Peritzek irabazi du aurtengo Basarri bertsopaper saria | Epaimahaiak bertsolari zarauztarrak erabilitako forma berritzailea nabarmendu du. | Aner Peritzek irabazi du aurtengo Basarri bertsopaper saria. Epaimahaiak bertsolari zarauztarrak erabilitako forma berritzailea nabarmendu du. | Zopa hozten ari zaizu izenburupeko bertso sortarekin, Aner Peritzek irabazi du aurtengo Basarri bertsopaper saria. 1.530 euro jasoko ditu. Zarauzko Udalak gaur goizean eman du irabazlearen berri. Ez dute bertso sortak lantzen duen gaia zehaztu, baina haren alde teknikoa nabarmendu dute nagusiki. Lehiaketaren 38. aldia da, eta lehen aldiz irabazi du saria 19 urteko bertsolari zarauztarrak; 2019an bigarren izan zen.
Guztira 11 lan aurkeztu dituzte, eta, epaimahaiaren arabera, oro har, «maila onekoak» izan dira. Nahikari Gabirondok, Andoni Egañak eta Uxue Alkortak osatu dute epaimahaia. Peritzen lana goratu dute: «Gure ustez, bertso onak dira, eta hautatutako gaiari heltzeko ikuspegia aski berria. Baina, batik bat, forman datza berrikuntza. Bertsolaritzaren usadiotik at dagoen errimakera bat hautatu du egileak, ABABABABAB errimatuz». Azpimarratu dute bertso jarrietarako bide berriak zabaltzeko modua ere eskaintzen duela.
Irabazleak azaldu duenez, egindako bertso sortan ez zuen ezer berririk kontatu nahi, baizik-eta kontatu izan den kontu bat beste era batera kontatu, «jolas tekniko atsegin bat bilatuz». Baina hala nabarmendu du: «Sortaren inertziak hala ere gauza batzuk esan beharra eragin zidan. Ea irakurlea ere inertziak daraman, eta, aldi berean, hura hausteko tentaziorik duen».
Sari ematea, hilaren 7an
Irune Urbieta Zarauzko Kultura zinegotziak adierazi du «pozgarria» dela bertsopaper saria zarauztar gazte batek irabazi izana: «Honek argi uzten du Zarautzen badela bertsolaritzarekiko grina eta herriko bertso elkarteek egiten duten lan nekaezinak bere fruituak jasotzen dituela».
Hilaren 7an egingo dute sari emate ekitaldia, 22:00etan, Torre Luzea dorretxeko partean; Zarauzko Bertso Astean egingo dute. Saria jasotzeaz gain, bertso sorta musikatu, eta jendaurrean aurkeztuko du Peritzek. |
2022-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/215396/egia-justizia-eta-erreparazio-eskakizunetan-laquoaskoz-gehiagoraquo-sakontzeko-eskatu-dute-erakunde-memorialistek.htm | Gizartea | Egia, justizia eta erreparazio eskakizunetan «askoz gehiago» sakontzeko eskatu dute erakunde memorialistek | Espainiako Gobernuaren Memoria Demokratikoaren Lege proiektuak «kezkak» eta «zalantzak» sortzen dizkien aspektuak dituela adierazi dute erakundeek. Biktimak «diskriminatzen» dituela ohartarazi dute, eta aldarrikatu giza eskubideen urraketa guztiak «berdin» tratatu behar direla. | Egia, justizia eta erreparazio eskakizunetan «askoz gehiago» sakontzeko eskatu dute erakunde memorialistek. Espainiako Gobernuaren Memoria Demokratikoaren Lege proiektuak «kezkak» eta «zalantzak» sortzen dizkien aspektuak dituela adierazi dute erakundeek. Biktimak «diskriminatzen» dituela ohartarazi dute, eta aldarrikatu giza eskubideen urraketa guztiak «berdin» tratatu behar direla. | Egungo Memoria Demokratikoaren Lege proiektuaren hobekuntza «partzialetatik» haratago joan eta orain arte erreklamatutako egia, justizia eta erreparazio eskakizunetan «askoz gehiago» sakontzea: hori eskatu diete Euskal Herriko erakunde memorialistek Espainiako Gobernua osatzen duten taldeei, frankismoaren krimenengatik «oraindik» irekita dauden zauriak ixteko eta gertatutakoa ez errepikatzeko bermeek euskarri «irmoa» izateko helburuarekin.
Uztail erdialdean bozkatuko du Espainiako Kongresuak Memoria Demokratikoaren Lege proiektua. Zenbait zuzenketa egin dizkiote orain arte, eta, erakunde memorialisten arabera, hobekuntza «garrantzitsu batzuk» jasotzen ditu. Horien adibide dira, esaterako, biktimen errolda, DNA bankua, hobien mapak edota Ezkabako gotorlekua (Nafarroa) eta Donostiako La Cumbre jauregia memoria gune bihurtzea. Hala ere, proiektuak oraindik baditu erakundeei «kezkak» eta «zalantzak» sortzen dizkien hainbat aspektu: «Kezkaz ikusten dugu aterako den proiektuak duela 45 urtetik daramagun frankismoaren krimenekiko zigorgabetasun erregimena osatzen duten funtsezko zutabeetan finkatzen jarraituko ote duen».
Ikusi gehiago: Ezkaba eta La Cumbre jauregia memoria gune bihurtzea adostu dute EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak
Adierazi dutenez, hutsuneak nabaritu dituzte egiari, justiziari eta erreparazioari dagozkien zenbait aspektutan, eta, horren kontra egiteko, Nazio Batuen Erakundeek, Giza Eskubideen Batzordeek, errelatoreek eta mugimendu memorialistek egiten dituzten eskakizun «guztiekin» bat egiteko exijitu diote gobernuari. Erakunde memorialisten arabera, egiaren aitortza «partziala eta interesatua» da egungo lege proiektuan; izan ere, biktimarioak «ikusezin» egiten eta «babesten» jarraitzen du, eta 1968ko Sekretu Ofizialen Lege «frankista» oraindik ere indarrean dago. Horiek horrela, erakundeentzat «oso zalantzazkoak» dira frankismo garaian jasandako eskubideen urraketak «ez berritzeko bermeak».
Justiziaren alorrean ikusten dituzte erakundeek hutsunerik «handienak», besteak beste, auzitegietako ateak «ixten» dizkietelako biktimek planteatutako eskakizunei. Horrekin batera, salatu dute 1977ko Amnistiaren Legea ez dela indargabetuko, ezta horren 2. artikuluko E eta F puntuak ere. Gogorarazi dute «aspaldidanik» ari direla eskakizun hori egiten, eta, legea indargabetu ezean, «gai horri buruzko nazioarteko zuzenbidea ez dela aitortua izango, ezta Nazio Batuetako Kontalari Bereziek horri buruz egindako erreklamazioak aintzat hartuko ere».
Amnistiaren Legea aldatzearen alde ere agertu da asteon EH Bildu, eta zuzenketetan xedapen gehigarri bat proposatu du, hiru hilabeteko epean legearen 2. artikuluko E eta F puntuak indargabetzeko asmoz, puntu «horiek biktimarioak blindatzen dituztelako».
Ikusi gehiago: 1978tik haragoko errepresioa ere jasoko duen lege «kritikoago» bat eskatu du EH Bilduk
Erreparazioari dagokionez, azaldu dute kasu «askotan» integrala izatetik «urrun» gelditu eta «mediatiko-administratiboa» baino ez dela izaten, besteak beste, jasandako ondare espoliazioak itzultzeko eta eragindako kalteak «justuki» konpentsatzeko eta ordaintzeko aukerak «ixten» dizkietelako. Horiek horrela, legeak biktimak «diskriminatzen» dituela ohartarazi dute erakundeek, eta giza eskubideen urraketa guztiak «berdin» tratatu behar direla aldarrikatu. |
2022-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/215397/langile-bat-hil-da-zornotzan-pala-bat-gainean-erorita.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Zornotzan, pala bat gainean erorita | 13:00 aldera jazo da ezbeharra, Zornotzako Aludium lantegian (Bizkaia). UGTk elkarretaratzera deitu du uztailaren 6rako. | Langile bat hil da Zornotzan, pala bat gainean erorita. 13:00 aldera jazo da ezbeharra, Zornotzako Aludium lantegian (Bizkaia). UGTk elkarretaratzera deitu du uztailaren 6rako. | Behargin bat hil da Zornotzan (Bizkaia) lan istripu batean, UGT sindikatuak jakinarazi duenez. 13:00etan jazo da ezbeharra, Aludium lantegian. Pala bat gainera erorita hil da langilea, haren mantentze lanak egiten ari zela. Azpikontratatutako Verman enpresarentzat egiten zuen lan.
UGT sindikatuak gaitzetsi egin du lan istripua, eta lantegiari eta azpikontratari galdegin die beharrezko segurtasun neurriak aplikatzea halakorik berriro gerta ez dadin. Horrez gain, elkarretaratzera deitu du UGTk uztailaren 6rako: sindikatuaren Bilboko egoitzaren parean egingo dute, 12:00etan.
Euskal Herrian 40 behargin hil dira aurten lanean zebiltzala, LAB sindikatuaren arabera betiere. 11 behargin hil dira Bizkaian –gaurkoarekin hamabi–; hamarna Gipuzkoan eta Nafarroan; bost Araban; bat Iparraldean, eta hiru kanpoan zirela. |
2022-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/215398/omikronaren-aldaera-berrietara-egokitutako-txertoek-immunitatea-handitu-dezaketela-adierazi-dute.htm | Gizartea | Omikronaren aldaera berrietara egokitutako txertoek immunitatea handitu dezaketela adierazi dute | Koronabirus kasuen gorakada dela-eta, toki itxietan maskara janzteko gomendioa eman du Carolina Darias Espainiako Osasun ministroak. | Omikronaren aldaera berrietara egokitutako txertoek immunitatea handitu dezaketela adierazi dute. Koronabirus kasuen gorakada dela-eta, toki itxietan maskara janzteko gomendioa eman du Carolina Darias Espainiako Osasun ministroak. | COVID-19aren pandemiaren bilakaerara txertoak nola egokitu eztabaidagai izan zuten atzo mundu osoko sendagaien agentzia nagusiek. Batzar zientifikoan izan ziren nazioartean sendagaiak erregulatzeaz arduratzen den ICMRA erakundea, EMA Sendagaien Europako Agentzia, FDA elikagaien eta botiken segurtasuna aztertzen duen AEBetako agentzia eta OME Osasunaren Mundu Erakundea. Txertoak birusaren aldaera berrietara hobeto egokitzeko neurriak adosteko batzartu ziren. Ondorioztatu zutenez, COVID-19aren aurkako txertoek babesa ematen dute oraindik ere gaixotasun larriei, ospitaleratzeari eta heriotzari aurre egiteko, eta haiek erabiltzen jarraitzearen alde egin zuten. Nolanahi ere, onartu zuten birusaren bilakaerak aurrera egin ahala «apaldu» egiten dela txertoen eraginkortasuna eta babesa. Oraintxe, omikron aldaeraren BA.4 eta BA.5 azpialdaerak nagusi dira munduan, baina horiek ordezkatzeko gai diren aldaera berriak sor daitezkeela ohartarazi dute. Hori kontuan hartuta, eta gaur egun dauden behin-behineko ikerketa datuen arabera, sendagaien agentziek adierazi dute omikronaren aldaera batera egokitutako RNA txertoek immunitatea eta babesa handitu eta hedatu dezaketela errefortzu gisa erabiltzen badira. Gainera, adierazi dute txertoak bi aldaeretara egokituta baldin badaude –betiere horietako bat omikron bada– immunitatea handitzeko gaitasuna izan dezaketela. Gisa horretako txertoak (balio bikoak) errefortzu gisa erabiltzearen alde agertu dira nazioarteko adituak.
Kutsatzeen gorakadarekin kezkatuta
Koronabirus kasuak ugaritu direla-eta, maskara leku txikietan erabiltzeko gomendioa eman du gaur Carolina Darias Espainiako Gobernuko Osasun ministroak. Kutsatzeen gorakada ikusita, «zuhur» jokatzeko eskatu du Dariasek, eta maskara toki itxietan janztea aholkatu. Gaur-gaurkoz, sistema immune ahula dutenentzat eta haurdun dauden emakumeentzat da gomendagarria maskara janztea, espazio itxietan eta jendea pilatzen den tokietan. |
2022-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/215399/donostiara-bidalitako-udaltzain-berri-ia-guztiak-erdaldun-elebakarrak-dira-labek-salatu-duenez.htm | Gizartea | Donostiara bidalitako udaltzain berri ia guztiak erdaldun elebakarrak dira, LABek salatu duenez | Sindikatuak udalari eskatu dio bere lan poltsa osatu dezala, udaltzainek bete beharreko hizkuntza eskakizunak aintzat hartuta. Egoera bera urtero errepikatzen dela ohartarazi du, baina urtetik urtera gehiago direla euskaraz ez dakiten udaltzainak. | Donostiara bidalitako udaltzain berri ia guztiak erdaldun elebakarrak dira, LABek salatu duenez. Sindikatuak udalari eskatu dio bere lan poltsa osatu dezala, udaltzainek bete beharreko hizkuntza eskakizunak aintzat hartuta. Egoera bera urtero errepikatzen dela ohartarazi du, baina urtetik urtera gehiago direla euskaraz ez dakiten udaltzainak. | Arkautiko akademiatik (Araba) Donostiara 60 udaltzain berri eraman berri dituztela eta, LABek salatu du %90ek ez dakitela euskaraz, ez dutela dagokien hizkuntza eskakizuna betetzen, eta, beraz, ez direla «herritarren hizkuntza hautua errespetatzeko gai».
Arkautik egindako udaltzain berrien zerrenda Donostiako Udalak onartu izana ulergaitza da, sindikatuaren esanetan: «Udalak berak finkaturiko baldintzak hankaz gora bota ditu udalak, segurtasunari lehentasuna eman behar zaiolako aitzakia erabiliz». Jokabide hori «prebarikaziotik» hurbil dagoela ohartarazi du LABek, eta udal gobernuari eskatu dio kontratazioa bertan behera uzteko. Horrez gain, udalari eskatu dio «premiazko deialdia» egiteko. Izan ere, horixe da irtenbidea, LABen ustez: udalak bere deialdia egitea, eta, hala, udan lan egingo duten «udaltzain euskaldunen lan poltsa» osatzea. Gainera, duela hiru urtera arte hala egiten zutela oroitarazi du. Lan poltsa propioa sortuz gero, hautagaiei formazioa emateko aukera ere badagoela nabarmendu du. Erantsi du egun hainbat udalek hala egiten dutela, eta, beraz, «borondate politikoa» besterik ez dela behar horretarako.
Ez da berria arazoa, LABek azaldu duenez. Arkautitik iritsitako udaltzainen artean beti egoten dira erdaldun elebakarrak, zehaztu duenez, baina, hala ere, urtetik urtera egoera okertzen ari dela ohartarazi du, «hasieran salbuespena zena egun gehiengo handia bihurtuz». Herritarren hizkuntza eskubideak uda honetan «etengabe» bortxatuko dituztela salatu du, «euskaraz egin nahi duten herritarren hitzak ulertzeko gai ez diren eta euskaraz erantzuteko inolako ezagutzarik ez duten udaltzainez beteko baita Donostia». |
2022-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/215400/dmuseoak-berretsi-du-oteizaren-lanak-benetakoak-direla.htm | Kultura | D'Museoak berretsi du Oteizaren lanak benetakoak direla | Oteiza fundazioak faltsutzat jo ditu aste honetan ‘Oteiza Argentinan’ erakusketako lanak, eta Poliziaren aurrean deklaratzen izan da D’museoko zuzendaria | D'Museoak berretsi du Oteizaren lanak benetakoak direla. Oteiza fundazioak faltsutzat jo ditu aste honetan ‘Oteiza Argentinan’ erakusketako lanak, eta Poliziaren aurrean deklaratzen izan da D’museoko zuzendaria | Oteiza Argentinan erakusketako obrak Oteizarenak direla baieztatu du D’Museoak, komunikabideei bidalitako ohar baten bidez. Oharrak dio Donostiako Elizbarrutiaren Museoak beharrezko izan diren egiaztapen eta azterketa guztiak egin dituela erakusketa programatu eta diseinatu aurretik, eta, beraz, ez duela zalantzarik lan horiek benetakoak direla. Are, ziurtatu du ikusgai dauden obren gaineko susmorik txikiena egongo balitz ez lituzketela inola ere lanok baimenduko.
Oteiza fundazioaren salaketaren aurrean, Donostiako museoak jakinarazi du ikusgai dauden lanak ez daudela Jorge Oteizaren eskultura lanen katalogoan inoiz argitaratu gabeak direlako. Oharraren arabera, Argentinako bildumagile partikular baten eskuetan egon dira lanok orain gutxi arte, eta hura hil ostean nafar bildumagile batek eskuratu zituela dio, eta, beraz, hala heldu direla obra horiek Donostiara. «Hori guztia behar bezala egiazta daiteke».
Oteiza fundazioak, berriz, salaketarekin batera, oraindik argitara atera gabeko txosten zientifiko bat atxiki du, Donostiako piezei buruzkoa. Txostenean, piezaz pieza aztertuta dago erakusketa osoa, eta den-denak jo dituzte faltsutzat. Txosten hori ondu dutenetako bat Txomin Badiola da, Oteizaren lanaren aditu nagusietako bat, eta, obrak ikusi zituenetik bertatik izan zuen argi piezak faltsuak zirela. Haren ustez, ezinezkoa da pieza horiek Oteizarenak izatea; kronologikoki, estiloagatik eta baita sinadurarengatik ere.
Pilar Oteizak salaketa ere aurkeztu zuen Espainiako poliziaren aurrean, erakusketak ondareari kalte egin ziezaiokeelakoan, eta herenegun izan zen deklaratzen Edorta Kortadi, D’Museoko zuzendari eta erakusketako komisarioa. |
2022-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/215402/australiak-eta-frantziak-haien-arteko-erlazioa-berrezarri-dute.htm | Mundua | Australiak eta Frantziak haien arteko erlazioa berrezarri dute | Macronek esan du Albanese ez dela itsaspekoekin gertatutakoaren «erantzulea». Australiako lehen ministroarentzat, bi herrialdeen arteko harremana berriro hasi da | Australiak eta Frantziak haien arteko erlazioa berrezarri dute. Macronek esan du Albanese ez dela itsaspekoekin gertatutakoaren «erantzulea». Australiako lehen ministroarentzat, bi herrialdeen arteko harremana berriro hasi da | Azken hilabeteetan gaiztotuta, ia-ia etenda, egon dira Frantziaren eta Australiaren arteko harreman diplomatikoak. Asia hego-ekialderako eta Ozeaniarako AUKUS aliantza politiko militarra sinatu zuen Canberrak AEBekin eta Erresuma Batuarekin, iazko irailean, Parisi akordioaren berri eman gabe. Eta horrekin lotuta, Frantziako enpresa bati itsaspekoak erosteko 2016ko kontratu bat —30.000 milioi euro— bertan behera utzi zuen Australiak. Baina maiatzetik Anthony Albanese da Australiako lehen ministroa. «Etorkizunaz hitz egiten ari gara, ez lehenaldiaz. Bera ez da gertatu zenaren erantzulea», adierazi du Emmanuel Macronek, gaur, Parisen, alboan Albanese zuela. «Hasiera berri bat da hau», esan du Albanesek. Bi buruzagiek bilera bat egin dute Eliseoan, eta, modu horretan, bi herrialdeen arteko harremana berrezarri dute.
«Australiaren eta Frantziaren arteko harremana inportantea da; konfiantza, errespetua eta zintzotasuna garrantzitsuak dira», nabarmendu du Albanesek. Gainera, zenbait aldagai hartu behar dira kontuan. Batetik, Frantziak interesak dituela Indopazifikoan, han daudelako bere kontrolpeko Kaledonia Berria eta Polinesia Frantsesa. Bestetik, geopolitikoki hura eremua giltzarria dela gaur-gaurkoz.
Macron umiliatuta sentitu zen iazko irailean, eta Scott Morrison Australiako lehen ministro zenari «gezurretan» aritzea egotzi zion. Itsaspekoentzako akordioa bertan behera utzi zuen Canberrak, eta Macron minduta zegoen, gainera, iruditzen zitzaiolako Txinaren gorakada militarrari eta ekonomikoari aurre egitea helburu duen aliantza sekretupean eta EB Europako Batasunari eta Frantziari bizkarra emanez negoziatu zutela.
Urri amaieran Joe Bidenekin bildu zen Frantziako presidentea, eta AEBetakoak barkamena eskatu zion, iritzita «baldar» jokatu zuela itsaspekoen auzian. AUKUS itunak jasotzen du Australiak. AEBetako teknologia baliatu dezakeela propultsio nuklearreko itsaspekoak eraikitzeko.
555 milioi euroko kalte ordaina Duela hiru aste heldu zen Frantziaren eta Australiaren arteko harremanak onbideratzeko balio izan duen ituna. Izan ere, Albanesek kargua hartu eta gutxira Australiako gobernu berriak jakinarazi zuen 555 milioi euroko kalte ordaina emango diola Australiarentzako itsaspekoak eraiki behar zituen Frantziako enpresari.
Parisen gorpuztu dute, gaur, bi herrialdeen arteko harremanaren onbideratzea, eta batzarren ondorengo ohar bateratuan nabarmendu dute lankidetzarako agenda berri bat ezarri dutela, eta hiru ardatz edukiko dituela: defentsa eta segurtasuna; erresilientzia eta ekintza klimatikoa; eta hezkuntza eta kultura. |
2022-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/215403/ustekabekoa-eman-du-lampaertek.htm | Kirola | Ustekabekoa eman du Lampaertek | Erlojupekoa irabazteko faborito guztiei hartu die aurre. Van Aert izan da bigarren, eta Pogacar hirugarren. | Ustekabekoa eman du Lampaertek. Erlojupekoa irabazteko faborito guztiei hartu die aurre. Van Aert izan da bigarren, eta Pogacar hirugarren. | Yves Lampaertek (Quick-Step) irabazi du Tourreko lehen etapa. Kopenhagen jokatu da, eta hamahiru kilometroko erlojupekoa izan da. Hura da aurtengo ekitaldiko lehenengo liderra. Iragarpen guztiak hautsi ditu Belgikako txirrindulariak, eta Wout van Aertek (Jumbo) baino bost segundo gutxiago behar izan ditu helmugan sartzeko. Euriak eta haizeak nabarmen zaildu dute txirrindularien lana, eta hainbat lurrera jausi dira.
Zoru bustiaren ondorioz, faboritoetako batzuek ez dute arriskatu, eta, hori dela eta, lehenengo tarteak ikusteko aukera eman du etapak. Tadej Pogacar (UAE) izan da helmugara iritsi den lehen faboritoa, eta irabazleak baino zazpi segundo gehiago behar izan ditu erlojupekoa amaitzeko. Denbora gehiago behar izan dute beste faboritoek eta Jonas Vingegaard eta Primoz Roglic (Jumbo), Lampaertek baino hamabost eta hamasei segundo gehiago behar izan dituzte, hurrenez hurren.
Denbora tarte handiago batean sartu dira gainontzeko faboritoak. Adam Yatesek (Ineos) 23 segundo galdu ditu liderrarekiko, eta Geraint Thomas taldekideak, 25. Denbora gehien galdu duten faboritoak Enric Mas (Movistar) eta Ben O’Connor (Ag2r) dira. 54 segundo galdu ditu Masek, eta minutu bat baino gehiago txirrindulari australiarrak. Euskal txirrindularien artean, Jonathan Castroviejo (Ineos) izan da azkarrena helmugan, liderrarengandik 36 segundora. |
2022-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/215404/bizkaiko-metalgintzak-ez-du-baztertzen-grebekin-jarraitzea-udazkenean.htm | Ekonomia | Bizkaiko metalgintzak ez du baztertzen grebekin jarraitzea udazkenean | Hirugarren greba eguna aurrekoak baino arrakastatsuagoa izan da, sindikatuen arabera. FVEMek, aldiz, %24ra murriztu du haren jarraipena | Bizkaiko metalgintzak ez du baztertzen grebekin jarraitzea udazkenean. Hirugarren greba eguna aurrekoak baino arrakastatsuagoa izan da, sindikatuen arabera. FVEMek, aldiz, %24ra murriztu du haren jarraipena | Bizkaiko metalgintzako sektoreak hirugarren greba eguna egin, eta lan hitzarmena berritzeko plataforma osatu duten sindikatuen ustez —ELA, LAB, CCOO eta UGT— aurreko biak baino «arrakastatsuagoa» izan da. Ostegunean %85eko jarraipena izan zuela esan zuten, eta gaur lantegi gehiagoren ekoizpena eten dute. Hiru greba egun izan dira, eta ez dirudi aurtengo azkenak izango direnik. Udan FVEMekin akordio bat lortu ezean litekeena delako udazkenean gehiago deitzea, eta gaur gaurkoz ez dute patronalarekin biltzeko datarik. Arabako metalgintzan, esaterako, hiru greba egun daude deituta irailerako, eta haien arrastoan doa Bizkaia. FVEM patronalaren arabera, aldiz, grebak %24ko jarraipena izan du, ostegunean baino gutxiago. Orduan %29koa izan zela esan zuen. Bizkaiko metalgintzako enpresen elkartearen arabera, enpresen %60k normaltasunez egin dute lan. Sindikatuak, baina, ez dira iritzi berekoak, ostegunean erritmo baxuagoan lan egin zuten enpresa batzuk gaur ez zutelako ekoizpenik atera. Besteak beste, Artetxek edo ITP Aerok Zamudion duen plantak. Greba egun lasaia izan da oro har, eta ITPren lantegi hori dagoen industria parkean egon dira eguneko istilu bakanak. 200 bat laguneko piketea enpresaz enpresa ibili da eta barrikadaren bat edo beste egin du. Liskarretako batean hiru ertzainek suzi bat jaurti duen langile bat atxiki dute eta grebalari talde handi bat oldartu zaie. Atxikitako langileak ihes egin du. FVEMek, bere aldetik, liskar horiek gaitzetsi ditu: «Greba eskubide bat da, baina lan egin nahi duenak presiorik gabe joateko eskubide bera du».
<blockquote class="twitter-tweet"><p lang="eu" dir="ltr">🏃🏽♀️🏃🏽♀️Seguimos🔥🔥<br>🔴BIZKAIKO METALA GREBAN🔴<br>➡️Tercera jornada de huelga en el Metal de Bizkaia.<br>➡️Orduotan lantokiak hutsik herrialde osoan! Aurrera!<a href="https://twitter.com/hashtag/BizkaikoMetalaBorrokan?src=hash&ref_src=twsrc%5Etfw">#BizkaikoMetalaBorrokan</a><a href="https://twitter.com/hashtag/BizkaikoMetalaGreban?src=hash&ref_src=twsrc%5Etfw">#BizkaikoMetalaGreban</a> <a href="https://t.co/7IDLQXvF3B">pic.twitter.com/7IDLQXvF3B</a></p>— Industria Federazioa (@CCOOindustria) <a href="https://twitter.com/CCOOindustria/status/1542723335594954752?ref_src=twsrc%5Etfw">July 1, 2022</a></blockquote> <script async src="https://platform.twitter.com/widgets.js" charset="utf-8"></script> Eguerdian grebalariek Bilboko erdi aldera jo dute, bertan baitzegoen deitua guneko manifestazioa. Ertzaintzak segurtasun dispositibo handia antolatu du, hainbat furgoneta eta istiluen aurkako agente ugarirekin. Horren aurrean, Polizia gutxiago, negoziazio gehiago! izan da oihu errepikatuena.
<blockquote class="twitter-tweet"><p lang="eu" dir="ltr">📢Bizkaiko Metalgintzako manifestazioa hasi da Bilbon. Jendetza bildu da.<br>Sindikatuen arabera atzo baino jarraipen zabalagoa izan du grebak, besteak beste ITP Zamudio ere gelditu dutelako. <br>Hirugarren greba eguna da, eta gehiago etorriko dela dirudi. Ziur asko udazkenean. <a href="https://twitter.com/berria?ref_src=twsrc%5Etfw">@berria</a> <a href="https://t.co/3MmyG9wxRV">pic.twitter.com/3MmyG9wxRV</a></p>— Imanol Magro (@Imagreto) <a href="https://twitter.com/Imagreto/status/1542807233326714880?ref_src=twsrc%5Etfw">July 1, 2022</a></blockquote> <script async src="https://platform.twitter.com/widgets.js" charset="utf-8"></script> KPIari begira Sindikatuek, izan ere, negoziatzeko borondate falta egozten diote FVEMi. Era berean aurrez aurreko tratua eskatzen diote, orain arte eginiko bilerak telematikoak izan baitira. Bien jarrerak, gainera, urrun daude. Sindikatuek KPI%1eko soldata eguneraketa eskatu dute eta patronalaren eskaintza ez da %3kora iristen.
FVEMek, aldiz, negoziatzeko arazorik ez duela esan du, baina lan itun berriak bi oinarri izan behar dituela: enpresen lehiakortasuna mantentzea eta enpleguari eustea, eta haren iritziz, sindikatuak «aurkako norabidean doaz». Gauzak hala, udazkena beroa izango dela dirudi. Hala aurreratu du behintzat Txema Rojo UGTko arduradunak: «FVEMek ez badu jarrera aldatzen kalera irten beharko dugu. Borrokan jarraitzea beste biderik ez dago». |
2022-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/215405/kalea-hartu-dute-melillako-migratzaileek.htm | Mundua | Kalea hartu dute Melillako migratzaileek | Iragan ostiralean Melillan geratzea lortu zuten migranteek protesta egin dute. Marokoko poliziaren tratu txarrak salatu dituzte: «Hesian, gure lagunak autoekin zapaldu zituzten jendarmeek» | Kalea hartu dute Melillako migratzaileek. Iragan ostiralean Melillan geratzea lortu zuten migranteek protesta egin dute. Marokoko poliziaren tratu txarrak salatu dituzte: «Hesian, gure lagunak autoekin zapaldu zituzten jendarmeek» | Minutu gutxi falta ziren atzo 19:30etarako, baina herritar batzuk eta kazetariak baino ez zeuden Melillako Espainia plazan. Hain zuzen, leku horretan deitu zuten elkarretaratzera joan den ostiralean Melillako masakretik bizirik atera ziren migranteek, hesian izandako hilketak salatzeko. Bat-batean, oihu batzuk entzun ziren, geroz eta ozenago.
Demokraziaren etorbidetik migrante beltzen talde handi bat zetorren, «beltzen bizitzek inporta dute» oihukatuz. Eskuetan zekarten pankarta handi bat ere; Fronterako fluxuak bizitza hobetzen du irakur zitekeen bertan. Migranteek, apurka, plaza osoa hartu zuten. Eskuz eta ordenagailuz egindako afixak zeramatzaten esku artean; koloretsuak batzuk, zuri eta beltzean besteak. Zure ametsek ez dezatela hesi bat aurkitu irtetean, Ez dira mafiak, atzerritarren legea da edo Inor ez da ilegala zioten, besteak beste.
Elkarretaratzearen ondoren, zirkulu bat egin, eta isilik geratu ziren protestara bertaratutako guztiak, hildakoen omenez. Hegoaldeko mugan hildako gehiagorik ez, letra koloretsuez irakur zitekeen zirkuluaren erdian jarri zuten pankarta batean. Kandelek eta loreek apaintzen zuten. Isiltasuna hautsi zuen bozgorailuetatik irteten zen kantu batek; Hesi bat dago Melillan. «Ezerk inportako ez balu bezala; ez nire bizitzak, ez nire duintasunak», zioen emakume ahots batek. Gero, iberiar penintsula guztian egin ziren elkarretaratzeetan irakurritako komunikatu bateratua irakurri zuen Melillako herritar batek.
Horren ondoren iritsi zitzaien Melillako sarraskitik bizirik irtendako migranteei hitza hartzeko garaia. Horietako batek egin zituen ordezkari lanak. Azaldu zuenez, haien herrialdeetatik ihes egin behar izan dute migranteek, eta trantsizio herrialdeetan etorkin horien eskubide guztiak urratu dira. Besteak beste, Marokon gertatutakoa ekarri zuen gogora: «Batzuek galdetzen duzue zergatik ez garen Marokon gelditu. Bertara heldu ginenean, ACNUR erakundera joan ginen, eta asiloa eskatu genuen. Dokumentu bat eman ziguten orduan; geroago konturatu ginen paper soil bat zela, ez zuela inolako baliorik, kanporatuak izateko arriskua geneukala».
Hain zuzen, adierazi zuenez, «sarekadak» egiten zituen Marokoko poliziak, migrante beltzak «harrapatzeko»: «Eman ziguten dokumentua erakusten genienean, ezertarako balio ez zuela esan, eta Mauritaniako edo Arjeliako basamortura botatzen gintuzten».
Azaldu zuenez, Marokon ez daukate etxe bat izateko eskubiderik, eta, beraz, horregatik bizi behar izaten dute basoan. Hala ere, bertan eraikitako kanpamentuak erre eta janaria kentzen zieten Marokoko Jendarmeek, eta, azaldu zuenez, horrek bultzatu zituen hesia gurutzatzera. Mugan gertatutakoa ere azaldu du ordezkariak: «Hesian, poliziak gomazko pilotak eta negar eragiteko gasa bota zizkigun, baita makilekin jo ere. Gure lagun batzuk polizia autoekin zapaldu zituzten jendarmeek».
Horrez gain, salatu du Marokok hesian zauritutako batzuk derrigortu dituela Arjeliako Gobernuak bidaltzen dituela esatera: «Ez da egia, gu ez gaitu inork bidaltzen». Pedro Sanchez Espainiako Presidenteari ere zuzendu zitzaizkion migranteak: «Ez dezala gehiago esan mafiak garenik; benetako mafiak Espainiako Gobernuaren diruarekin finantzatzen dituzuenak dira». Oihu artean bukatu zen elkarretaratzea: «Atzerritarren legea hiltzailea!». |
2022-7-1 | https://www.berria.eus/albisteak/215406/nekropolitikari-egotzi-diote-sarraskia-euskal-herriko-protestetan.htm | Gizartea | «Nekropolitikari» egotzi diote sarraskia Euskal Herriko protestetan | Melillako biktimen senideei elkartasuna helarazi diete, dozena bat tokitan egindako mobilizazioetan. | «Nekropolitikari» egotzi diote sarraskia Euskal Herriko protestetan. Melillako biktimen senideei elkartasuna helarazi diete, dozena bat tokitan egindako mobilizazioetan. | Garrasi eginez, amorrua gorpuztuz, eztarria urratuz gaitzetsi dute gaur iluntzean Melillako sarraskia Euskal Herriko kaleetan ere. Melillan bertan izandako protestarekin bat eginda, dozena bat elkarretaratze egin dituzte Hegoaldeko hiriburuetan zein hainbat herritan, Bizitza beltzek axola dute lelopean, eta jendez, mezuz, salaketez eta minez bete dituzte plazak. «Migrazio nekropolitikari» eta mugen esternalizazioari egotzi dizkiete iragan ostiraleko 37 heriotzak, elkartasuna helarazi diete biktimen senideei, eta ikerketa independente bat galdegin dute.
Bilbon, Plaza Eliptikoan egin dute bilkura, Espainiako Gobernuaren ordezkaritzaren aurrean. 37 lore urdin jarri dituzte lurrean, hildako bakoitzeko bana, eta alboan, kartel bat: «Ez dira heriotzak izan, baizik eta erailketak». Ez da mezu bakarra izan, haserrea eta bidegabekeria adierazten zuten kartoi zati ugarik hartu baitute plaza: «Zure arrazakeria, gure hildakoak», «Sanchez: noiztik da hiltzea eraginkortasunez jardutea?», «Errolda eta sabaia eskubideak dira», «Espainia errudun, Europa arduradun», «Justiziarik gabe ez dago bakerik»... Mobilizazioaren hasieran, oihu ozen eta hunkigarri batek hautsi du isiltasuna: «Inor ez da ilegala!». Eta ordutik aurrera, dozenaka lelo aldarrikatu dituzte, negarretan hausteraino.
Ondoren, sei emakume arrazializatuk hartu dute hitza, komunikatua hizkuntza banatan irakurtzeko: euskara, gaztelania, frantsesa, ingelesa, arabiera eta amazigera. Salatu dute azken asteetan Marokoko Poliziak sarekada gehiago egin dituela, Melillan hildakoak autopsia egin gabe lurperatu dituztela, eta Nadorren ospitaleratuak artatzeko baliabide nahikorik ez dela. Hartara, hildakoak identifikatzea galdegin dute, zaurituei osasun arreta egokia ematea, eta Melillako hesia gainditu eta hirira iritsi ziren 133 lagunak ez itzularaztea. Atzerritar legea indargabetzeko ere eskatu dute, eta Maroko eta Espainia arteko mugan giza eskubideak bermatzeko «monitorizazio tresnak» jartzeko. Idatzia Espainiako Gobernuko hainbat karguduni igorriko diete, besteak beste, Pedro Sanchez presidenteari eta Fernando Grande-Marlaska Barne ministroari.
Azkenik, «odolez» zikindutako eskuak erakutsi dituzte lau andrek, eta soinean jantzita erakutsi dituzte sarraskiaren arduradunak: supremazia zuria, Espainiako Estatua, Marokoko Estatua eta Europa gotorlekua. «Heriotza politiken aurrean, guk memoria dugu», esan du, bitartean, gizon batek. Tarajalen eta Mexikon hildakoak ere izan ditu gogoan: «Tristea da pertsona baten jaioterriak ezartzea bere balioa eta eskubideak». |
2022-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/215435/iruneko-zezenketak-behin-betiko-amaitzeko-eskatu-du-zezenketarik-ez-sareak.htm | Gizartea | Iruñeko zezenketak behin betiko amaitzeko eskatu du ‘Zezenketarik ez!’ sareak | Sanferminak «inor zapalduko ez duten jaiak» izan daitezela galdegin dute 56 taldek eta norbanakok. Agiri bateratu bat aurkeztu dute | Iruñeko zezenketak behin betiko amaitzeko eskatu du ‘Zezenketarik ez!’ sareak. Sanferminak «inor zapalduko ez duten jaiak» izan daitezela galdegin dute 56 taldek eta norbanakok. Agiri bateratu bat aurkeztu dute | Egun gutxi batzuk baino ez dira falta Iruñean Sanferminak hasteko. Zezenketarik ez! sareak agerraldia egin dute, festei begira dituzten eskaerekin ondutako agiria lau haizetara zabaldu asmoz: «Inor zapaltzen ez duten jaiak» nahi dituzte. Argiago esanda: Udalari galdegin diote zezenketarik gabeko Sanferminen aldeko apustua egin dezala eta egitarautik kanpo utz ditzala. Aldarrikatu dute orain dela horretarako unea: «Gu ere Iruñekoak gara, eta guk ere Sanferminak gozatzen ditugu. Baina argi esaten dugu badela garaia Iruñean zezenketak behin betiko amaitzeko».
56 norbanakok, gizarte eragilek, musika taldek nahiz tabernak bat egin dute agiriarekin. Tartean daude, esaterako, Iruñerriko Bilgune Feminista, Herri Sanferminak, Arrosadiako gazte mugimendua, Ernai Iruñerria, Saioa Alkaiza bertsolaria eta Ibil Bedi musika taldea. Guztiek «Sanferminen aitzakiapean» zezenei eragiten dieten «sufrimendu bidegabea» gaitzetsi dute: «Zezenak ez dira gu dibertitzeko jaio».
Baina udalari ez ezik, peñei, «herri mugimenduari» eta, oro har ,herritarrei ere zuzendu zaizkie. Lehenengoei esan diete aurrera egiteko jada hasita duten zezenketen inguruko barne hausnarketan, «haiek zezen plazan duten papera erabakigarria baita eztabaida honetan». Bigarrengoak, berriz, atzo aurkeztutako agirian jas dituzten aldarrikapenekin bat egitera eta zezenketen aurkako jarrera hartzera deitu dituzte. Azkenik, iruindar animatu dituzte zezen plazara ez joateko. |
2022-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/215436/zurekin-nafarroa-ezkerreko-koalizioa-aurkeztu-dute.htm | Politika | Zurekin Nafarroa ezkerreko koalizioa aurkeztu dute | Ahal Dugu, Ezkerra, Batzarre eta independenteen talde bat batu dira, «ezker feminista, berde eta transformatzailearen» indar berria izateko. | Zurekin Nafarroa ezkerreko koalizioa aurkeztu dute. Ahal Dugu, Ezkerra, Batzarre eta independenteen talde bat batu dira, «ezker feminista, berde eta transformatzailearen» indar berria izateko. | «Oraingoan, garaiz gaude». Hori erran du Begoña Alfaro Nafarroako Ahal Dugu-ko koordinatzaileak, Zurekin Nafarroa ezkerreko koalizio berriaren aurkezpenean. Gaur goizean, Iruñeko Zaldi Zuria jatetxearen terrazan antolatu dute hitzarmena sinatzeko ekitaldi publikoa, eta aurkezpenean izan dira, Alfaroz gain, Carlos Guzman Ezkerrako koordinatzailea, Olga Risueño Batzarreko bozeramailea, Txema Noval Burlatako alkate ohia eta Xabier Castro NafarroakoAhal Dugu-ko Enplegu Arloko arduraduna.
Suspentsea ez da luze izan eta berehala ezagutarazi dute taldearen bortz koloretako logoa, txalo artean. Ekitaldi musikatu batean, «itxaroten zen bide berri bat» irekiko dutela xehatu dute. Gizartearen «hutsune» bati emaniko ihardespena izan nahi dute, eta azaldu dute prest daudela erronkari erantzuteko: zazpi ardatz izanen ditu koalizioak, krisiei aurre egiteko. «Feminismoa, ekologismoa, justizia soziala, zerbitzu publikoa, pazifismoa, inklusibitatea eta gizarte eta lurralde kohesioa» dira «oinarrizko balioak», Alfarok jakinarazi duenez.
2023. urtearen xedea aipatu badute ere, heldu den urteko hauteskundeetatik haratago irudikatu dute formazioa, «etorkizuneko proiektu gisa, beste espazio eta pertsonak eraikitzeko». |
2022-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/215437/arraun-lagunak-aurreneko-irabazlea.htm | Kirola | Arraun Lagunak, aurreneko irabazlea | Euskotren ligako lehendabiziko estropada irabazi du Bilbon. Erlojuaren aurka nagusitu zaie Oriori, Donostiarrari eta Tolosaldeari. | Arraun Lagunak, aurreneko irabazlea. Euskotren ligako lehendabiziko estropada irabazi du Bilbon. Erlojuaren aurka nagusitu zaie Oriori, Donostiarrari eta Tolosaldeari. | Euskotren ligak osatu du denboraldi honetako estreinako bidaia, eta Arraun Lagunak izan da bandera astintzen aurrenekoa. Bilbon egin du hori, erlojuaren aurkako estropadan. Oriori bost segundo sartu dizkio, 11 Donostiarrari, eta 20 Tolosaldeari. Iaz liga irabazi eta gero, goi-goiko koskan segitzen du Donostiako taldeak.
Aurreko urteko sailkapen nagusiaren atzekoz aurrerako hurrenkeran egin dituzte lanak. Iaz ez zen, baina igoera lortu zuen Tolosaldea izan da aurrena ateratzen. Donostiarra joan da gero, eta Arraun atera da azken. Ura gora doala, marea erdia pasata zela egin dute arraun. Haizea dezentekoa: joateko kontra, eta etortzeko, alde.
Oriok ekin dio indartsuen lanari. Arrauni segundoa sartu diola ere eman dute denborek. Donostiarra ez zen urruti, segundo bat gehiago eginez. Hasieratik batere aukerarik gabe Tolosaldea geratu da. Aurreikuspenak betez zihoazen: bi faboritoak lehen bi postuetan. Donostiarra ere dotore, itxura onena emanez. Ziabogara bidean, ordea, Salveko zubitik haraino, gauzak aldatu egin dira. Arraunek hartu du burua, Oriori lehen lekua kenduz, eta Donostiarra atzerago geratu da. Tolosaldea ere bai, lehen baino beherago. Arraunek hiru segundo sartu dizkio Oriori ziaboga bakarrean, lau Donostiarrari, eta hamabi Tolosaldeari.
Bueltako luzea eremuaren erditik egin beharra zegoen, itsas-lasterraren aldeko indarra baliatzeko. Traineru guztiek hartu dute norabide hori. Horretan ez da alderik egon. Traineru bakoitzaren barruan egindako lanean, bai. Haizea etsai izan dute arraunean ondo egiteko. Arriskua handia izan da arraunketa galtzeko haizearen eraginez, eta Arraun, behintzat, ondo moldatu da horretan ere. Oriok eutsi egin dio gutxi asko lehen zatiko denboretan Arraunekiko, baina ez du eman hari bandera kentzeko moduan zenik. Bost segundoko galera ez da handia, baina ezin moztu oriotarrek.
Donostiarrak 11 galtzeak esan nahi du bigarren luzea luze egin zaiela, hainbat arrazoi tarteko. Edo beste biak baino gutxiago ibili da zati horretan, edo beste biak hauek baino gehiago. Taldearentzat albiste ona izan da Tolosaldeari atera dion koska: bederatzi segundo.
Bihar berriz ikusiko dute elkar lau traineruek. Donostian izango da (11:40), ligako bigarren jardunaldian. Gaurkoaren aldean baldintzak oso ezberdinak izango dira: itsasoan eta lerrokatuta. |
2022-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/215438/jakobsenek-ez-du-hutsik-egin.htm | Kirola | Jakobsenek ez du hutsik egin | Quick-Stepeko txirrindulariak irabazi du Frantziako Tourreko bigarren etapa, esprintean. Pogacar erori egin da, baina ez du denborarik galdu. Van Aert da lider berria | Jakobsenek ez du hutsik egin. Quick-Stepeko txirrindulariak irabazi du Frantziako Tourreko bigarren etapa, esprintean. Pogacar erori egin da, baina ez du denborarik galdu. Van Aert da lider berria | Tropeleko txirrindulari azkarrenentzat zen gaurko eguna, eta horrela erabaki da Frantziako Tourreko bigarren etapa. Fabio Jakobsen (Quick-Step) izan da garailea eta Wout Van Aert (Jumbo) da lider berria. Quick-Step taldeak irabazi ditu aurtengo Tourreko bi etapak. 17 kilometroko zubia zeharkatu behar izan dute txirrindulariek itsaso zabalean, eta haizeak hautsak harrotu ditu txirrindularien artean. Bi kilometro falta zirenean erorikoa izan da tropelean, Tadej Pogacar (UAE) tartean zela. Hala ere, ez du aparteko arazorik izan, eta ez du denborarik galduko.
Roskilden (Danimarka) eman diote hasiera txirrindulariek etapari. Berehala osatu dute eguneko ihesaldia, eta bertan sartu dira Magnus Cort (Education First), Sven Eryk Bystrom (Intermarche) eta Cyril Barthe eta Pierre Ronald (KTM). Etaparen lehen erdian laugarren mailako hiru mendate igo behar izan dituzte, eta mendiko sailkapenerako aurreneko puntuak banatu dira. Cort izan da azkarrena hiru mendateetan, eta hark jantzi du maillot zuri-gorria. Bakarrik jarraitu du ihesean Bystromek, baina tropelak ezerezean utzi du norvegiarraren saiakera helmugarako 32 kilometro falta zirenean.
Tentsio nabarmena izan da tropelean Danimarka eta Suedia lotzen dituen Oresund zubira iristerakoan. 17 kilometro luze ditu eta munduko hirugarren luzeena da. Haizea zegoen aurreikusita, eta hala izan da. Zubiaren hasieran dozena bat txirrindulari erori egin dira, horien artean Yves Lampaert (Quick-Step), liderra, baina berehala sartu da tropelean.
Helmugarako 2 kilometro falta zirela beste eroriko handia izan da, Tadej Pogacar (UAE) tartean zela, baina galdutako denbora ez da kontuan hartuko azken hiru kilometroen barruan izan baita. Alarma guztiak piztu diren arren, esloveniarrak ez du aparteko arazorik izan, eta ez du denborarik galduko. Esprintean erabaki da etapa, eta azken unera arte emozioa egon da. Jasper Philipsenek (Alpecin) urrunetik abiatu du esprinta, baina luze egin zaizkio azkeneko metroak. Jakobsen eta Van Aerten arteko lehia izan da azken metro horietan eta Quick-Stepekoa nagusitu da.
Tourrak Danimarkan egingo duen azken etapa izango da bihar. Vejlen (Danimarka) abiatuko da eta Sonderborgen amaitu. Gaurkoa bezala, etapa egokia da esprinterrentzat. Laugarren mailako hiru mendate igo beharko dituzte txirrindulariek hasieran, eta maillot zuri-gorriaren borrokan aritu nahi dutenak puntuak lortzen saiatuko dira. |
2022-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/215439/adingabe-baten-heriotza-ikertzen-ari-dira-santurtzin.htm | Gizartea | Adingabe baten heriotza ikertzen ari dira Santurtzin | 15 urte zituen gazteak, eta litekeena da jasotako kolpeen ondorioz hil izana. | Adingabe baten heriotza ikertzen ari dira Santurtzin. 15 urte zituen gazteak, eta litekeena da jasotako kolpeen ondorioz hil izana. | Ertzaintza 15 urteko gazte baten heriotza ikertzen ari da, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. Adingabea Santurtzin (Bizkaia) bizi zen, eta bere senideek atzo topatu zuten etxean zerraldo, ohean. Gorpuak kolpe ugari zituen, eta litekeena da kolpe horien ondorioz hil izana. Beraz, Ertzaintzaren hipotesia da homizidio kasu bat izan dela.
Senideek larrialdi zerbitzuetara jo zuten, baina ezin izan zuten gaztea suspertu. Heriotza zerk eragin zuen ezin argituta, Bilboko Auzitegi Medikuntzako Zerbitzuaren esku utzi zuten gorpua, autopsia egiteko. Horren emaitzaren arabera, bortxazko heriotza izan da adingabearena, balizko eraso baten ondorioz. Hori dela eta, Ertzaintzak ikerketa bat zabaldu du, gertatutakoa argitzeko. |
2022-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/215440/ez-urdin-eta-ez-berde-horia.htm | Kirola | Ez urdin eta ez berde: horia | Oriok irabazi du Euskolabel ligako aurreneko estropada Bilbon, erlojuaren aurka. Donostiarra izan da bigarren hiru segundora, bigarren ziabogan kateatu eta gero. Hondarribia hirugarren, eta Urdaibai bosgarren. | Ez urdin eta ez berde: horia. Oriok irabazi du Euskolabel ligako aurreneko estropada Bilbon, erlojuaren aurka. Donostiarra izan da bigarren hiru segundora, bigarren ziabogan kateatu eta gero. Hondarribia hirugarren, eta Urdaibai bosgarren. | Oriok batetik bat. Eta lider Euskolabel ligan. Azkarrena izan da aurreneko jardunaldian, erlojuaren aurkako estropadan. Azkeneko txandan joan da, iazko sailkapen nagusiaren arabera, eta atzean utzi ditu txandakideak: Donostiarra hiru segundora, Hondarribia zazpira eta Santurtzi 30era. Bigarren txandan nagusi izan den Zierbenaren denbora ere bota du, zortzira utzi baitu. Txanda horretan bigarren egin du Urdaibaik, eta Oriok 16 segundo atera dizkio.
Estropada baldintzatu duen hainbat gertakari izan da. Batzuk berezkoak, haizearen gorabeherak, ur-lasterrak eta abar. Beste bat ezustekoa: Donostiarra kateatu egin da bigarren ziabogan, eta mugitu ezinda segundo batzuetan geratzeaz gain, mugitu egin du baliza, eremu barrurantz eta istriborrerantz (gero zuzendu dute antolatzaileek). Denbora onena egiten ari zen, baina hor joan zaizkio irabazteko aukera guztiak.
Oriok ederki baliatu du aukera. Hazi egin da txandakidearen gorabehera tarteko, eta ez du aukera pasatzen utzi. Hala ere, ez dio denbora asko atera gero Donostiarrari. Hondarribiak salbatu egin du hirugarren lekua, Zierbenari aurrea hartu diolako. Urdaibairen emaitzak eman du zeresana, aurreikuspenek goi-goian jartzen zutelako. Baina txanda irabazteko gai ere ez da izan. Bigarrengo multzo horretan, Zierbenaren atzetik egin du, eta Caboren eta Ondarroaren aurretik
Aurreneko txandako azkarrena Getaria igo berria izan da. Atzetik aurrerako lana eginez, aurrea hartu die Kaiku beste igo berriari, Aresi eta Isuntzari. Getariarrak zazpigarren izan dira, eta atzetik bost talde uztea sekulako uzta da.
Bihar Donostian izango dira liga honetako hamabi traineruak (12: 13), eta txandak gaurko sailkapenaren arabera botako dituzte. Ondorioz, Urdaibai ez da onenen txandan joango, bigarrenean izango baita. |
2022-7-2 | https://www.berria.eus/albisteak/215441/herrien-borondate-demokratikoa-errespetatzeko-eskatu-dute-pirinioetan.htm | Politika | «Herrien borondate demokratikoa» errespetatzeko eskatu dute Pirinioetan | Milaka herritarrek parte hartu dute Euskal Herriaren eta Kataluniaren burujabetzaren aldeko mobilizazioan. Gure Esku-k eta Kataluniako eragileek elkarlanean segitzeko asmoa azaldu dute | «Herrien borondate demokratikoa» errespetatzeko eskatu dute Pirinioetan. Milaka herritarrek parte hartu dute Euskal Herriaren eta Kataluniaren burujabetzaren aldeko mobilizazioan. Gure Esku-k eta Kataluniako eragileek elkarlanean segitzeko asmoa azaldu dute | Nazioarteko komunitateari «eta haren instituzioei, bereziki Europako eremuan», mezu bat bidali diete milaka euskal herritarrek eta katalanek: «Gure herrientzat errespetua eskatzen dugu; gure hizkuntzarentzat eta kulturarentzat begirunea exijitzen dugu; gure herritar guztien eskubide zibil eta politikoak errespetatzeko eskatzen dugu. Gure herrien borondate demokratikoa errespetatzea exijitzen dugu». Bideoa: ekimenaren zuzeneko saioa (Gure Esku).
Mezua Pirinioetatik nazioarteratu dute, Higer lurmuturretik Creusera, Bizkaiko golkotik Mediterraneora. Gure Esku-k, ANC Biltzar Nazional Katalanak eta FEEC Kataluniako Txangozale Erakundeen Federazioak deituta eta Omnium Cultural eta Artistes de la Republica elkarteen laguntzaz, milaka herritarrek mendikate horretako 300 tontor baino gehiago argiztatu dituzte, 430 kilometrotik gorako argi lerroa, burujabetzaren aldeko aldarrikapena zabaltzeko. Euskal herritarrei dagokienez, 154 mendi argiztatu dituzte ilunabarrean, Euskal Herrikoak eta Erdialdeko Pirinioetakoak. Oro har eguraldia aldeko edukita, 91 gailur gorri eta 63 berde piztu dituzte herritarrek —horrela sailkatu dituzte tontorrak: gailur gorriak, zailtasun tekniko eta fisiko handiagokoak, eta berdeak, errazenak eta irisgarrienak—; Orhi, Otsogorrigaña, Urdanatzburu, Arriel, Mendaur, Gorramakil... Herrietatik dozenakako taldeetan joanda kasu askotan, eta bezperatik joanda gailur garaienetara joatekoak zirenen kasuan.
Euskal herritarren bilgune nagusia Jaizkibel (Gipuzkoa) izan da; arratsaldetik aurrera, bertan elkartu dira Gure Esku-ko ordezkariak, baina baita eragile politiko, sindikal eta sozial batzuk ere. Guadalupen jarri zuten lehen hitzordua, eta musika eta jai giroa eduki dute bertan. Handik Jaizkibelgo Behatokira joan dira gero. Katalunian, berriz, buruzagi politiko batzuek ere hartu dute parte; esaterako, Junts Per Catalunyako idazkari nagusi Jordi Turullek eta ERCko idazkari nagusi Marta Vilaltak. Haatik, ekitaldi politiko nagusia Guils de Cerdenyan egin dute, Katalunian. Han hartu dute hitza Amalur Alvarez Gure Esku-ko bozeramaileak, Dolors Feliu ANCko presidenteak eta Didac Amat Omnium Culturaleko Zuzendaritza Batzordeko kideak. Auzi demokratikoa Alvarezen hitzetan, egun «berezia, hunkigarria eta magiaz betea» izan da, «aldarrikapenen, naturaren, mendiaren, gauaren eta argiaren konbinazioak izugarrizko indarra» sortu duelako: «Euskaldunak eta katalanak jendearen ahalmena erakusten ari gara. Pirinioetako gailurretan dagoen argi bakoitza gure herrien burujabetza eta askatasunaren bidea argiztatzen duen izar bat da».
Bi herrialdeetako eragileen arteko elkarlana goraipatu du Alvarezek, eta, «aurrera begira, egitasmo bateratu berrien aldeko apustua» egin zuten; Euskal Herriaren eta Kataluniaren artean, baina baita «aske eta burujabe izateko borrokan ari diren Europako eta munduko herrien artean ere».
Autodeterminazio eskubidea gauzatzea «demokrazia kontu bat» dela nabarmendu du: «Herri batek bere etorkizunaren jabe izan nahi duenean, gehiengo sozial batek bere estatus politikoa erabaki nahi duenean, estatu independente bat sortu nahi duenean, aukera onena, demokratikoena eta herritarren eskubideak ondoen babesten dituena autodeterminazio eskubidea gauzatzea da». Are gehiago, esan du erabakitzeko eskubidea «XXI. mendeko demokraziaren giltza» dela: «Autodeterminazioaren kausa XXI. mendeko borroka demokratizatzaile handia da, jendea entzuten duena, jendeari erabakitzeko boterea ematen diona, berdintasunean». Mezua Pirinioez harago ere zabaldu du: «Herri baten etorkizuna erabakitzea demokrazia eta askatasuna gauzatzea da. Eskozian, Euskal Herrian, Katalunian, Irlandan eta munduko beste edozein herrialdetan.
Kataluniako ekitaldia. / Vilaweb
Bestalde, Feliuk nabarmendu du Pirinioetako Bidea «erronka handia» izan dela, «Europan inoiz ikusi den izaera politikoko ekintza artistiko handiena» izan delako: «Oroimenean iraungo duen ekintza bat izango da; errelato poetiko eta politiko bat, argitasun ekitaldi bat bilakatuko dena orain inguratzen gaituen iluntasunaren erdian». Horrez gain, atzoko egitasmoa «oihu isil bat» ere bada: «Nazioarteko komunitateari eginiko deia, bakearen eta herrien autodeterminazioaren kausa justuaren alde. Indarkeriaz inposatutako mugen aurkako protesta bat».
Bi herrialdeen arteko harremanaz jardun du Amatek ere: gogora ekarri du Jose Antonio Agirre Eusko Jaurlaritzako lehendakariak eta Lluis Companys Kataluniako Generalitateko presidenteak elkarrekin zeharkatu zutela gaur argiztatutako mendilerroa, altxamendu faxistatik ihesi, eta Burgosko prozesuan eta Kataluniako 2017ko urriaren 1eko erreferendumean sortutako «elkartasun sareak» goraipatu ditu. Horri erantsi zion urteotan, «errepresioak Omnium Culturaleko presidentea espetxean zuenean, euskal gizarte zibilak eta Gure Esku buruan, beso zabalik» hartu izan dituztela. Edonola ere, «aliantzen eta borroka partekatuen iraganari» erreparatzeaz gain, Amatek adierazi du «etorkizunaren borondateak» batzen dituela bi herrialdeak: «Herrien Europa eraikitze aldera elkarrekin lan egiten jarraitzeko borondateak, Espainiako Estatuak ez dezan eduki herritarren autodeterminazio eskubidea errespetatu beste aukerarik».
Pirinioetatik urrun, Madrilgo Guadarrama mendizerrako Guarramillas tontorrean ere bildu ziren madrildar solidario taldea bat. Kataluniako estelada, Espainiako Bigarren Errepublikako bandera, euskal presoen aldeko banderola eta ikurrina eskutan, bi dozena lagun elkartu ziren elkartasunez. Madrid con Euskal Herria zioten pankarta batean (Madril, Euskal Herriarekin). |
2022-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/215472/bart-gauean-49-urteko-iruindar-bat-hil-da-beran-auto-istripu-batean.htm | Gizartea | Bart gauean 49 urteko iruindar bat hil da Beran, auto istripu batean | Gidatzen zuen autoa errepidetik irten da, eta Bidasoa ibaira erori. | Bart gauean 49 urteko iruindar bat hil da Beran, auto istripu batean. Gidatzen zuen autoa errepidetik irten da, eta Bidasoa ibaira erori. | Auto istripu larria izan da bart Beran (Nafarroan). 22:00ak aldera, auto bat errepidetik irten da, eta Bidasoa ibaira erori. Ondorioz, gidaria hil egin da. 49 urte zituen, eta Iruñekoa zen.
Istripuaren berri izan ostean, Oronozko suhiltzaileak, Doneztebeko osasun talde bat eta anbulantzia bat joan dira ezbeharra izan den tokira, baina ezin izan dute ezer egin gizonaren bizia salbatzeko.
Gorpua ibaitik atera ondoren, Iruñera eraman dute. Autoa gaur goizean ziren handik ateratzekoa. Guardia Zibila gertatutakoa ikertzen ari da. |
2022-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/215473/donostiarra-eta-orio-izan-dira-garaile-donostiako-badian.htm | Kirola | Donostiarra eta Orio izan dira garaile Donostiako badian | Gaur eguerdian jokatuko da aurtengo estropada denboraldiko bigarren bandera, eta garaileak ez dira urrutitik iritsi. Eusko Label ligan Donostiarrak eskuratu du bandera, eta Euskotren ligan, Oriok. | Donostiarra eta Orio izan dira garaile Donostiako badian. Gaur eguerdian jokatuko da aurtengo estropada denboraldiko bigarren bandera, eta garaileak ez dira urrutitik iritsi. Eusko Label ligan Donostiarrak eskuratu du bandera, eta Euskotren ligan, Oriok. | Garaipenak gaur ez dio ihes egin Donostiarrak arraun taldeari. Atzo estropada ona egin zuen Bilbon, baina kateatu egin zen une batean eta bigarren izan zen, Orioren atzetik. Gaur, baina, lehen postuan helmugaratu dira eta bandera eskuratu dute, non eta etxean. 20:35eko denbora egin dute etxekoek, eta bost segundoko aldea atera diote bigarren sailkatuari, Hondarribiari. Hirugarren Urdaibai izan da, hamabi segundura, eta laugarren Orio, 25 segundora. Eusko Label Ligako sailkapenaren buru jarri da, gainera, Donostiarrak.
Hondarribiarekin aritu da nor baino nor Donostiarrak ohorezko txandan. Lehen ziabogara iristerako soilik hondarribitarrak erakutsi dute donostiarren pare joatzeko gai zirela. Orio zortzi segundora zuten ordurako, eta Zierbena, hamabostera. Bigarrenean Hondarribiak aurrera egiten du eta parez pare iritsi dira lehen bi ontziak. Hondarribiak bi segundoko aldea izan du hirugarren luzean.
Azken ziabogatik ere ia batera atera dira Donostiarrak eta Hondarrribia. Etxeko taldeak, ordea, olatu bat baliatu du aurrea hartzea, eta bi segundo aurreratu dira. Alde hori eskuan, ahalegin handia egin dute arraunlariek eta azkenean handitzea ere lortu dute azken luzean.
Eusko Label Ligako bigarren txandan Urdaibai eta Santurtzi aritu dira aurrez aurren. Bermeotarrek irabazi dute bigarren txanda hori, eta gertu izan dute Getaria ere. Urdaibai bikain aritu da ziabogetan. Estropadako lehen txandan Lekittarrak hobera egin duela baieztatu da. Txanda, ordea, Kaikuk irabazi du, zigortu egin duten arren.
Eusko Label Ligako Bandera Fabrika sailkapena
1 Donostiarra 20:35,57 2 Hondarribia + 05.44ra 3 Urdaibai +12.19ra 4 Orio +25.54ra 5 Getaria +30.52ra 6 Kaiku +38.45era 7 Lekittarra +39.81ra 8 Cabo da Cruz +44.91ra 9 Zierbena +46.97ra 10 Itsasoko Ama +47.01ra 11 Ares +56.90ra 12 Ondarroa +1:01.80ra
Euskotren ligan atzoko erlojupekoaren ondoren, gaur Donostian jokatu dute bigarren bandera, eta Orio nagusitu da Kontxako badian. Laugarren kalean aritu dira arraunean oriotarrak, eta lehia estua izan dute atzoko garaileekin, Arraun Lagunakeko arraunlariekin. Azken metroetan, ordea, indatsuago aritu dira oriotarrak, eta bost segunduko aldea atera diete donostiarrei.
Euskotren ligaren Bandera Fabrika sailkapena
1.- Orio 11:17,54 2.- Arraun Lagunak +04.58ra 3.- Donostiarra +30.36ra 4.- Tolosaldea +31.06ra
Denboraldiko lehen estropada jokatuta, sailkapen nagusian Orio eta Arraun Lagunak daude lehen bi postuetan, zapina punturekin berdinduta. Donostiarra da hirugarren, lau punturekin, eta Tolosaldea, laugarren, bi punturekin. |
2022-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/215474/groenewegenek-irabazi-du-hirugarren-etapa-esprintean.htm | Kirola | Groenewegenek irabazi du hirugarren etapa, esprintean | Wout van Aerti irabazi dio azken metroetan. Flandiarrak maillot horia jantziko du bihar ere. | Groenewegenek irabazi du hirugarren etapa, esprintean. Wout van Aerti irabazi dio azken metroetan. Flandiarrak maillot horia jantziko du bihar ere. | Dylan Groenewegen herbeheretarrak irabazi du (BikeExchange Jayco) Frantziako Tourraren hirugarren etapa. Danimarkan jokatu da gaurkoa ere, eta Sondeborgen amaitu da. Groenewegen esprintean nagusitu da, Wout van Aert flandiarrari gailenduta (Jumbo-Visma). Azken horrek maillot horiari eutsi dio. Hirugarren Jasper Phililpsen izan da (Alpecin Deceuninck).
Gaurkoa izan da Danimarkako azken etapa. 182 kilometro izan ditu. Eguneko protagonista Magnus Cort Nielsen izan da. Bakarrik egin du ihes, mendiko sailkapenerako puntuak batu nahian, eta lortu du helburua, eguneko hiru mendatetan (laugarren mailakoak) izan baita lehena.
Bihar atseden hartuko du tropelak, eta Danimarkatik Frantziara bidaiatuko du. Asteartean 171 kilometroko etapa korrituko dute, Dunkerke eta Calais artean. |
2022-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/215475/zazpi-behintzat-badira-dolomitetako-glaziarrean-hildakoak.htm | Mundua | Zazpi behintzat badira Dolomitetako glaziarrean hildakoak | Punta Rocca tontorrera igotzeko bidean jausi zen Marmolada glaziarra, igandean. Erreskate zerbitzuak biktima gehiagoren bila ari dira; hamahiru lagun daude harrapatuta. | Zazpi behintzat badira Dolomitetako glaziarrean hildakoak. Punta Rocca tontorrera igotzeko bidean jausi zen Marmolada glaziarra, igandean. Erreskate zerbitzuak biktima gehiagoren bila ari dira; hamahiru lagun daude harrapatuta. | Ezbehar larria izan zen igandean Dolomitetan, Italian. Marmolada glaziarraren zati bat jausi egin zen arratsalde hasieran. Gutxienez zazpi pertsona hil dira –hiru italiar eta txekiar bat identifikatu dituzte oraingoz–, bederatzi zauritu dira —horietako bat larri— eta hamahiru desagertu egin direla uste dute eskualde horretako larrialdi zerbitzuek –hamar italiar eta hiru txekiar–. Lau lagun atera dituzte bizirik, baina Alex Barattin salbamendu taldeetako bozeramaileak aitortu du «ia ezinezkoa» izango dela beste inor bizirik aurkitzea. Bila jarraitzen dute hala ere, helikopteroekin eta droneekin, arriskutsuegia baita lekura bertara joatea.
Punta Rocca tontorretik gertu zen ezbeharra, eta bete-betean harrapatu zuen tontorrera igotzeko erabiltzen den ohiko bidea; ondorioz, hainbat mendizale harrapatu zituen azpian. Lekukoen arabera, glaziarra bitan zatitu da, eta 300 metro zabal zen izotz geruza bat jausi da, bidean harrapatzen zuen guztia aurretik eramanez.
«Hots handia entzun dugu, eraisketa baten modukoa. Gero, elur eta izotz jausi bat ikusi dugu ziztu bizian, eta hor konturatu naiz zerbait larria zela», adierazi zuen atzo Castiglioni Marmolada aterpetxeko kudeatzaileetako batek.
Ikusi gehiago: Eñaut Izagirre: «Izotz urtzearen eta prezipitazio uren presioak eragin du hondamendia»
Atzo Marmoladan inoiz erregistratu den tenperaturarik beroena izan zuten: 10 gradu. Elur geruzak urtuz joan dira azken egunetan:
Helikopteroekin eta txakurrekin ari dira bila
Biktima gehiagoren bila ari dira erreskate zerbitzuak; gutxienez bost helikoptero eta txakurrekin lagundutako hainbat talde dabiltza lan horretan.
Ingurua hustu egin dute, Marmolada glaziarraren zati gehiago eror daitezkeelakoan. Gorpuak izotzetatik atera, eta Canazei herriko kirol jauregira eraman dituzte. Psikologo talde bat eraman dute hara, hildakoen senideak artatzeko. Zaurituak Trento, Bolzano, Belluno eta Treviso hirietako ospitaletara eraman dituzte. |
2022-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/215476/luhansk-eskualde-osoa-kontrolpean-duela-jakinarazi-du-errusiak.htm | Mundua | Luhansk eskualde osoa kontrolpean duela jakinarazi du Errusiak | Lisitxansk hiria eta inguruak bereganatu ondoren egin du iragarpena Sergei Xoiguk Defentsa ministroak. | Luhansk eskualde osoa kontrolpean duela jakinarazi du Errusiak. Lisitxansk hiria eta inguruak bereganatu ondoren egin du iragarpena Sergei Xoiguk Defentsa ministroak. | Ukrainako inbasioaren 130. eguna da gaurkoa, eta Sergei Xoigu Errusiako Defentsa ministroak jakinarazi du Lisitxansk hiria bere egin dutela, eta horrekin kontrolpean duela Errusiak Luhansk eskualde osoa. Gaur 183 kilometro koadro bereganatu dituela gaineratu du. Ukrainako Gobernuak dio Lisitxansk ez dela erabat erori, eta Donbassen borrokak ez direla amaitu. Luhansk Ukraina mendebaldean independentzia aldarrikatu zuten bi herri errepubliketako bat da, Donetskekin batera. Errusiak inbasioa hasi baino hiru egun lehenago aitortu zien independentzia.
Vladimir Putin Errusiako presidenteari eman dio azken mugimendu horren berri Xoiguk. Azaldu dio soldadu errusiarrak eta Luhanskeko herri errepublikako soldaduak Lisitxansken sartu direla eta hiria eta inguruko herriak bereganatu dituztela. Sievierodonetsken ondoan dago Lisitxansk. Beste hiri horretatik duela hamar egun erretiratu ziren soldatu errusiarrak, eta hori kontrolpean hartuta jarri ziren errusiarrak Lisitxanskera bidean.
Lenoid Pasetxeknik Luhanskeko herri errepublikako buruak Telegramen zabaldu duen mezu batean dio gaurko eguna gorriz margotuta geratuko dela, «zortzi urtez borroka egin ondoren». «Festa honek ere, 1945ekoak bezala [naziak menperatu zituzteneko urtea], negar eragiten digu pozaren pozez».
Ordu batzuk lehenago, Xoiguk esan du Errusiako eta herri errepublikako soldaduak hiri barruan ari zirela borrokan, eta garaipena lortzear zirela. Atzo zabaldu zituzten bideo batzuetan ikus zitezkeen jada haien banderak hiriko erakundeen eraikinetan. Juri Sak Ukrainako Defentsa Ministerioko bozeramaileak, ordea, ukatu egin du Errusiak eta Luhanskeko soldaduek hiria erabat kontrolpean dutenik, eta iradoki du soldadu ukrainarrak beste posizio batzuetara erretiratu direla. «Ukrainarrentzat, pertsonen biziak du lehentasun erabatekoa, eta batzuetan atzera egiten dugu, geroago kokapen horietara itzultzeko», adierazi du Sakek.
Edonola ere, Donbassko borroka ez dela amaitu azpimarratu du Ukrainako bozeramaileak. Pavlo Kirilenko probintzia horretako gobernadorearen hitzetan, Ukrainak oraindik Luhansken eta Donetsken %45 kontrolatzen du. Gaur, Errusiak Sloviansk bonbardatu du: Kramatorskekin batera Ukrainak Donetsken kontrolatzen duen hirigune handiena da. Erasoan sei pertsona hil dira. Kramatorski ere eraso egin dio Errusiak gaur. |
2022-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/215477/donostiarra-eta-orio-izan-dira-garaile-donostiako-badian.htm | Kirola | Donostiarra eta Orio izan dira garaile Donostiako badian | Gaur eguerdian jokatu da aurtengo estropada denboraldiko bigarren bandera, eta garaileak ez dira urrutitik iritsi. Eusko Label ligan Donostiarrak eskuratu du bandera, eta Euskotren ligan, Oriok. | Donostiarra eta Orio izan dira garaile Donostiako badian. Gaur eguerdian jokatu da aurtengo estropada denboraldiko bigarren bandera, eta garaileak ez dira urrutitik iritsi. Eusko Label ligan Donostiarrak eskuratu du bandera, eta Euskotren ligan, Oriok. | Garaipenak gaur ez dio ihes egin Donostiarra arraun taldeari. Atzo estropada ona egin zuen Bilbon, baina kateatu egin zen une batean, eta bigarren izan zen, Orioren atzetik. Gaur, baina, lehen postuan helmugaratu dira, eta bandera eskuratu dute, non eta etxean. 20:35eko denbora egin dute etxekoek, eta bost segundoko aldea atera diote bigarren sailkatuari, Hondarribiari. Hirugarren Urdaibai izan da, hamabi segundora, eta laugarren Orio, 25 segundora. Eusko Label Ligako sailkapenaren buru jarri da, gainera, Donostiarra.
Hondarribiarekin aritu da nor baino nor Donostiarra ohorezko txandan. Lehen ziabogara iristerako soilik hondarribiarrak erakutsi dute donostiarren pare jotzeko gai zirela. Orio zortzi segundora zuten ordurako, eta Zierbena, hamabostera. Bigarrenean, Hondarribiak aurrera egiten du, eta parez pare iritsi dira lehen bi ontziak. Hondarribiak bi segundoren aldea izan du hirugarren luzean.
Azken ziabogatik ere ia batera atera dira Donostiarra eta Hondarribia. Etxeko taldeak, ordea, olatu bat baliatu du aurrea hartzeko, eta bi segundo aurreratu dira. Alde hori eskuan, ahalegin handia egin dute arraunlariek, eta azkenean handitzea ere lortu dute azken luzean.
Eusko Label ligako bigarren txandan Urdaibai eta Santurtzi aritu dira aurrez aurre. Bermeotarrek irabazi dute bigarren txanda hori, eta gertu izan dute Getaria ere. Urdaibai bikain aritu da ziabogetan. Estropadako lehen txandan Lekittarrak hobera egin duela baieztatu da. Txanda, ordea, Kaikuk irabazi du, zigortu egin duten arren.
Eusko Label Ligako Bandera Fabrika sailkapena
1 Donostiarra 20:35,57 2 Hondarribia + 05.44ra 3 Urdaibai +12.19ra 4 Orio +25.54ra 5 Getaria +30.52ra 6 Kaiku +38.45era 7 Lekittarra +39.81era 8 Cabo da Cruz +44.91ra 9 Zierbena +46.97ra 10 Itsasoko Ama +47.01era 11 Ares +56.90era 12 Ondarroa +1:01.80ra
Euskotren ligan, atzoko erlojupekoaren ondoren, gaur Donostian jokatu dute bigarren bandera, eta Orio nagusitu da Kontxako badian. Laugarren kalean aritu dira arraunean oriotarrak, eta lehia estua izan dute atzoko garaileekin, Arraun Lagunak taldeko arraunlariekin. Azken metroetan, ordea, indartsuago aritu dira oriotarrak, eta bost segundoren aldea atera diete donostiarrei.
Euskotren ligaren Bandera Fabrika sailkapena
1.- Orio 11:17,54 2.- Arraun Lagunak +04.58ra 3.- Donostiarra +30.36ra 4.- Tolosaldea +31.06ra
Denboraldiko lehen estropada jokatuta, sailkapen nagusian Orio eta Arraun Lagunak daude lehen bi postuetan, zazpina punturekin berdinduta. Donostiarra da hirugarren, lau punturekin, eta Tolosaldea, laugarren, bi punturekin. |
2022-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/215478/hiru-sute-piztu-dira-nafarroan.htm | Gizartea | Hiru sute piztu dira Nafarroan | Bihar sartuko da indarrean uzta biltzeko araudi berria. Makinak erabiltzen dituztenek sua itzaltzeko ura izan beharko dute eskura. | Hiru sute piztu dira Nafarroan. Bihar sartuko da indarrean uzta biltzeko araudi berria. Makinak erabiltzen dituztenek sua itzaltzeko ura izan beharko dute eskura. | Nafarroako suhiltzaileek jakinarazi dutenez, igandean hiru sute piztu dira, Gatzolatzen, Añorben eta Melidan. Gatzolatzen zuhaizti bat erre da, eta Cordovillako suhiltzaileak aritu dira itzaltzeko lanean. Aurretik beste bi suak itzali dituzte. Melidan tximista batek piztu du sua, Nafarroako suhiltzaileen arabera. Añorbekoa, berriz, uzta biltzeko lanetan ari zen makina batekin piztu da. Tafallako, Cordovillako eta Azkoiengo suhiltzaileek itzali dituzte.
Hain zuzen, bihar jarriko da indarrean labore lanak makinekin egiteko araudi berria. Muturreko beroa denean, sute arriskuaren abisu horia dagoenean, debekatuta egongo da makinekin landa lanak egitea, tartean baita uzta biltzea ere, 14:00ak eta 18:00ak bitartean. Gainera, nekazariek traktorera egokitutako gailu bat izan beharko dute su ebakiak egiteko, edota traktoreak mila ur litroko biltegi bat izan beharko du suak itzaltzeko. Makinaren gidariaz gain, beste pertsona batek atzean utzitako arrastoa zaindu beharko surik piztu den jakiteko.
Abisu gorriarekin, erabat debekatuko dira landa lan horiek. Bi kasuetan, debekuak alerta emanda dagoen udalerriei eragingo die soilik. Abisuak hedabideen bitartez eta ohiko bideetatik zabalduko dira. |
2022-7-3 | https://www.berria.eus/albisteak/215479/tiroketa-bat-izan-da-kopenhagen-eta-hainbat-hildako-eta-zauritu-daude-poliziaren-arabera.htm | Mundua | Tiroketa bat izan da Kopenhagen, eta hainbat hildako eta zauritu daude, Poliziaren arabera | Danimarkako Poliziak 22 urteko daniar bat atxilotu du, eta eraso terroristatzat hartuta ari da ikertzen gertatutakoa. | Tiroketa bat izan da Kopenhagen, eta hainbat hildako eta zauritu daude, Poliziaren arabera. Danimarkako Poliziak 22 urteko daniar bat atxilotu du, eta eraso terroristatzat hartuta ari da ikertzen gertatutakoa. | Danimarkako Poliziak baieztatu duenez, igande arratsaldean Kopenhagen merkataritza gune batean izan den tiroketan hainbat pertsona hil eta zauritu dira. Soran Thomassen poliziaburuak jakinarazi du 22 urteko daniar bat atxilotu dutela. Beste daturik ez du eman. Ez du argitu zeintzuk izan daitezkeen tiro egin duenaren arrazoiak, baina eraso terrorista bat balitz bezala ari dira ikertzen.
Tiroketa 17:30ean gertatu da, baina nahasmen handia izan da lehen orduetan, eta gauera arte ez dute baieztatu inor hil denik. Atxilotu bakarra egon arren, erasotzaileak bat baino gehiago izan litezkeela uste du Poliziak, hipotesi hori baztertu arte.
Amager distrituan izan da tiroketa, hiriaren erdigunearen eta aireportuaren artean. TV2 Danimarkako telebistak hasieran esan du hiru pertsona zauritu dituztela, Rigshospitalet ospitaleko prentsa arduraduna iturri hartuta. Sophie Andersen Kopenhageko alkateak esan du oso larria izan dela gertatutakoa, baina daturik ez du eman. |
2022-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/215480/metalararen-dardara-bizia-bilbon.htm | Kultura | Metalararen dardara bizia Bilbon | Zalantza egunen ondotik, Metallicak kontzertua eman du bart San Mamesen, 45.000 lagun aurrean. Niña Coyote eta Chico Tornado, Nothing But Thieves, eta The Hellacopters ere aritu dira. | Metalararen dardara bizia Bilbon. Zalantza egunen ondotik, Metallicak kontzertua eman du bart San Mamesen, 45.000 lagun aurrean. Niña Coyote eta Chico Tornado, Nothing But Thieves, eta The Hellacopters ere aritu dira. | Eta askatu zen korapiloa, eta azkenik bai, heavy metalak San Mames izan zuen etxe egun batez. Metallicak kontzertua eman zuen atzo Bilbon, azken egunotako dudak guztiz uxatuta. Taldeko kideetako baten senide batek positibo eman zuen COVID-19aren proba batean, eta, ondorioz, zalantzan handiak izan dira kontzertua egitea posible izanen ote zen. Bada, bai: egin egin da azkenean. Guztira 45.000 zale inguruk gozatu dute metalaren astinaldiaz.
Zale gehienek Metallica taldearen kontzertua itxaron zuten irrika gehienaz. Hala eta guztiz ere, ez zen izan oholtza dardarka jartzen talde bakarra: Niña Coyote eta Chico Tornado, Nothing But Thieves, eta The Hellacopters taldeak ere aritu ziren atzo, Live Nation promotoreak antolaturiko jaialdian. |
2022-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/215481/atzeraldiaren-hotsek-oraindik-ez-dute-eten-langabeziaren-apaltzea.htm | Ekonomia | Atzeraldiaren hotsek oraindik ez dute eten langabeziaren apaltzea | 2.423 langabe gutxiago daude Lanbiden eta Nafar Lansaren. Enplegua handitu egin da, baina aurreko urteko ekain gehienetan baino gutxiago. Mugagabeak dira kontratuen %27. | Atzeraldiaren hotsek oraindik ez dute eten langabeziaren apaltzea. 2.423 langabe gutxiago daude Lanbiden eta Nafar Lansaren. Enplegua handitu egin da, baina aurreko urteko ekain gehienetan baino gutxiago. Mugagabeak dira kontratuen %27. | Gero eta ozenago entzuten ari dira atzeraldiaren danborrak astintzen dituzten hotsak, nahiz eta iragarle gehienek hazkunde datu positiboei eutsi. Azken horiei arrazoi ematen diete, oraingoz, lan merkatuari buruzko estatistikek.
Izan ere, maiatzean bezainbeste izan ez bada ere, ekainean ere emaitza positiboak eman ditu Hego Euskal Herriko lan merkatuak: behera egin du langabeziak, gora egin du langileen kopuruak, eta kontratu mugagabeak izan dira sinatutakoen laurdena baino pixka bat gehiago.
Aurki guztiak badu bere ifrentzua, eta Hegoaldeko lan merkatuarena ezaguna da: emakumeen langabezia tasa gizonena baino lau puntu handiagoa da —%12,7 emakumeek, eta %8,4 gizonek—, prekaritate handia dago oraindik ere, eta langabezia sariak ez du langabeen erdia hartzen.
2020an baino 42.000 langabe gutxiago
SEPE Espainiako enplegu erakundearen datuen arabera, ekainean 142.991 langabe zeuden Hego Euskal Herriko enplegu bulegoetan, maiatzean baino 2.423 gutxiago. 2019ko ekainera arte egin behar da atzera hori baino kopuru txikiagoa aurkitzeko. Duela bi ekain, konfinamenduak amaitzen ari zirela, 42.000 langabe gehiago zeuden.
Lurralde guztietan gutxitu dira langabeak: 834 gutxiago Gipuzkoan, 804 gutxiago Bizkaian, 713 gutxiago Nafarroan, eta 72 gutxiago Araban.
Uda hasiera izanda ohikoa denez, zerbitzuetan gutxitu da gehien langabezia (-1.851), baina datu onak izan dituzte eraikuntzak (-141) eta industriak batez ere (-488). Industria izan da urte hasieran euskal ekonomiaren motorra, hornidura arazoak desagertu ez diren arren.
Langabe kopuruak gora egin du, berriz, lehen sektorean (+43) eta aurretik enplegurik ez zutenen artean (+15). Enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientearekin dauden langileak ez dira asko: ekainaren 30ean 1.176 langile zeuden egoera horretan. Oso urrun daude itxialdian izandako 250.000etatik, baina baita duela urtebete eskas zeuden 22.000etatik.
Laugarren aldiz, marka
Langabeziak behera egin du, eta gora egin du, berriz, lanean daudenen kopuruak. Hori diote, behintzat, Gizarte Segurantzaren afiliazio datuek. Horien arabera, batez beste maiatzean baino 1.077 lagun gehiagok kotizatu dute ekainean. 1.288.318 lagun daude Gizarte Segurantzan kotizatzen, duela urtebete baino 29.000 gehiago.
Igoera ez da oso handia, kontuan hartuta ekaina hilabete ona izan ohi dela afiliazioarentzat —iaz lau mila gehiago batu ziren—, baina, nolanahi ere, marka berri bat jarri du, laugarrena jarraian. Baliteke hurrengo hilabeteetan marka berririk ez egitea, ekonomiaren bilakaeraren ondorioengatik ez ezik, uztaila eta batez ere abuztua oso hilabete kaskarrak izaten direlako afiliazioarentzat, hezkuntzan batez ere milaka lanpostu galtzen direlako udako oporren hasierarekin batera.
Finkoak, baina ez hainbeste
Ekainean 111.148 kontratu egin dira, eta horietatik 30.221 izan dira mugagabeak, hau da, sinatutakoen %27,1. Azken lan erreforma indarrean jarri eta aldi baterako kontratazioari muga bat jarri zionetik, asko ugaritu dira kontratu mugagabeak, haren aurretik %7-8 izaten baitziren. Edonola ere, kontratu horietako asko aldizkako finkoak dira, eta ez dute urte osoko jardunaldia bermatzen. |
2022-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/215482/gizon-bat-hil-da-miarritzen-izandako-auto-istripu-batean.htm | Gizartea | Gizon bat hil da Miarritzen izandako auto istripu batean | Miarritzeko ordainlekuan gertatu zen istripua, atzo. Bi emazte Baionako ospitalera eraman behar izan dituzte, larri. Bi haur arinki zauritu dira, eta Baionako ospitalera eraman dituzte horiek ere. | Gizon bat hil da Miarritzen izandako auto istripu batean. Miarritzeko ordainlekuan gertatu zen istripua, atzo. Bi emazte Baionako ospitalera eraman behar izan dituzte, larri. Bi haur arinki zauritu dira, eta Baionako ospitalera eraman dituzte horiek ere. | Miarritzeko ordainlekuaren heinean (Lapurdi) ezbehar bat gertatu zen atzo arratsean, 20:00 aldera. Auto batek ordainlekuko pareta bat jo zuen bortizki, eta bost lagun zituen barnean. 28 urteko gizon bat hil da, 26 eta 64 urteko bi emakume larriki zauritu dira, eta, 5 eta 2 urteko bi haur arinki kolpatu dira. Laurak Baionako ospitalera eraman zituzten berehala larrialdi zerbitzuek. |
2022-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/215483/estatuaren-babes-bila.htm | Mundua | Estatuaren babes bila | Ezkerrera egin dute Latinoamerikako hainbat gobernuk beren herrialdeetako azken bozetan. Adituen ustez, mende hasieran izan zen aldaketa politikoaren bigarren oldea iritsi da. | Estatuaren babes bila. Ezkerrera egin dute Latinoamerikako hainbat gobernuk beren herrialdeetako azken bozetan. Adituen ustez, mende hasieran izan zen aldaketa politikoaren bigarren oldea iritsi da. | Latinoamerikak ezkerrera egin du berriz ere. Azken urteetako joera argia da. Andres Manuel Lopez Obradorrek hauteskundeak irabazi zituen Mexikon 2018ko uztailean, eta hasiera eman zion ezkerraren garaipen sorta bati. 2019an, presidente hautatu zituzten Laurentino Cortizo, Panaman, eta Alberto Fernandez, Argentinan; 2020an, Evo Moralesen MAS alderdia boterera itzuli zen Bolivian, Luis Arceren garaipenarekin. 2021ean, eskuinetik ezkerrera aldatu ziren Peru, Honduras eta Txile, Pedro Castillo, Xiomara Castro eta Gabriel Boric presidenteekin, hurrenez hurren. Eta ekainaren 19an, gauza bera egin du Kolonbiak, Gustavo Petro presidente aukeratuta. Ikuskizun dago Brasilek bide horri jarraituko ote dion Luiz Inacio da Silva Lula-rekin. Urriaren 2an egingo dituzte hauteskundeak.
Hainbat analistak ikusi dute gobernu aldaketa horietan Marea arrosa izenez ezagutzen denaren bigarren olatu bat. Izen hori erabili izan da sarri Hugo Chavez Venezuelako presidente izendatu (1999) ondorengo urteetan Latinoamerikako beste hamalau herrialdetan hedatu zen ezkerreko eta zentro-ezkerreko indarren gobernu multzoari aipamen egiteko —ezkerraren espektro zabal bat hartzen duelako hautatu zuten arrosa, eta ez ezker klasikoaren gorria—. Gorakadaren ostean etorri zen gainbehera. Hondurasko estatu kolpearen ondotik (2009), eskuineko gobernuak ugaritu ziren 2010eko hamarkadan. Azken urteetan, joera hori eten du berriz ere ezkerrerako beste bira batek. Aldaketaren oinarrian dagoena herritarren sumindura da, Silvina Romano Zientzia Politikoko doktore eta Celag Latinoamerikako Geopolitika Zentro Estrategikoko ikerlariaren iritziz: pobreziaren eta gizarte desberdintasunen areagotzeak eragindakoa. «Gogoan izan behar ditugu 2019an Txilen eta Ekuadorren izan ziren protesta jendetsuak. Sistema aldaketa bat eskatzeko mobilizazioak izan ziren. Ekuadorren petrolioaren garestitzeagatik piztu ziren, eta Txilen hamarkadetan jasan duten neoliberalismoarengatik».
Egoerak okerrera egin du ordutik, pandemiaren ondorioz. Nazio Batuen Erakundearen CEPAL Latinoamerikarako eta Kariberako Batzorde Ekonomikoaren arabera, muturreko pobrezia duela 27 urteko mailara itzuli zen iaz: 86 milioi herritar zeuden behar larrian —biztanleen %13,8—, eta pobrezian ziren beste 200 milioi herritar baino gehiago. Halaber, txostenak jasotzen du desberdintasun ekonomikoak handitu egin zirela pandemiaren eraginez. «Demokraziaz hitz egiten duen edonor justizia sozialaz hitz egitera behartuta dago Latinoamerikan. Biak lotuta daude ekonomian esku hartuko duen estatu batekin», adierazi du Romanok. Demokrazia eta justizia soziala binomio banaezina direla aldarrikatu zuten Marea arrosaren lehen olatuko gobernuek, eta lortu zuten «demokraziaren ideiaz jabetzea», «prozedura huts gisa» ulertu beharrean, «edukiz bete» zutelako. «Egun, inoiz baino argiago dago sistemak desberdintasunak eragiten dituela». Romanoren esanetan, horrek azaltzen du jendeak estatuaren esku hartze handiago bat eskatu izana eta, finean, ezkerreko aukeren alde bozkatu izana hainbat estatutan.
Gustavo Petro Kolonbiako presidente hautatuaren jarraitzaileak haren hauteskunde garaipena ospatzen, ekainaren 19an, Caliko kaleetan. ERNESTO GUZMAN JR / EFE.
Azken lau urteetan gobernura iritsi diren ezkerreko indarren ikuspegi politikoa askotarikoa da, herrialde bakoitzak bere erronkak dituelako, eta ezkerra bera ulertzeko modu desberdinak dituztelako. Baina, Angelica Rodriguez Zientzia Politikoetako doktore eta Kolonbiako Iparraldeko Unibertsitateko irakaslearen iritziz, badituzte bi ardatz komun: batetik, jarrera kritikoa dute, Washingtongo Kontsentsuaren errezetei segituz, Latinoamerikan azken hamarkadetan ezarri diren erreforma neoliberalen aurrean pobrezia eta desberdintasun ekonomikoa areagotu dituztelako. Neurri horiek ikusita, estatuaren esku hartze handiagoa proposatzen dute, botere publikoak gizarte babeserako sareak eratu ditzan. Bestetik, estatuen subiranotasunean oinarritutako integrazioa dute helburu, AEBen neurriko globalizazioaren ordez. Marea arrosaren lehen olatuko gobernuek lortu zuten, estatuaren esku hartzearen bidez, babes sare publiko bat eraikitzea sektore zaurgarrienen mesedetan, asmo handiko laguntza programak martxan jarriz. Milioika lagun irten ziren urte horietan pobreziatik. Orduan, aldeko izan zuten testuinguru ekonomikoa, eta diru sarrera garrantzitsuak jaso zituzten lehengaien esportazioari esker.
Gustavo Petro Kolonbiako presidente hautatua, Gabriel Boric Txileko presidentea, eta Luiz Inacio da Silva 'Lula' Brasilgo presidentegaia. EFE
Azken urteetan, baina, Latinoamerikako estatuek diru gutxiago bildu dute esportazioetatik, lehengaien prezioek behera egin dutelako. Bigarren olatuan boterera heldu direnek baliabide mugatuagoak izango dituzte epe laburrera. Gizartearen beharrak, berriz, handitu egin dira pandemiak are larriago bihurtu duen krisi ekonomiko betean. Horri gehitu behar zaio estatuen zorpetze maila altuak inbertsioetarako ahalmena murriztuko diela. «Aldaketa estrukturalak egitea oso zaila izango da», ohartarazi du Rodriguezek. Banatzeko gutxiago dagoenean gobernatzea lan nekezagoa dela adierazi du Romanok, «eliteak oldarkorrago jartzen direlako, eta zailagoa delako haiekin negoziatzea». Beraz, ezkerreko gobernuen erronka nagusietako bat izango da bultzatu nahi dituzten aldaketak finantzatzeko diru iturriak bilatzea. Dena den, Romanok nabarmendu du iraganean izan direla superabit urteak «inolako gizarte politikarik gabe», eta ezkerrak «dagoena ondo banatu» behar duela. Gobernu berriek ez dute izango promesetan huts egiteko tarte handirik, Rodriguezen arabera. «Herritarrak prest daude kanpainan emandako hitza jaten duten agintariak azkarrago zigortzeko». Pobreziak, gizarte arrakalak, ustelkeria kasuek eta pandemiaren ondorioek herritarren haserrea eragin baitute, eta ezkerraren aldeko hautua ez delako atxikimendu baten ondorio izan, kasu askotan. «Herritar ugarik oposizioan zegoenaren alde egin dute, agintean zegoena ez delako gai izan egoerari erantzuteko. Oposizioan ezkerra zegoenez, ezkerra babestu dute». Agintariekiko konfiantza faltak «ordezkaritza krisi bat» eragin du, Rodriguezen iritziz, eta lider berri batzuek jakin dute tokia egiten. «Hainbat lider ditugu beren burua ez eskuineko ez ezkerreko gisa aurkezten dutenak. Ni naiz behar dena, diote. Harrera ona izan dute herritar askoren artean». Figura «oso pertsonalistak» dira, orain arte ezaguna denarekiko «haustura bat» irudikatzen dutenak. «Horrelako lidergoak agertu dira, eskuinean zein ezkerrean». Rodriguezek adibide gisa aipatu ditu Nayib Bukele El Salvadorko presidentea (eskuinekoa) eta Daniel Ortega Nikaraguakoa (ezkerrekoa).
Txileko, Ekuadorko, Boliviako, Peruko, Kolonbiako protesten irudiak. EFE
Alde horretatik, aipatzekoa da eskuin muturreko zenbait buruzagik Latinoamerikan lortu duten indarra. Kasurik argiena da Jair Bolsonaro Brasilgo presidentearena, baina ultraeskuinaren eragin politikoa nabarmen handitu da Txilen, Argentinan eta Perun, besteak beste. Herritarren eta agintarien arteko zatiketaren harira, Romanok adierazi du Marea arrosaren lehen gobernuak «oinarriei oso lotuta» egon zirela, eta horregatik lortu zutela lidergo sendo bat eraikitzea. «Jendeak hau esaten du, adibidez, Evo Moralesi buruz: ondo hitz egiten du. Baina horrek ez du zerikusirik lidergoaren zilegitasunarekin. Evo Moralesek daukana da sektoreak artikulatzeko izugarrizko gaitasuna. Esperientzia politikoa duelako, jendearekin egoten dakielako, kalean ibili delako». Romanoren iritziz, bigarren olatuko liderrak «desberdinak» dira horretan, baina «kontaktuan» daude oinarriekin ere, eta adierazi du lotura hori lantzea ezinbestekoa izango dutela ordezkaritza krisia gainditzeko. Txinarentzako aukera Bi adituak bat datoz: jokalekua aldeko jarri zaio Txinari Latinoamerikan presentzia indartzeko. Besteak beste, gobernuek inbertsioetarako dirua behar dutelako. «Txina bihurtuko da kreditu emaile nagusia Latinoamerikan datozen urteetan. Gainera, NDFk [Nazioarteko Diru Funtsak] baino errazago negoziatzen du zorra, Latinoamerikan egon nahi duelako, egon behar duelako». Bidea are gehiago zabalduko dio Txinari AEBen urruntzeak. Donald Trump AEBetako presidente ohiak argi utzi zuen Latinoamerika ez zegoela bere lehentasunen artean, eta, Joe Biden egungo presidenteak berriz ere Latinoamerikako agintariekin harremanak berreskuratu dituen arren, ez du eskualdea bere atzerri politikaren lehen lerroan jarri. «Txinak hainbat proiektu finantzatu ditu Nikaraguan, luzera begirako harreman bat hasi du Venezuelarekin, eta orain arte AEBak ohoratzen zituzten zenbait gobernu ere hasi dira Txinarekiko interesa agertzen, enplegua eta ekonomia suspertzeko dirua behar dutelako», azaldu du Romanok.
AEBek Latinoamerikan duten pisua txikitu izana «aukera bat» izan daiteke bigarren olatuko ezkerreko gobernuentzat, «tarte handiagoa izango dutelako nazioartean harreman pragmatikoak bilatzeko, horrenbesteko kostu politikorik gabe».
Romanoren iritziz, «globalizazioaren sistema asimetrikoan harreman orekatuagoak bilatzeko modu bakarra integrazioa da». Marea arrosaren lehen gobernuek integrazio hori bultzatzeko zenbait erakunde sortu zituzten, baina ez dute arrakastarik izan. «Zer gertatuko da Lulak irabazten badu? Unasurren [Hego Amerikako Nazioen Batasunaren] aldeko apustua egingo al du? Latinoamerikarako txanpon bakarra sortzearen alde dagoela esan zuen [maiatzaren hasieran]». Integrazioaren aferan, baina, desberdintasun garrantzitsuak ikusten ditu Rodriguezek lehen olatuko eta bigarren olatuko gobernuburuen artean. «Ez dut uste agintari berriek lehentasuntzat daukatenik eskualdeko integrazioa. Ikusi dute ahalegin hori ez dela emankorra izan eta batzuetan kostu handikoa dela». Rodriguezen iritziz, apustua gehiago izango da Pazifikoko Aliantzaren aldekoa. «Boricek hainbatetan aipatu du bere diskurtsoetan. Mexiko haren parte da, eta Kolonbia ere bai». Politologoak azaldu du, aliantzak ez bezala, Unasurrek Hego Amerikako herrialdeen arteko «hurbiltze politiko bat» zuela helburu, «oinarri ideologiko jakin batzuetatik abiatuta». Aliantzak, berriz, xede ekonomikoak ditu soilik, eta Pazifikoko herrialde guztiei dago irekita. Rodriguezek nabarmendu du eskema horrek gehiago begiratzen diola Txinaren gorakadari. |
2022-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/215484/errigorak-diru-bilketa-bat-antolatu-du-nafarroako-suteengatik.htm | Gizartea | Errigorak diru bilketa bat antolatu du Nafarroako suteengatik | Etorkizunean halakorik berriz ez gertatzeko erabiliko dira irabazi guztiak. | Errigorak diru bilketa bat antolatu du Nafarroako suteengatik. Etorkizunean halakorik berriz ez gertatzeko erabiliko dira irabazi guztiak. | 15.000 hektarea inguru erre zituzten ekainean Nafarroan gertatu ziren suteek. Berriz horrelakorik ez gertatzeko diru bilketa antolatu du Errigora herri ekinaldiak, eta uztailaren 15a bitarte iraunen du. Irabaziak bi helbururekin erabiliko dira: subeldi berdeak sortzeko, eta abeltzaintza estentsiboa sustatzeko.
Errigorak berak 10.000 euro jarri ditu, eta euskal herritarrei ekarpena egiteko eskatu die, bakoitzak ahal duena emanez. Dirua egitasmo horren webgunearen bidez bidaltzen ahal da, txartelarekin edo kontu korronte batean dirua sartuz.
Irabaziak ahal bezain ongi kudeatzeko, arlo desberdinetako profesionalez osatutako mahai bat prestatu dute. Hauek dira kideak: Mirian Otxotorena (NNPEK), Mikel Tabar Tafalla-Zangozaldeko basozaina, Victor Rubio suhiltzailea, Patxiku Irisarri Nafarroako EHNEko kidea, Juan Carlos Castillo Azkoiengo alkate eta Nafarroako Udal eta Kontzejuen Federazioaren lehendakaria, eta Imanol Ibero nekazari eta Errigorako kidea. |
2022-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/215485/gure-esku-laquogure-gailurra-zortzimilakoa-daraquo.htm | Politika | Gure Esku: «Gure gailurra zortzimilakoa da» | Pirinioetako Bideak «herri gogoa hauspotu» duela uste du Gure Esku-k. Herritarrei dei egin diete erabakitzeko eskubidearen alde urratsak egitera. | Gure Esku: «Gure gailurra zortzimilakoa da». Pirinioetako Bideak «herri gogoa hauspotu» duela uste du Gure Esku-k. Herritarrei dei egin diete erabakitzeko eskubidearen alde urratsak egitera. | Pirinioetako Bidea ekinaldia «magikoa» izan dela adierazi dute gaur Gure Esku-ko bozeramaile Amalur Alvarezek eta Josu Etxaburuk: «Pentsatze hutsa euskal herritar asko etxetik 300 kilometrora joan direla hirumilako bat egin eta gailurrean argia piztera... hunkigarria da». Donostian egindako prentsaurrekoan, etorkizunera begira ere jarri dira, eta «burujabetzaren alde aktibatzera» deitu dituzte euskal herritarrak: «Bidea urratzeko, ez baita nahikoa ekintza handi bat; eguneroko jarduna da gailurrera eramango gaituena».
Larunbatekoa «herri gogoa hauspotzeko» ekinaldi gisa definitu dute eledunek, eta erronka hori bete dutelakoan daude: «Erabakitzeko eskubidearen argia piztuta dago». Hala, adierazi dute larunbateko ekinaldiak kontra egin diela erabakitzeko eskubidea gauzatzeko baldintzak falta direla argudiatzen dutenei. «Askotan entzuten dugu, gehiegitan, ez dela girorik. Ez dagoela baldintzarik», kritikatu dute, eta gehitu «milaka eta milaka herritarrek» adierazi dutela hori posible dela. Gure Esku-ko kideen hitzetan, herritarrek berek sortuko dituzte erabakitzeko eskubidea gauzatzeko baldintzak, eta «anbizioz jokatzeko» prest daude. Helburua, ordea, Pirinioetako hirumilakoak igotzea baino handiagoa dela gogoratu dute: «Zortzimilakoa da».
Eskoziako lehen ministro Nicola Sturgeonek egindako iragarpena ere aipatu dute bozeramaileek. Hark 2023ko urriaren 19a proposatu du Eskoziak bigarren independentzia erreferenduma egiteko. «Ikusgai dago euren asmoa nola bideratu ahal izango duten, baina badute, bederen, plan bat. Badute anbizioa», azaldu dute. Eta anbizio bera eskatu diete euskal herritarrei ere: «Geure buruari galdetu beharko genioke orain ez bada noiz izango den une aproposa».
Eledunen esanetan, «olatu demokratizatzaile berri bat» etor liteke Europatik, eta ezinbestekoa da hura iristean «igerian» egotea: «Ez genuke nahi olatu horrek hondartzan harrapatzerik». Hala, prozesu propio bat «landu, adostu eta sustatu» beharra adierazi dute. Plataformak bide horretan «temati» jarraituko du, gainerako eragileei «eskua luzatuz». Berdin egiteko eskatu die herritarrei ere, helburuak lortzeko «herri mugimendu indartsu bat» behar delako: «Denon artean, urratsez urrats, zortzimilakoa ere egingo dugu».
Gure Esku-k eta Kataluniako zenbait eragilek Jaizkibeldik (Gipuzkoa) Cap de Creusera (Katalunia) bitarteko hirurehun tontor argiztatu zituzten larunbat gauean. Europari mezu bat bidaltzeko baliatu zuten ekinaldia: «Gure herrientzat errespetua eskatzen dugu; gure hizkuntzarentzat eta kulturarentzat begirunea exijitzen dugu; gure herritar guztien eskubide zibil eta politikoak errespetatzeko eskatzen dugu. Gure herrien borondate demokratikoa errespetatzeko exijitzen dugu». |
2022-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/215486/baztertu-egin-dute-kopenhageko-tiroketa-eraso-terrorista-bat-izatea.htm | Mundua | Baztertu egin dute Kopenhageko tiroketa eraso terrorista bat izatea | Hiru hildako eta lau zauritu izan dira merkataritza gune batean izandako erasoan. | Baztertu egin dute Kopenhageko tiroketa eraso terrorista bat izatea. Hiru hildako eta lau zauritu izan dira merkataritza gune batean izandako erasoan. | Danimarkako Poliziak baztertu egin du eraso terrorista bat izan dela atzo Kopenhagen izaniko tiroketa. Ustezko egilea atxilotuta dago oraindik ere. Soren Thommassen Danimarkako poliziaburuak jakinarazi duenez, atxilotua 22 urteko danimarkar bat da. Prentsaurrekoan adierazi dutenez, gazteak arazo psikiatrikoak ditu, eta tiroketa egitea aldez aurretik zeukan pentsaturik. Atxilotu zutenean errifle bat eta munizio bat zituen. Gaur egingo diote galdeketa. Oraingoz, erasoaren arrazoiak ikertzen dihardute.
Hiru pertsona hil eta lau zauritu dira tiroketan. Hildakoak 17 urteko bi danimarkar eta 47 urteko suediar bat izan dira; hirurak Danimarkan bizi ziren. Zaurituei dagokienez, 19 eta 40 urteko bi emakume egoera larrian daude, eta beste bi zaurituak 16 urteko neska bat eta 50 urteko gizon bat izan dira, suediarrak biak ere.
Poliziak lekukoei eskatu diete harremanetan jartzeko haiekin. Gainera, biktimen familien dolua errespetatzeko, argazki eta bestelako edukiak sare sozialetara ez igotzea galdegin du. |
2022-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/215487/nbek-azalpenak-eskatu-dizkio-frantziako-gobernuari-hizkuntza-gutxituei-buruz.htm | Gizartea | NBEk azalpenak eskatu dizkio Frantziako Gobernuari hizkuntza gutxituei buruz | NBE beldur da Frantziako Konstituzio Kontseiluak 'Molac legearen' kontra hartutako erabakiak Frantziako gutxiengo linguistikoen giza eskubideei kalte garrantzitsuak eragiten ahal dizkiela | NBEk azalpenak eskatu dizkio Frantziako Gobernuari hizkuntza gutxituei buruz. NBE beldur da Frantziako Konstituzio Kontseiluak 'Molac legearen' kontra hartutako erabakiak Frantziako gutxiengo linguistikoen giza eskubideei kalte garrantzitsuak eragiten ahal dizkiela | NBE Nazio Batuen Erakundeak azalpenak eskatu dizkio Frantziako Gobernuari, hizkuntza gutxituei buruz duen jarreraren inguruan. Maiatzaren 31n bidalitako gutun batean, «kezka» agertu zion Parisi nazioarteko erakunde horrek, Frantziako Konstituzio Kontseiluak Molac legearen kontra hartu zuen erabakiak kalte garrantzitsuak eragin diezazkiekeelakoan Frantziako gutxiengo linguistikoen giza eskubideei. Hiru txostengilek izenpetu dute gutuna: Fernand de Varennes gutxiengoen gaietako adituak, Alexandra Xanthaki kultur eskubideetako adituak eta Koumbou Boly Barry hezkuntza eskubideetako adituak. «Frantziako hizkuntza eta kultura historiko gutxituetako pertsonen identitateari, duintasunari, askatasunari, berdintasunari eta diskriminaziorik ezari kalte egin diezaioke erabaki honek», hiru txostengileen hitzetan.
2021eko maiatzaren 21ean zentsuratu zuen hizkuntza gutxituen aldeko legea Frantziako Konstituzio Kontseiluak, hilabete eta erdi Frantziako Asanblearen gehiengo batek babestu zuena edukiz hustuz. «Funtsezko» bi artikulu bertan behera utzi zituela azpimarratu dute txostengileek: hizkuntza gutxituen murgiltze eredua Frantziako Hezkuntza Kodean integratzen zuen 4. artikulua, eta estatu zibileko dokumentuetan 'ñ' eta halako zeinu diakritikoak onartzen zituen 9. artikulua. Hiru txostengileek zehazten dute murgiltzea dela elebitasunera iristeko irakasmolderik «eraginkorrena», eta erabaki horrekin, hezkuntza publikoan ez ezik, itunpekoetan ere debekatzen dutela hizkuntza gutxituak murgiltze ereduan irakastea. Horiek horrela, NBEren arabera, «tratu ezberdina» du Frantziak, hizkuntza gutxituetan ala inglesez egiten diren irakaskuntzen artean.
NBEko hiru txostengileek Frantziako Gobernuari oroitarazi diote nazioarteko hainbat hitzarmen izenpetuak dituela; besteak beste: eskubide zibil eta politikoen nazioarteko hitzarmena; haurren eskubideen nazioarteko hitzarmena; nazio, etnia, erlijio edo hizkuntza gutxiengo baten parte direnen eskubideen adierazpena; eta abar. Horietan oinarrituta, «azalpenak» emateko eskatu diote Frantziako Gobernuari hiru txostengileek: Konstituzio Kontseiluaren erabakiaren gauzatzeari buruz, inglesaren eta hizkuntza gutxituen tratu ezberdinari buruz, eta hizkuntza gutxituen irakaskuntza eta erabilpena bermatzeko Frantziak hartu dituen neurriei buruz. |
2022-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/215488/bolsonaro-lula-eta-zentroa.htm | Mundua | Bolsonaro, Lula eta zentroa | Urriaren 2an, Brasilen historiako boz orokorrik garrantzitsuenetako batzuk egingo dira. Ekonomikoki ezin okerrago dago herrialdea, eta, hori gutxi balitz bezala, bizimodu soziala erabat militarizatuta dago. | Bolsonaro, Lula eta zentroa. Urriaren 2an, Brasilen historiako boz orokorrik garrantzitsuenetako batzuk egingo dira. Ekonomikoki ezin okerrago dago herrialdea, eta, hori gutxi balitz bezala, bizimodu soziala erabat militarizatuta dago. | Urriaren 2an, Brasilen historiako hauteskunde orokorrik garrantzitsuenetako batzuk egingo dira, eta elkarren aurka ariko dira Jair Bolsonaro egungo presidente ultraeskuindarra eta Luiz Inacio da Silva Lula estatuburu ohi ezkertiarra. Bolsonaroren kudeaketaren ondorioz egoera ikaragarri zailean dagoela erabakiko du Hego Konoko erraldoiak bere etorkizuna. Ekonomikoki ezin okerrago dago herrialdea, eta, hori gutxi balitz bezala, bizimodu soziala erabat militarizatuta dago, hau da, zapalduta.
Bolsonaroren gobernuan beti egon dira militarrak. Lulak, berriz —Dilma Roussef bezala, azpijoko judizialen biktima izan zen, eta horrek lehia politikotik kanpo utzi zuen—, oraintsu arte inkesta guztietan faborito zen arren —Lulak %46 eta Bolsonarok %39—, gaur-gaurkoz ez dauka ziurtatua toki hori. Bai Bolsonarok, Alderdi Liberaleko kideak, eta bai Lulak, Langileen Alderdikoak (PT), zentroaren botoak lortzeko borrokatu beharko dute. Lulak ahaleginak egingo ditu bigarren itzulirik ez izateko; izan ere, bigarren itzulia egiteak esan nahiko luke beste aukeraketa bat egin beharko litzatekeela, eta ez luke batere erraza izango. 'Lava Jato'
2007an, Brasilek jakinarazi zuen petrolio hobi erraldoi bat aurkitu zuela, herrialdearen erreserbak bikoiztuko zituena, eta, horri esker, munduan erreserbarik handiena duten herrialdeetako bat da orain. Horrek aldarazi egin du munduko mapa, eta, gainera, batzuen ustez hor izan zuen jatorria Lava Jato operazioak (2014), diru zuriketari buruzko auzi baten ikerketak.
«Lava Jato operazioaren bitartez, eskuin muturreko taldeek garai modernoetako Kondor operazioa egin zuten», esan du Adriano Diogo geologo eta PTko Giza Eskubideen idazkariak. «Beste hainbeste pasatu zen Ekuadorren eta Argentinan. Kanpotik prestatutako ekintza bat da, AEBek antolatua, eta, hain zuzen, petrolio oso puruz betetako hobiak aurkitu zirelako egin zen. Horrek aldarazi egin zuen nazioarteko politika, eta, gerraontziak bidali beharrean, Lava Jato operazioa jarri zuten abian. Lula eta Dilma petrolioaren ondorioz erori ziren: horixe izan zen egin zuten krimen bakarra».
Ikerketaz arduratzen zen epailea Sergio Moro zen: Bolsonarok Justizia ministro izendatu zuen 2018an, hauteskundeen bigarren itzulia irabazi eta gero. Gainera, Lula presidentetzarako lehiatik kanpo uzteaz ere arduratu zen Moro: eroskeriaz akusatu zuen, frogarik izan gabe; hain zuzen, zera leporatu zion, hiru solairuko apartamentu bat jaso izana, Petrobrasen y OAS eraikuntza enpresa handiaren arteko zenbait kontraturi bidea zabaltzearen truke.
Lula ez zen inoiz apartamentuaren jabe izan, baina, horretan oinarrituta, hura espetxeratzeko agindu zuen Morok. Lau urte geroago, Auzitegi Goren Federalak bertan behera utzi zuen zigorra, baina kondena horrek presidentetzarako bidea zelaitu zion Bolsonarori. Bestalde, The Intercept-ek egindako ikerketa batek frogatu zuenez, Lava Jato operazioko fiskalek bilera eta akordio sekretuak egin zituzten AEBetako Justizia Saileko zenbait funtzionariorekin, eta Brasilgo Gobernuak ez zuen horren berri izan Rousseff boterean zegoen bitartean. Presidenteordeak
Rousseff kargutik kendu izana ere (2016) erabakigarria izan zen Brasilgo politika instituzionalean. Parlamentuko kolpearen egileetako bat bilakatu zen presidente: Michel Temer, Rousseffen presidenteordea. Lulak jarri nahi izan zuen presidenteorde karguan, Kongresuan gobernuaren babesa handitzeko itxaropen ustelaz.
Ekonomia Ministerioa zuzentzeko, Temerrek Henrique Meirelles izendatu zuen, Lularen urteetan Banku Zentraleko presidente izandakoa. Ministro berriak azkar lortu zuen konstituzioan zuzenketa bat egitea 2036ra arte gastua mugatzeko, eta, ondorioz, ia ezinezkoa da inbertsio publiko handirik egitea. Horrek guztiak gauza bat baino ez du eragin: herritarrek mesfidantzaz hartzea Gerardo Alckmin aukeratu izana Lularen presidenteorde izateko hautagai. Alckmin Sao Pauloko gobernadore ohia da, Lularen etsai historikoa, elite paulistako kidea eta katoliko kontserbadorea.
Estrategia handiago baten parte bada ere, mesfidantza sortu du PTko kideen artean ere, eta alarma piztu die beste batzuei, mehatxutzat hartzen baitituzte hark gobernuan sartuko balitz aurrera eramango lituzkeen politika kontserbadoreak. Monica Benicio da haietako bat: PSOL ezkerreko alderdiko zinegotzia da, eta haren bikotekide Marielle Franco hil zutela-eta (2018) hasi zen politikan modu aktiboan. «Alckmin Opus Deiri lotutako gizon bat presidenteorde izateko hautatua bada, zer ondorio izango du horrek LGBT taldeentzat? Zer gertatuko da abortua legeztatzearekin? Horrek asko kezkatzen nau». Zentroa
Joan den maiatzean, boto asmoaren inguruko inkestetan bi hautagai nagusiek bildutako emaitzen berri jakinarazi zenean , Lulak, argi eta garbi zentroaren botoak eskuratzen saiatzeko, martxan jarri zituen beste estrategia batzuk, horrela boto horiek lortu eta bigarren itzulirik egin behar ez izateko. Izan ere, Diogok ohartarazi duenez, Bolsonarok hainbat aldiz esana du ez duela emaitza txarrik onartuko, eta «matxinada giroa» sortuko duela.
Panorama polarizatuegi dagoen honetan, askoren ustez, zentroaren botoak erakartzea baina aldi berean bere oinarria ez galtzea lortzen duen hautagaiak irabaziko ditu hauteskundeak. Lularen beste apustuetako bat ebanjelikoengana berriz hurbiltzea da; izan ere, ebanjelikoek bizkarra eman zioten 2018ko hauteskundeetan, baina ez dira beti PTren aurkakoak izan.
Are, inkesta batzuen arabera, bi hautagaiak berdinduta egongo dira hautesle horien botoetan. Beste sektore bat ere erakarri nahian ari da Lula: enpresari eta finantzen sektorea.
Lula 2018ko apirilaren 7an atxilotu zuten, presidentetzarako hauteskundeak izan baino sei hilabete lehenago, hain zuzen inkesta guztiek garailetzat jotzen zutelarik; haren hautagaitza bertan behera uzteko maniobra argi bat izan zen. Bolsonaro, abagunea aprobetxatu, eta garaile izan zen bigarren itzulian. Gainera, lehendik Lularen alde bozkatutako boto emaileetatik 7,5 milioik bizkarra eman zieten PTri eta Lularen ordezko hautagai Fernando Haddadi. Bolsonaro
Boterera iristean, Bolsonaro ospetsu egin zen etengabe erasotzen zielako komunismoari, feministei, herri indigenei, beltzei, gay eta lesbianei, eta are NBEri. Beste gauza batzuek ere eman zioten ospea: Rio de Janeiroko miliziekin harremanak izateak, diktadura militarra goraipatzeak, torturari gorazarre egiteak, armak eta indarkeria erabiltzeak, eta talde ebanjelista fundamentalistekin harreman estuak izateak. Haren gobernuan 600 ofizial daude, administrazio publiko osoko lanpostuetan eta are ministro karguetan, eta hori aurrez inoiz gertatu gabea da herrialdearen historia demokratikoan.
Jair Bolsonaro, hainbat zale agurtzen, Orlandon (AEB). Alan Santos, EFE
«Brasil egoera dramatiko eta perbertso batean dago, bereziki emakumeak, LGTB herritarrak, beltzak eta indigenak», azaldu du Beniciok. «Gero eta handiagoa da indarkeria, eta gobernuak faxismoa bultzatzen du egunero. 2018ko martxoan, Rio de Janeiroko esku hartze federalaren eta Marielle Francoren hilketaren harira —feminizidio politiko bat izan zen—, bestelako politika bat abiatu zen, erregimen demokratikoan arrakala bat sortu zuena. Latinoamerikako beste herrialde batzuek ez bezala, Brasilek ez zuen erreparaziorako politikarik izan diktadura garaiaren ondoren, eta hori da gure demokraziaren oinarria: beltzen eta indigenen odolaren gainean eraiki zen».
Gainerakoan, Bolsonaroren gobernuak are gehiago sakondu du eredu ekonomiko neoliberala, eta gastu publikoa murriztu. Pandemian egindako kudeaketa ere desastre hutsa izan da: Brasil da munduan biktima gehien izan dituzten herrialdeetan bigarrena, AEBen atzetik. Hiri handietako faveletan, biztanleen ia erdiek lana galdu dute. Populazio aktiboaren parte diren 90 milioi brasildarren ia herenak guztira 213 milioi lagun dira lanik gabe geratu dira, aldizka egiten dute lan, edo lana bilatzeari utzi diote.
2014an, Brasil aterea zen NBEren Nekazaritzarako eta Elikadurarako Erakundeak egindako gosearen munduko mapatik, baina, Bolsonarorekin, berriz sartu da. Diogoren ustez, «egoera katastrofikoa da, eta instituzioetan antolaketa falta erabatekoa dago. Diktaduraz geroztik ez da izan azken lau urteetakoa bezain egoera kezkagarririk. Bolsonaroren gobernuak, pandemian, gauza bakarrarekin izan zuen konpromisoa: heriotzarekin». Benicio bat dator Diogoren iritziarekin: «Demokrazia mespretxatzen duen gobernu bat da. Klase politikoak sinesgarritasun osoa galdu du, eta herritarrek ez dute inongo konfiantzarik politika instituzionalean. Ikaragarri aldendu dituzte agintarien klasea eta herritarrak, eta horrek modua ematen die jendea are errazago kontrolatzeko». Demokrazia
Bai Diogo eta bai Benicio bat datoz kalean egoera horrek izan duen erantzun soziala ez dela izan egoerak eskatzen duen adinakoa. Benicioren ustez, mobilizazio gutxi badago ere, mugimendu sozialetan antolamendu handia dago. Gizarte arloan egiten diren aurrerapen guztiak emakumeei eta LGTB komunitateari dagozkie: feminismoak mugimendu sozialen antolatzaile gisa aritzen dira».
Diogori, berriz, arriskutsua iruditzen zaio herria sozialki pasibo izatea, kontuan hartuta gizarte hori ohituta dagoela kalera jotzera arazoak konpontzeko, eta arriskutsutzat dauka parlamentuko akordioen bitartez hartzea erabaki politikoak, gaur egun gertatzen den bezala.
Bruno Pereira indigenista eta Dom Phillips kazetari britainiarra desagerrarazi eta hil izanak alarma piztu du herrialdean jasaten duten indarkeriari dagokionez. «Giza eskubideen defendatzaileentzat, munduko herrialderik arriskutsuenetako bat da Brasil. Batez ere lurra defendatzen eta herri indigenak babesten aritzen direnentzat», nabarmendu du Beniciok.
«Marielle hil zutenetik lau urte pasatu diren honetan, ez daukagu inongo erantzunik; talde politiko horiek estatuaren babespean daude, politika egiteko erailketa erabiltzen duen estatu baten babespean hain zuzen, eta ziur daude ez dituztela zigortuko».
Benicio baikor dago: uste du Lulak baduela irabazteko aukera. «Baina ez da erromantizatu behar. Asko poztuko naiz Bolsonarok boteretik alde egin behar badu, eta, gaur egun, Lulak baino ezin du lortu hori. Lula aukeratuz gero, prozesu demokratiko baterako bidea hasiko da».
Diogorentzat, Lulak irabazten badu, litekeena da horrek eragina izatea Latinoamerikako herrialde gehienetan. «Latinoamerikako egungo jazarpen judizialak zera dira, bere garaian izandako diktadura militarren ondorengo fase modernoa. Baliteke Lula itzultzeak bide ematea Latinoamerika baketzeko eta demokratizatzeko prozesu bat abiatzeko, Hego Kono osoan gobernu militarrak bertan behera geratu zirenean gertatu zen bezalaxe». |
2022-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/215489/hasi-dira-lanean-zuri-gorriak.htm | Kirola | Hasi dira lanean zuri-gorriak | Valverderen gidaritzapean lehen lan saioa egin du Athleticek, Lezaman. Bigarren taldeko zortzi jokalari aritu dira. Muniain itxaropentsu mintzatu da. | Hasi dira lanean zuri-gorriak. Valverderen gidaritzapean lehen lan saioa egin du Athleticek, Lezaman. Bigarren taldeko zortzi jokalari aritu dira. Muniain itxaropentsu mintzatu da. | Kito. Amaitu zaizkio oporrak Athletici. Hasi da denboraldiaurrea zuri-gorrientzat, eta, horrekin batera, Jon Uriarte presidente hautatu berriaren aroa, baita Ernesto Valverde entrenatzailearen hirugarren aldia ere; sasoi baterako sinatu du. Ekaina hilabete benetan zoroa izan da Bizkaiko taldearentzat, eta, urak zertxobait baretu badira ere, Uriarte buru duen zuzendaritzak lan franko du egiteko.
Txingurri-k 32 jokalari izan ditu bere esanetara Lezaman; tartean, Gorka Gurutzeta. Klubak herenegun iragarri zuen aurrelari donostiarra fitxatu zuela, eta aurtengo denboraldian fitxatu duen lehena da. Amorebietan aritu zen azken sasoian, Bigarren Mailan, eta hamahiru gol sartu zituen.
Aitzitik, Lezamara bertaratu diren mila jarraitzaile zuri-gorriek ez dute ikusi Ander Capa. Portugaleteko jokalaria eta kluba kontratua berritzeko negoziatzen ari dira; ekainaren 30ean amaitzen baitzitzaion. Capak bi urterako kontratua luzatzeko eta soldata handitzeko eskatu du, baina klubak ezezkoa eman dion zurrumurruak zabaldu dira.
Capaz gain, Unai Simon, Iñigo Martinez, Unai Vencedor eta Julen Agirrezabalaga ere ez dira Lezaman izan; horiek, ordea, oraindik oporretan daude, Espainiako selekzioarekin aritu direla eta.
Utzita aritu direnak, bueltan
Valverdek bigarren taldeko zortzi jokalari igo ditu lehen taldera denboraldiaurrea egiteko: Beñat Gerenabarrena, Malcom Adu Ares, Luis Bilbao, Aitor Paredes, Beñat Prados eta Ander Iru, Alex Padilla eta Ibon Ispizua atezainak. Ez zen bertan Jokin Ezkieta atezaina; Athletic utzi du iruindarrak, klubarekin akordioa etetea adostu ondoren.
Azken sasoian utzita jokatu zuten Peru Nolaskoain, Jon Morcillo, Iñigo Vicente eta Imanol Garcia sasoi-aurrera batu dira; ez, ordea, Iñigo Cordoba. Herbehereetako Go Ahead Eagles taldean aritu zen.
«Punta-puntako» teknikaria
Lehen entrenamenduaren ostean, Iker Munian prentsa agerraldian izan da, eta, aurreratu duenez, Uriarterekin bilera bat egitekoa da, datorren denboraldiko helburuak finkatzeko. «Anbizio handiko helburuak izango direla uste dut. Urte asko daramatzagu Europara sailkatu gabe, eta Kopan behin baino gehiagotan erakutsi dugu amaiera arte borrokatzen dugula».
Bestalde, Athleticeko kapitainak nabarmendu du jokalarien «erabateko babesa» dutela Uriartek eta Valverdek. «Urte gozoak igaroko ditugula espero dut. Denboraldi zirraragarri bat hasi berri dugu. Itxaropentsu gaude».
Txingurriren inguruan, «punta-puntako» teknikaria dela esan du, «lana oso ondo egiten duena». Valverdek talde zuri-gorria bigarrenez zuzendu zuen aldian (2013-2017), Europa Ligara lau aldiz sailkatu ziren, eta behin Txapeldunen Ligara. Horrez gain, Superkopa bat irabazi zuten. Muniain «pozik» dago Valverde berriz Athleticera itzuli delako. «Pertsona gisa, berdin-berdin jarraitzen du. Oso gertukoa da». |
2022-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/215490/mercedeseko-zuzendaritza-bihar-eseriko-da-sindikatuekin.htm | Ekonomia | Mercedeseko zuzendaritza bihar eseriko da sindikatuekin | ELAk, LABek eta ESK-k uztailaren 6ko, 7ko eta 8ko greba egunei eutsiko diete. UGTk, CCOOek, Ekintzak eta PIMek bihar erabakiko dute deialdiei buruz. | Mercedeseko zuzendaritza bihar eseriko da sindikatuekin. ELAk, LABek eta ESK-k uztailaren 6ko, 7ko eta 8ko greba egunei eutsiko diete. UGTk, CCOOek, Ekintzak eta PIMek bihar erabakiko dute deialdiei buruz. | Ekaineko lanuzte jendetsuak atzean utzita, ziurgabetasuna nagusi da Mercedeseko langile batzordean. Gaur bildu dira sindikatuak, uztailaren 6ko, 7ko eta 8ko deialdiei buruz eztabaidatzeko. Bi jarrera nagusitu dira bertan: batetik, ELAk, LABek eta ESK-k hiru egun horietan kalera irtetearen alde egin dute; bestetik, UGTk, CCOOek, Ekintzak eta PIMek bihar arte itxaron nahi dute ezer erabaki aurretik.
Izan ere, Mercedeseko zuzendaritza bihar goizean eseriko da sindikatuekin. Ekainaren 17an jakinarazi zuen greba deialdiak bertan behera geratu ezean ez zela langile batzordearekin bilduko; ordea, iritzia aldatu eta negoziazioekin jarraituko du. Bilkuran hitz egindakoak zeresana izango du aste honetara begira, orduan erabakiko dute-eta zalantzati dauden sindikatuek lanuzteekin zer egin. Hain zuzen, UGTk, CCOOek, Ekintzak eta PIMek.
Lehenbailehen hartu beharreko erabakia da, Igor Gebara ELAko ordezkari eta langile batzordeko presidentearen ustez: «Denbora bat dakar dena prestatzeak. Ezin da hilaren 5ean erabaki 6an manifestazioa egitea, langileei aurretik informatzeke».
Langile batzordeak ez daki zer asmo duen zuzendaritzak biharko bilerarekin. Gebarak dio bi aukera daudela: «Edo plantillaren mezua ulertu dute eta proposamenekin datoz, edo –eta ez nuke baztertuko– mehatxu handiago batekin». Zuzendaritzaren elkartzeko deia, baina, seinale ona da: «Negoziatzen ibili ostean, beste aldeari berriro elkartzeko eskatzen badiozu, irtenbideak bilatzeko izaten da».
Aurretik bi deialdi bateratu egin dituzte sindikatuek, ekainaren 22an eta 30ean. Hasieran, uztailaren 6an ere kalera irtetekoak ziren guztiak. ELAk, LABek eta ESK-k hilaren 7ra eta 8ra zabaldu zuten deialdia, langile batzarrean eztabaidatu ostean. Erabaki irmoa da hiru sindikatuena.
Urkullu, Alemanian
Erabakitzen dutena erabakitzen dutela, uztailaren 6a egun berezia izango da Mercedesen Gasteizko lantegiarentzat. Iñigo Urkullu lehendakaria eta Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapeneko sailburua autogintza multinazionaleko zuzendaritza nagusiarekin bilduko dira Stuttgarten, Alemanian. 1.200 milioi euroko inbertsioa lortu nahi dute, lantegiko instalazioak berritzeko eta produkzioa bikoizteko. |
2022-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/215491/eusko-jaurlaritzak-familia-zaintzaileak-laguntzeko-bi-zerbitzu-aurkeztu-ditu.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak familia zaintzaileak laguntzeko bi zerbitzu aurkeztu ditu | Mendeko pertsonak zaintzen dituztenen eguneroko bizitza erraztea da helburua | Eusko Jaurlaritzak familia zaintzaileak laguntzeko bi zerbitzu aurkeztu ditu. Mendeko pertsonak zaintzen dituztenen eguneroko bizitza erraztea da helburua | Beatriz Artolazabalek, Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak, bi zerbitzu aurkeztu ditu: Zaintel eta Etxean Zaindu. Helburua da bai zaintzaileen eta bai mendekotasunen bat dutenen bizi kalitatea hobetzea.
Zaintel doako telefono bat da, eta Bizitzen fundazioak koordinatuko du. Familia zaintzaileak informatu, orientatu eta aholkatzeko prestatuta egonen da. Nerea Fernandez arduradunaren erranetan, ezaugarri askotarikoak izanen ditu zerbitzuak: «Informazio pertsonalizatua, zainketei buruzko aholkuak, zaintzaileen ongizatea eta autozainketa sustatzeko jarraibideak, laguntza emozionala eta laguntza psikologikoa».
Erabiltzaileek eskura izanen dute 900-100 356 telefonoa, zeina astelehenetik ostiralera egonen den martxan, 10:00etatik 16:00tara. Arreta euskaraz eta gaztelaniaz jasotzen ahalko da. Whatsapp zenbaki bat (619-419 628), helbide elektroniko bat (zaintel@euskad.eus) eta Facebook eta Twitterreko kontuak ere izanen ditu.
Etxean Zaindu, berriz, familia zaintzaileen lan zama arintzeko garatu dute, eta Laguntzabide programaren barnean egonen da. Egitasmo horrek barnean hartzen ditu familia zaintzaileak, mendekoak, diru sarrerak edo prestakuntza bermatzeko errenta jasotzen dutenak eta bazterketa arriskuan dauden profesionalak. Ascudean Familia Zaintzaileen eta Mendekotasunen bat duten Pertsonen Elkarteak kudeatuko du zerbitzua. |
2022-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/215492/zazpi-protestari-atxilotu-zituzten-igandean-silverstoneko-zirkuitura-sartzeagatik.htm | Mundua | Zazpi protestari atxilotu zituzten igandean Silverstoneko zirkuitura sartzeagatik | 1 Formulako lasterketa jokatzen ari zirela egin zuten protesta Just Stop Oil taldeko kideek. Errepide erdian eseri ziren bost lagun, eta atera egin behar izan zituzten. Denera, zazpi ekintzaile atxilotu zituzten. | Zazpi protestari atxilotu zituzten igandean Silverstoneko zirkuitura sartzeagatik. 1 Formulako lasterketa jokatzen ari zirela egin zuten protesta Just Stop Oil taldeko kideek. Errepide erdian eseri ziren bost lagun, eta atera egin behar izan zituzten. Denera, zazpi ekintzaile atxilotu zituzten. | Britainia Handiko 1 Formulako sari nagusia martxan zela, bost lagun sartu ziren atzo Silverstoneko zirkuitura, Birminghamen, Southamptonen, Essexen eta beste hainbat hiritan egin asmo dituzten petrolio findegien aurka protestatzeko. Guanyu Zhou gidariak istripu bat izan zuen, eta lasterketa etenda zegoen unea aprobetxatu zuten Just Stop Oil taldeko ekintzaileek pistara salto egin eta errepide erdian jartzeko. Berehala atera eta atxilotu zituzten denak.
Erregai fosilen erabileraren aurkako mugimendu ekologista bat da Just Stop Oil; zehazki, Erresuma Batuan dozena bat petrolio findegi eraikitzeko proiektuaren aurka ari dira. Aldarri horri eusteko, aurrerantzean ere kirol eta kultur ekitaldien aurka egiten jarraituko dutela ohartarazi dute ekintzaren ondoren.
Hiru egunez, 400.000 lagun bildu ditu Silverstoneko 1 Formulako sari nagusiak. Poliziak bazuen susmoa zirkuitua hartzeko planak egiten ari zirela, eta ekitaldiaren arduradunek eskatu zuten halako «arriskurik» ez hartzeko. «Oso arriskutsua da pistan sartzea autoak martxan dauden bitartean», adierazi zuten, eta prest agertu ziren ekintzaileekin «protesta baketsu bat» egiteko modua adosteko. Just Stop Oil taldeko kideek, ordea, aurrera egin zuten protestarekin, eta zirkuituaren erdira sartzea lortu zuten azkenean. Ez zen inor zauritu. |
2022-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/215493/50000-lagunek-baino-gutxiagok-jasotzen-dute-dsbea.htm | 50.000 lagunek baino gutxiagok jasotzen dute DSBEa | 50.000 lagunek baino gutxiagok jasotzen dute DSBEa. | Udazkenean enpleguarekin «zailtasunak» egon daitezkeela uste du Eusko Jaurlaritzak, nahiz eta ekainak langabeziaren eta enpleguaren datu «onak» ekarri dituen, Alfonso Gurpegi Enplegu eta Gizarteratzeko sailburuordearen hitzetan.
Gurpegiren arabera, kontratu mugagabeak ugaritu dira lan erreformaren ondorioz eta, enplegu aukerak handitzearekin batera, gutxitu egin dira diru sarrerak bermatzeko errentaren (DSBE) jasotzaileak. Lehen aldiz Lanbideren eskumena denetik50. 50.000tik jaitsi da kopurua : 49.472 dira onuradunak, iaz baino 4.045 gutxiago.
Aldi berean, handitu egin da IMV bizitzeko gutxieneko diru sarrera egokitu zaienen kopurua. 19.258 dira eta haien erdiak baino gehiagok DSBEa ere jasotzen dute. Eusko Jaurlaritzak apirilean eskuratu zuen diru sarreraren eskumena, eta sailburuordeak horrekin lotu du jasotzaileen igoera.
Nafarroako Gobernua ere gustura dago ekaineko datuekin, «areago garaiko ezegonkortasun ekonomikoa kontuan izanik». Inoiz ikusi gabeko enplegu tasarik handiena du Nafarroak, eta kontratu mugagabeek ere orain arteko marka hautsi dute.
Sindikatuek bestelako irakurketa egin dute. Kontratu mugagabeek gora egin badute ere, ELAk salatu du haien artean lanaldi partzialeko eta aldizkako kontratu finkoak gehitu direla. Hortaz gain, langabeen prekaritatea ere ekarri du gogora: erdiak baino gehiagok ez dute langabezia prestaziorik kobratzen.
LABek adierazi du langileak erosahalmena galtzen ari direla. Oinarrizko produktuak garestitzen ari dira, baina soldatak edota pentsioak KPI-aren azpitik eguneratzen ari dira. UGT-Euskadik ere soldaten igoera eskatu du, aipatuz hiru langiletik bik lan baldintzak gaurkotu gabe dituztela. | ||
2022-7-4 | https://www.berria.eus/albisteak/215494/gutxienez-sei-lagun-hil-dira-aebetako-tiroketa-batean-independentzia-egunaren-ospakizunetan.htm | Mundua | Gutxienez sei lagun hil dira AEBetako tiroketa batean, Independentzia Egunaren ospakizunetan | Erasoa Illinois estatuko Highland Parken gertatu da, uztailaren 4ko desfile batean. Lehen informazioen arabera, dozenaka lagun ospitaleratu dituzte zaurituta. | Gutxienez sei lagun hil dira AEBetako tiroketa batean, Independentzia Egunaren ospakizunetan. Erasoa Illinois estatuko Highland Parken gertatu da, uztailaren 4ko desfile batean. Lehen informazioen arabera, dozenaka lagun ospitaleratu dituzte zaurituta. | Gutxienez sei pertsona hil dira AEBetan, tiroketa batean. Herrialdearen Independentzia Eguna ospatzeko desfile batean gertatu da erasoa, Illinois estatuko Highland Park hirian.
Hiriko udalak jakinarazi du Polizia erasotzailearen bila ari dela, eta herritarrei eskatu die eraikin barruetan babes hartzeko, oraindik tiroketa gehiago izateko arriskua badelakoan. Chicago Times egunkariak argitaratu duenez, Poliziak uste du erasotzaileak teilatu batetik egin diola tiro desfilearen bueltan batu den jendeari.
«Susmagarria 18 eta 20 urte bitarteko gizonezko zuri bat bezala deskribatu dute, ile beltz luzearekin, gorpuzkera baxukoa, eta kamiseta zuri edo urdin bat zeraman soinean», azaldu du Chris O'Neil komandanteak.
Tiroketa desfilea hasi eta hamar bat minutura gertatu da, Illinoisen 09:10ak inguru zirenean —Euskal Herriko 16:10ak aldera—, EFE albiste agentziak adierazi duenez. Tiro hotsak hasi direnean, korrika hasi dira desfilean parte hartzeko edo hura ikusteko bilduta zeudenak.
Tokiko zenbait lekukotzen arabera, hogei tirotik gora entzun dituzte. North Shore unibertsitateko osasun sistemak adierazi du gutxienez 31 lagun eraman dituztela zaurituta inguruko ospitaleetara. Gehienak tiroz zaurituta, eta beste batzuk tiroketak eragin duen nahasmenean min hartuta.
Highland Park Chicagotik 40 kilometro ingurura dago, eta 30.000 biztanle inguru ditu. |
2022-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/215518/ahomentan-elkarrizketa-sorta-igandetik-aurrera-berrian.htm | Bizigiro | 'Ahomentan' elkarrizketa sorta, igandetik aurrera BERRIAn | Igande honetan argitaratuko da lehen 'Ahomentan' elkarrizketa. Naima el Bani Altuna eta Sergio Henrique Faria ikertzaileak izango ditu protagonista. Igandero argitaratuko dira, uda osoan. | 'Ahomentan' elkarrizketa sorta, igandetik aurrera BERRIAn. Igande honetan argitaratuko da lehen 'Ahomentan' elkarrizketa. Naima el Bani Altuna eta Sergio Henrique Faria ikertzaileak izango ditu protagonista. Igandero argitaratuko dira, uda osoan. | Udarekin eta oporraldiarekin batera iritsiko da beste urte batez BERRIAren Ahomentan elkarrizketa sorta. Elkarrizketa sakon eta mamitsuak dira, normalean bi pertsonari egindakoak, eta protagonista horien hartu-emana dute helburu.
Batzuetan, esparru berean lan egiten duten edo loturaren bat duten norbanakoak batu ohi ditu BERRIAk, hari mutur bati buruz hitz egiten hasi eta gai askotarikoen inguruan mintzatzeko. Beste batzuetan, lehen begi kolpean lotura nabarmenik ez duten norbanakoak batu ohi ditu, elkargune horiek hizketaldian topatzeko.
Igande honetan argitaratuko da lehen elkarrizketa, hilaren 10ean. Lehen ale horretan, Naima el Bani Altuna eta Sergio Henrique Faria ikertzaileak batu ditu BERRIAk. Artikoan eta Antartikan bildutako datuak ikertzen dituzte, eta klimaren azken ehunka mila urteetako bilakaera argitzen saiatzen dira.
Biek ala biek ohartarazi dute planetaren ipar eta hego poloak espero baino azkarrago berotzen ari direla, eta jarrera aldatu behar dela ere azpimarratu dute. «Iruditzen zait sormen handiagoa behar dugula egoerari aurre egiteko, ikusi delako orain daukagun sistema ez dela bateragarria ez planetarekin, ez klimarekin, ezta gizakion bizitzarekin ere», azaldu du el Bani Altuna ikerlariak.
Lehen ale horren ondotik etorriko dira gainerako guztiak, igandero-igandero. Eskaintza horren parte izango dira, adibidez, Ibai Zabala eta Larraitz Lucas kirolari ohi eta irakasleei eta gurpil aulkian dauden Telmo Iruretari eta Juncal Cepedari egindako elkarrizketa luzeak. |
2022-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/215519/euskaraz-erantzuniko-brebetako-azterketak-zuzentzen-ari-dira-baionan.htm | Gizartea | Euskaraz erantzuniko brebetako azterketak zuzentzen ari dira Baionan | Zuzenketa zentroa antolatu dute Baionako Arteen Hirian, Euskal Hirigune Elkargoaren babesarekin. Adierazi dutenez, sinetsiak dira ekintzak «ondorioak» izanen dituela. Donibane Garaziko zuzenketa zentroan protesta egin dute sare publiko eta pribatuetako irakasleek, Seaskari babesa erakusteko. | Euskaraz erantzuniko brebetako azterketak zuzentzen ari dira Baionan. Zuzenketa zentroa antolatu dute Baionako Arteen Hirian, Euskal Hirigune Elkargoaren babesarekin. Adierazi dutenez, sinetsiak dira ekintzak «ondorioak» izanen dituela. Donibane Garaziko zuzenketa zentroan protesta egin dute sare publiko eta pribatuetako irakasleek, Seaskari babesa erakusteko. | Joan den astean egin zituzten Seaskako ikasleek brebetako azterketak. Frantziako Hezkuntza Ministerioaren debekuen gainetik, horietako askok euskaraz erantzun zuten zientzietako azterketa, Frantziako Hezkuntza administrazioak frantsesez egitera behartzen baditu ere. Bada, gaur, proba euskaraz egiteko hautua egin zuten ikasleen azterketak zuzentzen hasi dira Baionan. Hain zuzen, Seaskakoek zuzenketa zentroa antolatu dute Baiona Arteen Hirian. Goizetik dira zeregin horretarako lanean.
Euskal Hirigune Elkargoaren babesarekin antolatu dute zentroa. Seaskakoek azaldu dutenez, horrek aski nabarmen lagundu du prozesuan. Babes horren garrantzia azpimarratu du, besteak beste, Seaskako lehendakari Peio Jorajuriak.
Ikusi gehiago: Frantziaren kontsuletxeetan sartu dira, euskarazko azterketak itzul ditzatela eskatzeko
Halaber, gaurko ekintza «sinboloaz harago» doa, dioenez. «Badakigu aldarrikapena legala dela, arautegian sartzen dela, eta dekretuak baimentzen duela akademiak azterketak euskaraz eginaraztea. Arazoa da akademiak ez duela nahi».
Gainera, aurrera begira, zehaztapena egin du: «Dudarik gabe, horrelako ekintza batek ekarriko ditu ondorioak». Nabarmendu duenez, elkargoaren babesa bakarrik ez, jendearena ere badute: «Lurralde honetan denek kontsideratzen dute zilegi dela azterketak euskaraz egitea; horrek aitzinaraziko ditu gauzak».
Mañolo Espelet da Baionako Arteen Hirian antolatu duten zuzenketa zentroko zuzendaria –Estitxu Robles Arangiz kolegioko zuzendaria ere bada–. Espeletek nabarmendu du ikasleentzat euskararen aldeko engaiamendu bat erakusteko aukera dela. «Ez ditugu ikasleak behartzen, haiek bizi dute euskara. Heldutasunez jokatzeko eskatzen diegu».
Publiko eta pribatuaren babesa
Zuzenketa zentro bat baino gehiago dago Ipar Euskal Herrian; horietako bat Donibane Garaziko zitadelako kolegioan da. Goiz bukaeran, zuzenketan parte hartzen ari ziren ikastetxe publiko eta pribatuetako hogeita hamar bat irakasle kanpora atera dira, Seaskari babesa erakustera. «Negu honetan hiru sareetako irakasleak juntatzen hasi ginen, elkarrekin zerbait egiteko ideiarekin», esplikatu du Edurne Apezetxea Mauleko Argia kolegioko irakasleak. Izenpe biltze bat egin zuten lehenik, euskarazko kopiak zuzentzeko zuzentzaile eskasiarik ez zela erakusteko. Gaur, gutuna bidali diote Bordeleko errektoreari «ikasle euskaldunen hizkuntza eskubideak errespetatuak» izan daitezela eskatzeko. Halaber, aurten ere Frantziako hezkuntza administrazioak euskaraz erantzundako Zientzietako probak bahitu dituela esplikatu du. «Euskaraz eginak izan diren kopia horiek ez dakigu non diren. Pentsatzen dut Bordelera-edo eramanak izan dira», adierazi du. Zuzentzaile erdaldunen esku utzi izana deitoratu du: «euskaraz zuzenduak izaten ahal ziren».
«Guk uko egin diogu zuzenketan parte hartzeari, baina horrek erran nahi du [publikoko eta pribatuko] irakasleek kopia gehiago dituztela zuzentzeko», adierazi du Celine Tourreuil, Larzabaleko (Nafarroa Behera) Manec Erdozaintzi Etxart kolegioko zuzendariak. «Hala ere sostengu osoa izan dugu haien partetik, bai publikotik eta baita pribatutik ere. Badakite zer den erronka eta bat egiten dute gure aldarrikapenarekin». Ildo beretik jo Maider Hariñordoki irakasleak ere. «Bagenekien bazirela batzuk gurekin borrokan, baina goiz honetan banaka banaka zuzentzaile guziei aipatu diegu prentsaurrekoa eginen genuela, eta anitz agertu dira. Sorpresa bikaina izan da». |
2022-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/215520/popa-estatxa-estropua-arraunaren-hiztegia-osatu-du-berriak.htm | Kirola | 'Popa', 'estatxa', 'estropua'... arraunaren hiztegia osatu du BERRIAk | Traineru denboraldia hastearekin batera, gai horren inguruko hiztegia osatu du BERRIAk. Hitz ezagunak eta ezezagunak aurki daitezke. | 'Popa', 'estatxa', 'estropua'... arraunaren hiztegia osatu du BERRIAk. Traineru denboraldia hastearekin batera, gai horren inguruko hiztegia osatu du BERRIAk. Hitz ezagunak eta ezezagunak aurki daitezke. | Hasi da aurtengo traineru denboraldia, eta BERRIAk bilduma bat osatu du arraunean erabiltzen diren hitzik esanguratsuenekin. Askotan erdarazko hiztegira jo izan da arraunaz hitz egiteko, baina euskarak ere hiztegi zabala dauka arlo horretan.
Bideoan branka-tik hasi eta popa-rainoko hitzak aurki ditzakegu. Lehena, esaterako, ontziaren aurreko aldeari dagokio. Bigarrena, berriz, patroia aritzen den lekua izendatzeko erabiltzen da, ontziaren atzeko aldea, hain zuzen ere.
Arraunaren inguruko hiztegiak bilakaera nabarmena izan du urteek aurrera egin ahala, baina, hiztegia ez ezik, kirola bera ere asko aldatu da.
Gaur egun, bi arraunketa mota nagusi daude: eserleku finkokoa eta mugikorrekoa. Azken mota hori ez dago noranzko aldaketak egiteko diseinatuta; ondorioz, ur bareetan bakarrik erabiltzen da, hau da, ibaietan eta aintziretan. Eserleku finkoa dutenak, aldiz, edozein uretan nabigatzeko diseinatuta daude. Halakoak erabiltzen dira traineru estropadetan lehiatzeko, eta garai bateko arrantzontzietan dute jatorria. Hamahiru arraunlarik eta patroi batek osatzen dituzte taldeak.
Uda iristearekin batera, martxan da jada arraun denboraldia. Joan den asteburuan ekin zioten sasoiari lehen mailako taldeek. Gizonezkoen Euskolabel ligan, Orio izan zen garaile larunbatean, eta Donostiarra igandean. Emakumezkoen Euskotren ligan, berriz, Arraun Lagunak taldeak irabazi zuen larunbatean, eta Oriok igandean.
Ikusi gehiago: Zinemaldia, uztailean |
2022-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/215521/euskadiko-filmategiak-antxon-ezeiza-zinemagilearen-lana-katalogatu-du.htm | Kultura | Euskadiko Filmategiak Antxon Ezeiza zinemagilearen lana katalogatu du | Zinemagilearen funts dokumentala, bibliografikoa eta grafikoa gorde dituzte Euskadiko Filmategiaren artxiboan. 2020an, Errenteriako, Pasaiako, Hernaniko eta Andoaingo Udalek Ezeizaren ondarea filmategian uztea erabaki zuten. | Euskadiko Filmategiak Antxon Ezeiza zinemagilearen lana katalogatu du. Zinemagilearen funts dokumentala, bibliografikoa eta grafikoa gorde dituzte Euskadiko Filmategiaren artxiboan. 2020an, Errenteriako, Pasaiako, Hernaniko eta Andoaingo Udalek Ezeizaren ondarea filmategian uztea erabaki zuten. | 2011. urtean hil zen Antxon Ezeiza zinemagilea (Donostia, 1935). Aitzindaria izan zen euskal zinemagintzan, eta haren material osoa bildu dute orain Euskadiko Filmategian. Bilduma material bibliografikoz, zinematografikoz eta audioz osatuta dago, eta guztira 257 erregistro sortu dituzte; haien artean, Ezeizak idatzitako gidoiak, sinopsiak, testuak, gutunak eta artikuluak daude. Gehienak mekanografiatuak badira ere, eskuz idatzitako batzuk ere gorde dituzte. Gainera, Eresbil Musikaren Euskal Artxiboak digitalizatu dituen 51 audio zinta magnetiko bildu dituzte, baita Ikuska sailaren filmetako irudiekin eta baztertutako eszenekin sortutako sei bobina ere.
Euskadiko Filmategiaren artxiboan funts dokumentala, bibliografikoa eta grafikoa kontserbatuko dira, eta komunitate zientifikoaren eskura egongo da aurrerantzean. Josefina Rubiok, Antxon Ezeizaren alarguna zenak, Errenteriako, Pasaiako, Hernaniko eta Andoaingo Udalei (Gipuzkoa) eman zien zinemagilearen materiala, eta 2020. urtean sinatu zuten hitzarmena filmategiarekin.
Donostiako Zinemaldiak eta Elias Kerejeta zinema eskolak lankidetza «oso aktiboa» izan dute Ezeiza funtsa osatzeko lanetan. Euskadiko Filmategiko zuzendari Joxean Fernandezek defendatu du funts hori osatzen duten lehen mailako iturriak ikertzaileentzat eskuragarri jartzea urrats garrantzitsua dela euskal zinemaren historia hobeto ezagutzeko. Horretaz gain, euskal ondare zinematografikoa babesteko, erakundeen arteko lankidetzaren adibide ona ere badela gaineratu du zuzendariak.
Ezeizaren Funtsa kontsultatu nahi duenak ordua hartu beharko du aldez aurretik, Euskadiko Filmategiaren egoitzan, Donostian. |
2022-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/215522/whatsappek-aukera-emanen-du-norbera-online-den-ezkutatzeko.htm | Bizigiro | Whatsappek aukera emanen du norbera online den ezkutatzeko | Aplikazioak beste urrats bat egin du herritarren pribatutasuna zaintze aldera. Aurrerantzean, erabiltzaileek ez dute zertan erakutsi beharko konektatuak diren ala ez. | Whatsappek aukera emanen du norbera online den ezkutatzeko. Aplikazioak beste urrats bat egin du herritarren pribatutasuna zaintze aldera. Aurrerantzean, erabiltzaileek ez dute zertan erakutsi beharko konektatuak diren ala ez. | Azken konexioa zer ordutan izana zen ezabatzeko aukera eman zuen lehenbizi Whatsappek, bai eta hartzaileak mezua irakurria ote zuen adierazteko ikur urdina itzaltzekoa ere; neurriok batzuen zorionerako izan dira, beste batzuen endredorako. Hala eta guztiz ere, ezinbestean, erabiltzaileen pribatutasuna zaintzeko pauso inportanteak izan ziren orduko horiek, eta, geroztik, bide beretik segitu du aplikazioak. Orain gutxi egin du azken aldaketa: erabiltzaileak ezkutatu egiten ahalko du online dagoen edo ez.
Orain arte, ezinezkoa zen informazio hori desagerraraztea. Azken konexioaren ordua ez ematea posible izanik ere, elkarrizketaren beste aldean zen pertsonak aise ikus zezakeen une horretantxe bestea konektaturik zen edo ez. Aurrerantzean, norberak hartuko du horren gaineko erabakia.
Halaber, ez da Whatsappek iragarritako neurri bakarra. Oraindik indarrean ez bada ere, aplikazioak jakinarazi du iraungitze datadun mezuak bidaltzeko aukera zabalduko duela aurki. Hau da, erabiltzaileak posible izanen du zehaztea zer denbora tartetan izanen den posible mezua irakurtzea. Epemuga hori igarota, idatzitakoa desagertu eginen da elkarrizketatik. |
2022-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/215523/sare-herritarrak-abuztuaren-20an-donostiako-kaleak-hartzera-deitu-du.htm | Politika | Sare Herritarrak abuztuaren 20an Donostiako kaleak hartzera deitu du | Azken hilabeteetako urratsak «trabaz josita» egon direla salatu dute. Ezinbestekotzat jo dute herritarrak aktibatzea, bidea «muturrera eramateko». | Sare Herritarrak abuztuaren 20an Donostiako kaleak hartzera deitu du. Azken hilabeteetako urratsak «trabaz josita» egon direla salatu dute. Ezinbestekotzat jo dute herritarrak aktibatzea, bidea «muturrera eramateko». | Pandemiak eragindako etenaren ostean, Sare Herritarrak berriz baliatuko ditu Euskal Herriko hiriburuetako festak «salbuespen legedia salatzeko» eta «euskal presoen euskal herriratzea bere osotasunean gauzatzeko» eskatzeko. Gaur goizean egindako prentsaurrekoan, Donostiako Aste Nagusiko mobilizazioa aurkeztu dute: abuztuaren 20an egingo dute, Etxera bidea gertu lelopean.
Azken hilabeteetan «salbuespenezko espetxe politikak amaitzeko» egin diren urratsek «poza, esperantza eta gogoa» piztu dizkietela azaldu dute Inaxio Oiartzabal eta Nahikari Iturbe bozeramaileek, eta gaineratu dute bide horrek «aukera berri bat» zabaldu duela: «Aprobetxatu behar dugun aukera bat».
Halere, adierazi dute pausoak «geldoak eta trabaz josiak» direla, eta «bide luzea» geratzen dela egiteko. Izan ere, baimenak eta espetxeko hirugarren graduak lortzeko «oztopoak» jartzen dizkiete euskal presoei. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako espetxeetan dauden presoen kasuan, kritikatu dute baimenak eta gradu aldaketak onartu arren Auzitegi Nazionala haiek atzera botatzen ari dela. Gorka Martinez Ahedo eta Iñaki Bilbao Gaubeka presoena izan da azken kasuetako bat. Ekainaren amaieran Basauriko kartzelara (Bizkaia) itzuli behar izan zuten, fiskaltzak haien gradu aldaketari errekurtsoa jarri eta epaileak espetxeratzeko agindu ostean.
Sare Herritarrak gogoratu du oraindik ere euskal presoen %36 Euskal Herritik kanpoko kartzeletan daudela. «Lau urte bete dira Pedro Sanchez presidenteak publikoki esan zuenetik Espainiako Gobernuak prozesu bati ekingo ziola hiru hamarkada luzez aplikatutako salbuespeneko espetxe politika kentzeko eta espetxe politika arrunta ezartzeko», salatu zuten ekainaren 18ko mobilizazioan, Iruñean.
Egoera horren aurrean, «herri aktibazioa eta bultzada» ezinbestekotzat jo dituzte, «hasitako bidea muturrera eramateko». Hala, Donostiako mobilizazioan parte hartzeko deia egin diete donostiarrei eta Gipuzkoako gainerako herritarrei: «12:30ean Bulebarretik jai giroan abiatuko dugun manifestazio koloretsuan, etxera bidea egiteko prest gaudela eta etxera bidea gero eta gertuago dagoela aldarrikatuko dugu». Manifestazioarekin bat egin dute Donostialdeko jai batzordeak eta Donostiako Piratek ere, «jaia eta aldarria» uztartuta. |
2022-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/215524/frantziaren-kontsuletxeetan-sartu-dira-euskarazko-azterketak-itzul-ditzatela-eskatzeko.htm | Gizartea | Frantziaren kontsuletxeetan sartu dira, euskarazko azterketak itzul ditzatela eskatzeko | Bilboko eta Iruñeko egoitzetan egin du protesta Ehun mugimenduak: baxoan ikasleek euskaraz erantzundako azterketak itzultzeko exijitu diete hainbat irakaslek. | Frantziaren kontsuletxeetan sartu dira, euskarazko azterketak itzul ditzatela eskatzeko. Bilboko eta Iruñeko egoitzetan egin du protesta Ehun mugimenduak: baxoan ikasleek euskaraz erantzundako azterketak itzultzeko exijitu diete hainbat irakaslek. | Frantziak Bilbon eta Iruñean dituen kontsuletxeetan sartu dira hainbat irakasle gaur goizean, Frantziako Estatuak «bahitutako» azterketak itzul ditzatela eskatzeko. Izan ere, brebeta euskaraz egin duten ikasleei hizkuntza eskubideak urratu dizkietela salatu du Ehun mugimenduak, eta azaldu du euskaraz erantzundako azterketak «Euskal Herritik kanpora» eraman dituela Frantziako Estatuak, «irakasle euskaldunen esku eror ez daitezen eta, ondorioz, zuzendu ez ditzaten».
Eskuan «euskal errepublika orain» zioten kartelak zituztela sartu dira kontsulatuetara. Pap Ndiaye Frantziako Hezkuntza ministroari zuzendutako gutun bana utzi dute Bilbon eta Iruñean, «lapurtutakoa itzultzeko» eskatzeko. Dena den, Ehunek adierazi du hizkuntza eskubideen aldeko borroka ezin dela ulertu «euskal errepublikaren aldarritik bereizita» . «Euskal errepublikarik gabe, etengabean, behin eta berriz tupust egingo dugu erdaren inposizioaren paretarekin».
Orain dela hilabete Irun eta Hendaia artean egindako «lehen burujabetza ekintzaren» segida izan da gaurkoa. Orduko hartan, zenbait migratzaileri muga zeharkatzen lagundu zieten hainbat lagunek, mozorrotuta.
Seaskak, bestalde, euskaraz erantzundako brebetako azterketak zuzentzeko zentroa antolatu du gaur Baionan, Euskal Elkargoaren babesarekin. |
2022-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/215525/realaren-babesle-berria-gaztelera-hutsean.htm | Kirola | Realaren babesle berria, gaztelera hutsean | Datorren denboraldiko kamisetak aurkeztu ditu talde txuri-urdinak, eta, haiekin batera, Cazoo babesle berria. Elastikoetan, ordea, 'Cazoo. Encuentra. Conduce. Disfruta' leloa irakur daiteke, eta hainbat zalek euskararen falta gaitzetsi dute. | Realaren babesle berria, gaztelera hutsean. Datorren denboraldiko kamisetak aurkeztu ditu talde txuri-urdinak, eta, haiekin batera, Cazoo babesle berria. Elastikoetan, ordea, 'Cazoo. Encuentra. Conduce. Disfruta' leloa irakur daiteke, eta hainbat zalek euskararen falta gaitzetsi dute. | Futbolzaleek, udan, gogoz itxaron ohi dute euren taldeak hurrengo denboraldiko elastikoa aurkezten duen unea. Polita izango al da? Mereziko al du erosteak? Realzaleei tokatu zaie gaur: Macron enpresa italiarraren diseinu berriak aurkeztu ditu talde txuri-urdinak. Diseinuak gehiago gustatu zaizkie zale batzuei, gutxiago besteei, baina bularraldean jokalariek eramango duten publizitateak inor gutxi utzi du gustura.
Babesle berria du Realak: Cazoo, bigarren eskuko autoak saltzeko plataforma britainiar bat. Haren logoa, ordea, ez dute oso ondo integratu etxeko kamisetan; «adabaki bat» edo «petatxu bat» dirudiela kritikatu dute askok. Ez hori bakarrik: publizitatea gazteleraz dagoela ere gaitzetsi dute hainbat zalek. Cazoo. Encuentra. Conduce. Disfruta dio publizitateak (Cazoo. Aurkitu. Gidatu. Gozatu), eta gaztelera hutsean ageri da etxeko zein kanpoko elastikoan. Hori zuzendu ezean kamiseta ez erosteko asmoa azaldu dute sareetako hainbat erabiltzailek.
Alex Chesterman ekintzaileak 2018. urtean sortu zuen enpresa da Cazoo, eta aurten sartu da lehen aldiz Hego Euskal Herriko eta Espainiako merkatuetan. Azken urteetan, besteak beste, Premier Leagueko Aston Villa eta Everton taldeen babesle nagusia izan da, eta beste dozenaka kirol jarduera ere babestu ditu. Aurten egin du salto nazioartera, eta babestuko dituen futbol taldeen artean daude Marseilla, Valentzia, Lille, Bologna eta Freiburg.
Euskararekin bat
Realak gutxienez 2025. urtera arteko akordioa sinatu du Cazoorekin, eta hiru urtean 8-10 milioi euro artean jasoko ditu tratu horri esker.
Azken urteetan hainbat marka erakutsi ditu Realak bere kamisetan: Finetwork, Iconiq, Goodball, Qbao, Euskaltel... eta gaur hainbat zalek gogoan izan dutena, taldeak Lehen Mailara itzuli zenean jantzi zuena: Gipuzkoa, euskararekin bat zioen hura. |
2022-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/215526/mercedeseko-langile-batzordearen-gehiengoak-ez-du-babestuko-biharko-greba.htm | Ekonomia | Mercedeseko langile batzordearen gehiengoak ez du babestuko biharko greba | UGTk, CCOOk, Ekintzak eta PIMek ez dute parte hartuko biharko protestan; ELAk, LABek eta ESK-k, berriz, hiru protesta egunei eustea erabaki dute. Zuzendaritzak proposatu die soldata %5 igotzea eta malgutasuna arautzea. | Mercedeseko langile batzordearen gehiengoak ez du babestuko biharko greba. UGTk, CCOOk, Ekintzak eta PIMek ez dute parte hartuko biharko protestan; ELAk, LABek eta ESK-k, berriz, hiru protesta egunei eustea erabaki dute. Zuzendaritzak proposatu die soldata %5 igotzea eta malgutasuna arautzea. | Mahaiaren bueltan eseri dira berriz Mercedes Benzen Gasteizko lantegiko zuzendaritza eta langileen ordezkariak. Ekaineko lanuzte jendetsuak hasi zituztenetik, etenda eduki dituzte elkarrizketak, baina gaur negoziazioei berrekin diete. Ez da egon aurrerapausorik bileran, eta akordioa urrun dago oraindik, baina jarrerak hurbiltzeko balio izan du gutxienez. Izan ere, lan gatazkaren korapilo nagusien inguruko proposamena egin die zuzendaritzak sindikatuei. Hori dela eta, UGTk, CCOOk, Ekintzak eta PIMek erabaki dute biharko iragarrita zuten protesta bertan behera uztea; ELAk, LABek eta ESK-k, berriz, uste dute ez dituela beren eskakizunak aintzat hartzen, eta hiru greba egunei eustea adostu dute.
Mercedeseko zuzendaritzak proposatu du langileen soldata %5 igotzea aurten, eta beste %2 handitzea 2023. eta 2026. urteen artean, hau da, lan hitzarmenak irauten duen bitartean. Horrez gainera, ekoizpen helburuak lortzeagatik jasotzen duten ordainsaria ere 537 eurotik 700 eurora handituko litzateke datorren urtetik aurrera. Ordainsari berri bat ere jasoko lukete urtero irailean, 750 eurokoa, aurten hasita. Gainera, lan hitzarmena sinatuz gero, langileek 2.000 euroko aparteko sari bat jasoko lukete uztaileko nominarekin batera, iazko urteari dagokiona –iraungita zegoen hitzarmena ordurako–.
Lan malgutasunari dagokionez, ordea, ez du baztertu seigarren egunez lan egitea. Zuzendaritzak proposatu du asteburuetako txanda arautzea; hala, hilabetea hasi baino hamar egun lehenago jakinarazi beharko luke enpresak asteburuetan lan egingo duten edo ez, eta soilik «salbuespen gutxi batzuetan» baino ezingo litzateke egokitu egutegi hori. Era berean, proposatu du hamazazpigarren txanda egin ahal izateko, aurretik hilabete horretako larunbat guztietan lan egitea; 100 euroko hobaria izango lukete langileek kasu horretan, gaueko txandaren plusak eta lan jardunean hamalau orduko konpentsazioa izateaz gain.
Hala ere, zuzendaritza prest dago langile gehiago kontratatzeko larunbatetan, igandeetan eta jaiegunetan lan egiteko, Gasteizko lantegian urtean 190.000 furgoneta baino gehiago ekoitziko badira. Langile horiek asteburuetako txandan ariko den taldearen %80 izango lirateke; gainerakoa gaur egungo beharginekin osatuko litzateke. Urtean 4.500 euro gehiago jasoko lukete langile horiek, eta 200 ordu gutxiagoko lanaldia izango lukete.
Langile batzordea, zatituta Sindikatuen artean, askotariko iritziak izan dira, eta agerian geratu da ostera langile batzordearen zatiketa. Aurrerapausoak izan direla aitortu dute UGTk, CCOOk, Ekintzak eta PIMek, eta, ondorioz, erabaki dute bertan behera uztea biharko iragarrita zuten greba deialdia. Negoziazioei «aukera bat» eman nahi diete sindikatu horiek, eta hurrengo bilerara itxarongo dute, mobilizazioekin jarraitu edo ez erabakitzeko.
ELAk, LABek eta ESK-k, berriz, ez dute begi onez hartu enpresaren proposamena. Uste dute ez dituela beren eskariak aintzat hartzen; are gehiago, marra gorri gisa dituzten puntuak gainditu ere egiten dituela azpimarratu dute. Izan ere, soldata KPIaren arabera eguneratzea eta gaueko seigarren txanda ez ezartzea eskatzen dute. Hori dela eta, adostu dute datozen hiru egunetarako greba deialdiri eustea. |
2022-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/215528/gipuzkoako-aldundiak-baliogabetu-egin-ditu-funtzionarioen-erretiro-sari-gehigarriak.htm | Ekonomia | Gipuzkoako Aldundiak baliogabetu egin ditu funtzionarioen erretiro sari gehigarriak | Espainiako Auzitegi Gorenaren ebazpenetan oinarrituta, diputazioak «legez kanpokotzat» jo ditu erretiroa aurreratzeagatik orain arte eman dituen konpentsazioak. | Gipuzkoako Aldundiak baliogabetu egin ditu funtzionarioen erretiro sari gehigarriak. Espainiako Auzitegi Gorenaren ebazpenetan oinarrituta, diputazioak «legez kanpokotzat» jo ditu erretiroa aurreratzeagatik orain arte eman dituen konpentsazioak. | Erretiroa aurreratzen duten Gipuzkoako Aldundiko funtzionarioek ez dute sari gehigarririk jasoko. Eider Mendoza bozeramailearen arabera, Espainiako Auzitegi Gorenak «behin eta berriz» adierazi du sari horiek ez dutela legezko babesik eta justifikaziorik, eta nabarmendu du administrazioek bete egin behar dituztela epai horiek: «Ez dago beste aukerarik. Jurisprudentzia alde batera uzteak prebarikazioa edo funts publikoak bidegabe erabiltzea ekarriko luke».
EAEko 1989ko Funtzio Publikoaren Legeak sari gehigarri horiek emateko aukera ematen die administrazioei, lan hitzarmen propioak negoziatzeko aukera aitortzen baitie. Horren bitartez konpentsatu nahi da tokiko erakundeetako funtzionarioek txandakako kontratuak lortzeko eskubiderik ez izatea. Hala, erretiro aurreratua hartzen dutenek eskubidea dute sari gehigarria jasotzeko, ordainketa bakarrean, kasu batzuetan pentsioaren %100 jaso zein ez; Gipuzkoako Aldundiko funtzionarioen kasuan, adibidez, konpentsazioa gehienez 40.000 eurokoa izan zitekeen.
Gipuzkoako Foru Aldundia da neurria indargabetu duen lehen euskal erakundea, eta Bizkaiko Aldundiak eta udal batzuek gauza bera egiteko asmoa agertu dute. Adibidez, Donostiako Udaleko bozeramaileen batzordeak sari gehigarriak indargabetzeari oniritzia eman dio astearte honetan.
Aurreko astean, Gipuzkoako Aldundiko 250 bat funtzionariok protesta egin zuten diputazioaren egoitzan, eta diputatuen bulegoak dauden solairua okupatu zuten tarte batez. Astearte honetan, berriz, Bizkaiko Aldundiko 200 bat langile mobilizatu dira. Aldundiak sindikatuei jakinarazi berri die Giza Baliabideen Plan Estrategikoari lotutako kalte ordainak indargabetzeko asmoa duela, eta, hala, kendu egingo dituela erretiro aurreratuen, uko egitearen eta eszedentzia pizgarridunaren, ezintasunen eta txanda kontratuaren kalte ordainak.
Sindikatuen arabera, Auzitegi Gorenak ez du jurisprudentzia «zehatza» ezarri, eta salatu dute neurria indargabetu duten erakundeek ez dietela txosten juridikorik aurkeztu. ELAk salatu du diputazioak ez direla autogobernua defendatzen ari eta Espainiako auzitegiek hartutako erabakiak «aitzakia» gisa erabiltzen ari direla «murrizketa gehiago ezartzeko». |
2022-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/215529/italia-iparraldean-larrialdia-ezarri-dute-lehortea-dela-eta.htm | Mundua | Italia iparraldean larrialdia ezarri dute, lehortea dela eta | Azken 70 urteotako idorterik gogorrena pairatzen ari dira Po ibaiaren ibarrean. Gobernuak aukera dauka etxeetan eta enpresetan ur kontsumoa mugatzeko. | Italia iparraldean larrialdia ezarri dute, lehortea dela eta. Azken 70 urteotako idorterik gogorrena pairatzen ari dira Po ibaiaren ibarrean. Gobernuak aukera dauka etxeetan eta enpresetan ur kontsumoa mugatzeko. | Azken 70 urteotako lehorterik gogorrena pairatzen ari dira Italia iparraldean, Po ibaiak bustitzen dituen eskualdeetan, eta, horregatik, Erromak larrialdia ezarri du horietako bostetan: Emilia-Romagnan, Friuli-Venezia-Julian, Lombardian, Piamonten eta Veneton. Mario Draghi lehen ministroa buru duen kabineteak atzo iluntzean sinatu zuen dekretua, eta, horri esker, ez du tramite burokratikorik egin beharko berehalako neurriak hartzeko; esaterako, etxeetan eta enpresetan ur kontsumoa mugatzea. Abenduaren 31ra arte egongo da indarrean neurria, eta gobernuak, gainera, 36,5 milioi euroko funts bat onartu du lehorteari aurre egin ahal izateko.
Po ibaiaren inguruan daude eskualde horiek, eta Italiako nekazaritza produkzioaren heren bat, gutxi gorabehera, horietan ekoizten dute. Herrialdearen ipar-mendebaldean, Alpeetan du sorburua Pok, 650 bat kilometro luze da, eta Adriatikoan itsasoratzen. Ibaiaren ibilgu asko lehortu egin dira, eta, laborariek nabarmendu dutenez, emaria hain eskasa izanik itsasoko ura bera barnerantz iragazten ari da, eta uztak hondatzen.
Coldiretti da Italiako nekazaritza sindikaturik handiena, eta ohartarazi du lehortearen ondorioz Poren ibarreko uzten erdiak arriskuan daudela. Italiako ur gordailu nagusia da Po, eta nekazariek baliatzen dute arroz sailak, soro landuak eta artzaintza eremuak ureztatzeko.
Oso lehorrak izan ziren negua eta udaberria Italian, eta udaren hasiera ohi baino beroago. Horren ondorioz, Maggiore eta Garda lakuetako—ez daude Milandik oso urrun— ur maila ohi baino txikiagoa da. Horren guztiaren ondorioz. Milanen apaingarri gisa erabilitako iturriak itxi dituzte, eta Veronan ur edangarria mugatzen ari dira.
Gutxienez zazpi pertsona hil ziren herenegun Dolomitetan (Italia) glaziar bat jausi zenean, eta Draghik adierazi zuen «zalantzarik gabe» klima larrialdiarekin lotuta zegoela gertatutakoa. |
2022-8-15 | https://www.berria.eus/albisteak/215530/zientzia-ikuskizunak-bisita-gidatuak-saioak-planetariumean-eta-errealitate-birtualeko-simulagailuak.htm | albisteak | Zientzia ikuskizunak, bisita gidatuak, saioak planetariumean eta errealitate birtualeko simulagailuak | Udara honetan hainbat jarduera berezi eskaintzen dizkiegu Eureka! Zientzia Museoan haurrei eta helduei, familian edo lagun artean ondo pasatzeko. | Zientzia ikuskizunak, bisita gidatuak, saioak planetariumean eta errealitate birtualeko simulagailuak. Udara honetan hainbat jarduera berezi eskaintzen dizkiegu Eureka! Zientzia Museoan haurrei eta helduei, familian edo lagun artean ondo pasatzeko. | Zer bisitatu Eureka! Zientzia Museoan
8 areto desberdinek osatzen dituzten erakusketa iraunkorra.
Animalia aretoa daukagu, publiko mota guztietara zuzendua eta gune honetan ekosistema desberdinak eta bertan bizi diren animalia ezberdinenak ezagutzeko prestatua.
Planetarium digitala ere badaukagu, askotariko karteldegia duena, familientzako eta astronomia zaleentzako modukoa eguzki-sisteman bidaiak egin ahal izango ditutu, eta kupula osoan ikusi.
Simulagailuak, 300m2-ko eremu ludikoa dugu, bisitaria sentsazioz beteriko mundu batera eramaten duena. Familia eta gazteentzako ezin hobea da. Gure eskaintzan: MAXFLIGHT hegaldi-kabina eta errealitate birtualeko azkenengo simulagailuak. Eta ez ahaztu gure errusiar mendian ibiltzea!
Jardueraz betetako programa
Gure udako agendan askotariko zientzia ikuskizunak, animazioak, Animaliarako bisita gidatuak eta planetarium digitaleko proiekzioak 4 hizkuntzetan eskaintzen ditugu.
Kokapena eta zerbitzuak
Eureka! Zientzia Museoa, Donostiako erdigunetik 15 minutura eta ingurune natural batean kokatzen da. Bere zerbitzuen artean jatetxea eta doako aparkalekua nabarmentzen dira. Gainera, gertu, hiriarekin lotzen dituzten autobusak daude L17, L28, L31 eta L35.
Eureka! Zientzia Museoa publiko guztiarentzat da (4 urtetik gorako haurrak). Gure eskaintzaren artean museorako sarrera, planetariumerako sarrera, konbinatua, Lego tailerrak eta simulagailuen sarrerak ditugu.
Kanpoko lorategietan Gipuzkoako ondare-eraikinei dagozkien maketa batzuk ikus daitezke, baita lorategi botaniko txiki bat ere. Horrez gain, haurrentzako parkea, kafetegia eta doako aparkalekua ditu. Eureka! Zientzia Museoan familia edo lagun arteko plan batez goza dezakezu.
Museoak egunero irekitzen ditu ateak, 20:00ak arte. |
2022-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/215531/narkodiktaduratik-demokraziarako-bidea.htm | Mundua | «Narkodiktaduratik» demokraziarako bidea | Estatu kolpe batek Zelayaren gobernua eten zuenetik, sistema autoritario batean kateatuta egon da Honduras, hamabi urtez. Aginte horren kontra sortu ziren mugimenduek indarrak batu dituzte azken bozen ostean, eta Xiomara Castro presidenteak ezkerreko gobernu bat altxatu du adostasun zabal horren gainean. | «Narkodiktaduratik» demokraziarako bidea. Estatu kolpe batek Zelayaren gobernua eten zuenetik, sistema autoritario batean kateatuta egon da Honduras, hamabi urtez. Aginte horren kontra sortu ziren mugimenduek indarrak batu dituzte azken bozen ostean, eta Xiomara Castro presidenteak ezkerreko gobernu bat altxatu du adostasun zabal horren gainean. | Demokrazia da Hondurasen jokoan dagoena, Xiomara Castrok iazko azaroan hauteskundeak irabazi zituenetik. Garaipenak amaiera eman zion hamabi urteko aro autoritario bati: armadak 2009an estatu kolpea eman ondoren ezarri zenari. Manuel Zelaya kendu zuten orduan boteretik, Castroren senarra dena. Orain, herritar askorengan itxaropena piztu duen aro berri bat hasi da Hondurasen, eraldaketa sakonak iragarri dituen gobernu baten gidaritzapean. Latinoamerikan azken urteetan ezkerrera egin duten herrialdeetako bat da Honduras, baina ezkerretik harago doan askotariko sektoreen babesari esker lortu du hori. Akordio zabal batek lehenetsi du Juan Orlando Hernandez aurreko presidentearen «narkodiktadurarekin» amaitzea. Castrok urte erdi darama boterean. Orain arte egindakoaz eta Hondurasek dituen etorkizuneko erronkei buruz mintzatu da BERRIA Ramon Romero UNAH Hondurasko Unibertsitate Nazional Autonomoko irakasle, filosofian doktore eta ikerlari politikoarekin. Castroren garaipenaren garrantziaz jabetzeko, ezinbestekotzat du kolpearen ondorengo aro autoritarioan herrialdeak jasan zituen aldaketak ulertzea. Joan den asteartean bete ziren hamahiru urte Zelayaren kontrako estatu kolpetik. Gobernuak kontsulta bat antolatu zuen egun horretarako: herritarrei galdetu behar zien azarorako deituta zituen bozetan hautetsontzi bat gehitu nahi zuten ala ez. Baiezkoak irabaztekotan, konstituzio berri bat idatzi ala ez erabakiko zuten herritarrek. Baina armadak galdeketa eragotzi zuen kolpearekin. Romeroren iritziz, «eskuin muturrak ez zuen sekula ere ulertu Zelayaren eraldaketak ez zirela arriskutsuak enpresarientzat, ezta ideologikoki kaltetuta sentitzen zirenentzat ere». Baina haren «intrantsigentziak» behartu zuen kolpea. Zelaya kanporatuta, lau urtez agindu zuen Porfirio Lobok (2010-2014), eta hura presidente karguan ordezkatu zuen Juan Orlando Hernandezek (2014-2022), joan den apirilean, narkotrafikoagatik AEBetara estraditatu zutenak. «Lobo ez zen heldu narkodiktadura bat ezartzera, baina Orlando Hernandez boterera heltzeko oinarriak jarri zituen», azaldu du Romerok. Orlando Hernandezena bai, «narkodiktadura» izan zen, ikerlariaren esanetan.
Halako erregimen batek funtsezko bi ezaugarri ditu. Batetik, diktadura bat da; botere abusua. Bestetik, krimen antolatua —bereziki, narkotrafikoa— gobernu aparatuan txertatuta egotea du bereizgarri. «Aurretik, beste herrialde askotan bezala, narkotrafikatzaileek eragina zuten gobernuarengan, baina Orlando Hernandezen agintean gobernura iritsi ziren. Narkotrafikatzaileek karguak hartu zituzten; garrantzitsuena barne: errepublikako presidentearena». AEBek Orlando Hernandez narkotrafikoagatik epaituko badute ere, Romerok argitu du presidente ohiak Washingtonen babesa izan zuela. Agerikoa izan zen 2017ko hauteskundeetan, Etxe Zuriak Orlando Hernandezen garaipena ontzat eman zuenean, nahiz eta nazioarteko zenbait ikuskarik iruzurra salatu zuten; besteak beste, Europako Batasunak eta Amerikako Estatuen Erakundeak. Aldiz, Donald Trumpek AEBetako hauteskundeak galdu eta Joe Bidenek presidente kargua hartu zuenean, «narkotrafikoarekin lotutako ikerketak indartu ziren».
Ordutik, Romerok gogorarazi du AEBek urrats «esanguratsua» eman dutela Orlando Hernandezen agintea amaitze aldera. Washingtonek «presio egin» zuen iazko azaroko hauteskundeak «garbiak» izan zitezen. Jarrera aldaketa horren atzean migrazioaren auzia dagoela adierazi zion, urtarrilean, Rodolfo Pastor de Maria Hondurasko Presidentetzaren Estatu idazkariak BERRIAri. Haren esanetan, migrazioa «arazo politiko bat» bihurtu da AEBentzat, eta Washingtonek mintzakideak behar ditu arazo hori konpontzeko. Baina Orlando Hernandez kanporatzeko bultzada herrialdean bertan sortu da. Neurri handi batean, «bizimoduaren okertze azkarrarengatik». Aurreko gobernuak gizarte laguntzak murriztu zituen, eta pribatizazio prozesuak abiarazi. Tartean, osasun arloan. «Horrek min handia egin dio biztanleriari». Are gehiago pandemia gaian. Horrez gain, gobernuak «errepresio prozesu geroz eta itogarriagoa» ezarri zuen ekologisten aurka, auzi sozialak defendatzen zituzten abokatuen aurka, gizarte liderren aurka, eta emakumeen nahiz LGTBI komunitateko kideen aurka. Estatuko indarren jazarpenari gehitu behar zaizkio «narkotrafikatzaileen mehatxuak». Batez ere, landa eremuetako komunitate txikietan.
Hondurasko poliziak 3,3 tona kokaina erretzeko prestaketa lanetan, iazko urrian, Tegucigalpan. Gustavo Amador, EFE
Herritarren erreakzioa eragin duen beste arrazoietako bat estatuko lurren salmenta izan da, ZEDE Garapen Ekonomikorako Eremu Bereziak delako figuraren bidez. «Lurralde subiranotasuna galtzea ekarri du. ZEDEetan ez zuten agintzen ez Poliziak, ez armadak, ezta legeek ere. Han kokatzen ziren enpresek beren araudia ezar zezaketen, eta zergak ordaintzetik salbu zeuden». Romerok nabarmendu du lur salmentak herritarren eta enpresen lekualdatze behartuak eragin zituela, eta, ondorioz, enpresari asko jarri zirena gobernuaren aurka; ez lekualdatzerngatik soilik, baizik eta ZEDEetako jabeei aukera eman zitzaielako merkatuan aparteko abantailekin lehiatzeko. Antzeko zerbait gertatu zen ustelkeriarekin ere. «Imajina ezinezko mailara iritsi zen. Herritarrak, lehenengo aldiz ohartu ziren ustelkeriak egiten dien kalteaz». Baina herritarrak ez ezik, enpresari asko ere asaldatu ziren. «Ustelkeria hain handia izatera heldu zen, ezen argi gelditu baitzen ez ziela enpresari gehienei mesede egiten, enpresari kupula jakin bati baizik». Filosofoaren esanetan, egoerak bultzatu zuen enpresa sektorearen zati handi bat gobernuaren aurka mugitzen hastea, eta sortzen ari ziren indar politiko berriekin itun bat bilatzera. Aliantzari eutsi, eraldatzeko Loboren eta, batez ere, Orlando Hernandezen kontrako erreakzioak zenbait alderdi berriren sorrera ekarri zuen Hondurasen. Horien artean, ordezkari independentez osatutako aliantza bat eta Salvador Nasrralla telebistako aurkezle ohiak, ustelkeriaren kontrako borroka bandera hartuta, gidatutako indarra. Castrok horien eta beste alderdi batzuen babesa izan du presidentetza eskuratzeko. «Boterera heldu dena sektore askotariko koalizio bat izan da: izaera desberdineko aurrerakoiak ?—ezker erradikalenetik sozialdemokraziaraino— eta zentro-eskuineko taldeak». Romeroren iritziz, sektore horien arteko «aliantza nazional handi bat eraikitzea eta mantentzea da gobernuaren erronka garrantzitsuena», hori gabe «kolokan» egongo delako herrialdearen eraldaketarako proiektu osoa. «Badirudi ultraeskuinak ulertu duela, eta akordioari boikota egiten ari da. Gobernuaren kontrako kanpaina bat dago abian hedabideetan. Muturrekoa dela diote, ezgaia, eta aurreko politikarien jardun ustelekin jarraitzen duela». Bestalde, patronalak jarrera aldatu duela ohartarazi du. «Zuzendaritza berritu du, eta oraingoek interes handiagoa dute eskuin muturrarengana hurbiltzeko». Beraz, Castrok gobernuaren eta bere lidergoaren inguruko batasuna indartzea lehentasun izan behar duela uste du Romerok, nahiz eta oraingoz «sinesgarritasun handia» duen.
Oinarri horren gainean, presidenteak «narkodiktaduraren» hainbat neurri desegin beharko dituela adierazi du filosofoak, «zuzenbide estatua berreraikitzeko». Ustelkeriak eta giza eskubideen urraketek «erakundeak suntsitu» dituzte Hondurasen. «Orlando Hernandezek erabateko agintea zuen estatuko botereen gainean, eta ustelkeria zen harreman horiek lotzen zituen zementua». Castrok administrazio «eraginkorra eta gardena» beharko du agindutako aldaketak bultzatzeko, baina bide horretan aurrera egitea ez da erraza izaten ari. Besteak beste, Romerok adierazi duenez, «langile publiko gehienak ustelkeriarekin nahastuta egon direlako».
Helburu hori betetzeko, ikerlariak ezinbestekotzat du «estatua narkotrafikatzaileengandik askatzea». Bereziki, Poliziari, armadari, botere judizialari eta fiskaltzari dagokienez. Parlamentua eztabaidatzen ari da Auzitegi Goreneko magistratuen independentzia bermatuko duen hautaketa prozesu bat, eta eztabaida berari helduko dio aurrerago fiskaltzaren hautaketarekin ere. Orlando Hernandezek bultzatu zituen zenbait lege bertan behera utzi ditu Castrok agintaldiko lehen hilabeteetan: ZEDEak indargabetu ditu, herrialdeko lan merkatua prekarioago bihurtu duen ordukako lanpostuen legea baliogabetu du, baita sekretuen legea ere, gobernuaren edozein ekintza konfidentzial izenda zezakeena. Horrez gain, herritarren behar ekonomiko larriak leuntzeko berehalako neurriak hartzearen garrantzia nabarmendu du Romerok. Arlo horretan, bi neurri nabarmendu ditu: Gobernuak eskoletan haur guztientzako bi jatordu bermatu izana, eta ekintzailetza sustatzeko laguntza programa. Baina asmo handiagoko neurriak bultzatzeko, estatuaren finantzak orekatu beharko ditu Castrok. Gaur gaurkoz, Hondurasek bere aurrekontuaren erdia baino gehiago bideratzen du kanpo zorra ordaintzera. «Gobernuak zorra negoziatu beharko du hartzekodunekin, baina faktorerik erabakigarriena lapurreta etetea da, ustelkeriarekin amaitzea», adierazi du Romerok. Orain arteko urratsak Castroren gobernuak bere lehen urte erdian egindakoa aztertuta, Romerok uste du herrialdeak behar dituen aldaketak gidatzeko «borondate nahiko sendoa» duela. Presidenteari erreformen abiada azkartzeko eskatzen diote zenbait analistek, argudiatuta Orlando Hernandez babestu zuten sektoreak orain daudela ahulen, eta aldaketak azkar gauzatu ezean gobernua arriskuan egon daitekeelako. Romero ez da iritzi berekoa. «Asmo onak ez dira nahikoa, egin daitekeena egin behar da».
Ikerlariak ohartarazi du erreformen abiada gehiegi bortxatzeak sektoreen arteko «batasunerako mekanismoak apurtu» ditzakeela, eta gobernuak «nazioartearen konfiantza» gal dezakeela. «Gustatu ala ez, AEBak aliatu garrantzitsua dira Hondurasentzat. Ezin daiteke ahaztu pobrezia murrizteko baliabide nagusia AEBetan legez kanpo bizi diren milioi bat hondurastar baino gehiagoren diru bidalketak direla. Gurea ez da inbertsio handiek eusten duten estatu bat, migratzaile pobreek eutsitakoa baizik». Romeroren esanetan, AEBek migrazio politika gogortzea erabakiko balute, Hondurasek askoz ere zailtasun handiagoak izango lituzke eraldaketak bultzatzeko. «Lau urte dauzkagu justizia sozialerantz pausoak egin eta erakundeak berreraikitzeko. Beharrezkoa da irmo egitea aurrera, eta aldaketak sendotzea, horrela lortuko dugulako soilik gobernuaren kontra sortzen ari den konspirazioa geldiaraztea». Baina Romerok argi du: «Estatuak modu estrategikoan jokatzen asmatzen ez badu, arma gehiago emango dizkie konspirazioa bultzatzen ari direnei». |
2022-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/215532/2008ko-legearekin-dsbea-291-euro-handiagoa-litzatekeela-salatu-dute.htm | Ekonomia | 2008ko legearekin DSBEa 291 euro handiagoa litzatekeela salatu dute | Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak «propaganda egitea» egotzi dio Jaurlaritzari, eta gogoratu du onuradunek erosahalmena galduko dutela hurrengo urtean | 2008ko legearekin DSBEa 291 euro handiagoa litzatekeela salatu dute. Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak «propaganda egitea» egotzi dio Jaurlaritzari, eta gogoratu du onuradunek erosahalmena galduko dutela hurrengo urtean | Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak diru sarrerak bermatzeko errentaren (DSBE) egitasmo berria bertan behera uzteko eskatu dio Jaurlaritzari, eta haren harira egin asmo dituen murrizketekin ez jarraitzeko. Izan ere, Gutunaren ustez, Jaurlaritza ez da ari betetzen 2008ko legea, eta, horren ondorioz, onuradunak ordain txikiagoa jasotzen ari dira. Kalkulu horren arabera, DSBEa jasotzeko eskubidea izan eta pentsioduna ez den pertsona batek 727 jasotzen ditu hilabetean; aldiz, 2008ko legea aplikatuko balitzaio, 1.028 eurokoa litzateke ordainketa.
Gutuna osatzen duten zenbait erakundetako ordezkariek Eusko Jaurlaritzak Bilboko Kale Nagusian duen egoitzaren aurrean plazaratu dute kexa. Kritikatu dutenez, Jaurlaritza «garaipen sozial» moduan saltzen ari da DSBEaren bilakaera, baina haiek ez datoz bat, 2008ko legea ez betetzea «murrizketa» delako. «Propaganda» egitea egotzi diote: «Sistema honekin, onuradunen %33 baino ez dira irteten pobreziatik; beraz, ez ditu asetzen eskatzen duten gehienen premiak».
Baina zeintzuk dira benetako datuak? Pentsioduna ez den DSBEaren onuradun batek 737,44 euro jasoko ditu hilero 2023an, aurten jaso duen baino %1,4 gehiago, eta, ondorioz, ez du konpentsatuko pertsona horrek inflazioaren eraginez galdu duen erosahalmena. Gutunaren eskaera nagusia, dena den, 2008ko legea aplikatzea da; izan ere, haren arabera, onuradunak 291 euro gehiago jasoko lituzke. Era berean, uste dute eztabaida sakonagoa behar dela jendea duin bizi dadin lortzeko, eta DSBEaren auzia esparru horren barruan sartu beharko litzakeela. Haien ustez, egungo sistemak pobrezia «kronifikatu» baino ez du egiten. |
2022-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/215533/irunean-salatu-dute-zezenketak-iraganean-gelditu-direla-eta-eboluzionatzeko-garaia-dela.htm | Bizigiro | Iruñean salatu dute zezenketak «iraganean» gelditu direla eta «eboluzionatzeko garaia» dela | Manifestazioa egin dute Anima Naturalis eta PETA erakundeetako kideek, eta zezenketen abolizioa aldarrikatu dute. | Iruñean salatu dute zezenketak «iraganean» gelditu direla eta «eboluzionatzeko garaia» dela. Manifestazioa egin dute Anima Naturalis eta PETA erakundeetako kideek, eta zezenketen abolizioa aldarrikatu dute. | Anima Naturalis eta PETA erakundeetako 40 ekintzaile kalera atera dira zezenketen aurka, gaur, Iruñean. Manifestariak Udaletxe plazan elkartu dira, «tauromakia historiaurrea da» eta «krudelkeriarik gabeko sanferminak» aldarripean.
Jana Uritz Anima Naturaliseko bozeramaileak hedabideei adierazi die zezenketak eta horiekin lotutako ekintzak iraganean gelditu direla eta eboluzionatzeko garaia dela. Horrez gain, entzierroen aurka agertu da Uritz: «Entzierroak horrenbesterako ez direla esaten dutenek kontuan izan behar dute zezen horiek hil egingo dituztela. Guretzat, lotuta dago dena, eta gaizki dago dena».
Bozeramaileak azpimarratu du zezenketen inguruko eztabaida hedabide eta politikarien diskurtsoetatik harago entzuten den gai bat dela: «Kalean ere entzuten den zerbait da, eta jendea jada ez da zezenketak ikustera joaten». Anima Naturalisek Espainian eta Hego Euskal Herrian bildutako datuen arabera, 2018an %58,4 gutxitu ziren plazan egiten ziren ospakizunak 2007ko datuekin alderatuz; eta %2,1, berriz, aurreko urtetik hona.
Hala eta guztiz ere, erakundeak nabarmendu du aurten eta datozen urteetan milaka zezen alokatuko dituztela haiek erail eta «esplotatzeko». |
2022-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/215535/klima-krisia-poloetako-izotz-artetik.htm | Mundua | Klima krisia, poloetako izotz artetik | Naima El bani Altunak eta Sergio Henrique Fariak Artikoan eta Antartikan bildutako laginak ikertzen dituzte. Klima azken ehunka mila urteetan nola garatu den argitu nahi dute, egungo aldaketak ulertzeko. Ohartarazi dute planetaren ipar eta hego muturrak espero baino azkarrago ari direla berotzen. | Klima krisia, poloetako izotz artetik. Naima El bani Altunak eta Sergio Henrique Fariak Artikoan eta Antartikan bildutako laginak ikertzen dituzte. Klima azken ehunka mila urteetan nola garatu den argitu nahi dute, egungo aldaketak ulertzeko. Ohartarazi dute planetaren ipar eta hego muturrak espero baino azkarrago ari direla berotzen. | Izotz artean ibiltzera ohituta daude, planetaren eremu hotzenetan. Beti iraganari begira, etorkizuneko gertaera posibleak iragarri ahal izateko. Zientziaren patua. Naima El bani Altuna Artikoko uretan ibili da azken urteetan, itsas hondoko sedimentuak ikertzen. Sergio Henrique Faria, berriz, izotz polar ahalik eta zaharrenaren bila aritu da Antartikan eta Groenlandian. Biek dute helburu Lurraren klimak iraganean izan dituen aldaketak nolakoak izan ziren argitzea, eta egun bizi dugun klima larrialdiaz hitz egiteko elkartu ditu BERRIAk Leioan, EHUren Bizkaiko campusean dagoen BC3 Klima Aldaketarako Zentroan. Ez zuten elkar ezagutzen, baina segituan konturatu dira pasio bera dutela, Fariak El bani Altunari BC3ko IzotzaLab laborategiaren ateak ireki dizkionean. IzotzaLabeko zuzendaria da Faria. «Ez du parekorik munduan. Zero azpitik 30 gradurainoko tenperaturekin egiten dugu lan», azaldu du, ordenagailuko pantailan Pirinioetako Monte Perdido menditik (Aragoi, Espainia) hartutako izotz lagin baten irudi mikroskopikoa erakusten dion bitartean.
Â
Zuen eguneroko jardunean oso presente dago izotza. Zer ikerketatan ari zarete lanean? NAIMA EL-BANI ALTUNA: Nik ez dut zehazki izotzarekin lan egiten, izotzaren azpian dauden laginekin baizik. Artikoko Ozeanoaren hondoko laginekin eta sedimentuekin: lokatzarekin, hondarrarekin... Lagin horietatik sortzen ditugu artxibo geologiko deitzen ditugunak, eta horien bidez irudika dezakegu iraganeko ozeanoa nolakoa zen, eta informazio hori lotu dezakegu iraganeko klimarekin. Tromsoko Unibertsitatean egiten dut lan hori, Norvegian. Iazko irailean bukatu nuen han doktoretza. Zu, Sergio, Antartikan hainbat egonaldi egindakoa zara, ezta? SERGIO HENRIQUE FARIA: Bai, beti joaten gara udan. Neguan ere joan daiteke hara, baina eromena da. Antartikara eta Groenlandiara joaten gara. Bi eremuetan egiten dugu lan. Guk izotza zulatzen dugu, zenbait kilometrotako luzeran, arrokarekin topo egin arte. Bost, zazpi edo hamar urteko proiektuak dira. Toki batean zundaketak egin eta beste batera mugitzen gara. Beti Antartikan eta Groenlandian. Antartikan hamar urteko proiektu bat egin genuen, eta orain Groenlandian ari gara lanean. Antartikan izan ginenean, 2003. eta 2006. urteen artean, hiru kilometroko sakoneran zulatu genuen izotza, arroka oinarrira iritsi arte. Antartikaren erdian hartu genuen lagina, izotza lodien den tokian, ahalik eta sakonerarik handieneko izotza lortzeko, ahalik eta izotzik zaharrena. Orain, Groenlandian ari gara, eta izotz geruzaren erdia baino pixka bat gehiago zulatu dugu orain arte. Beste bi urte beharko ditugu izotz azpiko arrokaraino iristeko.
Â
Zergatik dira horren baliotsuak biltzen dituzuen lagin horiek? Zer informazio biltzen duzue zehazki? EL-BANI: Guk gure lana Sergiorena bezalako ikerketetan oinarritzen dugu. Klima horrenbeste aldatu dela dakigu Sergio eta bere kideek izotzean aurkitzen duten gasari esker. FARIA: Gure lanak osagarriak dira. Naimak egiten duena denbora eskala izugarri batean kokatu behar da, eta klimaren historia deskribatzen du denbora tarte oso luzean. Izotzean gure eskala askoz ere laburragoa da. Tira, milioi bat urtekoa [bi elkarrizketatuen barreak]. Oso laburra da harentzat, ezer ere ez. Guretzat, hori izan da lortu dugun erregistro tarterik zabalena. Baina izotzak zehaztasun handiz deskribatzen du milioi bat urteko tarte hori. Handik atzerako zerbait jakin nahi dugunean, Naimak ikertzen dituen sedimentuetara jotzen dugu. Batean eta bestean lortzen dugun informazioa alderatu egiten dugu. Zuek ere hala egingo duzue, noski. EL-BANI: Bai. Gainera, nik sedimenturik berrienak ikertzen ditut, azken glaziaziokoak eta azken glaziazioartekoak [duela 100.000-140.000 urte ingurukoak]. Beraz, etengabe begiratzen ditut Groenlandiako emaitzak.
Nola bizi izan duzue Artikoan eta Antartikan lan egitea, gizakiak gutxien esku hartu duen inguru horietan? EL-BANI: Estereotipo bat da Artikoa gizakiak esku hartu gabeko toki bat denaren irudia. Ni bizi naizen tokian, behintzat. Beste kontu bat da Svalbard uhartedia, Norvegia iparraldean. Baina Artikoan jende asko bizi da. Norvegiarrak baino lehen Samiak bizi ziren, adibidez, eta milaka urtetan egon dira han. Beraz, ez da bidezkoa esatea han ez dela inor bizi. Nik banuen estereotipo hori. Artikoa zuria eta hutsa irudikatzen nuen, eta ez nuen pentsatuko autobusak eta aireportuak badirela. Egia da Svalbard beste kontu bat dela. Han kokaguneak daude. Lehen, meatzarienak; orain, unibertsitateenak. Han egotea ikaragarria da. Badakizu hartz polarrak bizi direla han, hori dela haien etxea, eta zu gonbidatu bat zarela. Egoera oso berezia da. Nik itsasoan egiten dut nire lanaren zatirik handiena. Orduan, izotzez erabat inguratuta zaudenean, ikaragarria da. Gainera, itsasoko izotza da, eta ontzian zaudenean, inguruan duzun izotz guztia lurra bezalakoa da. Haren gainean ibil zaitezke oinez, baina zure azpian 4.000 metro sakoneko urak dituzu. Sekulakoa da. FARIA: Poloak normalean irudikatzen dira izotzez estalitako eremu homogeneo bat bezala, baina aniztasun handia aurki daiteke, Antartikan bereziki. Gaur egun, garraio guztia egiten da hegazkinez. Gertuko aireportu batetik egiten dugu irteera, Lurmutur Hiritik [Hegoafrika], Australiatik edo Patagoniatik [Argentina eta Txile], Antartikako kostalderaino. Han kokaguneetako aireportuak daude, izotzaren gainean eraikiak, pixkanaka turismorako ere prestatzen hasiak direnak. Esaterako, SESB [Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna] desegin ondotik, militar errusiar batzuk negozio bihurtu zuten Antartikan eraiki zuen aireportu erraldoia. Hala ere, azpiegitura oso oinarrizkoa da oraindik Antartikan.
Kostatik, lan egin behar duzun guneraino garraiatzen zaituzte, barnealdera, hegazkinez. Inguru hori irudikatu daitekeen eremurik muturrenekoa da. Dena da laua, dena izotza, zuria, ez dago inolako informaziorik. Haizeak beti jotzen du norabide berean, beti gogor, baina ez dago inolako erreferentziarik, ezta biziaren inolako arrastorik ere. Beraz, sentsazioa oso arraroa da hasieran. Gero ohitu egiten zara, eta zure egoera psikologikoa egonkorragoa bihurtzen da, zure ohiko izatetik beste. Zer ikusi duzue bildu dituzuen lagin horietan? Klimak izan ditu gorabehera nabarmenak iraganean, ezta? EL-BANI: Nire tesian azken 60.000 urteak ikertu ditut. Azken glaziazioari eta interglaziazioari dagokio tarte horrek. Azken interglaziazioa da orain bizi duguna, Holozeno izenekoa. Epe horretan tenperatura aldaketa bortitzak izan dira, Groenlandiako izotzari esker dakigunez. Glaziazio garaian tarte oso hotzak izan dira, eta bat-batean, denbora geologikoari dagokion bat-batekotasunean, dozenaka edo ehunka urtetan, klima nabarmen berotu izan da, 16 graduko aldea izateraino, eta gero pixkanaka hoztu da berriz. Tesian saiatu naiz argitzen zer gertatzen zen ozeanoan tarte horietan; zehazki, iparraldeko itsasoetan. Ahalegina izan da itsas hondoko tenperaturak zehaztea, informazio horrekin itsas korronteak nolakoak ziren ondorioztatzeko. Ozeanoetako zirkulazioa zuzenean baitago lotuta klimarekin. Beraz, gaur egun, klima aldaketari buruz jakin behar dugun gauza garrantzitsuetako bat da zer gertatuko den ozeanoetan Lurraren berotzearekin. Badakigu tenperatura igotzen ari dela, baina nola eragingo dio horrek sistema klimatikoaren elementu bakoitzari? Horregatik da garrantzitsua iraganera begiratzea eta eredu alderagarriak aurkitzea. Zu, Sergio, IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldearen azken txosteneko egileetako bat zara. Txostenak frogatutzat jotzen du klima aldaketa gizakiak eragin duela. Zer alde dago klimak bizi izan dituen beste aldaketekin alderatuta? FARIA: Ebidentzia nagusia da Lurraren berotzearen abiadura, eta atmosferan berotegi gasak erritmo bizian pilatzen ari garela; batez ere karbono dioxidoa. Azken milioi urteari erreparatuz gero, sekula ez dugu gas karbonikoen halako kontzentrazio handi bat izan. Gaur egun, erabateko ziurtasuna dugu, ez dago zalantza izpirik bizi dugun prozesu klimatikoa gizakiok azken 150 urteetan eragina dela.
Beste ondorioetako bat da izotza espero zena baino azkarrago ari dela urtzen. FARIA: Berak [El banik] Artikoan lan egiten duenez, nik baino hobe nabarituko du. Baina egia da. Adibidez, duela zenbait aste ikusi dugu bero kolpeak izan direla Artikoan eta Antartikan aldi berean. Ezustekoak izan dira guztiz. Espero zen halako zerbait gertatzea, baina ez horren garaiz eta gertatu den intentsitatearekin. Gainera, bi poloetan izan da aldi berean. Oso kezkatuta gaude halako fenomenoek eta Artikoko izotzaren urtze azkarrago batek eragin dezaketen ezegonkortasunarengatik. Artikorako eta Antartikarako iragarrita zeuden agertokirik grisenak errealitate bihurtzen ari dira, eta bereziki berotze bortitza izaten ari da Artikokoa. Lurraren batez besteko berotzea baino bi edo hiru bider gehiago ari da berotzen, eremuaren arabera, eta planeta jada oso azkar ari da berotzen! Berotze horrek eta izotz kopuru handi bat urtzeak zer eragin izan dezake ozeanoetan? Ba al da ozeanoetako zirkulazioa kolapsatzeko arriskurik? EL-BANI: Oraindik ez dago argi zirkulazioa kolapsatuko den ala ez. Zirkulazio ozeanikoa uraren gazitasunak eta tenperaturak eragiten duen korronte sistema bat da, horregatik ezagutzen da modu informalean zirkulazio termohalinoa izenarekin. Horrek esan nahi duena da bi elementu horietako bat aldatuz gero, uraren tenperatura ala gatz kontzentrazioa, sistema bera aldatzen dela. Orain galdera da: zer gertatuko da Artikoko izotza urtzen bada?
Ikertzen ari naizen inguruan, itsaso nordikoetan, Atlantikoko urakâerlatiboki beroagoa eta gaziagoa denakâ iparraldera egiten du, eta Artikoko urak âerlatiboki hotzagoa eta gezagoa denakâ hegoaldera, Groenlandiako kostaldetik. Bi korronte horiek elkartzen direnean, dentsitate handiko ura sortzen dute. Ondorioz, ur horrek hondora jotzen du, eta hegoaldera mugitzen da. Korronte harreman hori gerriko baten modukoa da. Aireportuetan maletak garraiatzeko erabiltzen den zinta ekartzen dit gogora. Alde batetik tira eginez gero, beste aldetik azkarrago joango da zinta. Zer gertatuko litzateke zintari tira egiten ez bazaio, bi ur horiek ez direlako horren ondo nahasten? Bada, zirkulazio hori, iparraldera beroa eta hegoaldera hotza garraiatzen duena, moteldu egin daitekeela. Hori da ulertzen saiatzen ari garena. Ez dut uste behin betiko erantzuna aurkituko dugunik, baina iraganean eredu alderagarriak topatzen baditugu hobeto ulertuko dugu zer gerta daitekeen. Eta zer garrantzia du zirkulazio horrek Lurraren klimaren egonkortasunerako? FARIA: Hori da erantzun beharreko beste funtsezko galdera: Atlantikoko zirkulazio hori aldatzen bada, zer gertatuko zaio klimari? Gutako bakoitzak baditugu teorietan oinarritutako gure susmoak, baina sistema horren da konplexua, ezegonkortasun mota ugari egon daitezkeela, baita gaur kontuan hartu gabe izan ditzakegunak ere, oreka aldatzen duen elementuren bat agertzen denean beste elementu ezegonkor bat agertzen baita. Baina badirudi korronte termohalinoa aldatuz gero klima aldaketak oso handiak izango direla Atlantiko iparraldean, Europan eta Ipar Amerikan. Zer espero daitekeen aztertzerakoan, usteak askotarikoak dira.
Inoiz baino informazio gehiago daukagu gizakia kliman eragiten ari den aldaketari buruz, baina, hala ere, IPCCren azken txostenak ohartarazi duenez, geroz eta alde handiagoa dago Parisko Hitzarmenaren helburuak betetzeko hartu beharko liratekeen neurrien eta hartzen ari direnen artean. Ezagutza eta teknika ez dira nahikoa izaten ari. Pentsatzeko modua aldatu behar da? FARIA: Larrialdi egoera batean gaude, eta denbora gehiegi utzi dugu pasatzen. Orain arazoa gurekin daukagu. Egoera honetara iritsita, ezinbestekoa da ahalik eta gehien murriztea dagoeneko gertatzen ari diren kalteak, egunero mundu osoan gertatzen ari diren muturreko gertaerak. Ikusten ari gara geroz eta gehiago direla klimarekin lotutako migrazio mugimenduak, eta horrek ondorio ekonomiko eta sozial erraldoiak eragiten ditu. IPCCn nabarmendu nahi izan ditugun mezuetako bat da aldaketa klimatikoa ez dela berdin gertatzen ari planeta osoan. Eskualde bakoitzean bere berezitasunak ditu. Baina, edozein modutara, ondorioak kaltegarriak dira beti, egokitzeko behar larri bat eragiten dutelako. Eremu jakin bakoitzean bizi direnak eta tokiko ingurumena ez daude ohituta eta diseinatuta baldintza berri horietan bizitzeko. Horrez gain, argi utzi beharra dago aldaketak toki bakoitzean desberdinak izan arren, edozein eremutan gertatzen diren desorekek arazoak sortzen dizkigutela guri ere. Bizilagunari edo gugandik urrun bizi denari gertatzen zaionak eragin zuzena du gugan. Sentimendu hori da garatu behar duguna klima krisiari aurre egiteko. EL-BANI: Pastelaren zatirik txarrena nork jango duen argitzeko banaketa horretan betikoa gertatzen da: Berotegi gas gehien isuri dugunok izango ditugu kalterik onenak. Iruditzen zait sormen gehiago behar dugula egoerari aurre egiteko, ikusi delako orain daukagun sistema ez dela bateragarria ez planetarekin, ez klimarekin, ezta gizakion bizitzarekin ere, kasu askotan. Sormena behar dugu egokitzeko. Larrialdi honek ideia berriak behar ditu, eta ez dakit gaur egun ba ote dauzkagun. Pentsatu nahi dut egin dezakegula zerbait, pentsatu nahi dut urte asko gelditzen zaizkidala oraindik planeta honetan. Bestalde, iruditzen zait mezu negatiboa bakarrik emateak ezgaitu egiten gaituela. «Kito, ezin dugu ezer egin, denok hilko gara». Kezka eragiten dit mezu bakarra hori izateak. Argi dago gauzak aldatu behar direla, IPCCk oso argi uzten du. Eta ez da egia ezin dugunik ezer ere egin, gauza asko egin ditzakegu, baina lan horri heldu behar diogu lehenbailehen. Ez soilik norbanakoen ekintzekin, baita maila kolektiboan ere.
Â
Â
Zenbatekoa da urgentzia? FARIA: Aldaketa gertatu egingo da, bai ala bai. Ez dago beste aukerarik. Kontua da zain geldituko ote garen egoerak aldatzera behartzen gaituen arte, guztiz zentzugabea izango den kostu batekin, ala aldaketa gure borondatez hasiko dugun, kostu askoz ere baxuago batekin. Ulertzeko zaila da zenbaitek duten ideia: aldaketa gerorako utziko dugu, aurretik nik baliabideak pilatu behar ditudalako, neure burua babesteko, eta ondoren, aldaketak kostu handiagoa izango badu ere, ni prestatuago egongo naiz lehia sozialerako. Hori ez da horrela izango. Zenbat eta denbora gehiago pasatzen utzi, kostua askoz ere gehiago haziko da tarte horretan pilatu daitekeen edozein aberastasun kopururen aldean. Inork ezin dio egoerari ihes egin.
Â
Beraz, aldaketak nahitaez egin beharko ditugu. Baina askoz hobea izango da berehala egitea, lasaitasun handiagoarekin. Egin beharrekoa atzeratu ahala, larritasun handiagoa izango dugu, krisi gehiago izango ditugu, eta horrek handitu egiten du okerreko erabakiak hartzeko arriskua. Elur bola bat da. Tontakeria gehiago egingo ditugu. EL-BANI: Eta gauzak ondo egin behar baditugu, goazen era justu batean egitera ere. Krisiek beti eskaintzen dituzte aukerak. Iruditzen zait sekulako aukera daukagula justizia klimatikoa eta justizia soziala errealitate bihurtzen hasteko. Gauzak aldatu behar baditugu, ez dakit demagogia den, baina egin dezagun mundu justuago bat ere. FARIA: Ez, ez zait iruditzen demagogia denik. Geroz eta gehiago, kontziente gara krisi klimatikoa krisi moral bat dela. Ez da krisi zientifiko bat, ez da soilik krisi natural bat: krisi moral bat da. Gu zibilizazio baten ondorengoak gara, eta zibilizazio horrek gauza asko lortu ditu bizirik irauteko duen instintuari esker. Baina beti etekin handiena ateratzeko instintu hori jasangaitza bihurtu da maila batetik gora. Hori da ulertu behar duguna. Kontuan hartu behar dugu arazoaren ikuspegi morala.
Â
 |
2022-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/215536/naima-el-bani-altuna.htm | Naima El bani Altuna | Naima El bani Altuna. | Arrokak arroka hutsak ez zirela jakin zuen Naima El bani Altunak Norvegiako fiordoetara egin zuen bidaia batean. Planetaren historia gordetzen zutela ohartzean sartu zitzaion geologiaren harra. EHUn ikasi zuen gradua, eta Bordeleko Unibertsitatean (Okzitania) egin zuen Paleozeanografian masterra. Bizkaiko Golkoa aztertzea zen bere asmoa, baina Artikora eraman zuen ikerketa proiektu batek. Doktoretza egin zuen iaz, Norvegiako Artikoko Unibertsitatean. | ||
2022-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/215537/sergio-h-faria.htm | Sergio H. Faria | Sergio H. Faria. | Txiki-txikitatik izan du Sergio Henrique Fariak zientziaren inguruko kuriositatea. Bost urterekin eskuratu zuen Carl Saganen Cosmos liburua. Izotzaren mundura hurbiltzea, berriz, «ustekabe bat» izan da. Kristal likidoak ikertzen hasi zen, eta doktoretza tesia eredu matematikoei eta sistema konplexuei buruzkoa egin zuen. 2011. urtean iritsi zen Euskal Herrira, BC3 Klima Aldaketarako Zentrora. Egun, zentro horren IzotzaLab laborategiko zuzendaria da. | ||
2022-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/215539/laugarrenean-jarri-dio-ginga.htm | Kirola | Laugarrenean jarri dio ginga | Van Aertek irabazi du Frantziako Tourreko laugarren etapa, eta Jumbo-Vismak erakustaldia eman du | Laugarrenean jarri dio ginga. Van Aertek irabazi du Frantziako Tourreko laugarren etapa, eta Jumbo-Vismak erakustaldia eman du | Hiru aldiz bigarren postuan sailkatu eta gero, laugarrenen ahaleginean lortu du Wout Van Aertek (Jumbo-Visma) aurtengo Frantziako Tourrean etapa irabaztea. Erakustaldia eman du Flandriako txirrindulariak Jumbo-Vismaren estrategia baliatu eta gero. Esprinterrek eta euren taldekideek ezin izan diete talde herbeheretarraren erasoari erantzun. Aurretik zeukan abantaila areagotu du Van Aertek sailkapen nagusian, eta maillot horiarekin jarraituko du.
Eguna ihesaldiarekin hasi da. Bertan izan da laugarrenez segidan Magnus Cort Nielsen (EF Education), eta harekin batera aurrera egin du Anthony Perezek (Cofidis) ere. Tropelak ihesaldia baimendu du, eta erritmo bizkorra ezarri ez duen arren, kontrolpean izan du lehen taldetxoa une oro. Gaurkoan ere haize aldaketa zegoen iragarrita, behin Audinghen (Frantzia) igaro eta kostalderako bidea hartu ostean. Hala ere, haizeak ez du arazorik eman, eta alde horretatik salbu izan da tropela. Berrogei kilometro falta zirenean Perez bakarrik gelditu da buruan, eta gogotik saiatu den arren, ezin izan du ezustekoa eman. Talde guztiak esprinterrentzat prestatzen ari zirenean, ordea, dena hankaz gora jarri du Jumbo-Visma taldeak.
Hamaika kilometro falta zirenean, azken muinoa baliatu du liderraren taldeak, eta estrategia erasokor batekin aztarrika sortu du tropelean. Taldekide bakoitza bestearen atzetik erreleboak emanez, Van Aert bakar-bakarrik iritsi da bederatziehun metroko distantzia zuen muinoaren tontorrera. Hark jo du aldapan behera, etapa garaipenaren bila. Erlojupekoan izarra, bere gaitasuna baliatu du helmugara bitarte tropelarekiko tartea areagotzeko eta Calaiseko helmugan besoak altxatzeko. Aurreko hiru etapetan bigarren izan eta gero, lortu du denboraldiko seigarren garaipena.
Bihar harbideen txanda izango da, eta txirrindulariek errespetua diote biharko etapari. Lillen (Frantzia) abiatuko da 157 kilometroko etapa, eta Arenbergen (Frantzia) amaituko da. Hogei kilometro egin beharko dituzte harbideetan, hamaika zatitan banatuta. Azkena helmugatik zazpi kilometrotara amaituko da, eta arazo txikiren bat daukan txirrindulariak garesti ordainduko du. |
2022-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/215540/emakume-batek-sexu-eraso-bat-salatu-du-zarautzen.htm | Gizartea | Emakume batek sexu eraso bat salatu du Zarautzen | Zarauzko Udalak erasoa arbuiatu du adierazpen instituzional baten bidez, eta laguntza eskaini dio biktimari. | Emakume batek sexu eraso bat salatu du Zarautzen. Zarauzko Udalak erasoa arbuiatu du adierazpen instituzional baten bidez, eta laguntza eskaini dio biktimari. | Emakume batek salaketa jarri zuen joan den asteburuan, sexu eraso bat jasan zuelako. Zarauzko Udalak joan den asteburuan jazotako sexu erasoa salatzeko adierazpen instituzionala egin du, eta prest agertu da biktimari informazioa eta udal baliabideak emateko. Elkarretaratzea egingo dute bihar udaletxearen aurrean, 12:00etan.
Udalak erasoa arbuiatu du, eta «hurbiltasuna» adierazi die biktimari eta gertukoei. Emakumeen aurkako indarkeria «egiturazko arazo baten ondorio» dela dio udalak: «Arazo horren helburua emakumeen gaineko kontrola eta nagusitasuna betikotzea da, baita zuzenean eragiten dieten mendekotasun eta diskriminazio egoerak mantentzea ere». Sexu erasoak emakumeen aurkako indarkeriaren muturreko espresioa direla dio udalak, eta nabarmendu du horri aurre egiteko ezinbestekoa dela gizon eta emakumeen arteko berdintasun balioak sustatzea. |
2022-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/215541/johnsonen-gobernua-kolokan-jarri-dute-bi-ministroren-dimisioek.htm | Mundua | Johnsonen gobernua kolokan jarri dute bi ministroren dimisioek | Rishi Sunak Erresuma Batuko Finantza ministroak eta Sajid Javid Osasun ministroak gobernua utzi dute, eta mugimenduak egoera zailean utzi du Boris Johnson. | Johnsonen gobernua kolokan jarri dute bi ministroren dimisioek. Rishi Sunak Erresuma Batuko Finantza ministroak eta Sajid Javid Osasun ministroak gobernua utzi dute, eta mugimenduak egoera zailean utzi du Boris Johnson. | Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroaren agintaldia atakan dago. Erresuma Batuko Gobernua kolapsatzeko arriskuan utzi dute Sunak Finantza ministroak eta Javid Osasun ministroak ordu erdiko tartean aurkeztu dituzten dimisioek. Biek adierazi dute ezin dutela jarraitu Johnsonen gobernuan, kontzientzia arrazoiengatik.
Dimisioak aurkeztu dituztenean, Johnson barkamena eskatzen ari zen, ez delako lehenago ohartu jazarpen sexualagatik salaketak jaso zituen pertsona bat ez dela egoki gobernuaren parte izateko. Johnson Chris Pincher alderdikideari buruz ari zen, Johnson Atzerri ministro zela (2016-2018), ministerioko bigarren arduradun nagusi hautatzeagatik. Erresuma Batuko hainbat hedabidek gaur jakinarazi dute Johnsonek pertsonalki jaso zuela Pincherren kontrako salaketa sexualen berri. «Atzera begira, erabaki okerra izan zen, eta barkamena eskatzen diot horregatik kaltetua izan den orori», adierazi du lehen ministroak.
Azalpenak ez dira nahikoa izan urak baretzeko, eta Sunak eta Javidek gobernua uztea erabaki dute. Javidek azaldu du «konfidantza galdu» duela Johnsonengan. Haren esanetan, Erresuma Batuak «Alderdi Kontserbadore indartsu eta printzipioduna behar du», eta lehenetsi egin du alderdiari dion «leialtasuna».
Sunak publiko egin duen oharrean adierazi duenez, herritarrek jokabide «egokia, trebea eta zintzoa» espero dute gobernuarengandik, eta «merezi du balio horien alde borrokatzea». Dimisioaren arrazoiak ez ditu Pincherren auzira mugatu. Finantza ministroak ohartarazi du Erresuma Batuak «erronka izugarriak» dituela aurretik, eta «herritarrak egia hori entzuteko prest» daudela. Lehen ministroarekin ekonomiari buruzko diskurtsoa prestatzen ari zela, «ikuspuntu errotik oso desberdinak» dituztela ondorioztatu du. «Ezin dugu horrela jarraitu».
Rishi Sunak Erresuma Batuko Finantza ministroa (ezkerrean) eta Sajid Javid Osasun ministroa (eskuinean), artxiboko irudietan. EFE
Johnsoni presioa oposiziotik
Erreakzioak berehala heldu dira bata bestearen atzetik. Keir Starmer Alderdi Laboristako buruak gobernu osoaren dimisioa eskatu du, «Erresuma Batuak behar duen hasiera berria» lortzeko modu bakarra dela argudiatuta. «Argi dago gobernu hau erortzen ari dela».
Ed Davey liberal demokraten liderrak ere gobernua desegiteko galdegin dio Johnsoni. «Joan zaitez, eta joan orain». Twitter bidez zabaldu duen mezuan, Erresuma Batuaren izena «nahikoa denbora luzean» zikintzea egotzi dio lehen ministroari.
Ildo beretik mintzatu da Nichola Sturgeon Eskoziako lehen ministroa. «Talde ustel osoak joan behar du». Sturgeonek nabarmendu du dimisioan eman duten ministroek ere Johnson defendatu dutela «herritarrei gezurra esan dienean». Eskoziak Erresuma Batutik independizatzeko aukera izan behar duela gaineratu du.
Gobernu barrutik Johnsoni babesa adieraztera agertu denik ere bada. Nadine Dorries Kultura ministroak esan du «%100ean» dagoela lehen ministroarekin. Ziurtatu du Johnsonek «zuzen» hartzen dituela «erabaki handi guztiak».
Kontserbadoeak zatituta
Alderdi Kontserbadorearen barruan Johnsonek babes ahula duela agerian gelditu zen ekainaren hasieran, kontserbadoreek alderdi barruko zentsura mozio bat bozkatu zutenean. Pandemian Downing Streeten egindako festen eskandaluaren harira erantzukizunak argitzeko egin zuten bozketa, eta 211 diputatuk egin zuten tory-en liderraren alde, eta 148, berriz, kontra. |
2022-7-5 | https://www.berria.eus/albisteak/215543/kamioilari-bat-hil-da-orion.htm | Ekonomia | Kamioilari bat hil da Orion | Kamioia irauli egin da, eta lehertu. Hildakoak 51 urte zituen. | Kamioilari bat hil da Orion. Kamioia irauli egin da, eta lehertu. Hildakoak 51 urte zituen. | Ertzaintzaren arabera, hormigoia garraiatzeko kamioi bat irauli egin da Orion A-8 autobidean sartzeko biribilgunean, 18:30ak aldera. Ibilgailuak su hartu du, eta lehertu egin da.
Suhiltzaileak agertu dira sua itzaltzeko, eta anbulantziak ere bai, baina ezin izan dute garraiolaria salbatu. 51 urte zituen, eta gizonezkoa zen. Suhiltzaileek uste dutenez, berehala hil da gidaria, leherketaren ondorioz.
Istripuak auto ilarak eragin ditu autobidean. Donostiako noranzkoan itxi egin behar izan dute bidea.
LABen zenbaketaren arabera, gaurko istripua zenbatu gabe, 42 lagun hil dira aurten lanean ari zirela.
Aurreko istripua iragan ostiralean gertatu zen, Aludium lantegian (Zornotza, Bizkaia). Pala bat gainera erorita hil zen langilea, haren mantentze lanak egiten ari zela. Verman enpresarentzat lan egiten zuen, zeina azpikontratatua baitzuen Aludiumek. |
2022-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/215569/inaki-williamsek-ghanarekin-jokatuko-du-munduko-kopa.htm | Kirola | Iñaki Williamsek Ghanarekin jokatuko du Munduko Kopa | Ghanak Qatarko Munduko Kopa jokatuko du azaroan, eta ziurrenik han izango da Athleticeko jokalaria. Azaldu duenez, bere familia da erabakia hartzera bultzatu duen arrazoi nagusia. | Iñaki Williamsek Ghanarekin jokatuko du Munduko Kopa. Ghanak Qatarko Munduko Kopa jokatuko du azaroan, eta ziurrenik han izango da Athleticeko jokalaria. Azaldu duenez, bere familia da erabakia hartzera bultzatu duen arrazoi nagusia. | Argitu du bere etorkizuna Iñaki Williamsek: Ghanako selekzioarekin jokatuko du aurrerantzean. Athleticeko aurrelariak atzo eman zuen erabakiaren berri, sare sozialetan zabaldutako mezu baten bidez: «Niretzat eta nire familiarentzat esanahi handia du Ghanak. Eman digun guztiaren zati bat itzuli nahiko nioke». Ghanak Qatargo Munduko Kopa jokatuko du azaroan, eta ziurrenik han izango da Williams anaietan zaharrena.
Duela hilabete ingurutik zebilen zurrumurrua Williams anaiek Ghanarekin jokatuko zutela. Iñaki eta Nico Afrikako herrialde hartara joan ziren oporretara, eta, hango zenbait hedabideren arabera, Iñaki black star bat izateko tramiteak egiten jardun zen.
Williamsen arabera, bere familia da erabakia hartzera bultzatu duen arrazoi nagusia: «Erronka handi bat hasiko dut gaur. Ghanaren kamiseta defendatuko dut, nire balioak ikur gisa hartuta, eta dudan onena emango dut», azaldu zuen.
Aurrez, Espainiarekin neurketa bat jokatutakoa da Athleticeko aurrelaria, 2016an, Bosniaren aurka. Azken deialdietan, ordea, ez du Luis Enrique Martinez hautatzailearen deirik jaso. Ghanarekin, berriz, irailean egin dezake estreinaldia: Afrikako Kopara sailkatzeko bi neurketa jokatuko dituzte Angolaren aurka. Bi hilabete geroago helduko da Munduko Kopa; Ghanak Portugalekin, Uruguairekin eta Hego Korearekin batera osatuko du H multzoa.
Ez da lehen kasua
Williams ez da izango Espainia ez den herrialde batekin nazioartean jokatuko duen lehen Athleticeko jokalaria. Aurrez, Fernando Amorebietaren kasua izan zen sonatuena; Venezuelarekin jokatu zuen hark, besteak beste, 2015. urteko Amerikako Kopan, Txilen.
Eta ez da bakarra izan: Errumaniarekin jokatu zuen Cristian Ganeak, eta Bosniarekin Kenan Kodrok. Gaur egun, Athletic B-ko Ewan Urainek Eskoziako 21 urtez azpikoen selekzioarekin jokatzen du. |
2022-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/215570/mercedesen-ekoizpena-berriro-geratu-du-grebak.htm | Ekonomia | Mercedesen ekoizpena berriro geratu du grebak | ELAk, LABek eta ESK-k diote beren deialdiak %95eko erantzuna duela ekoizpenaren arloan. Iñigo Urkullu eta Arantxa Tapia Mercedeseko buruzagitzarekin bildu dira, Stuttgarten. | Mercedesen ekoizpena berriro geratu du grebak. ELAk, LABek eta ESK-k diote beren deialdiak %95eko erantzuna duela ekoizpenaren arloan. Iñigo Urkullu eta Arantxa Tapia Mercedeseko buruzagitzarekin bildu dira, Stuttgarten. | Langile batzordearen zatiketak ez du eragotzi Gasteizko Mercedesen deitutako grebak erantzun zabala izatea. Tailerretako langileen %95 ez direla lanera agertu ziurtatu dute deitzaileek —ELA, LAB eta ESK-k—, eta ekoizpena geratu dela. Grebalarien datu hori pixka bat apaldu dute beste sindikatuek, baina onartu dute ekoizpen arloko langile gehienek bat egin dutela protestarekin eta ekoizpena nahiko geratuta dagoela. Enpresak artean ez du baloraziorik egin.
Langile batzordeko presidenteak, Igor Gebarak (ELA), ziurtatu du grebarekin langileek erakutsi dutela zuzendaritzaren azken proposamena ez dela nahikoa. Mercedesek soldatak igotzea eskaini du, eta seigarren gau batean lan egiteko proposamenari eutsi dio, baina arau batzuk onartuta. «Argi eta garbi, ez da nahikoa: lau gauza mugitu ditu, eta ez dira garrantzizkoenak», adierazi du Gebarak.
Eta erantsi du bi puntu horien inguruan hitz egin ezean zaila izango dela akordioa egitea. «Zain nago enpresak benetako urratsa noiz egingo, langileek ere ikus dezaten akordio batera iritsi nahi duela benetan. Argi adierazi dugu ez dugula seigarren gaurik nahi eta soldatak KPIaren arabera egokitu behar direla; gai horiek jarri behar dira mahaiaren gainean».
Gaur ez ezik, bihar eta etzi ere ekoizpena geratzera deitu dute sindikatu abertzaleek. Eta datorren astean ere beste hiru greba egunera deituko dutela aurreratu dute langileekin batera egin duten batzar irekian. Izan ere, argi dute langileekin batera egin nahi dutela bidea. Atzoko bileran esandakoak azaldu dizkiete gaurko bileran, eta ostiralean egingo dute hurrengoa, biharko xehetasunen berri emateko; orduan erabakiko dute mobilizazioekin jarraitu edo ez, eta nola. Hiru sindikatuek %45eko ordezkaritza dute Gasteizko lantegian, baina gehiengoa ekoizpen ataletan.
CCOO, UGT, Ekintza eta PIM sindikatuek, berriz, «aurrerapausoak» ikusi dituzte zuzendaritzaren jarreran, eta ez dute babestuko gaurko lanuztea. %55eko ordezkaritza dute lau sindikatu horiek, eta gehiengoa bulegoetan. Hain zuzen ere, sindikatu horien babesa jaso ez arren grebak izan duen erantzun zabala azpimarratu du Mikel Diaz de Alda LABeko ordezkariak: «Sindikatu horien afiliatuek argi adierazi dute ez dutela horrela negoziatu nahi; benetako negoziazio bat behar da, eta ez inposaketa bat. Gainera, bat datoz gure aldarriekin».
Azken egunotan, gatazka negoziazio bidez amaitzeko eskatu diete Jaurlaritzako ordezkariek eta Arabako Aldundikoek zuzendaritzari eta sindikatuei, eta nabarmendu dute garrantzi handia duela Mercedesek iragarritako inbertsioak.
Bilera Alemanian
Bihar bilduko dira berriro lan hitzarmena negoziatzeko eta enpresak iragarri duen 1.200 milioi euroko inbertsioaren baldintzei buruz hitz egiteko. Sindikatu abertzaleek ez dute ezer berririk espero, ordea. Izan ere, gaur Emilio Titos Gasteizko fabrikako zuzendaria Stuttgarten dago, Mercedes-Benzen egoitza nagusian (Alemania). Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria ere elkartu da autogilearen zuzendaritzarekin; Mathias Geisen furgoneten adarreko kontseilari ordezkaria izan da han. Goizeko bederatzietan elkartu dira.
Bilkuran, multinazionalak Gasteizko lantegian egin nahi duen 1.200 milioi euroko inbertsioaz eztabaidatu dute, auto elektrikoak ekoizteko bidea emango duena. Azken hori egiteko zentroa diseinatze eta garatze bidean dela adierazi du lehendakariak, bilera ostean egin duen agerraldian. Bestalde, Eusko Jaurlaritzak 13 milioi euroko aurrekontua du «inbertsio estrategiko» horretarako.
Mercedesek «egungo egoeraren eta aurre egin beharreko erronka nagusien» berri ere eman du bilkuran. Lehendakariak elkarrizketarako jarrera erakutsi dio Stuttgarteko zuzendaritzari, «herriarentzat positiboa den inbertsio hori sustatzeko».
Horiek horrela, gobernutik «bulkada» bat eman nahi izan diete industriari zein autogintzari, Urkulluren hitzetan, «euskal ekonomiarentzat oinarrizkoak direlako». Mercedes-Benzen aurkeztu duen ibilgailu elektrikoaren ekonomia suspertzeko eta eraldatzeko proiektu estrategikoa ere mamitze bidean da –BasqueCCAM eta Basquevolt euskal egitasmoak hartzen ditu–. |
2022-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/215571/osasungintzako-langileei-eta-aea-dutenei-eskaini-die-txupinazoa-unzuek.htm | Bizigiro | Osasungintzako langileei eta AEA dutenei eskaini die txupinazoa Unzuek | Hiru urteren ondoren, zuria eta gorria itzuli dira Iruñeko kaleetara. Aurten ere ikurrina, Nafarroako bandera eta euskal presoen eskubideen aldeko bandera izan dira plazan, baita GKSko bat ere. | Osasungintzako langileei eta AEA dutenei eskaini die txupinazoa Unzuek. Hiru urteren ondoren, zuria eta gorria itzuli dira Iruñeko kaleetara. Aurten ere ikurrina, Nafarroako bandera eta euskal presoen eskubideen aldeko bandera izan dira plazan, baita GKSko bat ere. | Bi urtez ezin izan dira nahi bezala ospatu, baina azkenean hasi dira Euskal Herriko festarik entzutetsuenak. Hiru urte badira azken sanferminak amaitu zirela, eta gogoz sumatzen zen jendea aurtengorako. Euritan ere goraino bete dira Udaletxe plaza eta inguruak; txupinazoarekin batera lehertu da festa. "Iruindarrak!", esan du, ohi bezala, Juan Carlos Unzue futbolari ohiak, eta suziria piztu du. Osasungintzako langileei, pandemian zehar "lagundu gaituztenei" eta AEA alboko esklerosi amiotrofikoa daukatenei eskaini die txupinazoa.
Zapi gorriez gain, pankarta batzuk baziren plazan aurten ere, Poliziaren hesiak gaindituta. Ikurrinak eta Nafarroako ikurrak, euskal presoak etxeratzearen aldeko mezua eta "Sozialismoa eraiki" zioen GKSren pankarta bat ere ikusi ahal izan dira jendetzaren artean.
Goizean goizetik bete du jendetzak Iruñeko Alde Zaharra, eta Poliziaren kontrola ere nabaria izan da. Udalaren esanetan, 2.700 agente baino gehiago arituko dira festetan; droneak ere bazebiltzan zeruan gaur. Iruñetik kanpoko poliziak ere ekarri dituzte:
Txupinazoaren ondoren, Manuel Gainzak egindako biribilketa jo dute La Pamplonesak eta udal bandako gaiteroek. Azken urteetan ez bezala, plazan bertan jo dituzte festetako lehen abestiak, biribilketa eta Agur Jaunak. Udaltzainek ireki behar izan diete bidea, baina ez da aparteko eragozpenik izan.
Tradizioak agindutakoak beteta, festa etengabean murgilduko da Nafarroako hiriburua uztailaren 14ra bitartean; 204 orduz, jai giroa nagusituko da txoko guztietan. Kontzertuak, dantzaldiak, bazkari eta afariak... Denetarik izango da —horra gaurko eta biharko programatutako ekitaldi batzuk—.
Ikusi gehiago: Honela kontatu du BERRIAk txupinazoa
Ikusi gehiago: Ba al dakizu?
Ikusi gehiago: Iruñean salatu dute zezenketak «iraganean» gelditu direla eta «eboluzionatzeko garaia» dela |
2022-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/215572/gizon-bat-hil-da-baztanen-auto-batek-harrapatuta-eta-gidariak-ihes-egin-du.htm | Gizartea | Gizon bat hil da Baztanen auto batek harrapatuta, eta gidariak ihes egin du | Arraiozen gertatu da ezbeharra. Autoaren gidariaren bila ari dira. | Gizon bat hil da Baztanen auto batek harrapatuta, eta gidariak ihes egin du. Arraiozen gertatu da ezbeharra. Autoaren gidariaren bila ari dira. | Atzo gertatu zen ezbeharra, 23:45ean, Arraiozko herrian (Nafarroa), N-121-B errepideko 45. kilometroan. Hildakoa ez da identifikatua izan. Polizia foralak adierazi duenez, autoko gidariak ihes egin zuen, eta aurkitzeko ahaleginak egiten ari dira.
Elizondoko (Nafarroa) polizia foralen patruilek eta Iruñeko polizia etxekoek errepideko zirkulazioa eta ezbeharra gertatu den lekua zaindu dute. |
2022-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/215573/tecnalia-krisiak-ez-die-eragin-enpresen-berrikuntza-inbertsioei.htm | Ekonomia | Tecnalia: «Krisiak ez die eragin enpresen berrikuntza inbertsioei» | Ikerketa zentro sareak 120 milioi euroko fakturazioa izan zuen iaz, eta hamahirugarren postuan dago Europako ikerketa zentroen zerrendan | Tecnalia: «Krisiak ez die eragin enpresen berrikuntza inbertsioei». Ikerketa zentro sareak 120 milioi euroko fakturazioa izan zuen iaz, eta hamahirugarren postuan dago Europako ikerketa zentroen zerrendan | Energia eta lehengaien krisiak ez dio Tecnaliari eragin, ez oraingoz behintzat. Ikerketa zentroen sareak «emaitza oso onak» izan zituen iaz, Jesus Valero zuzendari nagusiak nabarmendu duenez euskal enpresek ez dituztelako murriztu berrikuntzan eginiko inbertsioak. Ahalegin horren isla da Tecnaliak iaz fakturaturiko 120 milioi euroak, 2020n baino %5,63 gehiago.
«Datuek diote krisiak ez duela moteldu berrikuntza inbertsioa. Ez dugu beherakadarik sumatu», azaldu du Valerok. Tecnaliako buruaren iritziz, jada joera irmo bat da urtez urte berrikuntzan gehiago inbertitzea, eta espero dute 2023an 140 milioi euro fakturatzea. Hala ere, «kezka» beti hor dagoela onartu du Alex Belaustegi Tecnaliako presidenteak: «Baina gure zeregina da dibulgazioa egitea, eta berrikuntzak eragiten duen guztia ona dela azaltzea».
Gaur egun, 1.464 adituk dihardute Tecnalian, eta 1.200 enpresari ematen dioten zerbitzua. Horien %73 enpresa ertain edo txikiak dira. Ikerketa zentroaren datuen arabera, bezeroen fakturazioa batez beste %40 handitu zen iaz, eta langile kopurua %23. «Start-up txikiei laguntzaren aldeko apustua ondo irten da», laburbildu du Valerok. Izan ere, Tecnaliak eginiko barne ikerketa baten arabera, enpresa batek haien eskutik inbertitzen duen euro bakoitzeko 6,3 jasotzen ditu.
Tecnaliak proiektu propioak ere garatu eta eskaintzen ditu, eta horiek salduz 5 milioi euro lortu zituen iaz. Lantzen ari diren proiektuen artean, arduradunek bana nabarmendu dute. Belaustegik azaldu du aerotaxia dela beren egitasmo gailena, «oihartzunari» dagokionez behintzat. Valerok, berriz, ITEReko fusio erreaktorean eginiko lana aipatu du: «Plasma berotzeko sistema ikertzen ari gara AVS euskal enpresarekin batera». Horiei esker, besteak beste, hamahirugarren postuan dago Europako ikerketa zentroen zerrendan. 3.600 zentro dira guztira. |
2022-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/215574/krisi-energetiko-betean-nuklearra-eta-gasa-bultzatuko-ditu-europak.htm | Ekonomia | Krisi energetiko betean, nuklearra eta gasa bultzatuko ditu Europak | Parlamentuak onetsi du nuklearretako eta gas azpiegituretako inbertsioek etiketa berdea izatea. Herrialdeen menpekotasunek baldintzatu dute bozketa. EAJk babestu du neurria, EH Bilduk ez. | Krisi energetiko betean, nuklearra eta gasa bultzatuko ditu Europak. Parlamentuak onetsi du nuklearretako eta gas azpiegituretako inbertsioek etiketa berdea izatea. Herrialdeen menpekotasunek baldintzatu dute bozketa. EAJk babestu du neurria, EH Bilduk ez. | Europako Batzordeak arnasa hartu du. Instalazio nuklearretan eta gas zentral elektrikoetan egindako inbertsioak «berdetzat» hartzeko proposamenak aurrera egin du Europako Parlamentuan, eta, ezustekorik ezean, indarrean egongo da datorren urtetik aurrera. Asteazken honetan egindako bozketan, eurodiputatuek atzera bota zezaketen proposamena, baina ez da horretarako behar den gehiengo osoa osatu. 278 parlamentarik atzera egitearen alde bozkatu dute —353ren babesa behar zen—, 328k kontra egin dute, eta 33 abstenitu egin dira.
Ekainean parlamentuko batzordean aurkako emaitza izan zen. Dena den, gaurko eurodiputatu askok iragarri zuten beren herrialdeen interesen arabera bozkatuko zutela, talde diziplina hautsiz. Hala egin dute 30 bat eurodiputatu sozialdemokratak, Batzordearen proposamena babestuz; popular eta liberal batzuek, aldiz, aurkakoa egin dute. Euskal Herriko ordezkarien artean, adibidez, Izaskun Bilbaok (EAJ) proposamenaren alde egin du, eta Pernando Barrenak (EH Bildu) aurka. Kontseiluak proposamena atzera bota dezake oraindik, baina ez dirudi blokeorako gehiengorik egongo denik. Uztailaren 11ko gauerdia baino lehen 27 herrialdeetatik hogeik aurkeztu beharko lituzkete alegazioak.
Zenbait luzapenen ondoren, eta bere aholkularitza zientifikoari muzin eginez, Batzordeak urte hasieran proposatu zuen zentral nuklearrak eta gas azpiegiturak berdetzat jotzea, baldintza batzuekin. Haren ustez, bi jarduerak trantsiziorako baliagarritzat jo daitezke, klima aldaketa arintzen dutelako. Taxonomia berdea deiturikoa jarduera ekonomiko berdeen zerrenda bat da, nolabaiteko etiketa berdea aitortzen diena zenbait jarduerari, erreferentzia izateko finantza eragileentzat bonuak, kredituak eta bestelako produktuak jaulkitzeko orduan. Kasu honetan energiara mugatzen da, baina etorkizunean nekazaritza, garraioa edo industria bezalako sektoreetan egindako inbertsioak ere hartzea aurreikusten du Batzordeak.
Industria sektorearen oniritzia du neurriak, eta hainbat herrialderena: tartean, Frantziarena, Alemaniarena, Suediarena eta EBko ekialdeko gehienena. Danimarka, Austria eta Luxenburgo, aldiz, aurka azaldu dira, eta Europako Batasuneko Justizia Auzitegira jotzeko mehatxua egin dute. Hala adierazi du Claude Turmes Luxenburgoko Energia eta Ingurumen ministroak Twitterren. Talde ekologista eta GKE batzuk ere jakinarazi dute Batzordeari berrikuspen formala eskatuko diotela eta, ezezkoa bada, Luxenburgoko auzitegian helegitea aurkeztuko dutela, neurriak Parisko Akordioan hitzartutako helburu klimatikoak betetzen ez dituela uste baitute.
Errusiara begira
Ukrainako gerra eta Errusiaren erregaiekiko menpekotasunak eragindako krisi energetikoak asko baldintzatu du bozketa. Batzordearen arabera, momentu honetan egin dezakeen proposamen «errealistena» da nuklearra eta gasa bultzatzea. Hala esan zuen Mairead McGuinness Finantza komisarioak atzoko eztabaidan, eta «pragmatikoak» izateko eskatu zien eurodiputatuei. «Errusiako erregai fosilak bertan behera uzteko premia dela eta, inbertsio horiek handitu behar ditugu zentzu berritu batekin». Gasa taxonomia berdean sartu izanak Errusiari mesede egin diola dioten kritikei McGuinnessek erantzun die hain justu aurkakoa lortzeko balioko duela; alegia, hornitzaile berriak aurkitzeko onuragarria izango dela.
Bozketa egin baino minutu batzuk lehenago, Ursula von der Leyen Batzordeko presidenteak esan du «erabat sinetsita» dagoela «errusiarren erregai fosiletatik azkar askatzeko» ezinbestekoak izango direla planta nuklearrak eta gas zentralak. Izaskun Bilbao EAJ eurodiputatua antzera mintzatu da Twitterren. «Ukrainaren inbasioaren ondoren, gasa eta nuklearra dira hornikuntza bermatzeko aukerarik errealistenak, berriztagarriek ez baitute %100 bermatzen. Ez dira helburu klimatikoak aldatu, horiek lortzeko modua baizik». EH Bilduko Pernando Barrenarentzat, berriz, atzerapausoa da erabakia: «Larrialdi klimatikoari aurre egiteko aukera bakarra dugu: eredua aldatzea. Europako Parlamentuan hartutako erabakia oso kezkagarria da». |
2022-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/215575/iruntildeeko-txupinazoa-zuzenean-kontatu-du-berriak.htm | Bizigiro | Iruñeko txupinazoa zuzenean kontatu du BERRIAk | Hasi da festa Iruñean. Aurten ere ikurrina, Nafarroako bandera eta euskal presoen eskubideen aldeko bandera izan dira plazan, baita GKSren bat ere. | Iruñeko txupinazoa zuzenean kontatu du BERRIAk. Hasi da festa Iruñean. Aurten ere ikurrina, Nafarroako bandera eta euskal presoen eskubideen aldeko bandera izan dira plazan, baita GKSren bat ere. | * Osasungintzako langileei eta AEA dutenei eskaini die txupinazoa Unzuek
* Egitaraua
* Ba al dakizu? Txupinazoa
* Jakingarriak
* Iruñean salatu dute zezenketak «iraganean» gelditu direla eta «eboluzionatzeko garaia» dela |
2022-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/215576/mari-puri-herrero-nora-aurrekoetxea-eta-consonni-dira-2022ko-gure-artea-sarien-irabazleak.htm | Kultura | Mari Puri Herrero, Nora Aurrekoetxea eta Consonni dira 2022ko Gure Artea sarien irabazleak | Ibilbide artistikoagatik saritu dute Herrero; sorkuntza lana aitortu diote Aurrekoetxeari; eta arte plastiko zein ikusizko arloan egindako lana hartu diote aintzat Consonni arte ekoizle eta editorialari. | Mari Puri Herrero, Nora Aurrekoetxea eta Consonni dira 2022ko Gure Artea sarien irabazleak. Ibilbide artistikoagatik saritu dute Herrero; sorkuntza lana aitortu diote Aurrekoetxeari; eta arte plastiko zein ikusizko arloan egindako lana hartu diote aintzat Consonni arte ekoizle eta editorialari. | Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburuak gaur goizean aurkeztu ditu Gure Artea sariko hiru irabazleak, Gasteizko Artium museoan. Mari Puri Herrerok ibilbide artistikoaren saria jasoko du; Nora Aurrekoetxeak, sorkuntza lanaren saria; eta Consonnik, arte plastikoen eta ikusizkoen arloari dagokiona. Sailburuak aurreratu du sariak banatzeko ekitaldi ofiziala udazkenean egingo dutela, Donostiako Tabakalera kultur zentroan.
Damaris Pan, Fernando Perez, Jesus Mari Lazkano, Maite Garbayo eta Mikel Lertxundi epaimahaikideek hartu dute erabakia. 18.000 eurona jasoko dute Aurrekoetxeak eta Consonnik. Herrerok, berriz, 20.000 euro jasoko ditu, aurreko aldietan baino 2.000 euro gehiago. Lazkano izan da aurtengo epaimahaiburua, eta hark azaldu ditu hautuaren arrazoiak.
Herrerok mende erdi baino gehiagoko ibilbidea egin du artean, eta jardunean dago oraindik ere. Lazkanoren iritziz, «koherentzia bat mantendu du» urte hauetan guztietan. Horregatik, beraz, zalantza izpirik gabe «erreferentzia» bat dela azpimarratu du epaimahaiburuak: «Jardunean jarraitzen duen sortzaile berezia da —margolaria, grabatzailea eta eskultorea—, eta haren obra irudimenezko hausnarketatik nahiz inpresionismoaren berehalakotasunetik sortua da. Haren obrak figurazio liriko, poetiko bat islatzen du, gainera, eta erreferentzia sinbolikoz betea dago».
Artistaren herentzia kulturalak XX. mendeko euskal artea ulertzeko «funtsezko figuretako bat» izatera eraman du. Lazkanok esan duenez, «klasikotasun modernoko» pintura garatzen du, eta hiriko eta landako bizimoduaren ikuspegi pertsonala eta intimoa erakusten ditu horietan. Hori bakarrik ez, eta epaimahaikideek Herrerok «artearen hainbat arlotan egindako lana eta ikerketa» saritu nahi izan dute saria erabakitzerako orduan.
Nora Aurrekoetxea «egungo euskal kulturaren ordezkari nagusietako bat» da, Lazkanoren arabera. Haren obrek publikoaren «barrenera» sartzeko gaitasuna daukatela zehaztu du. «Haren lanak eraginkortasunez lotzen ditu artista prestatu izan den diziplina ezberdinak —arte ederrak, psikologia, sexologia—. Giza harremanen alde emozionalean eta harreman horiek espazio intimoarekin duten interakzioan sakontzearren», gaineratu du epaimahaiburuak.
Azkenik, Consonni arte garaikideko ekoizlea eta Bilbon egoitza duen argitaletxe espezializatuak jasoko du aurtengo arte plastiko eta ikusizko arloan egindako lana aitortzeko saria. Izan ere, arte sorkuntzan ez ezik, hedapenean egindako esfortzua ere aitortzen dute Gure Artea sariek. Consonnik 25 urte daramatza euskal artean lanean. Epaimahaiburuak azpimarratu duenez, «kultura kritikoaren ekoizpena» da Consonniren esentzia: «Consonni bezalako proiektuak ezinbestekoak dira artea hedatzeko eta publikoak artisten lanez gozatzeko». Horregatik, beraz, «auzolana» egiten dutela zehaztu du Lazkanok. |
2022-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/215577/cebekek-dio-gizarteak-ez-dituela-laquoarbuiatzenraquo-arrazoitu-gabeko-gaixo-baimenak.htm | Ekonomia | Cebekek dio gizarteak ez dituela «arbuiatzen» arrazoitu gabeko gaixo baimenak | Bizkaiko patronalaren arabera, Hego Euskal Herriko langileek hamazazpi baja edo baimen egun baino gehiago hartzen dituzte urtean batez beste. Gurasotasun baimenak ere zenbatu ditu absentismoaren inguruko txostenean. | Cebekek dio gizarteak ez dituela «arbuiatzen» arrazoitu gabeko gaixo baimenak. Bizkaiko patronalaren arabera, Hego Euskal Herriko langileek hamazazpi baja edo baimen egun baino gehiago hartzen dituzte urtean batez beste. Gurasotasun baimenak ere zenbatu ditu absentismoaren inguruko txostenean. | Cebek Bizkaiko enpresarien elkartea arduratuta dago langileen absentismoarengatik, eta, bere barne inkestaren arabera, enpresen lehen bost arduren artean dago langileek hartzen dituzten baja egunen kopurua. Are gehiago, arrazoien artean nabarmendu du gizarteak ez dituela «arbuiatzen» arrazoitu gabeko gaixo baimenak, eta eskubide bat diren ustea zabaldua dagoela, «erabaki mediko objektibo bat baino gehiago». Zabalduriko txostenaren arabera, Hego Euskal Herriko langileek iaz hamazazpi lanegun baino gehiago galdu zituzten batez beste, eta azken bost urteetan gora egin du kopuru horrek. Dena den, zehaztu beharra dago lanera ez joateko arrazoi guztiak zenbatzen direla txostenean, gurasotasun baimenak barne.
Bizkaiko patronalaren arabera, 2021ean Bizkaiko langileek 21,3 baja edo baimen egun hartu zituzten batez beste; Arabakoek, 18,8; Nafarroakoek, 17, eta Gipuzkoakoek, 16,9. Ipar Euskal Herriko daturik ez dago; bai, ordea, Espainiakoak: 15,9 egun. Eta patronalak esan du alde handia dela. Halaber, nabarmendu du azken urteetan gora egin duela kopuruak, eta egia da: 2016an, EAEko langileek 13,5 egun hartu zituzten batez beste, eta Nafarroakoek, 13,1. Azken bi urteetan, dena den, jauzi kualitatibo handia egon da: 2018an, 17 egun izan ziren batez beste EAEn, eta 14,7 Nafarroan.
Ohiko arrazoiak eta arrazoi profesionalak batzen ditu txostenak, hau da, pertsonalak ere bai, gurasotasuna barne. Txostena kuantitatiboa da, eta ez da sartzen gaixo baimenaren arrazoietan. Azken gorakada hori azaltzeko, egoera azaldu behar da; batetik, pandemia dago, eta COVIDaren eraginez gaixo agiriaren eskaerak aldatu izana, eta, bestetik, gurasotasun baimenak aldatu izana. 2021az geroztik, Hego Euskal Herrian bi gurasoek eskubidea dute hamasei asteko baimena hartzeko.
Cebekek, hala ere, emaitzen azterketa plazaratu du, eta hor azaltzen du bere ustez arrazoitu gabeko gaixo baimenek ez dutela gizartearen arbuiorik. Beste arrazoi batzuk ere eman ditu: besteak beste, gaixo agiria ematen duen eta prestazioa ordaintzen duen erakundea ez dela bera —«euskal administrazioa eta estatukoa»—, hainbat langile hitzarmenetan soldata osorik ordaintzen dela gaixoaldiaren lehen egunetik, motibazio falta eta kontziliazio arazoak. Horren harira, Cebekek beharrezko ikusten du gaixo agirien inguruko «aldaketa kultural bat», jarrera batzuek enpresan eta lankideengan duten eraginaz jabetzeko. |
2022-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/215578/donostiarrak-ez-du-araurik-hautsi-epaileak-bere-gain-hartu-baitu-akatsa.htm | Kirola | Donostiarrak ez du araurik hautsi, epaileak bere gain hartu baitu akatsa | Eusko Label ligako bost klubek aurkeztutako helegiteak aztertu baino lehen, ofizioz sartu da auzian Donostiako klubak egindako eskari bati erantzunez, eta aitortu du Iker Imaz arraunlariaren izendapenean berak egin zuela akatsa. Etxeko bihurtu du orain, behin-behinean, azken epaia eman arte. | Donostiarrak ez du araurik hautsi, epaileak bere gain hartu baitu akatsa. Eusko Label ligako bost klubek aurkeztutako helegiteak aztertu baino lehen, ofizioz sartu da auzian Donostiako klubak egindako eskari bati erantzunez, eta aitortu du Iker Imaz arraunlariaren izendapenean berak egin zuela akatsa. Etxeko bihurtu du orain, behin-behinean, azken epaia eman arte. | Traineruen Kluben Elkarteko lehiaketako epaileak eman du epaia behin-behinean, eta onartu du esan gabe, Donostiarrak ez duela araurik hautsi; akatsa berea izan zela, arraunlarien zerrendetan oker izendatu zuelako Iker Imaz: harrobikotzat hartu zuen, eta etxekoa da. Hemendik aurrera, etxeko izango da, non eta kluben batek edo batzuek ez duten helegiterik aurkezten eta epaileak horien alde egiten duen. Oraingoz, behintzat, Donostiarra lehen sailkatuak ez ditu galduko lehen bi egunetan batutako 23 puntuak, helegitea aurkeztu duten klubek eskatzen duten bezala.
Epai hau ez da bost klubek Donostiarraren aurka jarritako helegitearen ingurukoa. Ofizioz sartu da auzian, Donostiarrak berak beste klubek aurkeztutako helegitea baino lehen egin zion eskari baten harira. Donostiakoak jakinaren gainean zeuden helegitea aurkeztekotan zirela klub batzuk, eta epaileari jakinarazi zioten argitzeko Iker Imaz arraunlariaren izendapena zertan den. Astelehenean egin zuen galdera, 22:12ean. Helegitea 22:44ean iritsi zitzaion epaileari.
Bi eguneko epea eman die epaileak klubei helegiteak aurkeztu ditzaten. Beste hau ere badio: bost kluben helegiteak geroago aztertuko dituela. Gaur emandako epaiarekin, baina, ez du ematen bide luzea izango duenik helegite horrek.
Gertatzen dena gertatzen dela, estu hartu dute Eusko Label ligako bost klubek lehiaketaren buruan doan trainerua: Donostiarra. Lehen bi estropadetan araua haustea leporatzen diote, Bilbon eta Donostian, eta helegitea aurkeztu diote lehiaketako epaileari.
Imaz arraunlariaren egoera da auzia. Ligan, kirolari bakoitzak izendapen bat izaten du: etxekoa, kanpokoa edo harrobikoa. Imaz harrobiko gisa ageri da zerrenda ofizialetan, baina, helegitea aurkeztu duten kluben ustez, etxekoa da, eta hori berretsi du epaileak gaur. Eskifaia bakoitzak honela banatu behar ditu arraunlariak bakoitzaren izendapenaren arabera: zazpik etxeko izan behar dute, eta horietatik hiruk, harrobiko; edo, bestela, sei etxeko, eta horietatik hiru harrobiko, edo, beste kasu batean, bost etxeko eta bostak harrobiko. Bi estropada horietan, Donostiako taldeak aurreneko formula erabili zuen, Imaz barruan zela bi egunetan.
Epaileak Donostiakoen bi estropadak baliogabe jotzeko, ordea, araudiak dio 32. 4 artikuluan frogatu egin beharko litzatekeela «fede txarrez jokatu» zuela. Hala eginez gero, punturik gabe utziko luke. Oraingo 23 puntuak 0 bihurtuko lirateke. Donostiarrak garbi dauka ez duela zirkinik ere egin Imazen izendapenaren inguruan, epaileak onartu duen bezala. Aurreko sasoian zuen estreinakoa Eusko Label ligan, eta etxeko gisa izendatua izan zen. Aurten, ordea, arraunlarien zerrendak aztertzen dituztenek harrobikotzat jo dute, Donostiako klubak hala gertatzeko ezer egin gabe. Pertsona baten edo sistema informatikoaren huts bat izan dela esaten dute, eta epaileak aukera hori aipatzen du epaian.
Araudiak dio izendapen okerrarekin (harrobikoa da okerra kasu honetan) jokatutako estropadetan ez litzaiokeela zigorrik ipiniko. Oraingoz, bide hau zabaldu du epaileak behin-behineko epaiarekin.
Imazi dagokionez, klubean beti izan dituzte zalantzak izendapenaren inguruan. Klub berezia da Donostiarra, eta, adibidez, harrobikotzat hartzen dizkiote Ur Kirolak taldeko arraunlariak, baita Arraun Lagunak-eko batzuk ere. Gainera, egin izan ditu hitzarmenak inguruko beste klub batzuekin. Adibidez, Imazen jatorrizko klubarekin: Hernanirekin. Arraunlari horien izendapenaren inguruan beti egon da eztabaida, ezjakintasuna eta zalantza. Donostiarrara Hernanitik joan zen Imaz, hain zuzen. Gipuzkoako hiriburuko klubean lehendabiziko izendapena kanpotar izan zuen, KAE 2 ligan, eta, nola hiru urte jarraian egin zituen han bertan, laugarren urtean etxeko izendapena egokitu zitzaion.
Ligetan, arraunlarien zerrendak aurkezteko epeak daude, lehiaketako araudiaren 27. artikuluak zehazten duenez. Aurrenekoan, denboraldiaurreko zerrenda aurkeztu behar izaten diote Lehiaketako epaileari, otsailaren 20a baino lehen. Bigarrengoa, denboraldiko zerrenda deiturikoa, lehiaketa hasi baino hogei egun lehenago aurkeztu beharrekoa da. Aurtengo guztietan egon da Imaz harrobiko gisa, eta beste klubek ez dute inolako helegiterik jarri, horretarako aukera egon badagoenean. Justu liga nagusia hasi eta segituan jo dute bost klubek lehiaketako epailearengana: larunbateko estropadari lau klubek jarri diote helegitea, eta igandekoari, bat gehiagok.
Klub horiek garbi ikusten dute «fede txarrez jokatu» duela Donostiarrak, «bai baitzekien arraunlari hori ez dela harrobikoa, eta, jakin arren, izendapen horrekin lehiatzen jarri baitu».
Santurtzik ere helegitea, beste gai bategatik
Igandeko estropadaren harira, beste helegite bat ere egon da, Santurtzik jarria. Bizkaitarren ustez, helmugako azken denboretan ez zen zehatz ibili helmugako bideoaz arduratzen den gailua, eta uste dute kaltetuak izan zirela. Zierbenaren denbora bera emateko eskatu dute, eta puntu kopuru bera banatzeko biei. Zierbena bederatzigarren izan zen, eta Santurtzi hamargarren, lau hamarren eskasera. Santurtziarrek eskatu diote ligari emateko helmugako irudia, baina ezezkoa jaso dute. Igandean, gailu hori piztu eta itzali ibili zen, argia joan-etorrian zebilelako. Garbi utzi nahi dute ez daukatela ezer Zierbenaren aurka.
Ligako Estropada araudiaren 12.5 artikuluak dio nola jokatu behar den kasu hauetan. Horrelako gailuren bat ez badabil, epaileek eskumena dute eskuz hartutako denborak balekotzat jotzeko. Horixe da, hain zuzen, igandeko kasua. Traineru baten denbora bideoz neurtzeko gailu bat ez zebilen, eta epaileek eskuz hartu zituzten denborak. |
2022-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/215580/euskaraldiaren-abestia-aurkeztu-dute-esazu-hitz-bat.htm | Gizartea | Euskaraldiaren abestia aurkeztu dute: 'Esazu hitz bat' | Xabier Zabalak sortu du abestia, eta, Andoni Egañak letra. Aiora Renteriak, Pettik, Maddalen Arzallusek eta Ainhoa Larrañagak ere parte hartu dute abestian. | Euskaraldiaren abestia aurkeztu dute: 'Esazu hitz bat'. Xabier Zabalak sortu du abestia, eta, Andoni Egañak letra. Aiora Renteriak, Pettik, Maddalen Arzallusek eta Ainhoa Larrañagak ere parte hartu dute abestian. | Udazkenean egingo dute Euskaraldia, hirugarrenez, eta dagoeneko badu doinua egitasmoak: Esazu hitz bat izeneko kanta gaur aurkeztu du Euskaltzaleen Topaguneak, bideokliparekin batera. Xabier Zabalak sortu du musika, eta Andoni Egañak hitzak. Ahotsa, Andoni Egañak ez ezik, Aiora Renteria Zea Mays taldeko abeslariak, Petti musikariak, Maddalen Arzallus bertsolariak eta Ainhoa Larrañaga musikari eta aktoreak jarri dute.
Azaroaren 18tik abenduaren 2ra egingo dute hirugarren Euskaraldia. Aurten, aurreko aldietan bezala, belarriprest edo ahobizi moduan parte hartu ahalko da. Hala ere, antolatzaileek ariguneetan jarri dute aurten arreta. Entitateek parte hartu ahal izango dute euskaraz «lasai» aritzeko guneak sortuz, eta horiek areagotzea da helburua. Maiatzaren 18az geroztik zabalik dago entitateek ariketa sozialean izena emateko epea. Herritarrek, berriz, irailaren hondarrean izango dute horretarako aukera. |
2022-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/215581/2040ko-euskal-herriaz-gogoetan-jakin-jardunaldietan.htm | Gizartea | 2040ko Euskal Herriaz gogoetan Jakin jardunaldietan | Demografia, lurraldea, zaintza eta hizkuntza gai hartuta, etorkizun hurbilari buruz hausnartu eta eztabaidatzen ari dira, UEUk, Jakinek eta Usurbilgo Udalak antolatutako jardunaldietan. Gaur ere zuzenean emango ditu BERRIAk. | 2040ko Euskal Herriaz gogoetan Jakin jardunaldietan. Demografia, lurraldea, zaintza eta hizkuntza gai hartuta, etorkizun hurbilari buruz hausnartu eta eztabaidatzen ari dira, UEUk, Jakinek eta Usurbilgo Udalak antolatutako jardunaldietan. Gaur ere zuzenean emango ditu BERRIAk. | Mende erdi bete dituzte aurten UEUren Udako Ikastaroek, eta horien barnean, besteak beste, Jakin jardunaldiak antolatu ohi dituzte elkarlanean UEUk, Jakinek eta Usurbilgo Udalak. EH2040: demografia, lurraldea, zaintza, hizkuntza jarri diote izena aurtengoari, eta Usurbilgo (Gipuzkoa) Artzabal egoitzan ari dira hitzaldiak egiten. Etxetik ere bada aukera, ordea: zuzenean ikusi ahal izango dira jardunaldiak, BERRIAn.
Demografia prospektibaren argitan galdetu nahi izan dute etorkizun hurbileko Euskal Herriari buruz: «2040an nolakoa izango den aztertu nahi dugu, eta, horren aurrean, lurralde oreka, hizkuntzaren biziberritzea eta ongizate politiken eta zaintza ereduen demokratizazioa erdiesteko zer aukera dugun eta nola egin hausnartu». Galdera ugari jarriko dituzte mahai gainean: «Gizarte zahar batera al goaz? Ze eragin du horrek zaintza ereduan eta pentsioetan? Eta lurralde orekan? Eta euskaran? Eta hirien antolaketan?».
Aditu ugari mahaiaren bueltan
Ostegunez izan dira hitzaldi gehienak. Lehen harreraren ondoren, Imanol Esnaola Gaindegiako kidea, Marta Luxan EHUko Soziologia irakaslea eta Felix Arrieta Deustuko Unibertsitateko Soziologia irakaslea aritu ziren atzo goizean. Bazkalondoan, berriz, Jule Goikoetxea politologoa eta filosofoa eta EHUko irakaslea izan zen hizlari, eta Usurbilgo Zaintza Ekosistema egitasmoa aurkeztu zuten segidan Erkuden Aldazek eta Maider Azurmendik.
Ikusi gehiago: Atzoko kronika eta bideoa: 'Biharko lurraldeaz, gaurtik'
Gaur, berriz, Gari Goikoetxea kazetari eta Uemako teknikariak eta Itsaso Olaizola soziologoak jardungo dute hizkuntzaren erronken bueltan. Jardunaldiak amaitzeko, H2040 bertso trama futurista eskainiko dute Leire Vargas idazleak eta Aner Peritz eta Amaia Iturriotz bertsolariek. |
2022-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/215582/64-emakumek-hondarribiko-alardean-parte-hartzea-eskatu-diete-udalari-eta-alarde-fundazioari.htm | Gizartea | 64 emakumek Hondarribiko alardean parte hartzea eskatu diete udalari eta Alarde fundazioari | Guztion Alardea taldeak jakinarazi duenez, astelehenean egin zuten eskaera: orain arte emakumeak soldadu gisa onartu ez dituzten konpainietan desfilatu nahi dute. | 64 emakumek Hondarribiko alardean parte hartzea eskatu diete udalari eta Alarde fundazioari. Guztion Alardea taldeak jakinarazi duenez, astelehenean egin zuten eskaera: orain arte emakumeak soldadu gisa onartu ez dituzten konpainietan desfilatu nahi dute. | «Herriko emakumeak gara, gatazkaren inguruan bizipen eta sentsibilitate ezberdinak ditugunak. Alardea maite dugu, eta gizonek duten eskubide berarekin parte hartu nahi dugu gure Alardean». Hondarribiko (Gipuzkoa) 64 emakumek alardean parte hartu nahi dutela adierazi diete udalari eta Alarde fundazioari. Guztion Alardea taldeak eman du urrats horren berri: 2019an sortu zuten herriko gazte batzuek, 1990eko hamarkadan piztutako gatazka bideratzeko eskatzeko; andreak soldadu gisa onartzen ez dituen desfilearen ingurukoak dira, baina emakumeek berdintasunez parte hartzea aldarrikatu dute hasieratik. Zehaztu dutenez, astelehenean egin zuten eskaera ofizialki, izen-abizenez sinatuta.
Kopurua «sinbolikoa» dela adierazi du Guztion Alardeak: «Badakigu, noski, askoz gehiago garela Alardean parte hartu nahi dugun emakumeak, eta are gehiago emakumearen parte hartzearen alde gaudenak». Hala, eskaerara batzera eta haiekin harremanetan jartzera deitu dituzte herriko andrazkoak. «Alardea bat eta bakarra da, hondarribiar guztion ondarea, eta edonork beharko luke bertan nahi duen moduan parte hartzeko aukera izan. Hori errealitate bat ez den bitartean, ez dago normaltasunik, ez bizikidetzarik, eta are gutxiago berdintasunik».
Pandemiaren ondorioz, azken bi urteetan ez da alarderik izan Hondarribian —Irunen joan den ostegunean egin zituzten bi desfileak—. Etenaren ondoren eman dute pausoa emakumeek, eta urrats garrantzitsua da: azken 25 urteetan, soldadu gisa desfilatu nahi izan duten andreak Jaizkibel konpainia parekidean baino ezin izan dira atera, baina 64 emakumeok adierazi dute gainerako konpainietan sartu nahi dutela, hau da, orain arte andrazkoen parte hartzea baztertu dutenetan.
Hori dela eta, bi eragileri egin diete eskaera: Alarde fundazioari, desfilearen antolatzailea den aldetik, eta Hondarribiko Udalari, «alardea aurrera eramateko baimena ematen» duen aldetik: «Hondarribiar guztion ordezkari den udalari gogorarazi nahi diogu herritar ororen eskubideak bermatzeko erantzukizuna eta konpromisoa duela». Hedabideei igorritako oharrean, emakumeen parte hartzearen aurka daudenei ere mintzatu zaizkie: «Bakoitzaren parte hartzeko eskubideak ez du zapaltzen parte hartu nahi ez duenaren eskubidea».
Mende laurdeneko gatazka
Euskal Herrian emakumeen eskubideekin eta berdintasunarekin lotutako gatazkarik esanguratsuenetako bat da Irungo eta Hondarribiko alardeen ingurukoa. 1996ko udan lehertu zen auzia, Irunen lehenik eta Hondarribian ondoren: ordura arte, emakumeek kantinera gisa baino ezin zuten desfileotan parte hartu, eta aurreko urteetan soldadu ere ateratzeko nahia adierazia zuten andre batzuek; antolatzaileen ukoaren aurrean, desfileen egunean bertan konpainietan sartzen saiatu ziren, baina kolpeka atera zituzten.
Mende laurdenean ez da gatazka bideratzerik lortu. Irunen bi alarde egiten dira ekainaren 30ean: bat, parekidea, eta bestea, baztertzailea. Hondarribian, berriz, alarde bakarra egiten da irailaren 8an, emakumezko soldadurik gabe, eta Jaizkibel konpainia parekideak bereiz desfilatzen du. Hain justu, aurten 25 urte beteko ditu Jaizkibelek. |
2022-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/215583/pablo-gonzalezen-atxiloaldia-eteteko-eskaera-atzera-bota-dute.htm | Gizartea | Pablo Gonzalezen atxiloaldia eteteko eskaera atzera bota dute | Maiatzean, Gonzalez beste hiru hilabetez atxilo edukitzea erabaki zuen Poloniako Przemysl eskualdeko auzitegiak. Denera, lau hilabete baino gehiago daramatza hala kazetariak. | Pablo Gonzalezen atxiloaldia eteteko eskaera atzera bota dute. Maiatzean, Gonzalez beste hiru hilabetez atxilo edukitzea erabaki zuen Poloniako Przemysl eskualdeko auzitegiak. Denera, lau hilabete baino gehiago daramatza hala kazetariak. | Rzeszowko Dei Auzitegiak ez du onartu Pablo Gonzalez kazetariaren abokatuak haren atxiloaldiaren kontra ezarritako helegitea. Maiatzean, Gonzalezen espetxealdia luzatzeko eskatu zuten Delinkuentzia Antolatuaren eta Ustelkeriaren Arloko Poloniako Fiskaltzaren ordezkariek, eta, eskaera egin ondotik, Poloniako Przemysl eskualdeko auzitegiak onartu egin zuen fiskaltzaren eskaera; horren ondorioz, Gonzalezek beste hiru hilabetez atxilotuta egon beharko duela ebatzi zuen auzitegiak.
Erabaki horri helegitea jarri zion Gonzalezen defentsak, baina haren Poloniako abokatu Bartosz Rogalak Efe berri agentziari jakinarazi dio ukatu egin dutela, eta, beraz, atxilotuta segituko duela.
Lau hilabete igaro dira Gonzalez atzeman zutenetik, Przemyslen, Ukrainako mugatik kilometro gutxira. Errusiako zerbitzu sekretuetako agente izatea leporatu zioten, eta, akusazio horren arabera, hamar urterainoko kartzela zigorra ezar diezaiokete. Atxilotu zutenetik ez du modurik izan familiarekin eta abokatuarekin telefonoz hitz egiteko, eta Oihana Goiriena haren bikotekideak eta Gonzalo Boye abokatuak joan den astean Eusko Legebiltzarrean azaldu zutenez, Gonzalezen bi gutun bakarrik jaso dituzte.
Goirienak azaldu zuenez, hasieran Espainiako kontsulak familiari esan bazion ere burokrazia kontuengatik ezin zirela Gonzalezekin harremanetan jarri, gerora jakin zutela ez dela hori arrazoia. Izan ere, Poloniak dio Goiriena ere inplikatuta egon daitekeela Gonzalezi egozten dizkioten kontuetan, eta eskatu diote idatziz azaltzeko herrialde horretako agintariei zergatik nahi duen harekin hitz egin. |
2022-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/215584/kolonbiako-ezkerra-agintean.htm | Mundua | Kolonbiako ezkerra, agintean | Iragan ekainaren 19an, historian lehen aldiz, ezkerrak irabazi zituen bozak. Orain, Petro presidente eta Marquez presidenteorde hautatuek oposizio amorratu eta zatitu bati aurre egin beharko diote. | Kolonbiako ezkerra, agintean. Iragan ekainaren 19an, historian lehen aldiz, ezkerrak irabazi zituen bozak. Orain, Petro presidente eta Marquez presidenteorde hautatuek oposizio amorratu eta zatitu bati aurre egin beharko diote. | Ekainaren 19an, kolonbiarrek goitik behera aldatu zuten beren historiaren bidea: lehen aldiz, ezkerrak irabazi zuen hauteskundeetan. Espero zen baino aiseago irabazi ere, nahiz eta hiru punturen aldea besterik ez zen izan bi hautagaien artean: botoen %50,44 bildu zituen Gustavo Petrok, eta %47,34 Rodolfo Hernandezek. Gainera, mende honetako parte hartzerik handieneko hauteskundeetan iritsi da presidentetzara Itun Historikoa alderdiko hautagaia: bozkatzeko eskubidea zuten 39 milioi biztanleetatik, %58 joan ziren bozkalekuetara. Petrok eta Marquezek oposizio amorratu —baina zatitu— bati aurre egin beharko diote orain: beti-betidanik boterean egon den oposizio bat da, eta horren araberako egitura instituzional bat daukana. Kongresuan, aldeko asko ditu Petrok, baina gehiengoak ez ditu segurtatuak. 2016an Habanako Bake Akordioak sinatu izanak eta 2019an, 2020an eta 2021ean gazteek bizi baldintzak hobetzearen alde modu masiboan protesta egin izanak aldaketa eragin du, eta horri esker irabazi du orain gobernu nabarmen progresista batek. CEPALen arabera, Kolonbian dago eskualde hartako desberdinkeriarik handiena, eta pandemiak larritu baizik ez du egin hori. 50 milioi kolonbiarretatik, %39 pobreak dira, %11 lanik gabe daude, eta %45 legez arautu gabeko lanbideetan ari dira.
Gustavo Petro Kolonbiako presidente hautatua eta Francia Marquez presidenteordea, bozen bigarren itzulian lortutako garaipena ospatzen, Bogotan. Mauricio Dueñas Castañeda / EFE
Historian, bi aldiz izan du Kolonbiak ezkerrerantz jotzeko aukera. Batean, Eliecer Gaitanen bitartez: herriaren buruzagi esaten zioten, baina 1948an hil zuten, presidente izateko aukera zuela. Beste aukera, berriz, 1970eko apirilaren 19an izan zen: Herri Aliantza Nazionalak irabazi zituen presidentetzarako hauteskundeak, baina bozetan iruzurra izan zela salatu zuten batzuek. Hain justu hauteskunde iruzurrari erantzuteko sortu zen Apirilaren 19ko Mugimendua izeneko gerrilla, gerora Petro kide izan zuena. Petro gerrillari izan zen, bai, baina gauza gehiago ere bai: Kolonbiako armadak torturatu egin zuen; kartzelan izan zen; lehen bake akordioan parte hartu zuen; kongresukide egin zen; narkotrafikoak klase politikoarekin duen harremana eta funtzionario publikoen ustelkeria salatu zituen; Hugo Chavezen lagun egin zen; Uriberi aurre egin zion, hura bere ospe onaren gailurrean zegoela; Bogotako alkate izan zen; eta presidentetzarako bi hauteskunde galdu zituen, hirugarrenean garaile atera aurretik.
Marquez, berriz, kasu berezia da: beren pisu sinbolikoa dela-eta jende guztiaren begirada erakartzen duten presidenteorde horietako bat. Afrikarren ondorengoen komunitateen eta giza eskubideen defendatzailea da, ingurumen arloko ekintzailea, eta feminista; esaten du «jendeak zilborra ereinda» daukala bere lurraldean, komunitatean jaiotzen diren guztien zilbor hestea lurperatu egiten dutelako, sustraitu dadin. «Herri xeheko emakumeon ordezkari duina da Marquez, eta borroka sozialei estu lotua dago», esan du FARCeko gerrillari izandako senatari batek, Sandra Ramirezek. «Sortu zen lekuan sortu zela eta, are konpromiso handiagoa du ordezkari horixe izateko. Aldaketa prozesu honetan guztian, funtsezkoa da emakumeen eta gazteen eginkizuna». Marquez, Petro bezalaxe, oparo ibilia da lurraren aldeko borrokan. Gobernuak, ordea, desafio handiak izango ditu: besteak beste, narkotrafikoa eta hark berekin dakarren indarkeria, eta botere ikaragarriko sektore batzuen erresistentziari gaina hartu beharra. «Hala Itun Historikoa alderdikook nola Komunen Alderdikook —akordioak sinatu zituzten hamar kongresukideen ordezkari gara— aliantzak egin beharko ditugu, bai akordioa gauzatzeko eta bai hura betearazteko arau esparru bat ezartzeko». Estatua sendotzea Gobernu berriak, horrez gainera, asmoa du estatua sendotzeko, osasun eta pentsio sistema moldatzeko, Venezuelarekiko harremanei berriz ekiteko, eta ELNrekin hitz egiten hasteko —Kolonbiako azken gerrillatzat jotzen da ELN—. Eta hartu zituen konpromisoetako batzuk baino ez dira horiek. Gainerakoan, kanpainan Petro notario aurrean engaiatu zen ondasunik ez desjabetzera, eta ziurtatu zuen ez zuela konstituzioa moldatuko berriz hautatua izateko modua edukitzeko.
ELN gerrillari taldearen mezuak, Kolonbiako Villa del Rosario herrian, Venezuelako mugan. Endika Portillo, Foku
Ingurumenaren eta trantsizio energetikoaren auziari heltzea ere bada kanpainako promes nagusietako bat. Garaipena ospatzeko diskurtsoan, Petrok behin baino gehiagotan ekarri zuen mintzagai hori; hauek aipatu zituen: «Bakea, justizia soziala, ingurumen justizia, eta Latinoamerikako progresisten arteko elkarrizketaren buru izatea, inor baztertu gabe, erregai fosilak uzteko; bidea aldatzea, gizadia salbatzeko». Eta zera erantsi zuen: «Lehengo ekonomia estraktibista alde batera utzi [...] eta ingurumena zainduko duen ekonomia kolaboratibo batean hasi behar dugu». Petroren bideak eskualdeko progresismoen agendaren paradigma alda lezake, zeren besteek sekula ez baitute agenda argi eta espliziturik izan gai horien inguruan. Hauteskundeak irabazi ondorengo diskurtsoan, hau ere esan zuen Petrok: «Hona hemen proposamen bat Latinoamerikako progresismoarentzat: aurrerantzean petrolioa, ikatza eta gasa oinarritzat ez hartzea justizia soziala, aberastasunaren banaketa eta etorkizun jasangarri bat nola lortu pentsatzeko orduan».
Enrique Vialek eta Maristella Svampak dioten bezala: «Itun Historikoaren gobernuaren programako proposamenetako batean, trantsizio mailakatu eta bidezko bat egiteko proposamenean, jasoa dago babesa emango dietela gaur egun erregai fosilen erauzketaren menpe dauden ekonomia eta lan sektoreei —Kolonbiako esportazioen %35 dira—». Horrek berekin dakar, energiaren matrizea aldatzea ez ezik, aukera izatea ere Kolonbiako dibertsifikazioa eta deskontzentrazio ekonomikoa sustatzeko. Vialek eta Svampak orobat diote Petro ez dela bakarrik egongo bide horretan, Boric ere «bigarren belaunaldiko progresismo baterantz» doalako Txilen. Horrek argi eta garbi bereizten ditu Petro eta Boric «progresismo errefraktario» direlakoetatik, halakoei ez baitzaie interesatzen ingurumen eta gizarte agenda zabaltzea. «Gobernu honek abuztuaren 7an ekingo dio agintaldiari, eta aldatu egingo du Latinoamerikako estatuek elkarrekin erlazionatzeko duten modua», azaldu du Ramirezek. «Ez baitu proposatzen bakea eta justizia soziala soilik integratzea, baizik eta baita ingurumen justizia ere».
Jaime Zuluaga Nieto. Abokatua
Jaime Zuluaga Nieto. Abokatua
Jaime Zuluaga Nieto abokatua da, eta Zuzenbideko eta Politika Zientzietako doktorea; indarkeria, gerrilla, gatazka armatua eta bake prozesuak ditu ikerlan ildo nagusi. Zuluagaren arabera, eskuinak «ahal duen guztia» egingo du Kolonbiako Gobernu ezkertiarra «bideragarri izan ez dadin». Uste du Bidenek «tentu handiz jokatu beharko» duela «bloke progresista berriarekin». Zer erronka dituzte Gustavo Petrok eta haren gobernu taldeak? Lehenik, bere programa politikoaren berezitasunari eustea, eta bere proposamen horren inguruan ahalik eta sektorerik gehien biltzen ahalegintzea. Gizartean dagoen zatiketa handia konpontzea azkenean, eta bozetakoa baino babes handiagoa bereganatzea. Erronka handi horixe du. Zer toki beteko du Francia Marquezek jokaleku berri honetan? Mugimendu sozialen bereizgarria dakar, eta afrikarren ondorengoa izatea, baina eskuin ultrakontserbadorearen erresistentzia batzuk indartzen dituzten gauza batzuk ere badakartza; izan ere, ezinago klasista, arrazista eta patriarkala den herrialde batean, beldurgarria iruditzen zaie emakume bat —gizarteko herritar bat baino ez dena, etxeko lanetan aritutakoa eta afrikarren ondorengoa— herrialdeko ordezkari instituzionala izatea beste batzuekin batean. Zer garrantzi izan dute emakumeek eta gazteek aldaketa prozesu honetan guztian? Garaipen horrek argi erakusten du, besteak beste, demokratizazio prozesu sendo bat lantzen aritu direla behetik; eragile sozial berriak ernatzen ari direla, bereziki indartsuak hiri eta landa eremuetako gazteen artean, edozein baldintza sozialetakoak direla ere; eta nabarmena dela emakumeen parte hartzea, bai eta herritartasun berrien sorrera ere historikoki baztertuak izan diren eskualdeetan. Petrok zenbait aliantza egin beharko ditu Kongresuan, kanpainan hitzemandako aldaketa asko aurrera ateratzeko… Kolonbian krisian dago ordezkaritzako demokrazia, eta eskuin muturra, berriz, oso indartsua da eta ongi antolatuta dago. Gakoa zera da, aliantzetan noraino iritsi, proiektua bera urardotu gabe. Hori lortzeko zenbateraino diren gai, bada, horren arabera eramango dira aurrera gobernu progresista eta demokratizatzaile baten proposamenak. Batzuen eta besteen interesak uztartu beharko ditu, eta eskuinaren ekina neutralizatu, Kongresuan ahal duen guztia egingo baitu gobernu hau sendotzea bideragarri izan ez dadin.
Askok nabarmendu dutenez, indar armatuekin lotura sendo bat ezartzea izango da Petroren eginkizun bihurrienetako bat… Gai hori ezinago konplexua da. Bake prozesuak zatikatu egin zituen militarrak. [Juan Manuel] Santosek modua asmatu zuen goi kargudun horiek sostengatzeko, prozesu horretan konprometituak baitzeuden, baina prozesu hori brastakoan eten zuen [Ivan] Duquek; hark indar militarren buru ipinitako goi kargudunak, ostera, lehendik ere auzitan jarriak ziren giza eskubideak urratzeagatik, eta doktrina militarra berrikustearen kontra zeuden. Orain, Petrok harremanetan jarri beharko du goi kargudun horiekin, eta, azken bake ituna oso-osorik ezartzeko konpromisoa hartua duenez, halaxe egin beharko du. Akordioa oso-osorik ezartzeak esan nahi du oraindik ere sakon ukitu ez diren bi alderdi ukitu beharko dituela: bata, landa erreforma integrala, eta, bestea, legez kanpoko erabilera duten koka soroen etorkizuna. Zer iruditzen zaizu AEBen esku hartzea prozesu berri honetan? Oso ongi iruditzen zait [Joe] Bidenek Petrori deitu izana, hark garaipena lortu eta bi egunera. Seinale ona da, segurtasun politikei dagokienez ezinbestekoak baitira errekonozimendua eta ulermena; kezkagarria ere bada, ordea, Ameriketako Goi Bilera izan baino aste batzuk lehenago AEBetako Gobernuak kanpo aliatu gisa sartu baitzuen Kolonbia NATOn. Nola irudikatzen duzu gobernu progresistek eskualdean sortuko duten jokaleku berria? Lulak irabaziz gero, izugarri aldatuko da Latinoamerikako geografia politikoa. Kolonbiaren kontua ere oso sinbolikoa da, eta, geopolitika aldetik, oso esanguratsua. AEBetako presidente guztiek esan dute Kolonbia dela Latinoamerikako aliaturik leialena. Kolonbia izan da sistema interamerikarra sendotzeko eta mantentzeko, interbentzionismoa defendatzeko baliatu izan diren politika guztien eztena. Beharrezkoa al da beste bloke bat sortzea eskualdean, edo litekeena da lehendik daudenetakoren bat nahikoa izatea? Unasur indarberrituko dute, eta Celac sendotu. [Andres Manuel] Lopez Obrador zorrotza izan da, argi ikusten baitu alternatiba bat sortu behar zaiola Amerikako Estatuen Erakunde zaharkituari. Bidenek tentu handiz jokatu beharko du orain Latinoamerikako bloke progresista berriarekin. |
2022-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/215585/gero-eta-hesituago-egon-arren-johnsonek-adierazi-du-aurrera-egingo-duela.htm | Mundua | Gero eta hesituago egon arren, Johnsonek adierazi du «aurrera» egingo duela | Erresuma Batuko lehen ministroarekin bat egiten ez dutenez, gobernuko 30 bat kidek dimititu dute azken bi egunetan. Tory kritikoek alderdi barruko beste zentsura mozio bat bultzatu nahi dute. | Gero eta hesituago egon arren, Johnsonek adierazi du «aurrera» egingo duela. Erresuma Batuko lehen ministroarekin bat egiten ez dutenez, gobernuko 30 bat kidek dimititu dute azken bi egunetan. Tory kritikoek alderdi barruko beste zentsura mozio bat bultzatu nahi dute. | Boris Johnson gero eta hesituago dago. Izan pandemian Downing Streeteko 10. zenbakian egindako festek eragindako eskandaluagatik; izan duela hilabeteko barne zentsura mozioan ikusi zelako Alderdi Kontserbadorearen diputatuen erdiak, %41 hain zuzen, kontra dituela; izan hedabideek kaleratu dutelako eta Johnsonek onartu duelako Chris Pincher izan Komunen Ganberako toryen talde parlamentarioko bigarren arduradun aukeratu zuela, nahiz eta bazekien sexu jazarpenagatik maiz salatua izan dela; eta izan, azkenik, gobernuko kideak dimititu eta dimititu ari direla. Hori guztia kontuan hartuta ere, Erresuma Batuko lehen ministroak «aurrera» jarraitzeko asmoa du. «Agindu ikaragarri bat eman zaionean [2019ko hauteskundeetan toryek lortutako emaitzengatik], aurrera jarraitzea da lehen ministro baten egitekoa egoera zaila denean. Hori egingo dut».
Mezu bera errepikatu die Downing Streetera lehen ministroarekin biltzera joan diren ministroei. Batzuk babesa agertu diote agintean jarraitzeko, besteek kargua uzteko galdegin diote, zentzuzkoena delakoan. Baina Johnsonek ez du gobernua uzteko asmorik. Erresuma Batuko hedabideek argitaratu dutenez, ministroei esan die dimisioa emanez gero hauteskundeak deitzeko presioa handituko dela, eta behartutako boz batzuetan galtzaile irtengo dela Alderdi Kontserbadorea. Alderdi Laboristaren eta SNP Eskoziako alderdi independentistaren arteko balizko koalizio baten gaineko kezka ere agertu die, iturri horien arabera. Ikusteko dago jarrera horren aurrean ministro gehiagok dimisioa aurkeztuko duten ala gobernuan jarraitzea erabakiko duten.
Aurretik, kontrol saioan mintzatu da gaur Johnson, Komunen Ganberan, eta dimisioa eman dezala eskatu diote oposizioko kideek. Baina, batez ere, Sajid Savid atzo arte Osasun ministroa izandakoak egin du lehen ministroaren aurka. Dimisioa aurkeztu zuen atzo, eta, hori jakinarazteko gutunean bezala, gaur ere kargua uzteko eskatu dio Johnsoni. «Ondorioztatu dut arazoa goi-goian hasten dela», egotzi dio. «Balioak eta jarrerak» izan ditu hizpide, eta gobernuko kideak «kontzientziaz» jokatzera deitu ditu. «Norabide honi jarraitzen badiogu, ez dakit hurrengo belaunaldiek Alderdi Kontserbadorea nola ikusiko duten; oso kezkatuta nago horrekin».
Gobernuko kiderik nabarmenenetako bat zen Savid. Dimisioa eman zuen atzo, eta ia-ia aldi berean gauza bera egin zuen Rishi Sunak Ekonomia ministroak ere, «seriotasun» gabezia leporatuz Johnsoni. Azken 24 orduetan gobernuko beste 30 bat kidek dimititu dute, nahiz eta horiek maila apalagoko karguak zituzten. Gaur dozena bat inguruk hartu dute erabaki hori, eta horietako bostek gutun bateratu bat sinatu eta argitaratu dute. «Argitara atera diren arazo guztiak aintzat hartuta, gero eta argiago geratu da gobernuak ezin duela funtzionatzen segitu», nabarmendu dute, besteak beste.
«Egun handia»
Baina Johnsonek ez du kargua uzteko asmorik, nahiz eta zenbait hedabidek argitaratu duten beste ministro batzuek ere badutela berekin biltzeko eta dimititu dezala eskatzeko asmoa. Kontrol saioaren hasieran azpimarratu du Johnsonek «egun handia» dela gaurkoa, «azken hamarkadako zerga murrizketarik handiena» ezarri asmo duelako. Saioa amaituta, lehen ministroaren prentsa idazkariak adierazi du Johnson prest dagoela alderdi barruko beste konfiantza mozio bati aurreko egiteko, eta lehen ministroak berak pentsatzen duela irabazi egingo duela, gainera.
Bloomberg berri agentziak toryen iturriak aipatuz kaleratutako informazioaren arabera, Johnsonen dimisioa eskatzen duten Alderdi Kontserbadoreko diputatuek datorren astean egin nahiko lukete beste bozketa bat. 1922 Batzordeak deitu behar du horretara —gobernuan ez dauden diputatu toryak biltzen ditu batzorde horrek—, arautegiak zehazten duenez, diputatu toryen %15ek hala eskatuta. Arautegiak zehazten du, gainera, azkena egin zenetik urtebete igaro arte ezin dela beste zentsura mozio bat egin. Ekainaren 6an izan zen aurrekoa. Nolanahi ere, arautegi hori aldatu daiteke taldeko zuzendaritza aldatuz, esaterako, eta horrenbestez, beste bozketa batera deitu.
Lehen ministroa ahalegindu da azken asteetan brexit zalerik gogorrenen babesa biltzen, beste bozketa posible bat irabazteko eta aurrera jarraitzeko. Horretarako, esaterako, Ipar Irlandarako Protokoloa alde bakarrez erreformatzeko lege proiektu bat aurkeztu du Komunen Ganberan. Agindutako zerga murrizketaren bidez, gainera, diputatu tory liberalenen botoak arrantzatu nahi ditu. 2025eko urtarrila baino lehen egin beharko dituzte hurrengo hauteskunde orokorrak Erresuma Batuan.
Erreferendumari ezetz
Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroak erantzun dio Nicola Sturgeon Eskoziakori ez dagoela ados 2023ko urriaren 19an independentzia erreferendum bat egitearekin. Sturgeonek argitaratutako gutun batean esan dio ez dela horretarako unea, 2014ko galdeketan argi geratu zela iritzia. |
2022-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/215586/kontxako-bidegorria-aldrebeskeria-ala-zentzuzko-neurria.htm | Gizartea | Kontxako bidegorria: aldrebeskeria ala zentzuzko neurria? | Harridura eragin du sarean Donostiako Kontxako pasealekuan egin duten bidegorriaren argazki batek. Kurbatuegia iruditu zaio hainbat erabiltzaileri, baina, errepidearen alboan dagoenez, autoen abiadura murrizteko neurri aproposa dela argudiatu dute beste askok. | Kontxako bidegorria: aldrebeskeria ala zentzuzko neurria?. Harridura eragin du sarean Donostiako Kontxako pasealekuan egin duten bidegorriaren argazki batek. Kurbatuegia iruditu zaio hainbat erabiltzaileri, baina, errepidearen alboan dagoenez, autoen abiadura murrizteko neurri aproposa dela argudiatu dute beste askok. | Txisteetarako bidea eman du, behintzat, Donostiako Kontxan egin berri duten bidegorriak: alkoholemia kontrola egiteko balio duela, A-8 autobidea dirudiela... Erabiltzaile batek sarean jarritako argazkiak harridura eragin du, eta era askotara erreakzionatu dute batzuek eta besteek. Azken hilabeteetan lanean aritu dira La Perla eta Ondarretako tunelaren arteko errepidean, eta asteon amaitu dituzte egokitzapenak. Sarean zabaldu den argazkia ikusita, lehen irudipena da tarte laburrean kurba gehiegitxo dituela bideak, eta arkitektoren baten aldrebeskeria ote den galdetu dute hainbatek.
Zenbait erabiltzailek azaldu dute argazkiaren perspektibak irudipen hori areagotzen duela: parez pare begiratuta bidea berez dena baino laburragoa ikusten dela, eta kurbak are gehiago nabarmentzen direla. «Hain konplikatua zen hau zuzen egitea?», galdetu du argazkia egin duen @2LoversDjs erabiltzaileak. Ilusio optiko batekin jolastea egotzi diote beste batzuek.
Irudipenak irudipen, autoen abiadura murrizteko modu bat izan ohi da bide zuzen luzeetan halako kurba batzuk sartzea. «Ebidentea da abiadura murrizteko dela. Eskozian, adibidez, oso ohikoa da», erantzun dio batek, eta azaldu du arrisku handiko puntu beltzetan egin ohi direla halakoak.
Duela hogei urte egin zuten Kontxako bidegorria, eta kurbatuta jartzea ez da berrikuntza bakarra izan. Besteak beste, gorri kolorearen ordez ohiko asfaltoarena jarri diote orain. Udalak azaldu duenez, mugikortasun ohitura berrien ondorioz, ez da beharrezkoa dagoeneko txirrindularientzako bideak kolore deigarriak izatea. Errepidetik bereizteko hesi bat ere jarri diote, gainera.
Erabiltzaile bat baino gehiago pozik agertu da aldaketekin. Horra bidegorri sonatua, beste perspektiba batetik: |
2022-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/215587/bornek-konpromisoa-eta-akordioak-eskatu-dizkie-oposizioko-alderdiei.htm | Mundua | Bornek konpromisoa eta akordioak eskatu dizkie oposizioko alderdiei | Frantziako lehen ministroak EDF erabat publiko bilakatzeko asmoa jakinarazi du politika orokorreko saioan. Parisek eta Aiacciuk «datozen egunetan» ekingo diete berriz Korsikaren autonomiari buruzko elkarrizketei. | Bornek konpromisoa eta akordioak eskatu dizkie oposizioko alderdiei. Frantziako lehen ministroak EDF erabat publiko bilakatzeko asmoa jakinarazi du politika orokorreko saioan. Parisek eta Aiacciuk «datozen egunetan» ekingo diete berriz Korsikaren autonomiari buruzko elkarrizketei. | Frantziako oposizioa harrotuta dago. Indartuta sentitzen da. Ez da gutxiagorako, gobernuak ez baitu gehiengo osorik Asanblean —49 diputatu falta zaizkio horretarako—, eta kontra dituen alderdiekin izan dituen lehen negoziazioek ez baitute arrakastarik izan. Ezkerrak, eskuinak eta eskuin muturrak Elisabeth Borne lehen ministroari eta haren lantaldeari egunerokoa zailtzeko helburu argia dute, horien etorkizunak eta gobernabideak dena baitute kontra. Hasiera, behintzat, ez da erraza izan gobernuburuarentzat: politika orokorreko saioan, haren diskurtsoak aurrera egin ahala, geroz eta indartsuagoa izan da oposizioko diputatuen oihukaldia. Baita gobernuaren eta bere proiektuen kontrako mezuak ere.
Bornek hasi berria du agintaldia, baina hori ez da espero bezala abiatu. Asanblearako bozetan gehiengo osoa galdu izanak nabarmen ahuldu du lehen ministroa, baita haren autoritatea ere, eta gobernuaren osaketaren inguruko eztabaidek eta polemikek are gehiago okertu dute orain arteko egoera. Oposizioak, gainera, ez die erabat luzatu eskua hari eta Emmanuel Macron Frantziako presidenteari, eta Bornek testuinguru negatibo horretan aurkeztu behar izan ditu agintaldirako asmoak.
Lehen ministroak etengabe defendatu du bere burua, aurrean izan duen errieta Asanblean aspaldian ikusitako handiena izan baita. Ia minutuero jaso du oposizioko diputatu baten oihu bat edo kritika bat; halere, lehen ministroak, ahal izan duen bakoitzean, konpromisorako eta akordioetarako beharrean jarri du arreta, argudiatuta herritarrek ez dutela desegonkortasunik nahi printzipioz bost urte iraungo duen legealdirako.
Eta Bornek baditu identifikatuak aliatu posibleak oposizioko indarren artean, banan-banan aipatu baititu hitzaldian: Olivier Marleix LR Errepublikanoen talde parlamentarioko burua; Julien Bayou ekologistena; Boris Vallaud sozialistena; eta Bertrand Pancher LIOT Askatasunak, Independenteak, Itsasoz Haraindia eta Lurraldea taldekoa —zenbait autonomista eta independentista daude horretan—. Laurek harrituta erreakzionatu dute norbere izen-abizenak entzun dituztenean.
Lehen ministroak eskua luzatu die berriz ere agintari horiei —eta ez LFI Frantzia Intsumisokoari, PCF Frantziako Alderdi Komunistakoari eta RN Batasun Nazionalekoari—, «desafioen aurrean desegonkortasuna eta ordenarik eza ez baita aukera bat», argudiatu duenez. Haren arabera, gehiengo osorik gabe, «proiektuen gehiengoen garaia» hasi da Frantziako politikan, eta, esaldi horrekin, agerian utzi du bihartik aurrera hasiko dela zailena harentzat.
Besteak beste, lehen ministroak jakinarazi du Frantziako Estatuak «asmoa» duela EDF Electricite de France argindar konpainia erabat publiko bilakatzeko, eta erretreten erreformaz orain artekoa berretsi du: «Progresiboki pixka bat gehiago egin beharko dugu lan». Hau da, erretiroaren adina atzeratu nahi dutela, pixkanaka.
Erakundeez ere aritu da, eta horiek «erreformatzeko» asmoaz: irailetik aurrera, martxan jarriko dute hori lantzeko batzorde bat, eta Bornek nahi du oposizioko alderdiek ere parte hartzea eztabaidan.
Eskua luzatuta, baina ia hutsik
Lehen ministroak behin eta berriz luzatu die eskua oposizioko indarrei konpromisoa eta itunak eskatuz, baina, zenbait iragarpenez gaiz, Bornek ez ditu erreforma eta neurri berri asko jakinarazi. Hori egin ez, eta arreta jarri du elkarrizketaren beharrean eta «hobeto hitz egiteko» helburuan; eta, batez ere, «elkarrekin eraikitzeko» asmoan.
«Denen proposamenak entzuteko prest gaude; baita eztabaidatzeko eta gure proiektuari zuzenketak aurkezteko ere», azaldu du lehen ministroak horretaz aritu denean.
Elkarrizketa horietako batzuk Korsikaren etorkizun instituzionalaz izango dira, eta, zehazki, balizko autonomia estatusaz. Bornek jakinarazi duenez, «datozen egunetan» ekingo diote berriz solasaldi horri, eta espero da Gilles Simeoni Korsikako gobernuburua Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroarekin batzartuko dela —France 3 Corse Via Stella telebista katearen arabera, ez da hilaren 14a baino lehen izango—. Gerora, Darmanin Mediterraneoko irlara joango da hilabete «amaieran», Barne ministroak berak atzo jakinarazi zuenez.
Kaledonia Berriaren geroari buruzko negoziatzaileetako bat ere izango da Darmanin. Frantziako Barne ministroak BFMTV telebista katean atzo azaldu zuen «behar duen denbora guztia» hartuko duela independentistekin eta loialistekin eztabaidatzeko, eta uhartediaren «etorkizun instituzionala eraikitzeko». Ozeaniako uhartedi horretara joango da hilaren 26an, Jean-François Carenco Itsasoz Haraindiko ministroaren ordezkariarekin. |
2022-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/215588/ertzaintzak-jarritako-trafiko-isunak-unean-bertan-ordaindu-ahal-izango-dira-kreditu-txartelarekin.htm | Gizartea | Ertzaintzak jarritako trafiko isunak unean bertan ordaindu ahal izango dira kreditu txartelarekin | Helburua da herritarrek tramiteak errazago egitea, baita baliabide publikoak eraginkorrago bihurtzea ere | Ertzaintzak jarritako trafiko isunak unean bertan ordaindu ahal izango dira kreditu txartelarekin. Helburua da herritarrek tramiteak errazago egitea, baita baliabide publikoak eraginkorrago bihurtzea ere | Ertzaintzak trafiko isuna jarriz gero unean bertan ordaintzeko modua izango da aurrerantzean, eta salaketa elektronikoak jartzeko modua ere jarri du Segurtasun Sailak. Zerbitzuen aurkezpenean izan dira Josu Erkoreka lehendakariorde eta Segurtasun sailburua, Sonia Diaz de Corcuera Trafikoko zuzendaria, Olatz Arabiourrutia Telekomunikazioak eta Sistema Informatikoak Kudeatzeko zuzendaria eta Josu Bujanda Ertzaintzaren burua.
Salaketa elektronikoak larriak ez diren delituetan jarri ahal izanen dira. Baldin eta deklaraziorik egin behar duen inor tartean ez badago, indarkeria fisiko edo sexualik izan ez bada eta gertaera Araba, Bizkai edo Gipuzkoan izan bada.
Trafiko isunak unean bertan ordaintzeko aukera eskuragarri dago jada. Isuna txartel-bidez ordainduko da, inoiz ez dirutan. 40 ordainketa gailu izanen dituzte trafikoko patruilek: hamar Araban, hamabost Bizkaian eta bertze hamabost Gipuzkoan.
Segurtasun Sailaren arabera, bi zerbitzu horiek aurrerapauso bat dira baliabide publikoen eraginkortasunerako, herritarrek tramiteak egiteko zailtasun gutxiago izanen dituztelako eta salaketak jartzeko prozesua arinagoa izanen delako. |
2022-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/215589/simon-clarke-garaile-harbideetan.htm | Kirola | Simon Clarke garaile harbideetan | Jumbo-Vismak egun beltza izan du. Vingegaardi gurpila zulatu zaio, eta Roglici sorbalda dislokatu zaio eroriko batean. Pogacarrek ez du barkatu, eta beste faboritoekiko aldea areagotu du. | Simon Clarke garaile harbideetan. Jumbo-Vismak egun beltza izan du. Vingegaardi gurpila zulatu zaio, eta Roglici sorbalda dislokatu zaio eroriko batean. Pogacarrek ez du barkatu, eta beste faboritoekiko aldea areagotu du. | Simon Clarkek (Israel) irabazi du Frantziako Tourreko bosgarren etapa, egun guztia taldean ihesean aritu eta gero. Eguna begiz jota zeukaten talde guztiek, eta askok amets gaiztoak ere izango dituzte etaparekin. Jumbo-Vismari dena atera zaio gaizki. Jonas Vingegaardek matxura izan du, eta Primoz Roglic erori egin da. Esloveniarrak sorbalda dislokatu du, eta bere lekuan jarri behar izan diote. Tadej Pogacarrek (UAE) hori baliatu du tropeletik ihes egin eta atzera begiratu gabe eraso egiteko. Lehenak hamahiru segundo besterik ez ditu galdu azkenean Pogacarrekiko, baina Roglic harengandik bi minutu pasatxora sartu da helmugan. Hala ere, Woud Van Aertek (Jumbo-Visma) jarraituko du lehen postuan.
Lilletik (Frantzia) irten da tropela. Eguneko ihesaldian sartzea garesti zegoen, eta, azkenerako, sei laguneko talde batek egin du aurrera. Tropelean, urduritasuna nabarmena izan da une oro, harbideetan ondo kokatuta sartzeko. Espero bezala, zorteak ere garrantzi handia izan du bertan.
Aurreko etapan talde estrategiarekin erakustaldia eman eta gero, Jumbo-Visma izan da kaltetuena harbideetan. Vingegaardi gurpila zulatu zaio, eta atzean gelditu da, hainbat taldekiderekin batera. Zenbait faborito ere Vingeegaarden taldetxoan gelditu dira moztuta. Hori gutxi ez, eta Roglic taldeko liderra erori egin da, eta sorbalda dislokatu du. Iaz gertatu bezala, denbora asko galdu du oraingoan ere. Gorabehera hori Bora taldeak baliatu du, tropelean erritmo bortitza ezartzeko, Aleksandr Vlasov liderraren mesedetan.
Pogacar ere tiraka aritu da Borako txirrindulariekin batera, eta gero Jasper Stuyvenekin (Trek Segafredo) ihes egitea lortu du, etapa garaipenaren bila. Indarrez hustu diren arren, ez dute lortu ihesean zegoen taldetxoarengana iristea, eta, atzean, Jumbo-Vismak lan bikaina egin du Vingegaardek ahalik eta denbora gutxien galdu zezan. Roglic, berriz, beste bi taldekiderekin batera gelditu da, atzerago, eta ezin izan dira tropelarengana heldu.
Etapa esprintean erabaki da, ihesean zeuden txirrindularien artean. Azkenerako, Clarkek irabazi du, helmugako argazkian. Urtarrilera arte kontraturik gabe zegoen Australiako txirrindularia, eta gaur zerua ukitzea lortu du, Arenbergen (Frantzia). Atzetik sartu da Pogacar, Stuyvenekin batera, eta harengandik hamabi segundora tropela, Vingegaardekin eta gainontzeko liderrekin. Roglic 2.08ra ailegatu da Pogacarrengandik, eta Ben O´Connor (Ag2r) 3.21era |
2022-7-6 | https://www.berria.eus/albisteak/215590/jadanik-bederatzi-dira-dolomitetako-glaziarrean-hildakoak.htm | Mundua | Jadanik bederatzi dira Dolomitetako glaziarrean hildakoak | Erreskate zerbitzuek bi desagerturen gorpuak aurkitu dituzte Marmolada glaziarraren inguruetan. | Jadanik bederatzi dira Dolomitetako glaziarrean hildakoak. Erreskate zerbitzuek bi desagerturen gorpuak aurkitu dituzte Marmolada glaziarraren inguruetan. | Italiako Alpeetan, Dolomitetako Marmolada glaziarraren zati bat jausi izanaren ondorioz, bederatzi dira gutxienez hildakoak. Italiako agintariek zazpi pertsonaren heriotza baieztatu zuten hasieran –hiru italiar eta txekiar bat identifikatu dituzte oraingoz–, eta hamahiru desagerturen berri eman zuten –hamar italiar eta hiru txekiar–. Gaur, desagertu horietako biren gorpuak aurkitu dituzte.
Erreskate zerbitzuak helikopteroekin eta droneekin ari dira desagertutakoen bila. Adierazi dutenez, arriskutsuegia da ingurura bertara oinez joatea. Ez dute baztertzen Dolomitetako glaziarrik handienaren beste zati bat jaustea.
Gaur aurkitu dituzten gorpuak ez dituzte identifikatu oraindik, baina mendizale talde bereko bi kide direla uste dute erreskate taldekoek, Italiako zenbait hedabideren esanetan.
Punta Rocca tontorretik gertu izan zen ezbeharra, eta bete-betean harrapatu zuen tontorrera igotzeko erabiltzen den ohiko bidea; ondorioz, hainbat mendizale harrapatu zituen azpian. Lekukoen arabera, glaziarra bitan zatitu da, eta 300 metro zabal zen izotz geruza bat jausi da, bidean harrapatzen zuen guztia aurrean eramanez. |
2022-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/215620/idiak-izan-dira-lehen-entzierroko-protagonistak.htm | Bizigiro | Idiak izan dira lehen entzierroko protagonistak | Bi minutu eta hogeita hamabost segundo iraun du Nuñez del Cuvilloko zezenen entzierroak. Bost zauritu egon dira: bostek kolpeak hartu dituzte. | Idiak izan dira lehen entzierroko protagonistak. Bi minutu eta hogeita hamabost segundo iraun du Nuñez del Cuvilloko zezenen entzierroak. Bost zauritu egon dira: bostek kolpeak hartu dituzte. | Nuñez del Cuvillo ganadutegiko zezenekin itzuli dira entzierroak Iruñeko kaleetara. Ohi baino urduriago ibili dira korrikalariak, eta, hiru urte korritu gabe egon eta gero, ez dute erraza izan korrika egitea. Atzoko euriak izan du eragina gaur, zoruan lehor bazegoen ere; uztailaren 7a eta osteguna izateko, ohi baino korrikalari gutxiago egon da kalean. 2:35eko denbora eginez iritsi dira zezen plazako ukuiluetara, eta bidean arrisku egoera argiak egon dira, batez ere amaieran; horietako hainbatetan, idiak egon dira tartean.
San Domingoko aldapan, idiak joan dira taldearen buru, eta horiek eta zezenak elkarrekin joan dira. Udaletxe plazara iritsi direnean, eskuinetik hartu dute bihurgunea, eta korrikalariren bat baino gehiago estu ibili da, txoko horretan harrapatuta. Mercaderesen aurreratu egin da zezen bat, baina, Estafetara iristean, taldeak irrist egin du, eta Estafeta kalearen sarrerako horma jo.
Korrikaldi politak Estafetan
Ohi den bezala, Estafetan zabaldu egin da taldea, eta korrika egiteko aukera hor izan dute korrikalariek. Zezenek ez dute inor adarkatzeko keinurik egin alboetara. Idiak aurretik joan dira, eta moteldu egin dira; atzean pixkanaka lekua aurkitu ahal izan dute zezenen aurrean korrikalariek. Estafeta kalearen bigarren zatian eta zezen plazarako jaitsieran ere eskuinerantz egin dute idiek, eta hor ere buru batek itxitura alderantz egin du, eta korrikalari bat jo.
Arriskurik handiena, baina, zezen plazarako sarreran izan da. Kalexkan eskapada handia egin du korrikalari batek, idietako batek buruan jo duenean. Korrikalari batzuk erori egin dira, eta pilaketa bat izan da, biribilgunerako irteeran. Atzetik iritsi direnean, gainera erori dira zezen eta idi batzuk. Korrikalari bat zezen baten aurrean erori da, plaza erditik gertu, baina hura, jaramonik egin ez, eta ukuiluetarantz joan da.
Bost izan dira zaurituak, eta horietako bi zezen plazan artatu dituzte, eta ospitalera eraman. Beste zaurituetako bat adingabea da; Udaletxe plazan erori da, eta besoan hartu du min. Estafeta kalean hankan zapaldu duten gizon bat eta buruan kolpe bat hartu duen beste korrikalari bat artatu dituzte. |
2022-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/215621/boris-johnsonek-dimisioa-eman-du.htm | Mundua | Boris Johnsonek dimisioa eman du | Nabarmendu du politikan inor ez dela «ezinbestekoa», eta jakinarazi Erresuma Batuko lehen ministroa izaten jarraituko duela Alderdi Kontserbadoreak beste lider bat aukeratu bitartean. Haren esanetan, datorren astean emango dute ordezkoa aukeratzeko prozesuaren egutegiaren berri. | Boris Johnsonek dimisioa eman du. Nabarmendu du politikan inor ez dela «ezinbestekoa», eta jakinarazi Erresuma Batuko lehen ministroa izaten jarraituko duela Alderdi Kontserbadoreak beste lider bat aukeratu bitartean. Haren esanetan, datorren astean emango dute ordezkoa aukeratzeko prozesuaren egutegiaren berri. | Boris Johnsonek amore eman die alderdikideen presioei, eta dimisioa eman du. «Argi geratu da Parlamentuko Alderdi Kontserbadorearen nahia dela beste lider bat edukitzea, eta, hortaz, beste lehen ministro bat edukitzea», nabarmendu du, hasteko, erabakiaren berri emateko Downing Streeteko 10. zenbakiarekin atarian galderarik gabe egindako hiruzpalau minutuko agerraldian. Eta 2019ko uztailetik Erresuma Batuko gobernuburua izandakoak iragarri du bere ordezkoa aukeratzeko prozesuak hasi behar duela eta horretarako egutegiaren berri datorren astean emango dutela. Adierazi du politikan inor ez dela «ezinbestekoa», eta jakinarazi, bide batez, karguan egongo dela lider berri bat aukeratu bitartean. Ez du aipamen bat bera ere egin, ordea, dimisioa eragin duten eskandaluei buruz.
Nolanahi ere, esan du «zentzugabekeria bat» dela gobernua aldatzea horretarako hauteskundeak egitea «baztertuta», noiz eta «munduko zein Erresuma Batuko egoera ekonomikoa hain zaila denean». Gainera, «mingarria» iruditzen beste inor, hau da, bera ordezkatzeko beste hautagairik ez ikustea «proiektuen bidez».
Gobernuan zein alderdian leial izan zaizkionen txaloen artean mintzatu da lehen ministroaren egoitzaren aurrean, eta adierazi du azken hiru urteotan izan duena «munduko ofiziorik onena» dela. «Gure sistema darwinzale eta distiratsuak beste lider bat ekoitziko du», iragarri du. Lider berri hori aukeratu bitartean ikusteko dago Johnsonek zein rol jokatuko duen behin-behineko lehen ministro bezala.
'Brexit'-a gauzatzeko
Johnson brexit-a gauzatzeko aukeratu zuten toryen lider, 2019ko udan, eta, sei hilabete geroago, Komunen Ganberarako bozak irabazi zituen, diputatuen gehiengo osoa lortuta. Harrezkeroztik, baina, polemikak ugaritu egin zaizkio: batez ere, pandemian Downing Streeteko 10. zenbakian egindako festek eragindako eskandaluagatik.
Gehiago ere izan dira, eta, azkenean, egunotan haren gobernuan izandako dimisioek kargua uztera behartu dute. 50 politikari inguruk utzi dute beren postua presio egiteko; tartean, Rishi Sunak Ekonomia ministroa eta Sajid Javid Osasunekoa. Sunakek, esaterako, «seriotasunik» eza leporatu zion Johnsoni.
Oraindik ere Erresuma Batuko lehen ministro denak 1922 Batzordeko —gobernuan kargurik ez duten diputatuek osatzen dute— buruzagi Graham Bradyrekin hitz egin du goizean, eta elkarrizketa horren ondoren erabaki du lehen ministroaren kargua uztea.
Johnsonek zentsura mozio bat irabazi zuen iragan ekainaren 6an, baina diputatu kontserbadoreen %41 haren kontra agertu izanak agerian utzi zuen ez zuela etorkizun handirik izango alderdiko buruzagi gisa.
Erreakzioak
Keir Starmer Alderdi Laboristako buruzagiak berehala erreakzionatu du, eta esan du dimisioa emateko erabakia «askoz ere lehenago» hartu behar izan zuela: «Eskala industrialeko gezurren, eskandaluen eta iruzurraren erantzule izan da. Eta haren konplize izandako guztiek erabat lotsatuta egon beharko lukete».
Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministroak ere pozez hartu du Johnsonen erabakia, eta esan du «lasaitasun sentsazio orokor bat» egongo dela, «egunotako kaosa amaituko» delako. Hori bai, Sturgeonek uste du ez dela «jasangarria» Erresuma Batuko gobernuburuaren karguan jarraitzea jardunean; ezta «ideala» ere.
Orain, ikusteko dago zer gertatuko den Alderdi Kontserbadorean. Hain justu, primarioetarako ez dago oraindik izen-abizenik, baina Sunak eta Javid dira faboritoetako batzuk, Liz Truss Atzerri ministroarekin eta Priti Patel Barne ministroarekin batera. |
2022-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/215622/laborari-bat-hil-da-bankan-traktorearekin-izandako-istripu-batean.htm | Ekonomia | Laborari bat hil da Bankan, traktorearekin izandako istripu batean | Aurten traktore istripuz hil den laugarren laboraria da. 56 urte zituen. | Laborari bat hil da Bankan, traktorearekin izandako istripu batean. Aurten traktore istripuz hil den laugarren laboraria da. 56 urte zituen. | Joan den astelehenean laborari bat zendu zen Bankan (Nafarroa Beherea), traktorea alde batera iraulita. 56 urte zituen, eta Aldudekoa zen. Lepederreko lepoan ari zen lanean, 17:00ak aldera, eta traktorea mendi malda batetik atzerantz erori zen. Hainbat itzuli egin zituen traktorearen barnean, eta ibilgailutik kanpora erori zen azkenean, suhiltzaileek zehaztu dutenez.
Aurten traktore istripuz hil den laugarren laboraria da. Apirilean, 70 urteko nekazari bat hil zen, lurra lantzen zebilela traktoreak harrapatuta. Ekainaren hasieran, 70 urteko beste laborari bat zendu zen Duzunaritze-Sarasketan (Nafarroa Behera), soroan lanean ari zela ibilgailutik erori eta azpian harrapatuta. Aste berean, 78 urteko laborari bat hil zen Uztaritzen (Lapurdi); traktorea erreka batera erori, eta azpian harrapatu zuen.
LABen arabera, aurten dagoeneko 44 dira lanean hil diren langileak. |
2022-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/215623/modelo-77-filmarekin-hasiko-da-donostiako-zinemaldia.htm | Kultura | 'Modelo 77' filmarekin hasiko da Donostiako Zinemaldia | Alberto Rodriguezen pelikula irailaren 16an emango dute, lehiaketatik kanpo | 'Modelo 77' filmarekin hasiko da Donostiako Zinemaldia. Alberto Rodriguezen pelikula irailaren 16an emango dute, lehiaketatik kanpo | Alberto Rodriguez zinemagile espainiarren Modelo 77 filmak lehiaketaz kanpo inauguratuko du Donostiako 70. Zinemaldia. Espainiako trantsizio politikoaren garaian girotutako thriller bat da, eta Miguel Herran eta Javier Gutierrez ditu protagonista, besteak beste. Film horrekin, bosgarrenez hartuko du parte zuzendariak Sail Ofizialean; irailaren 16an Kursaal auditoriumean egingo den inaugurazio galaren ondoren emango dute filma
Benetako gertakarietan oinarrituta dago filma, eta adiskidetasun, elkartasun eta askatasun istorio bat kontatzen du. Bartzelonako Modelo espetxean hasten da ekintza. Bertan, Manuel (Miguel Herran) izeneko kontulari gazte bat, funtsak desbideratzeagatik, epaiketa baten zain dago, eta 6-8 urteko zigor bati aurre egin behar dio, zigorra neurriz kanpokoa bada ere egin duen deliturako. Haren ziegakide Pinorekin batera (Javier Gutierrez), bat egingo du berrogei urteko diktadura pairatu ondoren eskuratutako demokraziaren hasieran euren eskubideen eta amnistiaren alde borrokatzen ari diren preso arruntez osatutako talde batekin.
Alberto Rodriguezek (Sevilla, Espainia, 1971) El factor Pilgrim filmarekin egin zuen debuta (2000). Santi Amodeorekin batera zuzendu zuen film hori, eta lehendabizikoz izan zen Donostiako Zinemaldian. Aipamen berezia lortu zuen Zuzendari Berriak sailean. El traje filmarekin (2002), sail berean parte hartu zuen berriro, orduan bakarka; geroago, Sail Ofizialean egin zuen debuta 7 vírgenes filmarekin (2005), eta, horri esker, Juan Jose Ballestak aktorerik onenaren Zilarrezko Maskorra irabazi zuen.
Zuzendaria Donostiako lehiaketa ofizialera itzuli zen La isla mínima-rekin, zeinak gizonezko aktore onenaren Zilarrezko Maskorra eman baitzion Javier Gutierrezi eta argazki onenaren epaimahaiaren saria, halaber, Alex Catalani. Horren ondoren, berriro lehiatu zen Zinemaldian, El hombre de las mil caras filmarekin (2016). Eduard Fernandezek Zilarrezko Maskorra eskuratu zuen film horri esker. La peste telesaila ere (2017) aurkeztu zuen Sail Ofizialean, lehiaketaz kanpo. |
2022-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/215624/egk-k-donostian-eta-zarautzen-gertatutako-eraso-matxistak-salatu-ditu.htm | Gizartea | EGK-k Donostian eta Zarautzen gertatutako eraso matxistak salatu ditu | Adierazi dutenez, erasoak ez dira izan kasu bakanak, eta kolektibo osoaren kontrakoak dira | EGK-k Donostian eta Zarautzen gertatutako eraso matxistak salatu ditu. Adierazi dutenez, erasoak ez dira izan kasu bakanak, eta kolektibo osoaren kontrakoak dira | Euskadiko Gazte Kontseiluaren (EGK) erranetan, 2022an hamazazpi emakume gaztek erasoren bat jasan dute. Joan den ostiralean, emakume batek bere mutil lagun ohiaren erasoa jasan zuen Donostian (Gipuzkoa). Mutilak sexu harremanak izatera behartu nahi izan zuen emakumea, eta hark uko egitean, mutilak ukabilkada bat eman zion. Gizona genero indarkeriagatik atxilotu zuten martxoan, eta urruntze agindu bat ezarri zioten.
Zarautzen (Gipuzkoa), berriz, emakume batek sexu erasoa jasan zuela salatu zuten aurreko asteburuan. Zarauzko Udalak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak babesa eskaini diote eraso egin ziotenari.
Eraso horiek bakanak ez direla adierazita, EGK-k zenbait eskaera egin ditu: besteak beste, erasoen aurrean justizia egitea, delituak salatzeko baliabideak denen eskura jartzea, legediak kontuan hartzea bikotekideen artean gertatzen ez diren erasoak eta sexu berekoen arteko indarkeria, heziketa ziurtatzeko baliabide ekonomikoak ematea, datuak eguneratzea, behatokiak hobetzea, erasoen aurrean ikuspegi intersekzionala izatea, eta estereotipoen aurrean jarrera kritikoa izatea.
Erasoen kontrako mobilizazioak
Zarautzen (Gipuzkoa) gertatutako erasoaren harira, atzo eguerdian elkarretaratzea egin zuten udaleko eta aldundiko ordezkariek. Arratsaldean, berriz, agerraldia egon zen, herriko mugimendu feministak deituta.
Indarkeria matxista eguneroko harremanetan dagoela adierazi zuten bertan. Hortaz, zenbait aldarrikapen egin zituzten: espazio publikoa segurua izan dadin, herriko tabernak emakumeentzako espazio seguruak izatea; heziketa egokiagoa izateko baliabide gehiago jartzea; autodefentsa feminista lantzea; eta gizonekin lan egitea. |
2022-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/215625/mercedesek-lan-hitzarmenaren-negoziazioa-eten-du.htm | Ekonomia | Mercedesek lan hitzarmenaren negoziazioa eten du | Zuzendaritzak sindikatuei esan die grebak dirauen bitartean ez duela negoziatuko. Grebak lantegia gelditu du beste egun batez. | Mercedesek lan hitzarmenaren negoziazioa eten du. Zuzendaritzak sindikatuei esan die grebak dirauen bitartean ez duela negoziatuko. Grebak lantegia gelditu du beste egun batez. | Gasteizko Mercedes-Benz lantegiko lan gatazka hasierara itzuli da. Enpresak eta sindikatuek asteartean berrekin zieten elkarrizketei, eta asteazkenean zuten bigarren bilera. Jarrerak hurbiltzen hasi zirela ematen zuenean, ordea, zuzendaritzak sindikatuei adierazi die grebak dirauen bitartean elkarrizketak etengo dituela. Lantegian bertan, bilera hasi bezain pronto eman die erabakiaren berri, Igor Gebara langile batzordeko presidenteak (ELA) azaldu duenez. Kritiko azaldu da Gebara zuzendaritzarekin, eta erabakia gaitzetsi du. «Berriro ere Emilio Titos jaunak hartu du negoziazioaren gidaritza, ez jarrerak hurbiltzeko eta langileek diotena entzuteko, baizik eta negoziazioa blokeatzeko, esanez grebarekin ez duela negoziatuko, nahiz eta duela egun batzuk hala egin zuen».
Ez da zuzendaritzak negoziazioak eteten dituen lehen aldia. Ekaineko lanuzte jendetsuak hasi zituztenean ere hala egin zuen. Aste honetan berrekin diete. Zuzendaritzak proposamen bat helarazi zien langileen ordezkariei asteartean. Soldatak aurten %5 igotzea eta lan malgutasunari arau batzuk jartzea eskaini zien, besteak beste. UGTk, CCOOk, Ekintzak eta PIMek «aurrerapausoak» ikusi zituzten zuzendaritzaren jarreran, nahiz eta aitortu zuten proposamena hobetu zitekeela. ELAren, LABen eta ESK-ren iritziz, ordea, ez da nahikoa, eta ez ditu aintzat hartzen beren eskariak.
Langile batzordea zatituta egoteak ez zuen eragotzi grebak erantzun zabala izatea atzo. ELAk, LABek eta ESK-k deitu zuten grebara, eta langile gehienak ez ziren lanera joan. Atzo eta gaur ere ekoizpena geratzera deitua zuten sindikatu abertzaleek, eta hala izan da: deitzaileen arabera, langileen %95 ez dira lanera joan asteazkenean, eta lan hitzarmenaren gatazka hasi zenetik bosgarrenez ez dute furgonetarik egin Gasteizko lantegian.
Manifestazio jendetsua
Langileek protesta egin dute lantegiaren aurrean; milaka lagun elkartu dira fabrika inguratzeko manifestazioan, ordezkariak bilera egiten ari ziren bitartean. Erabakiaren berri izan dutenean, ordea, ELAk, LABek eta ESK-k zuzendaritzaren jarrera kritikatu dute. «Mehatxutzat» jo du erabakia Mikel Diaz de Alda LABeko ordezkariak, presioa langileengan jarri nahi duelako enpresak. Eta iragarri du gaurko grebari eutsiko diotela. Hain zuzen ere, ELAk, LABek eta ESK-k asteartean iragarri zuten datorren asteazkenean, ostegunean eta ostiralean ere grebara deituko zutela negoziazioan urratsik egon ezean.
Hiru sindikatuek langileekin batera egin nahi dute bidea, eta hasieratik ari dira batzar orokorra egin nahian. Deitzeko nahikoa babes ez dutela-eta, batzar irekiak egin dituzte kalean azken egunotan. Atzo ere egin dute, hurrengo pausoak «guztien artean» zehazteko. «Ez dugu erabakirik hartu nahi beroaldian», esan du Gebarak. Lantegiko sarreran piketeak egingo dituzte hurrengo egunetan ere, baita manifestazio eta elkarretaratzeak ere.
CCOOren eta UGTren eskaintza
CCOOk alde guztien gogoeta eskatu du, «estrategiarik onena bilatu» eta negoziazioan aurrera egiteko. Roberto Pastor ordezkariak Europa Press berri agentziari adierazi dionez, zuzendaritzaren jarrera ez da «ona» izan; «nahastu» egin da, haren iritziz, «mahaian aurrera egin eta akordio bat lor daitekeela» erakusteko aukera zuelako.
Arratsaldearen amaieran, CCOOk, UGTk, Ekintzak eta PIMek eskaintza bat helarazi diote zuzendaritzari: seigarren gau batez lan egiteko proposamena kenduz gero, lanera itzultzeko eskatuko diete langileei. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.