date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/215626/euskotreneko-bonuak-50eraino-merkatuko-ditu-eusko-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Euskotreneko bonuak %50eraino merkatuko ditu Eusko Jaurlaritzak | Irailaren 1etik abenduaren 31ra izango da deskontua, eta garraio publiko osora hedatu nahi dute | Euskotreneko bonuak %50eraino merkatuko ditu Eusko Jaurlaritzak. Irailaren 1etik abenduaren 31ra izango da deskontua, eta garraio publiko osora hedatu nahi dute | Eusko Jaurlaritzak %50erainoko deskontua ezarriko du Euskotreneko bonuetan. Espainiako Gobernuak ezarritako garraio publikoaren %30eko deskontuari beste %20koa gehituko dio Jaurlaritzak, bi milioi euro ezarrita horretarako. Atzo goizean iragarri zuen neurria Iñaki Arriola Eusko Jaurlaritzako Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio sailburuak. Halaber, Eusko Jaurlaritzaz gain, foru aldundien eta udalen mende dauden garraio zerbitzuek ere joera hori hartzeko bideak aztertu zituzten atzo, Euskadiko Garraio Agintaritzaren (EGA) osoko bilkuran. Arriolak iragarri zuenez, irailaren 1etik abenduaren 31ra jarriko dira hobariak indarrean.
Espainiako Gobernuak ekainaren 25ean iragarri zuen garraio publikorako hobariak emango zituela, krisi ekonomikoari aurre egiteko beste hainbat neurriren artean. Estatuarenak diren garraio publikoko enpresetan, Renfen, esaterako, %50ekoa izango da deskontua, eta autonomia erkidego, diputazio eta udalen esku dauden enpresen zerbitzuari %30eko deskontua aplikatu dio Madrilek, %50eraino iristeko aukera gainontzeko administrazioei utziz. Guztira 221 milioi euroko aurrekontua bideratu du Pedro Sanchezen gobernuak hobaria aurrera ateratzeko.
Mugi, Barik edo BAT-en moduko txartela duten erabiltzaileei aplikatuko zaie hobaria, baita abonu bidezko txartelei ere. Joan edo etorriko txartel arruntei ez zaie aplikatuko. Bestalde, enpresa publikoek kudeatutako zerbitzuek bakarrik izango dute deskontua. Deskontua % 20 handitzeak hamalau milioi euro inguruko kostua izango du Jaurlaritza, diputazio eta udalentzat.
EAEko Garraioaren Agintaritzan onartu dute neurria. Jaurlaritza, aldundiak eta Euskal Udalerrien Elkartea (Eudel) elkartzen dira foru horretan. Arriola sailburuak adierazi du guztiz konprometituta daudela herritarrei «ahalik eta hobari gehien» lortzeko, eta foru aldundietako eta udaletako ordezkariak ere horretarako «borondate politikoa» dutela nabarmendu du.
«Herritar guztientzat onuragarria izango den neurri ekologiko eta soziala da hau, eta bereziki klase ertain eta langileriarentzat. Garraio publikoa indartzeko eta sustatzeko helburua ere badu, baita ibilgailu pribatuaren erabilera eta karbono dioxido isuria jaistekoa ere», adierazi du Arriolak.
Neurri horiek kontu publikoetan izango duten eraginaren kalkuluak egiteko eskatu die Arriolak Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ogasun erakundeei. Hiru herrialdeetan jarduten duten garraio zerbitzu batzuek egin duten ikerketa baten arabera, hamalau milioi euroko kostua izango du neurriak gutxi gorabehera, legeak uzten duen gehiengo deskontura iristen bada. Eusko Jaurlaritzako Garraio sailburuaz gain, hiru foru aldundietako garraio diputatuak, Bilboko eta Gasteizko mugikortasun zinegotziak eta Leioako (Bizkaia) alkatea ere egon ziren bilkuran, eta neurri horrek eskumenetan eta diruaren banaketan izan dezakeen eraginaren inguruan jardun dute.
12 urtez azpikoak doan ez
Gorka Urtaran Gasteizko alkate eta Eudeleko lehendakariak proposatu zuen 12 urtetik beherakoek garraio publikoa doan izatea, eta horri buruz ere aritu ziren atzo bilkuran. Arriolak adierazi zuen atzoko bilkuran beste gai batzuk izan zituztela esku artean, eta ez ziotela horri heldu, baina gehitu zuen etorkizunean Urtaranen proposamena eztabaidatzeko aukera egongo dela. |
2022-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/215627/gizon-bat-atxilotu-dute-sanferminetan-sexu-erasoa-leporatuta.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute sanferminetan sexu erasoa leporatuta | Iruñeko Udaltzaingoan jarritako salaketa baten ondorioz atxilotu dute, emakume bati ukituak egin dizkiolakoan. Beste bi eraso ere salatu dituzte sanferminetarako informazio gunean. | Gizon bat atxilotu dute sanferminetan sexu erasoa leporatuta. Iruñeko Udaltzaingoan jarritako salaketa baten ondorioz atxilotu dute, emakume bati ukituak egin dizkiolakoan. Beste bi eraso ere salatu dituzte sanferminetarako informazio gunean. | Udaltzaingoak gizon bat atxilotu du Iruñean ukituak egitea egotzita. Poliziak azaldu duenez, salaketa bat jaso dute, eta horren ondorioz egin dute atxiloketa. Ez da izan sanferminetako lehen egunetan gertatutako sexu eraso bakarra: indarkeria matxistari aurre hartzeko jarritako informazio gunean ere salatu dituzte beste bi kasu, horiek ere ukituak egiteagatik.
Bestalde, udalak jakinarazi du 3.825 lagun pasatu zirela asteartean eta asteazkenean Gazteluko plazan jarritako informazio gunetik. Astearte arratsaldean jarri zuten martxan prebentzio postu hori, informazio eta arreta zerbitzuak erraztu eta zentralizatzeko helburuz.
Ikusi gehiago: EGK-k Donostian eta Zarautzen gertatutako eraso matxistak salatu ditu |
2022-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/215628/ezkurdiak-irabazi-du-san-fermin-torneoko-lau-eta-erdiko-finala.htm | Kirola | Ezkurdiak irabazi du San Fermin torneoko lau eta erdiko finala | Arbizuarrak lehendabizikoz jantzi du txapela, Lasori 22-15 irabazita, Labriten. Sakez eta horma-bikoz bikain aritu da. | Ezkurdiak irabazi du San Fermin torneoko lau eta erdiko finala. Arbizuarrak lehendabizikoz jantzi du txapela, Lasori 22-15 irabazita, Labriten. Sakez eta horma-bikoz bikain aritu da. | Sufrituta, baina Joseba Ezkurdiak merezita jantzi du San Fermin torneoko lau eta erdiko lehendabiziko txapela, Unai Lasori 22-15 nagusitu ostean; bor-borka egon da Iruñeko Labrit. Gisa horretara, Arbizuko pilotariak mendeku hartu dio Bizkarreta-Gerendiaingoari, Buruz Buruko finala galdu eta hilabete pasatxora. Ezkurdiak lau eta erdiko diziplinan eroso sentitzen dela berretsi du gaurko lehian ere, heldutasuna eta abiadura makulu izan dituela.
Hasiera-hasieratik dema oso gogorra izan dute bi pilotariek, eta pilotalekuko berotasunak are gehiago zaildu du partida. Lehen zatian oso berdinduta joan da finala. Batek jo eta besteak erantzun. Dena dela, launako berdinketaren ostean, Ezkurdiak beste erritmo bat ezarri dio neurketari, eta eroso aritu da kantxan, txokoan nahiz zabalean, markagailuan aldea zabaltzeraino: 8-4.
Arbizuarrak abiadura handiz ibili du pilota, Lasoren hanketara behin baino gehiagotan bidalita. Baikoko pilotaria, berriz, ezinean aritu da, behartuegi. Hain zuzen, sakez asmatzen ez zuenean, aukerak sortzeko arazoak izan ditu, eta horiei bikain atera die zukua Ezkurdiak. Modu horretara egin du hanka markagailuan, 12-6.
Etenaldi luzearen ostean, Laso suspertu egin da, eta lo harrapatu du Ezkurdia. Bizkarreta-Gerendiaingoak sakez min handia egin dio, eta errematean ere ikusgarri aritu da. Bost kintze segidan egin ditu, eta bete-betean sartu da partidan. Horrek hauspotu egin du nafarra. Bai hauspotu ere; zehazki, defentsa sendo bat egin ostean, aukera izan duenean ezker boleaz dotore bukatu du tantoa: 12-12.
Laso, aldageletara
Ezkurdiaren sua, baina, ez da guztiz itzali, eta une horretan hasi da Aspeko pilotariaren erauntsia. Bi tanto jarraian egin eta gero, ordea, Lasok eten egin behar izan du dema; ezker izterrean ziztada bat nozitu du, eta aldageletara joan da. Minutu batzuen ostean itzuli da kantxara, txalo artean. Halere, oinaze txiki hori lasta izan da Lasorentzat amaiera arte, etsi-etsian aritu baita.
Ezkurdia, berriz, bere lana zintzo eta serio egiten aritu da. Sakez eraginkor jokatu du, eta Laso alde batetik bestera mugitu du, sehaska baten antzera. Une batez Bizkarreta-Gerendiaingoa hiru tantora gerturatu bazaio ere (18-15), Arbizukoak ez du burua galdu, eta, biak sufritzen ibili diren arren, Ezkurdiak berak atera dio etekina sufrimendu horri. Laso salduta utzi du, eta garaipenak ez dio ihes egin.
Ezkurdia hirugarrenez aritu da San Fermin torneoko lau eta erdiko finalean, eta hirugarrenean erdietsi du txapela janztea. Partidaren ostean, nekatuta baina pozik mintzatu da: «Sufrituz gozatu dut. Bero handia izan dugu, eta huts asko egin ditugu. Torneo hau irabazi nahi nuen, eta lortu dut». |
2022-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/215629/castillo-botererik-gabeko-gobernua.htm | Mundua | Castillo, botererik gabeko gobernua | Duela ia urtebete, Castillok bere gain hartu zuen Peruko presidentetza, eta, hamar hilabeteotan, lau aldiz aldatu ditu gobernukideak, eta 50 ministro baino gehiago izendatu. Krisialdia izugarria den honetan, ikusi egin beharko da agintariak legealdirako iparrik aurkitzen duen. | Castillo, botererik gabeko gobernua. Duela ia urtebete, Castillok bere gain hartu zuen Peruko presidentetza, eta, hamar hilabeteotan, lau aldiz aldatu ditu gobernukideak, eta 50 ministro baino gehiago izendatu. Krisialdia izugarria den honetan, ikusi egin beharko da agintariak legealdirako iparrik aurkitzen duen. | Duela ia urtebete, Pedro Castillok bere gain hartu zuen Peruko presidentetza; boz orokorretan gertatu zen, ezustean, ia inork ez baitzuen sumatu ere egin halakorik. Perun izugarrizkoa da instituzioen krisia, eta Castillo klase politikoko outsider bat izateak berebiziko garrantzia izan zuen ziztuan gora egin eta presidente kargua lortzeko bidean. Testuinguru horretan, non 30 urteotan presidente izaniko ia guztiak atxilotze agindupean edo prozesu judizialen baten pean baitzeuden, landa eremuko irakasle eta buruzagi sindikal horrek —sortzez, Cajamarca eskualdekoa— bere irudia landu zuen, lurraldean barrena ibiliz, eta hantxe bilatu eta aurkitu zituen babesle nagusiak. Garaipena ozta-ozta eta bigarren itzulian lortu bazuen ere, beste bat zen gehien-gehienen zalantza: ea aurre egin ahalko zien gobernatu beharraren erronkei eta klase politikoaren mespretxuari, jakinik eskuinak eta enpresetako eliteek kontra ekin ziotela hasiera-hasieratik, eta kontuan izanik ez zuela inolako eskarmenturik kudeaketan, ezta gobernu programa oso argirik ere esku artean. Oraindik ez da argitu zalantza hori, baina, orain, eskuinak Kongresuan sutsuki eraso dio —hura kargutik kentzeko bi saialdi izan dira—, eta, horrez gainera, zenbait sektore sozial ere protestan dabiltza, ez baitirudite oso gogobeterik gobernuaren lehen urte honetako emaitzekin.
Pedro Castillo presidentearen aurkako manifestazio bat, Liman, aurtengo apirilean. Aldair Mejia, EFE
2018ko martxotik 2021eko uztailera —orduan iritsi ziren boterera Castillo eta haren gobernu taldea—, Peruk lau presidente izan zituen, eta batek ere ez zuen amaitu agintaldia. Paula Tavara politologoak nabarmendu duenez, «2020az geroztik, Vizcarra kargutik kendu ondoren, Perun arma politiko gisa normalizatu da botere txandaketa». Joan den martxoaren amaiera aldean, gobernuan zortzi hilabete eskas zeramatzalarik, Castillok bigarrengoz aurre egin behar izan zion «ezgaitasun moralarengatik kargutik kentzeko mozio bati» Kongresuan, ganbera horretan eskuineko oposizioa baitzen nagusi. Epaiketa politikoan ez zuten lortu kargutik kentzea onartzeko behar adina boto (87); aldeko 55 boto izan ziren, kontrako 54, eta 19k abstentziora jo zuten. Kongresua, gaingiroki, antzeko hiru bloke handitan zatituta dago: bata, ezkerrera lerratuago dagoena eta Castilloren babeslea dena; beste bat, eskuin erradikala, hari gerra egiten diona; eta bestea, zentro-eskuineko eta zentroko indarrena, gobernua kritikatuagatik ere hein handi batean presidentea kargutik kentzearekin bat ez datorrena. Gobernuan jardun duen hamar hilabeteetan, Castillok lau aldiz aldatu ditu gobernukideak, eta 50 ministro baino gehiago izendatu. Joan den maiatzean egin zituen azkeneko aldaketek ez zituzten konforme utzi ez ofizialismoa eta ez oposizioa; biek ala biek, aurka egin ez bazioten ere, kritika ugari egin zizkioten. Peru Librea alderdi ofizialistako buru Vladimir Cerronek eraso egin zion, eta Energia Ministerioaren «eskuindartze ezin handiagoa» nabarmendu. Oposiziotik, Jorge Montoya parlamentari eskuin muturrekoak, beti gogotik jarduten baitu Castillo kargutik kentzeko edozein saialditan, zera seinalatu zuen: «Ministro batzuk ordezkatu izana aldaketaren zantzu bat dela pentsatzea, azken batean, gobernu hau ez dela komunista sinestea bezain inozoa da». Halere, azken aldaketak ikusirik, ez Peru Librea alderdiak eta ez kolektibo horretatik atera berri diren eserlekudunek ez zioten utzi presidentea babesteari, eta, hortaz, oraintxe, matematikoki ez da posible 87 boto lortzea, hots, hura kargutik kentzeko behar adina boto lortzea.
«Nire ustez, jokabide horren helburua zera izan da, politikan irautea, eta, ondorioz, edonorekin egiten dituzte itunak», azaldu du Tavarak. «Diskurtsoaren mailako konfrontazioa da, ez besterik; borroka argi bat dago: zein jabetuko den botereaz. Denak ere beren alderdien interesak, edota zenbait sektorerenak, defendatzeari emanak daude, herritarren interesak defendatzen ibili ordez. Asko, denak ez esateagatik, seinalatuta daude, ustelkeria kasuak direla eta». Kontrako kanpaina Analista batzuek diotenez, oposizioko alderdi nagusiek gobernuari beste zentsura mozio bat aurkeztuz gero, arriskuan jarriko lituzkete Kongresuan dituzten aulkiak —hala ezarria baitu konstituzioak—, eta ez daude prest arrisku hori beren gain hartzeko. Beraz, eskuineko kongresistek higatze eta ahultze kanpainan aurrera jarraitzeko asmoa dute, berandu baino lehen eraistearren Dina Boularte —Inklusio Sozialerako ministro eta Peruko presidenteordea—; hartara, ondorengotza lerroa hautsiko lukete —baldin eta Castillo kargutik kentzen badute—, eta hurbilagoko norbait bideratu ondorengoa izateko. Gastu Publikoa Kontrolatzeko Erakundeak Boularte akusatua du klub pribatu bateko presidente izateaz —ministerioen buruei debekatua zaion jarduera—, eta, hortaz, debekatu ahalko liokete kargu publiko batean jardutea. Apirilaren hasieran, protesta sail bat izan zen Huancayon, Junin departamentuko hiriburuan —Peru Librearen sorlekua—, eta, haien ondoren, beste batzuk ere izan ziren herrialdeko beste zenbait eskualdetan, horietako batzuetan arpilatzeak eta indarkeria ere baliatzeraino. Garraiolariek greba bati ekin zioten, eta orduan hasi zen guztia; bideak trabatu zituzten, eta denboran bat egin zuten Junin Eskualdeko Nekazaritzako eta Abeltzaintzako Ekoizleak Babesteko Fronteak antolaturiko mobilizazioekin. Eskatzen zuten, besteak beste, jaits zitzatela erregaien, ongarrien eta nekazaritza baliabideen prezioak. Azkenean, hiri sektore batzuk ere atxiki ziren, kontsigna arrazistak erabilita. Gobernuak gaizki eta berandu erantzun zuen, eta, informazio zerbitzuetakoen zenbait txostenen arabera Liman arpilatzeak gertatzear zeudenez, etxeratze agindua eman zuten; hori, ordea, ez zen inoren gustukoa izan, eta kritika ugari piztu zen, ezker-eskuin. Castillok barkamena eskatu zien herritarrei, eta gogora ekarri zuen bere kontra protestan ari zen herriaren parte dela bera ere. «Protestak ere, noizean behingoa izaki, ez du argi uzten norantz egin nahi den aurrera; oso noizean behin piztutako matxinadak dira, eta ez dagozkio klase politikoari. Herritarrek eskatzen dute denek alde egin dezatela, baina hori ez dago adierazia ez kalean eta ez herritarren mugimendu baten bitartez ere». Krisialdia izugarria den honetan, kontsolagarri bakarra zera da, inkesten arabera Castilloren irudia Kongresuarena baino hobea dela. Orain, ikusi egin beharko da ea aurkitzen duen iparrik, baita bestelako nortasun bat ere, aurrerantzean gobernatzen segitzeko. 2017ko urrian, Cristina Fernandez de Kirchner Argentinako presidente ohiak esaldi ezin adierazgarriago batean laburbildu zuen nolako zailtasunak dituzten agintari latinoamerikar ugarik presidentetzara iristean: «Astakeria da pentsatzea gauza bera dela gobernuan egotea eta boterea izatea. Presidente batek boterearen %25 edukiko luke».
Anahi Durand. Soziologoa
Anahi Durand soziologoa da, Pedro Castilloren gobernuan Emakumearen Ministerioko buru izandakoa, eta Peru Berria ezkerreko alderdiko presidente ohia; azken kargu horretan, Veronika Mendoza ordezkatu zuen, presidentetzarako hautagai izandakoa. Egun, estatu kolpearen aurkako koordinakundeko kide da. Haren arabera, Peruko Kongresuak «agenda propio arrunt argia du» Castillo presidente kargutik kentzeari dagokionez. Zer deritzozu Pedro Castilloren gobernuaren kudeaketari? Gobernu hagitz prekarioa izan da: krisi instituzional betean hartu zuen agintea denbora gutxian lau presidente izan ondotik, hain justu Kongresua konstituzioan ageri ez diren prerrogatibak ezartzen ari zelarik eta Peruko Parlamentua arrunt zatitua zegoelarik. Ia urtebete iragan da agintea hartu zutenetik, eta giroa zinez tirabiratsua da, eta polarizatua dago. Nor ordezkatzen du Castillok? Baztertutako sektoreak ordezkatzen ditu, inork, ezta ezkerrak berak ere, aintzat hartu ez zituen horiek. Parlamentua gogorra da erakunde gisa, eta presidentea, sindikalista izaki, kuotak ematen ahalegindu da bera babesteko prest egon zitezkeen alderdiei. Baina zailtasun anitz izan ditu gobernua osatu eta bide bat ezartzeko. Lehenbiziko kabinetea, hain zuzen, kanpainan parte hartu genuen indarren isla izan zen, baina zazpi hilabeteren buruan aldatu zen; orduan, Kongresuko indar jakin batzuetara hurbiltzeko asmoz hautatu ziren ministroak, baina indar horiek ez zuten espero bezala erantzun. Kongresu honek agenda propio arrunt argia du presidentea kargutik kentzeaz. Zergatik alde egin zenuen gobernutik? Kabinete osoa aldatu zen; presidenteak erabaki zuen hori, noiz-eta Peru Berria barne krisian zegoelarik, gainera. Peru Berria alderdiko presidentetza hartu nuen nik orduan, egoera nolabait bideratzeko. Baina ia ez nuen babesik alderdi barnean: bereziki agerikoa zen hori batzorde politikoan, hura zinez kritikoa baitzen gobernua babestearen inguruan. Ez nator bat jarrera horrekin, eskuinak alde guzietatik estutua baitu gobernu hau hasiera-hasieratik. Zer-nolakoa da emakumeen eta disidenteen egoera? Ataka zinez estuan gaude; izan ere, pandemiak izugarri gogor jo gintuen, eta emakumeek hartu zuten beren gain horrek dakarren guzia, gosea zabaldu egin baitzen. Peru hirugarrena da pandemiak gehien eragin dien herrialdeen artean. Nire kargualdian, emakumeen elkarteekin lanean hasi ginen autonomia ekonomikoko sistema bat sortzeko, eta orain arriskuan jarri dute Kongresuan inpunitate osoz jarduten duten kontserbadoreek. Kongresuan ezarritako diktadura bat dugu hemen. Bada berririk konstituzioaren erreformari dagokionez? Konstituzioaren auzia ez aitzinera ez gibelera dago. Kongresuak berean dirau, eta 1993ko Konstituzioa defendatzen du, baina lege horrek zilegitasun handia galdu du; hainbertzeraino, ezen biztanleen %16k bakarrik erraten baitute ez dutela nahi inongo aldaketarik egitea. Fujimorista bat da Konstituzioaren Batzordeko burua, eta nahi duen gisara aldatzen ari da testua: 53 artikulu aldatu gogo ditu. Hau da, baliteke Kongresuak konstituzioaren %25 aldatzea jendeari galdetu gabe. Zenbaitek diote Castillok jada ezin dituela erabili eskuinaren kolpeak bere hutsegiteak justifikatzeko; halaber, batzuek leporatu diote gobernu programa aski argia ez izatea eta gobernua behin eta berriz aldatzea… Kasu, gobernua ez baitu presidenteak bakarrik aldatzen: Kongresuak ere kentzen ditu ministroak kargutik, zentsura mozioen bitartez. Egungo Kongresuak hiru Lan ministro bota ditu, lan erreformak bulkatzeagatik, eta Hezkuntza ministro bat ere bai. Interpelazioa eta zentsura konstituzioan bilduak daude, baina, lehenago, bakan erabiltzen ziren, egoera berezietan, eta, orain, aldiz, behin eta berriz. Horrekin guziarekin, ezegonkortasuna sortu, eta betiko helburua bete nahi dute: presidentea kargutik kendu eta, hala, goberna dezan eragotzi. |
2022-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/215630/toryak-brexit-osteko-garaian.htm | Mundua | Toryak 'brexit' osteko garaian | Toryak 'brexit' osteko garaian. | Hilabeteak ziren Boris Johnson politikoki kondenatuta zegoela. Zehazki, Erresuma Batuko hedabideek argitara atera zutenetik zenbait festa antolatu zituztela Downing Streeteko 10.ean, pandemiako neurririk murriztaileenak indarrean zeudela. Baina politika politika da, eta hilabete zail horietako higadurak bere gain hartu behar zituen norbaitek: Alderdi Kontserbadoreak erabaki zuen hori lehen ministroak egin behar zuela, eta, beraz, agintean pixka bat gehiago iraungo zuela.
Hori adostuta, toryek aitzakia sendo bat behar zuten asteotan hura kargutik botatzeko, eta, egiari zor, Johnsonek lana nabarmen erraztu die alderdikideei. Polemikak ugaritu egin dira azken hilabeteotan, baina, azkenean, kontserbadoreek iragan ekainaren 23an bi hautesbarrutitako bozetan galdu izanak eragin du agintari toryaren lasterketa politikoa hondoratzea.
Jada jarduneko lehen ministroa denaren agintaldia, bi urte eta erdi ingurukoa, kontserbadoreek 2019ko bozetan erabili zuten leloarekin laburbildu daiteke: Get brexit done (buka dezagun brexit-a). Finean, Johnson Erresuma Batuaren irteera gauzatzeko gobernuburua izan baita; beste askorik ez. Eta hori ere ez du ongi egin, Ipar Irlandarako Protokoloaren inguruan hamaika eztabaida sortu baititu —interes pertsonalengatik eta politikoengatik—, Londresen eta Bruselaren artean dena adostuta zegoen arren.
Orain, toryek, besteak beste, erabaki beharko dute zer egin auzi horrekin; printzipioz, gaurko dimisioak berekin ekarri baitu brexit-aren garaiaren amaiera —bidean, David Cameronek eta Theresa Mayk ere utzi behar izan dute lehen ministro kargua—, eta, beraz, atal hori behin betiko bukatzea.
Egungo elementuak eta izaera kontuan harturik, kontserbadoreak ez dira erabat eroso egongo egoera horretan, eta 2016ko erreferendumetik hona behin eta berriz egin dutena egin beharko dute: beren burua eraldatu. Badute esperientzia horretan, eta horregatik dira Europako alderdirik arrakastatsuenetako bat.
Datorren buruzagiak argi definitu beharko du zer-nolako ideologia eta ikuspegia izango dituzten kontserbadoreek, batez ere Erresuma Batuak —beste herrialdeek bezala— garai zailei egin beharko baitie aurre, batez ere aurtengo udazkenean eta neguan.
Toryen barne eztabaidez harago, egunotako gertakariek agerian utzi dute Erresuma Batua etenik gabeko krisi politikoetan dagoela murgilduta Europako Batasunetik ateratzeko prozesua abiatu zuenetik, eta horiek ez direla amaituko behin Johnson joanda.
Kontserbadoreen hurrengo buruzagiak egoera oso ezegonkorrean hartuko baitu lehen ministroaren kargua: Erresuma Batuko inflazioa %11ra iristear da, egunerokoa garestitzen ari da, eta hilabeteak dira Alderdi Laborista toryen aurretik dagoela inkestetan. Europan, gainera, gerra bat dago, luze iraun dezakeena.
Eta Johnsonen aroak erakutsi duenez, Komunen Ganberan gehiengo osoa izateak ez du zertan egonkortasuna bermatu. | |
2022-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/215631/antxoa-laquosobranraquo-baina-berdela-nahiago.htm | Ekonomia | Antxoa «sobran», baina berdela nahiago | Azterketen arabera, osasuntsu dago antxoa, baina ontzidien arteko lehia handiagatik berdela lehenesten ari dira Gipuzkoako eta Bizkaiko arrantzaleak | Antxoa «sobran», baina berdela nahiago. Azterketen arabera, osasuntsu dago antxoa, baina ontzidien arteko lehia handiagatik berdela lehenesten ari dira Gipuzkoako eta Bizkaiko arrantzaleak | Gipuzkoako eta Bizkaiko arrantzaleentzat «ona» izan da aurtengo antxoa harrapaketa kanpaina. Iazkoa, pandemiak baldintzatuta ere, aurreikusi baino hobea izan zen, eta antzera aritu dira aurten. Gutxiago arrantzatu dute (6.528 tona guztira, -%19,5), baina iaz baino garestiago saldu dute (batez beste 1,58 eurotan kiloa, +%1,9). Tamaina handiagokoa izan da aurtengo antxoa, garestiagoa, eta euskal kostaldetik gertuago harrapatu dute: Gipuzkoako eta Bizkaiko portuetan egindako deskargak hamar puntu igo dira urte batetik bestera (arrantzatutakoaren %43).
Datu horiekin, pentsa daiteke litekeena dela errentagarritasuna handiagoa izatea, baina, ohi bezala, zuhur mintzatu dira sektoreko arduradunak. Bidaia motzagoak eginda gasolio gutxiago kontsumitu dute, baina erregaien prezioen igoerak asko baldintza ditzake urte amaierako emaitzak, eta baliteke horrek orain arteko irakurketa baikorra desitxuratzea. Emeterio Urresti Gipuzkoako kofradietako ordezkariak azaldu duenez, iazkoa halako bi ordaintzen ari dira gasolio litroa (80 zentimotik gora), baina gaineratu du oraindik «goizegi» dela horren eraginak neurtzeko, eta interpretazio zehatzagoa egingo dutela hasi berri den hegaluzearen kanpaina amaitzean.
Historikoki antxoarena izan da, hegaluzearenarekin batera, Gipuzkoako eta Bizkaiko baxurako ontzien kanpaina nagusietako bat. Baina pisua galtzen ari dira bata eta bestea; antxoaren kasuan, berdelaren mesedetan. Lonjetan berdela antxoa baino garestiago saltzen ari dira euskal arrantzaleak (1,45 euroan kiloa), eta horren aldeko apustua egiten ari dira (8.000 berdel tona inguru arrantzatu dituzte aurten).
Hainbat faktore daude atzean. Eta horietako bat ez da antxoaren falta. Badago, eta asko gainera: azken 25 urteetan ez da hainbeste egon Bizkaiko itsasoan. Hala berresten dute azterketa zientifikoek. Hiru erakundek neurketa bana egiten dute urtean, eta horietako baten emaitzak eman dituzte ostegun honetan: Aztiren Bioman kanpainarena. Datua argigarria da: kalkulatu dute Bizkaiko itsasoan 230.000 tonako stocka dagoela, espeziearen iraunkortasuna bermatzen duen gutxienekoaren (21.000 tona) oso gainetik, Bittor Oroz Eusko Jaurlaritzako Arrantzako sailburuordeak gogorarazi duenez.
Rogelio Pozo Aztiko zuzendari nagusiaren arabera, gaur egungo biomasak espeziearen iraunkortasuna bermatzen du, eta jarduera ekonomikoa ere bai. Arazorik ez harrapatzen jarraitzeko. Egun, iraganeko kontua da arazo horrengatik euskal arrantzaleek antxoaren kanpaina eten behar izan zutenekoa: 2005etik 2009ra gertatu zen. Aurreko urteetan antxoa ia desagertu arte aritu ziren arrantzan Kantauri itsasoko ontzidiak.
«Autogestioaren» alde
Neurketa zientifikoak funtsezkoak dira, biomasa kontuan hartuta zehazten baititu Europako Batzordeak arrantza gune eta espezie bakoitzeko arrantza kuotak, estatuka. Antxoari dagokionez, euskal arrantzaleak aritzen diren eremurako 31.000 tonakoa ezarri zuen aurten, Galiziako, Asturiasko eta Kantabriakoekin partekatzeko. Jaurlaritzak uste du oso antzekoa izango dela datorren urteko kuota.
Gipuzkoako eta Bizkaiko kofradientzat egokia da kopuru hori, Iberiar penintsulako iparraldeko ontzidia guztientzat nahikoa dela uste baitute. Antxoa «sobran» badago eta kuotarekin ados badaude, zein da arazoa? Zergatik ari dira berdela lehenesten antxoaren kaltetan? Kofradien aspaldiko aldarrikapen bat dago atzean: kuoten banaketa. «Antxoa debaluatzen ari dira kuoten kudeaketa desegoki batengatik», azpimarratu du Miren Garmendiak, Gipuzkoako kofradietako idazkariak.
Garmendiak gogora ekarri duenez, Espainiako Gobernuak antxoaren kuota ez du lurraldeka banatzen, beste espezie batzuekin egiten duen bezala —berdelarekin, adibidez—. «Lurraldeka eta barkuka banatu beharko lirateke kuota guztiak. Horrela, kanpaina hobeto kudeatu ahalko genuke: erregaien eta salmenta prezioen arabera noiz irten-eta erabaki ahalko genuke. Errentagarriagoa izango litzateke gure jarduera, eta ez genuke arriskuan jarriko espeziearen iraunkortasuna».
«Autogestio» hitza aipatu du Garmendiak. Hegaluzearekin «arazo bera» dute Gipuzkoako eta Bizkaiko arrantzaleek. Egun, bi espezie horien arrantzan «lehia handia» dagoela azpimarratu du Garmendiak, eta egungo kuoten sistemak sektorearen gutxiengo bati (%30i, haren iritzian) baino ez diola mesede egiten, Kantabriako eta Galiziako kontserba fabriketarako lan egiten duten armadore handiei. |
2022-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/215632/oihuak-eta-bultzakadak-curia-kalean-san-fermin-eguneko-prozesioan.htm | Gizartea | Oihuak eta bultzakadak Curia kalean, San Fermin eguneko prozesioan | Enrique Maia alkateak eta beste hainbat udal ordezkarik hartu dute parte San Fermin eguneko prozesioan, eta tentsio uneak izan dira Curia kalean, katedralera bidean. | Oihuak eta bultzakadak Curia kalean, San Fermin eguneko prozesioan. Enrique Maia alkateak eta beste hainbat udal ordezkarik hartu dute parte San Fermin eguneko prozesioan, eta tentsio uneak izan dira Curia kalean, katedralera bidean. | San Fermin eguneko prozesioan ohikoak izaten ziren udal ordezkarien aurkako protestak, eta pandemiaren etenaren ondoren ere halaxe izan da. Ohi bezala, Enrique Maia alkateak eta gainerako udal ordezkariek parte hartu dute prozesioan, eta, ibilbidearen amaiera aldera, tentsioak gora egin du Curia kalean. Elizaren aurkako mezuak erakutsi dituzte hainbatek.
Udaltzainek inguratuta egin dute bidea udal ordezkariek, eta une batean bultzakadak ere izan dira. Protestan ari zen jendearen aurka jo dute poliziek. Udaltzaingoak jakinarazi duenez, polizia bat behintzat zauritu dute; odola zeriola geratu da sudurrean hartutako kolpe batekin.
Udaleko bozeramaile batzordeak adierazpen bat ere atera du, esanez prozesioan parte hartu duten agintariek «ezker abertzalearen aldetik kutsu faxista duen eraso bat» jasan dutela eta «Udaltzaingoaren jardunari eta Espainiako beste herrietatik etorritako agenteei esker soilik» eragotzi ahal izan dutela «Navarra Sumako eta PSNko zinegotzien aurkako lintxamendu bat». Bi alderdi horietako ordezkariek onartu dute adierazpena. Geroa Bai aurka agertu da, eta abstenitu egin da EH Bildu; bere aldetik, ohar batean jakinarazi du «deitoratu» egiten dituela Curiako istiluak: «Erasoak ezin dira inola ere justifikatu».
Prozesioa pasatu denean eta ondoren, UPNren aurkako oihuak ere entzun dira Curia kalean:
2019an hartu zuen kargua Enrique Maia alkateak, eta urte hartako sanferminetan ere izan ziren antzeko istiluak. |
2022-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/215633/salgai-jarri-dute-frankfurteko-euroaren-eskultura-ezaguna.htm | Ekonomia | Salgai jarri dute Frankfurteko euroaren eskultura ezaguna | Mantentzeko garestiegia dela eta, enkantean jarriko dute datorren urrian | Salgai jarri dute Frankfurteko euroaren eskultura ezaguna. Mantentzeko garestiegia dela eta, enkantean jarriko dute datorren urrian | Salgai jarri dute euroaren eskultura urdina, Europako ikur bereizgarrienetakoa. Denboran zehar bandalismo ugari jasan izan dituen arren, 2012ko finantza krisian bereziki, azken bi urteetan pairatutako indarkeriek erabaki hau hartzera bultzatu dute Verein Frankfurter Kultur Komitee batzordea. Bandalismo horiek igo egin dituzte eskulturaren mantenu kostuak, eta batzordeko Manfred Pohl zuzendariak gaur jakinarazi du ezingo duela ordaintzen jarraitu.
Eskultura Frankfurteko (Alemania) Willy-Brandt plazan dago, eta Ottmar Hörl artista alemaniarrak eraiki zuen 2001. urtean. 14 metro luze da, eta 50 tona pisatzen du. Euroarekin lotutako edozein albistetan agertu ohi izan da horren argazkia, eta dagoeneko Alemaniako eta Europako ikur garrantzitsuenetarikoa bilakatu da.
Gaur egun, LED argiak erabiltzen dituzte eskultura argiztatzeko, eta, horrek gastuak asko jaitsarazi dituen arren, Pohlek adierazi du eskulturaren mantenua jasangaitza bihurtu dela eta urriaren erdialdera enkantean jarriko dutela. |
2022-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/215634/2036-milioiko-isuna-jarri-die-cnmck-sei-eraikuntza-enpresari.htm | Ekonomia | 203,6 milioiko isuna jarri die CNMCk sei eraikuntza enpresari | 25 urtetan eskaintza publikoetako lehia manipulatzeagatik zigortu ditu batzordeak. Etorkizuneko kontratu publikoetan parte hartzeko betoa jarri nahi die enpresei. | 203,6 milioiko isuna jarri die CNMCk sei eraikuntza enpresari. 25 urtetan eskaintza publikoetako lehia manipulatzeagatik zigortu ditu batzordeak. Etorkizuneko kontratu publikoetan parte hartzeko betoa jarri nahi die enpresei. | CNMC Merkatuen eta Lehiaren Espainiako Batzordeak 203,6 milioi euroko isuna jarri die sei eraikuntza enpresari, 25 urtetan eskaintza publikoetako lehia manipulatzea egotzita. Egun arte jarritako isunik handiena du batzordeak. Hain zuzen, zigortutako enpresak Acciona, Dragados, FCC, Ferrovial, OHLA eta Sacyr dira.
Batzordeak jakinarazi duenez, 1992-2017 artean astean behin elkartzen ziren enpresok. Bilkura horietan, argitaratu berri ziren eskaintza publikoez eztabaidatzen zuten, baita erabaki ere zeinetara aurkeztuko ziren elkarrekin. Besteak beste, ospitaleen, aireportuen, portuen eta errepideen eraikuntzetan izan dute eragina manipulazioek.
Batzordeak eskatu du zigortu dituen enpresei aurrerantzeko kontratu publikoetan parte hartzeko betoa jartzeko, arau hauste larriak egin dituztela argudiatuz. Horretarako, baina, epaia irmoa izan behar da. Bien bitartean, enpresa batzuk Espainiako Auzitegi Nazionalean helegitea jarriko dutela adierazi dute.
200 milioi eurotik gorako isuna sei enpresen artean banatuko dute: Acciona (29,4 milioi), Dragados (57,1 milioi), FCC (40,4 milioi), Ferrovial (38,5 milioi), OHLA (21,5 milioi), eta Sacyr (16,7 milioi). |
2022-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/215635/etapa-eta-maillot-horia-pogacarrentzat.htm | Kirola | Etapa eta maillot horia, Pogacarrentzat | Azken metroetan erasoa joz irabazi du Frantziako Tourreko seigarren etapa. Woud van Aertek denbora galdu du ihesean egon eta gero, eta Tadej Pogacar da lider berria | Etapa eta maillot horia, Pogacarrentzat. Azken metroetan erasoa joz irabazi du Frantziako Tourreko seigarren etapa. Woud van Aertek denbora galdu du ihesean egon eta gero, eta Tadej Pogacar da lider berria | Tadej Pogacarrek (UAE) irabazi du Frantziako Tourreko seigarren etapa. Eguneko azken muinoan Primoz Roglicek (Jumbo-Visma) jo du aurreneko erasoa, baina erritmo aldaketa bizi batekin erantzun du Pogacarrek. Azken bi Tourretako garailea bera gailendu da helmugan, hogei bat lagunekin batera esprintean iritsi eta gero. Woud van Aert (Jumbo-Visma) eguneko ihesaldian izan da, baina tropelak harrapatu ostean denbora asko galdu du. Hortaz, Pogacar da lider berria, eta kolpea jo du mahai gainean.
Aurtengo Frantziako Tourreko etapa luzeena zuten aurrean txirrindulariek: 220 kilometro, Bianchetik abiatu eta Longwyra iritsi arte. 2017an Peter Saganek irabazi zuen amaiera bera izan zuen etapan, eta gaur ere bera zen faboritoetako bat. Kalitatezko borroka izan da ihesaldian sartzeko, eta garai bateko txirrindularitza gogorarazi dute ziklistek. Van Aert hainbatetan saiatu da, baina Pogacarrek ia denetan erantzun dio, bere gurpilera iritsiz. Hala ere, halako batean lortu du ihesaldian sartzea. Harekin batera aritu dira ihesean Jakob Fuglsang beteranoa (Israel) eta Quinn Simmons (Trek), tropeleko gazteena. Lau minuturen aldea ere izan du hirukoteak, baina Alpecin, UAE eta Education First taldeetako morroiek gogotik egin dute lan alde hori murrizteko.
Esprinterrak eta klasikoetan ondo moldatzen direnak ziren faborito nagusiak, baina amaierako ibilbide gorabeheratsuan mugimenduak espero ziren. Azken hamabost kilometroetan hiru muino igo behar izan dituzte txirrindulariek, eta horietako lehenengoan utzi du ezerezean tropelak ihesaldia. Ordurako, Van Aert bakarrik ari zen aurrean. Hogei kilometro egin ditu bakar-bakarrik, baina, amore eman ez duen arren, tropela ondo antolatu da.
Azken-aurreko muinoan (800 metro %12,3an) Alexis Vuillermozek (Total Energies) eraso egin du eta bakarrik iritsi da tontorrera. Pogacar bera ere mugitu da, baina taldea murriztea lortu duen arren, ez ditu faboritoak gurpiletik atera. Vuillermozek jarraitu du bakarrik aldapan behera, eta, saiatu bada ere, taldetxoak irentsi du azken muinoan gora hasi direnean (1,6 km. %5,8).
Azken muinoan UAEk jarri du erritmoa Rafal Majka eta Brandon McNultyrekin, taldeko liderrari bidea errazteko asmoz. Bi horiek lehertu direnean, Roglicek jo du urrunetik, etapa garaipenaren bila, baina Pogacarrek abiadura bizian erantzun dio. Herrikidearen gurpilera iritsitakoan aurrera jarraitu du, eta hark irabazi du etapa. Garaipenaz gain, maillot horia ere jantzi du esloveniar gazteak, eta bera da lider berria. Neilson Powless (Education) lau segundora dago sailkapen nagusian, eta Jonas Vingegaard (Jumbo-Visma), 31ra. |
2022-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/215636/hasi-da-bbk-live-jaialdia-kobetamendin-inoiz-baino-biziago.htm | Kultura | Hasi da BBK Live jaialdia Kobetamendin, «inoiz baino biziago» | Igandera arte ehun talde baino gehiago arituko dira guneko hamabi agertokietan. 105.000 zale inguru espero dituzte, 35.000 bat eguneko. | Hasi da BBK Live jaialdia Kobetamendin, «inoiz baino biziago». Igandera arte ehun talde baino gehiago arituko dira guneko hamabi agertokietan. 105.000 zale inguru espero dituzte, 35.000 bat eguneko. | Gazzi musikariaren doinu elektronikoekin hasi da gaur BBK Live jaialdia, Bilboko Kobetamendin. Douleurdolor, Depresion Sonora eta Ginebras taldeak hasi dira ondoren musikazaleak animatzen. Arratsalde hasieratik joan da jendea biltduz San Mames estadioaren inguruan, Kobetamendira igotzeko autobusak hartzeko asmoz. Horietako askok kanpatzeko tresneria zuten, jaialdiko hiru egunak mendian pasatzeko.
Antolatzaileek azken egunotan agindu dutenez, «inoiz baino biziago» itzuliko da jaialdia, izurriak eragindako bi urteko etenaldiaren ostean. Horretarako, hamabi agertoki atondu dituzte, eta ehun artista baino gehiago gonbidatu dituzte jotzera.
Musika garaikidearen albait ertz gehien ukitzeko apustua berretsi du jaialdiak itzuleran, eta pop-rocketik harago egin, eta trapa, flamenkoa, musika urbanoa eta indar betean dauden beste eremu batzuk ere lehen lerrora ekartzea erabaki dute.
Europako musika jaialdien panoraman lekua irabazten segitzeko borondatea berretsi du horrela BBK Livek, eta grina horrekin erantzun du publikoak ere: 75 herrialde baino gehiagotan saldu dituzte sarrerak, eta 105.000 zale inguru espero dituzte —35.000 bat eguneko—.
The Killers, Pet Shop Boys, LCD Soundsystem, J Balvin, Placebo, Moderat eta Stromae daude aurten kartelburuan, baina entzule ugari bildu ohi dituzten beste hamaika musikari eta apurka sona hartuz doazen beste horrenbeste ere helduko dira: Chill Mafia, Bulego, Nacho Vegas, Alizzz, Nathy Peluso eta Rigoberta Bandini, kasurako.
Sorrerako urtetik, batik bat nazioarteko izen handiak ikusteko aukera eskaini du BBK Livek, baina Euskal Herriko musikariei milaka lagunen aurrean jotzeko parada ere eman die, eta Ezpalak, Verde Prato, Chill Mafia, Nogen eta Bulego izango dira aurten hala jardungo duten euskal taldeetako batzuk.
Rocka zein reggaetona
Gaur James Murphyk gidatzen duen LCD Soundsystem talde beteranoa izango da izarrik nabarmenetako bat. New Yorkeko taldeak hogei urte bete ditu aurten, hain justu, eta, urtemuga ospatzeko egiten ari den biraren barruan, Europan egingo duen geldialdi bakarra izango da Bilbokoa.
Letra larriz datoz, halaber, Placebo, Caribou eta Moderaten izenak. Never Let Me Go disko berria aurkezten ari da lehena, Brian Molko buru duena; elektronikaren eta pop psikodelikoaren nahasketa dantzagarria hedatuko du Dan Naithek (Caribou); eta, elektronikarekin segituta, Gernot Bronsertek, Sebastian Szaryk (Modeselektor) eta Sascha Ringek (Apparat) osatutako Moderat Berlingo hirukoak More D4ta diskoa aurkeztuko dute.
Zahara, Ginebras, Nacho Vegas, Depresion Sonora, Alizzz, Sinal Mail, Coach Party, Gazzi, Eris Drew, Mujeres, The Blessed Madonna, Phoebe Bridgers eta Helena Hauffen txanda ere ostegunean izango da.
Bihar, berriz, The Killersen eguna izango da askorentzat. Brandon Flowers buru duen taldea egona da aurretik ere Kobetamendin —2007an, 40.000 lagunen aurrean aritu ziren bertan—, eta pandemia aldian kaleratu dituzten bi diskoak aurkezten izango dira bueltan: Imploding The Mirage (2020) eta Pressure Machine (2021).
Agertoki nagusian ariko dira estatubatuarrak, eta alboko San Miguel gunean, berriz, Supergrass talde beteranoa; 1993an sortu zen taldea, Oxforden, The Beatles, Buzzcocks eta garai hartako beste talde britainiar batzuen eragin nabariarekin, eta, 2010ean ia hamarkada beteko etenaldia egin ostean, berriz itzuliak dira zuzenekoen zirkuitura.
Haien tekla eta gitarra melodia dantzagarriei erritmo kolonbiarrak emango die segida; Soy Yo eta To My Love hiten egile Bomba Estereok Deja (2021) diskoa aurkeztuko du: elektronika, cumbia eta reggae doinuak nahasian dakartza.
Gauerdia igarota, Stromae izango da beste izen handietako bat, eta musikari belgikarrak inguruan emango duen kontzertu bakarra izango da hori ere.
Kolonbiako musika fokupera itzuliko da larunbatean. «Reggaetonaren printzea» ere deitu izan dute J Balvin, eta aurtengo jaialdiaren apustu handietako bat izan da. Haren kantuek milioika entzunaldi lortu dituzte munduko hamaika herrialdetan, eta horiekin osatuko du Kobetamendiko saioa.
Azken egunean ariko dira aurtengo beste izen handi bi ere: Pet Shop Boys eta Nathy Peluso. Neil Tennant abeslariak eta Chris Lowe teklistak osatutako bikote britainiarrak popik elektronikoena ekarriko du, Heart, It's a Sin, West and Girls eta halako abestiak zuzeneko argitsu eta muntatze eszeniko ikusgarriekin lagunduz. Eta ez da gutxiago espero Pelusorengandik ere; hip-hopa, soula, rythm & bluesa, swinga, jazza, trapa eta beste fusionatzen ditu kantari argentinarrak, eta kolore biziz eta ezustekoz betetako zuzenekoak eskaini zale da.
Rigoberta Bandini, Four Tet, Billie Marten, Cariño, Lena Willikens, John Talabot, Nilufer Yanya, Peaches eta Romy ere larunbatean helduko dira. |
2022-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/215637/mariano-kamiori-ezarritako-espetxe-zigorra-hamar-hilabetera-jaitsi-dute.htm | Kultura | Mariano Kamiori ezarritako espetxe zigorra hamar hilabetera jaitsi dute | Lau urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri zion Gipuzkoako Lurralde Auzitegiak 2019an, Balentziaga museoan izandako irregulartasunen harira, eta helegitea aurkeztu zuen; epaileak partzialki onartu du helegite hori, eta zigorra murriztu dio. | Mariano Kamiori ezarritako espetxe zigorra hamar hilabetera jaitsi dute. Lau urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri zion Gipuzkoako Lurralde Auzitegiak 2019an, Balentziaga museoan izandako irregulartasunen harira, eta helegitea aurkeztu zuen; epaileak partzialki onartu du helegite hori, eta zigorra murriztu dio. | Ibilbide luzea izan du Getariako Balentziaga museoan (Gipuzkoa) izandako irregulartasunen auziak. Fiskaltzak 2007an abiatu zuen ikerketa, eta hamabi urte geroago, 2019an, lau urte eta erdiko espetxe zigorra ezarri zion Gipuzkoako Lurralde Auzitegiak Mariano Kamiori, Getariako alkate (EAJ), Balentziaga Fundazioko lehendakariorde eta Berroeta Aldamar elkarte publikoko kudeatzaile izandakoari. Epaileak erruduntzat jo zuen kudeaketa desleiala egiteaz eta merkataritza agiriak faltsutzeaz, eta bi urte eta erdiko eta bi urteko kartzela zigorrak ezarri zizkion horiengatik, hurrenez hurren —biak modu jarraituan egiteagatik—. Absolbitu egin zuen, ordea, diru publikoa bidegabe erabiltzeaz. Kartzela zigorra ez ezik, isun ekonomikoa ere ezarri zioten: Berroeta Aldamar elkarteari 426.093 euro eta Balentziaga Fundazioari beste 43.687 euro ordaintzera ere zigortu zuten orduan. Akusatuen artean ziren Rolando Paciel eta Julian Arguilagos arkitektoak ere; Paciel absolbitu egin zuten, eta Argilagos, berriz, ez zen epaiketara joan.
Epai hura «astakeria» gisa definitu zuen orduan Kamiok, eta helegitea jarriko ziola iragarri zuen. Bada, helegite hori da orain Gipuzkoako Lurralde Auzitegiak partzialki onartu duena. Ebatzi duenez, kudeaketa desleialaren delituagatik ezarritako bi urte eta erdiko zigorra hamar hilabetekoa izango da azkenean. Auzia bidegabe luzatu zela eta, aringarria aplikatu zioten, eta atzerapen hori are larriagotzat jo izana da zigorra murrizteko arrazoi nagusietako bat, ebazpenaren arabera. Merkataritza agiriak faltsutzearen delituari dagokionean, berriz, errugabe jo dute Kamio orain, eta, beraz, bertan behera utzi dute horri lotuta jaso zuen bi urteko espetxe zigorra.
Duela hiru urteko epaiak ezarri zion isun ekonomikoa ere murriztu egin du oraingo ebazpenak: Berroeta Aldamar elkarteari 221.659 euro ordaindu beharko dizkio kalte ordain gisa, eta Balentziaga fundazioari, beste 20.075 euro.
Espainiako Auzitegi Gorenean ezohiko helegite bat aurkezteko aukera lukete oraindik akusazioek, oso baldintza zehatzetan, baina halakorik ezean, ebazpen honekin amaituko litzateke auzibidea.
Auzibide luzea
1999an sortu zuten Balentziaga fundazioa, Cristobal Balentziaga jostunaren jaioterrian museo bat eraikitzeko helburuarekin; sei milioi euroko inbertsio aurreikuspena zuen —30 milioi izan ziren azkenean—. Kamiok urte hartan bertan kontratatu zuen Argilagos. 2005ean, Berroeta Aldamar elkartea sortu zuten, fundazioari emandako diru publikoa kontrolatzeko. Eusko Jaurlaritza, Gipuzkoako Foru Aldundia eta Getariako Udala sartu ziren elkartean, eta Kamio izendatu zuten kudeatzaile. Berroeta Aldamarrek bere gain hartu zituen fundazioak ordura arte hitzartutako kontratu eta esleipenak, baita obren kudeaketa ere. Aralar alderdiko Getariako zinegotziek irregulartasunak salatu zituzten 2003rako, baina auzia ez zen 2007ra arte lehertu. Orduan hasitako auzibidearen ondorio izan zen 2019ko apirilean egindako epaiketa, eta, ondoren, ekainean, plazaratutako epaia.
Fiskaltzak eta akusazio partikularrak zortzi urteko espetxe-zigor eskaera eta 2.234.448 euroko kalte ordaina galdegin zituzten orduan Kamiorentzat. Argilagosen kontra —museoaren proiektua diseinatu zuen arkitektoa— lau urteko kartzela zigorra eta 2.077.189 euroko kalte ordaina eskatu zituzten, kudeaketa desleiala eta arlo profesionalean bidegabe sartzea leporatuta. Argilagos 2005ean Miamira (AEB) bizitzera joan zenean, Paciel kontratatu zuten proiektua gauzatzeko; hari ere arlo profesionalean bidegabe sartzea leporatu zioten akusazioek, eta 3.600 euroko isuna ordaintzeko eskatu; epaileak, ordea, absolbitu egin zuen. |
2022-7-7 | https://www.berria.eus/albisteak/215638/frantziako-gobernuak-pentsioak-eta-gizarte-sariak-handituz-egin-dio-aurre-inflazioari.htm | Ekonomia | Frantziako Gobernuak pentsioak eta gizarte sariak handituz egin dio aurre inflazioari | Erregaiaren prezioaren deskontua txikitu egingo da urritik aurrera, baina autoa lanera joateko erabiltzen dutenek beste sari bat eskatu ahal izango dute. | Frantziako Gobernuak pentsioak eta gizarte sariak handituz egin dio aurre inflazioari. Erregaiaren prezioaren deskontua txikitu egingo da urritik aurrera, baina autoa lanera joateko erabiltzen dutenek beste sari bat eskatu ahal izango dute. | Frantziako Asanblean eta Senatuan bere aurkezpena egin eta biharamunean, lehen lege proiektua aurkeztu du Elisabeth Borneren gobernuak. Inflazio handiak erosteko ahalmenean eragindako higatzeari aurre egiteko neurri sorta bat da, baina baita energia segurtasuna bermatzeko testu bat ere, haren bitartez gobernuak eskubidea izango duelako gasa erretzen duten zentralak bere kontrolpean hartzeko, eta Saint Avoldeko ikatz zentrala berriro irekiko duelako.
20.000 milioi euroren kostua duela azaldu du Bruno Le Maire Finantza ministroak, eta ziurtatu du Europako Batasunean «erosahalmenari eusteko neurririk handienak» hartu dituela, nahiz eta Frantziak izan inflaziorik txikiena. Ezkerreko oposizioak eskatutakoaren aurka, ez ditu zergak ukitu nahi, eta ogasuna izaten ari den sarrera handiekin finantzatu nahi ditu neurriak.
Legegaia Frantziako Parlamentuak aztertuko du, eta litekeena da aldaketa handiak jasatea, gobernua sostengatzen duten alderdiek ez dutelako gehiengo osorik, eta ezkerreko eta eskuineko oposizioko taldeekin negoziatu beharko dituzte.
Honako hauek dira neurrietako batzuk:
-Argindarra eta gasa
2022an gehienez %4 handituko dira argindarraren tarifak, eta etxebizitzetako gasaren tarifek izoztuta jarraituko dute 2022 amaitu arte bederen.
-Erregaia
Apirilaz geroztik, Frantziako Gobernuak hemezortzi euroren deskontua egiten du erregai litroko. Kopuru hori emango du irailaren amaiera arte, baina progresiboki jaitsiko du gobernuak: hamabi zentimo izango dira urrian, sei azaroan, eta zero abenduan. Baina urriaren 1etik aurrera beste laguntza bat emango die lanera autoz joaten direnei. Ehun eta berrehun eurorainokoa izango da, errentaren arabera, eta 50 euro gehiago jasoko dituzte lanpostutik 30 kilometro baino urrunago bizi direnek. Ogasunaren orrian izena eman beharko dute laguntza nahi dutenek.
Badago erregaiari lotutako beste laguntza bat: enplegatzaile batzuek beren soldatapekoei garraio gastuetarako ematen dieten sariak ez du zergarik ordaintzen lehen 200 eurotan; aurrerantzean eta 2023 amaiera arte, 400 euroren sariak ez du zergarik pagatuko.
-Pentsioak eta sariak
Urtarrilaren 1ean %1 emendatu ziren oinarrizko pentsioak eta ezintasun pentsioak, eta uztailaren 1ean beste %4 handituko dira. Maila horretan igoko dira familiek jasotzen dituzten diru laguntzak eta gizarte laguntzak (RSA, AAH, , eta Aspa).
-Langile publikoen sariak
Administrazioetako 5,7 milioi langile publikoen sariak ere berriro handituko ditu Frantziako Gobernuak. Haien soldata kalkulatzeko baliatzen den indizea %3,5 emendatu da uztailaren 1ean.
Elikagaiak erosteko txekea
Diru sarrera apalak dituzten herritarrek elikagaiak erosteko ehun euroren txeke bat emango die Parisko gobernuak. Seme-alaba-bakoitzeko beste 50 euro eskuratuko dituzte. Bederatzi milioi familiatara iritsiko da laguntza. Legegaia udan onartuz gero, irailean jasoko dute.
Macron saria
Langileen erosteko ahalmena handitze aldera, 2019az geroztik enpresek mila eurorainoko sari berezi bat eman diezaiekete beren langileei (Macron saria), eta ez dute horiengatik ez zergarik ez gizarte kontribuziorik egin. Aurrerantzean, 3.000 eurorainokoa izango da kargarik gabeko saria. 2021ean, batez beste 506 euro izan zen Macron sarian parte hartu duten enpresek emandako saria.
Autonomoak
Langile independente edo autonomoek ordaintzen dituzten gizarte kotizazioak apaldu egingo dira. Alokairuak
Alokairuen emendatzea %3,5era mugatu nahi du Bornek, eta horrela utzi nahi du gutxienez urtebetez. Maila horretan handituko dira alojamendurako sariak ere.
Ikusentzunezkoen saria
Ipar Euskal Herriko eta Frantziako herritarrek urtean 138 euroko saria ordaindu behar dute gaur egun telebista eta irrati publikoak finantzatzeko. Sari hori ezabatu egingo dute udazkenean. |
2022-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/215670/azkarra-eta-polita-izan-da-bigarren-entzierroa.htm | Bizigiro | Azkarra eta polita izan da bigarren entzierroa | Hiru minutu eta hamar segundo iraun ditu Fuente Ymbro ganadutegiko zezenen entzierroak. Sei pertsona eraman dituzte ospitalera, kolpeak hartuta. | Azkarra eta polita izan da bigarren entzierroa. Hiru minutu eta hamar segundo iraun ditu Fuente Ymbro ganadutegiko zezenen entzierroak. Sei pertsona eraman dituzte ospitalera, kolpeak hartuta. | Azkarra izan da gaur Fuente Ymbro ganadutegiko zezenen entzierroa, sanferminetako bigarrena. Atzean geratu den zezen batek luzatu du zezen plazan, baina kosta egin zaiolako ukuiluetan sartzea; azkenean, hasi eta 3:10era bota dute entzierro amaierako etxafuegoa. Ostirala izaki, atzo baino jende gehiago nabaritu da Alde Zaharreko kaleetan, eta asko erori dira. Azkar, oso azkar atera baita zezen saldoa Santo Domingoko ukuiluetatik. Gero, ordea, sakabanatu egin dira zezenak, eta Estafetan korrikaldi politak egiteko aukerak izan dituzte. Beltzak izan dira, gainera, gaurko sei buruak, eta, idiengandik erabat bereizita, irudi oso politak ikusi dira.
Santo Domingo aldapa animaliak bat egin da egin dute gora. Atzo baino aurrerago kokatu dira zezenak, eta ozta-ozta eutsi ahal izan diote lekuari korrikalariek zezenen aurrean; modu bortitzean erori dira asko. Zezen batek ezkerrera begiratu du, baina keinua besterik ez da izan. Udaletxe plazara idien aurrean iritsi dira bost zezen. Batasun hori, baina, Mercadares eta Estafeta arteko bihurgunean hautsi da. Gaur ere irrist egin dute animaliek, eta azken zezena biratu egin da, gainera, erorikoan. Zorionez, altxatu eta, buelta erdia emanda, aurrerantz jarraitu du. Korrikaldia berriro hasi duenean arrisku handiko egoerak izan dira, zenbait korrikalari lurrean baitzeuden, baina zezenak ez die jaramonik egin.
Estafeta kalea bakarrik zeharkatu du zezen horrek. Aurretik, zezen saldoa zatitu egin da. Bi zezen joan dira aurretik, beste bi atzetik, eta bosgarrena, atzerago. Korrikalariek zezenen artean sartu ahal izan dute, adarren aurrean korrika eginez. Gaur ere eskuinerantz egin dute zezenek, eta zezen plazarako jaitsieran horietako bik itxituraren kontra pilatuta zeuden korrikalarien kontra egin dute talka. Ez dute inor adarkatzeko imintziorik egin, ordea, eta, traba gaindituta, zezen plazara sartu dira.
Zezen plazako biribilgunean batera sartu dira lehen bost zezenak. Ondoren sartu da seigarrena. Entzierro azkarra izan da, baina seigarren zezen horri kosta egin zaio ukuiluetara sartzea. Zezen plazan zegoen batek, gainera, atzetik ukitu du. Azkenean, baina, lortu dute ukuiluetara eramatea azken zezen hori ere. Hiru minutu eta hamar segundo iraun ditu entzierroak. |
2022-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/215671/shinzo-abe-hil-dute-tiroz.htm | Mundua | Shinzo Abe hil dute, tiroz | Kalean mitin bat ematen ari zela hil dute Japoniako lehen ministro ohi kontserbadorea, bi tiro eman ostean. Nazioartetik berehala heldu dira lehen gaitzespenak atentatuaren aurka. Tiroen ustezko egilea atxilotu egin dute. Ez zegoen «pozik» Aberekin. | Shinzo Abe hil dute, tiroz. Kalean mitin bat ematen ari zela hil dute Japoniako lehen ministro ohi kontserbadorea, bi tiro eman ostean. Nazioartetik berehala heldu dira lehen gaitzespenak atentatuaren aurka. Tiroen ustezko egilea atxilotu egin dute. Ez zegoen «pozik» Aberekin. | Shinzo Abe Japoniako lehen ministro izandakoa hil dute gaur. Goi ganberarako etzi egitekoak diren hauteskundeetarako kanpainako ekitaldi batean hitz egiten ari zen, Nara hirian, kalean, tiro egin diotenean. Konorterik gabe eta bihotz biriketako geldialdian eraman dute ospitalera helikopteroz, eta ordu batzuk geroago hil da. 67 urte zituen 2012 eta 2020 artean gobernuburu izandakoak. Sare sozialetan zabaldutako bideoetan ikusi bezala, ustezko erasotzailea tiro egin eta berehala atxilotu dute. Zenbait hedabidek kaleratutako informazioaren arabera, Aberi eraso egin dionak 41 urte ditu, eta Japoniako armadako soldadu ohi bat da. Etxean egindako arma batekin egin dio tiro lehen ministro ohiari.
Erasoa gertatu eta gutxira, agerraldi publiko bat egin du Fumio Kishida Japoniako lehen ministroak, Abe bezala LPD Alderdi Liberal Demokratikokoak. Zendutakoaren laguna zen, eta azalpenak ematekoan ozta-ozta eutsi die malkoei. «Orain galdera da klima soziala aldatu ote den», nabarmendu du, baina erantsi tentuz hartu behar dela gertatutakoa. «Hauteskunde batzuen erdian gertatu da. Demokraziaren zutabea dira, eta hori ezin da onartu». Ziurtatu du, erasoa gorabehera, etzi bozak egingo dituztela.
Abe, hain zuzen, hauteskunde horietarako kanpainako ekitaldi batean parte hartzen ari zen Naran, Japoniako hiriburu zaharrean, Tokiotik bostehun bat kilometrora. Osasun arrazoiengatik, kargua utzi zuen 2020ko irailean, eta jada ez zuen kargurik bere alderdian. Dena dela, ordezkarien ganberako diputatua zen, eta, Japoniako hedabideek diotenez, jarraitzen zuen PLD indar kontserbadoreko lider nagusia izaten.
Mintzatzen hasi eta gutxira, Japonian 11:30 inguru zirenean —04:30 Euskal Herrian— egin dio tiro, atzealdetik. Abe lurrera erori da, bularrean odola zuela. Japoniako komunikabideek Polizia iturriak aipatuz kaleratu dutenez, atxilotutakoa ez zegoen «pozik» agintari ohiarekin, eta horregatik jo zuen hura hiltzera. Poliziaren esanetan, atxilotuak galdeketan aitortu zien «elkarte jakin bati» herra ziola.
Abek ekitaldia baino ordu batzuk lehenago erabaki zuen Naran hitz egingo zuela; beraz, ez dago argi hilketaren susmagarriak nola jakin zuen eta nola prestatu zuen erasoa. Hori bai, kriminalitate tasa oso apala du Japoniak, suzko armekin egindako erasoak bakanak dira, eta, horrenbestez, hauteskundeetako mitinak kalean egin ohi dituzte, segurtasun neurri gutxirekin. Kasu honetan, tren geltoki baten aurrean zen ekitaldia. Poliziak prentsa agerraldi bat egin du, eta kazetari batek ekitaldiaren segurtasunaz galdetu dio bozeramaile bati, ea zergatik zegoen tokia Aberen atzean oinez ibiltzeko edo haren atzean gelditzeko. Bozeramaileak erantzun dio erantzukizunez espekulatzen hasi aurretik gertatutakoa ikertuko dutela.
Agintean egindako zortzi urteetan arlo ekonomikoan egindako erreformengatik, eta atzerri politikan AEBekin eta EB Europako Batasunarekin harremanak hobetzeagatik nabarmendu zen Abe. Defentsarako jarritako gastua handitu zuen, eta Bigarren Mundu Gerra bukatu eta gero 1946an onartutako konstituzioa, kutsu bakezalekoa, aldatu zuen 2014an, Japoniako tropek beren mugetatik kanpo borrokatzeko bidea emateko.
Gaitzespen mezuak
Nazioartean berehala zabaldu dira atentatuaren aurkako ahotsak, Abe oraindik bizirik zela. G20ko herrialdeek Balin dute bilera egunotan, eta handik helarazi dute erasoaren aurkako euren gaitzespena. NATOko idazkari nagusi Jens Stoltenberg ere esan du «erabat hunkitu» duela Aberen aurkako tiroketak: «Gure kide hurbila da Japonia, eta haren eta Fumio Kishida lehen ministroaren ondoan gaude».
Europako Batasuneko buruak ere mintzatu dira atentatuaz. Europar Kontseiluko presidente Charles Michelek adierazi du «hunkituta eta triste» utzi duela Aberen aurkako «eraso koldarrak», eta nabarmendu du Japoniako lehen ministro ohia «benetako laguna, eta ordena multilateralaren eta balio demokratikoen defendatzaile sutsua» dela.
Zhao Lijian Txinako Atzerri Ministerioaren bozeramaileak ere adierazi du «zirrara» eragin diola gertaerak. Aberen agintaldian areagotu egin zen Japoniaren eta Txinaren arteko tentsioa, Diaoyu uharteen inguruko liskarrengatik, besteak beste. |
2022-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/215672/17-urteko-mutil-bat-hil-da-sarriko-putzu-batean-itota.htm | Gizartea | 17 urteko mutil bat hil da Sarriko putzu batean, itota | Hildakoa Urduñako adingabeen zentrokoa zen. | 17 urteko mutil bat hil da Sarriko putzu batean, itota. Hildakoa Urduñako adingabeen zentrokoa zen. | Ertzaintzak jakinarazi duenez, 17 urteko mutil bat hil zen atzo arratsaldean, Sarriko (Araba) putzu batean bainatzen ari zela. Ertzaintzaren esanetan, «itxura guztien arabera», itota hil zen. Gazteak putzura salto egin zuen, igeri egiteko, eta suhiltzaileek ia pultsurik gabe atera zuten handik.
Urduñako (Bizkaia) adingabeen zentroan bizi zen mutila. Bertako udalak haren heriotza deitoratu du, eta doluminak helarazi dizkie gaztearen senideei zein zentroko langileei eta adingabeei. |
2022-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/215673/auzitegi-nazionalak-deklaratzera-deitu-ditu-arizkuren-albisu-eta-iparragirre-blancoren-hilketagatik.htm | Politika | Auzitegi Nazionalak deklaratzera deitu ditu Arizkuren, Albisu eta Iparragirre, Blancoren hilketagatik | Iñaki Graciaren kasuan, delituak preskribatuta daudela ebatzi du. | Auzitegi Nazionalak deklaratzera deitu ditu Arizkuren, Albisu eta Iparragirre, Blancoren hilketagatik. Iñaki Graciaren kasuan, delituak preskribatuta daudela ebatzi du. | Miguel Angel Blancoren hilketaren 25. urteurrenaren bueltan egiten ari diren ekitaldi eta adierazpenen erdian, Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaile Manuel Garcia Castellonek ikertu gisa deklaratzera deitu ditu Josetxo Arizkuren, Mikel Albisu eta Marixol Iparragirre, Ermuko PPko zinegotziaren bahiketarekin eta hilketarekin loturaren bat izan dezaketelakoan. Epaileak «gertaeren arduraduntzat» jo du Iñaki Gracia ere, baina azaldu du haren kasuan delituak preskribatuta daudela.
Dignidad y Justicia elkarteak bederatzi euskal herritarren aurkako salaketa jarri zuen, haiei egotzita Blancoren hilketaren «egile intelektual» izatea, hura gertatu zenean ETAren buruzagitzaren parte zirelakoan. Garcia Castellon instrukzio epaileak tramitera onartu zuen salaketa, eta Guardia Zibilari eskatu zion aferaren inguruko txosten bat egiteko.
Txostenaren arabera, ikertuek «omisioz» parte hartu zuten ekintza hartan, erakundeko «organo exekutiboko» kide bezala hura geratzeko «benetako gaitasuna» izan arren, halakorik agindu ez zutelako. Epaileak urrunago ere jo du, eta adierazi ikertuek osatzen zuten batzorde exekutiboak «desegonkortze estrategia bat» jarri zuela martxan 1990eko hamarkadan; tartean, PPko eta PSOEko hautetsien ETAren jomugan jartzeko erabakia hartuta.
Epaileak uste du litekeena dela Blancoren bahiketa «planifikatutako» ekintza bat izatea, «agindu zehatz» batzuen ondorio. Modu berean, uste du ETAren zuzendaritzak hilketa eragozteko «gaitasuna» zuela, baina ez zutela ekintzarik egin «eurek emandako aginduak jarraituz Donostia komandoko kideek egindako bahiketa eta biktimaren heriotza gerarazteko».
Garcia Castellon izan zen duela 25 urte Blancoren hilketa ikertu zuen instrukzio epailea. Irantzu Gallastegi eta Xabier Garcia Gaztelu epaitu eta zigortu zituzten hilketagatik, egile material izatea egotzita. Gero, Arizkurenen aurkako auzi bat ere ireki zuten, hilketaren eragile izatea leporatuta. 2016an hark ustez ETAren Bizkaia komandoko kideei bidalitako bi gutun ditu oinarri akusazio hark.
Iparragirre, Albisu eta Arizkurenen aurkako prozesua Dignidad y Justicia elkarteak ETAren zuzendaritzako kide ohitzat jo dituen euskal herritarren aurkako salaketetako baten ondorio da. Gregorio Ordoñez legebiltzarkidearen eta Francisco Querol epailearen hilketetan, eta Barajas aireportuko atentatuan erakundeko buruzagitzak izandako rola ere ikertzen ari da auzitegia. |
2022-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/215674/mercedesek-uko-egin-dio-seigarren-txandari-eta-astearterako-deitu-du-bilerara.htm | Ekonomia | Mercedesek uko egin dio seigarren txandari, eta astearterako deitu du bilerara | Sindikatuek zuzendaritzari erantzun diote keinurik egin ezean protestekin jarraituko dutela. Ekoizpena eten du grebak gaur ere. | Mercedesek uko egin dio seigarren txandari, eta astearterako deitu du bilerara. Sindikatuek zuzendaritzari erantzun diote keinurik egin ezean protestekin jarraituko dutela. Ekoizpena eten du grebak gaur ere. | Keinu eske ziren sindikatuak Gasteizko Mercedesen, zuzendaritzak lan hitzarmenaren negoziazioak eten eta biharamunean. Eta seigarren egunez grebak ekoizpena geratu duen egunean iritsi da keinu hori: EFE albiste agentziak aurreratu duenez, zuzendaritza prest dago gaueko seigarren txandari uko egiteko. UGT, CCOO, Ekintza eta PIM sindikatuek egin zioten eskari hori, negoziazioak aurrera egitea bermatuko lukeen aukera delakoan, eta zuzendaritzak onartu egin du. Astearterako deitu du langile batzordea bilerara.
Gehiengo sindikalak uste du hori dela ekoizpena berriz martxan jartzeko «modu bakarra». Eta konpromisoa azaldu zuten langileei berriz lanera itzul zitezen eskatzeko. Izan ere, asteon enpresak adierazi du lantegia berriz martxan jartzeko «agindua» jaso zuela Alemaniatik.
Langile batzordeko presidenteak, Igor Gebarak (ELA), BERRIAri adierazi dio, ordea, ez dutela zuzendaritzaren proposamen aldaketaren ingurukorik jaso: «Guri ez digute ezer esan, ez zaigu ezer iritsi. Jaso dugun bakarra astearteko bilerarako deialdia izan da». Gebara pozik azaldu da erabakiarekin, baina ohartarazi du «letra txikia» irakurri beharko dutela balorazio bat egin eta hurrengo pausoak erabaki aurretik. Eta zera esan die gainerako sindikatuei: «Lorpena, izatekotan, langileena da, eta ez azken unean dominak jarri nahi dituzten sindikatuena».
Ekoizpena etenda ELA, LAB eta ESK sindikatuen eskarietako bat da gaueko seigarren txanda ez ezartzea,soldatak KPIaren arabera igotzearekin batera. Aldarri horiek hartuta egin dute greba gaur ere. Langile gehienek egin dute bat protestarekin: %95 inguruk egin du greba, deitzaileen arabera, eta ekoizpena eten dute seigarrenez protestak hasi zituztenetik.
Manifestazioa egin dute goizean Gasteizen. Lehendakaritzatik abiatu eta Eusko Legebiltzarrerainoko bidea egin dute. Jendetza batu da protestara, nahiz eta langile batzordeko gainerako sindikatuek greba ez babestea erabaki zuten. «Ez dugu ulertzen langile batzordeko gainerakoek zergatik ez duten hau ikusten. Uste dugu langile hauek enpresak dioena baino gehiago merezi duela, eta guk horren alde borroka egingo dugu, babesa dugun bitartean», esan du Gebarak.
Izan ere, atzoko bileraren ondotik, protestara batzeko deia egin zieten sindikatu abertzaleek gainerakoei. Gaur goizean langile batzordea biltzea ere eskatu zioten UGTri, CCOOri, Ekintzari eta PIMi, baina ez dute nahi izan. «Greba eguna izanda ez zuten egoki ikusten biltzea, eta agenda arazoak dituztela ere esan digute. Ulertezina da horrelako erantzuna ematea, gu greban egonda ere biltzeko prest gaudelako», gaitzetsi du Mikel Diaz de Alda LABeko ordezkariak.
Langileek argi adierazi diote enpresari ere elkarrizketarik gabe ez dela akordiorik egongo, eta mahaiaren bueltan esertzeko eskatu diote. «Dei diezagutela», eskatu du Gebarak. Eta gogorarazi die hitz egiteko prest daudela, nola asteburuan, hala datorren astean. «Guk deitu diegu, baina ez digute hartu. Deitzen badigute, guk erantzungo diegu, eta arazorik gabe elkartuko gara hitz egiteko».
Diaz de Aldak gogorarazi du lan hitzarmena negoziatzen hasi zirenetik enpresak lau aldiz eten dituela elkarrizketak. Eta kritiko azaldu da sindikatuei gauza bat esaten dielako bileran, eta oso bestelako mezua zabaltzen duelako hedabideetan. «Harrigarria da esatea ez dutela negoziazioa eten, atzo bileran bi aldiz esan zutenean grebak dirauen bitartean ez dutela negoziatuko». |
2022-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/215675/hitz-berriak-euskaltzaindiak-hiztegira-ekarriak.htm | Gizartea | Hitz berriak, Euskaltzaindiak hiztegira ekarriak | Euskaltzaindiaren Hiztegia eguneratu dute, eta azken sei hilabeteotan bildutako 431 forma berri jaso dituzte. Adarrak jarri, ardi beltz, buruloka, gezurzale eta kafe huts daude berrikuntzen artean. | Hitz berriak, Euskaltzaindiak hiztegira ekarriak. Euskaltzaindiaren Hiztegia eguneratu dute, eta azken sei hilabeteotan bildutako 431 forma berri jaso dituzte. Adarrak jarri, ardi beltz, buruloka, gezurzale eta kafe huts daude berrikuntzen artean. | Urtean bitan berritu ohi dute Euskaltzaindiaren Hiztegia, eta gaur jakinarazi dituzte azken sei hilabeteotan jasotako aldaketak. Denera, 431 forma berri gehitu dituzte, bai sarrera nagusietan, bai horien azpisarreretan. Bifido, bizarrontzi, deliberatu, espresu, gezurzale, mastektomia, superni eta superego, eta zurmailu daude sarrera berrien artean. Azpisarreren multzokoak dira berrikuntza gehienak: adarrak jarri, ardi beltz, bihotza arraildu, botere faktiko, buruloka, buru(a) gogorra izan, elkartasun(-)kutxa, Familia Santu, kafe huts, lerroartean, merke-zurrean ibili, plater zapal, plazebo(-)efektu...
Dokumentu honetan ikus daitezke berrikuntza guztiak.
Sarrera berriak egiteaz gain, zuzendu edo osatu ere egin dituzte beste asko. Forma berrien artean, hitz teknikoak dira asko; azido izenak, esaterako: artseniko, askorbiko, azetiko, azetilsaliziliko, bentzoiko, boriko, desoxirribonukleiko... Hitz berri arruntagoak ere sartu dituzte, definizioekin batera.
Horra definizio batzuk:
Ardi beltz: Talde batean desberdina delako nabarmentzen den pertsona, taldea lotsarazten duen pertsona.
Buruloka edo buru-loka: buruarina.
Superni: Freuden psikoanalisian, psikearen zatia, egoaren kontzientzia kritiko bezala aritzen den, haurtzaroan gurasoekin eta hezitzaileekin izandako harremanetan garatzen dena.
Pituita: Sudurreko barrunbeetako muki-mintza, usaimena datzana.
Zurmailu: Zurezko mailu handia, edo mazoa.
Esapideak
Azpisarrera berrietan badira esapide berezi batzuk ere. Badira galtzak bete lan eduki bezalakoak, baina baita ezezagunagoak ere:
Ahuntzak adarrak dituen aldera joatea, alderantziz edo kontrako aldera dabilenari esateko.
Arima hortzetan edukitzea edo hilzorian egotea.
Arrantzura larrera joatea edo ezinezko gauzetan saiatzea.
Beste oilar batek kukurruku jo, gauzak bestela egin edo gertatu izan balira, egoera desberdina, hobea izango litzatekeela adierazteko. |
2022-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/215676/biziago-itzuli-da.htm | Kultura | Biziago itzuli da | Milaka musikazale batu dira Kobetamendin BBK Live jaialdiaz gozatzeko. LCD Soundsystem, Moderat eta Caribouren doinu elektronikoek dantzan jarri dituzte guztiak. | Biziago itzuli da. Milaka musikazale batu dira Kobetamendin BBK Live jaialdiaz gozatzeko. LCD Soundsystem, Moderat eta Caribouren doinu elektronikoek dantzan jarri dituzte guztiak. | Inoiz baino biziago itzuliko zela iragarri zuen Bilboko BBK Live jaialdiak, eta hala izan da. Bi urteko etenaldiaren ostean, Kobetamendi ostera musikazalez bete da. Pandemiaren larriena atzean utzita, musika jaialdi gosez zegoen jendea; dozenaka lagun zebilen autobuserako ilaretan uda honetako jaialdietan batuz joan diren eskumuturrekoak erakusten. Askorentzat urteroko ekitaldi nagusia zen Kobetamendikoa, eta, bi urtean elkar ikusi gabe egon ondoren, besarkada eta agurrez beteriko kontzertuak izan ziren arratsaldekoak. Zaharak eta Ginebras taldeek, adibidez, ez zuten egoerarik errazena eduki zaleen arreta erakartzeko, beraz. Placeboren kasuan, bolumena pixka bat igo izanak lagundu zuen, baina zaleei mugikorretara barik kontzertura adi egotea eskatu arren, deialdiak ez zuen arrakasta handiegirik eduki. Brian Molko buru duen taldea Never Let Me Go diskoaren aurkezpen biran murgildurik dago, eta kontzertuaren zati handi bat disko horretako abestiei eskaini arren, klasikoentzako tartea ere egon zen, noski. Too Many Friends hunkigarriak edo The Bitter End-ek alde izan zuten gaua iristearekin batera martxan jarri zuten argi joko ikusgarria. Batu zen jendetza ikusita, San Miguel agertokia txiki geratu zitzaien britainiarrei.
New Yorkeko LCD Soundsystem talde beteranoak hogei urte bete ditu aurten, eta bira horretan kokatu behar da Bilboko kontzertua; Europa osoan emango duen kontzertu bakarra izango zela iragarri zuten, eta ikusmina begi bistakoa zen. James Murphyk eta bereek dantza pista erraldoi bihurtu zuten Kobetamendiko agertoki nagusia. Karisma itzela du Murphyk, eta gustura aritu zen oholtzatik kantatzen eta zaleak animatzen. Musikariak ere, bikain. Erritmo sinple baina sotilekin hasitako abestiak ederki gorpuzten zituzten sintetizatzaile eta gitarra doinuekin. Gazte zein adineko, Daft Punk Is Playing at My House eta Tonite bezalako abestiekin dantzan jarri zituen guztiak. Taldeak post punkaren eragin nabarmena du; hortik, Joy Division britairiarrei eginiko keinua ere No Love Lost bertsioarekin. New York, I Love You But You're Bringing Me Down lasaiagoarekin arnasa hartu ostean, Dance Yrself Clean eta All My Friends klasikoekin goia jota amaitu dute emanaldia.
Zaleak dantza gogoz zirela iritsi zen Caribouren eta Moderaten txanda. Lehenaren proposamenaren oinarrian musika elektronikoa eta pop doinuak daude. Moderat berlindarrenak ere elektronika du oinarrian. Aurretik ere jaialdian aritutakoak dira biak; festa gosez zirenek, baina, gogotsu hartu zituzten bien emanaldiak.
Hamabost aldi bete ditu BBK Live jaialdiak, eta urteotan publikoaren gustuetara moldatzen saiatu dela erakutsi du. Horrela, hasieran rock, indie edota pop doinuak nagusi baziren ere, azken aldietan trapa, elektronika edota reggaetona lehen lerrora ekarri dituzte. Doinu intimistagoek ere eduki zuten bere espazioa.
Eskaintza intimista ere bai
Phoebe Bridgersen kontzertuak zeresana eman zuen sare sozialetan jaialdia hasi orduko; izan ere, LCD Soundsystemen ordutegian berean eta agertoki txikietako batean jotzekoak ziren; zaleen eskaerari erantzunda, baina, antolatzaileek arratsaldera eta agertoki handiago batera pasatu zuten kontzertua. Taula gainean dir-dir eginez erantzun zuen artista kaliforniarrak —eta taldekideek—. Punisher diskoan oinarritutako ikuskizuna eman zuen, dotorea eta zaindua. Bridgersek harrera ona eskertu zuen –lehenbiziko biderra zuen Euskal Herrian—, eta AEBetan bizi duten egoera salatzeko —besteak beste, aborturako eskubidea debekatzea aipatu zuen— baliatu zuen abesti arteko atsedenaldietako bat. «Nire jaioterrian izorratuta gaude orain. Oinarrizko eskubideak direnak ukatzen ari dira, eta ondorio larriak edukiko ditu horrek. Inoiz baino gehiago, gobernuz kanpoko erakundeak laguntzeko garaia da». Gazte asko zegoen publikoaren artean, eta deigarria zen nola konektatu zuten musikariek eta zaletuek; abesti lasaiagoetan koroak eginez eta mugituagoetan dantzatuz, elkartzea erabatekoa izan zen. I Know the End abestiarekin itxi zuten emanaldia, post rock doinu indartsuetara hurbilduz.
Aurretik, Ed Maverick mexikarrak kontzertu duina eman zuen Txiki agertokian. Zaharak jo zuen ordutegi berean jo zuen, eta horrek zalegoan ere eragin zuen; andaluziarraren proposamenak doinu elektronikoak ditu oinarrian, eta zerbait lasaiagoaren bila joandakoak ziren Maverickenean batutako asko. Snail Mail taldeak, ostera, zale gazteagoak batu zituen karpan; Placeborekin batera jo zuten, eta doinu dantzagarriagoen bila joandakoek hartu zuten karpa. Hasieratik dantzarako gogoz zebiltzanek, baina, Basoa gunean topatu zuten horretarako aukera bikaina. Urteekin indartu egin da horko eskaintza, eta jendetza batu ohi da disko jartzaileen sesioetara. Gazzi italiarrarekin hasi ziren saioak, eta, hamar ordu pasatu eta gero, Helena Hauffek itxi zuen gunea; alemaniarra da Hauff, eta azken urteetan zeresan handia lortu du clubbing-aren munduan.
Gaur, barikua, The Killers, Stromae eta Bomba Estereo izango dira talde nagusiak. Euskal Herriko Nogen eta Chill Mafiak ere kontzertua emango dute. Asteburua hastearekin batera, Kobetamendira are jende gehiago hurbiltzea aurreikusten dute antolatzaileek. |
2022-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/215677/hirugarren-gradura-aldatu-dute-xabier-atristain-euskal-presoa.htm | Politika | Hirugarren gradura aldatu dute Xabier Atristain euskal presoa | Gaur goizean atera da Martuteneko espetxetik. | Hirugarren gradura aldatu dute Xabier Atristain euskal presoa. Gaur goizean atera da Martuteneko espetxetik. | Xabier Atristain euskal presoari hirugarren gradua ematearen alde egin du Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailak, eta gaur goizean irten da Martuteneko espetxetik (Gipuzkoa). Datozen egunetan zehaztuko dute hirugarren gradua nola gauzatu den. Espetxetik atera izanak, baina, ez du zerikusirik Giza Eskubideen Europako Auzitegiak haren alde emandako ebazpenarekin, hirugarren gradua jasotzeko baldintzak bete izanarekin baizik.
Atristain ekainaren 2an atxilotu eta espetxeratu zuten azkenekoz, Espainiako Auzitegi Gorenaren erabakiz. Aurrez, Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren ebazpen baten eraginez askatu zuten, otsailaren 18an. Izan ere, Estrasburgoko auzitegiak urtarrilean ebatzi zuen «epaiketa justua eta ekitatezkoa» izateko eskubidea urratu zitzaiola Atristaini, inkomunikazio garaian konfiantzazko abokatu bat izateko eskubidea galarazi zitzaiolako. Ebazpenaren arabera, erabaki hark «prozesuari modu orokorrean» eragin zion. Halako kasu bategatik Espainiako Estatua zigortu duten lehen aldia izan zen, eta EH Bilduk adierazi zuen beste dozenaka presoren kasuetan ere aplikagarria litzatekeela.
Apirilean, ordea, Espainiako Estatuaren Abokatutzak helegitea jarri zion ebazpenari, Giza Eskubideen Europako Auzitegiko Sala Handiak aztertu zezan, baina auzitegiak ez zuen tramitera onartu.
Halere, Espainiako justiziak entzungor egin du Estrasburgoren erabakien aurrean, eta Auzitegi Goreneko fiskaltzak Atristaini jarritako hamazazpi urteko espetxe zigorra aztertzearen aurka egin zuen maiatzean, defentsaren eskaerei kontra eginda. Gorenak ere fiskaltzarekin bat egin zuen, eta ebazpen haren ostean atxilotu zuen Ertzaintzak Atristain, Martutenen espetxeratzeko.
Atristainen defentsak haren askatasuna eskatu du, eta Espainiako Estatuari exijitu dio Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren ebazpena betetzeko: «Hitzarmenaren 46. artikuluaren arabera, alde kontratugile guztiek Estrasburgoko auzitegiaren behin betiko sententziak betetzeko konpromisoa hartzen dute, eta estatuek sententzia horien arabera moldatu behar dute beren jarrera». Izan ere, defentsaren ustez, Espainiako Auzitegi Gorenak uko egin dio ebazpenari men egiteari.
Eskaera horrekin bat egin dute hainbat eragilek. Besteak beste, Donostiako Udalak adierazpen instituzional bat onartu zuen, Gorenaren jarreraren inguruan «harridura» eta «kezka» adierazteko, eta gogoratzeko Estrasburgoko auzitegiaren ebazpena «irmoa eta derrigorrez bete beharrekoa» dela. |
2022-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/215678/eusko-jaurlaritzak-esan-du-osasun-arloko-ikertzaile-gehiago-izatea-duela-helburu.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak esan du osasun arloko ikertzaile gehiago izatea duela helburu | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak Osasun Arloko Ikerketa eta Berrikuntzarako 2022-2025erako Estrategia aurkeztu du. Finantzaketa handiagoa izatea ere jarri dute xedetzat. | Eusko Jaurlaritzak esan du osasun arloko ikertzaile gehiago izatea duela helburu. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak Osasun Arloko Ikerketa eta Berrikuntzarako 2022-2025erako Estrategia aurkeztu du. Finantzaketa handiagoa izatea ere jarri dute xedetzat. | Gizartearen ongizatean osasun arloko ikerketak duen garrantziaz jakitun, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak Osasun Arloko Ikerketa eta Berrikuntzarako 2022-2025erako Estrategia aurkeztu du. Laborategietatik aterata, ikerketa horien emaitzek «pertsonentzako onura, gizarte hobekuntza eta aurrerapen ekonomiko» bihurtzea nahi dutela azaldu du Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak: «Gure helburua da ikuspegi argi bat indartzea: osasunaren arloko ikerketa batez ere osasun sistemaren eta euskal herritarren beharretara bideratu behar dela. Eta, aldi berean, Euskadiko ekonomiak lehiakortasuna hobetzeko eta hazkunde jasangarriaren bidean aurrera egiteko palanka ere izan behar du» Horretarako, besteak beste, estrategia berrian jaso dute ikerketa proiektuen finantzaketa hobetzea, baita ikertzaile gehiago erakartzea ere.
Bost ardatzen baitan antolatu dute estrategia. Lehenik eta behin, ikerketa institutuen, asistentzia eremuaren eta enpresa esparruaren arteko lankidetza eta integrazioa handiagoa izatea nahi dute. Horretarako, beste era batera antolatuko dute osasun ikerketarako sistema osoa, eta izena bera ere aldatuko diote: Osasunaren arloko Euskadiko Ikerketa izango da aurrerantzean. Horren barruan egongo dira Bioaraba, Biobizkaia, Biogipuzkoa eta Biosistemak, BIOEF Berrikuntza + Ikerketa + Osasuna Eusko Fundazioak koordinatuta. Gainera, institutu horien espezializazioa sustatu asmo dute, «bikaintasunera eta osasun sistemaren beharretara» bideratuta.
Baina proiektuok garatzeko, ezinbestekoak dira pertsonan eta finantzaketa. Hori ere aintzat hartu dute. Hain zuzen, ohar bidez azaldu dutenez, erronkatzat daukate ikertzaile gehiago izaten jarraitzea, baita talentuari eusteko nahiz talentu gehiago erakartzeko programak identifikatzea ere. Horrekin lotuta, estrategiaren bidez ikerketa proiektuen finantzazioa ere hobetu nahi dute. Azaldu dutenez, etengabe ari da handitzen Eusko Jaurlaritzak I+G+Bra bideratzen duen dirua, baina, haien hitzetan, ez da nahikoa. Horrenbestez, «publikoaren eta pribatuaren arteko lankidetzaren» aldeko apustua berretsi dute: «Institutuek azken sei urteotan % 95 kanpoko finantzaketa gehiago lortu dute, eta helburua da osasun sisteman ikerketa eta berrikuntza finantzatzeko esparru egonkorra eta efizientea izatea, baliabideak finkatu ahal izateko».
Nazioartera zabaltzen
Azkenik, estrategia berriaren bidez, nazioartekotzen jarraitu nahi dute: «Une hauetan Euskadiko osasun sistema osasunarekin lotutako nazioarteko 56 ikerketa proiektutan parte hartzen ari da. Orain asmoa da Euskadiren presentzia hori areagotzea nazioarteko proiektu lehiakorretan liderra izanez». |
2022-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/215679/koronabirusaren-ondorioz-563-lanpostu-galdu-ditu-kulturgintzak-araban-bizkaian-eta-gipuzkoan.htm | Kultura | Koronabirusaren ondorioz, 563 lanpostu galdu ditu kulturgintzak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan | Kultur eta sorkuntza industrien esparrua definitzen duen ikerketa bat eta koronabirusaren eragina aztertzen duten beste bat kaleratu dituzte Eusko Jaurlaritzak eta Orkestra Lehiakortasunerako Euskal Institutuak. | Koronabirusaren ondorioz, 563 lanpostu galdu ditu kulturgintzak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Kultur eta sorkuntza industrien esparrua definitzen duen ikerketa bat eta koronabirusaren eragina aztertzen duten beste bat kaleratu dituzte Eusko Jaurlaritzak eta Orkestra Lehiakortasunerako Euskal Institutuak. | Guztira, 17.000 dira kultura eta sormen industrietan zuzenean edo zeharka parte hartzen duten enpresak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta ia 34.000 lanpostu mantentzen dituzte denen artean. Kulturgintzaren eta sorkuntzaren esparrua aztertzeko hitzarmena egin dute Eusko Jaurlaritzak eta Orkestra Lehiakortasunerako Euskal Institutuak, eta horiek dira esparrua definitzeko egindako azterketaren ondorioak. Eta nahikoa da enpresen eta lanpostuei buruzko bi datu horiek gurutzatzea, kulturgintzako enpresen bataz besteko neurria ikusteko ere. Enpresarik gehienek bi langile dituztelako, eta, azterketan zehazten denez, gainera, autonomoak dira haietako gehienak. Hori da sektorearen argazki orokorra, beraz, baina pandemiak argazki horretan izandako eragina aztertzen duen bigarren ikerketa bat ere kaleratu dute Orkestrakoek. Bertan zehazten denez, 2019tik 2020ra 243 enpresa galdu ditu kulturgintzak eta 563 enplegu gutxiago dauzka.
Zehazki, %1,5eko beherakada ekarri zion osasun krisiak sektoreari 2020an. Eta pandemiak gehien eragin zuen hiru sektoreen artean dagoela gogorarazi du Mari Jose Aranguren Orkestrako zuzendariak. Eta bada kolpe horren neurria ematen duen beste datu bat ikerketan: %32ko jaitsiera izan zuen sektorearen fakturazioa 2019tik 2020ra. Eta halakoengatik aipatzen da kaleratutako azterketaren azken ondorioan «sektorea bere onera ekartzeko» eta «indartzeko» politika publikoen «beharra» dagoela.
Beherakada orokorrean bi salbuespen
Arte eszenikoek galdu dituzte lanpostu gehien; 2020an, 258 enplegu eta 16 enpresa galdu zituztelako. 57 enpresa eta 112 enplegu galdu ditu liburu eta prentsen alorrak, eta galerak dira nagusi gainerako alor gehienetan ere. Baina badira bi salbuespen: 174 enplegu irabazi zituen ikus-entzunezkoen eta multimedien eremuak 2020an, eta zortzi diseinuarenak.
Guztira, hamabi dira Orkestrak ikerketan kontuan hartu dituen alorrak. Sei dira kultur industriatzat jotakoak: Arte eszenikoak; ikusizko arteak; ikus-entzunekoak eta multimedia; liburuak eta prentsa; musika; ondarea, eta museoak, artxiboak eta liburutegiak. Eta beste sei alor biltzen ditu sormen industriei dagozkienak: arkitektura; diseinua; hizkuntzaren industria; modaren fabrikazioa; publizitatea; eta bideo jokoak. Eta horiekin osatu du aurrez aipatutako kulturgintzaren mapa ekonomikoa.
Europarekin alderaketak erraztea
Erakundeek lehenago ere zehaztua zuten kultura eta sormen industriaren perimetroa, baina hura «berrikustea» izan da Orkestrak kaleratutako beste ikerketaren helburua. Eta Arangurenek zehaztu duenez, Europan erabili ohi diren ereduak kontuan hartuz egin dute eguneratze hori, gerora, alderaketak egin ahal izatea errazteko. «Baina ez dugu besterik gabe beste herrialdeetako eredua erreplikatu, kontuan hartu ditugulako gure berezitasunak». Eta hain zuzen ere, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hizkuntzaren industriak duen pisua jarri du horren adibidetzat. Itzulpengintzarekin, enpresetan ezarritako euskara planekin eta euskararen bueltako beste hainbat jarduerarekin lotutako jardunak, alegia.
Azterketa ekonomikoa izanik, edonola ere, oraingoz ez dute aztertu kultur eta sormen industria horietan euskaraz, elebitan edo gaztelera hutsean lan egiten duten. Orain egindako azterketa, nagusiki, «kuantitatiboa» izan dela esan du Arangurenek, eta euskarari buruzkoak «kualitatiboa» izan beharko lukeela.
Hazteko aukera
Ekonomikoki hazteko aukera ikusten dio Arangurenek kultura eta sormen industriari. Baina ez berak bakarrik. Orkestrako zuzendariak zehaztu duenez, esaterako, «aukera nitxo» modura definitzen du sektorea Teknologia zientzia eta berrikuntza planak, eta Europako Batzordeak ere hazkuntza bidean aurkeztu izan dituela gogoratu du. «Ez dute manufaktura industriak duen bezainbesteko pisurik, baina badute eragina ekonomian eta ongizate sorkuntzan». Eta, hain zuzen ere, kulturgintzaren sektoreak bestelako sektoreetan eragiteko duen gaitasuna ere nabarmendu du Arangurenek.
Sektoreko enpresak txikiak izanik, hain justu, haiei hazten laguntzeko edo elkarlana bultzatzeko politikak behar liratekeela ere zehaztu du Orkestrako zuzendariak. Horrek erraztu egingo baitie lehiakortasuna zein nazioartekotzeko aukera ere.
Gogorren jotako sektoreetako bat
Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak azaldu ditu Orkestrarekin egindako hitzarmenaren nondik norakoak, eta, esan duenez, pandemiaren sasoirik gogorrenean erabaki zuten kulturgintza ere alde ekonomikotik aztertzea. Orduan jo zuten Orkestra institutukoengana hitzarmena proposatzera. Kultur mundu osoan igarritako kezkak bultzatu zituen horretara, sailburuak esan duenez. «Haiek izan ziren itxi zuten lehenak, eta baita era normalizatu batean ateak ireki zituzten azkenak ere».
Parentesi artean bezala joan da orain arte kulturgintza Eusko Jaurlaritzaren azterketetan. Bestelako parametroen arabera egiten ziren neurketak, eta, horren ondorioz, azterketa ekonomikoetatik kanpo geratu ohi ziren hari buruzko datuak. Eta, hain zuzen, hori da aurrerantzean aldatuko den gauzetako bat. Horregatik, aurkeztu berri dituzten bi ikerketak lehen urratsa baino ez dira, Zupiriak azaldu duenez, eta aurrerantzean ere azterketak egiten jarraitzeko konpromisoa ezartzen du Orkestrarekin sinatu duten hitzarmenak. Datu horiek sektoreari buruzko analisiak «zorrozteko» eta kultur politika «hobeak» diseinatzeko balioko dutela esan du. |
2022-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/215680/hegoaldetik-datorren-bultzada.htm | Gizartea | Hegoaldetik datorren bultzada | Hordago herri ekinaldiak zonifikazioa salatzeko manifestazio bat antolatu du: urriaren 22an eginen dute, Tuteran. Eragile horrek astindua eman dio euskararen aldeko mugimenduari. Ez da lanean ari den bakarra: Lizarran Garean dago, eta IrunÌean Euskararen Defentsarako Sarea aurkeztu berri dute. | Hegoaldetik datorren bultzada. Hordago herri ekinaldiak zonifikazioa salatzeko manifestazio bat antolatu du: urriaren 22an eginen dute, Tuteran. Eragile horrek astindua eman dio euskararen aldeko mugimenduari. Ez da lanean ari den bakarra: Lizarran Garean dago, eta IrunÌean Euskararen Defentsarako Sarea aurkeztu berri dute. | Errigora, Agerraldia, eta iazko azarotik, Hordago. Euskararen inguruko mugimenduak gora egin du Erriberan azken urteotan. Hordago herri ekinaldiak iazko azaroaren 13an egin zuen lehendabiziko agerraldia, Cortesen, eta erdigunean jarri zuen zer helburu duen: zonifikazioaren aurka lan egiteko sortu dute, euskara herrialde osoan izan dadin ofiziala. Hegoaldetik bultza egiteko prest dira.
Errigora eta Agerraldia dira Hordago herri ekinaldiarekin bat egin duten eragileetako bi; hainbat norbanako ere batu dira. “Ia 40 urte joan dira zonifikazioa ezarri zenetik. Duela bi urte hasi ginen gogoeta egiten, ohartu ginelako auziak astindu bat behar zuela”, azaldu du Hordago ekinaldiko kide Daniel Jimenez tuterarrak.
Astindu hori Erriberatik eman nahi izan dute. “Zonifikazioak kalte handiena eragiten duen eskualdetik”. Hegoaldetik ari dira lanean, baina herrialde osoan eragitea dute helburu, hizkuntza eskubideak “herritar guztienak” direlako. Sarea osatu nahi dute eskualdez eskualde, hain zuzen ere, eta asmo horrekin ari dira batzarrak egiten Erriberan eta erdialdeko eskualdeetan.
Herritarrak erdigunean
Hiriburutik at, herriz herriko lanari eman nahi diote balioa. “Horregatik egin genuen lehen agerraldia Cortesen, hango herritarrekin; eta horregatik eginen dugu manifestazioa Tuteran”. Urriaren 22rako antolatu dute protesta hori, Zonifikazioari hordagoa lelopean, “bereizkeriarik gabeko herrialde bat” exijitzeko. Tuteran egin zuten urriko manifestaziora deitzeko agerraldia, ekainaren 25ean.
Hordagok Tuterako eta inguruko herritarrak “mobilizatu” nahi ditu, batez ere, urriko protestarako. “Herritarrak jarri nahi ditugu erdigunean. Erriberan anitzetan sentitu gara bakartuta, baina euskara ere bada Erriberakoa, eta hemen ere bada euskararen alde ari den jendea”, erran du Jimenezek.
Euskararen legeak eremu ez-euskalduntzat dauka Erribera, eta horrek eragina izan du hango egoera soziolinguistikoan; horrek ez du erran nahi, halere, lege horrek euskararen aldeko aldarria isiltzea lortu duenik, eta Errigorak edo Hordagok eragin duten oraingo goraldia gertatu baino lehen ere egon dira Erriberan zenbait eragile euskararen alde lanean. “Euskara gurea ere badela ukatzen duenik bada, baina euskararen aldeko herritar anitz ere bai; euskaraz egin ez arren, hizkuntza eskubideen alde dira horiek ere”, erantsi du Jimenezek. Euskaraz egiten ez duten horiekin ere egin nahi dute lan, hain zuzen ere, zonifikazioa gainditzeko.
Euskararen aldeko mugimenduak Erriberan egin dituen urratsek herrialde osoari eragin diote. Iruñerrian ere sumatu dute hegoaldetik hizkuntza eskubideen auziari eman dioten bultzada, eta eskertu egin dute. Iruñean, hain justu, Euskararen Defentsarako Sarea aurkeztu berri dute, euskararen aurkako “etengabeko erasoei erantzun azkar bat” emateko asmoz. “Iruditzen zait Erriberan beste edozein tokitan baino mugimendu handiagoa dagoela orain; inportantea da aldarriak handik egitea”, erran du sare horretako kide Fermin Zabaltzak.
Lehen protesta, ekainean
Euskararen Defentsarako Sareko kideek euren bultzada gehitu nahi diote Erriberako euskalgintzak egindakoari. Ekainaren 17an egin zuten sarea aurkezteko lehendabiziko elkarretaratzea, eta Tuterako Hizkuntza Eskola Ofizialak euskararen inguruan egin nahi dituen murrizketak salatu zituzten. Taldeen erdiak bertan behera utzi nahi ditu Nafarroako Gobernuak Tuterako egoitzan.
“Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilari Carlos Gimeno euskararen etsai amorratua da; hark egindako deus ez da kasualitatez gertatzen: dena egiten du euskararen aurkako estrategia baten barruan”, salatu du Zabaltzak.
Halere, Hezkuntza Departamentua ez da euskararen aurka egiten duen bakarra, Euskararen Defentsarako Sareko kideak kontatu duenez. Nafarroako Administrazio Auzitegiak eremu mistoko udalen autonomiaren kontra hartu dituen erabakiak jarri ditu erdigunean: “Euskararen legeak udal horiei onartzen die erabakitzea euren
lantaldeetako zer postutan izanen den euskara derrigorrezko, eta zeinetan merezimendu; legearen kontra, udal horien hizkuntza eskakizunak bertan behera uzten ari da Administrazio Auzitegia, behin eta berriz”.
Egoera hori “oharkabean” pasatzen ari dela gaineratu du Zabaltzak. Gisa horretako erasoen aurrean noizean behin manifestazio bat egitea ez dela nahikoa uste dute sareko kideek, eta horregatik sortu dute plataforma hori. “Asmoa da egunerokoan gertatzen diren erasoei berehala erantzutea”.
Berehalako erantzuna
Whatsapp talde bat sortu dute horretarako. Hori da erasoen berri emateko eta jasotzeko euskarria, bai eta erantzuna antolatzekoa ere. “Helburua da zerbait gertatu den tokian agertzea pankarta batekin, eta salatzea. Xedea ez da jendetza elkartzea; berehala erantzun nahi dugu, eta azaldu ez gaudela prest eraso bakar bat ere onartzeko”, aipatu du Zabaltzak. Sarean parte hartu nahi duenak mezu elektroniko bat bidal dezake euskararendefentsarakosarea@gmail.com helbidera.
Lizarran, Garean elkarteak ere sare sozialak baliatzen ditu. Kotarro izeneko hedabide digital eta fisikoa badu, adibidez, herritarrengana heltzeko.
“Garean 2007. urtean sortu zen, Lizarran, euskaldunen komunitatea trinkotzeko asmoz”, azaldu du Alfredo Dufur kideak. Bidean urrats anitz egin dituzte geroztik, eta sumatzen da karrikan, bertzeak bertze. “Euskararen erabilerari buruzko datuak Iruñerrikoak baino hobeak dira”. Erriberan bezala, herrigintzak duen balioa nabarmendu du Dufurrek. Hordagorekin ere hasi dira harremanetan. Elkarlanerako prest dira; hegoaldetik datorren bultzada laguntzeko prest.
Bor-bor Bortzirietako euskaltzaleen mugimendua aurkeztu dute Lesakan
Eragile sortu berriak helburu hartu du euskararen erabilera sustatzea Bortzirietako herrietan. Herritarak ahalduntzeko ere lan egin nahi dute.
“Bor-bor sortu dugu, Bortzirietako euskaltzaleen mugimendua, gure herrietan euskara sendoago aditzeko, esparru berrietara zabaltzeko, geuretik aritzeko, indarrak biltzeko. Mugimendua osatu nahi dugu, bor-bor paratu gure herriak. Elkarrekin ari, batera ekin”. Halaxe aurkeztu zuten Bor-bor Bortzirietako Euskaltzaleen Mugimendua larunbatean, uztailaren 2an, Lesakan egindako jende aitzineko ekitaldian.
Urtebeteko lan isilaren ondotik sortu da euskararen aldeko Bortzirietako elkarte berria. Iazko udaberrian plazaratu zuten Bortzirietan euskalgintza artikulatzeko modu berri baten beharra. Ordura bitarte, herriz herriko euskara batzordeek egiten zuten dinamizazio lana. Bortzirietako Euskara Mankomunitateak eredu hori agortua zela uste zuen, ordea, eta jardunaldi batzuk eta hausnarketa prozesu bat paratu zituen abian, bertze lekuetako esperientziak ikusi eta Bortzirietan zer egin zitekeen aztertzeko.
Jardunaldi horiek eman zuten beren fruitua, bertan eratu baitzen Bor-borren ernamuina izanen zen lantaldea. Geroztik, urtebetez Bortzirietako euskaltzale talde bat aritu da etorkizuneko Bortzirietako euskalgintza artikulatuko zuen mugimendu edo talde bat sortzeko prozesuan lanean, eta bertatik jaio da Bor-bor, zeina orain aurkeztu baitute.
Larunbatean 12:00etan paratua zuten hitzordua, eta ordurako jendez betetzen hasi zen Lesakako plaza. Euskaratik eta euskaraz, elkarrekin eta batera leloa zuen elastiko urdina soinean batzuk, Elkarrekin ari, batera ekin leloa zuen pegatina gorria soinean bertzeak, txistulari eta trikitilariekin eman zioten hasiera ekitaldiari.
Maite Bidartek egin zituen aurkezle lanak, eta Ritxi Abril eta Juanen Saralegi arduratu ziren azken urteetako errepasoa egiteaz, umorez. Horiekin batera, Bortzirietako zenbait dantzarik hartu zuten parte ekitaldian, eta baita hiru belaunaldi eta herritako bertsolariek ere: Arantzako Kattin Madariaga, Berako Julen Zelaieta eta Lesakako Manolo Arozena.
“Elkarrekin eta batera”
Arantzako Mentxu Peña eta Etxalarko Beñat Iratzoki euskaltzaleak arduratu ziren elkartearen sorrera mezua irakurtzeaz. “Euskara dantzan paratu nahi dugu. Mugimenduan. Futbolean edo pilotan jostetan. Rapean eta bertsotan. Pantailan eta paperean. Mugimenduan. Bor-borrean”.
Bor-bor zertarako sortu den ere azaldu zuten: “Orain arte euskalgintzak egin duenetik ikasi eta bide berriak urratzeko. Bortzirietako herritarren arteko indarrak bildu, metatu, pilatu, jauzi bat emateko. Herritarren, zuen guztion, gu guztion kemena bildu nahi dugu, barreneko sentimendu gartsua atera, euskararen alde paratu”.
Bide hori dena “elkarrekin eta batera” egiteko beharra nabarmendu zuten: “Elkarlanean eta elkarrekin aritu nahi dugu. Euskara gure karriketan aditzeko, eta gure etxeetara, lantokietara, ostatuetara eta eskolara sartzeko. Zernahi lanetan aritzeko. Nonahi mugitzeko”.
Mezua irakurri ondotik, Bortzirietako bortz herrietako dantzariek aurkezpen egunerako espresuki sortutako agur berezia dantzatu zuten, eta Bortzirietako Bertso Eskolako kideen abesti batekin bukatu zen Lesakako ekitaldia.
Unai Ruiz beratarrak egindako murala erakutsi zuten orduan. Mural hori izanen da, hain zuzen ere, Bortzirietako bortz herriak lotuko dituena, udan batetik bertzera eramanen baitute taldearen aurkezpenak egiteko. Irailetik aitzinera abiatuko da, berriz, elkartearen jardun iraunkorra, Bortzirietan euskara eta euskararen aldeko aldarria borborrean paratzeko. |
2022-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/215681/osasuna-ere-itzuli-da-lanera.htm | Kirola | Osasuna ere itzuli da lanera | Gorritxoek denboraldiaurreko lehen lan saioa egin dute, Jasoba Arrasateren esanetera. Aitor Fernandez eta Ruben Peña Taxoaren izan dira. | Osasuna ere itzuli da lanera. Gorritxoek denboraldiaurreko lehen lan saioa egin dute, Jasoba Arrasateren esanetera. Aitor Fernandez eta Ruben Peña Taxoaren izan dira. | Osasunak gaur goizean ekin dio denboraldiaurreari, Taxoaren. Jokalari multzo handia batu da zelaian, 25 denera, eta, guztiak, Jagoba Arrasate entrenatzailearen esanetara egon dira. Berriatukoak (Bizkaia) hirugarren denboraldiz jarraian zuzenduko du Osasuna. Oporren ostean, taldekideak berriz elkartzeko topagunea izan da, baita kide berriak ezagutzeko parada ere. Bertan izan dira Aitor Fernandez atezaina eta Ruben Peña eskuin albokoa. Arrasatearrak eta espainiarrak 2025 arteko kontratua sinatu dute.
Hain zuzen, bi horiek dira orain arte Osasunak denboraldi honetan fitxatu dituen bi jokalariak. Gehiago espero dira, baina ez luze gabe. Kirol zuzendaritzak ezarritako lehen helburua zen bi aurpegi berri edukitzea denboraldiaurreko aurreneko egunerako. Alta, klubak aurrera begira bi postu indartzea du xede: erdi-punta eta hegala.
Harrobiko hiru jokalarik ere parte hartu dute estreinako entrenamenduan: Aimar Orozek, Pablo Ibañezek eta Iker Benitok. Azken sasoian Leganesen utzita aritu zen Rober Ibañez ere sasoiaurrera batu da. Halere, Osasuna aurki utz dezake eskuin hegalekoak. Bestalde, klubak baieztatu du Marc Cardona Las Palmasen jokatuko duela datorren denboraldian. Azken bi sasoietan utzita aritu da, Mallorcan eta Go Ahead Eagles Herbehereetako taldean.
Kike Severio Arrasateren agindupean izan da gaur, baina Ekuadorreko erdilaria min hartuta dago oraindik; azken sasoian, Ponferradinan utzita jokatzen ari zela, orpazurda hautsi zuen. Klubeko medikuen arabera, urtea amaitu arte ez da lehiatzeko moduan izango.
Bestalde, Ante Budimir ez zen Taxoaren. Aurrelaria uztailaren 18an batzekoa da taldera, Kroaziako selekzioarekin Nazioen Liga jokatu zuela eta. Horrenbestez, oporretatik uztailaren amaieran itzuliko da.
«Denboraldi zaila»
Lehen lan saioaren ostean, Arrasatek hitz egin du: «Sasoia hartzen ari gara, eta, egunez egun, lan karga gehitzea dagokigu. Denboraldi zaila izango dugu. Xehetasun guztiak ondo findu nahi ditugu». Horrez gain, Berriatuko teknikariak aurreratu duenez, taldea beste bi jokalari berrirekin indartu nahi du, eta zuzendaritza taldea horretan ari da lanean.
Bestalde, klub gorritxoak jakinarazi du lagunarteko sei partida jokatuko dituela denboraldiaurrean. Lehenengo neurketan, Osasunako bigarren taldea izango du aurkari, hilaren 16an, Taxoaren; bigarrenean, Okzitaniako Tolosa, hilaren 19an (19:30), Taxoaren; hirugarrenean, Huesca, hilaren 23an (19:30), Mendigorrian (Nafarroa); laugarrenean, Reala, hilaren 27an, Tolosan (Gipuzkoa); bosgarrenean, Burgos, abuztuaren 5ean (11:30); eta azkenengoa, egun berean, Mirandes, Anduvan (19:00). |
2022-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/215682/legeak-leiho-batzuk-irekitzen-ditu-baina-ate-nagusiak-itxi.htm | Politika | «Legeak leiho batzuk irekitzen ditu, baina ate nagusiak itxi» | Ezkabako gotorlekua memoria gune bihurtzea adostu dute EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak. Amaia Kowaschek aitortu du albistea ona dela, baina argitu du «galdera asko» daudela airean. | «Legeak leiho batzuk irekitzen ditu, baina ate nagusiak itxi». Ezkabako gotorlekua memoria gune bihurtzea adostu dute EH Bilduk eta Espainiako Gobernuak. Amaia Kowaschek aitortu du albistea ona dela, baina argitu du «galdera asko» daudela airean. | EH Bilduk zenbait zuzenketa aurkeztu dizkio Espainiako Memoria Demokratikoaren Lege proiektuari, Kongresuan, trukean hari bide emanen diola hitzemanda. Ezkabako gotorlekua eta Donostiako La Cumbre memoria gune izendatzea adostu du Espainiako Gobernuarekin. Ezkabari buruzko ikerketa sakon batean murgildua izan da Amaia Kowasch (Iruñea, 1990), eta zalantzati utzi du albisteak.
Ezkabako gotorlekua memoria gune bilakatuko dutelako notiziak erreakzio ugari ekarri ditu. Zer eragin dizu zuri?
Ezkabako gotorlekua estatuan mintzagai izatea, aipatze hutsa, berez da inportantea. Gotorlekua ezaguna da, baina ez behar bezainbeste. Orain, batzuek esango dute: “Ezkaba? Zer da hori?”. Ongi dago, eta, horregatik, onartzen dut albisteak poza sortzen duela hasieran. Problema da, besteak beste, EH Bilduk lege proiektuari aurkeztutako zuzenketen berri dugula bakarrik, baina askoz gehiago ez dakigula. Datorren astean zer gertatuko den ez dakigu.
Mesfidati zaudete?
Ez. Hori baino gehiago, kontua da ez dakigula Moncloak zer esango duen. Kongresuaren baiezkoa behar da, eta lege proiektuak urtebeteko epea du.
Praktikan, zer dakar gotorlekua memoria gune izendatzeak?
Izendapenak ez du gure esku utziko gotorlekuaren jabetza. Horretan ez da izango aldaketarik: jabetza Madrilena izango da. Berdin zait Defentsa Ministerioarena den eta, beraz, militarren menpe egonen den, edo Barne Ministerioarena den eta Espainiako Poliziak izango duen haren gaineko kontrola. Printzipioz, akordioak dio agian elkarlanean arituko direla inguruko udalerriekin, baina Madrilek izango du botererik handiena. La Cumbreren kasua diferentea da: Donostiako Udalak hartuko du jabetza.
Ezin dira bi lorpenak berdin ospatu, hortaz?
Ez. Memoria leku bat izango da, baina guk ez dugu erabakiko nolakoa izango den. Aintzat hartuko dituzte elkarteen iritziak? Nork kudeatuko du zer? Nolakoa izango da gunea? Galdera asko dira erantzun gabe.
EH Bilduko bozeramaile Mertxe Aizpuruak esan du aurrera begira «itxaropenerako aukera leiho bat» zabaltzen duela legeak.
Lege proiektuak elementu positibo asko ditu, eta egia da leiho batzuk irekitzen dituela, baina ate nagusiak itxi egiten ditu.
Zein dira ate horiek?
Egia, justizia eta erreparazioa. Gotorlekua memoria gune bilakatzea? Primeran, baina legean ez dago ez egiarako, ez justiziarako, ez erreparaziorako bermerik.
Zer falta da egiaren esparruan?
Adibidez, ez da deus agertzen biktimarioei buruz. Biktimen zerrendak baditugu, baina, memoria osatu nahi badugu, jakin beharko dugu zer rol jokatu zuen bakoitzak. Adibidez, Elizak. Gainera, egiarako bidean, ezinbestekoa da Sekretu Ofizialen Legea atzera botatzea.
Lasaren eta Zabalaren senideen babesa jaso du La Cumbre memoria gune bihurtzeko erabakiak. Guardia Zibilak han torturatu zituen Joxean Lasa eta Joxi Zabala. Zer diote Ezkaban izandakoen senideek? Ukendu zaie?
Senide guztientzat da garrantzitsua. Pentsa, 2022an gaude, eta militar bat ari da bisitak gidatzen; zerrenda bat baliatzen du horretarako, eta sartzeko protokoloak oso zorrotzak dira. Ezagutzen ditudan familia batzuek oraindik ez dute lortu sartzea. Gainera, tokia behar bezala uzteko, oso utzia baitago aspaldi, dirua ere behar da, eta lan asko.
Eta badago borondaterik?
Nolakoa den da kontua. Elkarteak adituta, edo bakarrik Nafarroako Gobernuak eta Madrilek adostuta? Horrek ematen du beldurra. Izan ere, soilik instituzioek egiten badute, legearekin bezala gertatuko da: memoria gune partziala izango da, ez osoa.
Legearen aplikazioaren epemuga 1983ko amaierara arte luzatzea adostu dute.
Ikusi nuenean EH Bilduk epemuga hori izan zedila eskatu zuela, zalantza bat piztu zitzaidan: zergatik 1983ra arte? Orduantxe sortu zen GAL; zergatik moztu justu orduan? Urte horretan gelditzeak kanpoan utziko lituzke hark eginikoak. Ez litzateke neurri ona. Halere, Moncloak erantzuna dio eske horri: 1978ra arte luzatzea onartu dute; handik aurrera eta 1983ra arte, salbuespen batzuetan aplikatuko dute soilik. Ikusteko dago hori zer den.
Sareak ehotzen lana argitaratu zenuen 2017an, Ezkaban laguntza sareetan aritu ziren emakumeetan jarrita arreta. Zergatik?
Nire amona sare horietan ibili zen, 1934an hasita; etxean beti entzuten nituen hari buruzkoak, eta, gero, omenaldietara joatean, ohartzen nintzen horietan aditzen nuena ez zela gauza bera. Ikusarazi nahi nuen bistara maskulinoa zirudien mundu hori ez zela berez horrelakoa. Han zeuden emakumeak, militantzian eta klandestinitatean.
Inoiz memoria zentro bat balitz Ezkaban, zer leku behar lukete istoriook?
Nik Nafarroaren memoria gune bihurtuko nuke Ezkaba. Leku handia da, eta aproposa. Jakina, historiak transbertsalki egon behar luke jasota, genero ikuspegiari dagokionez ere bai. Emakumeak beti egon gara; kontua da guk egindakoei ez zaiela horrelako garrantzirik eman. Nik beti diot: neurri berean dira indartsu frontean eta arma eskuetan dagoen gizona eta haraino bazkaria daramakion emakumea. Batak bestearekin egiten du borrokan. |
2022-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/215683/gazteentzako-trukaketa-udalekuak-eta-helduen-euskalduntzea-sustatuko-dituzte-eepk-eta-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Gazteentzako trukaketa udalekuak eta helduen euskalduntzea sustatuko dituzte EEPk eta Jaurlaritzak | 1.930.000 euroko diru laguntza emango dute euskararen alde Euskararen Erakunde Publikoak eta Eusko Jaurlaritzak | Gazteentzako trukaketa udalekuak eta helduen euskalduntzea sustatuko dituzte EEPk eta Jaurlaritzak. 1.930.000 euroko diru laguntza emango dute euskararen alde Euskararen Erakunde Publikoak eta Eusko Jaurlaritzak | Ipar eta Hego Euskal Herriko gazteek elkar ezagutzeko eta harremanak estutzeko, eta Iparraldean helduen euskalduntzea sustatzeko 1.930.000 euroko diru zorroa aurkeztu dute gaur, EEPko lehendakari Antton Kurutxarrik eta Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuorde Miren Dobaranek.
Euskal herritarren eta batez ere helduen euskalduntze prozesua argiki aitzineratu dute EEPko eta Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuordeak. Antton Kurrutxarrik, gainera, AEKren egituratzen laguntzeko duten xedea aipatu du. Harentzat, «30-50 urte arteko jendea da gutxien euskalduna dena [Ipar Euskal Herrian], eta, alta, transmisio bat egitekoa lukete, haien haurren modeloa izan daitezkeelako». Euskal Hirigune Elkargoko hautetsi gisa ere mintzatu da, AEKren alde egindako kanpainari buruz. «Ez dakit lotua den, baina kanpaina egin den ber garaian, gutxi gorabehera, eskaera anitz iritsi dira AEKra, eta galdea handia bada, desira oraindik gehiago». Haren ustez, egiazko lan bat eramatekoa da helduen euskalduntze prozesuan.
Ipar eta Hego Euskal Herriaren arteko erlazioa sakontzeko xedea aipatu du Miren Dobaranek. Izan ere, gazteen arteko erlazioak lantzekoak direla azaldu du, ohar daitezen «beste euskaldunik ere badela, Euskal Herriaren beste parte batzuetan». Bide beretik, aurten lehen aldiz antolatu dituzten trukaketa udalekuak aipatu ditu. Uztailaren 12 eta 23a bitartean, bi ateraldi antolatzen dira Ipar eta Hego Euskal Herriko gazteak topa daitezen. Dioenez, izen emateek izugarrizko arrakasta izan dute, eta, gerorako, Nafarroarekin batera ere garatuko den proiektua izanen dela espero dute.
Aurtengo funtsa 1.930.000 eurokoa da, 2017tik hein berekoa. Euskararen Erakunde Publikoak 1.530.000 euroko ekarpena egiten du, eta Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak, berriz, 400.000 eurokoa. Lankidetzarako funts hori bi dirutza multzotan banatua da. Alde batetik, hitzarmenez lotutako eragile jakinen diruz laguntzeko, 1.793.000 euro pentsatuak dira. Horien barnean, haurren eta helduen euskararen irakaskuntzaren alde egiten dutenak sartzen dira, hedabide euskaldun eta elebidun, eta aisialdi alorreko jarduerak sustatzen dituztenekin batera. Adibidez, Seaska, AEK, Euskal Irratiak eta Uda Leku bezalako instituzioek laguntza hori errezibituko dutenen artekoak dira. Bestetik, geratzen diren 136.000 euroak hizkuntza jarduera proiektu deialdiari erantzun diotenak dira. Horietan, Angeluko Xoko Ttipi haurtzain etxea eta Oreka zirku eskola euskalduna sartzen dira, adibidez.
Hamabost urte berantago, 2007an formalizatu zen hitzarmenetik geroz, EEPk eta Eusko Jaurlaritzak elkarlanean jarraitzen dute. Joan den urtean, hizkuntza politikaren alorreko mugaz gaindiko lankidetza esparrua berritu zuten 2021-2025 epealdirako. |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/215684/herrigintzarekin-lotura-duen-guztiak-pizten-du-nire-interesa.htm | Gizartea | «Herrigintzarekin lotura duen guztiak pizten du nire interesa» | Eba Gamindek zuzenbidea eta euskara ditu bizitzaren ardatz. Bi esparru horiek uztartu ditu bere ibilbidean, eta egindako lanak fruituak eman ditu: euskaltzain urgazle izendatu dute. | «Herrigintzarekin lotura duen guztiak pizten du nire interesa». Eba Gamindek zuzenbidea eta euskara ditu bizitzaren ardatz. Bi esparru horiek uztartu ditu bere ibilbidean, eta egindako lanak fruituak eman ditu: euskaltzain urgazle izendatu dute. | San Pedro jaiak amaitu berritan elkartu da Bizkaiko Hitza Eba Gaminde Egiarekin (Mungia, 1968), Mungian. Zuzenbidean doktorea da, eta Deustuko Unibertsitateko irakasle eta ikertzailea. Euskarazko materialen falta zegoela ikusita, hamabost urtez ibili da Zuzenbideko testuak euskarara itzultzen, eta, gaur egun, Zuzenbideko adar guztiek dute euren eskuliburua eta lege testua euskaraz. Joan den azaroan, euskaltzain urgazle izendatu zuten, eta aitortza hori “harrotasun handia” dela nabarmendu du: “Gogotsu nago”. Irakasle izateaz gainera, bake epailea ere bada Mungian bertan.
Zuzenbide ikasketak egin zenituen. Nondik piztu zitzaizun interesa?
Egia esan, betidanik izan dut argi Zuzenbidea ikasi nahi nuela. Betidanik gustatu izan zait justiziaren mundua, arazoak konpontzea, norbere ideiak argudioekin defendatzea… Bokaziozkoa izan da. Oso esparru zabala zela ohartu nintzen, eta, sustraia gustuko nuenez, horregatik aukeratu nuen. Horrez gainera, ikasketak euskaraz egin ahalko nituela jakiteak ere bultzatu ninduen bide hori hartzera, nolabait.
Egun, merkataritza arloan zara irakasle: Merkataritza Zuzenbidean. Zergatik arlo hori?
Nahi gabe etorri zitzaidan aukera bat izan zen. Hasieran, euskaraz eskolak emateko jende gutxi geunden, eta batetik bestera ibiltzen ginen, beharrizana zegoen lekuak betetzen. Hala ere, enpresa munduak beti piztu izan dit interesa, eta, klaseak ematen hasi eta lau urte ingurura, merkataritza arloan zentratu nintzen. Batez ere, kooperatiben arloa landu izan dut. Izan ere, merkataritzak, oro har, irabazi asmoetan jartzen du arreta nagusia, baina kooperatiben mundua guztiz desberdina da. Politagoa da, nire ustez, pertsonalagoa.
Kristau doktrina soziala eta euskal kooperatibismoa tesia egin zenuen, 2015ean. Zure ustez, zer-nolako bilakaera izan du kooperatibismoak Euskal Herrian?
Mondragon Taldea da euskal kooperatibismoaren erreferente nagusia, eta hortik abiatu nintzen tesia egitean. Kooperatiben balioak aztertzea izan zen nire asmo nagusia. Hau da, ea balio horiek benetakoak diren ala kutsu erromantiko horretan geratzen diren ikertzea. Urte hauetan argi geratu da krisialdi testuinguruetan indartu egiten dela kooperatibismoa. Egoera zailetara egokitzeko gaitasuna du, eta, inplikazio pertsonalari esker, aurrera egiteko ahalmen berezia du.
Duela urte batzuk kooperatibismoa eta generoa aztertu zuen tesi baten tutore ere izan zinen, Garazi Garate Otsoak egindakoa. Kooperatiben ezaugarriek berdintasun politiketarako aukera gehiago ematen dituzte?
Zalantzarik gabe. Kooperatiben mundua esparru berezia da, eta berdintasuna eta ekitatea guztiz errotuta daude euren balioen artean. Datuen arabera, kooperatibetan eta antzeko erakundeetan langileen %64 dira emakumezkoak, eta ekonomia tradizionaleko enpresetan, berriz, %43,5 baino ez. Datuak aztertuz gero, ikus daiteke emakumezko bazkideak gero eta gehiago direla, baina esan beharra dago goi postuetan, oraindik ere, gizonezkoak direla nagusi. Kristalezko sabaia hor dago, baina gauzak aldatzen ari dira pixkanaka.
Zuzenbidearen arloa ere oso maskulinoa izan da beti. Aldatzen ari da hori ere?
Bai, zalantzarik gabe. Ikasleen aldetik ere nabari da aldaketa: egun, emakumezko ikasleak gehiago dira gizonezkoak baino.
Irakasle izateaz gainera, urte luzez ibili izan zara testu juridikoak euskarara itzultzen. Euskarazko materialen falta dago Zuzenbidearen arloan?
Zuzenbidea ikasten hasi nintzenean, ez zegoen euskarazko materialik. Klaseak euskaraz ziren, baina azterketak prestatzeko edo informazioa bilatzeko orduan gaztelerara jo behar izaten genuen. Ahalegin bikoitza egin behar genuen. Zuzenbidea euskaraz eta bikaintasunez ikasteko euskarazko materialen beharrizana zegoela konturatu ginen, baina hori erronka bat zen guretzat. Izan ere, funtsezkoa zen ezagutza akademikoak menperatzea, baina baita ezagutza horiek transmititzeko tresna egokiak euskaraz ere izatea. Zuzenbidea eta euskara uztartu behar ziren, eta euskara bera egokitu behar genuen eginkizun juridikoetara. Egun, Zuzenbideko adar guztiek dute euren eskuliburua eta lege testua euskaraz. Dena dago euskarara itzulita, eta guztiz posible da Zuzenbidea euskaraz ikastea.
Zer-nolako prozesua izan zen?
Oso gogorra. Aurretik ez zegoen ezer eginda. Beraz, Euskal Filologoek eta Zuzenbideko lizentziadunek talde bat osatu genuen, eta gaztelerazko testuen azterketa juridikoa egiten hasi ginen: terminologia guztia landu behar izan genuen, eta datu base bat sortu. 1997. urtea zen, eta fitxa guztiak eskuz egiten genituen, paperean. Izan ere, garai hartan teknologia ez zegoen horren garatuta. Hasieran, oso prozesu geldoa izan zen, baina proiektu bakoitza amaitzeak sekulako poza eragiten zigun, eta, apurka-apurka, martxa hartzen joan ginen. Pentsa, hamabost urtez aritu naiz euskarazko itzulpenak egiten.
Gaur egun, ikasleak animatzen dira Zuzenbidea euskaraz ikastera?
Horixe da gure erronka nagusia. Nik beti esaten dut Zuzenbidea euskaraz ikasteak aukerak mugatu beharrean, plus bat ematen duela: gaztelerazko ikasle batek dituen aukera guztiak izateaz gainera, euskarazko eskaintza ere badute ikasle horiek. Eskaintza handiagoa da. Euskaraz zaila dela Zuzenbidea ikastea? Zuzenbidea ikastea zaila da bere horretan, oso arlo teknikoa delako, baina euskarazko hitz tekniko juridikoak gaztelerazkoak baino ulerterrazagoak dira kasu askotan. Euskarak ez du mugatzen, inondik inora ere.
Euskararen arloan lan asko egindakoa zara. Nola ikusten duzu euskara osasunez?
Erabiltzaileen esku dagoela esango nuke. Euskarak aurrerapauso asko eman ditu azken urteotan, baina egunerokoan egin behar da euskaraz bizitzeko hautua. Ez dakitenek ikasi behar dutela esaten da sarritan, baina dakigunok hitz egitean dago gakoa. Bizitzeko filosofia izan behar da euskara.
Nondik datorkizu euskararekiko konpromisoa?
Berezkoa da. Baserri giroan jaio eta hazi naiz, eta euskara izan da beti nire bizitzeko era. Zuzenbidea eta euskara biak uztartzeko aukera izan dut, eta orain euskaraz irakatsi ahal izatea itzela da. Euskaraz lagundu ahal izateak bestelako hurbiltasun bat ematen duela iruditzen zait, lotura berezi bat, eta horrek egiten du aparteko.
Joan den azaroan euskaltzain urgazle izendatu zintuzten. Zer esan nahi du zuretzat aitortza horrek?
Ezusteko itzela izan zen. Ilusioa, erantzukizuna, beldurra, ardura… Erronka handia da niretzat, baina oso pozik nago. Itzulpengintzari esker lortu dut aitortza hori, eta talde osoaren errekonozimendua da azken finean, ez nirea bakarrik. Euskara bizitzeko modu bat da niretzat, baina orain euskara zaintzeko ardura ere badut. Itzela da. Harrotasun handia ematen dit.
Zein izango da zure eginbeharra euskaltzain urgazle gisa?
Oraingoz, ez dakit oso ondo zer egin beharko dudan. Hiztegigintzaren arloan egongo naizela aurreratu didate, baina oraindik ez gara hasi lanean. Gogoz nago.
Irakasle izateaz gainera, bake epailea ere bazara Mungian. Nolatan sortu zitzaizun aukera hori?
Hori ere espero gabe etorri zen. Mungian plaza bat sortu zela esan zidaten, baina, egia esan, ez nuen jakin zein zen bake epaile baten eginbeharra. Pixka bat ikertu ondoren, herritarrengandik hurbilen dagoen pertsona zela ikusi nuen, eta oso lan polita iruditu zitzaidan. Oso lan aberasgarria da, jendearekin, herritarrekin, tratu zuzena duzulako. Oso esperientzia ona ari da izaten.
Askok ez dute ezagutzen zein den bake epaileen lana. Behar bezala baloratuta dago?
Egia da. Jende asko etortzen da egunero kontsultak egitera, baina, oro har, ez da lan ezagun bat. Herri izendapen bat da, herriak aukeratu nau, eta horrek egiten du berezi.
Mungiako Gizarte Kontseiluko kide ere bazara.
Herrigintzarekin lotura duen guztiak pizten du nire interesa. Kasu honetan, gizarte gaiak izaten ditugu hizpide, eta herriko hainbat eragile daude bertan ordezkatuta. Gizarteko arazoak aztertzen ditugu, horiek bideratu, aholkuak eman… Organo polita da, kontsultarakoa eta eztabaidatzailea.
Mungian bertan Gure Esku dinamikan ibilitakoa zara. Nola dago egun egoera?
Indartsu eta gogotsu hasi ginen, baina lan asko egin beharra dago, eta jendea aldentzen joan da. Ni ere bai, tartean. Sinesmen osoa dut proiektuarengan, baina zaila da inplikazio hori etengabe mantentzea.
Joan den larunbatean herritarrek Pirinioetako hirurehun gailur argiztatu zituzten Gure Esku-ren eta Kataluniako talde subiranisten deialdiari erantzuna. Herri gogoa berpizteko ekinaldi bat izan da?
Hunkigarria izan da. Herri gogoa indartzeko ekimen bat izan da, bai, herritarrak aktibatzekoa, eta lortu dute, zalantzarik gabe. Erabakitzeko eskubidea da Gure Esku-koek aldarrikatzen duguna, guk geuk erabakitzea gure etorkizuna. Ideologia politiko askotako jendea dago tartean, eta ikuspegien nahasketa hori da dinamikatik gehien gustatzen zaidana. Gainera, katalanekin elkarlanean egin den lehenengo proiektu handia izan da, eta horrek ere egin du berezi.
Hamar urte beteko dira 2023an Gure Esku herri dinamika sortu zenetik. Aurrerapausorik izan da urte horietan guztietan?
Jakina. Hamar urte ez dira alferrik betetzen, eta herritarrek proiektuan sinesten duten bitartean aurrera jarraituko du, zalantza barik. Argi dago ez dela bide erraza izan, baina arrakasta du, eta parte hartzea eta inplikazioa sekulakoak dira. |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/215685/haurren-autonomiaz-hausnartzeko-bideak.htm | Gizartea | Haurren autonomiaz hausnartzeko bideak | Haurrak eskolara oinez eta euren kabuz joateak dauzkan onurak nabarmendu ditu Eskolabidean proiektuari buruzko azterlan batek, baina gurasoen kezkak ere azaleratu ditu, eta gogoeta berriak ireki. | Haurren autonomiaz hausnartzeko bideak. Haurrak eskolara oinez eta euren kabuz joateak dauzkan onurak nabarmendu ditu Eskolabidean proiektuari buruzko azterlan batek, baina gurasoen kezkak ere azaleratu ditu, eta gogoeta berriak ireki. | Haurrak eskolara oinez eta euren kabuz joateak onurak dakartza umeen osasunean eta autonomian, baita ingurumenean eta hirian ere. Eskolabideak egitasmoa «eredugarria» da, EHU Euskal Herriko Unibertsitateko ikerlari Idoia Legorburuk egindako txostenaren arabera. Bilboko Udalak sustatu du proiektua, Solasgune elkartearekin batera, eta Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailaren babesarekin, eta, dozena bat ikastetxetan izandako bilakaera ikusita, ondorioztatu dute zentro gehiagotara eta beste herrietara zabaltzeko moduko «praktika on bat» dela. Eta, gainera, gogoeta berriak eragin dituela: «Lagundu du haurren autonomiaren gaia azaleratzen, ez baita askorik lantzen, ez familietan, ez etxeetan».
2016an Bilboko mugikortasunari buruzko plangintza jorratzearekin batera hasi zen udala eskolarako ibilbideen gaia lantzen. Funtsean, proiektuaren helburua da umeek etxetik ikastetxerako bidea oinez egitea —patinean edo bizikletan ere egin dezakete—, taldeka eta euren kabuz, hau da, helduen laguntzarik gabe eta umeek eurek diseinatutako ibilbideetatik, hurbil bizi diren lagunen arabera. «Distantziak askotarikoak izan daitezke, baina, hamar minututik gora egin behar direnean oinez, zailtasun gehiago agertzen dira; halere, zentro batzuetan egiten dituzte horrelakoak», azaldu du Legorburuk.
Lehen hezkuntzako laugarren, bosgarren eta seigarren mailetan aplikatzen da egitasmoa, hau da, 9, 10 eta 11 urteko umeekin. Bilboko Udalak gida bat ondu zuen eskolarako bideak diseinatzen eta martxan jartzen laguntzeko, eta, ikerlariaren arabera, arrakastaren giltzarrietako bat izan da: «Pausoak ondo zehaztuta daude, eta horrek lana errazten die eskolei, badakitelako zer baliabide tekniko eta pertsonal beharko dituzten». Hainbat eragilek parte hartzen dute halako prozesuetan, bai ikastetxeetako zuzendaritzek eta lantaldeek, bai guraso taldeek, bai ikasleek, eta haien arteko elkarlana «oso positibotzat» jo dute. Baita erakunde publikoen inplikazioa ere; bereziki, udalarena: «Sinesgarritasuna ematen dio proiektuari».
Baina, batez ere, egitasmoak haurrengan izandako ondorio positiboak nabarmendu dituzte indarguneen artean. «Umeen autonomia eta parte hartzea sustatzen da», adierazi du Legorburuk. Nora Abete Bilboko Udaleko Mugikortasun eta Iraunkortasun zinegotziak gaineratu du umeen «ahalduntzea» ere ekartzen duela, eskolara oinez joateak ez ezik, bide hori diseinatzeak ere: «Autoek espazio handia hartu dute hirietan: askatasuna kendu diete umeei, eta gune seguru gutxiago utzi dizkiete. Gure hiriak ez daude haurrentzat pentsatuta, baina eskola bide hauek aukera ematen diete espazio hori berreskuratzeko». Eta horrek, era berean, haien osasunean eragiten du: «Ariketa fisikoa egiten dute, ohitura osasuntsuak barneratzen dituzte, eta harreman sozialak bultzatzen dituzte».
Beldurrak eta arriskuak
Ingurumenean ere nabari da egitasmoaren inpaktua, Legorburuk berretsi duenez: «Zenbat eta haur gehiago oinez joan eskolara, orduan eta auto gutxiago egongo dira kalean, eta horrek iraunkortasuna sustatuko du». Abetek zehaztu du egiaztatu egin dutela proiektua martxan jarritako eskola inguruetan ibilgailuen zirkulazioa gutxitu dela, eta, beraz, zarata eta kutsadura ere murriztu egin direla: «Etorkizunerako apustu bat da hau». Bat etorri da Eusko Jaurlaritzako Osasun Publikoko zuzendari Itziar Larizgoitia: «Bizi kalitatea eta osasuna hobetzen ditu proiektuak».
Ahulguneen artean, ordea, familien zein eskolen «beldurrak» aipatu dituzte: umeen autonomiari eta askatasunari lotutako arriskuek eragindakoa, hain zuzen. Dinamizazioan aritu den Solasgune elkarteko kide Pedro Blancok azaldu du kalako kezkak eta zalantzak ohikoak direla helduen artean: «Haurrek berez ez dute txarto ikusten hiria, baina arreta euren autonomian jarri behar dugu: konfiantza gehiago behar dute umeek, hau da, gurasook haienganako konfiantza izan dezagun eta haien gaitasunez ohar gaitezen».
Eskolabidean proiektuaren bidez gaiaz hausnar daitekeela uste du Legorburuk: «Umeen premietan pentsatzean datza, eta hiriak demokratizatzean; azken batean, umeek berezkoa dute autonomia hori». Ildo horretan, «komunitatean ikasteaz» mintzatu da Blanco: «Ematen du halakoetan soilik umeek ikasten dutela, baina gainerakook haiekin batera ikasten dugu. Izan ere, horrelako eraldaketa prozesuak ez dira onak haurrentzat bakarrik, baizik eta denontzat, hiri osoarentzat». |
2022-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/215686/prezioen-gorakadak-itota.htm | Ekonomia | Prezioen gorakadak itota | Inflazio %10 inguruan dago Hego Euskal Herrian, eta haren eragina nabarmena da merkatuko prezioetan. Saltzaileek diote Donostiako Bretxan erosleak gutxitu egin direla. | Prezioen gorakadak itota. Inflazio %10 inguruan dago Hego Euskal Herrian, eta haren eragina nabarmena da merkatuko prezioetan. Saltzaileek diote Donostiako Bretxan erosleak gutxitu egin direla. | Azken asteetan salgaien prezioek gora egin dute etengabe. Gasolinaren prezioa da, agian, hizketaldi gehien sortu duena, bikoiztu egin baita aste gutxian. Baina inflazioa ez du produktu bakarrak eragin: oinarrizko beste jaki eta salgaietan ere asko egin dute gora prezioek. Erosketa saskiaren prezioan ikusten da igoera; hain zuzen ere, INE Espainiako Estatistika Institutuak %10en bueltan ezarri du Hego Euskal Herriko inflazioa. Eta hori igartzen da, nabarmen gainera, jendearen erosketa ohituretan.
Ostiral eguerdia da Donostian, eta Bretxako saltoki gunea, hiriaren erdigunean, mugimendu betean dago. Erosle beste kamioi dago kanpoaldean. Barazki, lekale, arrain eta okela, denak ari dira merkatuko postuetarako bidea egiten. Topo egiten dute kanporantz doazen erosleekin, baita traba egin ere barrura doazenei. Mercedes Garciak, saltoki guneko supermerkatuaren kanpoaldean, 20 euroko balioa duen poltsa utzi du lurrean. Arroza, gosaltzeko pare bat opil, olioa —”hori bai garestitu dela izugarri”, dio Garciak— eta pasta daramatza poltsan. “Bizpahiru egun baino ez du iraungo, pisukidearekin partekatzen ditut-eta erosketak”.
Prezioen igoerak zama gehigarri bat ekarri dio Garciari. Nikaraguarra da, eta ohikoa baino malkartsuagoa egiten zaio hilabetea bukatzeko bidea. “Gure soldataren zati bat Nikaraguara bidaltzen dugu. Horri gehitu alokairua, gastuak, telefonoa… Esku hutsik geratzen zara”, esan du. “Eta ahaztu aurreztea, noski”, gehitu du.
Izan ere, gizarte osoa pairatzen ari den inflazioak larrugorrian utzi du Garcia, eta ezin aurreikuspenik egin hilabete batetik bestera; are gehiago, ezta egun batetik bestera ere. “Gu, migratzaileok, egunean egunekoarekin bizi gara”.
Saskia, mehatzen
“Jendeak, haragia erostean, esaten dizu: ‘Zenbat igo den, ezta?’. Eta niri batzuetan lotsa eta dena ematen dit prezio horretan saltzeak”. Amaia Cia hernaniarraren hitzak dira. Ciak erosi berri duen solomo zatia jaso du poltsan, eta, garestia iruditu bazaio ere, ez dio horrelakorik jakinarazi saltzaileari; Cia ere harakina da, beste saltoki batean, eta badaki zenbateko igoera jasaten ari diren.
Prezioen gorakadak izan du bestelako eraginik ere. Horietako bat da, erositakoa murriztea. Hori da Ciaren kasua ere. Badoa Bretxako merkatutik, erosketa bakarra eginda: “Lehen, asteko erosketa egiten nuen, dena batera, eta, egunean egunean zerbait faltan izanez gero, orduantxe erosten nuen. Orain ez; orain, egunean behar dudana erosten dut, ez gehiago”.
Merkatu bizia da Bretxakoa, eta une oro dago jendea; korridorerik ez da hutsik ikusten. Zarata nabaria da, bataren prezioa, bestearen txanponak, postu alboko lagunen arteko berbaldia. “Hau, ordu honetan, kaosa da”, dio Unai Bergara arrain saltzaileak. Bretxako saltoki guneko Elena Iñarra arrandegian egiten du lan, eta bere postutik ari da so erosleei. Baina, mugimendu eta zarata handia egonagatik ere, arrandegietako korridorean ohi baino erosle gutxiago daude. Bergara ere horren jakitun da; normalean baino gutxiago daudela dio, eta ez da harritzen: “Normala da, prezioen igoera honekin jendea beldur da”.
Jendeak gutxiago erosten du, beraz. Horixe ondorioztatu du Bergarak ere, eta Cia da horren adibide garbia. Hori ez da ondorio bakarra, ordea; ez da soilik erosketen kopurua jaitsi; aniztasuna ere murriztu da. Horrelakorik nabaritu du arrain saltzaileak, bakar-bakarrik baitago txibia, legatz eta bakailao artean. “Arraina duela bospasei hilabete baino merkeago dago, ez da preziorik igo, baina jendea ez da etortzen”. Horren arrazoia badaki zein den: merkeagoa dagoela oilaskoa, noski, “eta, gainera, arraina ez da eguneroko jatekoa askorentzat”.
Bere talaiatik, hortaz, erosle gutxi ikusten ditu Bergara arrain saltzaileak. Aitzitik, turistak ikusten ditu ugari. “Turista asko datoz merkatua ikustera, baina erosleak gutxi daude jada”.
Saltokiak, erakusleiho?
Bergarak aipatutako turistak ikusten dira Bretxako saltoki gunean hara eta hona. Turistak direla argi nabari da, ez bakarrik haien janzkera edo itxuragatik, baizik eta baita erosketa poltsarik ez daramaten bakarrak direlako ere. Erakusleihoei begiratzen diete, prezioak behatzen dituzte, eta elkarren artean komentatzen dute, beren etxeko prezioekin alderatzeko edo.
Horietako bat da Jo Bloggs galestarra. Merkatuan ari da paseoan, Donostia ezagutzeko, eta prezioei begiratzea otu baitzaio. Etxekoarekin alderatuta, bizi maila antzekoa dela iruditu zaio. Hain zuzen, azaldu du Galesen ere nabaritu dutela prezioen igoera. Dena den, Ipar Europarekin alderatuta, Gipuzkoa zertxobait merkeagoa dela iruditu zaio: “Janariaren eta edariaren prezioak merkeagoak direla esango nuke. Baina, oro har, gureen antzekoak dira”. Nabaritu du bestelako alderik: erosketa gunea: “Guk ez dugu merkatuan erosten; guk erosketak supermerkatuan egiten ditugu beti”.
Jendeak denda txikietan erosteko duen joera egin zaio deigarri Bloggsi; Galesen ez omen da horrenbestekoa. Baina denda txiki horiek, egungo egoeran, ari dira igartzen itolarri moduko sentsazio bat. Egoeraren bi aldeak ezagutzen dituzte Ciak eta Bergarak: eroslearena eta saltzailearena. Ciak aipatu bezala, prezioak igotzera derrigortuta ikusi dute beren burua saltzaileek. Haren amak fruta denda bat dauka saltoki gunean bertan, eta hark ere “sekulako igoera” nabaritu du heltzen zaizkion salgaietan.
Ezin dena txikietan erosi
Prezioek orokorrean gora egin badute ere, badago denda txikietan kontsumitzeko adina dirurik ez duenik. Horixe bera azaldu du Garciak. Esan du ezin duela pentsatu ere egin supermerkatutik kanpo denda txikiagoetan egitea erosketa. Lagun baten zain dago Bretxako supermerkatuaren kanpoan, 28. lineako autobusa hartzeko. Amaran bizi da, baina Bretxaraino joaten da erosketak egitera, hango prezioak merkexeagoak direla iruditzen baitzaio: “Ez da merkea hau ere, baina, behintzat, ordain dezakegu”. |
2022-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/215687/arabako-mahastiak-sor-marka-erabiltzen-hasteko-eskaera-jaso-du-jaurlaritzak.htm | Ekonomia | Arabako Mahastiak sor-marka erabiltzen hasteko eskaera jaso du Jaurlaritzak | Gobernuak eskaera onartzen badu, upategiek Espainiako Estatuko merkatuan saldu ahal izango dituzte beren ardoak etiketa berri horrekin. Errioxa sor-markatik irteteko asmoa agertu dute hamabost bat ekoizlek. | Arabako Mahastiak sor-marka erabiltzen hasteko eskaera jaso du Jaurlaritzak. Gobernuak eskaera onartzen badu, upategiek Espainiako Estatuko merkatuan saldu ahal izango dituzte beren ardoak etiketa berri horrekin. Errioxa sor-markatik irteteko asmoa agertu dute hamabost bat ekoizlek. | Arabako Errioxako Upeltegien Elkarteak (ABRA) lehen urratsa eman du Arabako Mahastiak etiketa erabiltzen hasteko, eta, beraz, Errioxa sor-marka uzteko. ABRAk Eusko Jaurlaritzari eskatu dio bere ardoak etiketa berri horrekin saldu ahal izatea. Hori Espainiako Estatuko merkatuan egin ahal izango lukete.
Duela bi hilabete, Bruselan espedientea entregatu zutenean, Eusko Jaurlaritzak ziurtatu zuen eskaerari oniritzia emango ziola. Jaurlaritzari bidalitako dokumentuan ez da zehazten zenbat upategik erabili nahi duten marka berria. Jaurlaritzak baimena eman eta berehala hasiko lirateke etiketa hori erabiltzen, ziurrenik urtea amaitu aurretik.
2016an abiarazi zuen ABRAk Arabako Mahastiak zigiluaren proiektua, eta, bidean ika-mika handia egon da. Gaur egun, Guardiako, Samaniegoko, Villabuenako, Lantziegoko eta eskualdeko beste zenbait herritako upategi txiki batzuk daude egitasmoaren atzean, hamabost inguru. Ez dira ABRAko kide denak (120 inguru dira), haietako asko ez baitaude ados egitasmoarekin.
Errioxako upategi handiek eta Logroñoko gobernuak beren neurrira gidatzen duten jatorri izenaren kontseilua «ahal den guztia» egiten ari da Arabako Mahastiak jatorri izendapena oztopatzeko. Espainiako Gobernua, berriki Bruselara igorri duen eskaeran —horretara behartuta zegoen—, Arabako upategi txikien eskaeraren aurka azaldu da |
2022-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/215688/hasi-da-ehunmilien-11-edizioa.htm | Kirola | Hasi da Ehunmilien 11. edizioa | Ehunmiliak lasterketa izan da hasten lehena eta Goierriko Bi Handiak probak jarraitu dio ordu batzuk geroago. Marimurumendi maratoia, aldiz, igandean egingo da. | Hasi da Ehunmilien 11. edizioa. Ehunmiliak lasterketa izan da hasten lehena eta Goierriko Bi Handiak probak jarraitu dio ordu batzuk geroago. Marimurumendi maratoia, aldiz, igandean egingo da. | Bi urteko geldialdia egin ostean, bueltan da Euskal Herriko mendi lasterketarik gogorrenetariko bat. Beasainen (Gipuzkoa) hasi eta bukatuko da eta 1.500 korrikalari inguruk parte hartuko dute hiru lasterketetan. Ehunmiliak ultra-trailean, 495 lasterkari ari dira, Goierriko Bi Handiak proban 515 korrikalari, eta Marimurumendi maratoian 265. Aurtengo edizioak aldaketa batzuk izango dituen arren, beti bezain gogorra izango dela jakinarazi dute antolatzaileek. Ibilbidean zein araudian egin dituzte berrikuntza nabarmenenak. Ehunmilien ibilbidean, Gorlako anoa postuaren ondorengo bidea aldatu egin dute; eta Oazurtza eta Zerain arteko jaitsieran ere beste bide bat hartu beharko dute lasterkariek. Azken aldaketa horrek, Goierriko Bi Handiak probako ibilbideari ere eragiten dio. Marimurumendi maratoiari dagokionez, Beatxurretatik jaitsi beharrean, Arrieta baserritik jaitsiko dira lasterkariak. Bestalde, parte hartzaileen segurtasuna bermatzeko, korrikalariek txanodun zira eraman beharko dute, eta motxilan, atzeranzko argi gorria. Aldaketa horiez gain, proben aztarna ekologikoa murrizteko asmoz, korrikalari bakoitzari edalontzi bana emango diete, eta ur botilen ordez, bost litroko suilak erabiliko dituzte.
Ehunmiliak ultra-traila (EHM)
Ehunmilietako ultra-traila hiru lasterketetako proba luzeena da. 168 kilometroko luzera du eta 11.000 metroko desnibel positiboa. Aurten, 495 mendi lasterkarik parte hartuko dute; horietatik 470 gizonezkoak izango dira eta 25 emakumezkoak. Euskal herritarrak dira gehienak. Ostiralean arratsaldeko seietan abiatu dira korrikalariak Beasaingo Loinazko San Martin plazatik, eta leku berdinean amaituko dute lasterketa. 168 kilometroak, Goierri, Urola Kosta eta Tolosaldeko udalerri desberdinetan barrena egingo dituzte; 30 udalerri zeharkatuko dituzte denera. Lehen gizonezko korrikalaria helmugara 16:20 inguruan iristea espero da, eta 21:40 inguruan lehen emakumezkoa; hala ere, igandeko 18:00ak arte izango dute ibilbidea amaitzeko aukera parte hartzaileek. Jon Aizpurua beasaindarrak dauka gizonezkoen errekorra 22:21:54an, eta Ewa Majer poloniarrak emakumezkoena, 27:41:47an.
Goierriko bi handiak (G2H)
Beasaingo proba kuttunena da G2H lasterketa. 88 kilometro eta 6.000 metroko desnibela dauka. 515 korrikalarik parte hartuko dute edizio honetan: 485 gizonezkok eta 31 emakumezkok. Ibilbideari dagokionez, Aralar eta Aizkorriko parke naturalak zeharkatuko dituzte 22 orduko epe mugarekin. 23:00etan atera dira korrikalariak Beasaingo udaletxe plazatik, eta lehen korrikalariak larunbateko 09:00ak aldera iristea espero da. Gizonezkoetan, Ion Azpirozek dauka errekorra, 10 orduan, eta emakumezkoetan Uxue Frailek, 12:11:21ean. Aurtengo faboritoen artean daude Aritz Egea eta Jon Aizpuru goierritarrak ere; Egearen lehen aldia izango da proba honetan lehiatzen. Emakumezkoetan ere bada faboritorik: Amaia Ochoa de Alda, Diana Dunayevska, Patricia Idieder, Carla Junquera, Maria Richter eta Ainhoa Lendinez.
Marimurumendi maratoia (MMM)
MMM hiru probetan motzena bada ere, ez da atzean gelditzen. 42,19 kilometro eta 2.300 metroko desnibela dauka eta Goierrin barrena izango da ibilbidea: Murumendi, Pagorriaga, Kizkitza, Atxurtza, Izazpi eta Arriaran zeharkatuko dituzte korrikalariek. Proba honetan 32 emakumezkok parte hartuko dute, eta horietatik hiru goierritarrak dira: Ione Cerezo, Itxaro Mendizabal eta Alazne Jauregi. Lehen korrikalariak hiru eta lau orduren bueltan amaituko dutela espero den arren, zortzi ordu izango dituzte lasterketa amaitzeko. Gizonezkoetan, Samuel Davilak du errekora, 3:29:18an eta emakumezkoetan Ingrid Ruizek, 4:24:30an. Askok, MMM, Ehunmilien munduarekin kontaktuan jartzeko erabiltzen dute, eta horren eredu izan da azken urteetako gazteen parte-hartzea nabarmen igotzea.
Lasterketen webgunearen bidez zuzenean jarraitu ahal izango da lasterketa, eta zenbait anoa postuetan ere irudiak izango dira.
Ikusi gehiago: Esperientzia dute lagun |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/215689/lantzen-dituzun-artelanekin-zure-bizitza-kontatzen-duzu.htm | Kultura | «Lantzen dituzun artelanekin, zure bizitza kontatzen duzu» | Margolaritza eta eskultura lantzen ditu Manterolak, biak maila berean, baina bolada ezberdinetan. Duela hiruzpalau urtetik Zarautzen du bere estudio-tailerra, eta horrek asko erraztu dio lan egiteko modua. | «Lantzen dituzun artelanekin, zure bizitza kontatzen duzu». Margolaritza eta eskultura lantzen ditu Manterolak, biak maila berean, baina bolada ezberdinetan. Duela hiruzpalau urtetik Zarautzen du bere estudio-tailerra, eta horrek asko erraztu dio lan egiteko modua. | Artista aktiboa da Iñigo Manterola (Orio, 1973). Ekoiztea eta berritzea arnasa hartzea bezain beharrezkoa duten sortzaile horietakoa da. Dela mihise oihalean, dela burdina okertuz nahiz ugertuz. Prozesua gertukoa izan dadin nahi izaten du, jendeak uler dezan; berak sentitzen duen moduan helaraztea. Karisma hori du, eta horregatik konektatzen du horren ongi jendearekin.
Azken urteetan egin dituzun lanen laginak jarri dituzu orain Zarauzko Arkami galerian.
Azken boladan landu ditudan sailak dira. Tránsito saileko margolanak eraman ditut, baita arrantzaleei buruzko obra bat ere. Hortik dator abstrakziorako nire lehen pausoa, eta gerora hiru dimentsiorako jauzia, hau da, eskulturara. Eskulturari dagokionez, Tránsito, Paseos vacíos eta Paseos por el soporte sailetako lanak topa daitezke. Bestalde, toldotxo bat ere aurkeztu dut. Konfinamendu garaian Zarauzko hondartzan toldorik izan ez zenez, otu zitzaidan tamaina errealeko toldo sinple bat egitea eta malekoian jartzea. Baina Zarauzko Udala nahiko kezkatuta zegoenez eta ekintzak nolako erantzuna izango zuen ez genekienez, azkenean ez nuen aurrera atera. Beraz, maketa bat jarri dut erakusgai.
Azkenaldian ez zenuen erakusketarik egin herrian…
Ez, baina tailerra Zarautzen dut. Bost urtez eduki nuen estudioa herrian, eta, ondoren, Donostian zabaldu nuen. Hamabi urtez espaziorik gabe egon naiz Zarautzen, baina duela hiruzpalau urte pabiloi bat erosi nuen, eta bertan jarrita daukat showroom bat atarian, atzealdean eskulturen tailerra eta goialdean margolanen tailerra. Hiru zatitan banatuta daukat espazioa.
Horrek zer-nolako abantaila eman dizu artista gisa?
Nik lehen hiru gune ezberdinetan egiten nuen lan. Batetik, Donostian neukan showroom-a eta han egiten nituen margolan txikiak. Margolan handiak, berriz, argi naturalik ez neukan trasteleku batean egiten nituen, eta eskulturak ere hantxe okertzen nituen. Bestetik, alokatuta neukan pabiloi bateko zati batean, eskultura ertainak eta txikiak ekoizten nituen. Handiak, berriz, kanpoan egiten nituen, lauzpabost lagunen laguntza behar izaten nuelako. Tailer propioa irekitzeak erraztasuna ekarri dit, dena espazio berean dudalako, eta, alde horretatik, oso eroso sentitzen naiz.
Era berean, ikuspegi globalagoa eman al dio zure arteari?
Dudarik gabe. Bisitak edukitzen ditudanean, jendeak ikus dezake non egiten ditudan eta zertan dauden oinarrituak. Izan ere, margolan batzuek bultzatu naute eskultura lan batzuk egitera, eta baita alderantziz ere. Beraz, dena elkarrekin edukitzeak asko laguntzen du. Azken finean, artelana bera non eta nola sortzen den ikustea asko gustatzen zaio jendeari. Potenteagoa da, eta erraztasuna ematen dizu azaltzeko sortze prozesu guztia.
Emaitzaz harago, jendeari gero eta gehiago interesatzen zaio prozesu guztia?
Gero eta gehiago esango nuke. Ez dakit gainerako artistek nola egiten duten lana, baina niri prozesua bera gustatzen zait. Jatorria zein den esplikatzea. Jakina, ez da beharrezkoa. Lehenik eta behin, margolana edo eskultura lana gustatu egin behar zaizu, eta gero atzetik duen istorioak bestelako bultzada bat ematen dizu. Maiteminduarazi egiten zaitu, nolabait esateko. Gertatu izan zait obra baten aurrean norbait ezkor agertzea, baina haren esanahia azaldu bezain pronto, iritzia aldatu eta azkenean erostea. Garrantzitsua da artelanen jatorria zein den ezagutzea.
Eskultorea margolaria baino gehiago ala margolaria eskultorea baino gehiago?
Bolada bat izan nuen marrazkia asko lantzen nuena. Orain, margolanak egiten ditut, baina ez dut aurretik marrazkirik egiten arkatzarekin edo ikatz-ziriarekin, zuzenean margoarekin hasten naiz. Margolaria naiz, baina baita eskultorea ere. Non dudan burua? Boladak izaten dira. Azkenaldian eskulturekin aritu naiz buru-belarri, baina erakusketa berri bat zabalduko dut Tarbesen [Okzitania]; margolan figuratiboak izango dira. Duela astebete itsas zeharkaldi bat egin dut belaontzian lagun batzuekin, Getariatik Santanderrera [Espainia] eta buelta, hainbat geldialdi egiten, eta bidaian argazki ugari atera ditut. Esperientzia horretan oinarrituta, margolanekin osatuko dut erakusketa.
Nolako margolanak egiteko asmoa duzu?
Itsasoa, zerua eta, akaso, ontzi batzuk ere irudikatuko ditut. Izan ere, Castro Urdialesen [Espainia] geldialdia egin genuen, eta ikaragarri gustatu zitzaidan. Duela hamabost urte, ontziak beren islekin margotzen nituen, eta gaitegi hori berreskuratuko dut, oso iruditegi indartsuak ikusi ditudalako. Erakusketa azaroan zabalduko dut Tarbesko kultur etxean, eta, oker ez banago, bi hilabete iraungo du. Posta elektronikoz jarri ziren nirekin harremanetan, eta erraztasun guztiak jarri dizkidate obra muntatu eta desmuntatzeko. Aukera horiei ezin zaie muzinik egin. Beraz, eskulturei azken ukituak emango dizkiet orain, eta berehala nire buruak klik egingo du eta margotzeari ekingo diot.
Boladek esparru bakoitzetik atseden hartzeko aukera ematen dizute, nolabait?
Reset egiten duzu. Diziplina bakoitzean aurrerapausoak ematea da nire printzipioa; beti saiatzen naiz berrikuntzaren bat edo aldaketatxoren bat egiten; bestela, errepikatzen hasten zara, eta horrek niri ez dit inolako ekarpenik egiten. Salerosketatik bizi bagara ere, nik niretzat egiten dut lan. Gero, artelanak saldu egiten direla eta hortik etekin ekonomikoa lortzen dugula, ados, baina, batez ere, niretzat sortzen dut. Are gehiago, badira hainbat sail bururatzen zaizkidanak eta lantzen ditudanak, barruak hala eskatzen didalako, eta jakin badakidanak ondoren merkatuan aukera gutxi izango dutela. Baina horrek ere badu bere alde positiboa: ezagutza ematen dizu etorkizunean egin ditzakezun artelanentzat.
Zure artelanak hemen ez ezik atzerrian ere saltzen dira. Japonian, esaterako, anekdota kuriosoa daukazu…
Japonian hiru pieza txiki saldu nituen aurrena, eta bi pieza handi ondoren. Azken bi obrak eramateko hara joan nintzen, bezeroak gonbidatuta: Tokiora. Sekulako harrera festa egin zigun bere etxean, eta sushi sukaldari bat izan genuen, guretzat eta bezeroaren hamar lagunentzat. Naganoko etxerako beste pieza bat erosi zuten, eta hantxe, obraren inaugurazio ekitaldian, hara non, txakolina atera zuten dastatzeko! Ez dakit nondik lortuko zuten, baina, jakinda nondik nentorren, sekulako detailea izan zen haien aldetik. Egundoko gertakaria izan zen haientzat ni haien etxean izatea egun haietan. Aurten ez bada, nik uste dut datorren urtean etorriko dela hona, eta ea hemen har dezakegun txakolina elkarrekin!
Pixkanaka-pixkanaka nazioartean zure tokia egiten ari zarela uste duzu?
Bai, atzerrian gauza dezente egin ditut azken urteetan. Abu Dhabin egin nuen erakusketa bat hotel batean, Dubaiko galeria batekin aritu naiz elkarlanean, Parisen, Mexikon… Toki askotan erakutsi ditut nire margolanak eta eskulturak. AEBetan saldu ditut pieza handiak, baita Costa Rican, Alemanian eta, oro har, Europan zehar ere. Zabaltzen ari naiz pixkanaka-pixkanaka nazioartean, baina argi eta garbi eduki behar dugu artistok egunero egin behar dugula lan. Ezin dugu bi urtez lasai-lasai egon, urte batzuetan lanean aritu ondoren bezeroak zuregana etorriko zaizkizulakoan. Urtero, kasik hilabetero, zerbait egin beharra daukazu: askotariko kolaboraziok —bitxigile batekin, akaso—, edo beste artista batzuekin. Sare sozialetan egoteko ere, ezinbestekoa da berritzea.
Aktibo mantentzea?
Hala da, bai. Niretzat behar-beharrezkoa da. Aldaketatxoren bat behar dut nire lanean konfiantza edukitzeko, eta ez errepikatzeko. Hil edo bizikoa da niretzat.
Zure ibilbideko obra bat aukeratu beharko bazenu, zein?
Oraintxe bertan, familiari omenaldi bat egin diot: nire amari. Nire artelanetako gai garrantzitsuena itsasoa izan da, eta hori aitarengandik etorri zait, nahiz eta harreman askorik ez nuen izan harekin. Birraitonak baleak arrantzatzen zituen, eta hortik datorkit itsasorako begirunea. Baina nire bizitza eta naizena amari zor diot. Amak 24 urte izango zituen gurasoak banandu zirenean, eta bera bakarrik geratu zen lau semeekin, lan eginez, aitaren sosik jaso gabe. Beraz, omenalditxo bat egin nahi diot amari, eta oraindik inori erakutsi ez diodan pieza handi bat egin dut jada. Lau buru modukoak dira eta beste hiru txiki, ama eta anaiak irudikatu nahian. Ez dut laugarrena jarri, ez dut neure burua gehitu, eskultura besarkatzen dudalako.
Ez dakit noiz, hemendik bost edo hamar urtera izango den, baina familiari buruzko erakusketa bat egin nahi dut. Han, eskulturak egongo dira, baina baita margolanak ere. Izan ere, aita izan naizenean hiru txalupa margotu izan ditut elkarren ondoan, familiaren kontzeptua irudikatzeko. Azken finean, lantzen dituzun artelanekin zure bizitza kontatzen duzu, eta xahutuz zoazen etapek artista gisa zer zaren islatzen dute. |
2022-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/215690/antzerkia-kalea-hartzear.htm | Kultura | Antzerkia, kalea hartzear | Lekeitioko Kaleka jaialdian hamalau ikuskizun egingo dituzte, igandera arte. | Antzerkia, kalea hartzear. Lekeitioko Kaleka jaialdian hamalau ikuskizun egingo dituzte, igandera arte. | Hiru egun eta hamalau ikuskizun; denak kalean, ohi bezala. Azken bi urteetako gorabeheren ondoren —2020an ez zen egin, pandemiaren eraginez, eta iaz, berriz, bai, baina osasun neurriak hartuta—, bere ohiko itxura hartuta itzuliko da, asteburuan, Lekeitioko Kaleka kale antzerki jaialdia (Bizkaia). Gaur hasi eta igandera arte, Euskal Herriko nahiz Herrialde Katalanetako, Galiziako eta Espainiako konpainiek euren azken obrak erakutsiko dituzte Lekeition. Jaialdiaren 32. ekitaldia izango da aurtengoa.
Azkeneko urteetan bezala, Kalekako ikuskizunak hiru ataletan banatu dituzte. Sail nagusia, ikuskizun gehien bilduko dituena, Kaleka Ofiziala izango da, eta formatu ezberdinak lantzen dituzten konpainia eta kolektiboen lanak batuko ditu. Horien artean izango dira Troula Animacionen El extraño caso del dentista de la calle Brasov, Markeliñeren Psike, Ambae Companyren We All Live In A Box, El Gran Dimitriren The Legend, Kaputen Inkululeko eta El Mono Habitadoren Benditas. Kaleka Ofizialean izango da, era berean, Lekittoko Deabruak taldea ere. Kalekan jaio zen taldea orain dela hamar urte —Mingorri ikuskizuna erakutsi zuen orduan—, eta orduz geroztik prestatu dituzten obra guztien zatiekin osatutako ikuskizuna taularatuko dute, bihar, 23:30ean hasita.
Kaleka Ofizialaz aparte, beste bi atalek osatuko dute jaialdia. Kalekaz Blai sailean, esperimentazioa eta ikusleen parte hartzea uztartzen dituzten obrak eman ohi dituzte, eta, aurten, Madrilgo Bambolea konpainiaren Circus Feria izango da horretan. Circus Feria-k herriz herri jendea entretenitzen aritzen ziren zirku azoka zaharrak omendu nahi ditu.
Azkenik, Kaleka Scratch sailean, garapenean edo sorrera prozesuan dauden bi lanen laginak erakutsiko dituzte. Batetik, Ido Loca euskal konpainiak Agustinne ikuskizuna aurkeztuko du, bihar, 20:00etan, plazan; eta, bestetik, La Suricata Circus konpainia kataluniarrak Suricata Hoops lanaren zati bat erakutsiko du, igandean, ordu eta leku berean. |
2022-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/215691/auzitegi-nazionalaren-ikuspegi-zigortzailea-salatu-du-foro-sozialak.htm | Politika | Auzitegi Nazionalaren «ikuspegi zigortzailea» salatu du Foro Sozialak | Espetxe politikaren inguruan dagoen adostasuna Espainiako Gorteetarako hurrengo hauteskundeen aurretik egonkortzea nahitaezkoa da bake prozesua indartzeko, Foro Sozialaren ustez. | Auzitegi Nazionalaren «ikuspegi zigortzailea» salatu du Foro Sozialak. Espetxe politikaren inguruan dagoen adostasuna Espainiako Gorteetarako hurrengo hauteskundeen aurretik egonkortzea nahitaezkoa da bake prozesua indartzeko, Foro Sozialaren ustez. | Azken bi urteetan espetxe politikan izandako aurrerapenen balantzea aurkeztu du Foro Sozial Iraunkorrak gaur. Bizkaiko Abokatuen Elkargoan mintzatu dira Nekane Altzelai, Nazario de Oleaga eta Agus Hernan konfinamendu ostean emandako pausoen inguruan. Espetxe politikari dagokionez, bi ikuspegi kontrajarri daudela baieztatu dute. Alde batetik, Espainiako Auzitegi Nazionalaren «ikuspegi zigortzailea», eta, bestetik, Eusko Jaurlaritzaren «birgizarteratze politika».
Espetxe politika «humanizatzeko» hainbat urrats egin direla esan du Altzelaik. 30 urtez, urruntzea, dispertsioa, lehen graduan mantentzea eta bakartzea izan dira euskal presoekin aurrera eramandako politikaren enborrak; baina, Foro Sozialaren arabera, politika hori gaur egun gaindituta dago. Hein handi batean, espetxeen arloko eskumenak Euskal Autonomia Erkidegora eskualdatu direlako. Izan ere, egun 102 preso daude Euskal Herriko espetxeetan, eta beste 65 «periferikoetan». Horietatik 22 hirugarren graduan daude, eta gainontzekoak, bigarren graduan. Horrez gain, «bakartzeak amaitzean eta gaixotasun larriak dituzten presoen tratamenduan» aurrerapausoak eman direla azpimarratu du Altzelaik.
Halere, euskal presoak Euskal Herrira mugitzeko prozesuarekin jarraitzeko exijitu du, eta hori «arrazoizko epe batean» egiteko eskatu. Urrats hori «bizikidetza demokratikorako ekarpena» izango litzateke, haren esanetan. Hala, «salbuespenezko politikaren» zenbait ondorio atzean geratuko lirateke, Hernanen ustez; hala nola 70 urtetik gorako presoak eta gaixo daudenak etxean mantentzea, eta komunikazioen jazarpena etetea.
Hernanen iritziz, oraindik «oztopoak eragiten dituzten elementu» gehiago ere badaude. Hori dela eta, orain arte egindako urratsak ontzat jo arren, haren ustez «ez dira nahikoa arazoa konpontzeko». Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak euskal presoen gradu aldaketen eta baimenen inguruan aurkeztutako errekurtsoen atzean «interes politikoak» daudela baieztatu du Hernanek. «Biktimen elkarteek edota Guardia Zibileko hainbat sektorek» Auzitegi Nazionalean egiten duten presioaren helburua «jada martxan dauden aurrerapausoak oztopatzea» dela azaldu du Foro Sozialak.
Izan ere, duela gutxi arte arazo ez ziren gaiak arazo bihurtu dira azkenaldian. Euskal preso batzuk, jada hirugarren gradua zutenak, bigarren gradura itzuli dira fiskaltzaren errekurtsoak direla eta. Foro Sozialak eskaera argi bat du horren inguruan: «Espetxeratu guztiei erregimen berdina ezartzea».
Etorkizunerako helburuak
Arazo horiei aurre egiteko eta oraindik ebazteke dauden hurbilketak gauzatzeko, Hernanek argi du konponbidea: espetxe politikaren inguruko adostasuna Espainiako Gorteetarako hurrengo hauteskundeen aurretik egonkortzea. «Duela 11 urte amaitu zen terrorismo baten aurkako borrokaren testuinguruan ezarritako neurriak gaur egun mantentzeak ez duelako zentzurik».
Etorkizun hurbilari begira, Foro Sozialak hainbat helburu proposatu ditu. Batetik, Eusko Jaurlaritzak aurrera daraman espetxe politikarekin jarraitzea; haien ustez, «humanoagoa» da. Gainera, politika horrek Europako Batasuneko bestelako herrialdeen politiketara gerturatzen du Euskal Herria.
Espetxe horietan dauden presoei dagokienez, Jaurlaritzak berak gogoratu du irekita dagoela datozen urteetarako estrategia ezartzeko dokumentuari ekarpenak egiteko epea, eta Euskal Herriko zein nazioarteko eragileak bertan parte hartzen ari direla azaldu. «Inplikatutako aktoreek borondate politikoa dutela egiaztatu dugu», adierazi du Hernanek: «Garaia da justizia errestauratiboan ezarri beharreko politikaren oinarriak eta edukiak adosteko, nahi duten presoek bide hori egin dezaten».
Bestetik, 7/2003 legea indargabetzea. Azken hori gai «konplexua» dela aitortu du Hernanek, baina akordioen bidez bidea irekitzea ezinbestekotzat jo du.
Azkenik, Europako Batasuneko beste estatu batzuetan betetako zigorrei dagokienez, nazioarteko araudiak eta ebazpenak errespetatzeko eskatu du. Hernanek uste du eztabaidan «leku bat» egin duela afera horrek, eta konponbiderako urratsak egiteko garaia dela.
Foro Sozial Iraunkorrak adierazi du presoen auziari behin betiko konponbidea emateko ekarpenak egiten jarraituko duela; betiere, adostasunean, biktimekiko errespetuan eta espetxe politika arruntaren aplikazioan oinarrituta. Izan ere, bake prozesua indartzeko Foro Sozialak helburu argi bat du: «Bizikidetza demokratikoari ekarpena egitea». |
2022-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/215692/brasilgo-amazoniaren-deforestazioa-iaz-baino-10-handiagoa-izan-da-aurten.htm | Mundua | Brasilgo Amazoniaren deforestazioa iaz baino %10 handiagoa izan da aurten | Aurtengo lehen seihilekoan 3.987 kilometro karratu oihan desegin dituzte, iaz baino hamarren bat gehiago. INPE Ikerketa Espazialen Institutu Nazionalak ematen ditu datuak 2016tik. | Brasilgo Amazoniaren deforestazioa iaz baino %10 handiagoa izan da aurten. Aurtengo lehen seihilekoan 3.987 kilometro karratu oihan desegin dituzte, iaz baino hamarren bat gehiago. INPE Ikerketa Espazialen Institutu Nazionalak ematen ditu datuak 2016tik. | 1.120 kilometro karratu galdu ditu ekainean. Urteko lehen sei hilabeteak kontuan hartuz gero, iaz baino %10 handiagoa izan da deforestazioa: 3.987 kilometro karratu oihan suntsitu dituzte urtarriletik ekainera. 483 futbol estadioren adinako azalera litzateke hori. 2016tik jasotako daturik okerrenak dira lehen seihilekoari dagokionez —urte hartan hasi zen datuak ematen INPE Ikerketa Espazialen Institutu Nazionala—.
Satelite bidezko irudietan oinarrituta, unean uneko egoeraren berri jasotzen dute INPEn. Prodes izeneko proiektuaren bitartez egiten dute urtez urteko neurketa, eta sateliteekin gai dira 6,25 hektarea baino gehiagoko eremuen deforestazioa atzemateko.
Urtez urte datuak okertzen ari dira, eta Brasilgo Gobernuaren kontrol faltari egotzi diote joera zenbait elkarte ekologistek. Jair Bolsonaro presidenteak, berriz, lehengaien esplotazioa lehenetsi beharra argudiatu du, baita indigenen erreserbetan ere, gune horietan legez debekatuta egon arren. Brasilgo meatze esplotazioen gehiengo handia Amazonian dago, eta herrialdean komertzializatzen den egurra, ia osoki, legez kanpo ateratzen da handik.
EBren erantzukizuna
Beste hainbat produkturen laborantzak ere eragiten du deforestazio hori. Behi haragia, zura, palma olioa, soja, kafea eta kakaoa aipatu izan ditu Europako Batasunak, produktu horien inportazioari buruz eztabaidatzean. Naturarentzako Mundu Funtsak (WWF) 2017an egindako ikerketa baten arabera, munduko deforestazioaren %16 dagokie Europako Batasunak inportatutako gaiei.
Amazoniari Buruzko Zientzialari Taldearen iazko ikerketa batek ondorioztatu zuen egungo deforestazio erritmoari eutsiz gero egoera atzera-bueltarik gabeko puntu batera helduko dela 2050. urtearen aurretik. Gaur egungo joerari eutsi gero, landarediaren %70 galduko luke urte horretarako. |
2022-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/215693/irungo-alarde-parekideak-nahitaezko-jo-du-desfilea-udalak-antolatzea.htm | Gizartea | Irungo alarde parekideak «nahitaezko» jo du desfilea udalak antolatzea | Ekainaren 30eko alardearen balorazioa egin du batzarrak: «Inoiz baino jende gehiago batu zaigu». | Irungo alarde parekideak «nahitaezko» jo du desfilea udalak antolatzea. Ekainaren 30eko alardearen balorazioa egin du batzarrak: «Inoiz baino jende gehiago batu zaigu». | Pozik agertu da Irungo (Gipuzkoa) Alarde Parekidearen Batzarra ekainaren 30eko desfileak utzitakoarekin. Emakumeei soldadu gisa parte hartzeko aukera ematen dien alardea «urtetik urtera hazten eta handitzen» ari dela adierazi du: «Geldiezina da, ezikusiari eta presioei amore eman gabe». Hala, bi urteko hutsunearen ondoren, alardea indartsu itzuli dela adierazi du: «Inoiz baino jende gehiago batu zaigu. Ia bi mila lagunek argi eta garbi esan dute parte hartu nahi dutela denok maite dugun aparteko ekitaldi hunkigarri honetan». Baina beste urrats bat egiteko premia ere berretsi du: Irungo Udalari galdegin dio alarde mistoa antolatzeko ardura bere gain har dezala.
Hedabideei igorritako ohar baten bidez, Irungo alarde parekideak esker ona adierazi die parte hartzaile guztiei, baita babesa agertu dieten erakunde publikoei ere. Gogora ekarri du aurten udaleko talde politiko ia guztiek egin ziotela harrera udaletxeko balkoian: PPkoak ez beste alderdietako ordezkariak izan ziren; ez, ordea, Jose Antonio Santano alkatea (PSE-EE): 2002tik da alkate, eta ez dio sekula harrerarik egin desfile parekideari. Haren jarrera «are barregarriago» geratu dela uste du alardeko juntak: «Gero eta itsusiagoa da herritarren zati inportante bati bizkarra ematea».
Ildo horretan, aurtengo udaberrian egindako eskaera berritu du batzarrak: Irungo Udalak antola dezala alarde parekidea, urteetan egin zuen bezala. «Ez dago ukatzerik ehunka direla alardean barrutik parte hartu nahi duten emakumeak, eta, beraz, egunetik egunera beharrezkoagoa da gure hiriak udal alardea berreskuratzea. Udalak antolatutako alardea mendeetako tradizioa da, eta berriro berak antolatzea nahitaezkoa dela uste dugu, udalak berma dezan alarde inklusibo bat, bizi garen garaietara egokitua, bazterkeriarik gabekoa».
Apirilean eskaera bera egin zion Irungo Alarde Parekidearen Batzarrak udalari, emakumeen eta gizonen arteko berdintasuna «erakundeen betebehar moral eta politikoa» dela argudiatuta; ez zuen erantzunik jaso. |
2022-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/215694/erreskatea-eskatu-du-alemaniako-energia-konpainia-nagusiak.htm | Ekonomia | Erreskatea eskatu du Alemaniako energia konpainia nagusiak | Ekainaren erdialdetik, Uniperrek kontratatutako gas bolumenen %40 baino ez du jaso Errusiatik. | Erreskatea eskatu du Alemaniako energia konpainia nagusiak. Ekainaren erdialdetik, Uniperrek kontratatutako gas bolumenen %40 baino ez du jaso Errusiatik. | Uniper Alemaniako energia konpainia nagusiak eta Errusiako gas inportatzailerik handienak, erreskatea eskatu dio Alemaniako Estatuari, Errusiak gas hornidura murriztu ondoren. Uniperrek ostiral honetan jakinarazi duenez, Alemaniako Gobernuak aurrerantzean «parte hartze handia» izango du taldean, baina ez du zehaztu zenbatekoa eta nola.
Ekainaren erdialdetik, Uniperrek kontratatutako gas bolumenen %40 baino ez du jaso Errusiatik, eta, horren ondorioz, enpresak prezio nabarmen handiagoetan erosi behar izan du gasa beste merkatu batzuetan, eta horrek kolokan jarri du enpresaren eta haren azpiegitura batzuen bideragarritasuna.
Alemaniako Parlamentuak hainbat lege aldaketa onartu berri ditu, Gobernuak energia hornidura bermatzeko neurriak har ditzan, besteak beste enpresa laguntzen bidez. |
2022-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/215695/europako-gizakirik-zaharrenaren-aurpegiko-fosil-bat-aurkitu-dute-atapuercan.htm | Gizartea | Europako gizakirik zaharrenaren aurpegiko fosil bat aurkitu dute Atapuercan | Duela 1,2 eta 1,4 milioi urte bitartekoa da fosila. Indusketek hilabete amaierara arte jarraituko dute, eta urtebete beharko dute azterketa zientifikoak eta gorpuzkien datazioak egiteko. | Europako gizakirik zaharrenaren aurpegiko fosil bat aurkitu dute Atapuercan. Duela 1,2 eta 1,4 milioi urte bitartekoa da fosila. Indusketek hilabete amaierara arte jarraituko dute, eta urtebete beharko dute azterketa zientifikoak eta gorpuzkien datazioak egiteko. | Atapuercako (Burgos, Espainia) aztarnategietako indusketa taldeak Europako hominidorik zaharrenaren aurpegiko fosil bat aurkitu du: duela 1,2 eta 1,4 milioi urte bitartekoa. Orain arte ez zegoen garai hartako giza presentziaren ebidentzia argirik. Izan ere, Atapuercako giza fosilik zaharrenak 2007an aurkitu zituzten: duela 1,2 milioi urteko masailezur bat eta hezur zati batzuk.
Ekainaren 30ean aurkitu zuen fosila Edgar Tellez Giza Bilakaeraren Ikerketa Zentro Nazionaleko doktoregoko ikasleak, 2007an aurkitutako masailezurra baino bi metro beherago. Indusketako zientzialariek hurrengo egunean ondorioztatu zuten hezurra gizaki batena zela. Fosilak, ordea, gaur aurkeztu dituzte Juan Luis Arsuaga, Jose Maria Bermudez de Castro eta Eudald Carbonell Atapuercako hiru zuzendariek, Rosa Huguet aztarnategiko koordinatzaileetako batek eta Gonzalo Santonja Gaztela eta Leongo Kultura kontseilariak.
Uztail amaierara arte jarraituko dute Atapuercako gune horretako indusketek, eta taldeak espero du giza aztarna gehiago aurkitu ahal izatea, hortzak, adibidez, material biologikoa atera ahal izateko. Azterketa zientifikoak eta gorpuzkien datazioak egiteko, baina, gutxienez urtebete beharko dute, eta horrek Afrikatik kanpo bizi izan diren hominidoen bilakaeraren hasiera ulertzeko balio dezake. |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/215696/atzean-itsas-herri-bat-dagoelako-lortu-zuen-elkanok-egindakoa.htm | Bizigiro | «Atzean itsas herri bat dagoelako lortu zuen Elkanok egindakoa» | Elkano itsasoaren semea izan zela dio Alberdik, eta haren garaiko Euskal Herria ere itsastarra izateagatik lortu zuela munduari bira ematea. Elkanoren bidaiari eta garaiari buruzkoak jaso ditu liburu batean. | «Atzean itsas herri bat dagoelako lortu zuen Elkanok egindakoa». Elkano itsasoaren semea izan zela dio Alberdik, eta haren garaiko Euskal Herria ere itsastarra izateagatik lortu zuela munduari bira ematea. Elkanoren bidaiari eta garaiari buruzkoak jaso ditu liburu batean. | Elkano Itsas Herria proiektuak aurten bukatuko du Juan Sebastian Elkanoren bidaiaren bosgarren mendeurrenaren ospakizuna; 2019 eta 2022 artean gogoratu dute gertaera. Euskal Itsas Museoak bultzatuta, Elkano fundazioaren, Albaola museoaren eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren laguntza jaso du Elkano eta Euskal Herria. Nola egin zen posible lehen mundu bira liburuak. Azaldu dute zergatik ez den kasualitatea lehen mundu bira hura euskal herritar batek egitea. Xabier Alberdi Lonbide (Zarautz, 1969) Euskal Itsas Museoko zuzendariak idatzi du liburua.
Liburua Elkano Itsas Herria proiektuaren parte da. Zergatik erabaki duzue egitea?
Proiektua ibiltaria da: erakusketa ibiltari bat proposatzen du. Baina bertaratzen den publikoari zerbait eman nahi genion eskura, iraunkorra izango dena. Interesgarria iruditzen zitzaigun zerbait oso dibulgaziozkoa ematea; eta, horretarako, euskal herritar orok jakin beharko lituzkeen puntuak biltzen dituen lantxo hau egin dugu. Mota guztietako jendea etorriko da, eta Elkanori eta mundu birari buruzko zenbait zertzelada eman nahi dizkiegu.
Diozunez, liburua ez da Elkanoren mundu birari buruz dauden liburuen artean beste bat. Zerk egiten du desberdin?
Nahiz eta ibilbidearen kontakizun bat eduki, hori ere bildu behar baikenuen, oso leku gutxi hartzen du: bizpahiru orrialde. Ez da ibilbidearen kontakizun bat, ez da Elkanoren biografia bat; horrelakoak badaude milaka ikus-entzunezko, film, eleberri… Gure helburua zen geure buruari galdetzea ea Elkanok egindakoa kasualitatea izan zen, eta, galdera horri erantzunda, berehala etortzen zaigu Euskal Herri itsastarra. Elkanok egindakoa ez da izan kasualitatea; atzean itsas herri bat dagoelako lortu zuen egindakoa. Elkano Itsas Herria proiektuaren parte da liburua, eta proiektuaren helburua da itsas herri hori aldarrikatzea, ezagutzera ematea. Liburu honetan, itsas herri horrek egin zituen ekarpenak azaltzen dira.
Liburuaren izenburuak berak galdera bat dakar: “Nola egin zen posible lehen mundu bira?”
Erabat itsasora bideratuta zegoen herri bateko semea zen Elkano. Euskal Herriak mendeak zeramatzan itsasoan; ez zen guztia Elkanorekin hasi: prozesu baten gailurra izan zen Elkano. Teknologiaren eta nautikaren garapena, itsasoko jardueren garapena eta nagusitasuna… XIV. eta XV. mendeetan, euskal ontzigintza gailurrera iritsi zen. Testuinguru horretan sortu zen Juan Sebastian Elkano [Getaria, 1486], eta geroko zenbait egitasmo ere bai, horietako asko euskal jatorrikoak: Ternuako baleen arrantza, Pazifikoko itsasbideen zabaltzea, eta abar.
Entzun gabeko gertakariak ere badaude liburuan, diozuenez.
Inoiz kontuan izan ez dituzten datu asko sartu ditugu. Esaterako, hamarkada askotan entzun izan dugu Elkano Justiziari ihesi zebilen pertsona bat zela, espedizioan disimuluan sartu zela. Hori oraindik ere idazten da. Baina inor gutxik daki, espedizioa baino urtebete lehenago kontratatu zutenean, bere mailako gainontzeko adituek baino %40 gehiago kobratzen zuela. Niri oso esanguratsua iruditzen zait hori. Nire ustez, hankaz gora jartzen ditu iheslaria zela dioten teoriak. Elkanok sona bat eta kontaktu batzuk bazituela erakusten du, eta horrek ez zeukan zentzurik iheslaria balitz.
Elkano «kriminalizatzen» saiatu direla azaldu izan duzue. Zergatik egin dute saio hori?
Nahiko agerikoa da. Komunikabideetan Elkano kriminalizatzen duten iritzi eta artikuluak argitaratu dira. Baina hori ez da ezer berria, joera zaharra da: duela mende bat pasatxotik kriminalizatzen dute. XIX. mendean garai hartako Espainiako lehen mailako zenbait historialarik Elkano bigarren mailan utzi zuten, haien ustez ez zelako horren garrantzitsua. Horretarako, kriminalizatu egin zuten: San Juliango mutinaren erantzule egin zuten, baina aginte bera zuten biren arteko guda zibil bat izan zen hura, ez mutina. Ontzia etsaiei saldu ziela leporatu zioten, gaizkile bat zela… Hau da, munduari bira eman ziola baina hanka zikinak zituela. Horrelakoak orain dela 150 urte baino gehiago ere idatzi zituzten.
Aipatu duzu Euskal Herria itsasora hurbiltzeko helburuz egin duzuela liburua. Urrundu egin da Euskal Herria itsasotik?
Bai, eta oraindik eten ez den prozesu bat da. Prozesu hori XIX. mendean hasi zen, gizarteak aldaketa handia izan zuelako; batez ere, industrializazio prozesuarekin. Aukera berriak sortu ziren, eta horrek ekarri zuen jende asko beste jarduera batzuetan hastea lanean. Egia da, era berean, industrializazioak eman ziela bultzada itsasoko lanbideei. Hala ere, azkeneko 50 urte hauetan sekulako gainbehera bizitzen ari gara: arrantzarako eta garraiorako flota gutxitu da, eta prozesu orokor bat da. Horrek berekin ekarri du itsasoarekin lotura anekdotikoa duen herri gisa interpretatzea gurea. Bizkarra eman diogu itsasoari, bai ekonomikoki, bai intelektualki.
Hala ere, itsasoaren inguruko kontzientzia piztu dela esan duzu. Zertan igartzen duzue interes hori?
Batez ere, itsas hondoaren inguruan ari da sortzen ardura edo interesa; ukaezina da hori. Azken urteetan itzulinguru bat ematen ari gara, eta pozgarria da ikustea itsas ondareak gero eta interes eta ardura handiagoa pizten diola jendeari. Baina, bestalde, gaur egun ikusten ari gara gure arrantza flotek gero eta zailtasun handiagoak dituztela itsasora joango den jendea kontratatzeko. |
2022-7-8 | https://www.berria.eus/albisteak/215697/pogacar-nagusi-la-planchen.htm | Kirola | Pogacar nagusi La Planchen | Jonas Vingegaardekin batera sartu da helmugan, Tourreko zazpigarren etapan. Lennard Kamna 75 metro falta zirenean harrapatu dute | Pogacar nagusi La Planchen. Jonas Vingegaardekin batera sartu da helmugan, Tourreko zazpigarren etapan. Lennard Kamna 75 metro falta zirenean harrapatu dute | Tadej Pogacar (UAE) gailendu da Frantziako Tourreko zazpigarren etapan, La Super Planche des Belles Fillesen. Bertan irabazi zuen esloveniarrak lehenengo Tourra 2020an, eta berriro ere nagusi izan da. Azken metro horietan irabazi du esloveniarrak etapa, bigarrena jarraian. Aurtengo Tourrean lehenengoz amaitu da etapa mendian. Lennard Kamna (Bora) izan da ihesean gehien iraun duena, eta hark irabaziko zuela zirudienean harrapatu dute Pogacarrek berak eta Jonas Vingegaardek (Jumbo-Visma). 75 metro gelditzen ziren. Esloveniarra sendotu egin da lidergoan.
Aurreko etapan bezala, hasierako kilometroetan lehia bizia izan da eguneko ihesaldian sartzeko. Azkenerako, tropelak amore eman du, eta hamar lagunek lortu dute ihes egitea. Horien artean izan da Imanol Erbiti (Movistar). Hala ere, UAE eta Ineos jarri dira tropelaren buru, eta haiek egin dute ihesean zegoen multzoaren aldea ez handitzeko lana. Ia hiru minuturen aldearekin hasi dute Col des Croix-eko jaitsiera aurrean zihoazenek. Azkeneko mendatera minutu eta erdiko aldearekin iritsi da seikotea. Erbitik ezin izan du besteen erritmoan jarraitu, eta azken igoera hasi baino lehen harrapatu du tropelak.
Igoera hastearekin batera, lau ziklista gelditu dira aurrean, eta Simon Geschkek (Cofidis) jo du lehenengo erritmo aldaketa. Hala ere, berehala utzi du atzean Lennard Kamnak (Bora), eta atzetik etorrita, bakar-bakarrik egin du helmugarako bidea. Tropelean, George Bennett eta Rafal Majkak (UAE) jarri dute erritmoa, liderraren mesedetan. Majka indarrik gabe geratu denean hasi da festa. Pogacarrek berak egin du erritmo aldaketa 300 metro gelditzen zirenean, eta gurpiletik atera ditu ondoan zituenak. Hala ere, Vingegaardek erantzun du atzetik, erritmoa aldatuz, eta Pogacar bera ere aurreratu du.
75 metro gelditzen zirenean harrapatu dute Kamna, La Super Planche des Belles Filleseko azkeneko aldapa pikoan (% 24an). Vingeegardek aurretik hasi ditu azkeneko 100 metroak, baina Pogacarrek azkeneko pedalkadetan aurreratu du. Esloveniarra izan da garaile, eta aurreko etapa irabazi eta gero bigarren garaipena lortu du. Primoz Roglic (Jumbo-Visma) izan da hirugarren, 12 segundora.
Beste faboritoak banan-banan sartu dira helmugan. Besteak beste, Geraint Thomas (Ineos) 14 segundora iritsi da; Enric Mas (Movistar), 21era. Ineoseko beste bi liderrak, Adam Yates eta Daniel Felipe Martinez, 29 eta 45 segundora helmugaratu dira, hurrenez hurren. Aleksandr Vlasov (Bora) izan da denbora gehien galdu duen faboritoa, eta 1:39ra sartu da helmugan. |
2022-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/215698/bidean.htm | Kultura | BiDeAn | Artearen Historian lizentziatua da Aintzane Usandizaga Lopez (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1988), EHUn. Kabitu ezina (Elkar) ipuin bildumarekin agertu zen literatur plazan, 2019an, eta, urte berean, Etxepare saria irabazi zuen Asier Iturralde Gonzalez de Alaiza Gastonekin osatutako Etxe honetan (Pamiela) album ilustratuarekin. Hainbat agerkaritarako idatzi izan du —BERRIArako, tartean—, eta aurtengoa du orain arteko lanik berriena: (Ia) guztia moztu eta itsats daiteke, Aran Santamariarekin ondua eta Esther Ferrer artistaren lanean ardaztua. | BiDeAn. Artearen Historian lizentziatua da Aintzane Usandizaga Lopez (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1988), EHUn. Kabitu ezina (Elkar) ipuin bildumarekin agertu zen literatur plazan, 2019an, eta, urte berean, Etxepare saria irabazi zuen Asier Iturralde Gonzalez de Alaiza Gastonekin osatutako Etxe honetan (Pamiela) album ilustratuarekin. Hainbat agerkaritarako idatzi izan du —BERRIArako, tartean—, eta aurtengoa du orain arteko lanik berriena: (Ia) guztia moztu eta itsats daiteke, Aran Santamariarekin ondua eta Esther Ferrer artistaren lanean ardaztua. | Bero sapak harrapatuko ditu aire girotuak bete ezin dituen zirrikituetatik. Kristalak erre egingo dizkie azal deshidratatuak, ajearen egarri asegaitzak zupatuak. Parajea erabat berdintzen duen lur/zeru/ezleku hori zeharkatzen ariko dira; paisaiak eskainiko dien interesgarriena: errepideko marra zurien etenunea.
Galbanak hondoratuko ditu A, B eta D; asteburu luzean Cri egindako bisitaren ondoren, etxera bidean. Bk musika itzali eta gero, ez da askoz gehiago entzungo autoan. Ez du jasaten etengabeko zarata, ez du ulertzen garai batean ofizialki lotsagarriak ziren abesti horiek orain garrasika abestu beharra; ez du aitortuko, ordea, eta bera izango da altuen kantatuko dituena, dei bat egiteko aitzakian bolumena guztiz jaitsiko duen arte, berriro ez igotzeko. Gaizki sentituko da, baita fisikoki ere: lunbalgiaren bat izango du edo gehiegi beharturiko gihar-lesioren bat; ez da garrantzitsua zehazki zer. Kopilotuaren eserlekua toperaino okertu eta etzanda egingo du bidea, irribarrea ozpinetik lehor mantentzen saiatuz. Ak eta Dk ez dute ezer antzemango, edo ez dute deus esango, behintzat. D joango da gidari. Beti doa gidari, «esango dizuet nekatzean» baina ez du sekula amore emango, ezta begiak ixtear izanda ere, edo umorea iluntzen. D ez da ozpintzen, umorea uhertu egingo zaio, desagertu egingo da, bere baitan galdu. Hiru ordu geratzen zaizkio, dena den, lehen zurrunbiloak nabaritzerako. Bitartean ongietorri eternala izango da bere bisaia, nare eta oskarbi. Maletan falta gabe eramango du astebururako, bizi oso baterako behar den guztia; Ak beharko duena barne. Beti izan behar du kontuan zer ahaztuko zaion Ari, edo zer ez oroitzea erabakiko duen. Eta irribarrez eskainiko dio, eskuzabaltasun soila izateko aseegia den keinu horrekin. Ak ez dio hutsik egingo «ui! kargagailua! Aiba galtzerdiak!» despiste xarmagarriekin, jite laño, zirikatzaile horrekin, guztiak bere imanari lotuz. Ak badaki unean zer gai, zein pertsona, musika, eztabaida den mahai gainera atera beharrekoa, «kalean bolo-bolo» dabilena. Atzeko jarlekuan alboka eserita, margolari batek intentzioz bota duen modelo baten jarreran, ahots nagiz esango die «eta hori ni ez naizela ezertaz enteratzen! Ez duzue entzun, benetan?». Axolagabekeria konprometitua, modako alternatibotasuna. D izan da iman horren biktimarik perfektuena, baina orain ezingo du saihestu pentsatzea hain axolagabea izanda gehiegi inporta zaiola Ari kaleko, sareetako oihartzunik txikiena ere; axolagabeki erraz egokitzen zaizkiola armairua eta diskurtsoa sasoian sasoiko tonu eta ñabardura must guztiei; pixkanaka, «naturalki» gertatu dela bere buruari ere sinetsarazi arte. Hori pentsatuko luke Dk, Aren inguruan zerbait pentsatzen utziko balio bere buruari. Bere buruari etenik gabe galdezka ibiliko dena, aldiz, B izango da, gai berdinean kateaturik oraindik, jira eta buelta: zergatik besteei ez ote dien bizkarrak, musikak, meniskoak, munduak molestatzen, eta berari bai. Zergatik ez ote den trebeagoa disimuluan, Ak disimulatzen duen moduan Dren jateko manerak sortzen dion higuina, edo Dk disimulatzen duen moduan Crekin bakarka egotea tokatzen zaionean besteekin bezain eroso dagoela. A eta D dira onenak horretan, ez dago zalantzarik. Bk sumatu izan du zerbait egon dela inoiz bi horien artean, zerbait intimoa, eurena bakarrik, besteei erabat itxi zaiena, disimulatu. Auskalo ordu txikietako aitortzetan edo maindire artean eraikia izan den, baina isileko lengoaia propioa dute. Atzoko parrandan Cri galdetzeko tentazioa izan zuen, ea inoiz zerbait jakin ote zuen. Ez zen ausartuko azkenean, urrunegi sumatu zuen, bere hiri, hizkuntza, bizimodu berriko burbuilan mozkortuegi. B, uste propioen kontra, oso interesgarria iruditu zaio beti Ari. Ez erakargarri, baina bai interesgarri, tarteka beste plano batean biziko balitz bezala, berak nahita ere atzeman ezin duena. Guztiek miretsi izan dute B nolabait, ez bere presentzia etengabe bilatuz, Arekin egiten duten bezala, baizik eta distantziatik, errezeloz. Ak sarri ez du asmatu Bri nahiko lukeena nahiko lukeen moduan esaten, ez da harenganaino iritsi. Azken aldian, gainera, B aingura botata dago bere plano urrun horretan, kexua bakarrik iristen zaielarik Ari eta gainontzeko lurtarrei: arrangura isil bat, keinu eta barre tenkatuen mozorropean. Pena da, faltan botatzen baititu Bren beste alderdiak... baina ezinezkoa da hori esan ahal izatea. Mindu gabe behintzat. Dren begirada konplizea bilatuko du Ak atzerako ispiluan, ohitura hutsez, aho-keinu neutroenarekin topo egiteko, aurpegitik guztiz isolatua: arrakala huts bat. Zirrikitu horretan atzamarrak sartu nahi izaten zituen Ak, eta Dren barruan pilatzen zen guztiari kanporantz isurtzeko bidea egin. Nekatu zen. Orain ez da gertu egongo euste-hormak eztanda egiten duenean; ze lehertu, lehertuko da berandu baino goizago. Beldurtu eta erakarri egiten du A ideia horrek, D gainezka, bere onetik aterata irudikatzeak munduaren euskarri handi bat kolokan jarriko balio bezala. C desagertzeak ere oinarriak astindu zizkion, bere buruari aitortu nahi diona baina gehiago. Ez zuen espero hura izatea joango zena, hain kanpora, hain hirira, halako amets arranditsuaren atzetik. Hori Ari zegokiola pentsatzen zuten guztiek, Bri asko jota, beste mota bateko ametsekin izanda ere. Baina C? Beti izan zen, guztien artean, nola esan... arruntena, taldearen betegarri erosoa. Eta azalpenik eman gabe desbideratu zen. Orain Ak ez daki Crekin nola hitz egin bere burua lekuz kanpo sentitu gabe. «Nola ikusi duzue C?». Ak botako du galdera autoaren sabelera, minutu luzeko isiltasuna urratuz. Modu xaloan, kezka zipriztinez, bere intentzio onen zalantzarik egon ez dadin. Dk ez du hitz egingo, begiak behar baino arreta gehiagoz iltzatuko ditu errepide aldakaitzean, elkarrizketaren tonua besteek erabaki dezaten utziz. Bk ezingo dio isiltasunaren tentsioari eutsi eta hasiera emango dio, tantaz tanta, gero hirurek batean isuriko duten txorrotari: asmo onez jantziriko ekarpen zorrotz eta, esan dezagun garbi, makurrei. Horrela osatuko dute etxerako bidea, modu honetan beteko euren arteko ezinegon hustua; edo hala irudikatzen ditut nik, C arrunt, eroso honek, haien egonaldiak utzitako betekadaren ondoren. Zenbat bisita gehiago egingo dizkidate B, D eta Ak ohartu arte nire absentzia dela elkarri lotuta mantentzen dituen betegarri bakarra? |
2022-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/215728/elon-muskek-ez-du-erosiko-twitter.htm | Ekonomia | Elon Muskek ez du erosiko Twitter | Argudiatu du hainbatetan eskatu diola kontu faltsuen inguruko informazioa eta ez duela jaso. Twitterrek salatu egingo du. | Elon Muskek ez du erosiko Twitter. Argudiatu du hainbatetan eskatu diola kontu faltsuen inguruko informazioa eta ez duela jaso. Twitterrek salatu egingo du. | Elon Musk Teslaren sortzaile eta kontseilari ordezkariak Twitterri jakinarazi dio bertan behera utzi duela sare sozial hori erosteko bi aldeek sinatu zuten kontratua. Muskek argudiatu du Twitter ez dela betetzen ari hor jasotako baldintzak. Publiko egin duen gutun batean dio hainbat alditan eskatu diola Twitterri kontu faltsuen inguruko informazioa eta horiek zenbatu eta bertan behera uzteko moduaz.
Twitterrek erantzun dio jada, eta esan du salatu egingo duela erosketa kontratu hori bertan behera utzi izana. 42.156 milioi eurotan adostu zuen Twitterren erosketa bi aldeek kontratu horretan, baina kontu faltsuak %5 baino gutxiago direlakoan. 2019an 330 milioi erabiltzaile zituen Twitterren, eta aurten urte hasieran adierazi zutenez, 229 milioi erabiltzailerekin dirua irabazteko aukera eman dezake.
Muskek asteak zeramatzan kontu faltsuen inguruko Twitterren politika auzitan jartzen, eta horrek sare soziala kudeatzen duen izen bereko enpresaren akzioak erorarazi egin ditu. Bart gaueko iragarpenaren ostean, CNN telebista katearen arabera, %6 erori dira akzioak, burtsa itxi baino lehen. Twitterren salaketa Delawareko Kantzilertza Auzitegiak aztertuko du. Erosketa kontratuan jasota dagoenez, bi aldeetako batek kontratua bertan behera utziz gero, 987 milioi euro ordaindu beharko dizkio besteari. |
2022-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/215729/bi-adarkada-izan-dira-hirugarren-entzierroan.htm | Bizigiro | Bi adarkada izan dira hirugarren entzierroan | Jose Escolar ganadutegiko zezenek korrikaldi azkarra egin dute, eta 2:30eko denboran egin dute zezen plazako ukuiluetara arteko bidea. Zazpi zauritu izan dira; horietako bi, adarkadaz. Entzierroaren ondorengo bigantxetan beste adarkatu bat izan da. | Bi adarkada izan dira hirugarren entzierroan. Jose Escolar ganadutegiko zezenek korrikaldi azkarra egin dute, eta 2:30eko denboran egin dute zezen plazako ukuiluetara arteko bidea. Zazpi zauritu izan dira; horietako bi, adarkadaz. Entzierroaren ondorengo bigantxetan beste adarkatu bat izan da. | 2022ko lehen adarkadak utzi ditu Jose Escolar ganadutegiko zezenen entzierroak. Entzierro azkarra espero zen, eta aurtengo azkarrena izan da hirugarren hori. Bi minutu eta hamar segundo inguruan sartu dira sei zezenetatik bost zezen plazara, eta hamar segundo geroago geratu du kronometroa azkenekoak ukuiluetara sartzean. Orain arteko jendetsuena ere izan da. Ondorioz, korrikalarientzat zaila izan da zezenen aurrean korrika egitea, eta asko erori dira. Arrisku egoera argiak izan dira, Mercaderes kalean batez ere, Estafeta kalearen hasieran eta zezen plazarako jaitsieran.
Bi adarkada egon dira entzierroan, eta guztira zazpi izan dira zaurituak. Adarkatuetako bat Mercadereseko osasun postuan artatu dute, baina Estafetan izan da adarkada, lehen metroetan. Izterrean adarkatu du zezenak. Beste adarkatua Espoz y Mina kaleko postuan artatu dute, eta horrek ere hankan du zauria. Beste adarkada bat izan da gaur, baina entzierroaren ondorengo bigantxetan izan da: genitaletan adarkatu dute parte hartzen ari zen bat. Entzierroko beste bost zaurituak kolpeak hartuta eraman dituzte ospitalera.
Korrikaldi polit eta luzeak Estafetan
Azkar atera dira Santo Domingoko ukuiluetatik, eta, erritmoari ezin eutsiz, hainbat lagun erori dira. Idiak izan dira aurretik, eta zezen bakar bat joan da taldearen buru horiekin. Pixkanaka, baina, zezen saldoak aurrera egin du. Udaletxera arte garbia izan da entzierroa, baina Mercaderesen hainbat korrikalari erori dira batera eskuineko aldean, zezenen abiaduraren ondorioz. Gauza bera gertatu da metro batzuk aurrerago Estafeta kalearen hasieran. Bi kale horien arteko bihurgunean gaur ez da animaliarik erori, aurreko bi egunetan gertatu bezala, eta azkar atera dira Estafetan. Ezker paretan, batzuk erori egin dira, eta, ezin ateraz, harrapatuta geratu dira korrikalari batzuk. Ostiko bat ere jo du zezenetako batek, korrikalari bat albotik urruntzeko.
Estafetan kalean polita izan da entzierroa. Sakabanatu egin da zezen saldoa, eta korrikaldi politak ikusi ahal izan dira. Bost zezen jarri dira aurretik, eta gero horiek ere banatu egin dira. Lehia biziak izan dira korrikalarien artean aurrean jartzeko. Lortu dutenek eta erritmoari eutsi diotenek saria izan dute, eta hainbat metrotan izan dira zezenen aurrean korrika. Idien aurretik zihoazenez, zezen plazarako jaitsieran eskuinerantz egin dute zezenek, eta arrisku handiko egoera bat izan da. Zezenetako batek nahi gabe eraman du korrikalari bat adarren artean. Jose Escolarrekoek, baina, aurrera egin dute. Zezen plazara bost zezen sartu dira idiekin batera, eta geroago egin du seigarrenak. |
2022-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/215730/javi-dominguezek-irabazi-ditu-ehunmiliak.htm | Kirola | Javi Dominguezek irabazi ditu Ehunmiliak | Korrikalari gasteiztarrak seigarren garaipena du proban. 23.04.06ko marka egin du. Aritz Egeak eta Gemma Barrabeigek irabazi dute Goierriko Bi Handiak lasterketa. Aritz Egeak errekor berria jarri du. Lasterketa hamar ordutan baino gutxiagoan egitea zuen erronka, eta bederatzi ordutan eta 51 minututan iritsi da Beasaingo helmugara. | Javi Dominguezek irabazi ditu Ehunmiliak. Korrikalari gasteiztarrak seigarren garaipena du proban. 23.04.06ko marka egin du. Aritz Egeak eta Gemma Barrabeigek irabazi dute Goierriko Bi Handiak lasterketa. Aritz Egeak errekor berria jarri du. Lasterketa hamar ordutan baino gutxiagoan egitea zuen erronka, eta bederatzi ordutan eta 51 minututan iritsi da Beasaingo helmugara. | Faboritoa zen, eta ez du huts egin. Javi Dominguez gasteiztarrak irabazi du Ehunmiliak mendiko lasterketa. Indartsuena izan da, hasi eta buka. Seigarren garaipena du proban: 2011n, 2014an, 2016an, 2017an eta 2018an ere nagusitu zen. 2013an, berriz, bigarren izan zen. Gasteiztarrak ez du hobetu probaren marka: Jon Aizpuruk egin zuen 2019an (22.21.54).
23.04.06ko marka egin du. Nagusi izan da, hasi eta buka, eta alde handia atera die aurkariei: bi ordu eta erdi pasatxokoa bigarrenari, Ander Erize arbizuarrari (25.36.03), eta ia hiru ordu hirugarrenari, Oscar Perez de Nanclares herrikideari (25.59.38).
Oso pozik mintzatu da Dominguez amaieran: «Ez nekien nola egongo nintzen, baina oso gustura sentitu naiz. Antolatzaileei eskerrak ematea besterik ez dago».
Aritz Egea urretxuarrak eta Gemma Barrabeig kataluniarrak irabazi dute Goierriko Bi Handiak mendi lasterketa. Atzo gaueko 23:00etan abiatu ziren korrikalariak Beasaingo irteeratik (Gipuzkoa), Ehun Miliatakoak baino bost ordu geroago, eta gaur goizeko 08:51ean iritsi da Egea berriro helmugara. Barrabeigek hamalau ordu eta sei minutuko denbora egin du, eta urrun geratu da Uxue Frailek 2019an ezarri zuen hamabi ordu eta 11 minutuko errekorretik.
Egeak hamar ordutik behera jaistea zuen helburu, eta, 09.51ko denbora eginez, errekor berria ezarri du 88 kilometroko lasterketan. 10.01ean zegoen errekorra, 2019an Ion Azpirozek ezarria. Bigarren Goar Lopetegi ibartarra izan da, eta hirugarren, Joseba Escudero idiazabaldarra. Emakumezkoetan Amaia Larreategi beasaindarra izan da bigarren, eta Amaia Otxoa de Alda hirugarren.
Helmugan oso pozik hitz egin du Egeak. Azal du 05:00etatik aurrera egin zaiola luzea gaua, eta eguzkia noiz aterako zain zegoela. «Andraitzen atera zait, eta inoiz ikusi dudan egunsentirik politena ikusteko aukera izan dut», adierazi du. Bideoa oso ondo markatuta zegoela nabarmendu du, eta eskerrak eman dizkie lan horretan aritu diren boluntarioei eta antolatzaileei.
Eguraldiari dagokionez, esan du Aralartik jaisten eta Aizkorrin beroa pasatu duela, eta eskertu egin duela behera iritsi denean behe lainoak ematen zuen freskotasuna. Barbari auzoan (Zegama, Gipuzkoa) denbora galdu duela ere esan du, bost bat minutu, baina oso gustura geratu da emaitzarekin. «Tripak, ondo. Burua, ondo. Hankak, ondo. Oso gustura nago».
Lehen aldian, txapeldun
Barrabeigek lehen aldia zuen Goierriko Bi Handiak lasterketan, eta oso eskertuta agertu da antolaketarekin: «Ez dut horrelakorik inoiz bizi izan», adierazi du helmugan. Mendiko bigarren ultra lasterketa zuen gaurkoa, eta hasieratik izan da lehen postuan. Aitortu du, ordea, hemezortzigarren kilometroan deshidratazio nabaritu duela, eta erritmoa jaitsi behar izan duela, osatzeko. Horri buelta eman, eta adierazi du oso gustura joan dela amaierara arte.
88 kilometro eta 6.000 metroko desnibela dauka Goierriko Bi Handiak lasterketak. Aralar eta Aizkorriko parke naturalak zeharkatu dituzte, 22 orduko epemugarekin. 515 korrikalari zeuden gaurko izena emanda: 485 gizonezko eta 31 emakumezko.
Bi urteko geldialdia egin ostean dira bueltan Beasaingo lasterketak. 1.500 korrikalari inguruk parte hartuko dute hiru lasterketetan. Ehunmiliak ultratrailean, 495 lasterkari ari dira, eta Marimurumendi maratoian, 265. Aurtengo lasterketak aldaketa batzuk izango dituen arren, beti bezain gogorra izango dela jakinarazi dute antolatzaileek. Ibilbidean eta araudian egin dituzte berrikuntzarik nabarmenenak. Ehunmilien ibilbidean, Gorlako anoa postuaren ondorengo bidea aldatu egin dute; eta Oazurtza eta Zerain arteko jaitsieran ere beste bide bat hartu beharko dute lasterkariek. Azken aldaketa horrek Goierriko Bi Handiak probako ibilbideari ere eragiten dio. Marimurumendi maratoiari dagokionez, Beatxurretatik jaitsi beharrean Arrieta baserritik jaitsiko dira lasterkariak. Bestalde, parte hartzaileen segurtasuna bermatzeko, korrikalariek txanodun zira eraman beharko dute, eta motxilan atzeranzko argi gorria. Aldaketa horiez gain, proben aztarna ekologikoa murrizteko asmoz, korrikalari bakoitzari edalontzi bana emango diete, eta, ur botilen ordez, bost litroko suilak erabiliko dituzte.
Ehunmiliak ultratraila (EHM)
Ehunmilietako ultratraila hiru lasterketetako probarik luzeena da. 168 kilometroko luzera du, eta 11.000 metroko desnibel positiboa. Aurten, 495 mendi lasterkari ari dira parte hartzen; horietatik 470 gizonezkoak izango dira, eta 25 emakumezkoak. Euskal herritarrak dira gehienak. Atzo arratsaldeko seietan abiatu ziren korrikalariak Beasaingo Loinazko San Martin plazatik, eta leku berdinean amaituko dute lasterketa. 168 kilometroak Goierri, Urola Kosta eta Tolosaldeko udalerri desberdinetan barrena egingo dituzte; 30 udalerri zeharkatuko dituzte denera. Lehen gizonezko korrikalaria helmugara 16:20 inguruan iristea espero da, eta 21:40 inguruan lehen emakumezkoa; hala ere, igandeko 18:00ak arte izango dute ibilbidea amaitzeko aukera parte hartzaileek. Jon Aizpurua beasaindarrak dauka gizonezkoen errekorra, 22:21:54an, eta Ewa Majer poloniarrak emakumezkoena, 27:41:47an.
Marimurumendi maratoia (MMM)
MMM hiru probetan motzena bada ere, ez da atzean gelditzen. 42,19 kilometro eta 2.300 metroko desnibela dauka, eta Goierrin barrena izango da ibilbidea: Murumendi, Pagorriaga, Kizkitza, Atxurtza, Izazpi eta Arriaran zeharkatuko dituzte korrikalariek. Proba honetan 32 emakumezkok parte hartuko dute, eta horietatik hiru goierritarrak dira: Ione Cerezo, Itxaro Mendizabal eta Alazne Jauregi. Lehen korrikalariak hiru eta lau orduren bueltan amaituko dutela espero den arren, zortzi ordu izango dituzte lasterketa amaitzeko. Gizonezkoetan, Samuel Davilak du errekora, 3:29:18an, eta emakumezkoetan Ingrid Ruizek, 4:24:30ean. Askok Ehunmilien munduarekin kontaktuan jartzeko erabiltzen dute MMM, eta horren adierazgarri izan da azken urteetako gazteen parte hartzea nabarmen igo dela.
Lasterketen webgunearen bidez zuzenean jarraitu ahal izango da lasterketa, eta zenbait anoa postuetan ere irudiak izango dira.
Ikusi gehiago: Esperientzia dute lagun |
2022-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/215731/pertsona-bat-hil-da-zarautzen-izan-den-trafiko-istripu-batean.htm | Gizartea | Pertsona bat hil da Zarautzen izan den trafiko istripu batean | Hiru pertsona zihoazen auto batean, eta farola bat jo dute. Gidariaren albokoa da hildakoa. Gidaria atxilotu egin dute. | Pertsona bat hil da Zarautzen izan den trafiko istripu batean. Hiru pertsona zihoazen auto batean, eta farola bat jo dute. Gidariaren albokoa da hildakoa. Gidaria atxilotu egin dute. | Ezbehar larri bat izan da gaur goizean, 07:10ean, Zarautzen (Gipuzkoa). Auto bat GI-2633 errepidetik atera da, eta farola bat jo du, Monte Albertia ile-apaindegi eta estetika ikastetxearen parean. Hiru pertsona zihoazen autoan, eta gidariaren albokoa hil egin da kolpearen ondorioz. Beste bi pertsonak zauritu egin dira, eta Donostia Ospitalera eraman dituzte.
Gertatutakoa ikertzen ari da Ertzaintza, eta autoaren gidaria atxilotu dute, litekeena delakoan errepide segurtasunaren kontrako delitu bat eta zuhurtziagabekeriazko hilketa delitu bat egin izana. |
2022-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/215732/konpentsazio-arau-berria-onartu-du-elkargoak-98ko-babesarekin.htm | Gizartea | Konpentsazio arau berria onartu du Elkargoak, %98ko babesarekin | Paueko Administrazio Auzitegiaren ebazpena kontuan hartu, eta egokitzapenak egin dituzte. Turismorako bizitegiak mugatzea da helburua. | Konpentsazio arau berria onartu du Elkargoak, %98ko babesarekin. Paueko Administrazio Auzitegiaren ebazpena kontuan hartu, eta egokitzapenak egin dituzte. Turismorako bizitegiak mugatzea da helburua. | Euskal Hirigune Elkargoak ia aho batez onartu du gaur bizitegi turistikoen konpentsazio arau berria batzar batean. Turismorako bizitegien hazkundea oztopatzeko neurria joan den martxoaren 5ean bozkatu zuten lehen aldiz, baina higiezinen eta turismoaren arloko hainbat enpresak helegitea jarri zuten Paueko Administrazio Auzitegian, eta horrek araua behin-behinean bertan behera uztea erabaki zuen ekain hasieran. Auzitegiak ebazpenean azpimarratu dituen puntuak kontuan hartu, eta araua moldatu eta bozkatu dute: hautetsien %98k babestu du. 2023 hasierarako ezarri nahiko lukete neurria indarrean. «Guretzat biziki inportantea da neurria berriz bozkatzea», adierazi du aurretik Xebas Cristy Alda kolektiboko kideak. «Mezua argi da: konpentsazio araua ezarriko da. Ipar Euskal Herrian etxebizitza arloan inbertitu nahi luketenei segurtasun falta sortuko die horrek. Espero dugu halako operazioak egin nahi dituztenak hoztea». Herrian bizi plataformak berehala txalotu du neurria, eta «laster» manifestazio bat antolatuko dutela jakinarazi dute —azkena azaroan egin zuten, Baionan—: «Sekula baino gehiago, mobilizatuak geratzen gara herrialdean bizitzeko eta bizilekua hartzeko eskubidearen alde, eta ondoko egunetan jakinaraziko dugu eskubide hori aldarrikatzeko eta defendatzeko antolatua izanen den hurrengo manifestazio jendetsuaren data».
Filipe Aramendik aurkeztu du arau berria. Legea berantago sartzea indarrean eta «proportzionaltasun gehiago» izatea: horiek dira egin dizkioten aldaketa nagusiak. Helegitearen ondorioz legearen behin-behineko etetea berehala kentzeko esperantza dute. Aldaketen aurkezpenaren ondotik, Mathieu Bergek hartu du hitza. Alde eginen zuela iragarri du, baina dudak agertu ditu «metodoarekin eta estrategiarekin». «Etxebizitzaren krisiaren larrialdiaren aitzinean ezin dugu denborarik galdu. Zer bilatzen dugu, sinboloa edo eraginkortasuna?».
Colette Capdeviellek legea bozkatzera deitu du. «Hemen, Ipar Euskal Herrian, jende batzuen lanbidea da espekulazioa egitea. Zinikoa da, eta larrialdizkoa da horri aurre egitea». Gaineratu du etxebizitza turistikoen jabeen elkarteak legearen kontra idatzi gutunak «zur eta lur» utzi duela. Emmanuel Alzurik erran du etxebizitza turistikoak ez direla etxebizitzaren krisiaren kausa bakarrak. «Legea bozkatuko dut, noski. Baina begiratu beharko ditugu gure herrietako Hirigintza Planak ikusteko zein diren beste arazoak, hala nola etxebizitzen eskasia».
Azkenik, Jean Rene Etxegarai lehendakariak ere hitza hartu du. Legearen kontrako helegiteak eta kexak izatea saihetsezina da haren arabera, «sekulako interes ekonomiko eta espekulatiboak» dituelako jomugan. Eta halako neurriak hartzeko elkargoaren «ausardia» txalotu du.
Bizitegiak, lokal komertzial
Printzipio sinple bat aplikatzen du konpentsazio neurriak: kontsideratzen da bizitegi bat urte guzian turismora bideratua bada bizitegi hori komertziora bideratua dela. Ondorioz, lokal komertzial bat bizitegi bilakatzeko eskatzen zaio jabeari. Beren etxebizitza nagusia urtean 120 egunez baino gehiagoz alokatzen duten jabeei dagokie neurria, baita bigarren etxebizitza aldi baterako alokairuan eskaintzen dutenei ere. Konpentsatzeko, bizitegia hiri berean eskaini beharko dute, eta gutxi gorabehera ezaugarri berdinak izan beharko ditu.
Ekainaren 3an, neurria behin-behinean bertan behera uztea erabaki zuen auzitegiak, proportzionaltasun falta argudiatuta: ez da errana jabe guziek neurria betetzeko aukera luketenik. Aferaren sakoneko azterketa egin bitartean neurria eten zuen.
Gaur bozkatu duten arauak hainbat moldaketa ditu. Lehenik, «konpentsazio tituluak» gehituko ditu. Hau da, etxejabeak konpentsaziorako balio duen lokal komertzialik ez badu, beste bati eros diezaioke titulua. Enpresa kutsatzaile handiei onartzen zaienarekin parekatuko litzateke. Hala ere, Cristyk uste du eragin «marjinala» izanen duela. Arau berrian, etxe beheretan diren lokal komertzialak ere erabiltzen ahalko dira konpentsaziorako, baldin eta karrikara ematen ez badute. Azkenik, aplikazio epea dago. Paueko auzitegiak ebatzi zuen neurria bozkatu zenetik indarrean sartu arteko epea laburregia zela; horregatik finkatu dute 2023. urte hasierarako.
Bozkatutako arau berria auzitegiari aurkeztuko dio Euskal Elkargoak, behin-behineko etetea altxatu dezan. Hala eginen duela espero du Cristyk, neurriak izan ditzakeen eraginetan sinetsirik: 11.000 bizitegi «libratu» daitezkeela zenbatu du Aldak. Inbertitzaile berriak hozteaz gain, jadanik ari direnek jarrera alda dezaketela uste du: «Bizitegien erabilpen aldaketarako baimena ukan dutenek hiru urterako lortu dute; berriz eskatzen badute, konpentsazio neurria bete beharko dute».
Gaur goizean eskuorriak banatu dizkiete Euskal Elkargoko hautetsiei, turismo arloko enpresek emandako argudioei erantzuna emanez. «Zabaldu dute turismo bizitegietara heldu den publikoak 480 milioi euroko eragina duela lurraldearentzat. Zinezko zenbakia erdia baino gutxiago da». Aldaren arabera, urte osoan bizi direnek ekarpen ekonomiko handiagoa egiten dute. «Bizitza sozialean duen eragina ere kontuan hartu behar da». |
2022-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/215733/memoria-demokratikoaren-legea-indargabetzeko-konpromisoa-hartu-du-feijook.htm | Politika | Memoria Demokratikoaren Legea indargabetzeko konpromisoa hartu du Feijook | Miguel Angel Blancoren hilketaren 25. urteurrena oroitzeko ekitaldia egin du PPk Ermuan (Bizkaia). Iturgaitzen ustez, «immorala eta lotsagarria» da PSOEk EH Bildu bidelagun aukeratu izana. | Memoria Demokratikoaren Legea indargabetzeko konpromisoa hartu du Feijook. Miguel Angel Blancoren hilketaren 25. urteurrena oroitzeko ekitaldia egin du PPk Ermuan (Bizkaia). Iturgaitzen ustez, «immorala eta lotsagarria» da PSOEk EH Bildu bidelagun aukeratu izana. | Miguel Angel Blancoren hilketaren 25. urteurrena oroitzeko ekitaldia antolatu du gaur PPk Ermuan (Bizkaia). Alderdiko buruzagi nagusiak izan dira bertan, besteak beste Alberto Nuñez Feijoo PPko presidentea, Jose Maria Aznar Espainiako Gobernuko presidente ohia, Carlos Iturgaitz EAEko PPko burua eta Mari Mar Blanco ETAk 1997an hildako PPko zinegotziaren arreba. Ekitaldian, Blancoren memoria gogoan hartzearekin batera, PSOEren gobernuaren aurka mintzatu dira, eta bereziki gogor kritikatu dute EH Bildurekin Memoria Demokratikoaren Legea hitzartu izana. Alberto Nuñez Feijoo PPko presidenteak ohartarazi du lege hori indargabetuko duela, eta, gainera, PSOEren babesarekin egingo duela, «elkarrekin memoria eta justizia berrezartzeko» asmoa duelako. Legea indargabetzeko «konpromisoa» Ermuan eta PPren alderdikideen aurrean hartu izanari garrantzia eman dio Feijook, eta azpimarratu du «euskaldun eta espainiar gehienen izenean» ere botako duela atzera. Baina pauso hori sozialistekin batera eman nahi duela erantsi du: «ETAko terroristek ez bazuten gu banatzerik lortu, ezin dugu baimendu haien oinordekoek halakorik egitea». Feijooren iritziz, «sumingarria» da gobernuak EH Bildurekin akordioa lortzea: «Sumindu eta asaldatu egiten gaitu gobernu demokratiko batek hori sustatu eta hitzartzeak. Baldintza hauekin ez da memoria eta ez da demokratikoa, gure demokraziako pasarte lotsagarria baizik». Feijook hitza hartu aurretik, bide beretik mintzatu da Aznar. Ohartarazi du «hiltzaileen koma bat bera ere» ez dela onargarria memoria proiektuan. Era berean, salatu du EH Bildurekin ituna lortuta PSOEk onartu egin duela historia «manipulatua izatea». «Gure artean dira krimen hura justifikatu eta iragarri zutenak, mehatxu egin zutenak eta hiltzera animatzen zutenak. Demokraziaren oinarrizko balioen suntsitzaile den politika batean, baimendu egiten zaie historia manipulatzea eta berridaztea, heroismoz protagonista izan zirenak irainduta». Bide beretik hitz egin du Iturgaitzek ere. Haren ustez, «immorala eta lotsagarria» da Pedro Sanchezek EH Bildu bidelagun aukeratu izana: «PSOE eta PP heriotza-korridore berean geunden, hiltzen gintuzten, eta orain hilketa horiek txalotzen eta antolatzen zituztenekin negoziatzen eta akordioak egiten dituzte».
Miguel Angel Blanco gogoan
Miguel Angel Blancoren memoria ere gogoan izan dute PPko buruek ekitaldian. Aznarrek gogora ekarri du Blanco, eta «etorkizuneko erreferentziatzat» jo. Blancoren hilketaren ostean sortutako «Ermuko izpiritua» Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkako PPko zinegotziek gorpuzten dutela erantsi du Iturgaitzek ondoren: «Euskadiko PPren kargudunok askatasunaren borrokalarien infanteria osatzen dugu, indarrean den ordenaren, konstituzioaren, Euskadiren eta Espainiaren aldeko defendatzaileak gara, eta horregatik ETAk akabatu nahi gintuen». Iturgaitzek salatu du Blancoren hilketatik 25 urte igarota oraindik bizikidetza ez dela osorik lortu.
Miguel Angel Blancoren aldeko ekitaldi nagusia bihar egingo dute, Ermuan; estatu omenaldia izango da, eta han izango dira, besteak beste, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentea, Iñigo Urkullu lehendakaria eta Felipe VI.a Espainiako erregea. Hori horrela, Mari Mar Blancok Sanchezi eskatu dio «ausarta» izateko eta biharko ekitaldia baliatzeko EH Bildurekin duen lotura apurtzeko. «Terroristak bakartzea ahalbidetu zuen batasun politikoa» berreskuratzeko galdegin du, halaber. |
2022-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/215734/maila-bat-gorago.htm | Kultura | Maila bat gorago | Stromae eta The Killers taldeen emanaldiekin, gau handietako itxura berreskuratu du Kobetamendik. Nogenek eta Chill Mafiak ere beren proposamenak defendatu dituzte milaka zaleren aurrean. | Maila bat gorago. Stromae eta The Killers taldeen emanaldiekin, gau handietako itxura berreskuratu du Kobetamendik. Nogenek eta Chill Mafiak ere beren proposamenak defendatu dituzte milaka zaleren aurrean. | Jendetza batu da Bilboko Kobetamendin BBK Live musika jaialdiaren bigarren jardunaldian, eta, dozenaka taldek kontzertuak eskaini arren, egunak bi izar nagusi izan zituen: Stromae eta The Killers. The Killersek ezagutzen zituzten Kobetamendi eta Bilbo lehendik ere. 2017an, 40.000 lagunen aurrean eman zuten kontzertua, eta aurtengoan ere jendetza batu zuten. Etxerako lanak eginda etorri ziren oraingoan ere. Badakite publikoak haien hit ezagunenak entzun gura dituela, eta hori eskaini zieten. When You Were Young hasteagaz batera jarri zuten kantuan Kobetamendi; milaka eztarri urratu arte kantuan jartzeko moduko abesti sorta dute Las Vegasekoek (AEB), eta Brandon Flowers abeslariak badaki, gainera, nola lortu hori. Euskararekin ere ausartu zen pasarte batzuetan; «bi urte hauek zelan eraman dituzue?», galdetu zien ikusleei, besteak beste. «Gabon, Bilbo, bizirik gaude!» ozen baten ostean, Jenny Was a Friend of Mine eta Smile Like You Mean It abestiekin jarraitu zuen festak. Duela ia hogei urtekoak izan arren (Hot Fuss diskoa 2004an kaleratu zuten, eta Sam's Town, 2006an), abesti klasiko horiek izan zuten harrerarik beroena, kantu berriagoek zaleak poztu zituzten arren.
Ordu berean, Iruñeko Arrotxapeko Chill Mafiak festa itzela sortu zuen Txikia oholtzan. Milaka zaleren aurrean beren lotsagabekeria erakutsi zuten, baina baita festarako gogoa piztu ere. No se k me pasa, 31014, Mañaneo eta Barkhatu bezalako abestiekin beren publikoa badutela erakutsi zuten, eta zale berriak ere poltsikoratu zituzten. Arratsaldean, Nogen gipuzkoarrak aritu ziren taula nagusian. Ane Negueruela abeslari berriagaz ematen ari diren lehen kontzertuetako bat izan zen. Besteak beste, Zeri begira hartu nahi duzu lo? eta Enarak abestiak jo zituzten. Ordu berean, Verde Prato tolosarrak emanaldi bat egin zuen, Txikia agertokian.
Egiak dantzan
Zortzi urte zeramatzan Stromae belgikarrak (Paul van Haver, izenez) disko berririk kaleratu barik, eta agertokietatik urrunduta. Racine Carrée (2013) argitaratu ostean lorturiko arrakastaren ostean erabaki zuen atzerapauso hori ematea, arrakasta eta lan karga kudeatzeko zailtasunengatik. Hain zuzen ere, aurten atera duen Multitude diskoan depresioaz eta osasun mentalaz abestu du, besteak beste. Kontzertuaren zutoina bi disko horiek izan ziren, batez ere. L'enfer abestian, adibidez, bere buruaz beste egiteko izandako tentaldiez abesten du; argi joko eta bideo irudi indartsuen laguntzagaz, infernu horretan murgildu zuen ikuslea ere. Hori izan zen kontzertuaren joera, gutxi gorabehera.
Erritmo oso dantzagarriekin jendea saltoka jarri bitartean, egungo gizartearen eta bizi ereduaren aurkako ukabilkadak diren egiak botatzen ditu Stromaek mikrofonotik. Ironia handiagaz, kritika zorrotza dira bere berbak, eta mainstream musikan jorratzen ez diren gai asko ukitzen ditu: aitatasunaren B aldea (C'est que du bonheur), eta klasismoa eta langileen zapalkuntza (Santé), adibidez. Emanaldiko unerik gordinenetako bat Quand c'est? abestia izan zen. Minbiziari abestu zion bertan: «Cancer, cancer, dis-moi quand c’est? Cancer, cancer, qui est le prochain?» (Minbizi, minbizi, noiz izango da? Minbizi, minbizi, nor izango da hurrena?), bideo irudien bidez iluntasunak literalki irensten zuen bitartean. Artista zintzoa da belgikarra, eta egungo problematika sozialak pertsonifikatu eta abesti dantzagarri bilakatzen dituen maisua ere bai. Alors on danse klasikoagaz Kobetamendi lehertu ostean, a capella berezi batekin itxi zuen emanaldi gogoangarria. Ikusleei isiltzeko, txalorik ez egiteko eskatuta, Mon amour interpretatu zuen lau musikarien laguntzagaz.
Bomba Estero kolonbiarrek ederki berotu zuten giroa Stromaeren emanaldirako. Soinua baxutxo egotea ez zen arazo izan Ojitos lindos, To My Love eta Fuego abesti ezagunekin milaka lagun dantzan jartzeko.
Bilbo ezagutzeko aukera
Musikazale askok goizak Bilbo ezagutzeko baliatzen dituzte; hirian turismoa egin, alde zaharrera joan, eta zerbait jateko aprobetxatzen dute, baita Bereziak zikloko kontzertuak ikusteko ere. Testuinguru horretan jo zuten, besteak beste, Merina Gris gipuzkoarrek. Arazo tekniko batzuengatik berandu hasi arren, gozatua hartu zuten bertara joandakoek.
Asteburua izanik, eguenean baino jende gehiago joan zen Kobetamendira, eta autobus zerbitzuan ere igarri zen hori, EITBren eraikinari itzulia ematen baitzion ilarak; igoera oinez egitea erabaki zuten dozenaka lagunek.
Barikuan ere musika gosez zeuden ikusleak, eta aukera hori bikain baliatu zuten Lori Meyerseko kideek; milaka zale zituztela, kontzertu ona eskaini zuten, rock eta indie doinuak uztartuz. Kontzertu amaiera aldera, Jordi Evole kazetari kataluniar ezaguna haiekin igo zen oholtzara, kanta bat abestera. Kontzertu arteko zirkulazioa eguenekoa baino korapilatsuagoa izan zen jendetzagatik, eta jende pilaketak izan ziren. Goiztiarrenek Supergrass aurreragotik ikusteko aukera izan zuten, gero jende gehiago bildu baitzen. Britainiarrek ukitu rockeroagoa eman zioten zuzenean beren pop eskaintzari, eta sasoiko daudela erakutsi zuten, pozik, ostera BBK Liven egoteagatik.
Zapatuko izen handiena Kolonbiatik dator. J Balvinek reggaeton doinuz beteko ditu Kobetamendiko landak. Gainera, Pet Shop Boys, Nathy Peluso eta Slowthai arituko dira gaur, besteak beste. Ezpalak gipuzkoarrak izango dira lehenengo taldeetako bat. |
2022-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/215735/ikasleak-gobernuan.htm | Mundua | Ikasleak, gobernuan | Azken hamabost urteotako kaleko mobilizazioek ezkerreko belaunaldi gazte bat eraman dute agintera. Ezkerraren bilakaera eta herrialdearen etorkizuna irailaren 4ko plebiszituak baldintzatuko du. | Ikasleak, gobernuan. Azken hamabost urteotako kaleko mobilizazioek ezkerreko belaunaldi gazte bat eraman dute agintera. Ezkerraren bilakaera eta herrialdearen etorkizuna irailaren 4ko plebiszituak baldintzatuko du. | «Neoliberalismoa Txilen jaio zen, eta Txilen hilko da», dio Gabriel Boric Txileko presidenteak (Punta Arenas, 1986). 2011ko abenduaren 19an, Txileko Unibertsitateko Ikasleen Federazioko presidente izendatu zuten, eta, hamar urte geroago, 2021eko abenduaren 19an, Txileko presidente hautatu zuten. Boric da 1973ko estatu kolpearen ondoren jaio den lehen presidentea. 36 urte ditu, eta ezkerreko belaunaldi berri bat iritsi da Moneda jauregira haren eskutik.
«Argi dago elite aldaketa bat dagoela. Gaur egun gobernuko karguetan daudenek 40 urte inguru edo gutxiago dituzte. Trantsizioa bideratu zuten zentro ezkerreko liderrak, Ricardo Lagos, Michelle Bachelet... kanpoan geratu dira», dio Rolando Alvarez Vallejosek, Santiagoko Unibertsitateko historia irakasleak. Txileko Unidad Popularren garaiaz geroztik ikertu du ezkerraren bilakaera, eta, haren ustetan, Unidad Popularren garaira egin behar da atzera hori ulertzeko. Ezker belaunaldi berri bat izan arren, gazte horien diskurtsoan badaudelako XX. mendeko ezkerraren trazak.
Gabriel Boric, Txileko presidentea, ekainean Ameriketako goi bileran. Etienne Laurent, Efe
Augusto Pinocheten estatu kolpearen ondoren, bitan zatitu zen Unidad Popular. Batetik, diktadorearekin trantsizioa adostearen aldekoak zeuden; PS Alderdi Sozialista zegoen horien artean, militarrek hil zuten presidentearen alderdia, Salvador Allenderena. Bestetik, diktadura erorarazi egin behar zela uste zutenak zeuden, horretarako borroka armatua ere babesten zutenak; horien artean zegoen PCCh alderdi komunista. Irteera adostuaren alde zegoen ezkerra nagusitu zen lehia horretan, eta zentro-ezkerreko eta zentroko indarrekin batera gobernatu zuten Txilen 1990etik 2010era, Demokraziarako Alderdien Ituna koalizioan.
«Urte horiek basamortuko zeharkaldi bat izan ziren PCCh alderdiak ordezkatzen zuen ezkerrarentzat. Berlingo harresia erori zen, eta iraganeko kontu baten gisara geratu zen ezker hori, neoliberalismoaz hitz egiten zuena», azaltzen du Alvarezek. Orduan, baina, orduko eta oraingo diskurtsoak lotzen dituen zerbait gertatu zen: «Bizirik irauteko mugimendu sozialetan, ikasle mugimenduan eta langile sindikatuetan barneratu zen».
'Ez dira 30 peso. 30 urte dira'
Espainian bezala, Txilen ere eredugarritzat jo izan dute batzuek trantsizioa. Manuel Antonio Garreton soziologo eta politologoak, ordea, hala laburbiltzen du Demokraziarako Alderdien Itunaren garai hori: «Progresismo mugatua eta neoliberalismo zuzendua. Demokraziarako trantsizioa, diktaduraren ondarearekin». 1990ean, boterea eskuz aldatu zen, baina sistema berak jarraitzen zuen txiletarren biziak baldintzatzen, eta pixkanaka arrakalak egin ziren. 1980ko konstituzioak ez zion sakoneko aldaketak egiteko aukera ematen zentro-ezkerreko koalizioari, eta horrek higatu egin zituen.
«Neoliberalismoaren paradisua esaten zioten Txileri, eta 2006an ikasleen bost urteko mobilizazio ziklo bat hasi zen. Testuinguru horretan hasi zen agertzen ezker berria». Pinocheten 1990eko hezkuntza legearen aurka mobilizatzen hasi ziren ikasleak, eta, demokrazia berriro ezarri zenetik, ordura arteko protestarik handienak izan ziren 2011koak. 2019ko matxinada soziala piztu zuen txinparta ere ikasleen protesta bat izan zen: Santiagoko metroko txartela %3 garestitu zuten, eta ikasleek metroan ordaindu gabe sartzeko kanpaina bat egin zuten: Ez dira 30 peso. 30 urte dira zen leloa.
Gabriel Boric eta Camila Vallejo, 2011n Txileko Unibertsitateko ikasleen federazioko buru zirenean. Mario Ruiz, Efe
Testuinguru horretan hasi zen loratzen hamar urtean gobernura iritsi den ezker gaztea. 2011ko mobilizazioetako ikasleen liderren artean zeuden, besteak beste, Gabriel Boric presidentea, Camila Vallejo ministro bozeramailea, Giorgio Jackson idazkari ministroa eta Camilo Ballesteros Gizarte Erakunde zuzendaria.
Vallejo eta Ballesteros PCChn daude, baina besteak bereizi egin dira Alderdi Komunistatik, ezker berri bati forma emanez: «Ezker berri horrek marxismo gutxieneko bat du, chavismoaren kontrakoa da; PCCh ez bezala, urrundu egiten da Nikaraguatik, Kubatik eta Venezuelatik. Boric kritiko da hiru herrialde horietako gobernuekin. Espainiako Pablo Iglesias eta Podemos miresten dituzte», azaltzen du Alvarezek, eta gaineratzen du Alvaro Garcia Linera Boliviako presidenteorde ohia dutela erreferentetzat.
Pablo Iglesiasek Madrilen bezala, ikasle horiek ere alderdi politikoak izan zituzten jomugan kalean mobilizatu zirenean, baina, azkenean, eurak ere alderdien logikan sartu ziren. 2017an, Fronte Zabala osatu zuten hainbat alderdi eta mugimendu politikok, eta koalizio hori Txile Duina beste koalizioarekin —PCCh zegoen hor— batu zen presidentetzarako hauteskundeetarako. Boric zen Fronte Zabalaren buru, eta Daniel Jadue PCChko kidearekin lehiatu zen primarioetan; hurrenez hurren, botoen %60 eta %40 lortu zituzten.
Ezker berri horren buruak gazteak izanik, Allenderen Unidad Popular urrun geratzen zaiela gaineratzen du Alvarezek, errespetua adierazten badiote ere: «Diktadura iraganeko kontu bat da gazte horientzat, haiek Lagos eta Bacheleten kontra borrokatu baitira». Gaztetasunak, ordea, baditu bere hutsuneak, eta ikasle mugimenduan erro sakonak dituzten bitartean langileen artean sustrairik ez dutela dio: «Ez daude langileen sindikatuetan. Hor ezker zaharra esango genukeena da nagusi. Fronte Zabalari kalea gutxi zapaltzen duela leporatzen zaio. PCCh alderdiak bestelako erroak dauzka. Militante gazte eta profesional asko du».
Komunistak, pragmatiko
Ezker berri hori loratzen den bitartean, beste bi ezker klasikoak oso egoera desberdinetan daude. Guillermo Teillier PCCh alderdiko presidenteak posizio pragmatikoetara eraman du Alderdi Komunista, eta oso ondo kokatu du egoera politiko berrian. Iraci Hassler PCCh alderdiko kideak 31 urte ditu, eta Santiago hiriburuko izen bereko komunako alkate hautatu zuten abenduko udal hauteskundeetan. Camila Vallejok 34 urte dauzka, eta gobernuko ministrorik baloratuena da. «Bitxia da PCCh alderdiarena. XX. mendeko itxura mantentzen du, bandera gorria, igitaia eta mailuaren ikurra, baina ez du naftalina usainik, XXI. mendeko alderdi bat bihurtu delako: gaztea, feminista eta bidegabekeria sozialak borrokatzen dituena. Beste alderdi batzuek zentrorantz biratu dute, baina PCCh da Txileko ezkerreko alderdirik garrantzitsuena».
Beste muturrean PS Alderdi Sozialista dago. Alvarezen ustez, gobernuko alderdi baten gisara agertu da azken hamarkadetan, eta noraezean dago ezkerraren erreferente izateari utzi dioenetik. «Oso alderdi plurala da. Gainera, taldeka funtzionatzen du, eta lider baten bila ari da».
Alderdi Komunistako buruak, 2020ko irailaren 11n, estatu kolpearen urteurrenean, lore eskaintza bat egiten Salvador Allenderen estatuaren aurrean. Elvis Gonzalez, Efe
Etorkizunaz galdetuta, Alvarezentzat zaila da orain iragartzea zer gertatuko den datozen urteetan ezkerraren familia horietan eta euren arteko harremanetan. Boricek lau hilabete soilik daramatza karguan, eta, alderdien politikan hasiberria izanik, normaltzat jotzen du akatsak egitea. Gainera, oraindik 1980ko konstituzioa dagoenez indarrean, Boricek ezingo du bigarren agintaldi bat egin jarraian, Pinocheten konstituzioak ez baitu horretarako aukera ematen. Horrek esan nahi du, gehienez ere, 2026an utzi beharko duela kargua. Edozein kasutan, argi du irailaren 4ko konstituzio berriaren plebiszituak etorkizuna baldintzatuko duela. «Biltzar konstituziogileak kapitalizatu egin zuen haserrea. Eztanda soziala eskuineko gobernu baten kontra izan zen, baina irailaren 4an ez dago ziurtatuta garaipena».
Txileko konstituzio berria, Santiagoko kiosko batean salgai. Alberto Valdes, Efe
Ezkerreko indarrak jo eta su ari dira lanean orain, konstituzio berriaren edukia zabaltzen eta eskuinetik esaten diren gezurrak argitzen. Asteazkenean hasi eta irailaren 1era arte iraungo du kanpainak.
Txileko ezkerrak asko du jokoan irailaren 4an. Orain arte, eskuak lotuta egon da, 1990ean beste plebiszitu batean Pinochet presidentetzatik kendu zuten arren, hark utzitako konstituzioak sakoneko aldaketak egiteko aukera gutxi eman baitu. Biltzar Konstituziogileak oso bestelako testu bat osatu du. Astelehenean utzi zuen Maria Elisa Quinteros Biltzarreko presidenteak Gabriel Boric presidentearen esku, eta horrek plebiszitura deitu zuen irailaren 4rako.
«Onartzen al duzu Biltzar Konstituziogileak konstituzio berri baterako proposatu duen testua?». Boto paper bakarra izango dute txiletarrek bozkalekuetan, eta hor bai edo ez adierazi beharko dute. Kanpaina asteazkenean hasi zen ofizialki, baina eragile gehienak lehenagotik ari dira iritzia ematen, batik bat, eskuina, 2021ean konstituziogileak hautatzeko bozetan arau konstituziogile berriak blokatzeko gehiengo nahikorik ez zuela izango konturatu zenetik.
Irailaren 1ean amaituko da kanpaina, eta oraingoz gauza bat argi dago: interesa eta jakin mina handia da. Konstituzio berria kalean salgai dago, Txilen ohikoak diren beste testu administratibo batzuekin, eta liburu salduenetako bat da geltoki eta kantoi askotan dauden postu horietan.
Gutxiagorako ere ez da, botoa derrigorrez eman beharko dutelako 16 urtetik gorako txiletarrek. 2013. urtera arte Txilen beti hala egiten bazen ere, gaur egun jada ez da beharrezkoa hauteskundeetan bozkatzea, baina plebisziturako arau horri berreskuratu zuten 2020an prozesu konstituziogilea diseinatu zutenek.
Eztabaida ez dago soilik kalean. Konstituzio berriaren aldekoak atez ate ari dira ezagutzera ematen testu berriaren edukia, baina hedabideetan joera kontrakoa da; horietan eta sare sozialetan eskuina albiste faltsuak zabaltzen ari dela salatzen da egunero.
Bizirik dauden lau presidente ohi daude Txilen, eta horietatik hiru konstituzio berriaren kontra daude; hirurak ere, gizonak: Eduardo Frei Ruiz-Tagle demokrata kristaua, Ricardo Lagos sozialdemokrata eta Sebastian Piñera kontserbadorea. Michelle Bachelet da konstituzio berriaren alde dagoen bakarra.
Lagosek aste honetan esan du konstituzio berriak Txile anai-arreben arteko gudu zelai bat bihurtu duela. Freiek, berriz, bakea jartzen duela arriskuan. Horien aurrean, baina, 1990etik 2010era Demokraziarako Alderdien Itunean parte hartu zuten alderdi nagusiak konstituzio berriaren alde agertu dira. Alderdi demokrata kristauaren zuzendaritzak asteazkenean bozkatu zuen, eta erabaki zuen bere jarraitzaileei eskatzea konstituzio berriaren alde jartzeko.
Kanpainak irauten duen bitartean, telebistan, aldekoek eta kontrakoek euren mezuak zabaltzeko espazioak izateaz gain, eragile sozialek eta jatorrizko herriek ere izango dute aukera, horiei ere zenbait espazio gorde baitizkiete. |
2022-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/215736/protestek-bultzatuta-sri-lankako-presidenteak-kargua-utziko-du.htm | Mundua | Protestek bultzatuta, Sri Lankako presidenteak kargua utziko du | Parlamentuko presidenteak iragarri du Rajapaksak esan diola asteazkenean dimitituko duela, «modu baketsuan» uzteko «lidergoa». Manifestariek gobernuburuaren etxea hartu dute | Protestek bultzatuta, Sri Lankako presidenteak kargua utziko du. Parlamentuko presidenteak iragarri du Rajapaksak esan diola asteazkenean dimitituko duela, «modu baketsuan» uzteko «lidergoa». Manifestariek gobernuburuaren etxea hartu dute | 1948an Erresuma Batutik independentzia lortu zuenez geroztiko krisi ekonomikorik larriena pairatzen ari dira Sri Lankan, eta horrek gobernuaren aurkako protestak eragin ditu azkeneko lau hilabeteetan. Mobilizazio masiboak egin dituzte gaur ere Kolonbo hiriburu komertzialean; manifestariek kaleak hartu dituzte, eta indarrez sartu dira Gotabaya Rajapaksa presidentearen eta Ranil Wickremesinghe lehen ministroaren etxeetara. Presidentearen dimisioa eskatzen dute, eta ordu batzuk geroago, gauean, heldu da berria: gobernuburua datorren asteazkenean, hilaren 13an, da dimititzekoa, parlamentuko presidenteak iragarri duenez. Mahinda Yapa Abeywardenek azaldu du telebista bidez emandako mezu batean Rajapaksak berak eman diola erabakiaren berri. «Modu baketsuan utzi nahi du herrialdearen lidergoa».
Asteazkenera arteko epea eskatu dio gobernuburuak ganberako buruari, modu horretan trantsizioa prestatzeko denbora eduki dezan. Behin dimisioa emanda, indar politikoek adostu dute parlamentuko presidentea izango dela gobernuburua behin-behinean, eta ganberak 30 egun izango dituela beste lehen ministro bat aukeratzeko.
Rajapaksaren aurkako orain arteko mobilizaziorik handiena izan da gaurkoa. Kolonbo erdigunean Poliziak ezarritako hesiak bota dituzte manifestariek, eta, agenteek negar gasa jaurti dieten arren, lortu dute presidentearen etxea hartzea. Manifestazioak aurreikusita zeuden, eta Rajapaksa ez zegoen etxean. Ez dago argi non dagoen. Sare sozialetan zabaldutako bideoetan ikus daiteke manifestariek nola jaten duten garai kolonialeko etxearen sukaldean, nola etzaten diren oheetan eta nola jauzi egiten duten igerilekura. Horietako askok Sri Lankako banderak daramatzate.
Presidentetzaren eraikina ere hartu dute milaka manifestarik. Hain zuzen, duela zenbait hilabetetatik horren parean kanpatuta daude ehunka pertsona, gobernuaren aurka protesta egiteko. Izan ere, ekonomia birrindu egin da, eta inportazio gehienak eten dituzte, erregaien, elikagaien eta sendagaien gabezia bat eraginez. NBE Nazio Batuen Erakundeak ohartarazi zuen duela hilabete krisi humanitario baten atarian zegoela herrialdea. Inflazioa %54koa da, elikagaien prezioa bost aldiz handitu da, eta horrek esan nahi du herritarren bi herenek zailtasunak dituztela elikatzeko. NDF Nazioarteko Dirua Funtsak erreskatatua izan zain dago gobernua, baina, horretarako, erakundeak eskatu dio erreformak egin ditzala.
Gobernuak lasaitasun mezu bat helarazi nahi izan du ohar baten bidez. «Erregai banaketak aste honetan hasi beharra dauka uharte osoan. Munduko Elikadura Programaren zuzendariak herrialdera etorri behar du aste honetan», nabarmendu du. Aintzat hartu behar da, gainera, egoera ekonomikoa zaila dela eta kanpo zorraren ordainketa eten zuela gobernuak apirilean. Eta, horrekin lotuta, «zorraren jasangarritasunari buruzko txostena» laster aurkeztuko diote NDFri, eskatutako erreformen harira.
Oposizioarekin hitz eginda
Herritarren haserrea baretze aldera, Mahinda Rajapaksa aurreko lehen ministroak, presidentearen anaiak, dimisioa eman zuen maiatza erdialdean, eta Wickremesinghek hartu zuen haren lekua. Ez da gauza izan, ordea, krisi ekonomiko eta soziala egoki kudeatzeko, eta, gaur oposizioko alderdiekin bildu ondoren, kargua uzteko prest dagoela nabarmendu du. Artean ez zegoen argi lehen ministroak zer egingo zuen. Sri Lankako Kongresuko Alderdiaren parlamentari Rauff Hakeemek bileran parte hartu du, eta ondoren Twitterren nabarmendu du «gehien-gehienak» lehen ministroaren eta presidentearen dimisioaren alde agertu direla.
Lehen ministroaren ustez, batasuneko gobernu batekin kaosa saihets daiteke. Haren etxera ere sartu dira manifestariak eta su eman diote. Iturri ofizialean arabera, gaurko protestetan gutxienez 30 pertsona zauritu dira, eta horietako batzuk ospitaleratu egin behar izan dituzte. |
2022-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/215737/van-aert-garaile-esprintean-lausannen.htm | Kirola | Van Aert garaile esprintean, Lausannen | Michael Matthews eta Tadej Pogacarren aurretik sartu da helmugan flandriarra, eta bigarren garaipena lortu du aurtengo Tourrean | Van Aert garaile esprintean, Lausannen. Michael Matthews eta Tadej Pogacarren aurretik sartu da helmugan flandriarra, eta bigarren garaipena lortu du aurtengo Tourrean | Wout van Aertek (Jumbo-Visma) irabazi du Frantziako Tourreko zortzigarren etapa, haren bigarren garaipena da aurtengo Tourrean. Esprintean erabaki da garailea, eta haren atzetik sartu dira Michael Matthews (BikeExchange) eta Tadej Pogacar (UAE). Hasierako eroriko batek baldintzatu du etaparen nondik norakoa. Aurreneko hamarretan zeuden hainbat ziklista gelditu dira atzean, baina arazorik gabe iritsi dira tropelera. Pogacarrek aldea handitu du sailkapen nagusian, lau segundoko gainsaria hartu baitu helmugan.
Dolen (Frantzia) abiatu da zortzigarren etapa, eta Laussanera (Suitza) iritsi bitarte 186 kilometro pasatxoko ibilbide gorabeheratsua zuten aurretik txirrindulariek. Aurreko egunetako astinduaren ostean, lasaitasuna espero zen faboritoen artean, eta horrek etapa ehiztariak uzten zituen faborito moduan. Ihesaldian sartu eta etapa garaipenaren bila joateko egun aproposa zuten txirrindulariek, baina taldean iritsiz gero, esprinterrek ere aukera izan zezaketen. Hala ere, etapa hasieran izandako erorikoak dena aldatu du. Etenda gelditu dira, besteak beste, Pogacar liderra, Geraint Thomas (Ineos), David Gaudu (FDJ) eta Romain Bardet (DSM). Lauak sailkapen nagusian aurreneko hamarretan daude, baina ez dute arazorik izan tropelarekin bat egiteko.
Hiru lagun sartu dira eguneko ihesaldian: Mattia Cattaneo (Quick-Step), Fred Wright (Bahrain), eta Frederik Frison (Lotto). Lau mendate igo behar izan dituzte txirrindulariek, baina arrisku nagusia azkeneko igoeran zegoen. Zalaparta sortzeko aproposak ziren azkeneko bost kilometroak Cote du Stade Olympiquen (4,8 kilometro %4,6an), eta azkeneko aldapan (%12an) erasoak espero ziren.
Ihesean zeudenetatik Wright bakarrik gelditu da buruan, azkeneko mendatea hasi aurretik, baina hiru kilometro gelditzen zirenean irentsi du tropelak. Rafal Majkak (UAE) ezarri du erritmoa azken kilometro horietan, eta haren atzetik joan dira beste hogei bat txirrindulari, bata bestearen atzetik. Txirrindulariek nahikoa izan dute Majkaren erritmoari jarraitzen, eta ez da inor mugitu azkeneko aldapa pikoan.
Azkeneko metroak lauak ziren, eta esprintean erabaki da etapa. Matthewsek abiatu du esprinta, eta Pogacarrek hartu du bere gurpila. Van Aert itxita gelditu da errepidearen ezker aldean, baina tokia aurkitu duenean erraz nagusitu da. |
2022-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/215738/ortuzarrek-esan-du-etak-ez-zuela-sekula-existitu-behar-izan.htm | Politika | Ortuzarrek esan du ETAk ez zuela sekula existitu behar izan | Miguel Angel Blancoren hilketaz hitz egin du EBBko presidenteak, EAJren Arabako IV. Alderdikide Egunean. | Ortuzarrek esan du ETAk ez zuela sekula existitu behar izan. Miguel Angel Blancoren hilketaz hitz egin du EBBko presidenteak, EAJren Arabako IV. Alderdikide Egunean. | Arabako IV. Alderdikide Eguna ospatu du gaur EAJk Maeztun (Araba), eta alderdi jeltzaleko Xabier Agirre eta Felix Ormazabal politikari arabarrak gogoratzeko eta omentzeko erabili dute ekitaldia. Izan ere, duela urte bat baino gutxiago hil ziren biak ala biak. Ekitaldian izan dira Andoni Ortuzar EBBko presidentea, Estefania Beltran de Heredia senataria eta Jose Antonio Suso ABBko presidentea. Hala ere, Miguel Angel Blancoren bahiketaren urteurrenaren bezperan, gertakari horri buruz hitz egiteko tartea izan du Ortuzarrek: «Esan beharrekoa esango dugu beti: hiltzea txarto egon zela, ETAk ez zuela sekula existitu behar eta atentatu eta indarkeria guztiak gaitzesten ditugula», adierazi du.
Ortuzarrek adierazi du Agirre eta Ormazabal alderdikide ohiek «EAJk 127 urteko historian» izan dituen bi ezaugarri ordezkatzen zituztela: «Alde batetik, zerbitzu publikoa, alderditik eta erakundeetatik; eta, bestetik, konpromiso etiko, zintzo eta garbia». 127 urteetan EAJ «historiaren alde zuzenean» egon dela nabarmendu du EBBko presidenteak, izan 36ko Gerran, diktaduran, trantsizioan eta gaur egun. «Xabier Agirre eta Felix Ormazabal bezalako erreferenteekin, inor ez dadila etorri guri etika lezioak eman guran», gehitu du Ortuzarrek.
«25 urte berandu datoz»
Aurkari politikoei zuzendu zaie Ortuzar Arabako Alderdikide Egunean, Miguel Angel Blancoren bahiketaren urteurrenaren bezpera izan dela aprobetxatuz, nahiz eta ez den oso zehatza izan: «Denek ezin dute esan historiaren alderdi zuzenean egon direla. Gure eredu etikoaren aurrean, oraindik gauzak diren moduan deitzeko gai ez direnak. 25 urte geroago adierazpen orokorren atzetik ezkutatzen direnak, horrenbesteko mina gaitzetsi gabe eta barkamena eskatu gabe», esan du. |
2022-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/215739/oriok-lehendabiziko-kolpea-jo-du.htm | Kirola | Oriok lehendabiziko kolpea jo du | Patxi Francesen taldea gailendu da Coruñako banderako lehen jardunaldian. 7,08 segundoko aldea du Arraun Lagunak-ekiko. | Oriok lehendabiziko kolpea jo du. Patxi Francesen taldea gailendu da Coruñako banderako lehen jardunaldian. 7,08 segundoko aldea du Arraun Lagunak-ekiko. | Hautsi eta eutsi. Horixe egin du Oriok gaur Coruñako (Galizia) lehen jardunaldian, Euskotren ligako hirugarren lehian. Patxi Frances eta haren kuadrillak sei segundoko aldearekin ekingo diote bihar bigarren jardunaldiari. Ia eskuetan dute trapuaren makila. Hasieratik amaiera arte nagusi izan dira oriotarrak, eta kontrolpean izan dute estropada. Donostia Arraun Lagunak sailkatu da bigarren, Donostiarra hirugarren, 11ra, eta Tolosaldea laugarren hamalaura. Sailkapen nagusian, Oriok puntu bat ateratzen dio orain Arraun Lagunak-i. Azken postua saihesteko lehian, Donostiarrak hiru puntuko abantaila dauka Tolosaldearekiko.
Gaurko garailea laugarren kaletik joan da, eta haren ondoan Tolosaldeak arraun egin du; bigarren kalean, Arraun Lagunak aritu da; eta, lehenengoan, Donostiarra. Iragarrita zegoen haizeak ipar-ekialdetik zakar joko zuela, baita metro eta metro eta erdi arteko olatuak egon ere. Bada, denborale berdea estropada hasi baino lehenago lehertu da.
Halere, itsaso narrasa zegoen, eta arraun egiteko zaila, hondoko itsasoa egon arren. Horiek horrela, kaleen artean bazen alderik. Izan ere, laugarrengo eta hirugarrengo kaleek Hercules dorrearen eta haren ingurumariaren babesa zuten lehen minutuetan
Semaforoa berde jarri orduko, San Nikolas ontziko arraunlariak izan dira lehen arraunkadak eman dituztenak. Hala, oriotarrek berehala hartu dute estropada burua. Indartsu ekin diote lehen txanpari, eta horri esker, bigarren minuturako Arraun Lagunak-ek espero zuena baino atzerapen handiagoa izan du; bost segundo ateratzen zizkion Oriok. Andrea Astudillo patroiak galtzak bete lan zituen ordurako egoera ahalik eta ondoen kudeatzeko.
Oriok bere arraunketan serio aritu da, luze-luze, minutuko 34 arraunkadako erritmoan. Nadeth Agirrek gidatutako ontzia izan da ziaboga egin duen lehena, 5.39ko denborarekin; ontzia zertxobait joan egin zaio. Juan Mari Etxaberenak, ostera, bederatzi segundora heldu dira, estropada lehiatik kanpo; Donostiarra 11ra, eta Tolosaldea hamahirura.
Laugarrenetik lehendabizikora
Maniobraren ostean, olatuak istribor hanketik sartzen zitzaienez, Orioko aurrekalari Maria Victoria Piñeirok arrauna istriborretik ababorrera pasatu du, trainerua hobeto gogortzeko eta Agirreri ontzia zuzentzen laguntzeko. Aurrekalariek ziabogetan estoketa sartzeaz gain, beste zeregin batzuk ere izan ohi dituzte.
Kontuak kontu, Oriok jarraitzen zuen lehen postuan, eta Agirrek 31 eskutik izan du San Nikolas hark nahi zuen kalera zuzentzeko. Hain zuzen, olatuaren norabideari jarraitu dio, hots, laugarrenetik lehenengora. Bitartean, Arraun Lagunak-ek eta Donostiarrak bi segundo jan dizkiete oriotarrei: Lugañene zazpira gerturatu da; Torrekua bederatzira. Tolosaldea gehiago ari zen sufritzen; hamahiru segundoko atzerapena zeukan.
Halere, Oriok azken metroetan olatuei zukua atera die, eta etekin horri esker, hanka egitea lortu du. Amaiera, Arraun Lagunak-i zazpi segundoko abantaila atera dio; 11, Donostiarrari; eta ia hamabost Tolosaldeari.
1. Orio 11.00,26
2. Donostia Arraun Lagunak 11.07,34
3. Donostiarra 11.11,86
4. Tolosaldea 11.15,16 |
2022-7-9 | https://www.berria.eus/albisteak/215740/zaldien-lehendabiziko-irrintzia.htm | Kirola | Zaldien lehendabiziko irrintzia | Urdaibai izan da azkarrena Coruñako lehen jardunaldian, Eusko Label ligako hirugarren lehian. Bigarren luze amaieran hautsi du estropada. Oriori zazpi segundo atera dizkio; hamar, Hondarribiari. | Zaldien lehendabiziko irrintzia. Urdaibai izan da azkarrena Coruñako lehen jardunaldian, Eusko Label ligako hirugarren lehian. Bigarren luze amaieran hautsi du estropada. Oriori zazpi segundo atera dizkio; hamar, Hondarribiari. | Neguan ondo baino hobeto indartu zen Urdaibai, eta kiniela guztiak apurtzeko zantzuak eman zituen liga hasi aurreko test eta jaitsieretan. Iker Zabala prestatzaileak watt ugari mugitzen dituzten zaldiekin josi du Bou Bizkaia trainerua. Baina, zaldi horiek ondo gobernatzea eta fintzea ezinbestekoa du ontzia azkar joateko. Eusko Label ligako lehen bi jardunaldietan ez zuten eurek uste zuten maila eman. Zaldiak ez zeuden gustura; gaur, bai, ordea, Coruñako (Galizia) estropada eremu bihurrian. Gorka Aranberri eta haren kuadrillak hegan egin dute, irrintzika, eta, bideratuta utzi dute, bihar bandera etxera eramateko (12:13, ETB1).
Hain zuzen ere, gaurko eta biharko denborak batu ostean jakingo da ea banderaren jabe nor izaten den. Urdaibaik, bederen, 7,44 segundoko altxorra dauka alde. Orio sailkatu da bigarren, eta Hondarribia hirugarren, 10,64ra. Donostiarrak osatuko du bihar ohorezko txanda; 15,46ra geratu da. Horrez gain, lider aldaketa utzi du atzoko estropadak; Orioko patroi Ander Etxegoienek elastiko gorria bereganatu du, Igor Makazagaren taldearen kalterako. Biak 32na punturekin daude berdinduta.
Arratsaldeak aurrera egin ahala, ipar-ekialdeko haize zakarrak itsasoa aurretik zegoena gehiago berdetu du, eta lantza giroa eragin. Azkeneko txandan joan da garailea, lehen kaletik. Alboan, hurrenez hurren, Donostiarra, Hondarribia eta Orio joan dira. Irteera eman orduko, hasierako txanpa indartsua eman eta gero, Makazagarenak estropada buruan jarri dira, baina harrokeriarik gabe; beste hirurak gain-gainean baitzituzten.
Lau oilarrek kontuan hartu dute Getariak bigarren txandatik markatutako denbora; izan ere, Esperantza traineruak sekulako estropada egin du, beste behin; nondik eta bigarren kaletik. Ion Larrañagaren kuadrillak gozatu egin du baldintza trakets eta bihurrian; eroso aritu da, eta sekulako hasiera eman dio estreinako denboraldiari; bosgarren postuan sendotu da sailkapen nagusian.
Ohorezko txandako lau ontziek erreferentziak alde zituztela heldu dira lehen ziabogara; lau balizak dantzan ziren, sehasken antzera. Donostiarrak egin du txandako ziabogarik azkarrena. Hondarribia, Orio eta Urdaibai bi segundo eskasean ziren. Ez zen bromarik traineruetan. Olatuak ez ziren apartekoak, baina bai nahikoak ontziari bultzatzeko. Maniobraren ostean, olatuak eta haizeak ababorretik jotzen zieten traineruei, eta alde horretako arraunlariek lanak zituzten arrauna uretan ongi pasatzeko. Zailtasunak zailtasun, Donostiarrak aldea zertxobait handitzea lortu du, Arkaitz Diaz lemazainaren esanetara. Halere, lehen kaletik zihoan Bou Bizkaia ez zen gutxiago.
Gorka Aranberri patroia traineruaren tranpaldora igo da, txopa altxatu eta branka hondoratu direnaren seinale. Olatu bat hartu du, baina ez edozein olatu; urdin kolorez ziren zaldiek metroak egin dituzte uhinen gainean, Donostiarrari muturra sartu eta estropada burua hartzeraino. Denbora laburrean, tarte esanguratsua zabaldu du Zabalaren kuadrillak, eta Hondarribiari eta Donostiarrari seina segundokok abantaila ateratzen ziela heldu da bigarren ziabogara. Orio ere ez zen aparte.
Motorra, olioztatuta
Artean, Urdaibaik hamabi segundoan txikitu du lehen txandatik aritu den Isuntzaren denbora, ordura arteko onena. Urdaibaiko arraunlariak brankaz sufritzen baino gehiago gozatzen ari ziren, ubera pasatuz. Zabalak Aranberriri ematen zizkion datuak onak ziren, eta nabaritzen zen ontziaren txopan gustura zebilela. Motorra ongi olioztatuta zihoan.
Azken ziabogan, Bou Bizkaia-k zortzina segundoren aldea zuen San Nikolas eta Ama Guadalupekoa traineruekiko. Donostiarrak, berriz, bi horien atzetik zen, eta lehen luzean egindako ahalegina kareletik behera botatzen ari zen.
Itzulerako luzean, lau ontzietako patroiek lehenengo kalera jo dute. Olatuak bilduagoak etortzen baitziren, nonbait. Bermeotarrek ez dute burua galdu, bai baitzekiten lehen postuak ez ziela ihes egingo. Atzean, berriz, elkar mokoka aritu dira Orio, Hondarribia eta Donostiarra. Azken txanpan, Jon Salsamendirenek olatu bat hartu dute, eta nahikoa izan dute Hondarribiari aurrea hartzeko.
Lehen txandan, Isuntza nagusitu da, estropada txukun bat egin ostean, eta bigarren txandan ariko da bihar, Zierbenaren kalterako. Burua altxa ezinik dabiltza Jon Elortegiren arraunlariak. Caboko gorriak izan dira apalenak.
Coruñako bandera
1. Urdaibai 20.17,26 2. Orio 7,44ra 3. Hondarribia 10,64ra 4. Donostiarra 15,46ra 5. Getaria 23,36ra 6. Isuntza 29,54ra 7. Ares 30,88ra 8. Kaiku 32,14ra 9. Zierbena 34,66ra 10. Ondarroa 34,82ra 11. Santurtzi 35,64ra 12. Cabo 42,92ra |
2022-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/215775/garbia-izan-da-laugarren-entzierroa-jendetza-bildu-den-arren.htm | Bizigiro | Garbia izan da laugarren entzierroa, jendetza bildu den arren | La Palmosilla ganadutegiko zezenek korrikaldi azkarra egin dute, eta 2.27ko denboran egin dute zezen plazako ukuiluetarainoko bidea. Lau lagun zauritu dira. | Garbia izan da laugarren entzierroa, jendetza bildu den arren. La Palmosilla ganadutegiko zezenek korrikaldi azkarra egin dute, eta 2.27ko denboran egin dute zezen plazako ukuiluetarainoko bidea. Lau lagun zauritu dira. | Adarkadarik ez gaur. Atzo gertatu ziren 2022ko sanferminetako lehen adarkadak, Jose Escolar ganadutegiko zezenen entzierroan (zazpi zauritu izan ziren; horietako bi, adarkadaz), eta gaurkoak ez zuen itxura hoberik: igande goiza izanik, eta eguraldi onak lagunduta, jendetza bildu da ibilbidean, aurreko egunetan baino gehiago. Entzierroa, ordea, garbia izan da, eta Cadizko (Espainia) La Palmosillako ganadutegiko zezenek 2 minutu eta 27 segundo behar izan dituzte zezen plazako ukuiluetara iristeko.
Entzierroaren hasiera bereziki garbia izan da, orain arteko lau entzierroetan ikusi den garbiena, baina Estafeta kaletik aurrera hainbat lagun erori dira. Zezen bat ere erori da, baina arazorik gabe berrekin dio bideari.
Azken tarte horretan erritmoa apaldu dute zezenek; luzatu egin da multzoa, eta, horri esker, korrikaldi onak ikusi ahal izan dira. Zezen plazara batera sartu dira lehen bost zezenak, eta zertxobait atzerago arestian eroria zena. Gurutze Gorriaren arabera, lau korrikalari zauritu dira gaurko entzierroan. |
2022-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/215776/enrique-maiak-positibo-eman-du-covid-19an-baina-agenda-ofizialarekin-jarraituko-du.htm | Gizartea | Enrique Maiak positibo eman du COVID-19an, baina agenda ofizialarekin jarraituko du | Atzo maskara jantzita agertu zen udaletxean, Javier Solano kazetariari egin zioten omenaldian. | Enrique Maiak positibo eman du COVID-19an, baina agenda ofizialarekin jarraituko du. Atzo maskara jantzita agertu zen udaletxean, Javier Solano kazetariari egin zioten omenaldian. | Aurtengo sanferminetara ere iritsi da COVID-19a: positibo eman Enrique Maia Iruñeako alkateak. Azaldu duenez, sintoma arinak ditu, eta bere agenda ofizialeko ekitaldiekin jarraitzeko asmoa du. Positibo eman du Javier Labairu Herritarren Segurtasunerako zinegotziak ere.
Atzo, adibidez, maskara eta guzti agertu zen udaletxean, Javier Solano kazetariari egindako omenaldian.
Ez da Maiak positibo eman duen lehen aldia: 2020. urtean ere, festak bertan behera uzteko erabakiaren berri ez zuen berak eman, gaixo zegoelako. |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/215777/blanco-hil-zuten-garaia-gogoratu-dute-ermuan-eta-oroimenaren-legea-kritikatu.htm | Politika | Blanco hil zuten garaia gogoratu dute Ermuan, eta Oroimenaren Legea kritikatu | Estatu omenaldia egin diote Miguel Angel Blancori, eta, besteak beste, hitza hartu dute Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak eta Felipe VI.a Espainiako erregeak. | Blanco hil zuten garaia gogoratu dute Ermuan, eta Oroimenaren Legea kritikatu. Estatu omenaldia egin diote Miguel Angel Blancori, eta, besteak beste, hitza hartu dute Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak eta Felipe VI.a Espainiako erregeak. | 25 urte bete dira ETAk Miguel Angel Blanco Ermuko Alderdi Popularreko zinegotzia bahitu zutela. Hori dela eta, Ermuko Udalak omenaldia antolatu du, eta zeresana eman du ekitaldiak. Besteak beste, han izan direlako Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentea, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria eta Felipe VI.a Espainiako erregea.
Baita, azkenean, Mari Mar Blanco ere, Miguel Angel Blanco zenaren arreba. Aurrez, ekitaldira ez joatearekin mehatxu egin zuen, berak hitz egiteko aukerarik ez bazuen. Juan Carlos Abascal Ermuko alkateak, ordea, lortu du, azkenean, parte hartzea.
Hitza hartzen lehenengoa Abascal izan da. Elkarbizitzaren eta errespetuaren aldeko hitz egin du, gaur egungo hainbat gairi erreferentzia eginez. Eskerrak eman dizkie, bereziki, 1997. urtean Ermuko Udala osatzen zuten kideei, besteak beste, Carlos Totorika alkate ohiari. Miguel Angel Blancoz gain, gogoan izan du Sotero Mazo ere, 1980. urtean hildakoa.
Jarraian igo da oholtzara Mari Mar Blanco, eta lehenik Felipe VI.ari eman dizkio eskerrak ekitaldira joateagatik; gauza bera eginez amaitu du bere hitzaldia. Gogor hitz egin du Blancoren heriotza «txalotu» zutenen aurka, «ETA eta Herri Batasuna, gaur egun EH Bildu». ETAren helburuek bizirik jarraitzen dutela salatu du, eta ETAren biktimak, berriz, erreferente moral gisa aurkeztu ditu. Kontakizunak «onen eta txarren historia bat» kontatu behar duela defendatu du, «bestela ez baita justua izango».
Hirugarrena izan da Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria. Euskaraz egin du bere hitzaldi ia osoa. Esan du ETA «erabaki boluntario eta kontziente bat» izan zela, «beraien ideiak indarrez ezartzeko helburua» zuena. Egian oinarritutako etorkizun baten alde hitz egin du: «Guztion oroimenaren gainean eraikitako memoria, biktima guztiena».
Sanchezek Blancoren heriotzak «Espainiaren historian» izan zuen garrantzia azpimarratu du. ETAren aurkako borrokan lan egin zuten eragileei eman dizkie eskerrak: epaileak, poliziak, alderdi politikoak... Memoria eraikitzearen aldeko aldarria egin du, eta, besteak beste, Gasteizen zabaldutako zentroa goraipatu du. «Bakea lortzea min asko kostatu zaigu; min hori bilaka dadila biolentziatik babesten gaituen kontzientzia kolektibo», amaitu du.
Azkenik, Felipe VI.a igo da oholtzara, «gora erregea» oihu artean. 1997ko uztailaren 14an Ermuan izan zela oroitu du, eta aipatu du sekula ez duela ahaztuko egun hartan sentitutakoa. «Ermuko espiritua» aipatu du erregeak ere: «Espainia osoan zabaldu zen, eta erabakigarria izan zen terrorismoaren aurkako borrokan». Egun haietan bizi izandakoaz hitz egin du nagusiki, eta txalo zaparrada luzea eskaini diote.
Mehatxuak eta hutsuneak
Gaur egun PPko kidea da Mari Mar Blanco (diputatua da Madrilen), eta alderdi horrek larunbatean Ermuan bertan egin zuen ekitaldian ere hartu zuen hitza. Sanchezi eskatu zion «ausarta» izateko eta ekitaldia baliatzeko EH Bildurekin duen lotura apurtzeko. «Terroristak bakartzea ahalbidetu zuen batasun politikoa» berreskuratzeko deia egin zuen, eta Memoria Demokratikoaren Legeari aipamen eginez eskatu zuen «istorio faltsuek» tokirik ez izateko bertan.
Badira ekitaldian parte hartu ez dutenak ere. Besteak beste, ez da han izan Sortu, haien iritziz ekitaldiak ez duelako elkarbizitzan aurrera pausoak ematen lagunduko. Ez dira han izan Vox eta Jose Maria Aznar Espainiako presidente ohia ere, aste honetan Espainiako Gobernuak EH Bildurekin Memoria Demokratikoaren Legea onartzeko egin duen akordioa dela eta. |
2022-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/215778/oriok-eta-urdaibaik-astindu-dituzte-corunako-banderak.htm | Kirola | Oriok eta Urdaibaik astindu dituzte Coruñako banderak | Emakumezkoetan Arraun Lagunakek irabazi du gaur, baina segundo bat eskas atera dio Oriori. Gizonezkoetan bermeotarrak izan dira azkarrenak gaur ere. | Oriok eta Urdaibaik astindu dituzte Coruñako banderak. Emakumezkoetan Arraun Lagunakek irabazi du gaur, baina segundo bat eskas atera dio Oriori. Gizonezkoetan bermeotarrak izan dira azkarrenak gaur ere. | Pronostikoak bete dira Coruñan. Emakumezkoetan, Oriok sei segundoren aldearekin ekin dio gaur Coruñako (Galizia) estropadaren bigarren jardunaldiari, eta banderak ez dio eskuetatik ihes egin. Bai, ordea, lidergoak: Arraun Lagunakena izan da gaurkoan ontzirik azkarrena, eta lau puntuak, beraz, donostiarrek jaso dituzte. Segundo bat eskas atera diote Oriori.
Gizonezkoetan, atzoko nagusitasun bera erakutsi du Urdaibaik. Bi segundo atera dizkio Donostiarrari, lau Hondarribiari, eta hamahiru laugarren izan den Oriori. Bosgarren Kaiku sailkatu da, eta seigarren, Getaria, denboraldi hasiera bikaina baitarama.
Lehen txandan Zierbena izan da nagusi. Lehen eta hirugarren luzeetan lortu ditu abantailak, eta, beste bi luzeetan Ondarroa gerturatu zaion arren, ez da nahikoa izan. Hirugarren Santurtzi helmugaratu da, eta azken postuan Cabo. Cabok izan ezik, beste hiru ontziek aurrea hartu diete bigarren txandako Aresi eta Lekittarrari.
Sailkapen nagusian Donostiarra da lider 43 punturekin; 42 ditu Urdaibaik asteburu bikain baten ostean. 41 dituzte Oriok eta Hondarribiak.
Oriok bandera
Bandera bi jardunalditako onenarentzat izan da Coruñan, emakumezkoetan, beraz, Oriorentzat, baina zapore gazi-gozoarekin amaitu dute ijitoek. Lau jardunaldiren ostean, ezin berdinduago dago bi ontzi indartsuenen arteko lehia: hamalau puntu ditu Arraun Lagunakek, eta beste hamalau Oriok. Zazpi ditu Donostiarrak, eta bost Tolosaldeak.
Gaur, lehen aldiz, Tolosaldeak aurrea hartu dio Donostiarrari. Arraun Lagunakek 10.56 minutuan amaitu ditu lanak; Oriok 10.58an; Tolosaldeak 11:06n, eta Donostiarrak 11.11n. Patroirik onenaren sailkapenean Donostiarrako Nerea Perez da liderra. |
2022-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/215779/alvaro-ramosek-eta-larraitz-aragonek-irabazi-dute-marimurumendin.htm | Kirola | Alvaro Ramosek eta Larraitz Aragonek irabazi dute Marimurumendin | Gizonezkoetan, bigarrena Iñigo Arantzamendi izan da, eta hirugarrena, Martin Mac Grach. Emakumezkoetan, bigarren eta hirugarren postuetarako lehia estuagoa izan da, Maria Sanchezen eta Cristina Fargasen artean. | Alvaro Ramosek eta Larraitz Aragonek irabazi dute Marimurumendin. Gizonezkoetan, bigarrena Iñigo Arantzamendi izan da, eta hirugarrena, Martin Mac Grach. Emakumezkoetan, bigarren eta hirugarren postuetarako lehia estuagoa izan da, Maria Sanchezen eta Cristina Fargasen artean. | Ehunmiliak trilogiako lasterketarik motzeneko lehen korrikalariak iritsi dira Beasaingo helmugara. Iristen lehena Alvaro Ramos nafarra (Sarriguren) izan da, eta 3.39.06 denbora osatu du.
Bigarrena, berriz, Iñigo Arantzamendi ondarroarra, 3.44.33 denborarekin; eta hirugarrena, Martin Mac Grach arabarra (3.49.48). Arantzamendik 2018. urtean bigarren postua eskuratu zuen. eta 2019. urtean hirugarrena.
Arabarrak azkeneko jaitsieran aurreratu du Unai Dorronsoro beasaindarra; laugarren iritsi da hura, eta 3.50.47 denbora egin du.
Unai Dorronsoro beasaindarra kilometro askotan bigarren postuan joan bada ere Arantzamendirekin batera, «Arriarandik Agortarako azkeneko igoeran bikiak igotzen hasi zaizkit eta azkeneko jaitsieran ezin nuen, sufritzen jaitsi naiz. Pena, baina beste batean izan beharko du».
Momenturik gogorrena azkeneko jaitsiera izan da beasaindarrarentzat, «inpotentzia handia, baina pozik nago egindako denborarekin».
Emakumezkoetan, Larraitz Aragon nagusi
Emakumezkoetan, berriz, Larraitz Aragon durangarrak irabazi du, eta 4.44.11 denbora osatuta sartu da Beasaingo Loinazko San Martin plazako helmugan.
Bigarren eta hirugarren postuetarako lehia estuagoa izan da, Maria Sanchezen eta Cristina Fargasen artekoa. Cristina Fargasek lortu du azkenean bigarren postua (5.01.41) eta Maria Sanchez bergararrak hirugarrena (5.03.10).
Larraitz Aragonek lehen aldiz hartu du parte maratoi batean. Hasieratik lehenengo postuan joan da, eta, beroak lasterketa gogortu badu ere, oso gustura dago egindako lanagatik.
Ikusi gehiago: G2H eta Ehunmilietako argazkiak |
2022-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/215780/bob-jungels-nagusitu-da-bederatzigarren-etapan-eta-bigarren-izan-da-castroviejo.htm | Kirola | Bob Jungels nagusitu da bederatzigarren etapan, eta bigarren izan da Castroviejo | Ihesaldiko onena izan da Luxenburgoko txirrindularia, eta bizkaitarrak ezin izan dio eutsi. 50 segundu ingurura iritsi da liderren taldea. | Bob Jungels nagusitu da bederatzigarren etapan, eta bigarren izan da Castroviejo. Ihesaldiko onena izan da Luxenburgoko txirrindularia, eta bizkaitarrak ezin izan dio eutsi. 50 segundu ingurura iritsi da liderren taldea. | Lehen aldiz Frantziako Tourrean etapa bat irabazi du Bob Jungelsek (Ag2r). Luxenburgoko txirrindulariak ausart jokatu du, eta helmugara iristeko 60 kilometro falta zirela jo du eraso erabakigarria. Azken mendatera bi minuturen tartearekin heldu da, eta nahikoa izan du hori garaipena eskuratzeko.
Ihesaldian bi euskaldun sartu dira: Jonathan Castroviejo eta Ion Izagirre. Bizkaitarra izan da Jungelsengandik gertuen ibili dena: 22 segundo eskasera helmugaratu da, eta bigarren postua lortu du. Ezin izan du Jungelsekin zuen tartea itxi. Gaurko garaileak bi urte daramatza Ag2r taldean, nahiko emaitza pattalekin, baina gaur poz handia eman dio bere taldeari. Are gehiago, kontuan hartuta Ben O'Connor taldeko liderra ez dabilela fin.
Etapan, hirugarren izan da Carlos Verona, eta laugarren Thibaut Pinot. Ondoren, bosgarren, Tadej Pogacar liderra, Jonas Vingegaard bigarren sailkatuarekin batera. Liderrak erasoa jo du azken mendatean, baina ez du bere aurkariekiko tarte handirik lortu. Hiru segundura heldu dira sailkapen nagusiko gainontzeko hautagaiak: Geraint Thomas, Adam Yates, Enric Mas, Nairo Quintana...
Sailkapen nagusian, Pogacarrek 39 segundoren tartea du Vingegaardekiko, eta 1.17koa Thomasekiko. |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/215781/zazpi-lagun-atxilotu-dituzte-san-fermin-eguneko-prozesioko-istiluengatik.htm | Politika | Zazpi lagun atxilotu dituzte San Fermin eguneko prozesioko istiluengatik | Enrique Maia alkateak atxiloketa baten berri eman zuen atzo goizean, baina eman zuen abisua: «Ikerketa zabalik dago, eta litekeena da atxiloketa gehiago egotea». Atzo iluntzean atxilotu zituzten beste bi lagun, eta gaur gainerakoak. | Zazpi lagun atxilotu dituzte San Fermin eguneko prozesioko istiluengatik. Enrique Maia alkateak atxiloketa baten berri eman zuen atzo goizean, baina eman zuen abisua: «Ikerketa zabalik dago, eta litekeena da atxiloketa gehiago egotea». Atzo iluntzean atxilotu zituzten beste bi lagun, eta gaur gainerakoak. | San Fermin eguneko prozesioan izan ziren istiluak ondorioak izaten ari dira. Azken egunetan zeresana eman du Curia kalean bizi izandakoak, eta Iruñeko Udalak eta Udaltzaingoak neurriak hartu dituzte: gutxienez zazpi lagun atxilotu dituzte, eta beste bati deklarazioa hartu diote. Atxilotuetako bati polizia bati sudurra haustea egotzi diote. Gutxienez bi askatu dituzte gaur iluntzean.
Enrique Maia alkateak atzo goizean eman zuen albistearen berri, Javier Goia Udaltzaingoko buruarekin batera eman zuen prentsaurrekoan. Alkateak, ordea, atxiloketa bakarra aipatu zuen une hartan. Beste bi lagun atxilotu zituztela jakin zen atzo iluntzean. Gaur beste lau atxilotu dituzte eta beste bat gaur arratsaldean deklaratzera deitu dute.
Maiaren arabera, sudurra hautsi zioten poliziak «Udalbatzako zinegotziak defendatu zituen, bereziki Navarra Sumako eta PSNko zinegotziak, baita Curiako ordezkariak ere, talde antolatu batek bortizki egin baitzien eraso».
Lehen atxilotuari buruz, zehaztu zuen Iruñerrikoa dela, 40 urte dituela. Udala herri akusazio gisa aurkeztuko da haren aurka, eta abisua eman zuen: «Litekeena da atxiloketa gehiago egotea, ikerketa zabalik baitago oraindik ere». Beste lau atxilotuetatik hiru Iruñekoak direla zehaztu dute gaur, eta beste bat Tarragonakoa (Herrialde Katalanak) dela. Agenteen aurkako atentatua eta desordena publikoak eragitea egotzi diete.
Ohiko protestak
San Fermin eguneko prozesioan ohikoak izaten ziren udal ordezkarien aurkako protestak, eta pandemiaren etenaren ondoren ere halaxe izan zen. Ohi bezala, Enrique Maia alkateak eta gainerako udal ordezkariek parte hartu zuten prozesioan, eta, ibilbidearen amaiera aldera, tentsioak gora egin zuen Curia kalean. Elizaren aurkako mezuak erakutsi zituzten hainbatek.
Udaltzainek inguratuta egin zuten bidea udal ordezkariek, eta une batean bultzakadak ere izan ziren. Protestan ari zen jendearen aurka jo zuten poliziek. Udaltzaingoak jakinarazi duenez, polizia bat behintzat zauritu zuten; odola zeriola geratu zen sudurrean hartutako kolpe batekin.
Udaleko bozeramaile batzordeak adierazpen bat ere atera zuen, esanez prozesioan parte hartu zuten agintariei «ezker abertzaleak kutsu faxista duen eraso bat» egin ziela eta «Udaltzaingoaren jardunari eta Espainiako beste herrietatik etorritako agenteei esker soilik» eragotzi ahal izan zutela «Navarra Sumako eta PSNko zinegotzien aurkako lintxamendu bat». Bi alderdi horietako ordezkariek onartu zuten adierazpena. Geroa Bai aurka agertu zen, eta abstenitu egin zen EH Bildu; ohar batean jakinarazi zuen «deitoratu» egiten zituela Curiako istiluak: «Erasoak ezin dira inola ere justifikatu». Joseba Asiron alkate ohiak ere «elkartasun osoa» adierazi zion zauritutako udaltzainari. |
2022-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/215782/75-urteko-gidari-bat-hil-da-aiaran-gidatzen-ari-zen-autoa-errepidetik-irten-eta-gero.htm | Gizartea | 75 urteko gidari bat hil da Aiaran, gidatzen ari zen autoa errepidetik irten eta gero | Ezbeharra 15:30 aldera gertatu da. Ikerketa zabaldu du Ertzaintzak. | 75 urteko gidari bat hil da Aiaran, gidatzen ari zen autoa errepidetik irten eta gero. Ezbeharra 15:30 aldera gertatu da. Ikerketa zabaldu du Ertzaintzak. | Auto gidari bat hil da gaur A-624 errepidean, Aiara (Araba) parean. Gidariak 75 urte zituen, eta gidatzen zuen autoa errepidetik atera ostean galdu du bizia. Ertzaintzak ikerketa zabaldu du gertatutakoa argitzeko.
Poliziak jakinarazi duenez, 15:30 aldera gertatu da istripua. Autoan beste bi lagun ere bazeuden, baina bizirik irten dira haiek. Gidaria hilda zegoen, larrialdi zerbitzuak iristerako. |
2022-7-10 | https://www.berria.eus/albisteak/215783/glaziar-bat-jausi-da-kirgizistanen-baina-ez-da-hildakorik-izan.htm | Mundua | Glaziar bat jausi da Kirgizistanen, baina ez da hildakorik izan | Hamar mendizaleko talde batek gertatutakoa grabatu du: «Bost minutu aurrerago egon izan bagina, guztiok hilko ginen». | Glaziar bat jausi da Kirgizistanen, baina ez da hildakorik izan. Hamar mendizaleko talde batek gertatutakoa grabatu du: «Bost minutu aurrerago egon izan bagina, guztiok hilko ginen». | Handik gutxira, bigarrena. Joan den astean, gutxienez bederatzi lagun hil zituen Dolomitetan erori zen Marmolada glaziarrak, eta joan den ostiralean antzeko zerbait gertatu zen ia Kirgizistanen, Tian Shan mendikatean, Txinako mugatik gertu.
Mendizale batzuek irudi ikusgarriak grabatu zituzten, eta, azpian harrapatuta geratu ziren arren, ez zen inor hil. Bi lagunek zauri leunak izan zituzten. Espedizioa bederatzi mendizale britainiarrek eta estatubatuar batek osatzen zuten.
Bideoa grabatu zuen mendizaleak bere Instagram kontuan azaldu duenez, glaziarra erortzen hasi zenean ezin zen leku hartatik mugitu: «Atzean amildegi bat nuen, horregatik babestu nintzen arroken atzean. Badakit arrisku handia hartu nuela, eta hil egin nintekeela ere pentsatu nuen», aitortu du.
Espedizioko gainontzeko kideak urrutiago zeuden: «Bost minutu aurrerago egon izan bagina, guztiok hilko ginen».
Ikusi gehiago: «Izotz urtzearen eta prezipitazio uren presioak eragin du hondamendia» |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/215784/hiru-adarkada-izan-dira-bosgarren-entzierroan-aurtengo-arriskutsuenean.htm | Bizigiro | Hiru adarkada izan dira bosgarren entzierroan, aurtengo arriskutsuenean | Hasieratik sakabanatu dira Cebada Gago ganadutegiko zezenak, eta arrisku une ugari bizi izan dira. Gutxienez zazpi lagun zauritu dira; hiru, adarkadaz. | Hiru adarkada izan dira bosgarren entzierroan, aurtengo arriskutsuenean. Hasieratik sakabanatu dira Cebada Gago ganadutegiko zezenak, eta arrisku une ugari bizi izan dira. Gutxienez zazpi lagun zauritu dira; hiru, adarkadaz. | Pilaketak, adarkadak, erorketak... denetarik izan du 2022ko sanferminetako bosgarren entzierroak, zalantzarik gabe, aurten izan den arriskutsuenak. Protagonistak Cadizko (Espainia) Cebada Gago ganadutegiko zezenak izan dira, eta 3 minutu eta 12 segundo behar izan dituzte zezen plazako ukuiluetara iristeko.
Gurutze Gorriak emandako lehen datuen arabera, gutxienez zazpi lagun zauritu dira; hiru, adarkadaz. Guztiak gizonak, eta adin nagusikoak. Entzierroa nolakoa izan den ikusita, ordea, okerragoa ere izan zitekeen. Adarkatuetako bi zezen plazan bertan operatu dituzte, eta gero Nafarroako Ospitale Gunera eraman. Han artatu dute hirugarren adarkatua ere.
Lehen metroetan, jada, bakarrik egin du ihes zezenetako batek, abiadura handian, eta hainbat korrikalari erori dira. Estafetako biribilgunean ere gogor sartu dira zezenak, eta batek buelta eman du. Arrisku uneak bizi izan dira une horretan, eta han zauritu dira korrikalarietako bi.
Tentsio gehieneko uneak, ordea, amaiera aldean bizi izan dira. Zezen plazara iristear zirela, Telefonicako zatian, erori egin da zezen bat baino gehiago, eta haietako batek buelta eman du. Hainbat korrikalarik harekin talka egin dute haren, eta hiru zauritu izan dira hor; bat, adarkadaz.
Zezen plaza barruan gertatutakoa izan da unerik larriena. Zezen batek bi lagunen aurka jo du, eta biak adarkatu ditu: bat eskuin hankan, eta bestea ezker hankan. Haietako baten aurka jo du bereziki. |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/215785/115000-lagun-batu-ditu-bbk-live-jaialdiak.htm | Kultura | 115.000 lagun batu ditu BBK Live jaialdiak | J Balvin artista kolonbiarrak milaka zale batu ditu BBK Live jaialdia ixteko eskainitako kontzertuan. | 115.000 lagun batu ditu BBK Live jaialdiak. J Balvin artista kolonbiarrak milaka zale batu ditu BBK Live jaialdia ixteko eskainitako kontzertuan. | Pozik eta harro igo zen BBK Live jaialdiko agertoki nagusira J Balvin kolonbiarra larunbat gauean, eta reggaetonaren aldeko aldarria egin zuen kontzertua hastearekin batera. «Pozgarria da hamabost urteren ostean horrelako jaialdi baten buruan doinu urbanoak jorratzen dituen artista bat ikustea». Gartsu hasi zuen emanaldia, agertoki nagusian baturiko jendetzaren aurrean; piroteknia eta bestelako artifizioek ere lagundu zuten, eta argi jokoen eta dantzarien laguntza ere izan zuen. Mi gente, Reggaeton edo Con altura bezalako abestiek perreatzen jarri zuten Kobetamendi. Hala ere, kontzertuak aurrera egin ahala, animoak pixka bat apaldu ziren; jaialdiaren hirugarren eguna izateak ere eragingo zuen. I like it, eta In da getto abestiekin, ostera jarri zuen dantzan jendetza Medellingo artistak. BBK Live jaialdia bestelako doinuetara (trapa, reggaetona…) ireki da azken edizioetan, eta J Balvinena antolatzaileen apustu nagusietako bat izan da aurten, zapatuko talde nagusi lez bera jarrita. Orain artekoari eutsi, edo musika doinu horietara are gehiago zabaldu, ikusteko dago zein izango den jaialdiak hartuko duen norabidea.
Moden joan etorria igartzen ez dutenak Pet Shop Boys dira. Neil Tennant abeslaria eta Chris Love teklatu jotzailea maskara bat zutela agertu ziren oholtzara, Suburbia-ren lehen notagaz batera, eta kontzertu trinkoa eskaini zuten, ia atsedenik hartzeko tarterik gabekoa. Agertokian muntai xehe bat hasieran –pantailetan argi joko sinplea eta bi farola baino ez—, gero eta elementu gehiago sartu zituzten ostean, eta emanaldiak ere gora egin zuen aurrera egin ahala. Tennantek eta Lovek adin bat eduki arren, abestiek hor jarraitzen dute, eta dantzarako gogoz zegoen jendeak gogoz gozatu zituen taldearen klasikoak.
Tsunami argentinarra
Iluntzean, agertokia txiki utzi zuen Nathy Pelusok. Bai publiko kopuru aldetik –San Miguel agertokian jo zuen, eta ezinezkoa zen aurrera edo atzera egitea, are zailagoa dantzan egitea—, eta bai oholtza gainean duen jarreragatik. Argentinarra tsunami bat da. Izugarrizko ahotsa izateaz gainera, hustu egiten da dantzan, agertokiaren alde batetik bestera. «Gozatzera etorri gara, ezta?» galdetu, eta segituan hasi zuen festa. Erregistro aldaketak ere lagundu zuen emanaldia gozagarriago egiten. Salsa, bachata, reggaeton edota trap doinuak tartekatzen ditu, eta musikariekin batera, sekulako giroa sortu zuen.
Antzerako zerbait gertatu zitzaion Rigoberta Bandiniri. Agertoki nagusian jo zuen artista kataluniarrak, ordu nahiko goiztiarrean, baina bertan batutako jendetzagatik, eguneko emanaldi nagusietakoa izan zitekeen. In Spain we call it soledad eta A ver qué pasa abestiekin hasi zuen emanaldia, eta publikoa errenditurik zuen hasieratik. Massiel abeslariaren La, la, la-ren bertsioa egin zuen ostean. Bandinik Eurovision lehiaketarako aurkeztutako Ay mamá abesti ezagunaren txanda izan zen ostean; emakumeen titiburuen zentsura salatzeko bularrak erakutsi zituzten agertokiko dantzari eta musikarietako gehienek. Arratsaldeko beste momentuetariko bat, Amaia abeslari iruindarra igo zenean bizi zen; berriki elkarrekin kaleratu duten Así bailaba así así abestu zuten. Oraintsu, denbora baterako musikagintzatik aldenduko dela iragarri du Rigoberta Bandinik. Paraleloki, Badbadnotgoodek jazz instrumental kontzertua eskaini zuen Txikia agertokian.
Zapatuko beste protagonistetako bat M.I.A izan zen. Dantzarien koreografia ikusgarriekin lagunduta, emanaldi dantzagarria eskaini zuen britaniarrak.
Doinu ilunak
J Balvinen doinu komertzialetatik ihesi, Basoan topatu zuten askok babesa. Beste ehunka batzuk Txikia agertokian batu ziren Slowthai rapero britainiarrarekin gozatzeko asmoz. Haizeak gogotik jo arren, ederto batean berotu zuen publikoa Mazza eta Psycho abestiekin. Aurretik, Erik Uranok ere lortu zuen bera ikustera joan zirenak dantzan jartzea. Agertoki nagusietatik kanpo ere proposamen interesgarriak daudela erakutsi zuten. Aurretik ere, karpan, eguzkipean kontzertu basatia eskaini zuten VVV (Trippin´ You) madrildarrek. Doinu elektronikoak eta punkak (bai musikalki, baita jarrera aldetik ere) uztartzen dituzte, eta karpan batu ziren gazteen artean harrera beroa izan zuten.
Uztailaren 6tik 8ra
BBK Live jaialdia «inoiz baino biziago» itzuliko zela iragarri zuen Last Tour Internationalek, eta esan daiteke horrela izan dela. Hiru egunetan zehar Kobetamendira 115.000 musikazale batu dira Kobetamendin, eta kontzertuek eta dj saioek izandako harrera ikusita, bizirik jarraituko duela ematen du. 2023ko edizioa, hamaseigarrena, uztailaren 6an, 7an eta 8an izango dela aurreratu dute. |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/215786/barakaldon-zaurituta-topatu-zuten-gizonak-indarkeria-arrastoak-zituen-eta-gaur-hil-da.htm | Gizartea | Barakaldon zaurituta topatu zuten gizonak indarkeria arrastoak zituen, eta gaur hil da | Gizonak 49 urte zituen, eta joan den ostegunean topatu zuten Serralta parkean, Lutxana auzoan, larri zaurituta. Gertatutakoa ikertzen ari da Ertzaintza. | Barakaldon zaurituta topatu zuten gizonak indarkeria arrastoak zituen, eta gaur hil da. Gizonak 49 urte zituen, eta joan den ostegunean topatu zuten Serralta parkean, Lutxana auzoan, larri zaurituta. Gertatutakoa ikertzen ari da Ertzaintza. | Gaur hil da joan den ostegunean Barakaldon (Bizkaia) larri zaurituta aurkitu zuten gizona. Lutxana auzoko Serralta parkean topatu zuten, eta 49 urte zituen. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, indarkeria arrastoak zituen gorputzean.
Oraindik ez dute argitu zer gertatu zen, eta ikerketa zabalik du Ertzaintzak. Gurutzetako ospitalera eraman zuten, eta han hil da gaur. |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/215787/elkarretaratzea-egingo-dute-gaur-tolosan-emakume-baten-kontrako-sexu-erasoa-salatzeko.htm | Gizartea | Elkarretaratzea egingo dute gaur Tolosan, emakume baten kontrako sexu erasoa salatzeko | Erasoa asteburuan gertatu da, eta Ertzaintzak ikerketa bat abiatu du. Bestalde, Zarautzen gizon bat atxilotu du Ertzaintzak, joan den asteburuan izandako sexu eraso bat leporatuta. | Elkarretaratzea egingo dute gaur Tolosan, emakume baten kontrako sexu erasoa salatzeko. Erasoa asteburuan gertatu da, eta Ertzaintzak ikerketa bat abiatu du. Bestalde, Zarautzen gizon bat atxilotu du Ertzaintzak, joan den asteburuan izandako sexu eraso bat leporatuta. | Emakume batek sexu eraso bat salatu du asteburuan Tolosan (Gipuzkoa), eta gaur elkarretaratzera deitu dute herrian eraso hori gaitzesteko. Tolosako Udalak deitu du bilkura: 19:00etan egingo da, Plaza Zaharrean. Sexu erasoa argitze aldera, ikerketa abiatu du Ertzaintzak. Tolosako Udalak abian jarri du biktimari laguntzeko protokoloa. Protokolo Mahaian dauden zerbitzuak zer gertatu zen aztertzen ari dira, eta baliabide oro jarriko dituzte biktimaren esku, udalak ohar bidez jakinarazi duenez. Emakumeari laguntza psikologiko eta juridikoa eskainiko diotela eta haren intimitatea eta borondatea errespetatuko dutela esan du udalak. Gainera, konpromisoa agertu du eraso mota horien aurka lanean jarraitzeko, eta gaurko elkarretaratzean parte hartzeko deia egin die herritarrei.
Zarautzen, atxilotu bat Ertzaintzak 28 urteko gizonezko bat atxilotu zuen atzo Zarautzen (Gipuzkoa) emakume batek uztailaren 3an jarritako salaketaren harira. Emakumeak salatu zuenez, sexu abusuak jasan zituen ordu batzuk lehenago Zarauzko hondartzan. Ertzaintzak ikerketa abiatu zuen, gertakariak argitzeko, eta 11:00etan atzeman zuten erasotzailea, eta komisaldegira eraman, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/215788/errusiak-nord-stream-1-gasbidea-itxi-dio-alemaniari.htm | Ekonomia | Errusiak Nord Stream 1 gasbidea itxi dio Alemaniari | Aurreikusitako mantentze lanak egin behar dira Nord Stream 1 gasbidean, eta Alemaniako Gobernua beldur da Moskuk aukera baliatuko duela berriro ez irekitzeko. | Errusiak Nord Stream 1 gasbidea itxi dio Alemaniari. Aurreikusitako mantentze lanak egin behar dira Nord Stream 1 gasbidean, eta Alemaniako Gobernua beldur da Moskuk aukera baliatuko duela berriro ez irekitzeko. | Atzerako kontu batean sartu dira gaur Alemania eta Europako Batasuneko beste herrialdeak. Hamar eguneko atzerako kontu bat izango da, jakiteko Errusiak EBko herrialdeei gasa hornitzen jarraituko ote duen, ala erabat eteten duen.
Izan ere, Errusiako gas esportatzaileak, Gazpromek, gaur eguerdian itxi du Alemaniara doan Nord Stream 1 gasbideko giltza. Aurreikusitako geldialdi tekniko bat da, gasbidean ohikoak diren mantentze lanak egiteko. Teorian, uztailaren 21ean dira lan horiek amaitzekoak, eta orduan hasi beharko luke gasak berriro Baltikoa Nord Stream 1en bidez zeharkatzen. Berlingo gobernua, ordea, beldur da denbora hori pasatzen denean Errusiak ez duela giltza irekiko.
Kontraesanez betetako joko batean murgilduta daude Europako Batasuna eta Errusia. Ukraina inbaditzeagatik EBk Errusia zigortu nahi du, eta badaki zigorrik handienetako bat dela haren gasa erosteari uztea. Baina hori egin ahal izateko, aurretik bere gas biltegiak ahal bezain beste bete behar ditu, neguan etxeak berotzeko, fabrikek funtzionatzeko eta argindarra sortzeko nahikoa gas egon dadin. Eta, horretarako, ia derrigorrezkoa da Errusiako gasa, etorkizun ez oso urrun batean erosi nahi izango ez duen gasa.
Kontraesana du Moskuko gobernuak ere. Gerra ekonomiko bat deklaratu dioten herrialdeak gasez hornitzen ari da, haiei laguntzen berarekiko mendekotasuna behin betiko hausten. Baina, aldi berean, gas horrek ematen dizkien diru sarreren beharra dauka, bere kutxak betetzen dituen iturri nagusietako bat baita.
Nord Stream 2, geratuta
Gauzak gehiago nahasteko, bada Errusia eta Alemania lotzen dituen beste gasbide bat: Nord Stream 2. Udazken hasieran bukatu zuten hainbat eztabaida sorrarazi zituen gasbidea —AEBek presio handia egin zioten Alemaniari ez zezan egin—, baina ez du gasik garraiatzen, Ukrainako gerraren atarian Berlingo gobernuak haren balioztatzea eten egin zuelako.
Badira aste batzuk Nord Stream 1en fluxua ohi baino txikiagoa dela. Errusiak arrazoi teknikoak argudiatu zituen, Siemensen turbina bat falta zela, eta Kanadako Gobernuak bere lurretan blokeatua zuela, Moskuren aurkako zigorren ondorioz. Erabat teknikoa beharrean, politikoa zela argudiatu du Alemaniako Gobernuak, Gazpromek badituela beste turbina batzuk, baina, Moskuri aitzakiak kentze aldera, Kanadakoari eskatu zion makina Gazpromen esku uzteko. Eskaera bete egingo duela baieztatu zuten Ottawako agintariek, larunbatean.
Beste gasbideak
Nord Stream 1etik ez ezik, Alemaniak beste bi gasbidetatik lortu du Errusiako gasa. Bata Jamal gasbidea da, Bielorrusiatik eta Poloniatik barrena Alemania ekialdera ere iristen dena. Baina iturri hori itxita dago, Poloniak uko egin ziolako Errusiari gasa errublotan ordaintzeari. Ukraina zeharkatzen duten Soiuz gasbidearen adarrak ere iristen dira Alemaniara, baina hortik ohi baino gas gutxiago garraiatzen ari da Gazprom.
Italiari ere gutxiago
Italiak ere ordainduko du Errusiako gasarekikoko mendekotasuna, Gazpromek Eni Italiako hidrokarburo konpainiari iragarri baitio gas gutxiago bidaliko diola. Ekainean erdira jaitsi zuen isuria, eta hurrengo egunotan beste heren bat jaitsiko du: egunean 32 milioi metro kubiko igorri beharrean, 21 milioi metro kubiko izango dira.
Urteko hilabete epelak eta beroak gas biltegiak betetzeko erabiltzen ari dira EBko herrialdeak. Irailaren 30erako biltegiak %80 beteta izatea da EBk bere buruari jarritako helburua. Italiak %60 bete ditu dagoeneko, baina kostatuko zaio hortik gora egitea isuria gehiago jaisten bada, nahiz eta Mario Draghiren gobernua jo eta su dabilen beste aukera batzuk bilatzen. Aipatutakoen artean daude Aljeriatik gas gehiago eramatea. Gaur egun, bi gasbidek lotzen dituzte Italia eta Aljeria: Galsi (Sardiniatik barrena) eta Transmediterranean (Tunisiatik eta Siziliatik barrena).
Hornidura arazoek asko garestitu dute gasa Europako merkatuetan. Erreferentziazko merkatuan, Herbehereetako TTFn, 175 euroan salerosten ari da orain gas megawatta. Duela urtebete 21 euro eskas ziren, eta duela hilabete, berriz, 85 euro. Orduz gero, haren prezioa bikoiztu egin da, neguan Europan gas eskasia egon daitekeen beldurraren ondorioz. |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/215789/bruno-le-maire-frantziako-ekonomia-ministroaren-bigarren-etxebizitza-okupatu-du-eh-baik-senperen.htm | Gizartea | Bruno Le Maire Frantziako Ekonomia ministroaren bigarren etxebizitza okupatu du EH Baik Senperen | Frantziako Gobernua lantzen ari den 2023rako Finantza Legean bigarren etxebizitzei aplikatzen zaien zergaren mugatzea kentzeko eskatu dute. Gaur egun, gehienez ere %66ko zerga aplika dezakete herriko etxeek, eta Ipar Euskal Herriko 24 herritan baizik ez dezakete aplika. | Bruno Le Maire Frantziako Ekonomia ministroaren bigarren etxebizitza okupatu du EH Baik Senperen. Frantziako Gobernua lantzen ari den 2023rako Finantza Legean bigarren etxebizitzei aplikatzen zaien zergaren mugatzea kentzeko eskatu dute. Gaur egun, gehienez ere %66ko zerga aplika dezakete herriko etxeek, eta Ipar Euskal Herriko 24 herritan baizik ez dezakete aplika. | Bruno Le Maire Frantziako Ekonomia ministroaren bigarren etxebizitza okupatu du EH Baik, gaur goizean, Senperen (Lapurdi), bigarren etxebizitzei aplikatzen zaien zergaren mugatzea salatzeko. Gaur egun, 41.000 inguru lirateke bigarren etxebizitzak; Ipar Euskal Herriko etxebizitzen %21. Fenomeno hori mugatzeko tresna bakarra herriko etxeen esku den bizitegien zerga da: gehienez ere %60ra igo dezakete. Baina etxebizitzaren tensio eremuan kokatzen diren Lapurdiko 24 herritan baizik ez dute neurria ezartzeko aukerarik. EH Baik eskatu du Frantziako Gobernua lantzen ari den 2023rako Finatza Legean gainzergari ezarritako muga horiek kentzea.
EH Baik ekintza abiatu ondotik, jendarmeak agertu dira bertara militanteekin negoziatzera. Frantziako ministroarekin mintzatu ondoren, hilabete bukaerarako harekin bilkura bat antolatzea lortu dute. Ondorioz, eintza bertan behera utzi eta bigarren etxebizitzatik lekutzea erabaki dute.
Ezkerreko abertzaleen hitzetan, gaur egun, ehunka euroko gainkostua besterik ez da etxejabeentzat, eta, beraz, ez du kasik eraginik. «Finkatuko den maila, zinezko muga bat izan beharko da etxejabeentzat», adierazi du Peio Dufau EH Baiko kideak. EPFL Ipar Euskal Herriko Lurraren Erakunde Publikoak lurrak erosteko baliabideak izan ditzan kutxa bat elikatzeko erabili nahiko lukete lortutako dirua. Horrez gain, zerga igoera aplikagarria den tentsio eremua zabaltzeko ere eskatu dute, gainzerga herri gehiagotan ezar dezaten. Le Maire ministroak bigarren etxebizitza duen Senpere herria ez da eremu horretan sartzen, adibidez.
Joan den otsailean Pirinio Atlantikoetako prefetari idatzi zion ezkerreko EH Baik, hainbat eskaera eginez. Baina, ordutik, erantzunik gabe gelditu da gutuna. Horregatik, zuzenean Frantziako Ekonomia ministroa interpelatzea erabaki dute. «Tokiko hautetsiak egoeraren larritasunaz jabetu dira. Gehienak prest dira neurri indartsuak hartzeko», Dufauren hitzetan. Larunbatean Euskal Hirigune Elkargoan konpentsazio lege berria bozkatu zuela oroitarazi du —hautetsien %97k egin zuen alde—. «Baina tresna gehiago behar dituzte eskuetatik eskapatu zaigun egoera berriz kontrolpean ezartzeko, eta biztanleek jasaten dituzten ondorio larriak mugatzeko».
EH Baiko kideen hitzetan, etxebizitza bat ukaiteko eskubidea, bi ukaitekoa baino garrantzitsuagoa da; jadanik diren etxebizitzak erabiltzea izan beharko litzateke lehentasuna. Horretarako, bi bide ikusten dituzte. Batetik, gaur eskatu dituzten neurri fiskalak, bigarren etxebizitzak eta hutsak diren etxebizitzak murrizteko. Bestetik, egoiliar estatusa, Ipar Euskal Herrian bizi proiektu bat dutenei mugatuz etxe bat erosteko baimena. |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/215790/arabako-burulan-enpresako-ekoizpena-gelditu-du-grebak-gaur.htm | Ekonomia | Arabako Burulan enpresako ekoizpena gelditu du grebak, gaur | Aernnova taldeko enpresan 110 langilek dihardute, Miñaoko parte teknologikoan, eta, ELAren arabera, hamarretik bederatzik jo dute lanuztera lan ituna berritzeko. | Arabako Burulan enpresako ekoizpena gelditu du grebak, gaur. Aernnova taldeko enpresan 110 langilek dihardute, Miñaoko parte teknologikoan, eta, ELAren arabera, hamarretik bederatzik jo dute lanuztera lan ituna berritzeko. | Burulan enpresako (Aernnova Taldea) langileen %90ek greba egin dute hitzarmen berri baten alde, ELA sindikatuak jakinarazi duenez. Miñaoko fabrikan mekanizazioan dihardute, eta azken bi asteetan mobilizazioei ekin diete, bestea beste egungo inflazioari aurre egiteko akordio berri bat lortzeko.
Enpresa batzordea (6 ELA, 3 USO) «pozik» agertu da grebaren bigarren asteak izandako «arrakastagatik», eta mobilizazioekin jarraituko dutela iragarri du, «langileen aldarrikapenak bilduko dituen hitzarmen berri bat lortu arte». Batzordeak dio «sortutako aberastasuna banatzea» nahi duela; alegia, soldata hobekuntzen alde ari direla greban; «bidezko lanbide sailkapena, lanaldiaren murrizketa eta txanda kontratua» ere eskatzen dituzte beharginek hitzarmen berrirako.
«Grebaren erantzun zabalak mezu argia utzi du: enpresak negoziatu behar du», esan du ELAk eta USOk osatutako batzordeak. Aurreko hitzarmenaren indarraldia 2021eko abenduaren 21ean amaitu zen. Orduz geroztik, batzordea langileen erosteko ahalmena berreskuratzeko negoziatzen ari da, «pandemian enpresak egindako abusuzko Aldi Baterako Lan Erregulazioen ondoren».
Gauzak horrela, Burulaneko langileek mobilizazioekin jarraituko dute aste osoan: bihar, Miñaon eta Posta plazan (SEA) egongo dira; uztailaren 13an: Miñaoko eta Kontzejuko solairuetan; uztailaren 14an, Miñaon eta Andre Mari Zuriaren Plazan; eta uztailaren 15ean, Miñaon eta Eusko Jaurlaritzaren aurrean. |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/215791/bertan-behera-utzi-dute-larrioni-ezarritako-espetxe-zigorra-eta-lan-komunitarioak-egin-beharko-ditu.htm | Politika | Bertan behera utzi dute Larrioni ezarritako espetxe zigorra, eta lan komunitarioak egin beharko ditu | Gasteizko EH Bilduko zinegotzi ohiak aurrekari penalik ez duenez, ez duela kartzela zigorra bete beharko ebatzi du epaileak. Espetxe zigorraren ordez, lan komunitarioak egin beharko ditu, eta 2.800 euroko isuna ordaindu. | Bertan behera utzi dute Larrioni ezarritako espetxe zigorra, eta lan komunitarioak egin beharko ditu. Gasteizko EH Bilduko zinegotzi ohiak aurrekari penalik ez duenez, ez duela kartzela zigorra bete beharko ebatzi du epaileak. Espetxe zigorraren ordez, lan komunitarioak egin beharko ditu, eta 2.800 euroko isuna ordaindu. | Joan den maiatzean Gasteizko Epaitegiak hiru urteko espetxe zigorra eta 2.800 euroko isuna ezarri zizkion Gasteizko Udaleko EH Bilduren eledun ohi Miren Larrioni estatu zibilaren usurpatze, ebasketa arin eta dokumentu faltsutze delituak egotzita. Espetxealdia lan komunitarioekin aldatzea adostu zuten aldeek orduan, eta hala ebatzi du orain Roberto Ramos epaileak, auto batean: bertan behera utzi du espetxe zigorra, Larrionek aurrekari penalik ez duela argudiatuta. Espetxe zigorra bertan behera utzita, lan komunitarioak egin beharko ditu EH Bilduko zinegotzi ohiak: 250 egun egin beharko ditu lan komunitarioetan, eta Eusko Jaurlaritzaren menpe dagoen zerbitzu batek erabakiko du zein lan egin beharko duen. Epaileak ostiralean kaleratu zuen epaia, eta gaur jakinarazi da. elDiario.es hedabideak eman du autoaren berri, eta, bertan jasota dagoenez, espetxe zigorra bertan behera uzteko arrazoi nagusia da Larrionek lehen aldiz egin duela delitua, eta dagoeneko kalte ordaina ordaindua diola biktimari –50 euro–. Horrez gain, epaileak kontuan hartu du nahasmendu psikikoko aringarria, eta frogatutzat jo dutela Larrionek arta psikologikoarekin jarraitzen duela.
Maiatzean kaleratutako ebazpenaren arabera, 2020ko abendua eta 2021eko otsaila bitarte izan ziren gertakariak. Larrionek koaliziokide baten diru zorroa hartu zuen haren identitatea «ordezteko asmoz», eta, besteak beste, telefono linea bat kontratatu eta banku kontu bat ireki zituen haren izenean. Izatez, azken hori kudeatzeko koordenatuen txartel bat eskuratu ostean atxilotu zuten. 2021eko otsailaren 22an izan zen hori. Epaileak, gainera, frogatutzat jo du politikari ohiak bere «itxura fisikoa moldatu» zuela bankura joatean.
Era berean, epaileak frogatutzat jo du Larrionek «estres eta antsietate nahasmendu bat» jasan zuela, eragina zuena «haren borondate eta adimen gaitasunetan». Hala, fiskaltzarekin lortutako akordioa dela medio, urtebeteko espetxe zigorra ezarri zioten estatu zibilaren usurpatze delituagatik —mozorrotu izanaren larrigarriarekin—, eta bi urteko beste bat dokumentuak modu jarraituan faltsutzeagatik.
Larrionek iazko otsailean utzi zuen zinegotzi kargua, eta eginiko «akatsa» onartu zuen. Duela hilabete, berriz, sare sozialen bidez berretsi zuen «akats bat egin eta aitortu» zuela: «Une hartan, ez nintzen jabetzen kide baten izenean bankuan kontu bat irekitzea, akats bat ez ezik, laguntza eskatzeko oihu bat ere bazela». |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/215792/memoriaren-bilguneak-salatu-du-espainiako-lege-berriak-ez-duela-bermatzen-justiziarako-eskubidea.htm | Gizartea | Memoriaren Bilguneak salatu du Espainiako lege berriak ez duela bermatzen justiziarako eskubidea | «Frankismoaren inpunitatea amaituko duen» legea eskatu du Memoria Historikoaren eta Frankismoaren Biktimen Elkarteen Bilguneak, nahiz eta onartu duen lege proiektu berriak 2007ko araua hobetzen duela. | Memoriaren Bilguneak salatu du Espainiako lege berriak ez duela bermatzen justiziarako eskubidea. «Frankismoaren inpunitatea amaituko duen» legea eskatu du Memoria Historikoaren eta Frankismoaren Biktimen Elkarteen Bilguneak, nahiz eta onartu duen lege proiektu berriak 2007ko araua hobetzen duela. | Alderdiekin negoziazioak amaituta, ostegun honetan Memoria Demokratikoaren Legea onartuko du Espainiako Diputatuen Kongresuak, azken orduko desadostasunik ez badago. EAJk, EH Bilduk, Mas Paisek eta PDeCATek hainbat zuzenketa negoziatu dituzte PSOE eta Unidas Podemos koalizio gobernuko alderdiekin, eta akordio batera iristea lortu dute, legea onartzeko. Ez dira gutxi, baina, lege berria kritikatu dutenak. Memoria Historikoaren eta Frankismoaren Biktimen Elkarteen Bilguneak dio testu berriak 2007ko Memoria Historikoaren Legea hobetzen duela, eta adostutako zuzenketek aurreproiektu legea osatu duela, baina nabarmendu du ez duela bermatzen biktimen justiziarako eskubidea.
Hala ere, lege berriak hutsuneak dituela adierazi du bilguneak, eta azaldu testuak ez dituela gainditzen frankismoaren inpunitatea mantentzen duten marra gorri batzuk. Lehenik eta behin, adierazi dute lege proiektuak ez duela 1977ko Amnistiaren Legea indargabetzen. Hain zuzen ere, hori da ERCren aldeko botoa oztopatu duen puntua.
Bestalde, adierazi dute ez dela bermatzen 1936ko gerran, diktaduran eta trantsizioan giza eskubideen urraketak pairatu zituzten biktimen benetako babes judizialerako eskubidea. Izan ere, nabarmendu dutenez, orain lantzen ari diren arauan ez dira jasotzen 2004 baino lehenagoko gizateriaren aurkako krimenen aplikazioa eta iraungitzerik eza. Espainiako Auzitegi Gorenaren doktrinan Legezkotasunaren eta Segurtasun Juridikoaren Printzipioaren interpretazio bat jasotzen da, eta, salatu dutenez, horrek nazioarteko zuzenbidearen eta Espainiako Estatuak sinatutako nazioarteko itunen aurka egiten du. Hori dela eta, Espainiako Estatuan 2004tik aurrerako gizateriaren aurkako krimenak bakarrik jazar daitezke.
Memoria Demokratikoaren Legea onartu ostean, estatuaren zeregina izango da desagertuak bilatzea eta hobi komunetan lurperatutakoak horietatik ateratzea, baina memoria historikoaren aldeko elkarteek azpimarratu dute legeak prozedura horien judizializazioa ukatzen duela, eta horrek «frankismoak egindako milaka krimenen frogak suntsitzea» eragingo duela: «Egia judizial baten existentziarik ezak krimenen inpunitatea berresten du».
Era berean, salatu dute Eliza Katolikoa ez dela gaitzesten: «Legeak ez du Eliza Katolikoaren kondena jasotzen, ezta Elizak 1936ko estatu kolpea lagundu izanagatik barkamena eskatzeko duen exijentzia ere. 36ko gerra moralki justifikatu zuen, eta diktadura frankistarekin kolaboratu zuen».
Azkenik, 1978ko Espainiako Konstituzioa onartu zen eguna frankismoaren biktimen eguna izendatu izana ere salatu dute, eta gehitu dute beste hainbat data proposatu zituztela, memoria demokratikoarekin «benetan zerikusia» duten datak. 1968ko Sekretu Ofizialen Legea erreformatzea eta denbora geldirik daraman Lapurtutako Haurren lege proiektua onartzea ere galdegin dute.
Alde onak
Memoria historikoaren aldeko elkarteek adierazi dute koalizio gobernuak aurkeztutako aurreproiektu legeak Jose Luis Rodriguez Zapateroren gobernuaren 2007ko Memoria Historikoaren Legea «nabarmen» hobetzen duela, baita alderdiekin adostutako zuzenketek aurreproiektu testua bera hobetzen dutela ere. Hala ere, azpimarratu dute memoriaren aldeko eta frankismoaren biktimen mugimenduaren lanari esker iritsi dela egoera horretara.
Lege berriak frankismoaren biktimen espektroa zabaltzen duela diote, eta goraipatu dituzte ere biktimen errolda baten sorrera, hobien mapa bat egitea eta DNA banku baten sorrera. Azkenik, memoria historikoa hezkuntzan ikasteko beharra ere goratu dute. |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/215793/laugarren-dosia-60-urtetik-gorakoei-eta-pertsona-zaurgarriei-berehala-jartzen-hasteko-aholkatu-dute.htm | Gizartea | Laugarren dosia 60 urtetik gorakoei eta pertsona zaurgarriei «berehala» jartzen hasteko aholkatu dute | Koronabirusaren goraldia ikusita, EMAk eta ECDCk herrialdeei eskatu diete has daitezela kolektibo horiei dosi gehigarria ematen. Atea ireki diote neguan oroitzapeneko beste dosi bat jartzeko aukerari ere. | Laugarren dosia 60 urtetik gorakoei eta pertsona zaurgarriei «berehala» jartzen hasteko aholkatu dute. Koronabirusaren goraldia ikusita, EMAk eta ECDCk herrialdeei eskatu diete has daitezela kolektibo horiei dosi gehigarria ematen. Atea ireki diote neguan oroitzapeneko beste dosi bat jartzeko aukerari ere. | Azken asteotan, nabarmen egin dute gora koronabirus kasuek Europan, eta ospitaleetan eta ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan gero eta paziente gehiago dago COVID-19ak jota. Egoera hori aintzat hartuta, koronabirusaren aurkako txertoaren laugarren dosia «berehala» jartzen hasteko aholkua eman berri dute ECDC Gaixotasunen Prebentziorako eta Kontrolerako Europako Zentroak eta EMA Sendagaien Europako Agentziak. Aholkatu dute 60 eta 79 urte bitartekoei eta gaixotasun larriak garatzeko arriskua duten edozein adinetako pertsona zaurgarriei jartzeko oroitzapeneko dosia. Azken dosia hartu denetik gutxienez lau hilabetera jartzea gomendatu dute, eta, dosi gehigarria jaso dutenen kasuan, sei hilabetera. EMAk eta ECDCk uste dute gaur egun baimenduta dauden txertoak «oso eraginkorrak» direla oraindik ere ospitaleratzeak, gaixotasun larriak eta COVID-19ak eragindako heriotzak murrizteko. Stella Kyriakides Elikagaien Osasun eta Segurtasuneko Europako komisarioak adierazi du COVID-19aren aurkako txertoek funtzionatzen dutela eta gaixotasun larrien eta ospitaleratzeen aurkako «babes handia» eskaintzen dutela. Azken asteotan kasuek eta ospitaleratzeek gora egin dutela kontuan hartuta, Kyriakidesek herrialde guztiei eskatu die «ahalik eta azkarren» has daitezela oroitzapeneko dosia jartzen. «Ez dago denborarik galtzeko», adierazi du. EMAk eta ECDCk oraingoz ez dute beharrezkotzat jo 60 urtetik beherakoei eta osasun langileei dosi gehigarri bat ematea, larri gaixotzeko arrisku handia ez badute behintzat. Hala ere, Europako Batasuneko osasun publikoko agintariei eskatu diete udazkenerako edota negurako errefortzu gehigarriak planifikatzen hasteko kolektibo zaurgarrienentzat; aholkatu dute COVID-19aren aurkako txertoak gripearen txertoekin batera emateko. Bestalde, bi erakundeek jakinarazi dute lanean ari direla irailean omikronen aldaeretara egokitutako txertoak onartzeko. Emer Cooke EMAko zuzendariak adierazi du oraintxe bi txerto egokitu aztertzen ari direla. |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/215794/podemosi-buruz-poliziaren-informazio-faltsu-batzuk-zabaldu-zituzten-hainbat-hedabidek-gezurra-zirela-jakinda.htm | Mundua | Podemosi buruz Poliziaren informazio faltsu batzuk zabaldu zituzten hainbat hedabidek, gezurra zirela jakinda | Antonio Ferreras La Sextako zuzendariaren eta Jose Manuel Villarejo Espainiako Poliziako komisario ohiaren arteko elkarrizketa bat ezagutarazi du Crónica Libre hedabideak. Elkarrizketan agerian geratzen da Pablo Iglesias Podemoseko buruari buruz Poliziaren informazio bat zabaldu zutela, faltsua zela jakin arren. | Podemosi buruz Poliziaren informazio faltsu batzuk zabaldu zituzten hainbat hedabidek, gezurra zirela jakinda. Antonio Ferreras La Sextako zuzendariaren eta Jose Manuel Villarejo Espainiako Poliziako komisario ohiaren arteko elkarrizketa bat ezagutarazi du Crónica Libre hedabideak. Elkarrizketan agerian geratzen da Pablo Iglesias Podemoseko buruari buruz Poliziaren informazio bat zabaldu zutela, faltsua zela jakin arren. | «Nik esan nion 'Eduardo, ni aurrera noa horrekin, baina oso delikatua da, baldarregia'». Antonio Ferreras La Sextako zuzendariaren eta Juan Manuel Villarejo Espainiako Poliziako komisario ohiaren arteko elkarrizketa bat da, 2017koa. Eduardo Inda Okdiario-ko zuzendariari eta hark publikatutako albiste bati buruz ari dira. 2016ko maiatzean, Indaren hedabideak zabaldu zuen Nicolas Maduro Venezuelako presidenteak 272.000 dolar ordaindu zizkiola Pablo Iglesias Podemoseko buruari 2014an, San Vicente eta Granadinetako paradisu fiskalean zuen kontu faltsu batean. Poliziak sortutako gezurra zela jakin arren, La Sextak eta beste hainbat hedabidek albistea zabaltzen jarraitu zuten. Ustez kontua zeraman Euro Pacific Bankek hurrengo egunean bertan gezurtatu zuen albistea.
«Baldarregia da, ez dakit [...]», esan zion Ferrerasek Villarejori, Indarekin izandako elkarrizketaz ari zela, agerian utziz sinesgaitza iruditzen zitzaion informazio bat publikatu zuela. Hala entzun liteke asteburuan Crónica Libre hedabideak zabaldutako grabazioetan: «Hauek bolibartarrak dira, han egon dira. Noski, baina ez dira inoiz ezkutatu. Orain, nik ez dut uste Pablo Iglesiasek kontu bat irekiko zuenik Granadinetan bere izenean, bi abizenekin, Madurok, Podemos sortu duten egunean, berrehun mila euro bidaltzeko hara, joder, hori baino azkarragoak dira».
Egunotan Espainiako Auzitegi Nazionalean epaitzen aritu dira Villarejo komisario ohia eta beste hogeita hamar auzipetu, espioitza egotzita. Denera, 30 auzibide dauzka zabalik komisario ohiak, PPren legez kanpoko finantzaketarekin eta Espainiako errege ohi Juan Carlos Borboikoaren negozioekin loturikoak, besteak beste. Iglesiasen kontu faltsuari buruzkoak ez ezik, grabazio gehiago ere publikatu dira azken egunetan. Joan den astean, esaterako, El País egunkariak ere atera zituen 2017ko elkarrizketa batzuk. Villarejo eta orduko Defentsa ministro Maria Dolores de Cospedal ustez Podemoseko kideek, Kubako zerbitzu sekretuek eta ETAko kideek Venezuelan egindako bilera bat aipatzen zuen beste txosten faltsu baten inguruan aritu ziren.
Erreakzio ugari, baita nazioartetik ere
Gaiari buruz galdetzean, Iglesiasek adierazi du Ferrerasek ez lukeela kazetari lanetan segitu behar: «Lagun boteretsuak ditu, eta haren esku daude oraindik kazetari eta tertuliakide profesional asko, baita buruzagi politiko asko ere». Gaur egun Eskubide Sozialen eta 2030erako Agendaren ministro den Ione Belarrak ere kritikatu du Ferrerasen jokabidea: «Funtsezkoa izan da Podemos desprestigiatzeko, eta kalte erreparaezina egin dio demokraziari. Ez dugu inoiz jakingo nork goberna zezakeen 2016an». Iglesiasen kontu faltsuaren albistea, hain zuzen, Espainiako Gorteetarako hauteskundeak baino hilabete lehenago atera zuen Okdiario-k.
Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUren eledunak ere ildo beretik jo du, eta galdera idatzi bat aurkeztu du Eusko Legebiltzarrean EITBren «isiltasunari» buruz: «Informazioa faltsua zen, argi eta garbi, eta hauteskunde-kanpainaren testuinguruan zabaldu zen».
Podemoseko agintariek ez ezik, beste hainbat politikarik ere hitz egin dute gaiaren inguruan. Laura Borras Kataluniako Parlamentuko presidenteak adierazi du «ezein independentistak ezin dezakeela ignorantziarik alegatu Espainiako Estaturen jarrerei buruz». Besteak beste, Gustavo Petro Kolonbiako presidenteak, Manuel Lopez Obrador Mexikoko presidenteak, Alberto Fernandez Argentinako presidenteak eta Gabriel Boric Txilekoak gaitzetsi dute Espainiako polizien eta informazioa zabaldu zuten hedabideen jokabidea. |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/215795/sri-lankako-presidenteak-dimititu-egingo-duela-baieztatu-du.htm | Mundua | Sri Lankako presidenteak dimititu egingo duela baieztatu du | Rajapaksak adierazi dio Wickremesinghe lehen ministroari kargua uztekoa dela. Ez dute adierazi gobernuburua non dagoen. Protesten eraginez, alde egin du. Kontsentsuzko gobernu bat osatzeko ahaleginean ari dira. | Sri Lankako presidenteak dimititu egingo duela baieztatu du. Rajapaksak adierazi dio Wickremesinghe lehen ministroari kargua uztekoa dela. Ez dute adierazi gobernuburua non dagoen. Protesten eraginez, alde egin du. Kontsentsuzko gobernu bat osatzeko ahaleginean ari dira. | Bere kontrako protesten eraginez asteazken honetan dimisioa emango duela iragarri zuen Gotabaya Rajapaksa Sri Lankako presidenteak, joan den larunbatean. Eta gaur kargua uztekoa dela baieztatu du. Krisi ekonomiko larria jasaten ari da Asia hegoaldeko herrialdea, azken hamarkadetako handiena, eta martxoaz geroztik ugariak eta masiboak izan dira gobernuaren aurkako mobilizazioak. «Gotabaya Rajapaksa presidenteak ofizialki jakinarazi dio Ranil Wickremesinghe lehen ministroari kargua utziko duela, aurrez iragarri moduan», nabarmendu du, ohar batean, lehen ministroaren prentsa bulegoak.
Mahinda Yapa Abeywardena parlamentuko presidenteak gaur jakinarazi zuenez, herrialdeko presidente izateko hautagaitzak hilaren 19rako aurkeztuko beharko dira ganberan, eta hurrengo egunean dira estatuburu berria aukeratzekoak.
Rajapaksak, aurrena, parlamentuko presidente Mahinda Yapa Abeywardenari eman zion hartutako erabakiaren berri, aurreko larunbatean. Nolanahi ere, oraindik ez zaie herritarrei zuzendu, eta ez du dimisioa formalizatu; gainera, ez dute jakinarazi non dagoen. Defentsako iturrien arabera, ostiral gauean etxetik alde egin zuen, armadako kideek babestuta. Eta hurrengo egunean Rajapaksaren aurkako orain arteko mobilizaziorik handiena egin zuten Kolonbo herrialdeko hiriburu komertzialean. Poliziek ezarritako hesiak bota zituzten manifestariek, eta lortu zuten presidentearen etxean indarrez sartzea eta hura hartzea. Wickremesingheren etxea eta presidentetzaren eraikina ere hartu zituzten. Horiek horrela, aurrena lehen ministroak adierazi zuen dimititzeko prest zegoela, eta batasuneko nazionaleko gobernu bat proposatu zuen. Ondoren heldu zen Rajapaksaren dimisioaren berria.
2019ko azarotik da presidentea Rajapaksa, eta haren familiako beste bost pertsonak ere goi karguak dituzte edo eduki dituzte administrazioan; esate baterako, Mahinda Rajapaksak anaiak. Lehen ministroa zen 2019tik —presidente izan zen 2005etik 2015era—, eta, handitzen ari ziren protestak baretzeko ahaleginean, dimititzera behartu zuen gobernuburuak maiatzean. Baina mobilizazioak ez dira apaldu. Presidenteari egozten diote ustelkeria, kudeaketa eskasa, eta herrialdea porrotera eramatea. Ekonomia birrindu egin da azken hilabeteetan, inflazioa %54koa da, eta inportazio gehienak eten behar izan dituzte; horrek, beraz, erregaien, elikagaien eta sendagaien gabezia bat ekarri du. NBE Nazio Batuen Erakundeak ohartarazi du giza krisi baten atarian dagoela herrialdea.
Gobernu baten beharra
Gobernu bat behar du Sri Lankak; izan ere, NDF Nazioarteko Diru Funtsarekin negoziatzen ari da, erreskatatua izan dadin. «Sri Lankan gertatzen ari dena gertutik jarraitzen ari gara. Espero dugu egungo egoera onbideratzea, berriro hitz egiten hasteko». azpimarratu zuen NDFk, atzo, ohar batean.
Halere, alderdi politikoak ez dira ados jarri trantsizioko gobernuaren burua aukeratzeko orduan. Fronteko Alderdi Sozialistaren idazkari nagusi Kumar Gunaratnamen esanetan, hori bai, jarduneko gobernuak «oso kontuan» hartu beharko ditu «aldaketa politikoa» bultzatu duten herritarren eskaerak. 2023ko martxorako daude iragarrita parlamenturako eta presidentetzarako hauteskundeak. |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/215796/sumisio-kimikoaren-protokoloa-aktibatu-dute-irunean-lau-emakumek-salaketak-jarri-ondoren.htm | Gizartea | Sumisio kimikoaren protokoloa aktibatu dute Iruñean, lau emakumek salaketak jarri ondoren | 21:30etik 02:00etara bitartean jarri zituzten salaketak, eta Foruzaingoa ikertzen ari da zer gertatu den. Enrique Maia Iruñeko alkateak ohartarazi du «oso adi» egongo direla. | Sumisio kimikoaren protokoloa aktibatu dute Iruñean, lau emakumek salaketak jarri ondoren. 21:30etik 02:00etara bitartean jarri zituzten salaketak, eta Foruzaingoa ikertzen ari da zer gertatu den. Enrique Maia Iruñeko alkateak ohartarazi du «oso adi» egongo direla. | Larunbat gauean ziztadak sentitu zituztela salatu dute lau emakumek Iruñean, sanferminetan. Ziztada horiek, besteak beste, zorabioak eragin dizkiete biktimei, eta, haiek jarritako salaketen harira, sumisio kimikoaren protokoloa aktibatu dute. Nafarroako Foruzaingoa gertakariak ikertzen ari da, eta, salatzaileei hartutako laginak aztertu ondoren, ondorioztatu dute negatibo eman dutela sumisio kimikoan erabiltzen dituzten substantzietan. Erasotzaileek lapurtzeko edo sexu delituak egiteko helburuarekin erabili ohi dute sumisio kimikoa.
Emakumeek azaldutakoaren arabera, laurek kalean sentitu zituzten ziztadak, eta 21:30etik 02:00etara bitartean jarri zituzten salaketak. Bi eraso Sarasate pasealekuan gertatu ziren, bat El Redinen eta beste bat Arrieta kalean. Emakumeak DYAren postuan artatu zituzten, eta Foruzaingoan salaketa jartzea eskaini zieten.
Enrique Maia Iruñeko alkateak gaur adierazi duenez, «kezkatuta» dago sumisio kimiko kasuengatik: «Kezkagarria da pertsona bat bakarrik harrapatzen duelako, edo etxera doanean, eta zentzurik gabeko egoera batean geratzen da, ez du errealitatea hautematen, eta ondorio izugarriak izan ditzake horrek».
Maiak azaldu du ez dutela inor atxilotu sumisio kimikoagatik, eta nabarmendu du Foruzaingoarekin lanean ari direla, eta «oso adi» egongo direla. Horrekin, norbaitek «zerbait» nabaritzen badu lagunen bati «berehala» esateko gomendatu du, «inola ere bakarrik gera ez dadin eta inolako deliturik edo sexu erasorik jasan ez dezan». |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/215797/foruzaingoak-patinete-elektriko-bat-atera-du-entzierroko-ibilbidetik.htm | Bizigiro | Foruzaingoak patinete elektriko bat atera du entzierroko ibilbidetik | Atzerriko bikote batek sartu du patinetea ibilbidean, eta arau hauste larria dela salatu du Foruzaingoak. | Foruzaingoak patinete elektriko bat atera du entzierroko ibilbidetik. Atzerriko bikote batek sartu du patinetea ibilbidean, eta arau hauste larria dela salatu du Foruzaingoak. | Foruzaingoak patinete elektriko bat atera behar izan du gaurko entzierroko ibilbidetik. Telefonika eta zezen plaza artean gertatu da, eta atzerriko bikote bat izan da erruduna. Gainontzeko korrikalariak arriskuan jartzea leporatu diete, eta Foruzaingoak salatu du arau hauste larria dela.
Hala ere, ez da gaurko entzierroko salaketa bakarra izan. Telefonikako zatian, gizon batek zezena ukitu du, eta buelta emanarazi dio. Beste korrikalari bat masta zeraman bandera batekin atera da korrika egitera; eta hirugarren salaketa jarri diote korrika ari zen bitartean entzierroa sakelako telefonoarekin grabatu duen gizon bati.
Iruñeko Udalak arau zehatz batzuk betetzeko eskatzen du, entzierroen segurtasuna bermatzeko. Hauek dira horietako batzuk: goizeko zazpiak geroztik ezingo da inolako musikarik jarri entzierroko ibilbidean; zazpi eta erdietik aurrera, korrikalariek bakarrik egon ahal izango dute ibilbidean; adin txikikoek ezingo dute entzierroan parte hartu, eta edozein motatako merkataritza guneek itxita egon beharko dute goizeko seietarako.
Arau horiez gain, debekatuta dauden jarduera batzuk ere badaude: alkohola edanda edota droga zein beste sustantzia estupefaziente batzuen mende korrika egitea; entzierroa egitea zailtzen duten arropa eta oinetakoak erabiltzea; suziriak botatzea, eta baita zezenak ukitzea eta atentzioa ematea ere, hiltzeko arriskua ez dagoen kasuan, betiere. Larritasunaren arabera, zenbait arau hauste maila daude: arinak, larriak eta oso larriak. Patinete bat sartzea, adibidez, arau hauste oso larria izango litzateke. Mastadun bandera bat erabiltzea, larria; eta sakelakoarekin edo bestelako tresnekin ibilbidea grabatzea, berriz, arina.
Zigorrei dagokienez, arau haustearen araberako isunak jarriko dizkiete, Nafarroako ikuskizun publiko eta olgetarako ekintzak erregulatzen dituen Foru Legean oinarrituta.
Ikusi gehiago: Hiru adarkada izan dira bosgarren entzierroan, aurtengo arriskutsuenean |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/215798/sexu-eraso-bat-salatu-dute-irunean.htm | Gizartea | Sexu eraso bat salatu dute Iruñean | Larunbat gauean gertatu zen erasoa, eta Foruzaingoak ikerketa abiatu du. Mugimendu feministak elkarretaratzera deitu du biharko, 17:30ean, Gazteluko plazan. | Sexu eraso bat salatu dute Iruñean. Larunbat gauean gertatu zen erasoa, eta Foruzaingoak ikerketa abiatu du. Mugimendu feministak elkarretaratzera deitu du biharko, 17:30ean, Gazteluko plazan. | Larunbat gauean Iruñeko Mendillorri auzoan sexu eraso bat jasan zuela salatu du emakume batek, eta Foruzaingoa gertatutakoa ikertzen ari da, Babes Zibilerako Batzordeak jakinarazi duenez.
Iruñerriko Mugimendu Feministak elkarretaratzera deitu du erasoa salatzeko, biharko. 17:30ean egingo dute mobilizazioa, Gazteluko plazan. «Herri txistualdia» egingo dutela iragarri dute.
Enrique Maia Iruñeko alkateak ere baieztatu du erasoa, eta Iruñeko Udalak «erabateko gaitzespena» agertu du adierazpen baten bidez, talde politiko guztien ordezkariak biltzen dituen batzordeak izenpetuta.
Nafarroako Gobernuak ere gaitzetsi du erasoa, Berdintasunerako Institutuaren bidez. «Ez dira kasu bakanak», esan dute: «Emakumeen aurkako indarkeriaren testuinguruan jarri behar dira: gure gizartean emakume eta gizonen artean dagoen desberdinkeriaren islarik gordinena dira».
Ikusi gehiago: Sumisio kimikoaren protokoloa aktibatu dute Iruñean, lau emakumek salaketak jarri ondoren
Ikusi gehiago: Elkarretaratzea egingo dute gaur Tolosan, emakume baten kontrako sexu erasoa salatzeko |
2022-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/215799/azken-ekitaldiko-gutunak.htm | Politika | 'Azken ekitaldiko' gutunak | Gaur zortzi beteko dira 500 urte Amaiurko gaztelua erori zela, Nafarroako Erresumak Nafarroa Garaian izan zuen azken lurraldea, Hondarribiarekin batera. Gotorlekuko azken defendatzaileek aurreko egunetan elkarri bidali zizkioten gutunen inguruko bi erreportaje argitaratu zituen BERRIAk 2009ko azaroaren 22an, Igandea gehigarrian. Erreportaje horien berrargitalpena da hau. | 'Azken ekitaldiko' gutunak. Gaur zortzi beteko dira 500 urte Amaiurko gaztelua erori zela, Nafarroako Erresumak Nafarroa Garaian izan zuen azken lurraldea, Hondarribiarekin batera. Gotorlekuko azken defendatzaileek aurreko egunetan elkarri bidali zizkioten gutunen inguruko bi erreportaje argitaratu zituen BERRIAk 2009ko azaroaren 22an, Igandea gehigarrian. Erreportaje horien berrargitalpena da hau. | Arrazoirik ez du falta Aitor Pescador historialariak (Bilbo, 1970) Amaiurko gutunez hitz egiten duenean: «Gutxiagorekin hamaika film egingo lukete AEBetan, gutunak El Alamon idatziak balira». Letters from Iwo Jima filmean kontatzen den istorioarekiko antzekotasunak bila daitezke, etsaia gainean dutelarik gertakari historiko bat bizi zuten pertsonen sentipenak eta sentimenduak jasotzen baitituzte; mesfidantza eta adorea, adibidez. Amaiurko gutunen istorioa ez da, ordea, fikzioa; gotorlekua defenditu zutenek idatzi eta jasotako eskuizkribuak dira.
Nafarroako errege Henrike II.a Albretekoari leial zitzaizkion azkenekoek idatzi zituzten, 1521. eta 1522. urteetan, Amaiurko gazteluaren defentsan, Erresumaren azken-aurreko borrokan —Hondarribia 1524an galdu zuten—. Erresuma eta independentzia berreskuratzeko saio horretan gotorlekuaren kanpoan eta barruan zeudenek elkarri bidaltzen zizkioten gutunak dira, Nafarroaren konkistaren lekuko eta Erresuma defendatu zutenen hamar hilabeteko kronika bizia.
Ikusi gehiago: Gutuneko protagonistak: gerrako jendea, urterik zailenetan
Nafarroako konkistaren ondorengo urteetan, 1512tik aurrera, Erresuma berreskuratzeko hainbat saio izan ziren; besteak beste, 1516an eta 1521ean. Aurrekoak bezala, Amaiur eta Hondarribikoa ere antzua izan zen. Guillaume Gufiet Boniveteko jaun eta Frantziako almirantearen laguntzarekin, nafarrek Pirinioak zeharkatu eta Amaiur eta Hondarribia berreskuratu zituzten 1521eko udazkenean. Amaiurren egon ziren soldaduek 1521eko urritik 1522ko uztailaren 19ra arte gorde zioten lekua errege Henrike II.a Albretekoari. Juan Iturralde Suitek esan zuen moduan, «gotorleku horretan gertatu zen Nafarroaren independentzia galtzearen dramako azken ekitaldia», eta horrelaxe jaso zuen Pedro Nabaskuesek ere (Migel Orreagakoa ezizenarekin) Amayur, los últimos navarros liburuan.
Epaiketetarako gordeta
Amaiurko gutunak gaztelua nafarren esku egon zen hamar hilabete horietan idatziak daude, gehienak gotorlekuko alkaide Jaime Velaz Medranokoari zuzenduak. Gaztelarrek presoak epaitzeko gorde zituzten gero, Nafarroako Erresuma nortzuek laguntzen zuten frogatzeko. Gaur egun Nafarroako artxibategian daude gordeta, kaxa batean, Juan de Renaren artxibo partikularrean. De Rena Gaztelako erregeak Nafarroan izan zuen diruzaina izan zen, eta haren esku geratu ziren azkenean. Guztira 55 gutun daude, eta horietako 48 dira gazteluaren ingurukoak. Gehiago ere egon daitezkeela dio Pescadorrek, hainbat kaxa katalogatu gabe daudelako.
Nafarrek 1521eko urrian berreskuratu zuten gaztelua, baina, hamar hilabetez egon baziren ere, lehen gutunetan ikusten da jada gaztelarren kontraeraso batekiko kezka. Aitor Pescador Aranzadiko historialariak dioenez, Gaztelako Karlos V.a (Karlos I.a zeritzona) enperadoreak udara arte itxaron zuen, baina Jaime Velaz Medranokoak eta besteek bazekiten eraso egingo zietela. Susmo txarrak eta mesfidantza gutunetan azaldu zituzten. Joan Elizondokoak 1521eko urriaren 18an Karlos V.a enperadorearen soldaduak Berroetan zeudela esan zion Migel Jatsukoari, Xabierko jaunari. Gazteluko alkaide Jaime Velaz Medranokoarekin batera hamar hilabetez gaztelua gorde zutenetako bat izan zen Jatsukoa. Joan Elizondokoarekin gutuna Andre de Foix Saint-Andre mariskalari bidali zion Jatsukoak. Baionatik gaztelua hornitzeaz arduratzen zen Saint-Andre, eta Elizondokoak aipatzen zituen soldaduak Belate pasa ostean Gipuzkoara joan baziren ere, Frantziako mariskalak erantzunean, azaroan, erne egoteko eskatu zion Jatsukoari, etsaiak ezustean harrapa ez zezan.
Informazioaren gerra
Etsaia, ordea, ez zegoen gaztelarren artean soilik. Amaiurtik Baztan osoa zaintzen zuten nafarrek, baina baztandarren artean baziren espioiak ere, eta baziren Karlos V.a enperadorearen aldekoak. Velaz Medranokoa eta Migel Jatsukoa euren lurretatik urrun zeuden, eta iristen zitzaizkien zurrumurruak errotik mozten zituzten, ahulduko zituztelako beldurrez. Hori gertatu zen Migel Aurizberrikoarekin. Itxura denez, Velaz Medranokoak gaztelua 4.000 dukaten truke saltzen zuela ari zen esaten Aurizberrikoa; alkaideak abenduaren 29an idatzi zion, hori nork esan zion azaltzeko eskatzeko, bestela zurrumurrua berak sortu zuela pentsatuko zuela, eta harrapatuz gero bere borondatearen kontra esanaraziko ziola bere «mingain zikinetik». Biharamunean jaso zuen erantzuna, eta Aurizberrikoak ukatu egin zuen horrelakorik esan izana.
1522ko lehen hilabeteak lasaiak izan ziren; gutun gehienak administratiboak dira. Karlos V.a gerran ari zen Italian, eta, negua izanik, mugimendurik ez zen Baztanen. Velaz Medranokoa eta haren armagizonen kontrola oso zorrotza zen, hala ere, gutunetan ageri denez. Martxoaren 26an Nafarroako erregeak berak idatzi zion gutun bat alkaideari, lan horietan «hobekien» aritu zedin eskatzeko. Egunik gabeko beste gutun batean ere, Joan Agerrekoak Doneztebeko bere senideei kalterik ez egiteko eskatu zion, erregearen kontra zerbait egiten bazuten berak zigortuko zituela.
Ikusi gehiago: Udako seriea: 'Amaiurko batailak 500 urte'
Udaberriarekin berriro hasi ziren gaztelarren mugimenduak. Victor Maulekoak apirilaren 5ean idatzi zion ibarrerako sarreratik, Zigatik, Velaz Medranokoari, esateko Gaztelatik Iruñera garia eta garagarra eramaten ari zirela eta defentsak indartzen ari zirela. Tuteran Mirandako kondea, Adriano Utrechtekoa aita santua (Gaztelaren aldekoa) eta Leringo konde Luis Beaumontekoa elkartuak zirela ere jakinarazi zion. Migel Jatsukoa ordurako Elizondon zegoen bere soldaduekin, handik Baztan egokiago kontrolatzeko. Velaz Medranokoari Elizondotik idatzitako gutun horietako batean espioien jardunaz ohartarazten du alkaidea: «Zure gutunetako batean agintzen didazu zure izenean datorren ardoa pasatzen uzteko. Zu zerbitzatzeagatik egingo dut, une honetan eta besteetan, baina jakinarazi nahi dizut ardo garraio horrek kaltea eragingo digula. Ardoa daramaten pertsonak horra joateko aukeratutakoak izan direla jakin dut, gure artean zer gertatzen den azter dezaten».
Amaiurko gazteluan aurkitutako ezpata bat, konkistaren garaikoa, Iruñeko Kondestablearen jauregian 2016an egin zuten erakusketa batean.Iñigo Uriz, Foku
Gutunen edukia irakurriz garbi geratzen da egunetik egunera tentsioa gero eta handiagoa zela Nafarroako soldaduen artean. Martxoaren 13an jada gaztelarren bi konpainia Doneztebera arte sartu ziren, eta egun horietan Elizondon ere izan zuten eraso bat beaumontarren aldetik. Velaz Medranokoari idatzitako gutun batean, Jatsukoak kontatu zion Martin Ursuakoa Elizondoko elizan gotortu zela, eta Luis Velaz Medranokoak semea soldadu gehiagorekin eta arma gehiagorekin bidaltzeko eskatu zion, elizan gordetzen ziren horiek «beldurrez» hil zitezen.
Gazteluko defendatzaileentzat egoera ez zen erraza, gutunetan irakur daitekeenez. Batetik, desinformazioari, espioien mamuari eta Karlos V.aren alde ari zirenen erasoei egin behar zieten aurre; bestetik, Henrike II.a Albretekoak eskatzen zien zuhurtasunari: «Bortzirietako bizilagunak eta Baztangoak eta Doneztebekoak mendeko on eta leial moduan tratatzea nahi dugu, begirunea erakutsi eta leialtasuna zin egin dutelako. Baten batek gehiegikeriarik edo krimenik egin badu, horien berri izan nahi dugu. Jakin dugunez, gaizki eta arrazoirik gabe jokatzen ari zarete, eta horrek ez gaitu pozten. Horregatik, antzekorik ez egitea agintzen dizuegu», idatzi zien erregeak Jatsukoari eta Velaz Medranokoari apirilaren 22an.
Gaztelarrak erasoa ari ziren prestatzen. Gracian Etxauzkoak apirilaren 25ean idatzi zion alkaideari, eta jakinarazi zion Gaztelatik armada handia zihoala euren kontra borrokatzera, bai zaldiz baita oinez ere. Gainera, tresna bereziak egiten zituzten maisu bikainak ere bazeudela esan zion. Mirandako kondea beaumontarren artean dirua biltzen hasi zen, «frantziarrek duten Amaiurko gotorlekua» hartzeko. Beste kasu batzuetan bezala, gaztelarrek frantziarren aurka ari zirela esaten zuten, nafarrak frantziarren laguntzarekin ari zirelako, baina Amaiurren ez zegoen Henrike II.a Albretekoarena ez zen beste armagizonik.
Eraso batekiko kezka
Eraso baten inguruko kezkak alarma piztu zuen Baztanen. Maiatzean Saint-Andre mariskalak Joan Ollokikoari baimena eman zion Donezteben zeuden gaztelarren bi konpainiei eraso egiteko, baina aldi berean Amaiurko gazteluko alkaidea lasaitzen saiatu zen, zurrumurrua besterik ez zela izango esanez. Donezteben, ordea, gaztelarrek irabazi zuten, eta nafarrek Elizondora egin zuten atzera ekainaren 17an. Urduritasuna zabaltzen hasi zen Amaiurko defendatzaileen artean. Victor Maulekoa bere armagizonekin gotorlekura joan zen, baina horren berri emateko idatzitako gutunean, Migel Jatsukoak eskatu zion Velaz Medranokoari egin beharrekoa egiten zutenean berarengana bidal zitzala: «Beharra handia da hemen, eta han ez da ezer falta. Garaiak eskatzen duenean gu guztiok joango gara hara».
Ekainarekin nafarrak eta gaztelarrak borrokarako prestatu ziren. Ezpeletako andereari dirua Amaiurrera bidaltzen laguntzeko eskatu zion gutun horietako baten bidez Saint-Andre mariskalak, eta, aldi berean, ondo gotortzeko eskatu zion Velaz Medranokoari. Bitartean, Mirandako kondea jendea mobilizatzen hasi zen, eta uztailaren 3an arotzak jarri zituen Amaiurrerako bidean lanean, artilleria eraman ahal izateko bideak konpontzen. Uztail hasieran artilleria guztia Takonerako zelaian bildu zen, Iruñean. Beaumontarren eta gaztelarren artean 7.000 soldaduko gudarostea sortu zuten; Joan Elizondokoak idatzi zuenaren arabera, beaumontarrak ziren gehienak. Azkenik, uztailaren 4an abiatu ziren Amaiurrerantz. Albistea jakin bezain laster, Ziga eta Elizondo utzi eta Henrike II.a Albretekoari leial zitzaizkion nafarrak Amaiurren elkartu ziren.
«Gure nazio eta leinuko»
Une horretatik aurrera kanpotik jasotzen zituzten gutunak izan zituzten gaztelukoek informazio iturri. Gaztelarrak hurbildu ahala, gero eta sendoagoa zen kanpokoek, Baionatik batik bat, borrokarako eta defentsarako egiten zieten deia. Antxo Esakoak arbaso nobleen oroitzapena ekarri zien gogora, eta, aldi berean, euren belaunaldiko gogoratuenak izango zirela esan zien. Uztailaren 15ean iritsi ziren gaztelarrak Amaiurrera. «Jaun noble eta handia: ikusi dut berorrek idatzitako gutuna, baita Saint-Andre jaunari idatzitakoa ere. Jauna, berorren bihotzean kabitzen den bertutea Cipion erromatarrarena bezain handia dela ikusten dut; eta, horretan ari direla, jakin dezala berorrek Jaime Velaz jaunak, berorrek eta gure nazioko eta leinuko gizon jentil horiek guztiek inoiz nazio batek irabazi duen bezainbeste ohore irabaziko dutela», idatzi zion Antxo Esakoak Jatsukoari uztailaren 12an.
Aitor Pescadorren iritziz, nafarrek jakin bazekiten ordurako gaztelarrak baino gutxiago zirela, bai gaztelu barrukoek, baita kanpokoek ere, eta testuinguru horretan bitxia da Joan Elizondokoak uztailaren 11n Orbarakoari idatzi zion gutuna: «Jaime Velazi hemengo kide on batzuk bidali dizkiot, eta prestasun ona jartzeko eskatu, soldadu gisa neronek joan behar badut guztiok joango garela gaztelu hori defenditzera».
Indusketa lanetan gazteluaren azpian aurkitutako mina bat. Aitor Pescador
Joan Orbarakoak uztailaren 12an idatzi zion Velaz Medranokoari, eta errege Henrike II.a Albretekoaren aginduz Baionan 2.500 soldadu zeudela esan zion, eta 4.000 ere izango zirela; Zuberoatik eta Lapurditik ere iritsiko zirela gehiago, baita Frantziatik eta Suitzatik ere. Gotortutakoentzako zoritxarrez, hori izan zen jaso zuten azken gutuna, soldaduak ez baitziren inoiz laguntzera joan. Setio batekin hasi zen gaztelarren erasoa, baina, Baionatik laguntzera joango zitzaizkiolakoan, harresietan minak jarri eta lehertu egin zituzten, borroka luza ez zedin. Aleson apaizak borrokaz egin zuen kontakizunean setiatutakoen adorea nabarmendu zuen, eta Leringo konde Luis Beaumontekoak ere goraipatu zituen. 1522ko uztailaren 19an errenditu behar izan zuen Velaz Medranokoak, larunbatez. Biharamuneko gutunak jada Leringo kondearenak dira, Amaiurko gotorlekuaren konkistaren berri emateko Gasteizera bidaliak. |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/215800/baionako-besten-itzulera-eta-urtebetetzea.htm | Bizigiro | Baionako besten itzulera eta urtebetetzea | Baionako bestek 90 urteak ospatuko dituzte aurten, bi urteko geldialdiaren ondoren | Baionako besten itzulera eta urtebetetzea. Baionako bestek 90 urteak ospatuko dituzte aurten, bi urteko geldialdiaren ondoren | Baionako bestak abiaraziko dituen txupinazo denboran, eskerrak emanen zaizkie osasungintza arloko langileei, eta haiekin batera izanen dira Baionako Herriko Etxeko balkoian Baiona taldeko errugbilariak. Uztailaren 27an abiatuko dira bestak, eta 31 bitartean iraganen dira. Bederatzi hamarkaden urtebetetzea ospatzea dute helburu, azken hiru urteen etenaldiaren ondoko berrabiatzearekin batera.
Baionako besten programazioaren aurkezpena egin dute gaur, Baionako auzapez Jean Rene Etxegaraik, besta komitearen lehendakari Henri Lauquek eta kulturaren arduradun Yves Ugaldek, Jean Dauger estadioko frontoian. Lau egunetan zehar, batetik, lehengo ekitaldi zaharrak antolatuko dituzte berriro, eta, bestetik, ekitaldi berriak ikusten ahalko dira. Besta hiri osora hedatuko dela zehaztu du Ugaldek: “Horrek du egiten [Baionako bestak] besta handi baten gisa kontsideratuak izatea; zentroa utziz, ohartzen gara besta beste xoko anitzetan ere egiten dela, eta orduan giro ezberdinak atzematen ahal dira hirian gaindi”.
90. ediziorako, 3.200.000 euroko aitzinkontua dute, beste urteetan baino gehiago, hots, eta garbitasunean zein seguritate neurriei ezarriko dutea arreta. Etxegaraik erran duenez, inflazioak bestetarako pentsatua den diru zorroaren handitzea ondorioztatu du, eta komun eta dutxen aurrekontua argiki garatu dela zehaztu du. Xingar Ferian, adibidez, osasun-zerbitzu nahikorik ez zela izan onartu dute, eta Baionako bestetan hobeki moldatzea espero dute. Seguritate mailan, berriz, pentsatutako diru zama azken bospasei urteetan goratu dela oroitarazi dute, eat azpimarratu 2016ko Nizako (Frantzia) atentatuak eragina izan duela seguritatearen antolaketan. Gainera, prebentzioa egiteko xedea dutela aitzineratu dute, eraso sexisten eta gehiegizko alkohol kontsumoaren aurka, besteak beste.
COVID pandemiari dagozkion neurriei buruz, prefetaren aginte berezirik ez dutela jaso azaldu dute, eta “bakoitzaren zentzu onak besta onak igarotzea ahalbidetuko” duela espero dutela. Nahiz eta bestak berriz hasten diren, eta, jende askorentzat pandemiaren egoerak menperatua dirudien, osasun krisiak “bere aztarna utzi” duela zehaztu du. |
2022-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/215801/gerrako-jendea-urte-zailenetan.htm | Politika | Gerrako jendea, urte zailenetan | Gaur zortzi beteko dira 500 urte Amaiurko gaztelua erori zela, Nafarroako Erresumak Nafarroa Garaian izan zuen azken lurraldea, Hondarribiarekin batera. Gotorlekuko azken defendatzaileek aurreko egunetan elkarri bidali zizkioten gutunen inguruko bi erreportaje argitaratu zituen BERRIAk 2009ko azaroaren 22an, Igandea gehigarrian. Erreportaje horien berrargitalpena da hau. | Gerrako jendea, urte zailenetan. Gaur zortzi beteko dira 500 urte Amaiurko gaztelua erori zela, Nafarroako Erresumak Nafarroa Garaian izan zuen azken lurraldea, Hondarribiarekin batera. Gotorlekuko azken defendatzaileek aurreko egunetan elkarri bidali zizkioten gutunen inguruko bi erreportaje argitaratu zituen BERRIAk 2009ko azaroaren 22an, Igandea gehigarrian. Erreportaje horien berrargitalpena da hau. | Amaiurko gaztelua zegoen lekuan oroitarri bat jarri zuen Nafarroako monumentuen batzordeak eta Foru Diputazioak 1922an; Julio Altadillek proposatu zuen, eta oroitarrian Amaiurko gazteluaren defentsan parte hartu zutenen izenak jaso zituzten. «Napar-askatasunaren alde Amayurko echarrian borroka egin zuten gizonai betiko argia. 1522. Juan de Orbara abad de Urdax, Jaime Velaz de Medrano alcaide del castillo de Maya, Miguel de Jasso señor de Xavier, Luis Velaz de Medrano, Juan de Jasso, Victor de Mauleon, Juan de Aguerre de Echalar. 1922».
Amaiurko gutunek gaztelua Nafarroaren esku egon zeneko azken hilabeteak, asteak eta egunak azaltzeaz gain, pertsona horien kezkak eta motibazioa ere agertzen dituzte. Horietako batzuk 1512ko borroketan aritutakoak ziren, eta horren ondotik Nafarroa berreskuratzeko egin ziren ahalegin guztietan ere parte hartu zuten; Amaiurkoa izan zen azkena. Gerra urteak izan zituzten, Nafarroak bataila bat bestearen ondotik galdu zuen garai horretan.
Ikusi gehiago: 'Azken ekitaldiko gutunak'
Amaiurko gaztelua errenditu ondoren, Francisco de Zuñiga Mirandako konde eta Nafarroako erregeorde gaztelarrak euren biziak errespetatuko zituela zin egin zuen arren, ez zuten denek bizirik iraun. Gazteluko defendatzaileak 200 baziren ere, borrokan zauritu asko eta hildako asko izan zirela jaso zuten garaiko kronikek. Soldadu batzuek ihes egin ahal izan zuten errendizioaren ondoren gaztelutik ateratzean; izan ere, Gaztelaren aldekoen artean ere euren herrietako bizilagunak zeuden, eta horien laguntza jaso zuten. Amaiurko defentsaren buruzagiek, ordea, bestelako zoria izan zuten.
Saint-Andre Guienako gobernadoreak «gizon jentilak eta gerrako jendea» zirela argudiatuz ondo tratatzeko eskatu zion Mirandako kondeari. Aitor Pescadorrek azaltzen duenez, garai horretan ohikoa zen borroka baten ondoren nobleak diru truk libre uztea. Baina Amaiurren ez zen hori gertatu. Pedro Esartek Navarra, 1512-1530 bere obran azaltzen duen moduan, soldadu nafarren buruak Iruñera eraman zituzten. Mirandako kondeak, ordea, uztailaren 22an idatzi zion Karlos V.a enperadoreari —Karlos I.a ere deitzen zioten—, eta azaldu zion Amaiurren preso hartutakoen artean errebolta guztietan aritzen ziren zazpi «gizon jentil» zeudela, eta Mirandako kondeak berak Iruñera eraman bazituen ere, Gaztelako gotorlekuren batera bidaltzeko eskatu zion erregeari «Erresuma honen kontuetan oso eskandalagarriak direlako». Mariskal Pedro Nafarroakoaren pare jarri zituen Renak; 1516. urtetik Simancasen (Espainia) zegoen preso, bakartuta.
Joan Orbarakoa, Urdazubiko abadea
Nafarroako Erresumaren defendatzailerik leialenetako bat izan zen. Gertukoa zuen mariskal Pedro Nafarroakoa. Urdazubiko San Salbadore monasterioko abadea zen, pertsona jantzia. Izatez, Aezkoakoa zen Joan Orbarakoa, eta Iruñeko kalonje izan zen izan zen Urdazubiko abade izendatu aurretik. Mirandako kondeak bere izendapena bertan behera utzi nahi izan zuen; Gaztelako koroari ez zitzaiola leial susmatzen zuen, eta ez zitzaion arrazoirik falta, 1513. urtean Zangozan soldadu gaztelarren aurkako matxinadan tartean egon baitzen. Matxinadaren ondorengo errepresioan, Comaresko markesak Fernando II.a Gaztelako Erregearengana bidali zuen Zangozako beste 25 lagunekin batera. Fernando II.ak barkatu egin zien egindakoa, eta etxera bidali zituen bueltan.
San Agustin ordenaren ondasunak ez zituela deklaratzen ere leporatu zion Mirandako kondeak Joan Orbarakoari, eta Amaiurko gazteluan epaitu zuten. Joan Abretekoa Nafarroako erregea deserrian lagundu zuela frogatutzat eman zuten, 1512. urtean Nafarroako soldaduak hornitu zituela eta 1516an mariskal Pedro Nafarroakoarekin Erronkaritik sartu zela, Erresuma berreskuratu asmoz. 1516. urteko Karlos V.a enperadorearen barkamen agiria jaso zuen Orbarakoak. Mirandako kondeak, ordea, deserritu egin zuen, Remiro Goñikoarekin batera, eta Gipuzkoara bidali zuen.
Amaiurko batailari buruzko jatorrizko eskuizkribuak, gazteluaren arkeologia zentroan, 2020an.Jagoba Manterola, Foku
Orbarakoa ez zen itzuli Nafarroara harik eta agaramontarrak altxatu eta, Andre du Foix Asparrosko jauna Frantziako jenerala buru zuela, 1521. urtean Henrique II.a Albretekoaren gudarostea iritsi zen arte. Bitarte horretan, espioia izan omen zen. Noaingo batailaren ondoren, 1521ean, deserritu egin zuten berriro, eta Baionatik gotorlekuko defendatzaileak kanpoan izan zuten babesle eta bultzatzaile nagusietako bat izan zen.
1522ko uztailaren 22an, Amaiurko gaztelua hartu eta hiru egunera, Urdazubiko abadea Ezpeletan zegoela aitortu zuen Pedro Aratzurikoak, Nafarroarentzat aritzen zen espioiak, gaztelarrek atxilotu ondoren; beste batzuekin batera, 700 gizon zituela bere esanetara gaineratu zuen, borrokarako prest. Gaztelarrek 1522an Amaiur hartu eta monasterioa suntsitu ondoren, Joan Orbarakoa Elizondon geratu zen, hilko zuten beldurrez, eta, ondoren, Iruñera eraman zuten. Handik bere kargura itzul zezaten eskatu zuen, eta mariskal Pedro Nafarroakoaren albokoari aita santuaren aurrean bitartekari izateko eskatu zion. Karlos V.ak 1523ko barkamenetik kanpo utzi zuen.
Jaime Velaz Medranokoa, Lizarrako merioa
Joan Albretekoa 1512. urtean Nafarroako Erresumara itzuli zenean, altxatu zirenen artean zen Jaime Velaz Medranokoa, Lizarrako merioa. Lizarraren defentsan parte hartu zuen. Horretaz gain, hura izan zen 1516an mariskal Pedro Nafarroakoaren errekonkista saioa Monjardingo gazteluan defendatu zutenetako bat. Gurutzadetan parte hartu zuten jaunen oinordekoa zen Jaime Velaz, eta bera eta Joan bere anaia «gizon heroiak, Nafarroako askatasunaren martirrak, leialtasunaren eta zaldunteriaren ikur» izan zirela esan zuen Joaquin Argamasilla de la Cerda historialariak.
1514ko irailaren 19an auzi-ihes batean heriotzara kondenatu zuten Velaz Medranokoa. 1516ko porrotaren ondoren, Fernando Gaztelakoarekin etxera nola itzuli negoziatu zuen, baina ez zuten ezer lortu. Nafarroak 1521ean Amaiur berreskuratu zuenean alkaide izendatu zuten, eta hari zuzenduak dira gutun gehienak, nork laguntzen zuen frogatzeko gorde baitzituzten gaztelarrek.
Errenditzeko saioa harengandik atera zen, Francisco de Alenson garaiko kronistaren arabera jateko gutxi geratzen zitzaiela eta gaztelarrek jarritako minak harresian egindako zuloa ikusita; zaldi bat sartzeko adinakoa omen zen zuloa. Amaiurko gotorlekua galdu ondoren, Iruñeko San Nikolas eliza gotorlekuan kartzelatu zituzten Jaime Velaz Medranokoa, Luis bere semea, Xabierko jaun Migel Jatsukoa, Etxarrengo jaun Fernando Azkonakoa, Sadako jaun Joan Azpilkuetakoa, Joan Bertiz Ganboa eta Luis Mauleko eta Viktor Mauleko anaiak. Jaime eta Luis Velaz aita-semeak espetxeratu eta hamalau egunera hil ziren, pozoituta; guardiek hil zituztela uste zuenik izan zen garai horretan.
Luis Velaz Medranokoa, «azken borrokalaria»
Jaimeren semea zen, eta aitarekin defendatu zuen Amaiurko gaztelua. Gaztea zen, eta Juan Iturralde Suit historialariak gaztetasunaren kemenarekin eta ausardiarekin jantzi zuen Amaiur galdu aurreko egin zuen irudikapen batean. Ez zen urruti izan. Francisco de Alensonek idatzi zuenez eta Miguel de Navascuesek Miguel de Orreaga ezizenarekin Amayur obran jaso zuenez, aitak errenditzea negoziatu zuenean Luis izan zen ados etorri ez zen bakarra; protesta egin zuen, eta errenditzeko unean ez zuen amore eman: «Ez zuen ezpata eman nahi izan, baizik eta heldu nahi zutenengandik horrekin defenditu zen, ezpatez inguraturik, bera ere preso geratu zen arte...». Erresuma zaharraren azken borrokalaria izan zela idatzi zuen Navascuesek. Aita eta Luis egun berean hil ziren Iruñeko San Nikolas eliza gotorlekuan preso zeudela.
Migel eta Joan Jatsukoak, Xabierko jauna eta anaia
Xabierko San Frantziskoren anaiak ziren, biak ere santua baino helduagoak. 1521etik 1522ra Amaiurko gotorlekua defendatzen ari zirenean 27 eta 25 urte zituztela uste da; santua 1525ean Parisera ikastera joan aurretik, Nafarroako Erresumaren alde borrokatu ziren behin eta berriz anaiak. Xabierko jauna zen Migel, Isabel Goñiko eta Azkoiengoarekin ezkondua. Joan kapitaina zen, eta gerrak bukatu eta Karlos V.aren barkamena jaso ondoren, Joane Arbizukoarekin ezkondu eta Obanosko jauregira joan zen bizitzera. Senitartekoen artean, Joanek zuen Frantzisko anaiarekin harremanik onena, eta sarri idazten zioten elkarri, anaia gaztea Parisen ikasten ari zela.
Migel azkenera arte egon zen Amaiurko gotorlekuan, eta Iruñeko San Nikolas eliza gotorlekuan espetxeratu zuten Amaiurren preso hartu eta. Handik emakumez jantzita egin zuen ihes: «Denon aurretik egin zuen ihes; bere ama noblearen malkoek eta otoitzek salbatu zuten», azaltzen du Navascuesek, Francisco de Alenson eta Esteban Garibai eta Zamalloa kronistak aipatuz. Ihesaldian Xabierrera joan zen ama Maria eta Frantzisko anaiarengana, eta handik Hondarribira joan zen, Joan anaia, Valentin lehengusua eta Nafarroako Erresumako beste noble batzuk laguntzera.
1523an, Karlos V.a enperadorearen barkamena jaso arren, Hondarribia defenditzen aritu zen Migel 1524an. Otsailean, gotorleku hori ere errenditu zen, eta, apirilaren 21ean, Karlos V.a enperadorearen barkamena jaso zuen berriz, beste batzuekin batean, eta Vitor (sic) Maulekoarekin batean. Migelekin ikusten da nolakoak ziren batailaz bataila hainbat urtez Nafarroaren askatasunaren alde aritu ziren borrokalariak. Errepresio gogorra ere jasan zuten jatsuarrek 1516ko altxamenduaren ondoren —eraitsi egin zizkieten Xabierko gaztelua, Azpilkuetako dorrea eta Iruñeko etxeak—, baina, halere, azkenera arte jarraitu zuten bi anaiek borrokan Henrike II.a Albretekoaren alde.
Viktor Maulekoa, Joan eta Katalina errege-erreginen kapitaina
Luis anaiarekin batera, gaztelarrek Amaiurko gotorlekuan preso hartu zuten. Gutunetan 1522ko apirilean Zigan zegoela idatzi zuen, eta, biharamunean, Amaiurren izango zela aurreratu zuen Maulekoak. 1522ko uztailean Baionan egon ondoren, askatasuna eman zion Sain-Andre mariskalak nahi bazuen gotorlekura joateko edo nahi bazuen mendian geratzeko. 1523an, Karlos V.ak barkatu egin zuen, baina, 1524. urtean, Hondarribiaren defentsan ere hartu zuen parte, Migel Xabierkoarekin batera; bataila hori galdu ondoren, barkatu egin zuen berriro Karlos V.ak. Kapitaina zen, Pedro Nafarroakoa mariskalaren iloba; Joan Albretekoa erregearen eta Karlos Maulekoa bere anaiaren ondoan borrokatu ostean, Noainen, Amaiurren eta Hondarribian Nafarroa defenditu zituen. Karlos V.a enperadoreak bera ere 1524ko barkamenetik kanpo utzi zuen.
Joan Agerrekoa, berri-emaile nagusia
Etxalarkoa zen, eta Donezteben eta Bortzirietan senitartekoak zituen. Gutunen bidez gaztelarren mugimenduen berri-emaile nagusia izan zen, bai Joan Orbarakoarentzat bai Jaime Velaz Medranokoarentzat. Espioiak zituen han eta hemen. Urdazubiko abadearen laguna zen. Gaztelarren espioietako batek bere gutun bat atzeman eta atzeko aldean idatzi zuen ondo zegokeela Joan Agerrekoa «sekretuki» harrapatu eta zigortzea. Uztailaren 11ko gutun batean, gaztelarrak Amaiurrera gerturatzen ari zirela azaltzen da eta eskatuz gero gazteluaren defentsan hiltzeko prest zegoela.
Joan eta Ramon Ollokikoak, barkamenik onartu nahi izan ez zutenak
Migel eta Joan Jatsukoaren lehengusuak ziren, eta haiek bezala Nafarroaren defentsan hainbat borrokatan hartu zuten parte. Amaiurko eta Hondarribiko batailetan aritu ondoren, ez zuten inoiz Karlos V.aren barkamenik onartu (horrek eskaini arren), eta Henrike II.a erregea jarraituz Frantziara joan ziren. Hondarribia galdu ondoren, armagizon gehienek Karlos V.aren karguren bat onartu zuten, euren leinuei zegokien moduan. Ollokikoak, ordea, ez ziren inoiz itzuli Nafarroara. Joan Ollokiko jauna 1545ean hil zen Abbevillen.
Antso Esakoa, Iruñeko bizilaguna
Jatsuarren laguna zen, eta Baionatik idazten zituen bere gutunak. 1522ko uztailaren 12an, Jaime Velaz Medranokoari idatzitakoa bere hotsanditasunagatik nabarmentzen da, nazio hitza bi aldiz aipatzen du, leinu, jentil eta ohore hitzekin batera, defentsaren amaiera gertu egon arren, barruan zeudenak itxaropenez bete asmoz.
Saint-Andre mariskala, Gazteluaren hornitzaile
Guienako gobernadorea zen, eta gutunetan ageri denez, bera zen gotorlekuaren hornikuntzaz arduratzen zen pertsona. Aitor Pescadorrek dioenez, gutunetan zaldienganako zaletasun handia agertzen du, eta Baztango zaldi bat bidaltzeko ere eskatzen dio Velaz Medranokoari.
Joan de Rena, Nafarroaren benetako jabe
Venezian jaioa zen, elizgizona. Euren konkista sendotzeko ekarri zuten gaztelarrek Nafarroara, eta Mariano Arigita Lasa idazle nafarrak idatzi zuenez, hogei urtez Nafarroaren benetako jabe izan zen; dirua, boterea eta aita santuen buldak izan zituen, eta diru kontu guztiak bere eskuetatik pasatu ziren. Amaiurko defendatzaileen kontra erabilitako kartak, Pescadorrek aztergai dituenak, berak gorde zituen.
Francisco de Zuñiga, Mirandako kondea eta Nafarroako erregeordea
Nafarroako erregeordea zen, Gaztelaren aldekoa. 1522ko uztailean soldadu bilketa orokorra deitu zuen, eta Nafarroa osoko herritarrak gerrara deitzeaz gain, gerrarako dirua ere bildu zuen. Amaiur hartu ondoren, berak bete zuen gotorlekua suntsitzeko Karlos V.ak emandako agindua. |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215802/gaur-bete-dira-25-urte-etak-miguel-angel-blanco-hil-zuela.htm | Politika | Gaur bete dira 25 urte ETAk Miguel Angel Blanco hil zuela | Zauriturik topatu zuten aurreko egunean, eta ordu txikietan hil zen, erietxean. Askoren ahotan ibili da gaia azken egunotan, urteurrenaren harira, eta ika-mika iturri ere izan da. | Gaur bete dira 25 urte ETAk Miguel Angel Blanco hil zuela. Zauriturik topatu zuten aurreko egunean, eta ordu txikietan hil zen, erietxean. Askoren ahotan ibili da gaia azken egunotan, urteurrenaren harira, eta ika-mika iturri ere izan da. | Gaur bete dira 25 urte Miguel Angel Blanco PPko Ermuko (Bizkaia) zinegotzia hil zela, aurreko egunean Lasarten (Gipuzkoa) zauriturik aurkitu ostean, buruan bi tiro zituela. ETAk bahitu zuen bi egun lehenago, 1997ko uztailaren 10ean, Eibarren. Blanco askatzeko, euskal presoak Euskal Herriko espetxeetara eramateko 48 orduko epea eman zuen ETAk. Espainiako Gobernuak uko egin zion baldintza betetzeari, eta, epea bete ostean, ETAko kideek tirokatu egin zuten.
Bi herritarrek Blanco topatu zuten, oraindik bizirik zegoela. Anbulantzia batean Donostiako erietxera eraman zuten, baina han hil zen.
<p>
Gertaera haren funtsean euskal presoen eta haien senideen aurka eraturiko sakabanaketa politika zegoen. 1990eko hamarkadako tentsio gune nagusietako bat izan zen espetxe politika.
Azken egunotan hainbat ekitaldi eta adierazpen egin dira Blancoren bahiketa eta hilketa gogoratzeko. Igandean, Espainiako estatu omenaldia egin zioten Ermuan, eta horretan, besteak beste Felipe VI.a Espainiako erregeak, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak, eta Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak hitz egin zuten.
«Politikaren erabilera maltzurrak min egin zidan, atzo ere», esan zuen herenegun Mari Karmen Garmendia Eusko Jaurlaritzako eledun ohiak, Euskadi Irratian. Duela 25 urteko diskurtsoak «errepikatu» egin zirela esan zuen, eta horietako batzuk bizikidetzari onik ez dakarkiotela gaineratu zuen.
Aurreko astean Eusko Jaurlaritzako gaurko eledun Bingen Zupiriak Sorturi eskatu zion Blancoren hilketaren inguruko «gogoeta bat» egiteko. Alderdi hartako idazkari nagusi Arkaitz Rodriguezek erantzun zion, Urriaren 18ko Adierazpena gogora ekarrita: «Idatziz jarri genuen. Ikaragarri sentitzen genuela ETAren biktimek jasandako mina, geure egiten genuela min hori».
Ikusi gehiago: AHURRETAN SARTU EZINEZKO 48 ORDU |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/215803/abuztuaren-7an-egingo-ditu-etxerat-ek-hondartzetako-martxak.htm | Politika | Abuztuaren 7an egingo ditu Etxerat-ek hondartzetako martxak | Euskal presoen aurkako «salbuespen politika» amaitzeko eskatuko dute hamabost elkarretaratzetan: «Etxean eta bizirik nahi ditugu». | Abuztuaren 7an egingo ditu Etxerat-ek hondartzetako martxak. Euskal presoen aurkako «salbuespen politika» amaitzeko eskatuko dute hamabost elkarretaratzetan: «Etxean eta bizirik nahi ditugu». | Hamabost giza kate egingo ditu Etxerat euskal preso eta iheslarien senide eta lagunen elkarteak abuztuaren 7an, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Lapurdiko kostaldean. Salbuespen politikari stop. Etxean eta bizirik nahi ditugu izango da aurtengo leloa, sare sozialen bidez aurreratu dutenez. Urtero moduan, hondartzetara eramango dute horrela euskal presoak etxeratzeko aldarria.
Ondorengo herri eta lekutara deitu dute abuztuaren 7rako. Bizkaian: Muskiz-Zierbenan, aparkalekuan hasita; Bakion, Bentako Plazan hasita; Mundaka, Laidatxun; Laidan, kanpinaren aurrean; Lagan, hondartzan; Ean, frontoian; Lekeition, Abadi moilan; eta Ondarroan, Alamedan. Gipuzkoan: Donostian, Nautikoan; Hondarribian, hondartzako aparkalekuan; Mutrikun, Danborrian; Orion, autobide azpiko zubian; Zarautzen, Musika plazan; eta Deban, Ondargainen. Lapurdin: Hendaian, Kasino Zaharrean.
Bakioko mobilizazioa 12:30ean abiatuko da, eta 13:00etan Mundakakoa eta Eakoa. Gainerako giza kate guztiak 12:00etan hasiko dira. |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/215804/anari-erreka-transmititu-behar-da-eta-ez-putzua.htm | Kultura | Anari: «Erreka transmititu behar da, eta ez putzua» | Bere musikari ibilbidean hitzari gero eta zentralitate handiagoa ematen diola kontatu du Anarik euskal kantagintzari buruzko Kanterri jardunaldietan, Oiartzunen. Auzitan jarri du, ordea, letra onak ezaugarri poetikoekin lotzea: «Nik ere urte askotan pentsatu dut poemak ziruditen abestiak abesti onak zirela; orain ez dut halakorik pentsatzen». | Anari: «Erreka transmititu behar da, eta ez putzua». Bere musikari ibilbidean hitzari gero eta zentralitate handiagoa ematen diola kontatu du Anarik euskal kantagintzari buruzko Kanterri jardunaldietan, Oiartzunen. Auzitan jarri du, ordea, letra onak ezaugarri poetikoekin lotzea: «Nik ere urte askotan pentsatu dut poemak ziruditen abestiak abesti onak zirela; orain ez dut halakorik pentsatzen». | «Noiztik eta nondik nator?». Ardatz horiek argi utzi ondotik hasi da kantaria hitzaldiko galdera hirukoitza aletzen: Zer, zergatik eta zertarako (kantatu)?. Anari: «Azkoitian [Gipuzkoa] sortu nintzen, munduko leku euskaldun eta tradizionalenetako batean. Baina orduan, eta gaur egun arte, Azkoitian garrantzi gehien duten gauzak gazteleraz pasatzen dira, eta ez zara inor El Diario Vasco-n agertzen ez bazara. Esan nahi dut: ez dira bat Azkoitia bezalako leku batean sortu eta euskaraz sortzea. Hortik nator». 1990eko hamarkadan agertu zen «musikaren mundura» Anari Alberdi, eta ordutik hona bizi izandakoak oinarri hartuta aritu da euskal kantagintzaren bueltako Kanterri ikastaroan, Oiartzunen (Gipuzkoa), Fermin Etxegoienen ondotik eta Itxaro Bordaren aurretik —Oiartzungo Udalak, bertako Kantagiltza elkarteak eta Ahotseneak antolatu dute, euskarazko kantagintza aztertu eta sustatzeko xedez—.
Lehen agerpena bakarka egin eta gutxira, Esan Ozenki diskoetxearekin bat egin zuen Anarik —1997an atera zuen Anari estudioko lehen diskoa— ; eszena hartan, baina, «friki» moduan oroitu du bere burua: «Bap!, Dut, Negu Gorriak... eszena gogorreko eta proklama politiko handiko garaia da, eta ni ez naiz hor kabitzen». Hortik ere badatorrela azaldu du, eta, egun, hiru hamarkada igarota, katebegi izatearen sentipena duela: «Gero eta gehiago sentitzen dut plaza beste batzuena dela eta hala izan behar duela; guk ez dugu hainbeste parte hartu behar, are gutxiago gauza txarrak esaten».
Transmisioaren ideiari helduta, beste ezer baino gehiago, gorpuzten den zerbait dela defendatu du: «Norbera da transmisioa, egiten duenarekin». Gaineratu du, halaber, bere ustez transmisio osasuntsu batek onartu egin behar duela «ia gehiena» galdu egingo dela. «Garai denetan euskaraz sortuko duen jendea egotea da inportantea, eta ez duela 40 urteko kantuak euskaraz kantatuko duenik izatea». Euskaraz sortzeko grina modurik «despolitizatuenean» bizitzearen alde egin du, bada. «Erreka joango da betetzen edo ez, garaian garaiko euriaren arabera, baina erreka transmititu behar da, eta ez putzua».
Transmisioaren inguruko irakurketa etsikorretatik ere aldendu egin da, eta mesfidati agertu da zenbait azterketa 12-14 urteko gaztetxoen artean egitegatik, adin tarte hori «gazteen adin erreferentziala» ez delakoan. «Gaztetxeetan ez dagoela inor? Tira, baina talde pila bat daude jende mordo bat mugitzen dutenak, eta Instragramen edo beste leku batzuetan sekulako feedback-a dago». Jori ikusten du erreka: «Uste dut badoala».
Euskal kulturak zerbait behar badu, bere buruarengan sinestea behar du, Anariren ustez: «Garrantzitsua da kanpora ateratzea, ederra da, baina euskal kulturaren indarrak inplosiboa izan behar du, ez esplosiboa; sakona eta ez zabala, ez dena neurtzen bakarrik zenbakitan».
«Nola zen ezer ez nekienean?»
Bera kantuak egiten imitazioz eta bulkadaz hasi zela kontatu du musikariak. «Hasten zara imitatzen, aldatzen duzu akorde bat, ohartzen zara hori ja beste zerbait dela, eta hor duzu zure lehen kantua». Bidean aurrera egin ahala, ordea, «kontzienteegi» bilakatzen da sortzailea, Anariren esanetan —«beti dago hor: nola zen ezer ez nekienean?»—, eta uste du jasotakoaren eta norberak jartzen duenaren arteko jokoa indartzen dela orduan: «Badaude musikari oso birtuosoak, baina agian ez dutenak hainbeste ematen berenetik, eta niretzat hor dago artista baten garapena». Eta hor gakotzat jo du hizkuntzaren aldagaia, nor bere hitzetatik aritzea.
Kantua hitzaren, melodiaren eta interpretazioaren arteko nahasketa baita Anarirentzat —interpretazioa, hots, kantaera eta produkzioa—. «Abesten hasi nintzenean, nire entzulea gehiago zetorren musikatik, eta orain gehiago dator hitzetatik». Bere garapena ere halakoxea izan dela azaldu du, eta egun, batik bat, hitzetan jartzen duela indar gehiena. «Biak dira garrantzitsuak, baina orain gehiago delegatzen dut produkzioa». Abesti bati eskatzen diona, baina, bien arteko lotura albait finena izatea dela esan du, eta irudipena du Zure aurrekari penalak diskoko (2015) Luizia abestian lortu duela hori orain arteko ondoena. «Hitzaren progresioa akordeen progresioari lotuta dago».
Hitzarekiko loturaz ari, Hautsi da anphora (1980) beretzat izan zen «leherketa» oroitu du kantariak —Ruper Ordorikak Bernardo Atxagaren Etiopia-ko (1978) olerkiak musikatu zituen bertan—. «Gu hortik gatoz», itzuli da jatorriarekiko gogoetara, baina ohartarazi du, halaber, tradizio horrek albo kalterik ere eragin duela: «Uste dut Euskal Herrian gehiegi lotu dela letra on bat poetizazioaren kontzeptuarekin. Nik ere urte askotan pentsatu dut poemak ziruditen abestiak abesti onak zirela; orain ez dut halakorik pentsatzen». Eta adibide bat: «'Etorri azkar, zain nago', hori bakarrik izan daiteke kristoren letra».
Poema liburuetan abestietarako izpiak topatu ordez, bestelako lekuetan bilatu ditu horiek azken diskoetarako. Prentsan, kasurako. Hala idatzi zuen Piromania, mendiari su ematea maite zuen Galiziako emakume baten istorioaren berri El Mundo-ko artikulu batean irakurri ostean.
«Ataka batean nago oraintxe»
Lerro zuzen bat eta sigi-saga bat hari itsatsita doana, lerrotik askorik urrundu gabe. Halaxe irudikatzen du jarraitu beharreko bidea musikariak. «Derrigor mugitu behar duzu, leku berean egoteko bada ere». Oraintxe, baina, bere burua «ataka» batean sumatzen duela aitortu du —«nire abestiek ez dute esaten nik orain esatea nahiko nukeena»—, eta horri lotu dio Nacho Vegasen Vinu, canteres y amor kantuaren bertsioa egin izana pandemian, izaera sozial agerikoa duen lana. «Nire bizitzan egon diren gauza latzenak heriotzak izan dira, gaixotasunak eta gorabehera emozionalak. Hortik abestu dut, eta pertsonalaren berrirakurketa egin den urte hauetan, horiei beste zerbait ikusi zaie». Orain, ordea, pertsonala ez dena ere politikoa dela oroitu nahian ari da. «Denak oporretara goaz entzunda agian oporretatik bueltan ez dela berogailurik egongo. Garaiak eramaten zaitu beste modu batera idaztera; ni behintzat horren bila ari naiz».
Euskaraz sortutako abesti bati eskatzen dion gutxienekoa «zuzentasuna» dela ere aipatu du bukatu aurretik kantariak. «Akats ortografikoz, sintaktikoz eta bestelakoz betetako kantagintza jaso dugu, eta desafinatutako instrumentuekin grabatzea bezala da hori, inork bere buruari baimenduko ez liokeena». |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/215805/bi-sute-handi-piztu-dira-araban-arratsaldean.htm | Gizartea | Bi sute handi piztu dira Araban arratsaldean | Uzta jasotzeko makinek sortu dituzte suteak. Mendozako sutea itzali dute arratsaldean, eta Garaiokoa kontrolpean hartu dute suhiltzaileek. | Bi sute handi piztu dira Araban arratsaldean. Uzta jasotzeko makinek sortu dituzte suteak. Mendozako sutea itzali dute arratsaldean, eta Garaiokoa kontrolpean hartu dute suhiltzaileek. | Bi sute handi piztu dira gaur arratsaldean Araban. Lehena Gasteiz inguruko Mendozan piztu da, uzta biltzeko makina batek eraginda, suhiltzaileek esan dutenez, 16:00 aldera. Berehala zabaldu da Iruña Oka aldera, haizeak bultzatuta. Horrek sorturiko kea Gasteiztik ikusi da oso nabarmen.
Badaia mendilerroaren magalean zabaltzea galarazteko lanean aritu dira suhiltzaileak, eta A-3302 errepidea itxi dute. 18:00etarako sua kontrolpean zutela adierazi dute suhiltzaileek. Beretta Benelli lantegiraino heldu dela adierazi dute. Sua itzali dutela adierazi dute ordu batzuk geroago.
Sute handiagoa Garaion
Herrialdeko bigarren sua Garaion piztu da, Mendixur herrian, Uribarri-Ganboa urtegitik gertu. Arabako Foru Aldundiak esan du Mendozakoa baino are handiagoa dela Garaioko sutea. Aguraingo suhiltzaileak joan dira sua amatatzera, eta laguntza eskatu diete Oñatikoei (Gipuzkoa).
Mendozan pertsona bat artatu behar izan dute, kea arnastu duelako, Eusko Jaurlaritzako Barne Sailak zabaldu duenez.
Bi kasuetan, uzta biltzeko makinen lanarekin lotu dituzte suak. Kontuan hartu behar da azken egunotan bero handia egiten ari dela Araban. Gaur bertan 35 gradura heldu da arratsaldeko lehen orduetan. Alerta horia piztua zuten larrialdi zerbitzuek 13:00etatik aurrera, su arriskua dela eta. |
2022-7-11 | https://www.berria.eus/albisteak/215806/zentsura-mozio-bat-aise-irabazita-hasi-du-agintaldia-frantziako-gobernuak.htm | Mundua | Zentsura mozio bat aise irabazita hasi du agintaldia Frantziako Gobernuak | NUPESen mugimendu politikoak ezkerreko alderdien babesa besterik ez du jaso. Bornek erantzun die «demokraziarekin haserre» daudela. | Zentsura mozio bat aise irabazita hasi du agintaldia Frantziako Gobernuak. NUPESen mugimendu politikoak ezkerreko alderdien babesa besterik ez du jaso. Bornek erantzun die «demokraziarekin haserre» daudela. | Frantziako Gobernuaren aldeko aliantzak ez du gehiengo osorik Asanblean, baina, oraingoz, ez dago horren kontrako gehiengo osorik ere. Errealitate hori agerian geratu da hasi berri den agintaldiko lehen bozketa garrantzitsuan, NUPES Herri Batasun Ekologista eta Sozial Berriak gaur aurkeztu duen zentsura mozioak alde handiz huts egin baitu; 146 diputatuk bozkatu dute horren alde —denak NUPESeko diputatuak izan dira—, 289ko langatik urrun.
LFI Frantzia Intsumisoak aurkeztu du mozioa ezkerreko indar politikoen izenean, eta, Mathilde Panot alderdi horretako talde parlamentarioaren presidenteak argudiatu duenez, gobernuak gehiengo osorik ez izatearen «anomalia demokratikoa» kritikatzeko balio zuen, baita Elisabeth Borne oraindik ere lehen ministro dela salatzeko ere.
Panot, baina, harago joan da, eta saioa baliatu du haren iritziz oposizioko alderdien artean dauden desberdintasunak mahaigaineratzeko: «Mozio honen alde bozkatuko dutenak zure [Borneren] politiken aldekoak dira». Besteak beste, RN Batasun Nazionalak, LIOT Askatasunak, Independenteak, Itsasoz Haraindia eta Lurraldea taldeak —zenbait autonomista eta independentista daude horretan— eta LR Errepublikanoek ez dute bozkatu gobernua kargugabetzeko testuaren alde —Frantzian, zentsura mozioen alde bozkatzen da edo ez da botorik ematen horri buruzko saioan—.
Adierazpen eta konparazio horrekin, LFIko talde parlamentarioaren presidenteak batez ere gobernuaren aldekoen eta RNren arteko adostasunak salatu ditu, horri esker eskuin muturreko bi diputatu aukeratu baitzituzten Asanbleako presidenteorde, iragan ekainaren 30ean egindako bozketan. Antzeko mezua helarazi du Olivier Faure PSren lehen idazkari eta diputatuak, argudiatuta bozketak «hemizikloaren errealitatea azaleratuko» zuela.
Salaketa sorta hori ikusirik, Frantziako lehen ministroa erasokor agertu da, besteak beste, bazekielako zentsura mozioak huts egingo zuela; horregatik, ezkerreko alderdiei egotzi die «taktika politikoa frantziarren interesen gainetik» jartzea, eta «demokraziarekin haserre» egotea.
LR-ren botoa
LRk, berriz, esan zuen ez zituela bere botoak «ezker erradikalarekin batera» emango, eta horregatik erabaki duela kontra bozkatzea; alderdi horren adierazpenak bazuen garrantzia, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak eta Bornek espero baitute LR-rekin ados jarriko direla neurriak Asanblean onarrarazteko.
Gobernua, behintzat, pozik agertu da zentsura mozioak huts egin duelako. Horretaz, Olivier Veran eledunak zera adierazi du hedabideen aurrean, ironikoki: «NUPESen kongresua amaitu egin da». |
2022-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/215834/azkarra-izan-da-seigarren-entzierroa-eta-lagun-bat-adarkatu-dute-zezenek.htm | Bizigiro | Azkarra izan da seigarren entzierroa, eta lagun bat adarkatu dute zezenek | Mercaderesetik aurrera sakabanatu egin dira Jandilla ganadutegiko zezenak, eta arrisku uneak bizi izan dira. Bost zaurituren berri eman du Gurutze Gorriak, haietako bat adarkadagatik. | Azkarra izan da seigarren entzierroa, eta lagun bat adarkatu dute zezenek. Mercaderesetik aurrera sakabanatu egin dira Jandilla ganadutegiko zezenak, eta arrisku uneak bizi izan dira. Bost zaurituren berri eman du Gurutze Gorriak, haietako bat adarkadagatik. | Kolpeak asko, baina adarkada bakarra. Horrelakoa izan da 2022ko sanferminetako seigarren entzierroa. Arriskutsuak izateko ospea dute Badajozko (Espainia) Jandilla ganadutegiko zezenek (hango zezen batek hil zuen lagun bat azkenekoz, 2009ko sanferminetan), baina beraien ohiko abiaduran egin dute Iruñeko zezen plazako ukuiluetarainoko bidea: 2 minutu eta 20 segundoan.
Denera bost zaurituren berri eman du Gurutze Gorriak, haietako bat adarkadagatik. Besoan adarkatu du zezenak, eta zezen plazan bertan artatu dute. Gaur, asteartea izanik, jende gutxiago espero zitekeen entzierroan, baina ez da hala izan; jendetza bildu da gaur ere.
Entzierroa arriskutsua eta emozioz betea izan da. Hasieran batuta egin dute aurrera zezenek, eta garbi hartu dute Mercadereseko biribilgunea. Horren ostean sakabanatu da taldea, ordea, bi zezen atzean geratu baitira. Estafetan zezen batek bi lagun jo eta bota ditu, baina ez ditu adarkatu. Lasterketa ederrak ere ikusi ahal izan dira.
Bidean zehar korrikalari asko erori dira, eta zezen plazara sartu aurretik erori da zezenetako bat ere. Une arriskutsua zen, baina ondo konpondu dute korrikalariek, eta aurrera jarraitu du zezenek. |
2022-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/215835/kontrolpean-dituzte-araban-piztutako-bi-sute-handiak.htm | Gizartea | Kontrolpean dituzte Araban piztutako bi sute handiak | Suhiltzaileek mendean hartu dituzte Gasteizko Mendoza kontzejuaren lursail batean eta Garaion piztutako suteak. Gutxienez, 140 hektarea kiskali dira. | Kontrolpean dituzte Araban piztutako bi sute handiak. Suhiltzaileek mendean hartu dituzte Gasteizko Mendoza kontzejuaren lursail batean eta Garaion piztutako suteak. Gutxienez, 140 hektarea kiskali dira. | Atzo arratsaldean tamaina handiko bi sute piztu ziren Araban, bata Gasteizko Mendoza kontzejuaren inguruko lursail batean, eta bestea Garaion, baina dagoeneko kontrolpean daude biak. Mendozakoa erabat itzalita dago, eta Garaiokoa, berriz, guztiz amatatzeko lanean ari dira oraindik suhiltzaileak. Kiskalitako lursailei eta eragindako kalteei buruzko informazio xeheagoa ematekoa da gaur Arabako Foru Aldundia; hala ere, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakitera eman duenez, gutxienez 140 hektarea kiskali dira.
Mendozako sutea uzta biltzeko makina batek eragin zuen, suhiltzaileek atzo esan zutenez. 16:00 aldera piztu zen. Berehala zabaldu zen Iruña Oka aldera, haizeak bultzatuta. Horrek sorturiko kea Gasteiztik ikusi zen oso nabarmen.
Badaia mendilerroaren magalean zabaltzea galarazteko lanean aritu ziren suhiltzaileak, eta A-3302 errepidea itxi zuten. Suhiltzaileek adierazi zuten sua kontrolpean zutela 18:00etarako.
Herrialdeko beste sua Garaion piztu zen, Mendixur herrian, Uribarri-Ganboa urtegitik gertu. Arabako Foru Aldundiak esan zuen Mendozakoa baino are handiagoa zela Garaioko sutea. Aguraingo suhiltzaileak joan ziren sua amatatzera, eta laguntza eskatu zieten Oñatikoei (Gipuzkoa).
Trebiñun beste bat
Igandean beste sute bat piztu zen Taraveron (Trebiñu), eta suhiltzaileek itzali behar izan zuten. Antza denez, zereal lursail batean, uzta biltzeko makina bat lanean ari zela sortutako txinpartak eragin zuen. Sutea hiru bat ordutan kontrolatzea lortu zuten suhiltzaileek, boluntario batzuen eta bi helikopteroren laguntzarekin. |
2022-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/215836/algaz-beteta-daude-euskal-herriko-hondartzak-egunotan.htm | Gizartea | Algaz beteta daude Euskal Herriko hondartzak egunotan | Gipuzkoako kostan agertutako algak ez dira toxikoak. Ipar Euskal Herrian, ordea, ostreopsis motako mikroalga toxikoak aurkitu dituzte. Ez da alga horiek agertzen diren lehen aldia, eta adituek diote klima aldaketarekin lotuta daudela. | Algaz beteta daude Euskal Herriko hondartzak egunotan. Gipuzkoako kostan agertutako algak ez dira toxikoak. Ipar Euskal Herrian, ordea, ostreopsis motako mikroalga toxikoak aurkitu dituzte. Ez da alga horiek agertzen diren lehen aldia, eta adituek diote klima aldaketarekin lotuta daudela. | Azken egunetako bero jasanezinaz gain, bainulariak kexu dira Euskal Herriko hondartzetan agertutako alga kopuruaz. Joan den asteburuan, Donostiako Zurriola eta Kontxa hondartzetan tona bat alga bildu zituzten, eta dagoeneko eraman dituzte zabortegira. Adituek jakinarazi dutenez, Hego Euskal Herrian azaldu diren algak ez dira toxikoak, eta ez dira arriskutsuak osasunerako. Ipar Euskal Herrian, ordea, ostreopsis motako mikroalga toxikoak agertu dira. Horien agerpena tenperaturen igoerarekin lotzen da, baita kutsadura fokuekin ere. Berotegi efektuak mikroalga horien garapena errazten du, eta, ondorioz, datorren urteetan ere kopurua nabarmen igoko dela aurreikusten da.
Ez da ostreopsis mikroalga Euskal Herriko kostara iritsi den lehen aldia. Iazko irailean, esaterako, zenbait hondartza itxi behar izan zituzten algek hainbat bainulariri azkura eta eritemak eragin zizkietelako. Uretan ikusten ez denez, zaila da mikroalga hori antzematea. Hala ere, kontzentrazioa handia den kasuetan, materia marroi likatsu gisa agertu izan da arroketan, pertsonen azalean edota beste makroalgetan itsatsita.
Ostreopsis mikroalgak eragin ditzakeen sintomak ez dira larriak; azkura eta azaleko erupzioak dira ohikoenak. Hala ere, gripearen antzeko sintomak ere eragin ditzake (sukarra, buruko mina, eztula...). Horiek 24-48 orduko tartean desagertu ohi dira. Ondoeza ekiditeko, adituek aholkatzen dute bainua hartu eta gero dutxatzea, eta arrantzaturiko arrainak ongi garbitzea. |
2022-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/215837/lagunarteko-eta-plaza-libreko-saioak-bikoiztu-egin-dira-lehen-seihilekoan.htm | Kultura | Lagunarteko eta plaza libreko saioak bikoiztu egin dira lehen seihilekoan | Xenpelar dokumentazio zentroak jasotako datuen arabera, 488 saio egin dira aurten. Iaz 245 izan ziren. | Lagunarteko eta plaza libreko saioak bikoiztu egin dira lehen seihilekoan. Xenpelar dokumentazio zentroak jasotako datuen arabera, 488 saio egin dira aurten. Iaz 245 izan ziren. | Pandemiak nabarmen eragin du bertsolaritzak plazetan duen espazioan, eta, 2020ko martxoan koronabirusak murrizketa handiak ekarri zituenez geroztik, asko gutxitu dira lagunarteko eta plaza libreko saioak. Aurten, ordea, formatu horretako ekitaldiak beren lekua berreskuratzen hasi dira, eta hori datuetan islatu da modu agerikoan. 2020an, 266 bertso zaio egin ziren orotara urtarriletik ekainera bitartean; iaz, 245 izan ziren; eta, aurten, 488. Pandemia aurreko datuetara ez dira iristen horiek —2015ean, 548 izan ziren; 2019an, 501—, baina Bertsozale elkarteak ontzat jo ditu. Izan ere, martxotik maiatzera bitarteko epea aintzat hartuz gero, aurtengo datuak 2019koak baino hobeak izan dira kopuruari dagokionez.
Saio horietan parte hartu duen bertsolari kopurua ere handitu egin da aurtengo lehen seihilekoan: 1.419 bertsolarik kantatu dute plaza librean —2020ean 1.054 izan ziren; 2021ean, 928—.
Elkartearen iritziz, kopuruaz harago, beste zantzu on batzuk ere ekarri ditu lehen seihilekoak. Izan ere, lagunarteko eta libreko saioen itzulerak ez du eragin handirik izan gizon eta emakume bertsolarien parte hartzearen orekan. «Saio mota hauetan oraindik gizonezkoen parte hartzea handiagoa bada ere, azken urteotan eman diren aurrerapausoei esker, 2019ko datuetatik urrundu eta azken urteotako noranzko parekideari eutsi ahal izan zaio». Bertso plazan ari diren %53 gizonezkoak dira, eta %47 emakumeak.
Saio horiek ikusi eta entzutera, berriz, 36.500 zale inguru joan dira. |
2022-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/215838/amiantoen-biktimentzako-babesgabetasun-zirrikiturik-ez-egotea-eskatu-dute-alderdiek.htm | Ekonomia | Amiantoen biktimentzako «babesgabetasun zirrikiturik» ez egotea eskatu dute alderdiek | EAJk, EH Bilduk, PSEK eta Elkarrekin Podemosek amiantoaren funtsaren sorrera txalotu dute, eta epaitegietan «min gehiago» pilatu ez dadila eskatu dute. | Amiantoen biktimentzako «babesgabetasun zirrikiturik» ez egotea eskatu dute alderdiek. EAJk, EH Bilduk, PSEK eta Elkarrekin Podemosek amiantoaren funtsaren sorrera txalotu dute, eta epaitegietan «min gehiago» pilatu ez dadila eskatu dute. | «Azkenean, urte luzeko bide baten ondoren, bidegabekeria bat zuzenduko dugu». EAJk, EH Bilduk, PSEk eta Elkarrekin Podemos-IUk bat egin dute amiantoaren biktimen funtsaren sorrera txalotzeko —PP ere lantaldean egon da, baina ez du parte hartu agerraldian—. Asviameri eta biktimen beste elkarteei eskerrak eman dizkiete, haien bultzadarik gabe ezinezkoa zatekeelako bide hori egitea. Era berean, azaldu dute gizartean oraindik «oso bizirik» dagoen arazo bat dela, eta horregatik dela ezinbestekoa: «Ez dugu nahi babesgabetasun zirrikiturik egon dadin biktimentzat, ezta min edo epaitegi gurutze biderik ere». Espainiako Kongresuko Lan Batzordeak asteazkenean emango du amiantoaren biktimen funtsa onartzeko azken-aurreko pausoa. Ondoren, Senatuaren berrespena geldituko litzateke bakarrik. Gobernuaren eta EH Bilduren arteko akordio baten fruitua da funtsa. 25 milioi euroz hornitua egongo da, eta amiantoaren biktimei —amiantoa erabili zuen enpresa desagertua dagoelako kalte ordainik jaso ezin dutenei— eta haien familiei laguntzeko sortu dute. Zazpi urte dira Legebiltzarra funtsaren sorrera hauspotzen hasi zela, eta bide horretan nozituriko «sufrimendua» eta «bakardade sentimendua» aitortu diete biktimei.
Oztopoak oztopo, baina, alderdiek uste dute hasi direla biktimekin zuten zorra kitatzen. Hala ere, ez dituzte iraganeko aditzak bakarrik erabili, substantzia toxiko horrekin lan egin izanak milaka pertsonari «eragiten dielako» eta «eragingo dielako» etorkizunean ere. Alde horretatik, arazoa kudeatzea «erronka» bat dela azaldu dute, eta alderdi zein biktimen elkarteek «aktiboki» lan egin dutela arazoa konpontzeko. Halaber, goratu dute batasuna funtsezkoa izan dela bide honetan.
Onarturiko helegitea
Agerraldia egin den egun berean, EAEko Auzitegi Nagusiak arrazoia eman dio birika minbizia duen Pedro Orbegozori, Hernaniko (Gipuzkoa) Acenor enpresako langile ohi bati. Donostiako Gizarte arloko epaitegiak ukatu egin zuen langilearen minbiziak lantegian zegoen amiantoarekin harremana zuela; Auzitegi Nagusiak, aldiz, langileak jarritako helegitea onartu du. Langile ohiak 1977 eta 1994 artean egin zuen lan Acenorren, eta berak erabiltzen zuen labeko estalkiak amiantoa zuen. Cofivacasari eta Sidenorri eskatuko die kalte ordaina, haiek baitira Orbegozo-Acenorren ondorengoak. |
2022-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/215839/unibertsoaren-inoizko-ikuspegirik-sakonena-jaso-du-james-webb-teleskopioak.htm | Bizigiro | Unibertsoaren inoizko ikuspegirik sakonena jaso du James Webb teleskopioak | Milaka galaxia agertzen diren irudi bat egin du. Teleskopioak azken sei hilabeteotan hartutako irudi kosmikoen aurrerapen bat da. Gaur argitaratuko dituzte gainerako irudiak. | Unibertsoaren inoizko ikuspegirik sakonena jaso du James Webb teleskopioak. Milaka galaxia agertzen diren irudi bat egin du. Teleskopioak azken sei hilabeteotan hartutako irudi kosmikoen aurrerapen bat da. Gaur argitaratuko dituzte gainerako irudiak. | Zer itxura zuen unibertsoak duela 13.000 milioi urte? Erantzun zehatzik ez, baina pista grafikoak hainbat utzi ditu James Webb teleskopioak duela gutxi jasotako irudiak. Unibertsoaren ikuspegirik sakonena erakusten duen argazki bat egin du, eta, ikerlanean parte hartu duten astronomoen eta NASAko langileen esanetan, orain artean lortutakoen artean, unibertsoaren argazkirik zaharrena eta garbiena da. Atzo gauean egin zuten aurkezpena, Etxe Zurian, eta Joe Biden AEBetako presidenteak azaldu zituen aurkikuntzaren nondik norakoak: «Hau da unibertsoaren historiako argazki dokumentaturik zaharrena duela 13.000 milioi urtetik».
Atzo zabaldutako irudian ageri den unibertso zatiak hondar ale baten tamaina ordezkatzen du, eta SMACS 0723 deituriko eremu bat ikusten da, Hego hemisferiotik ikus daitekeen eremu bat. Argazkiak Lurretik 4.600 milioi argi urtera dagoen galaxia kumulu handi bat erakusten du, eta oso urrun dauden eta oso argitsuak diren hainbat galaxia ere jasotzen ditu.
Kumulu horiek grabitate bultzada deituriko fenomeno bat egiten dute, eta bultzada horien eraginez espazio-denbora harremanean gertatzen diren deformazioek urrunago dauden galaxien argia handiesten duten leiar gisa funtzionatzen dute. Hala, teleskopioak hartutako argazkiak erakusten du instrumentuak fenomeno hori hauteman dezakeela eta beste edozein teleskopiok baino harantzago dagoena hauteman dezakeela, Big Bang eztandaren ondoren jaio ziren lehen izarren argia ikusteraino.
Gaur, irudi gehiago
James Webb teleskopioak azken sei hilabeteotan hartutako irudi kosmikoen aurkezpen handiaren aurrerapen bat besterik ez da atzo Etxe Zurian erakutsi zutena: teleskopioak azken hilabeteotan atzemandako guztiaren lagintxo txiki bat, hain justu ere. Gaur egingo dute gainerako irudi kosmikoen aurkezpena, eta, unibertsoaren nolakotasunari buruzko pista grafiko ugari eskaintzeaz gain, galdera asko ere sorraraziko dituzte argazkiek.
James Webb teleskopio espaziala hamazazpi herrialderen artean garatutako espazio behatoki bat da, munduko nagusiena. Historiako proiektu zientifikorik handienetako bat da: izan duen kostuagatik, duen tamainagatik, diseinuagatik, eraikuntzagatik eta bere merkaturatzeak behar izan zituen hiru hamarkadengatik. NASAko, Europako Espazio Agentziako eta Kanadako Espazio Agentziako langileek zuzentzen dute. |
2022-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/215840/mo-farahren-benetako-historia-pertsonen-salerosketako-sare-baten-biktima-izan-zen-9-urte-zituela.htm | Kirola | Mo Farahren benetako historia: pertsonen salerosketako sare baten biktima izan zen 9 urte zituela | Txapeldun olinpikoa izandako korrikalaria da Farah; jaso zuen emakumeak lan egitera behartu zuen, eta ez zuen eskolara eraman 12 urte zituen arte. Dokumental batean kontatu du. | Mo Farahren benetako historia: pertsonen salerosketako sare baten biktima izan zen 9 urte zituela. Txapeldun olinpikoa izandako korrikalaria da Farah; jaso zuen emakumeak lan egitera behartu zuen, eta ez zuen eskolara eraman 12 urte zituen arte. Dokumental batean kontatu du. | «Egia esan, ez naiz zuk uste duzuna. Nire izena Hussein Abdi Kahin da; Erresuma Batura beste ume baten izenarekin ekarri ninduten, ilegalki». Mohamed Farah Mo-ren aitortza da, BBCk argitaratu berri duen The Real Mo Farah (Benetako Mo Farah) dokumentalean egindakoa. Somalilandian jaio zen korrikalari horrek joan den astean iragarri zuen erretiroa hartuko zuela, 39 urterekin, ibilbide bikain baten ostean: Olinpiar Jokoetan urrezko lau domina irabazi ditu, munduko txapelketetan sei, eta Europako txapelketetan bost. 5.000 eta 10.000 metroko lasterketetan izan da espezialista.
Haren bizitzan, ordea, dena ez da urre kolorekoa izan. Orain aitortu du hori Farahk. 9 urte baino ez zituela, pertsonen salerosketan jarduten zen sare batek Somaliatik Erresuma Batura eraman zuen. Han, emakume batek jaso zuen, eta etxeko langile gisa lan egitera behartu. Besteak beste, beste familia baten haurrak zaintzen zituen. Djibutitik hegazkinean eraman zutenean jarri zioten Mohamed Farah izena –izatez, Hussein Abdi Kahin da–: «Hainbat urtez, ez ikusiarena egin dut, baina ezin duzu betirako hori egin», dio BBCren dokumentalean.
Gezurrezko errefuxiatua
Aurrez, Farahk esaten zuen errefuxiatu gisa iritsi zela Erresuma Batura, gurasoekin. Orain, ordea, aitortu du bere senideak ez direla sekula egon Erresuma Batuan: ama eta bi anaiak etxalde batean bizi dira, Somalilandian. Estatu horrek independentzia aldarrikatu zuen 1991. urtean, eta Somaliatik bereizi zen, baina atzerriko inongo gobernuk ez du onartu. Korrikalariaren aita 1987. urtean hil zuten, tiroz, Somaliako gerra zibilean.
Farah 9 urterekin atera zuten etxetik, Djibutin; emakume batek esan zion senide batzuengana eramango zuela Erresuma Batura. «Ilusio handia egiten zidan horrek», aitortzen du dokumentalean. Gezurra zen, ordea: emakumeak bere etxera eraman zuen, Hounslowra, Londres mendebaldera, eta Farahren senideen datuak zituen papera hautsi zuen: «Esan zidan noizbait nire familia ikusi nahi banuen isilik egon behar nuela, eta lan egin».
12 urte bete arte, ez zuen eskolara eraman. Garai hartan izan zuen tutorea dokumentalean ageri da. Azaldu du «narras eta zaindu gabe» iritsi zela Farah ikastetxera, ingelesez gutxi zekiela, eta «emozionalki eta kulturalki alienatua» zegoela. Kiroletan, ordea, bikaina zen; horrek balio izan zion egoera hartatik ihes egiteko, kirol heziketako irakaslearen laguntzaz. Hark lagundu zion gizarte zerbitzuetara deitu eta jasoko zuen beste familia bat lortzen –haiek somaliarrak ziren–: «Nire familiaren falta sumatzen nuen orduan ere, baina dena hobera zihoan», kontatu du korrikalariak.
Zorteduna
2000. urteko ekainean lortu zuen Erresuma Batuko herritartasuna, eta nazioartean lehiatzen hasi zen.
Farahk azaldu duenez, gizarteak esklabotzaren eta pertsonen salerosketaren inguruan duen irudian eragitea du helburu: «Ez nekien horrenbeste jendek bizi izan zuenik nik bizi izandako gauza bera». Sekulako zortea izan zuela gehitu du: «Salbatu ninduena, ezberdin egin ninduena, korrika egin ahal izatea izan zen». |
2022-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/215841/bi-gizon-atxilotu-dituzte-gasteizen-bikotekideei-eraso-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Bi gizon atxilotu dituzte Gasteizen bikotekideei eraso egitea egotzita | Atxilotuetako bati bere bikotekidea jotzea egotzi diote; besteari, berriz, bikotekidea mehatxatu izana. | Bi gizon atxilotu dituzte Gasteizen bikotekideei eraso egitea egotzita. Atxilotuetako bati bere bikotekidea jotzea egotzi diote; besteari, berriz, bikotekidea mehatxatu izana. | Gasteizko Udaltzaingoak bi gizonezko atxilotu zituen atzo, indarkeria matxistarekin lotuta. Horietako bati bikotekidea jotzea leporatu diote; besteari, berriz, bikotekidea mehatxatu izana.
Batetik, 08:00 aldera, Santiago etorbideko etxebizitza batean atxilotu zuten 49 urteko gizonezko bat, eta indarkeria matxistako delitu bat egotzi diote, bere bikotekideari eraso egin diolakoan. Bestetik, 13:15ean, beste emakume batek udaltzainei deitu zien, bere bikotekidea jazartzen ari zitzaiola abisatzeko. Bikotekidea, 55 urteko gizona bera, indarkeria matxista, mehatxuak egitea eta derrigortze delitua egotzita atxilotu zuten. |
2022-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/215842/pedro-sanchezek-energia-konpainientzako-eta-banku-handientzako-zergak-iragarri-ditu.htm | Ekonomia | Pedro Sanchezek energia konpainientzako eta banku handientzako zergak iragarri ditu | Ezohiko irabazien gaineko zergen bidez, urtean 3.500 milioi euro bildu nahi ditu Espainiako Gobernuak. Renferen bonuen prezioa guztiz murriztuko du, irailetik abendura arte. | Pedro Sanchezek energia konpainientzako eta banku handientzako zergak iragarri ditu. Ezohiko irabazien gaineko zergen bidez, urtean 3.500 milioi euro bildu nahi ditu Espainiako Gobernuak. Renferen bonuen prezioa guztiz murriztuko du, irailetik abendura arte. | Espainiako Gobernuak salbuespenezko zergak aplikatuko dizkie energia konpainiei eta banku handiei datozen bi urteetan, izan dituzten ohiz kanpoko irabazien gainean aplikatu ere. Neurriak modua emango du urtean 3.500 milioi euro biltzeko: guztira 7.000 milioi euro jasotzea espero dute.
Horiei esker, urtero 2.000 milioi euro jasoko ditu administrazioak energia konpainietatik, eta 1.500 milioi banku handietatik. 2023 eta 2024 artean aplikatuko zaizkie zergak elektrizitate, gas eta petrolio konpainiei; hain zuzen, aurtengo eta datorren urteko irabaziei eragingo diete. Banku handiei, berriz, 2022ko eta 2023ko jardunen gainean aplikatuko zaie ezohiko zerga.
Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak iragarri ditu neurriok, Espainiako Kongresuan. Beste neurri bat ere aurkeztu du Sanchezek. Estatuaren esku dauden garraio publikoetan, bonuen prezioa guztiz murriztuko du –aurretik, %50 merkatuko zela aurreratu zuten–, irailaren 1etik aurrera eta abenduaren 31ra arte. Erkidegoen esku dauden garraioetarako bonuetan, murrizketa %30 da oraindik ere, eta erkidegoek beren dirutik jarri ahal izango dute %50-60rainoko tartea. |
2022-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/215843/unibasqen-aldeko-txostenak-jaso-dituzte-euneiz-unibertsitate-pribatu-berriaren-lau-graduek.htm | Gizartea | Unibasqen aldeko txostenak jaso dituzte Euneiz unibertsitate pribatu berriaren lau graduek | Gasteizen egongo den unibertsitate pribatu berriak irekitzeko eta martxan jartzeko baimena eskuratzea baino ez du falta irailaren 15ean eskolak ematen hasi ahal izateko. | Unibasqen aldeko txostenak jaso dituzte Euneiz unibertsitate pribatu berriaren lau graduek. Gasteizen egongo den unibertsitate pribatu berriak irekitzeko eta martxan jartzeko baimena eskuratzea baino ez du falta irailaren 15ean eskolak ematen hasi ahal izateko. | Gasteizen irailean ireki asmo duten Euneiz unibertsitate pribatuak beste urrats bat egin du: Eusko Jaurlaritzaren Unibasq Euskal Unibertsitate Sistemaren Kalitate Agentziak baiezkoa eman die eskaini nahi dituzten lau graduei. Behin baimen hori izanda, datozen egunetan irekitzeko eta martxan jartzeko baimena eskuratzea espero dute, unibertsitateak ohar bidez azaldu duenez. Horrekin nahikoa izango dute eskolak ematen hasteko.
Proiektuak mesfidantza eragin du hainbat sektoreren artean, eta EHU Euskal Herriko Unibertsitateak eta Unibasqek berak ere txosten bana egin zuten Euneizen aurka. Finantzaketak ere zalantzak eragin ditu, baina unibertsitatearen sustatzaileek Eusko Legebiltzarrean ziurtatu zuten ez dutela diru publikorik jasoko.
Unibertsitate pribatuaren sorrera Josean Kerejeta enpresariak eta bere Baskonia-Alaves kirol taldeak bultzatu du, eta Jordi Roche izango da presidentea. Irailaren 15ean zabaldu nahi dituzte ateak, lau gradurekin: Multimediako Gradua, Entretenimenduaren Industriarako Musika Ekoizpen eta Soinu Gradua, Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren Zientzietako Gradua eta Fisioterapiako Gradua. Orotara, 180 leku izango dituzte, eta, sustatzaileen esanetan, aurrematrikulak «oso ondo» doaz, «hasierako espektatibak» gaindituta. Salburua auzoko Vital eraikinean egongo da, bi fakultatetan banatuta —Teknologia Interaktibo Berrien Fakultatea eta Osasun Zientzien Fakultatea— .
Hizkuntzari dagokionez, Rochek Eusko Legebiltzarrean ziurtatu zuen euskararen gaineko «konpromisoa» dutela. Haren hitzetan, ikasleek euskaraz ikasteko aukera izango dute, betiere hautu hori gutxienez hamabost lagunek egiten badute.
Eusko Legebiltzarra, banatuta
Unibertsitateak joan den azaroan jaso zuen ateak irekitzeko Eusko Legebiltzarrek eman beharreko baiezkoa. Alderdi politikoak zatituta agertu ziren: EAJk, PSE-EEk, PP+C's-k eta Voxek alde bozkatu zuten; aldiz, kontra egin zuten EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk. |
2022-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/215844/espetxeratu-egin-dute-curia-kaleko-istiluengatik-atxilotuetako-bat.htm | Gizartea | Espetxeratu egin dute Curia kaleko istiluengatik atxilotuetako bat | Gaur deklaratu duten beste laurak aske utzi ditu epaileak, baina astero joan beharko dute auzitegira. Denera, zortzi lagun atxilotu zituzten, San Fermin eguneko prozesioan «udalbatzari eraso egitea» egotzita. | Espetxeratu egin dute Curia kaleko istiluengatik atxilotuetako bat. Gaur deklaratu duten beste laurak aske utzi ditu epaileak, baina astero joan beharko dute auzitegira. Denera, zortzi lagun atxilotu zituzten, San Fermin eguneko prozesioan «udalbatzari eraso egitea» egotzita. | Nafarroako Auzitegi Gorenak jakinarazi duenez, espetxera eraman dute Iruñeko Curia kalean San Fermin eguneko prozesioan izandako istiluengatik atxilotuetako bat. Udaltzain bati ukabilkada bat ematea egozten diotena da espetxeratua. Desordena publikoak eragitea, autoritatearen aurkako atentatua, gorroto delitua eta lesioak egozten dizkiote.
Denera zortzi lagun zeuden atxilotuta istilu horiengatik, «udalbatzari eraso egitea» egotzita. Haietako hiru aske utzi zituzten atzo, eta gainerako bostek arratsaldean deklaratu dute Mari Paz Benito epailearen aurrean. Espetxeratu dutena ez beste laurak aske utzi ditu epaileak, baina beren burua auzitegian aurkeztu beharko dute astero.
Maia alkateak igandeko lehen atxilotuari buruzko datuak eman ditu. Iruñerriko gizon bat da, 40 urtekoa, eta, alkateak jakinarazi duenez, autoritatearen aurkako atentatua, lesio batzuk eta zenbait desordena publiko egitea egotzi diote. Atxilotu horrek hautsi zion sudurra ukabilkada batez udaltzain bati, Maiaren arabera.
Atxilotuei egozten diete autoritatearen agenteen aurkako atentatua eta desordena publikoak eragitea, Iruñeko Udalak ohar baten bidez adierazi duenaren arabera. Udalak adierazi du igande arratsaldean eta astelehen goizean atxilotutako hiru Iruñekoak direla, eta beste bat Tarragonakoa (Herrialde Katalanak).
Maiak esan du sudurra hautsi dioten udaltzainak udalbatzako zinegotziak babestu zituela, «bereziki Navarra Sumakoak eta PSNkoak». Erasoa «talde antolatu batek» egin zuela ere esan du, nahiz eta oraindik ez den egin kasuaren inguruko epaiketarik.
Iruñeko Udalak akusazio partikular gisa parte hartuko du epaiketan. Atxiloketak ez dira agindu judizial baten bidez egin; hau da, Iruñeko Udaltzaingoak eta Espainiako Poliziak egin ditu.
Sanferminen «zikintzea»
Maria Txibite Nafarroako Gobernuko presidenteak ere eman du San Fermin eguneko prozesioan jazotakoaren inguruko iritzia. SER irratian izan zen Nafarroako presidentea, eta adierazi zuen uztailaren 7an Curia kalean izandako gertakariek «sanferminak zikindu» zituztela, eta jazotakoa «kondenatu» behar dela. Aurkari politikoen kontra ere egin zuen: «Curia kalean jazotakoa ukatu, kondenatu eta deitoratu ez duen alderdi hori, eta eragozten saiatu ez zena; ez zait ondo iruditzen».
Bestalde, Maia alkateak dio uztailaren 7ko erasoak «talde antolatu» batek egin zituela, nahiz eta oraindik ez den egin gertakarien inguruko epaiketarik. «San Fermin egunean talde antolatu batek indarkeria handiz eraso egin zien zinegotziei eta Curiako ordezkariei. Denek ikusi ahal izan dituzue hain irudi ezohikoak, gorrotoz eta faxismoz beteak», esan zuen Maiak joan den igandean, ezohiko prentsaurreko batean. Iruñeko Udaltzaingoaren «azkartasuna» goratu zuen, eta 72 ordu baino gutxiagoan egin zutela azpimarratu.
Tentsio handiko eguna
Jendetza batu zen joan den ostegunean Iruñeko Curia kalean, San Fermin eguneko prozesioa ikusteko. Iruñeko udaltzainez gain, Hego Euskal Herriko eta Espainiako Estatuko beste udalerri batzuetako agenteak etorri ziren errefortzu gisa, hala nola Gasteizkoak, San Sebastian de los Reyesekoak, Zaragozakoak eta Badajozekoak.
Urtero legez, udalbatzako zinegotziak atera ziren prozesioan, eta tentsioak gora egin zuen Curia kaletik igarotzean. «UPN kanpora» gisako oihuak entzun ziren, eta hainbat aldarrikapen zituzten kartelak atera zituen jendeak, Elizaren eta alderdi politiko eskuindarren aurka, besteak beste.
Maiak herenegun esan zuen osteguneko irudiak «ezohikoak» direla, baina urtero egiten du gora tentsioak udaleko politikariek prozesioan parte hartzen dutenean. Udaleko Bozeramaileen Batzordeak adierazpen bat zabaldu zuen, eta esan ezker abertzaleak «kutsu faxista» duen eraso bat egin zuela. |
2022-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/215845/sri-lankako-presidentea-herrialdetik-ihes-egiten-ahalegindu-da.htm | Mundua | Sri Lankako presidentea herrialdetik ihes egiten ahalegindu da | 'The Guardian'-en arabera, aireportuko VIP eremuko funtzionarioek ez diote zigilatu pasaportea Gotabaya Rajapksari, eta ezin izan du alde egin Sri Lankatik. | Sri Lankako presidentea herrialdetik ihes egiten ahalegindu da. 'The Guardian'-en arabera, aireportuko VIP eremuko funtzionarioek ez diote zigilatu pasaportea Gotabaya Rajapksari, eta ezin izan du alde egin Sri Lankatik. | Gotabaya Rajapaksa Sri Lankako presidentea herrialdetik ihes egiten ahalegindu da, The Guardian egunkariak kaleratu duenez. Herrialdeko egoera ekonomiko larria dela eta, ugaritu bezala handitu egin dira haren kontrako protestak, eta, hori dela eta, bihar da dimisioa ematekoa, nahiz eta oraindik ez zaien mintzatu herritarrei. Aurrez, ordea, Sri Lankatik alde egiten saiatu da.
Kolonbo hiriburu komertzialeko aireportuko iturriek The Guardian-i adierazi diotenez, atzo gauean instalazioko immigrazio departamentuko funtzionarioek ez zioten utzi VIP eremuan sartzen eta pasaportea zigilatzen. Rajapaksak ez zuen bide arrunta erabili nahi izan, herritarrak jazarriko zitzaizkiolako beldur baitzen. Informazio horien arabera, Arabiar Emirerri Batuetara ihes egitea zuen helburu, baina ez zuen lortu, eta base militar batera itzuli zen, emaztearekin batera.
Presidente den bitartean ezin dute atxilotu, immunitatea du, eta, berri agentzien esanetan, kargua utzi aurretik alde egin nahi du, atxilotu dezaten eragozteko. 1948an herrialdeak independentzia eskuratu zuenetik izandako krisi ekonomiko larriena pairatzen ari dira Sri Lankan, eta Rajapaksari ustelkeria egozten diote, baita kudeaketa eskasa egitea eta herrialdea porrotera eramatea ere.
Estatuburuaz gain, haren anaia Basil ere, apirilera arte Ekonomia ministroa izandakoa, herrialdetik alde egiten saiatu da azken orduetan, baina aireportuko VIP eremuko funtzionarioek ez diote zigilatu pasaportea. Rajapaksa familiak zenbait hamarkada daramatza agintean, eta herritarrek egoeraren erantzule egin dute. Immigrazio departamentuko iturriek Reuters berri agentziari adierazi diotenez, protestak direla eta, aireportuko funtzionarioak «presiopean» daude «goi kargudunei» herrialdetik ateratzen ez uzteko.
Kontzentrazio gobernua
Indar politikoek, berriz, kontzentrazio gobernu bat osatzea planteatu dute. Baina, azken egunetan Rajapaksaren eta Ranil Wickremesinghe lehen ministroaren etxeak eta presidentetzaren egoitza hartu dituzten milaka herritarren iritziz, Rajapaksa familiak kontrolpean duen alderdiak ezin du parte hartu gobernu horretan. Parlamentua hilaren 20an da presidente berria aukeratzekoa, eta presidentetzarako bozak 2023ko martxorako iragarrita daude. |
2022-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/215846/euskarazko-ikus-entzunezkoek-70erainoko-kenkari-fiskalak-jaso-ahalko-dituzte-bizkaian.htm | Kultura | Euskarazko ikus-entzunezkoek %70erainoko kenkari fiskalak jaso ahalko dituzte Bizkaian | Egun indarrean diren pizgarri fiskalak indartuko dituen lege aurreproiektu bat aurkeztu du Bizkaiko Foru Aldundiak, eta arte eszenikoentzako kenkari berriak ere ezarriko dituzte | Euskarazko ikus-entzunezkoek %70erainoko kenkari fiskalak jaso ahalko dituzte Bizkaian. Egun indarrean diren pizgarri fiskalak indartuko dituen lege aurreproiektu bat aurkeztu du Bizkaiko Foru Aldundiak, eta arte eszenikoentzako kenkari berriak ere ezarriko dituzte | Orokorrean Bizkaiko ikus-entzunezko sektorea bultzatzeaz gain, espezifikoki euskarazko ikus-entzunezko sektorea ere sustatzeko kenkari fiskal sorta bat ezarri nahi du Bizkaiko Foru Aldundiak. Gaur aurkeztu duten lege aurreproiektuaren arabera, gastuetan %35etik %60rainoko kenkariak izango dituzte Bizkaian ekoitzitako filmek, eta %45etik %70erainokoak izango dira kopuru horiek ikus-entzunezkoak euskara hutsezkoak diren kasuetan. Zuzeneko arteak ere hartuko ditu kontuan proposamenak, eta sozietateen gaineko zergaren kuota likidoan %30eko kenkaria ezarriko zaie arte eszenikoen eta musikalen zuzeneko ikuskizunen ekoizpenei. Eta, kasu horretan ere, %40koa izango da kopuru hori lanak euskara hutsezkoak direnean. Liburuak argitaratzeko kenkaria %5ean mantenduko dute.
Egun indarrean diren kopuruen nabarmen gainetik daude Bizkaiko Foru Aldundiak proposatutako neurri fiskalak. Une honetan, kasurako, gehienez ere, %40koa da euskarazko film baten ekoizpenari ezarritako kenkaria, eta %70eraino igo asmo dute zenbateko hori. Orain arte hartutakoak baino esparru gehiagori ere eragingo die arauak, gainera: Bizkaiko elkarteek ez ezik, atzerriko ekoizpenek ere izango dute onura fiskalak lortzeko modua, baldin eta Bizkaian kokatutako ekoizle exekutibo batekin lan eginez gero edota Bizkaian bulego egonkor bat irekiz gero. Eta, bestalde, sareko produkzioak ere hartuko ditu kontuan legeak.
Europako bermea
Gastuak izango dira kenkarien zenbatekoa ezartzeko neurgailua. Eta Bizkaian egindako gastuaren %50etik gorakoa denean ezarriko zaie kenkaririk altuena. 2023ko urtarrilaren lehenetik aurrera nahi dute indarrean zerga sistema berria. Horretarako, aurrez, Bizkaiko Foru Batzar Nagusietan eztabaidatu beharko dute aurkeztutako aurreproiektua, eta ondoren onartu.
Europako Batzordearen oniritzia dute Bizkaiko Aldundiak proposatutako kenkariek. Eta gutxienez bost aldiz nabarmendu du datua Jose Mari Iruarrizaga Ogasun eta Finantza Saileko foru diputatuak neurriak aurkezteko egindako prentsaurrekoan. «Berariazko baimena» jaso dutela zehaztu du, eta, beraz, neurriek «bermea» daukatela iragarri. Gainera, erabat ziurtzat jo du ezingo zaiola helegiterik jarri. Eta ez da debaldeko aipamena, aurrez Europak atzera bota izan baititu Euskal Herriko ogasunek proposatutako hainbat neurri fiskal, besteak beste lehiakortasuna kaltetu zezaketela argudiatuta. Eta, hain zuzen, horren aurka babesteko aurkeztu dio aldundiak aurreproiektuari buruzko kontsulta Europako Batzordeari.
Euskarazko lan gehiago
«Egun Bizkaian dauden ikus-entzunezko enpresak bertan gera daitezen lortzea eta oraindik ez daudenei etortzeko gogoa piztea»: laburrean, esaldi horrekin azaldu du kenkarien azken helburua Lorea Bilbao Bizkaiko Aldundiko Kultura eta Euskara diputatuak. Azaldu duenez, euskara ere sustatu nahi dute, eta horregatik ezarri dituzte kenkari bereziak euskaraz ekoitzitako lanentzat.
2021ean, guztira, 162 ikus-entzunezko lan zenbatu ditu Bilbao Bizkaia Film Commissionek, eta 38 dira euskara hutsez egindakoak. Film luze bat, 11 film labur, 16 publizitate kanpaina, bi telebista programa, bost dokumental, bi bideoklip eta websail bat, zehazki. Eta, Bizkaiko Aldundiko ordezkariek baieztatu dutenez, euskarazko lanen kopurua haz dadin laguntzea da kenkariekin lortu nahi dutena.
Gorantz doan sektore bat
Ez da Bizkaia antzeko neurrian hartzen dituen lurralde bakarra. Gipuzkoan, San Sebastian Film Commission erakundearen datuen arabera, esaterako, %45erainokoa da gaur egun euskara hutsez sortutako ikus-entzunezkoek lor dezaketen gehieneko kenkaria sozietateen gaineko zergan, eta %35ekoa ekoizpena erdarazkoa bada. Nafarroan, berriz, % 35eko kenkaria ezartzen zaie ikus-entzunezko ekoizpenei kuota likidoan, hizkuntza edozein dela ere, Navarra Film Commission erakundeko datuen arabera.
Ainara Basurko Ekonomia Sustatzeko Bizkaiko Aldundiko diputatuak azaldu du ikus-entzunezkoen merkatua «goranzko joeran» dagoela: «Sektorea halako neurri bat eskatzen ari zen». |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.