date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/215847/mungiako-enpresa-bateko-langile-bat-erredura-larriekin-ospitaleratu-dute.htm | Ekonomia | Mungiako enpresa bateko langile bat erredura larriekin ospitaleratu dute | Fabrikan izan den leherketa batek eragin dizkio zauriak beharginari. | Mungiako enpresa bateko langile bat erredura larriekin ospitaleratu dute. Fabrikan izan den leherketa batek eragin dizkio zauriak beharginari. | Mungiako (Bizkaia) enpresa bateko behargin bat Gurutzetako Ospitalean dago, erredura larriengatik erietxeratuta. Gaur goizean eraman dute hara; makina batean leherketa bat izan da, eta, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, bete-betean jo du langilea.
Larrialdi zerbitzuek artatu dute langilea, eta suhiltzaileak ere joan dira enpresara, sua itzaltzera. |
2022-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/215848/merezitako-nota-jaso-dute-seaskako-ikasleek.htm | Gizartea | Merezitako nota jaso dute Seaskako ikasleek | Euskaraz erantzundako brebetako Zientzietako azterketaren emaitza eman diete Seaskako ikasleei, Euskal Hirigune Elkargoan. Frantziako Hezkuntza Ministerioak ezarritako «zigorra» salatu dute ikasleek. | Merezitako nota jaso dute Seaskako ikasleek. Euskaraz erantzundako brebetako Zientzietako azterketaren emaitza eman diete Seaskako ikasleei, Euskal Hirigune Elkargoan. Frantziako Hezkuntza Ministerioak ezarritako «zigorra» salatu dute ikasleek. | Brebetako zientzietako azterketa berarentzat bi nota izanen dituzte Seaskako kolegioetako ikasleek aurten. Lehena, ofiziala, Frantziako Hezkuntza Ministerioko zuzentzaile erdaldunek emandakoa: batez bestean 5/50eko nota baino gutiago atera dute ikasleek. Bigarrena, sinbolikoa, Euskal Hirigune Elkargoaren babespean zuzentzaile euskaldunek emandakoa, askoz ere altuagoa. «Gure zuzenketen arabera, hogei bat puntu gehiago lortu dituzte, eta batez bestekoa gainditu dute; ez ikasle guziek, baina bai kolegio guzietan. Badute maila gure ikasleek. Badakite azterketa bat egiten euskaraz, badakite zientziak tratatzen, baina nota ofiziala biziki txarra da», esplikatu du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak.
Joan den asteartean antolatu zuen Seaskak euskaraz erantzundako brebetako zientzietako azterketan zuzenketa Baionan, Euskal Elkargoaren babesarekin. Gaur, ekitaldi ofiziala egin dute, elkargoaren egoitzan, ikasleei dagokien nota emateko. Ekitaldi sinbolikoa, baina zentzuz betea, egindako lanagatik dagokion nota eskuratu baitu ikasle bakoitzak. Amane Iriarte eta Liloia Behotegi mintzatu dira ikasleen izenean. «Ez dugu onartzen, ez dugu ulertzen nola posible den hizkuntza batean ikastea eta azterketak beste hizkuntza batean egin behar izatea. Ez dugu ulertzen zergatik zigortuak garen. Zeren bai, zigor bat da: guretzat, gure hizkuntzarentzat eta gizarte osoarentzat». Esplikatu dute euskaraz ikasteko hautua haien familien izan zela, baina azterketak euskaraz erantzutea beraiek erabaki dutela. «Gure hizkuntza idaztea gure eskubidea delako. Eskubideak defendatzen dira edo galtzen dira; guk defendatzea erabaki dugu».
Mobilizazioen bidez lortutako sostengua eskertu dute ikasleek, eta deitoratu dute Frantziako Gobernuak «entzungor» egiten duela oraindik ere. «Dei zabala egiten dugu, Euskal Hirigune Elkargotik Parisera: azterketa guziak euskaraz egiteko eskubidea onar dezatela behingoz!».
Parisera begira
Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoak zeremonian parte hartu du, eta babesa helarazi dio Seaskari. «Euskal Hirigune Elkargoaren egoitzan gaude, eta honek hizkuntza politikaren konpetentzia hartu zuen, euskara eta okzitaniera babesteko. Eskualdeko bi hizkuntzak babestuak dira gune honetan», adierazi du. «Ez ditugu [Frantziako] Hezkuntza ministroaren eta Bordeleko errektoretzaren jarrera ulertzen. Ez da normala zientzietako azterketa euskaraz egin ahal ez izatea. Hori da Seaskak eskatzen duena, eta Euskal Hirigune Elkargoan ere ere babesten dugu».
Gaurko ekitaldiari garrantziari kendu gabe, urrunago joateko beharra azpimarratu du Jorajuriak. «Ez dugu lortu gure zuzenketak ofizialki onartuak izan daitezen, eta brebetarako kontuan hartuak izan daitezen. Hala ere, ikasle guziek lortu dute brebeta», azpimarratu du. «Denak prest gara urrunago joateko. Baina diplomak, euskararen ezagupena, Paristik etorri behar dira. Neurriak hartu behar dituzte euskararen alde. Azken urteetan gibelka ari gara. Erakutsi behar dute haizea zentzuz aldatu dela, eta orain dela garaia euskara garatzeko. Paristik aginduak eman behar dituzte». |
2022-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/215849/jaurlaritzak-hogei-milioi-eurorekin-lagunduko-ditu-gerrak-eragindako-enpresak.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak hogei milioi eurorekin lagunduko ditu gerrak eragindako enpresak | Enpresen iraupena sustatzeko laguntza zuzenak izango dira Ukrainako egoerak asko zamatu dituen enpresentzat | Jaurlaritzak hogei milioi eurorekin lagunduko ditu gerrak eragindako enpresak. Enpresen iraupena sustatzeko laguntza zuzenak izango dira Ukrainako egoerak asko zamatu dituen enpresentzat | Ukrainako inbasioak eragindako egoerak modu zuzenean jo dituen enpresek Eusko Jaurlaritzaren diru laguntza zuzenak jaso ahal izango dituzte. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako administrazioak martxan jarritako hogei milioi euroko funts bati esker, enpresek 400.000 eurorainoko laguntzak lortu ahal izango dituzte, betiere baldintza jakin batzuk betez gero. Bultzatu esan dioten programaren helburua da «enpresen likidezia berehala laguntzea», gobernuak azaldu duenez. Ohiz kanpoko kostu igoerek irabazietan izandako eragina apaltzea da xedea.
Ekonomiaren Garapeneko sailburu Arantxa Tapiak azaldu du industria sektoreko enpresa handiek, ertainek eta txikiek eskatu ahal izango dutela laguntza hori, «Errusiari ezarritako zigor ekonomikoek eta Moskuk haiei erantzuteko hartutako neurriek» eragin badituzte. Gerra dela eta, «bideragarri diren enpresak oso estu daude», Tapiaren arabera, eta egoera horretan dauden konpainiak 400.000 eurorainoko laguntzekin hauspotu nahi ditu Jaurlaritzak. «Diskrezioa» gordetzeko, ez du izen zehatzik eman Tapiak, baina helarazi du «kasu oso nabarmenak eta konplexuak» daudela.
Eskaerak, iraila bukatu arte
Dena den, lagundutakoen artean ez dira enpresa handi asko egongo, sailburuak aurreratu duenez; lagundutako gehienak enpresa txikiak izango dira, eta laguntza horiek kostu igoeraren erdiaren parekoak izango dira. EAEko aldizkari ofizialean argitaratuko dute Bultzatu funtsaren deialdia aste honetan bertan, eta eskaerak irailaren 30era arte egin ahal izango dituzte konpainiek, edo funtsa bukatzen den arte. |
2022-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/215850/nafarroako-merezimenduen-dekretua-laquoonartezinaraquo-da-oraindik-kontseiluaren-eta-behatokiaren-arabera.htm | Gizartea | Nafarroako merezimenduen dekretua «onartezina» da oraindik, Kontseiluaren eta Behatokiaren arabera | Dekretuaren zirriborro berriak ez dakar aurrerapausorik hizkuntza eskubideetan, bi eragileek salatu dutenez. Nafarroako Gobernuak auzitegiaren baldintzetara egokitu nahi duela ukatu egin du Paul Bilbaok, eta, aldiz, berretsi du dekretuaren asmoa «euskaldunak zokoratzea» dela. | Nafarroako merezimenduen dekretua «onartezina» da oraindik, Kontseiluaren eta Behatokiaren arabera. Dekretuaren zirriborro berriak ez dakar aurrerapausorik hizkuntza eskubideetan, bi eragileek salatu dutenez. Nafarroako Gobernuak auzitegiaren baldintzetara egokitu nahi duela ukatu egin du Paul Bilbaok, eta, aldiz, berretsi du dekretuaren asmoa «euskaldunak zokoratzea» dela. | Nafarroako Gobernuak aurkeztu du administrazio publikoko merezimenduen dekretuaren proposamen berria, baina, duela ia bost hilabete aurkeztutakoarekin alderatuta, aldaketak hutsalak dira, Euskalgintzaren Kontseiluaren eta Hizkuntz Eskubideen Behatokiaren arabera.
Irmo mintzatu da Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusia, proposamena baloratzeko agerraldian. Oraindik ere «onartezina» dela nabarmendu du: «Moldaketa txikiren bat egin dute, baina ez dute inondik inora aurkeztu herritarren eskubideak ardatz izango dituen dekretu bat». Aurrekoaren gabezia nagusiek bere horretan jarraitzen dutela ohartarazi du Bilbaok; batik bat, lanpostu guztietan ez dela aintzat hartuko euskararen ezagutza. Izan ere, dekretuak zehazten du euskara nola baloratuko duten Euskararen Legearen arabera banatutako hiru eremuetan, eta ondorioa da eremu ez-euskaldunean euskara jakiteak ez duela inolako eraginik izango —bai, aldiz, ingelesa, frantsesa edo alemana jakiteak— eta eremu mistoan, berriz, lanpostu batzuetan soilik hartuko dutela aintzat.
Egun indarrean dagoen dekretuaren oinarrian Uxue Barkosen gobernuak 2017an onartutakoa dago. Hala ere, haren eduki nagusiak bertan behera utzi zituen Nafarroako Auzitegi Nagusiak 2019an, UGTren salaketa bat dela medio. Kontseiluak salatu du dekretu berriak atzerako urratsak dituela 2017ko dekretuarekin alderatuta, baina baita 2009an UPNren gobernuak ezarritakoarekin konparatuta ere. «Esaterako, lehen ez bezala, orain lanpostu guztietan ez da kontuan hartuko euskararen ezagutza, edota auzitegiak atzera bota ez zituen artikuluak desagerrarazi ditu gobernuak», kritikatu du Bilbaok. Horregatik, haren esanetan «gezurra» da dekretua auzitegiak ezarritako baldintzak betetzeko asmoz egin dutenik: «Gobernuak intentzionalitate eta asmo bakarrarekin prestatu du dekretua: euskaldunak zokoratzea».
Halaber, Bilbaok gogorarazi du egun administrazioko lanpostuen %97tan euskararen ezagutza ez dela derrigorrezkoa. «Baldintza oso makurretatik abiatzen gara, eta dekretuak ez dio erantzuten gizartearen beharrari».
Herritarrei «entzungor»
Iragan maiatzarren 7an milaka lagunek salatu zuten merezimenduen dekretu berriaren proposamena Iruñean, eta, hain justu, horixe gogorarazi du Agurne Gaubeka Hizkuntz Eskubideen Behatokiko zuzendariak. Ez hori bakarrik, hizkuntza eskubideak errespetatzeko eskatuz, Nafarroako Gobernuari herritarren 1.700 eskaera aurkeztu zizkiotela ere oroitarazi du, eta salatu gobernuak «entzungor» egin diela biei: «Bai herritarren aldarriari, baita herritarren eskaera zuzenari ere».
Gaur-gaurkoz ere ezinezkoa da Nafarroan zerbitzu publikoak euskaraz jasotzea, Behatokiko eledunak adierazi duenez, eta horrek hala jarrai dezan bermatuko du dekretuak: «Berezko hizkuntzan bizi nahi duten pertsonak desberdinkeriaz hartuko dira, eta beraien hizkuntza erabiltzeko edota garatzeko oztopoak betikotuko dira».
Gobernuak dekretuaren proposamen berria noiz aurkeztu duen ere deitoratu du Gaubekak. Eztabaidari «uko egin nahi izatea egotzi dio, eta «isilpean» onartu nahi izatea «herritarrengan horrenbesteko eragina izango duen araudia». Aitzitik, berretsi du euskalgintzak ez duela onartzen dekretua, eta ziurtatu «beharrezko ekarpenak» egingo dituztela «herritar euskaldunak kontuan hartuak izateko». |
2022-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/215851/alerta-gorria-aktibatu-dute-erriberan-beroa-dela-eta.htm | Gizartea | Alerta gorria aktibatu dute Erriberan beroa dela eta | Espainiako Meteorologiako Estatu Agentziak eta Osasun Ministerioak iragarri dutenez, 21 graduko minimoak eta 38 gradutik gorako maximoak izango dira uztailaren 16ra arte. | Alerta gorria aktibatu dute Erriberan beroa dela eta. Espainiako Meteorologiako Estatu Agentziak eta Osasun Ministerioak iragarri dutenez, 21 graduko minimoak eta 38 gradutik gorako maximoak izango dira uztailaren 16ra arte. | Alerta gorria aktibatu du Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuak Erriberan, berotea dela eta. Osasun publikoaz arduratzen diren erakundeak krisi kabinete batean elkartu dira gaur goizean, neurri batzuk hartzeko asmoz. Datozen egunetan tenperatura 38 gradutik gora igoko dela iragarri dute meteorologoek, eta, hori dela eta, prebentzio neurriak areagotuko dituztela adierazi dute erakundeek goizeko bilkuran.
Osasun Sailak zenbait gomendio eman ditu kirol eta aisialdi ekitaldietarako: bero handieneko orduetan ekitaldiak bertan behera uztea edota ordua aldatzea; jendea arriskuaz jakinaren gainean jartzea; kalean ura eskaintzea, doan, eta osasun baliabideak areagotzea, besteak beste. Horrez gain, 4 urtetik behekoek, 65 urtetik gorakoek eta haurdunek arreta berezia izan behar dutela nabarmendu dute.
Sute arriskua
Beroak suteak pizteko arriskua handitzen du, eta, horregatik, basoko suteen batzorde teknikoak debekatu egin ditu sua erabiltzen den olgeta ekitaldiak egitea. Gaur goizean egin dute bilera, eta egutegi bat osatu dute suteen nondik norakoak aztertzeko bilkuretarako. Nafarroa hegoaldean debekatuta dago su egitea ekainaren 15az geroztik, hilabete hasieran izandako suteen ondorioz.
Ikusi gehiago: Suteek egoera «larria» eragin dute Nafarroan
Aurtengo uda azken urteetako beroenetako izaten ari da; ekainean, beroak eragindako 19 patologia kasu antzeman zituzten Nafarroan. Sei emakume eta hamahiru gizonezko ospitalera eraman behar izan zituzten, gehienak 70 urtetik gorakoak. Hala ere, bero kolpeak edozein adinetakoei eragin diezaieke, eta osasun publikoak eskatu du egun hauetan arreta zorrozteko.
Sanferminak
Iruñeko sanferminetan ere kontu handiz ibiltzea galdegin du osasun publikoak, eta Iruñeko Udalak eta Peñen Federazioak, beste elkarte batzuekin batera, hitzeman dute prebentziozko neurriak bultzatuko dituztela. Ura edatea, eguzkitako krema ematea eta ariketa fisikoa ez egitea gomendatzen dute. Bestalde, bero kolpeen sintomarik sentituz gero, osasun profesionalengana jotzeko esan dute. |
2022-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/215852/45-eragiletik-gora-batu-zaizkio-greziako-errefuxiatu-eremuetatik-haurrak-ekartzeko-ekinbideari.htm | Gizartea | 45 eragiletik gora batu zaizkio Greziako errefuxiatu eremuetatik haurrak ekartzeko ekinbideari | Ongi Etorri Errefuxiatuak eta Mugak Zabalduz elkarteen proposamenak atxikimendu ugari lortu ditu. | 45 eragiletik gora batu zaizkio Greziako errefuxiatu eremuetatik haurrak ekartzeko ekinbideari. Ongi Etorri Errefuxiatuak eta Mugak Zabalduz elkarteen proposamenak atxikimendu ugari lortu ditu. | Greziako errefuxiatu esparruetan gaixorik dauden umeak Euskal Herrira ekartzeko ekinbideak aurrerapausoak eman dituela jakinarazi dute Ongi Etorri Errefuxiatuak eta Mugak Zabalduz elkarteek. Maiatzean, atxikimenduak biltzeari ekin zioten erakunde, alderdi eta gizarte eragile batzuen artean Greziatik umeak ekarri ahal izateko, et,a bi elkarteek gaur jakinarazi dutenez, eskariarekin bat egin dute Euskal Herriko, Herrialde Katalanetako eta Espainiako 45 gizarte eragilek baino gehiagok. Besteak beste, UGT, CCOO, ELA, ESK, LAB , EHNE eta Steilas sindikatuek babestu dute proposamena. Azken bi hilabeteotan, EAJ, EH Bildu, Elkarrekin Podemos-IU eta PSE-EE taldeekin elkartu dira Eusko Legebiltzarrean, eta, irailetik aurrera, Nafarroako alderdiekin batzartuko dira. Atxikimendu gehiago biltzen jarraituko dutela jakinarazi dute.
Espainiako Diputatuen Kongresuko atea ere joko dute, babes bila. Idatzi baten bidez, talde parlamentarioetako ordezkariei ekimena helaraziko diete. Dagoeneko Espainiako eta Kataluniako hainbat elkarteren laguntza bildu dute, baina, Arantxa Gutierrez Paz Ongi Etorri Errefuxiatuak taldeko kideak ohartarazi du Espainiako Gobernuak ere urratsak egin beharko dituela. Bere ustez, Espainiako Gobernuaren “borondate politikoa” ezinbestekoa da auzia konpontzeko.
Hain justu, eragileei eskatu diete Greziako errefuxiatu esparruetan dauden milaka lagunen egoerari erreparatzeko, bereziki gaixotasun larriak dituzten haurrei. Halaber, alderdiei galdegin diete erakundeetara eraman dezatela igarobide humanitarioak sortzeko eskaera. Uste dute nazioarteko araudiak aukerak ematen dituela igarobideak zabaltzeko. Rosabel Argote Ongi Etorri Errefuxiatuak elkarteko ordezkariak gogoratu du Ukrainako gerra igarobide «seguruak» zabaltzearen ideiak «utopikoa» izateari utzi diola.
Elkarteek hiru bide proposatu dituzte horretarako. Batetik, bisa humanitarioen bitartez errefuxiatuei Euskal Herrira etortzeko bidea irekitzeko eskatu diote Eusko Jaurlaritzari. Igarobide humanitarioak zabaldu arte, Schengen eremuko estatuetatik ibiltzeko aukera ematea proposatu dute, halaber. Bestetik, harreran hartutako pertsonentzat aldi baterako babes araubidea eta bizileku baimena onartzea galdegin dute. |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215853/euroa-eta-dolarra-parez-pare.htm | Ekonomia | Euroa eta dolarra, parez pare | Hogei urtean lehenbizikoz, bi diruek prezio bera dute. | Euroa eta dolarra, parez pare. Hogei urtean lehenbizikoz, bi diruek prezio bera dute. | Hogei urtean lehenbizikoz, dolarrak eta euroak balio bera dute. Dolarraren gorako bideak eta euroaren beherakoak —balioaren %12 galdu du azken urtean— parez pare jarri dituzte biak. Balio galera Europaren esportazioentzat ona izan badaiteke ere, askoz handiagoa da merkatu eta herritarren artean zabaldu dezakeen ziurgabetasuna. Hasteko, inportazio gehienak dolarretan ordaintzen direlako, batez ere lehengaienak, eta, euroa ahul badago, horiek garestitu egiten dira. Era berean, ziurtzat jotzen da Europako Banku Zentralak interes tipoak are gehiago igoko dituela, maileguak garestituz, baita hipotekenak ere. Euroa eta dolarra 2002ko uztailaren 15ean egon ziren azkeneko aldiz parez pare. Hartaz geroztik eta gaur goizera arte, euroaren balioa beti izan da dolarrarena baino handiagoa. 2008an, 1,58 dolarrean ere izan zen, inoizko alderik handiena, eta, duela urtebete, 1,18ko balioa zuen. Azken urtean, baina, asko aldatu da bi diruen egoera. Euroa ahul dago, energia krisia luzatzen ari da, eta Europa atzeraldiaren atarian egon daiteke. Dolarra, aldiz, indartsu dago, besteak beste erreserba federalak interes tasa handitu duelako eta mundu mailako inbertsore askok AEBetako dibisan aurkitu dutelako babesa. Europak arazo handi bat du orain. Eurostaten arabera, euroguneak inportatzen duenaren erdia dolarretan ordaintzen du. Dena den, herrialdeen artean badago aldea. Grezian %64 da kopuru hori; Alemanian, berriz, %44. Europako Banku Zentralak desberdintasun hori hainbatean azaldu du: «Bi diruen arteko aldeak eragina du KPIan, bide askoren bitartez, gainera. Kontsumo produktuen inportazioen prezioa garestitu egiten da, eta horrek inflazioa areagotzen du». Eredurik garbiena petrolioa da, eta hura dolarretan salerosten da. Krisi honetan inoiz baino garestiago egon da euro eremuan —upela 124 euroan martxoan—; AEBetan, berriz, inoizko prezio garestienetik hogei dolarrera egon da. Hori ikusita, oso litekeena da Europako Banku Zentralak interes tipoak igo eta igo ari dira oraindik, eta irailean 50 puntu igotzea. Diruaren prezioa igotzea da helburua, baina, era berean, maileguak garestituko ditu. Euro ahulak, baina, badu bere alde ona ere, esportazioak estimulatzen dituelako. Eurotan saltzen dena merkatu egiten da, eta lehiakorrago bilakatzen da nazioarteko merkatuetan. Duela zazpi urte ere, euroaren prezioa jaitsi zenean, hala gertatu zen —1,08an egon zen—; orain, baina, ikusi beharra dago energiaren prezioak ez duen logika hori hausten. Kroazia, euroan Euroa ez dago garai onean, baina dena ez dira albiste txarrak. 2023tik aurrera euroa izango da Kroaziako dirua. EBk atzo onartu zuen eskaria, eta, ondorioz, urtarriletik aurrera hogei herrialdetan erabili ahal izango da. Bederatzi urte igaro dira Kroazia Europako Batasunean sartu zela, eta aspaldi egina zuen eskaria. Euroa 7,5 kuna balio duela iritsiko da Kroaziara. |
2022-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/215854/jaurlaritzak-iaz-adina-diru-jarriko-du-enpresetan-euskara-sustatzeko-diru-laguntzetarako.htm | Gizartea | Jaurlaritzak iaz adina diru jarriko du enpresetan euskara sustatzeko diru laguntzetarako | Bi milioi euro emango ditu, baina, aurreko deialdietan ez bezala, ez da euskara planik egin beharko diru laguntza jasotzeko. Lau multzotan sailkatu ditu Jaurlaritzak lagunduko dituen jarduerak. | Jaurlaritzak iaz adina diru jarriko du enpresetan euskara sustatzeko diru laguntzetarako. Bi milioi euro emango ditu, baina, aurreko deialdietan ez bezala, ez da euskara planik egin beharko diru laguntza jasotzeko. Lau multzotan sailkatu ditu Jaurlaritzak lagunduko dituen jarduerak. | Eusko Jaurlaritzak bi milioi euro bideratuko ditu Lanhitz programara, enpresa pribatuetan euskararen presentzia eta erabilera areagotzea abiatutako egitasmora. Diru sail horixe bera erabili zuen iaz ere, baina bada aldaketarik ordutik hona: orain arte ez bezala, diru laguntza jasotzeko ez da ezinbesteko baldintza izango euskara planak egin beharra.
Hala ere, enpresa denek ez dute kopuru bera jasoko. Lau multzotan sailkatu ditu Jaurlaritzak diruz lagundutako jarduerak. «Entitatean euskara planik izan gabe, euskararen erabilera edota presentzia sustatzeko jarduerak» izango dira lehen multzokoak. 150.000 euro jarriko ditu horietarako. Bigarren multzoan (200.000 euro) kokatuko dira euskarak entitatean duen egoeraren diagnostikoa egin eta euskara planak diseinatzen dituzten entitateak, eta, «nahi izanez gero», egitasmoren bat abiatzen dutenak. «Euskararen erabilera eta presentzia sustatzeko jarduerak» egiten dituztenentzat 1.100.000 euro gorde ditu Jaurlaritzak, eta, azkenik, 550.000 euro bideratuko ditu «entitateko euskara planak ibilbide luzea izanda edo euskararen kudeaketan maila aurreratuan egonda euskara planetik harantzagoko hizkuntza proiektu estrategikoak» garatzen dituztenentzat.
Diruz lagundutako jarduerak 2022an egin beharko dira, eta, laguntza jasotzeko, entitateek irailaren 1etik aurrera egin ahalko dituzte eskaerak. Iazko deialdian 112 enpresari eman zitzaien diru laguntza. |
2022-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/215855/magnus-cort-nielsenek-ihesaldia-baliatu-du-irabazteko.htm | Kirola | Magnus Cort Nielsenek ihesaldia baliatu du irabazteko | Esprintean nagusitu da danimarkarra, eta helmugako argazkia behar izan dute garailea erabakitzeko | Magnus Cort Nielsenek ihesaldia baliatu du irabazteko. Esprintean nagusitu da danimarkarra, eta helmugako argazkia behar izan dute garailea erabakitzeko | Magnus Cort Nielsenek (Educa on) irabazi du Frantziako Tourreko hamargarren etapa. 25 lagunek lortu dute ihesaldian sartzea, eta haien artean erabaki da garailea esprintean. Faboritoak zortzi minutu pasatxora heldu dira helmugara, eta datozen egunetarako indarrak gorde dituzte. Tadej Pogacarrek jarraituko du lider (UAE), eta Lennard Kamna da orain bigarrena sailkapenean (Bora).
Egun bateko atsedenaldia izan eta gero, albiste txarrak izan dira tropelean goizean goiz. Lau txirrindulari erretiratu egin dira, eta horien artean George Bennet (UAE), COVID-19ak jota. Rafal Majka taldekideak ere positibo eman du, baina karga biral apala zeukanez, Tourrean jarraituko du. Biak ala biak orain arte Pogacarrek izan dituen morroirik fidagarrienak izan dira, eta dagoeneko bi txirrindulari galdu ditu UAEk arrazoi beragatik.
Frantziako lurretan sartu da berriro tropela, Suitza atzean utzita. Morzine Les Portes du Soleilendik irten dira txirrindulariak, eta 148 kilometro egin dituzte Megavera iritsi arte (19,2 km, %4,1). Etapa laburra eta bizia izan da, eta bero handiari egin behar izan diote aurre. Ihesaldia sortzeko lehia bizia izan dute, eta 25 lagunek egin dute aurrera. Sailkapen nagusirako arriskurik ez zegoenez, UAEk baimendu egin du ihesaldia, eta haien artean izan da Ion Izagirre (Co dis). Bitxikeria modura, lasterketa gelditu egin dute, manifestari batzuek errepidea trabatu dutela eta. Hamar minutu egon dira geldi ziklistak, baina berehala jarraitu dute aurrera, ihesaldiak tropelarekiko zeukan abantaila berarekin.
Alberto Be olek (Educa on) bakarrik egin ditu hainbat kilometro aurrean, baina azken mendatea hasi bezain laster harrapatu du ihesean zegoen taldeak. Lehia estua izan dute aurrean, eta eraso asko jo dituzte txirrindulariek. Hainbatek ezin izan diete erantzun, eta taldea asko murriztu da. Izagirrek ezin izan die jarraitu, eta atzean gelditu da.
Bost kilometro falta zirenean, Luis Leon Sanchezek erasoa jo du (Bahrain), eta 30 segundoren aldea ere lortu du. Hiru kilometro beranduago harrapatu egin dute, ordea, Ma eo Jorgensonek (Movistar) eta Nick Schultzek (Bike Exchange). Bi kilometro bakarrik gelditzen ziren, eta esprinterako indarrak gorde nahi zituztela harrapatu dituzte beste sei txirrindularik. Esprintean erabaki da etapa, eta Cort Nielsen gailendu da, Schultzi aurrea hartu ostean. Helmugako argazkia ere behar izan dute garailea erabakitzeko.
Faboritoak zortzi minutu pasatxora heldu dira helmugara, eta Tadej Pogacarrek maillot horiarekin jarraituko du. Kamna da orain bigarren, ihesaldian egon eta gero. Biharko etapa handia izango da, Alpeetan lehenengoa. Bertan ikusiko da UAEren egoera zein den, edo aurkariek nola jokatuko duten Pogacarren taldearen kontra. |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215856/erresistentziaren-ikurra.htm | Politika | Erresistentziaren ikurra | Gaurko egunez duela bost mende, armada batek Amaiurko gaztelua inguratu zuen; Espainiako erregeordeak zuzendu zuen armada hori, eta bost mila soldaduk osatzen zuten. Gazteluaren barruan, Jaime Velaz Medrano kapitainaren agindupean, ehun nafarrek astebetez eutsi zieten bonbardaketei eta erasoei. Konkistaren azken guda handia izan zen. | Erresistentziaren ikurra. Gaurko egunez duela bost mende, armada batek Amaiurko gaztelua inguratu zuen; Espainiako erregeordeak zuzendu zuen armada hori, eta bost mila soldaduk osatzen zuten. Gazteluaren barruan, Jaime Velaz Medrano kapitainaren agindupean, ehun nafarrek astebetez eutsi zieten bonbardaketei eta erasoei. Konkistaren azken guda handia izan zen. | Duela bost mende, 1522ko uztailaren 19an amaitu zen Amaiurko gazteluaren setioa. Nafarroako konkistako batailarik esanguratsuenetakoa izango zena irabazita, Carlos V enperadoreak suntsitzeko agindu zuen, «harri gainean beste harririk ez geratu arte». Abuztuaren 11n, Baztan osoan entzun omen zen leherketaren burrunba. Amaiurko gaztelua suntsitu zen, eta haren errautsen gainean altxatu da mitoa. Bere porrotean, indar berezia baitu Amaiurrek. Nafarroako erresumaren azken hatsa izan zen, erresistentziaren ikurra.
Asko idatzi da konkistari buruz, eta Peio Monteano historialaria eta Nafarroako Errege Artxiboko teknikaria izan da azken urteetan gehien sakondu dutenetako bat.«Orainalditik iraganera egiten den begirada da historia, eta orain dela hogei urtera arte XIX. mendean konkistari buruz egindako errelatoa zen nagusi. Nafar ikuspegitik errelato moderno eta oso bat egitea falta zen, garaiko nafarren ekintzetan oinarriturik, eta ez hainbeste Frantziako armadaren edo Espainiakoen nondik norakoetan». Horretarako, orain arte ezezagunak ziren agiri nafarretan, Gaztelako dokumentazioetan eta Biarnoko zein Frantziako artxibategietan begiratu du. Lan horren emaitza dira konkistari buruz idatzi dituen liburuak.
Zer egoeratan gertatu zen konkista? Orduko Nafarroa hark 150.000 biztanle inguru zituen. «Erreinu txikia zen; giza baliabide eta baliabide ekonomiko gutxi zituen». Erdi Aroa amaitu berri, Europako beste erreinuen aldean, atzeratuta zegoen, XV. mende amaierako krisitik ateratzeko zein modernizazio politikoari aurre egiteko. «Erregeen boterea nahiko ahulduta zegoen», Monteanoaren arabera. Paradoxikoki, Espainiaren eta Frantziaren artean kokatua izanik, bere balio estrategikoa handitzen hasia zen. «Denbora asko zeraman mehatxupean». Nola eragin zuen gerra zibilak? Konkista hasi baino mende erdi lehenagotik, XV. mende erdialdetik —zehazki 1451tik—, erreinuko jauntxoak bi bloketan banatuta zeuden: batetik, agaramontarrak, Erriberan, Nafarroa Beherean eta ekialdean nagusi; bestetik, beaumontarrak, batik bat mendialdean nagusi. «Mende erdiz elkar hiltzen aritu ostean, sendien gorrotoak eta interes ekonomikoak kohesionatzen zituzten bi taldeok». 1512ko uztailean, hogei mila soldaduz osatutako Espainiako armadak Nafarroa inbaditu zuen. Hilabete eta erdiren buruan, ia erreinu osoak amore eman zuen. Beaumontarrek konkista babestu zuten; agaramontarrek errege nafarren alde egin zuten. Lehen inbasio horren ostean, espainiarren boterea sendotu egin zen, eta, haserre, horrek jokabide aldaketa batzuk ekarri zituen. Hala, 1521ean, Frantziaren laguntzaz, Nafarroako erregearen aldeko tropak erreinua berreskuratzen saiatu zirenean, «beaumontar talde handi batek bat egin zuen errege legitimoen aldarrikapenarekin».
Erdian, Erdi Aroko gaztelu zaharra eta haren inguruan espainiarrek eraiki zuten egitura artilleriari aurre egiteko, 1512 eta 1521 artean. Aranzadi
Zer garrantzi zuen Amaiurko gazteluak? Erdi Aroan, Nafarroako erreinuaren defentsa sisteman batik bat, Iruñeko Santiago gaztelua eta hegoaldeko mugako gazteluak ziren giltzarri. Haatik, «Espainiaren eta Frantziaren arteko gatazka areagotzean, Europako nagusitasuna bereganatzeko», Pirinioak zeharkatzeko bidea kontrolatzen zuten gazteluek garrantzi estrategikoa hartu zuten: Donibane Garazikoak, Orreagaren inguruetako Peñon gazteluak eta Amaiurrekoak. Azken horrek «Baiona eta Iruñea arteko bidea babesten zuen». 1513ko apirilean bereganatu zuten espainiarrek, eta, zuen balio estrategikoaren jakitun, ondorengo urteetan Erdi Aroko egitura berregin zuten, «menderaezin» bihurtzeko asmoz: «Muga berria babestu behar zuen. Horregatik, artilleriari aurre egingo zion kanpoko egitura sendo eta modernoa eraiki zuten. Bertan, bi dorre zilindriko gehitu zizkioten. Bunker baten gisa, alderik hauskorrena babestea zuten xede». Nafarroako tropek noiz hartu zuten Amaiur? 1521eko irail amaieran. Udaberrian, Frantziaren laguntzaz eta Lesparre jeneralaren gidaritzapean, Enrique II. errege gaztearen aldeko tropek Nafarroa osorik berreskuratu zuten, oso denbora gutxian. Ahalegin handi hura Noaingo batailaren porrotarekin amaitu zen. Alta, uda iragan ostean, bigarren ahalegin handi bat egin zen: Bonnivet jenerala buru zutela, Orreagatik sartu ziren, eta, hegoaldera beharrean, iparralderantz jo zuten. Amaiurrek udaberriko setioari eutsi egin zion, baina udazkenekoari, ez. «Udaberrian hara joan ziren tropek ez zuten artilleriarik. Lesparre jeneralak berekin eraman zituen kanoiak Iruñera, Lizarrara eta Logroñora, eta horrela ezinezkoa zen Amaiur eroraraztea». Irail amaieran, berriz, artilleria ugarirekin inguratu zuten gaztelua: «Amaiurren teknikarik modernoenak erabili ziren gaztelua gotortzeko, baina artilleria are gehiago garatu zen garai berean zehaztasun eta suntsipen ahalmenari dagokionez». Ondorioz, egun bakarrean hartu zuten gaztelua, eta Jaime Velaz Medrano egin zuten hango buru.
Nor zen Velaz Medrano? Konkistako pertsonaiarik interesgarrienetakoa da. «Nafarroako erresistentziaren arima da», laburbiltzen du Monteanok. Historialariak aurreratu du haren biografia lantzen ari dela orain. 1475ean jaioa, bi Nafarroak hartzen zituen Velaz Medranok: ama, Baigorrikoa, Etxauz jauregikoa, eta aita, Leartzako jauna —haien leinuko jauregia Iguzkitzan dago—. Errege nafarren konfiantzazko kapitain izan zen erreinua berreskuratzeko saio guztietan. «Bizirik iraun zuen guztietan, eta bere konpromisoa sendoa izan zen, garaiko beste nobleen aldean». Nolakoa zen gazteluko bizimodua? Velaz Medranoren eta galtzaileen gutunak onik iritsi dira gaurdaino, eta «galtzaileen ikuspegia» eman dute. «Oso dokumentu baliotsuak dira, baina zailtasunak daude horiek irakurtzeko, eta datei eta interpretazioari buruzko arazoak ere badituzte», ohartarazi du Monteanok. Oso udazken euritsua izan omen zen hura. Bideak lokaztuta eta negua ate joka, eguraldi txarrak arnasa pixka bat eman zuen. Velaz Medranoren kezka nagusia zen Amaiurko gaztelua sendotzea. Baztanen, Nafarroan bezala, jauntxoak zatituta zeuden, baina leinurik garrantzitsuenak (Ursua, Etxaide, Arizkun eta Iturbide) beaumontarrak ziren, eta, Nafarroako erregeen aldeko tropak eskualdea bereganatu zutela ikusirik, Donezteben babestu ziren. «Etsaia etxean izanik, mehatxuari aurre egin beharreko tenorean zen Velaz Medrano». Amaiurtik kontrolatzen zuten lurraldea, eta beste hiru defentsa lerro kokatu zituzten: bata, Doneztebetik gertu, Bertizen, Bertizaranako jauna buru zela; bigarrena, Elizondon, Xabier gazteluko jaunaren ardurapean, eta, azkenik, Zigako elizan, Aginagako jaunaren mende. «Handik gobernatzen eta defendatzen zuten kontrolpeko lur eremua, eta etsaiaren lurrei erasotzen zieten,hurrengo udaberrian frantziarrak etorri eta Iruñerantz joango ziren esperoan». Nolakoa zen arerioen gudarostea? Uztailaren 5ean atera ziren Iruñetik Espainiako erregearen tropak, Mirandako konde eta Nafarroako erregeordea buru zutela. Donezteben babes hartutako gudarosteekin bat eginda, uztailaren 13rako bost mila soldaduz eta seiehun zaldunez osatutako armada batek inguratu zuen gaztelua. «Gehienez ere, sei mila ziren», Monteanoeren arabera. Zenbaitetan aipatu da hamar mila soldadu zirela, baina datu hori gezurtatu du Monteanok: «Dokumentazio historiko fidagarriena xehetasunez aztertzen denean jabetzen zara kronika egileek eta haien kontakizunetan oinarritu diren historialariek kopuruak puztu dituztela». Armada horren erdia soldadu profesional espainiarrak ziren, eta beste erdia, miliziano nafarrak, Iruñeko eta Zangozako merindadeetan, eta Lizarra eta Erriberriko merindadeen iparraldean errekrutatutakoak. «Batzuk gustu onez zihoazen, eta beste batzuk, behartuta», dio Monteanok. Adibidez, gordetako agiri baten arabera, Goñiko bailarari 150 lagun biltzeko agindu zitzaion; hori egin ezean herriek zigorra ordaindu beharko zuten mehatxupean. Espainiako armadak egin zuen erasoa. Nafarren esku geratu zen garraioa eta barruan zirenek laguntzarik ez zutela jasotzen ziurtatzea. Nortzuk zeuden gaztelu barruan, eta zergatik? Zortzi hilabetez gaztelua zaintzen izan ziren soldaduei zortzi aldiz pagatu zitzaien ordainsaria azkenekoa, ekain amaieran, eta agiri hori gordeta geratu denez, horko izenei esker egiazta daiteke gehienak gaskoiak zirela. «Espainiarren erasoa hasi zenean, atzera egin zuten haiek, Baiona defendatzeko. Velaz eta bere albokoek gazteluan geratzea erabaki zuten, eta frantziarren tokia ehun bat soldadu nafarrek bete zuten, ordura arte, Ziga, Bertiz eta Elizondoko posizio aurreratuetan izan zirenak, alegia». Velaz Medranoren alboan ziren Xabier, Aginaga, Azkona eta Sadako jaunak. Noble horiez gain, gehienak anonimoak dira. Geratu zirenek bazekiten armada handia gainera zetorkiela eta gazteluetako setioak oso bortitzak zirela. Jakitun ziren ere Donibane Garaziko gazteluko setioan hirutik bi hil zirela eta hura gordetzen zuen kapitaina Iruñean modu krudelean hil zutela. Frantsesek ziurtatu zieten ere bai ez zutela laguntzarik izango, eta, halere, bertan geratu ziren. «Gaztelu horren defentsan hilko gara berarekin guztiok», idatzi zuen Juan Agerre Etxalarko notarioak gutun batean, Velazi erreferentzia eginez: «Beste ezein naziok inoiz irabazitakoa baino ohore gehiago izango duzue», erantzun zion Urdazubiko abadeak.
Amaiurko gaztelua, gaur. Andoni Canellada, Foku
Nolakoa izan zen setioa? Zehazki, gertatutakoari buruz «bi kontakizun labur eta nahasi» baino ez daude, Monteanoren arabera: «Kronikagile espainiar batek idatzitakoa, bi aste geroago, eta nafar agaramontar batek egindakoa, hamar urte geroago». Informazio horietan oinarriturik, setioak astebete inguru iraun zuela jakin da. «Balentria militar bat izan zen. Erresistentzia irmoaren aurrean, espainiarrak denetarik egiten ahalegindu ziren. Lehenik, eskailera handien bidez, harresiak horiei eraso eginez hartzen ahalegindu ziren. Gero, bi dorre zilindrikoen arteko harresien aurka zuzendu zuten bonbardaketa». Bonbardaketa bortitzaren ondorioz, espainiarren hiru kanoi nagusiak apurtu egin ziren, eta, gaztelukoen defentsa amorratuari aurre egin ezinik, eta Pirinioetatik bestaldera laguntza izango ote zuten beldurrez, estrategia aldatu zuten espainiarrek: «Tunel bat ireki zuten dorre zilindriko bateraino, eta, eztanda egin zuenean, dorre nagusia eraitsi, eta zirrikitu itzela ireki zen. Gaztelua defendaezina zen». Uztailaren 19an erori zen dorrea, eta, harekin, gaztelua.
Zer gertatu zen galtzaileekin? «Amaiurren amore ematea negoziatu egin zen. Beharragatik edo miresmenez, barruan zirenei bizitza salbatu zitzaien. Iruñera bidali zituzten, eta, denborarekin, presondegitik atera ahal izan ziren, denak Velaz Medrano izan ezik», dio Monteanok. Preso hartu eta aste gutxira, hilik agertu zen Iruñeko gazteluko ziegan Velaz Medrano. Heriotzaren arrazoiei buruzko aipamenik ez dago agirietan. Harekin, konkista garaian erresistentzia nafarraren erreferentzia nagusiak desagertu ziren. Zergatik suntsitu zen gaztelua? Ez dago argi. Nafarren erresistentziak suminduta, mendekuz egin ote zuten aipatu izan da, baina Monteanok uste du arrazoi militarrengatik egin zutela: «1521eko kanpainak erakutsi zuen Pirinioetan espainiarren defentsa sistemak huts egin zuela. Mugaren lehen lerroan eraiki edo zaharberritutako gazteluak erraz erori ziren armada franko-nafarraren eskuetan, eta espainiarrei asko kostatu zitzaien haiek berriz hartzea». Horregatik, haren ustez, gazteluok eraitsi, eta defentsa Iruñean oinarritu zuten. «Estrategia horren emaitza oraindik ere ikus liteke hiriburuan». Hango gotorleku handia, alegia. Zer ondorio izan zuen? Amaiurrekin, Nafarroa Garaia espainiarren eskuetan geratu zen. «Gerrak beste bost urte jarraituko zuen, baina soilik erabakitzeko nor geratuko zen Nafarroa Beherearekin». Bertako jauntxoek lortu zuten erresistentziaren suari eustea eta 1527an espainiarrak handik kanporatu zituzten. |
2022-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/215857/sanferminetan-jasandako-sexu-erasoak-salatzeko-bildu-dira-irunean.htm | Gizartea | Sanferminetan jasandako sexu erasoak salatzeko bildu dira Iruñean | Jaiak hasi zirenetik «intentsitate gutxiko 21 eraso, eta intentsitate handiko beste bat» zenbatu dituztela salatu dute antolatzaileek. | Sanferminetan jasandako sexu erasoak salatzeko bildu dira Iruñean. Jaiak hasi zirenetik «intentsitate gutxiko 21 eraso, eta intentsitate handiko beste bat» zenbatu dituztela salatu dute antolatzaileek. | Sanferminetan pairatzen ari diren eraso matxistak salatzeko «txistualdi herrikoia» egin dute gaur, Iruñeko Gaztelu plazan. Zarataren bidez, gaitzetsi nahi izan dute emakume batek asteburuan Mendillorri auzoan jasaniko erasoa.
Hiriko mugimendu feministak eta herri mugimenduak antolatu du elkarretaratzea, eta, besteak beste «gora borroka feminista» leloa oihukatu dute.
Taldeetako bi ordezkarik irakurritako agirian salatu dituzte hainbat emakumek salatu dituzten ziztadak. Ziztada horiek, besteak beste, zorabioak eragin zizkieten biktimei, eta, haiek jarritako salaketen harira, sumisio kimikoaren kontrako protokoloa aktibatu dute hirian. Nafarroako Foruzaingoa gertakariak ikertzen ari da, eta, salatzaileei hartutako laginak aztertuta, esan dute negatibo eman dutela sumisio kimikorako erabilitako substantzietan. Erasotzaileek lapurtzeko edo sexu delituak egiteko helburuarekin erabili ohi dute sumisio kimikoa.
«Sanferminak hasi direnetik intentsitate gutxiko 21 erasoren berri izan dugu, eta atzo intentsitate handiko bat salatu zuten», esan dute ekitaldian. «Nazkatuta gaude, eurak daude soberan, jotzen gaituztenak, sexu eraso egiten digutenak, gure lekua okupatzen dutenak zer eta emakumeak garelako».
Larunbat gauean Iruñeko Mendillorri auzoan sexu eraso bat jasan zuela salatu du emakume batek, eta Foruzaingoa gertatutakoa ikertzen ari da, Babes Zibilerako Batzordeak jakinarazi duenez.
Enrique Maia Iruñeko alkateak ere baieztatu zuen erasoa atzo, eta parte hartu du gaurko protestan. Iruñeko Udalak «erabateko gaitzespena» agertu zuen adierazpen baten bidez, talde politiko guztien ordezkariak biltzen dituen batzordeak izenpetuta.
Nafarroako Gobernuak ere gaitzetsi zuen erasoa, Berdintasunerako Institutuaren bidez. Javier Remirez presidenteordea egon da gaurko ekitaldian. «Ez dira kasu bakanak», esan zuen atzo Gobernuak: «Emakumeen aurkako indarkeriaren testuinguruan jarri behar dira: gure gizartean emakume eta gizonen artean dagoen desberdinkeriaren islarik gordinena dira». |
2022-7-12 | https://www.berria.eus/albisteak/215858/mercedesek-lan-ituna-adostu-du-batzordearen-gehiengoarekin.htm | Ekonomia | Mercedesek lan ituna adostu du batzordearen gehiengoarekin | ELA, LAB eta ESK ez daude ados proposamenarekin, eta grebara deitu dute biharko. Langileek hilaren 18an bozkatuko dute ituna. | Mercedesek lan ituna adostu du batzordearen gehiengoarekin. ELA, LAB eta ESK ez daude ados proposamenarekin, eta grebara deitu dute biharko. Langileek hilaren 18an bozkatuko dute ituna. | Gasteizko Mercedes-Benzen lan hitzarmena adostu dute zuzendaritzak eta sindikatuek atzo. Langile batzordearen gehiengoak, hau da, UGTk, CCOOk, Ekintzak eta PIMek egindako proposamena onartu du enpresak, Alemaniatik oniritzia jaso ondoren. Edonola ere, gatazka ez da oraindik amaitu, itunak ez baitu erabateko babesa jaso. ELA, LAB eta ESK ez daude ados proposamenarekin, besteak beste, ez duelako eskatzen duten soldata igoera aintzat hartzen, eta grebara deitu dituzte langileak biharko. Ostegunean eta ostiralean zer egin, bihar erabakiko dute batzar irekian.
Astebetez elkarrizketak etenda izan ondoren, gaur elkartu dira berriz mahaiaren bueltan zuzendaritza eta sindikatuak. Ia bederatzi orduz luzatu den bileraren ondotik, adostu dute beharginen soldatak %6 igotzea aurten, eta beste %2,25 urtero 2023. eta 2026. urteen artean. Horrez gainera, 4.000 euroko aparteko ordainsari bat jasoko dute langileek hurrengo nominarekin batera, iazko urteari dagokiona –iraungita zegoen hitzarmena ordurako–, eta beste 500 euroko saria hitzarmena sinatzeagatik. Beste bi sari ere onartu dituzte, biak ekoizpen helburuak lortzeagatik jasoko lituzketenak: 2.500 eurokoa litzateke aurrenekoa, eta 500 eurokoa bigarrena –200.000 ibilgailuko langa gaindituz gero jasoko lukete hori–.
Beste berritasuna lan malgutasunean dago: ez dute gaueko seigarren txanda ezarriko, sindikatue guztiek eskatu moduan, eta, beraz, orain arteko hogei eguneko kopuruari eutsi diete urtero. Hala ere, adostu dute arau batzuk jartzea: enpresak hilabetea hasi baino hamar egun lehenago jakinarazi beharko die langileei asteburuetan lan egingo duten edo ez.
Gauzak horrela, akordioak jasotzen duena enpresak aurreko astean egindako azken proposamenaren oso antzekoa da. Zuzendaritzak eskaini baitzuen, besteak beste, soldatak %5 igotzea aurten, eta %2 hurrengo lau urteetan. Lan malgutasunari dagokionez, ordea, ez dago aldaketarik, proposamen harekin alderatuz gero.
«Inbertsioa gaitu du» Langile batzordearen gehiengoa ordezkatzen duten UGT, CCOO, Ekintza eta PIM sindikatuak pozik azaldu dira akordioarekin, eta azpimarratu dute proposamena ona dela langile guztientzat, besteak beste, egonkortasuna bermatu eta erosteko ahalmena berreskuratzeko aukera emango dielako.
Hala adierazi du Iñaki Andres UGTko ordezkariak: «Argi dago akordio honekin lortu duguna funtsezko bi gauza izan direla: batetik, 1.200 milioiko inbertsio horretatik gertuago egotea; eta, bestetik, lantegiaren, egungo langileen, eta etorriko diren langileen etorkizuna bermatzea». Haren hitzetan, 7.000 euroko berreskuratuko ditu langile bakoitzak 2021eko eta 2022ko soldata igoerari eta sariei esker.
Mezu bera zabaldu du enpresak ere: «Inbertsioa gaitu du». Eta eskatu du lantegiak «normaltasuna» ahal bezain azkar berreskuratzea, sei egunetan ekoizpena eten duten lanuzteen ostean. Eusko Jaurlaritzak ere bat egin du irakurketa horrekin: «Ateak zabaldu dizkio proiektuari», adierazi du Idoia Mendia Lan eta Enplegu sailburuak.
«Ez da nahikoa» Aldiz, adostutakoa ez da nahikoa ELA, LAB eta ESK sindikatuentzat. Igor Gebara langile batzordeko presidente eta ELAko ordezkariaren hitzetan, zenbait sari handituko badira ere, langileek erosteko ahalmena galtzen jarraituko dute. «2021 urterako ez da igoerarik izango, adibidez: horrek esan nahi du sei puntu eta erdiko galera izango dugula. Diru asko da hori». Gebarak gaitzetsi du, halaber, enpresak uko egin diola asteburutako langileen lan baldintzak eta mugikortasuna negoziatzeari.
Gauzak horrela, iragarritako mobilizazioei eustea erabaki dute hiru sindikatuek: greba egingo dute gaur, eta langileekin batera batzarrean erabakiko dute bihar eta etziko deialdiekin zer egin. Grebaren erantzunak erakuts dezake, hein batean, akordioarekiko langileen jarrera zein den. Izan ere, zuzendaritzak eta gehiengo sindikalak adostutako testuak langileen oniritzia jaso beharko du orain. Hilaren 18an bozkatuko dute langile guztiek proposamena onartu edo ez. |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215888/zazpigarrena-aurtengo-entzierrorik-azkarrena.htm | Bizigiro | Zazpigarrena, aurtengo entzierrorik azkarrena | Victoriano del Rio ganadutegiko zezenek 2 minutu eta 14 segundo behar izan dute ibilbidea osatzeko. Abiadurak hainbat erorketa eragin ditu, eta sei lagun zauritu dira; bat bera ere ez adarkadaz. | Zazpigarrena, aurtengo entzierrorik azkarrena. Victoriano del Rio ganadutegiko zezenek 2 minutu eta 14 segundo behar izan dute ibilbidea osatzeko. Abiadurak hainbat erorketa eragin ditu, eta sei lagun zauritu dira; bat bera ere ez adarkadaz. | Aurtengo entzierrorik azkarrena gaurkoa izan da, oraingoz: 2 minutu eta 14 segundo iraun du. Madrilgo Victoriano del Rio ganadutegiko zezenek azkar eta garbi egin dute San Domingoko ukuiluetatik zezen plazarainoko bidea. Gurutze Gorriaren arabera, sei lagun zauritu dira, baina bat bera ere ez adarkadaz. Haietako bostek zauri leunak dituzte.
San Domingon gora batuta hasi da multzoa, baina, ibilbidean barrena jo ahala, aurrea hartu du zezenetako batek. Hura izan da arriskutsuena (espaloira ere igo da), eta lagun bat edo beste ere harrapatu du Mercadereseko biribilgunera iritsi aurretik. Biribilgune hori oso ondo hartu dute zezenek, zabal-zabal, eta, handik gutxira, erori egin da aurretik zihoan zezena.
Hortik aurrera, garbia izan da entzierroa. Behin zezen plazara sartuta, korrikalari bat topatu dute parean zezenek; jo egin dute, baina ez adarkatu. Hark ditu lesiorik larrienak. Azken-aurreko entzierroan azken egunetan baino jende gutxixeago izan da, baina, abiadura dela eta, erorketa andana izan dira. |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215889/energiak-eta-elikagaiek-97raino-igo-dute-inflazioa-hego-euskal-herrian.htm | Ekonomia | Energiak eta elikagaiek %9,7raino igo dute inflazioa Hego Euskal Herrian | Ekaineko beroaldiak berriro garestitu du argindarra b Erregaiak inoizko prezio handiena izan du, eta deskontuen efektua indargabetu du bElikagaien garestitzea ez da eten | Energiak eta elikagaiek %9,7raino igo dute inflazioa Hego Euskal Herrian. Ekaineko beroaldiak berriro garestitu du argindarra b Erregaiak inoizko prezio handiena izan du, eta deskontuen efektua indargabetu du bElikagaien garestitzea ez da eten | Bigarrenez, KPI kontsumo prezioen indizea bi zifrara iristeko atarian geratu da Hego Euskal Herrian. Martxoan %9,6ra heldu zen, eta ekainean, berriz, %9,7ra. %10eko mugara ez iritsi arren, azken hiru hamarkadetako inflazio handiena dago egun, eta arazo handia da, batez ere maila ekonomiko apala duten herritarrentzat.
Lan itunen eguneratzean ere arazo iturri da prezioen halako garestitzea, eta horrek azaltzen du azken hilabeteetan lan gatazkak handitu izana. Patronalek argudiatu ohi dute soldata igoera handiek enpresak arriskuan jartzen dituztela; sindikatuentzat, berriz, lehentasuna da langileen erosahalmena defendatzea.
Espainian inflazioaren datu aurreratua %10,2ra iritsi izanak pentsarazten zuen ekainean Hego Euskal Herrian ere bi zifrako inflazioa izango zela, eta hori gertatu da Nafarroan (%10,2) eta Bizkaian (%10). Baina behetik izan da Araban (%9,8) eta, batez ere, Gipuzkoan (%8,9), eta horrek jaitsi du batez bestekoa. Lurralde horrek ere izan du prezio igoerarik apalena maiatzetik ekainera: %1,7koa. Hegoalde osokoa, berriz, %1,9koa izan da.
Erregaiak, %39,7
Erregaiak izan dira azken hilabetean KPIak izandako jauziaren arduradun nagusiak. Ekainean, batez beste 2,048 euroan ordaindu zen gasolio litroa Hego Euskal Herriko gasolindegietan, maiatzean baino 15,6 zentimo gehiago. Gasolina, berriz, 2,148raino igo zen, 20,4 zentimo gehiago. Prezio horiei kendu behar zaie Espainiako Gobernuak eta petrolio konpainiek ematen dituzten deskontuak, hogei eta 25 zentimorainokoak.
Uztailean pixka bat merkatzen ari dira erregaiak, atzeraldiaren beldur behera doalako petrolio upelaren prezioa.
Azken urtean %39,7 garestitu dira erregaiak Hego Euskal Herrian, eta antzeko kopuru bat beste gastu energetikoa, argindarrarena eta gasarena. INEk berokuntza, argiztapena eta ura atalean biltzen ditu kontsumo horiek, eta, bere datuen arabera, %36,1 garestitu dira azken hamabi hilabeteetan. Maiatzean pixka bat apaldu zen igoera hori (%32,9ra), baina argindarraren prezioak berriro gora egin du ekainean, egun batzuetan izandako bero zakarrak aire egokituaren kontsumoa handitu zuelako, eta, haize eskasiaren ondorioz, eolikoak ekoitzi ez zuena gas garestiaren bidez ekoitzi zutelako.
Argindarra
Igoera are handiagoa zatekeen baldin eta argindarra sortzeko gasari gehienezko prezio bat eman izan ez baliote —40 euro, orain—. Neurri hori ekainaren 15ean jarri zen indarrean, eta lehen egunetan ez zuen eragin handirik izan, beroaldiaren eraginez —gasa erretzen duten konpainiei konpentsatu egin behar zaielako eta gas asko erre zutelako hilabete horretan—.
Horrela, ekainean, 215 euroan ordaindu dute argindar megawatt-ordua tarifa arautua daudenek, kopuru handienetan hirugarren, abenduaren (239 euro) eta martxoaren (283 euro) ondoren. Efe agentziak bildutako datuen arabera, argindarra merkatzeko tresna izan ez balitz, 274 eurora iritsiko zatekeen megawatt-ordua, hau da, %15,6 garestiago.
Kontuan hartu behar da INEk merkatu arautuan dauden fakturak soilik hartzen dituela kontuan KPIa neurtzean, nahiz eta gaur egun familien %40 baino gutxiago diren tarifa horretan daudenak. Egoera zuzentzeko agindua du estatistika erakundeak, baina kexatu izan da argindar konpainiek ez dizkiotela datuak helarazten.
Elikagaiak, %12 garestiago
Ekaineko datuak erakusten du beste sektoreetara hedatzen ari dela energiak eragindako inflazioa. Enpresak garraio eta ekoizpen kostuen igoera beren produktu eta zerbitzuen prezioetara eramaten ari dira, eta hori elikagaietan ikusten da argien. INEk dioenez, azken urtean haien prezioa %12 igo da. Agustin Markaide Eroskiko buruak atzo aitortu zuenez, produktu merkeagoetara eta marka txurietara bideratzen ari da orain herritarren gastua.
Olioa da azken urtean prezio igoera handiena izan duen produktua (+%33), Ukraina da ekilore olioaren esportatzaile nagusia, eta haren esportazioak gutxitzeak eskasia eragin du une batzuetan, baina baita eskasi horri etekina atera nahi diotenen erabakiek ere.
Asko garestitu dira arrautzak (%29,5), fruta (%17,5), zerealak eta esnea (%17), patatak (%12,5), eta ogia ere bai (%10,1). Haragien artean, behikiaren (%12,4) eta oilaskoaren prezioa igo da gehien (%11,7). Txerrikia duela urtebete baino %9,2 garestiago dago, eta ardikia, berriz, %4,9 garestiago.
Azpiko inflazioan ikusten da prezioen goititzea zabaltzen ari dela. Ekainean, %5,2ra heldu da azpiko inflazioa, hau da, atalik gorabeheratsuenak —elikagai freskoak eta energia— kontuan hartzen ez dituena. |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215890/lanuzteak-egiten-ari-dira-gaur-bilboko-metroan.htm | Gizartea | Lanuzteak egiten ari dira gaur Bilboko metroan | ELA, CIM eta UGT sindikatuek deitu dute protestetara, puntako orduetan. Hitzarmen kolektibo berria negoziatzeko eskatu dute sindikatuek. | Lanuzteak egiten ari dira gaur Bilboko metroan. ELA, CIM eta UGT sindikatuek deitu dute protestetara, puntako orduetan. Hitzarmen kolektibo berria negoziatzeko eskatu dute sindikatuek. | Metro Bilbaoko langileak lanuzteak egiten ari dira gaur ELA, UGT eta CIM sindikatuek deituta. Hitzarmen kolektiboa berriaren negoziazioa eskatzeko protesten laugarren astea dute hau. Goizeko lehen orduetarako deitu dute lehen lanuztera, 06:30etik 09:30etara, eta protestak nabarmen ari dira eragiten metroko zerbitzuetan, atzerapenak izaten ari baitira hainbat metro lineatan. Gutxieneko zerbitzuak %30ean ezarri dituzte. Arratsalderako ere deitu dute lanuztera: 18:30etik 21:30era. Eta ostiralean berriro egingo dituzte protestak. Bilboko Metroak erabiltzaileei gomendatu die gaurko joan-etorriak aldez aurretik planifika ditzatela, eta metroaren webgunean informatzeko. Hitzarmen kolektiboaren negoziazioen testuinguruan egiten ari dira lanuzteak metroko langileak. Sindikatuek salatu dute langileen erosahalmena bermatu gabe dagoela oraindik, negoziazioa luzatzen ari dela eta urte askoan korapilatutako gatazkari irtenbidea emateko eskatu dute. Besteak beste, hobekuntzak galdegin dituzte antolakuntzari lotutako hainbat alorretan, eta igoera soldatetan. |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215891/albisu-eta-iparragirre-uztailaren-21ean-deitu-dituzte-deklaratzera.htm | Politika | Albisu eta Iparragirre uztailaren 21ean deitu dituzte deklaratzera | Miguel Angel Blancoren hilketarekin lotuta ari dira haiek ikertzen. Arizkuren deklaratzera deitzeko baimena eskatu dio Auzitegi Nazionalak Frantziari. | Albisu eta Iparragirre uztailaren 21ean deitu dituzte deklaratzera. Miguel Angel Blancoren hilketarekin lotuta ari dira haiek ikertzen. Arizkuren deklaratzera deitzeko baimena eskatu dio Auzitegi Nazionalak Frantziari. | Auzitegi Nazionaleko epaile Manuel Garcia Castellonek hilaren 21ean deitu ditu deklaratzera Mikel Albisu eta Marixol Iparragirre. Dignidad y Justicia elkarteak aurkeztutako salaketari men eginda, epaileak aurreko astean erabaki zuen bi horiek eta Josetxo Arizkuren ikertzea, ETAko zuzendaritzako kide gisa Miguel Angel Blancoren hilketan izan zuten ustezko ardura argitzeko.
Efe albiste agentziak jakinarazi duenez, Albisu eta Iparragirre uztailaren 21ean deitu ditu deklaratzera, 12:00 eta 12:15 artean. Arizkurenek ere gauza bera egitea nahi du epaileak, eta, horretarako, Frantziari eskatu dio baimentzeko hura Espainiaratzeko euroaginduaren arrazoiak zabaltzea.
Garcia Castellonek Iñaki Gracia ere aipatu zuen ustezko arduradunen artean, baina haren delituak preskribatuta daudela ebatzi du. Ikerketatik kanpo utzi ditu, berriz, Asier Oiartzabal, Juankar Iglesias, Vicente Goikoetxea, Jokin Etxebarria eta Carlos Ibarguren. Haien aurkako salaketa ere aurkeztu zuen Dignidad y Justiciak. Blancoren kasuan egin bezala, elkarte hark ETAren zuzendaritzari beste zenbait ekintza esanguratsu ere egozteko salaketak jarri ditu. Horietako bat da Gregorio Ordoñez legebiltzarkidearena. Kasu hartan, Gracia, Albisu eta Arizkuren ikertzen ari da Auzitegi Nazionala.
Auzitegiak Guardia Zibilak eginiko txosten bat baliatu du Albisu, Iparragirre eta Arizkuren Blancoren hilketarekin lotuta ikertzeko. Txostenaren arabera, ez izan arren egile materialak —Irantzu Gallastegi eta Xabier Garcia Gaztelu epaitu eta zigortu zituzten hilketagatik—, ikertuek «omisioz» parte hartu zuten ekintza hartan, erakundeko «organo exekutiboko» kide gisa hura geratzeko «benetako gaitasuna» izan arren, halakorik agindu ez zutelako. |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215892/inaki-anua-hil-da-gasteizko-jazzaldiaren-zuzendari-izandakoa.htm | Kultura | Iñaki Añua hil da, Gasteizko Jazzaldiaren zuzendari izandakoa | Jaialdiaren zuzendari izan da 40 urtez, eta haren eskutik etorri dira izar asko Gasteizera. 79 urte zituen, eta COVID-19ak jota hil da bart. Atzo hasi zen aurtengo jazzaldia, hain justu. | Iñaki Añua hil da, Gasteizko Jazzaldiaren zuzendari izandakoa. Jaialdiaren zuzendari izan da 40 urtez, eta haren eskutik etorri dira izar asko Gasteizera. 79 urte zituen, eta COVID-19ak jota hil da bart. Atzo hasi zen aurtengo jazzaldia, hain justu. | Gasteizko Jazzaldiaren zuzendari eta sustatzaile nagusia izan zen Iñaki Añua, 40 urtez. Jazzaren zale amorratua zen, eta horri esker iritsi zen jaialdiaren arduradun izatera. Haren eskutik etorri dira nazioarteko musikari asko Gasteizera, eta haren ekimenez lortu zuen jaialdiak Europako onenen artean kokatzea. 79 urte zituen, eta COVID-19ak jota hil da bart, Arabako Aleak aditzera eman duenez. Atzo hasi zen, hain justu, Gasteizko Jazzaldiaren 45. aldia.
1970eko hamarkadaren amaieran hartu zuen jaialdiaren zuzendaritza Añuak. Vital fundazioa eta Arabako Foru Aldundiko Kultura Saila ziren orduko antolatzaileak, eta haiek eskatu zioten jaialdiaren ardura hartzeko. Hala azaldu zion BERRIAri, 2018ko abuztuan, erretiroa hartu berritan eskainitako elkarrizketan. Izan ere, jazzaren zale zen ordurako Añua; ez zitzaizkion gustatu aurreneko bi edizioetako egitarauak, eta kargu hartu zien antolatzaileei: «Esan nien jaialdiak zuen aurrekontuarekin gai nintzela talde hobeagoak ekartzeko». Esan eta egin. Kontzertu bat antolatu zuen Printzipal antzokian, eta leporaino bete zen. Hura izan zen lehen urratsa.
Musikari handiak ekarri ditu Gasteizera gerora: Ella Fitzgerald, Eric Clapton, Wynton Marsalis, Paco de Lucia, Jaco Pastorius, Bebo eta Chucho Valdes, Jamie Cullum, Noa, Cecile McLorin... Hark, ordea, Miles Davis tronpeta jolea zuen guztietan kutunena. «Nire musikaririk gustukoena izan da betidanik». Aretha Frankllin ere bai, baina ez zuen hura Gasteizera ekartzea lortu. «Hitzartuta genuen urte batean etorriko zela; kontratu bat ere sinatu genuen, baina ezeztatu egin zuen. Hegan egiteko beldurra zuen, eta ez nuen Europara ekartzerik lortu».
2018an utzi zuen jaialdia Añuak, jazzaldiaren 42. aldia amaitutakoan. Txalo artean agurtu zuten ikusleek azken kontzertuan. Carla Bruni, Kool & The Gang, The Mingus Band eta Hudson izan ziren orduan Gasteizen. «Ikusle izan nahiko nukeen jaialdia egiten ahalegindu naiz beti», adierazi zuen orduan.
Gasteizko Urrezko Domina jaso zuen 2006an, hiria nazioartean kokatzeagatik egindako lanagatik. Hain zuzen ere, askok eskertu dute haren lana eta ekarpena. «Gasteiztar handi bat izan zen Añua, bere bizitza hiria munduaren eta jazzaren mapan jartzen eman zuena», adierazi du Gorka Urtaran Gasteizko alkateak. Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak ere Gasteizi eta Arabari egindako ekarpena azpimarratu du: «Nazioarteko proiekzioa duen jazz jaialdi bat bultzatzeko gai izan zen, eta bere ekarpenak kulturaren beste esparru batzuk hartu zituen».
Atzo hasi zen Gasteizko jazzaldiaren 45. aldia. Urteetan haren arduradun nagusia hil zen egun berean, hain justu. Gauzak zer diren. Eliane Elias pianista, Snarky Puppy taldea, Arturo Sandoval tronpetista, Robert Glasper pianista eta Kase.O rap abeslaria ariko dira aurten, beste musikari askoren artean. Mendizorrotzeko agertokia berreskuratuko du jaialdiak aurten, eta inoiz baino gehiago jazza kalera aterako dute. Larunbatean amaituko da jaialdia. |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215893/alerta-laranja-aktibatu-dute-araban-eta-nafarroan-beroa-dela-eta-bizkaian-eta-gipuzkoan-horia.htm | Gizartea | Alerta laranja aktibatu dute Araban eta Nafarroan, beroa dela eta; Bizkaian eta Gipuzkoan, horia | Ostiralera arte luzatuko dituzte alertak, 39 gradurainoko tenperaturak espero direlako. Nafarroa hegoaldean alerta gorria aktibatu zuten atzo, eta sua dibertimendurako erabiltzea debekatu dute. | Alerta laranja aktibatu dute Araban eta Nafarroan, beroa dela eta; Bizkaian eta Gipuzkoan, horia. Ostiralera arte luzatuko dituzte alertak, 39 gradurainoko tenperaturak espero direlako. Nafarroa hegoaldean alerta gorria aktibatu zuten atzo, eta sua dibertimendurako erabiltzea debekatu dute. | Aurtengo bigarren bero bolada iritsi da Euskal Herrira. Astelehenetik ari dira tenperaturak beroak izaten, eta Nafarroako Erriberan atzo aktibatu zuten alerta gorria. Araban gaur aktibatu dute alerta laranja; 39 gradurainoko tenperaturak izango dira han, ostiralera bitartean. Gauza bera egin dute Nafarroa erdialdean eta hegoaldean ere. Bizkaian eta Gipuzkoan, berriz, alerta horia aktibatu dute: barnealdean tenperaturarik beroenak 36 gradukoak izango direla aurreikusi dute, eta kostaldean, 30 gradukoak.
Ikusi gehiago: Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak beroaren ondorioak prebenitzeko plana egin du
Bero oldeak eragin ditu lehen ondorioak Araban. Herenegun, tamaina handiko bi sute piztu ziren, bata Gasteizko Mendoza kontzejuaren inguruko lursail batean, eta bestea Garaion, baina atzotik kontrolpean daude biak. Gutxienez, 140 hektarea kiskali dira.
Mendozako sutea uzta biltzeko makina batek eragin zuen, suhiltzaileek esan zutenez. Berehala zabaldu zen Iruña Oka aldera, haizeak bultzatuta, eta horrek sorturiko kea Gasteiztik ikusi zen oso nabarmen.
Nafarroan, barbakoarik ez
Nafarroan, berriz, datozen egunetan tenperaturak 38 gradutik gora igoko direla iragarri dute meteorologoek, eta prebentzio neurriak areagotuko dituztela adierazi zuten atzo erakundeek. Alerta gorria aktibatu zuten atzo, eta, besteak beste, basoko suteen batzorde teknikoak debekatu egin du sua dibertimendurako erabiltzea.
Osasun Sailak zenbait gomendio ere eman zituen kirol eta aisialdi ekitaldietarako: berorik handieneko orduetan ekitaldiak bertan behera uztea edota ordua aldatzea; jendea arriskuaz jakinaren gainean jartzea; kalean ura eskaintzea, doan, eta osasun baliabideak areagotzea, besteak beste. Horrez gain, 4 urtetik behekoek, 65 urtetik gorakoek eta haurdunek arreta berezia izan behar dutela nabarmendu dute.
Aurtengo uda azken urteetako beroenetako izaten ari da; ekainean, beroak eragindako 19 patologia kasu antzeman zituzten Nafarroan. Sei emakume eta hamahiru gizonezko ospitalera eraman behar izan zituzten, gehienak 70 urtetik gorakoak. Hala ere, bero kolpeak edozein adinetakoei eragin diezaieke, eta osasun publikoak eskatu du egun hauetan arreta zorrozteko. |
2022-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/215894/iragana-eta-geroa-lotzen-dituen-katebegia.htm | Politika | Iragana eta geroa lotzen dituen katebegia | Gertaera historikoetatik harago, Amaiurko borrokaldia euskal herritarren oroimen kolektiboa eratzen lagundu duen sinboloa ere bada, eta baditu gaur egunera arte iristen diren ondorio politikoak. | Iragana eta geroa lotzen dituen katebegia. Gertaera historikoetatik harago, Amaiurko borrokaldia euskal herritarren oroimen kolektiboa eratzen lagundu duen sinboloa ere bada, eta baditu gaur egunera arte iristen diren ondorio politikoak. | Gertaera historiko batzuk ez dira gertaera historiko hutsak, eta itzala proiektatzen dute etorkizunera, hurrengo belaunaldientzat erreferentzia bilakatzen direlako eta haien iruditeria kolektiboa eratzen laguntzen dutelako. Amaiurko gazteluaren setioa horietako bat da: historia gainditu, eta mito, ikur eta kondairaren estatusa irabazi du. Ez da beti hala izan: urte askoan, ahaztu antzean egon ziren han gertatutakoak, baina azken bi mendeetan indarrez berragertu dira nafarren kontzientzia kolektiboan.
Gaur egun, Amaiurren inguruko gertaera historikoak aski ezagunak dira, nahiz eta hainbat xehetasunen inguruan oraindik argi-ilun ugari dagoen, eta beste pasarte batzuk oharkabean igaro ohi diren. Baina, gertaera historikoetatik harago, zer esan nahi du Amaiurrek egungo euskaldunentzat? Zeren ikurra da? Amaia Nausia Pimoulier (Iruñea, 1982) historialaria da, eta doktore tesia egin zuen XVI. eta XVII. mendeetako Nafarroako emakume alargunen inguruan. Haren ustez, Amaiur «izan zitekeenaren amaiera» da, «eta horrela gelditu da imajinario kolektiboan. Nafarroa Garaia Gaztelaren boterearen menpe gelditu zen, Nafarroa Behereak errege-erregina legitimisten esku jarraitu bazuen ere, baina egia da mugaren alde honetan zapuztu egin zela estatu moderno bat eraikitzeko aukera».
Amaiurko monolitoa. Andoni Canellada, Foku
Nausiak uste du «erromantizismo gehiegi» dagoela auzi honen inguruan, «eta, seguru asko, konkista gailendu izan ez balitz, Europako beste lurraldeetakoen antzerako estatu moderno bat eraikiko zen; eredu gisa balio dezake zer egin zuten Nafarroa Beherean. Baina ezin dugu jakin, aukera hori zapuztu zelako».
Iratzar fundazioko zuzendari Floren Aoizek (Tafalla, Nafarroa, 1966), berriz, historiaren balio sinbolikoa nabarmentzen du. Haren ustez, Nafarroak «bi ikur nagusi» ditu gaur egun: Foruen Monumentua eta Amaiurko monolitoa. «Biek ala biek aske izateko grina adierazten dute», azaldu du, «erresistentzia, espainiar monarkian ez urtzeko borondate historikoa, eta, azkenean, kendu ziguten independentziaren oroimena». Dioenez, ez dira «ikur fosilduak», eta «pizten duten afektibitatea» gertaera historiko zehatzetatik harago doa.
Horrek, baina, ez du esan nahi herritar guztiek berdin ikusten dituztenik, «estatu baten oroimena ontzat hartzeak ez baitu ezinbestean eramaten hautu independentista batera, baina nolabait, sakonean, harrotasun hori dago, geuk gure burua gobernatzeko gogoa, eta subjektibotasun hori funtsezkoa da egungo marko politikoak aldatu eta beste batzuetara joateko». Bi interpretazio Iñaki Iriarte Lopez (Iruñea, 1971) EHUko irakaslea da, eta aditua pentsamendu politikoaren historian. Horrez gain, Navarra Suma koalizioko parlamentaria da Nafarroako Parlamentuan. Bere doktore tesian adierazten zuenaren arabera, karlistaldiez geroztik nafar identitatea ulertzeko bi modu sortu ziren: «Batek bakartzera jotzen zuen, identitate hori mantentzera, eta bertzeak, aldiz, itunaren ideiarekin lotzen zuen. Batean, salbazioa lortzen zen, bakartzearen bidez, eta, bertzean, sakrifizio eta sublimazio baten bidez, nafartasunak eduki unibertsal bat irabaz dezan. Konkistaren gaineko kontakizunetan ere bi irakurketa horiek ikusten nituen».
Arturo Campion eta Victor Pradera izan ziren bi ikuspegi horien ordezkaririk behinenak. Eta Amaiurko borrokaldiaz ere oso iritzi desberdinak zituzten: Campionen ustez, Amaiurko gazteluaren defendatzaileak «nafarren izaeraren azken ordezkariak» izan ziren; Praderak, berriz, «traidoretzat» zituen, Nafarroaz gaindiko inperio espainiarraren egitasmoari buru egin ziotelako. Bi ikuspegi horiek elkarren kontra tupust egin zuten 1920ko hamarraldian, Amaiurko borrokaldiaren 400. urteurrenaren harira oroitarri bat eraikitzeko proposamena plazaratu zenean. Gaur egungo eztabaidetan ere suma daitezke bi joera horiek: «Nafar subiranotasuna berreskuratu nahi dutenek badute erreferentzia bat mito horretan, eta, alderantziz, subiranotasun horretaz eszeptikoak garenok badugu mitoa gutxitzeko joera», adierazi du Iriartek. «Iruditzen zait eztabaida ez dela historiografikoa, politikoa baizik». Aoizek ere gaia jorratu du Nafarroaren konkistaz argitaratu dituen liburuetan, eta konkistari zilegitasuna emateko sorturiko diskurtsoak aztertu ditu: «Espainiak ez zuen arazorik Nafarroa konkistatu zuela aitortzeko, oroimen hori beti gorde dute. Beraien erronka zen konkista zilegitzat hartzea, egonkortzeko, jakina. Nafarroatik bertatik etorri dira, zenbait arrazoirengatik, hura itun gisa ezaugarritzeko kontakizunak, Espainiatik ontzat hartu direnak menpekotasuna errotzeko balio izan duten heinean». Aoizek diskurtso ofizialeko bi ideia nabarmentzen ditu, elkarren kontrakoak ere izan daitezkeenak: hura nafarren arteko lehia izan zela, bi aldeetan nafarrak zeudelako, eta frantsesen eta espainiarren arteko borrokaldia izan zela.
Amaiuraldia, 500. urteurrenean. Idoia Zabaleta, Foku
«Bi gezur horietan egia zatiak daude, jakina», erantsi du, «nafarren artean ere izan zelako gerla, konkista kasu guzietan bezala, eta frantsesak eta espainolak bi bando kontrajarrietan zeudelako, halaber. Afera da konkista eta askapen gerla zela, horrela eraiki zirela bandoak, Espainia versus Nafarroa. Eta norbaiti iruditzen bazaio egungo kontzeptuak eramaten ari garela XVI. mendera, irakur ditzala Amaiurko defendatzaileen eskutitzak, zeinetan nafar nazioaz hitz egiten baita, edo garaiko beste hamaika dokumentu». Edonola ere, konkistak beste ondorio batzuk ere ekarri zituen, Nausiak nabarmendu duenez: «Gerraoste guztietan bezala, hark mina eta miseria ekarri zuen. Eta, emakumeei dagokienez, alarguntasun tasen igoera. Emakumeentzat txanpon beraren bi aldeak ziren: alde batetik, pobrezia eta miseria, baina, beste alde batetik, alarguntasun tasen igoera horrek autonomia handiagoa eman zien, hainbat kontu kudeatzeko aukera handiagoa». Nausiak ohartarazi du fenomeno hori kokatu behar dela XVI. mendean Europa osoan gertatzen ari zenaren testuinguruan. Estatu modernoak sortzen ari ziren, boterea zentralizatzen ari zen, eta krisi ekonomiko eta demografikoak zedarritutako abagunean, jaiotza tasen kontua «estatu auzi» bilakatu zen: «Ondorioz, emakumeak kanporatuak izan ziren eremu publikoetatik, baimendu gabeko sexu jardueren kontrako eraso bortitza gertatu zen, erreprodukzio gaitasunaren gaineko kontrola areagotu zen, emakumeen doktrinamendua indartu zen, eta amatasunaren eta zaintzaren ideala apurtzen zuten emakumeen diziplinatze bortitza ere bai». Geroari so Aoizen ustez, Amaiur «zenbait borroka askatzaileren erreferentzia» da, eta haren memoria etorkizunerako hauspo bilaka daiteke: «Aldatu da iraganari so egiteko modua, gurea Amaiurko herria izateaz gain Gernikakoa, intsumisioarena, feminismoarena, ekologismoarena eta beste taupada askatzaileena ere badelako. Begirada berriek eraldatu dute ikurra, baita zalantzan jarri ere, kontraesanak bilatuz, eta hori onuragarria da. Emozio eta ilusio ezberdinak pizten ditu Amaiurrek egungo euskal herritarrengan, baina hor energia bat da, energia onuragarria, baliagarria, askatasun desira sakona adierazten duelako».
Oroimenak «ahalmen estrategikoa» duela uste du Aoizek: «Afektuak mugiarazten ditu, emozio politikoak pizten ditu eta praxiak inspiratzen ditu». Ikuspegi horretatik begiratuta, «gaur egungo burujabetza aldarrikapena ibilbide historiko batean kokatzeko» balio dezakeela uste du. Iriartek pentsatzen du iraganaren kontakizuna funtsezkoa dela identitate kolektiboa eratzeko ere: «Edozein nortasun kolektibo sentitzen denean, talde horrek bere buruari kontatu behar dio zein izan zen bere iragana, nola sortu zen, nondik datorren eta nora doan. Hori saihetsezina da. Mito historikoek beti oihartzuna eta eragina izanen dute gaurko kontakizunetan». Hala ere, baditu bere kezkak: «Nafarren parte batean, auzi honek aztarna arrunt handia utzi du, eta, beharbada, urteurrenaren ekitaldiek oihartzun handia izanen dute. Baina, aldi berean, kontziente izan beharko genuke bertze parte batentzat auzi honek ez duela inolako inportantziarik. Horrek islatzen du zenbateraino ohitu garen bi gizartetan bizitzen: esparru bat konpartitzen dugu baina bi gizartetan bizi gara, eta ez gara kapazak sinboloak, oroitzapen lekuak eta iruditeria bat konpartitzeko». Luzera begira, «sortu diren bi Nafarroa horiek elkar aditzen» ikasi beharko luketela deritzo.
Nafarroa Berriz Altxa dinamikaren agerraldia, Amaiuraldia aurkezteko. Idoia Zabaleta, Foku
Nausiak, berriz, aitortu du ez dela batere «nostalgikoa»: «Historialaria naiz, eta historia da nire pasioa, baina ez iraganeko garaiak faltan sumatzen ditudalako. Ulertzen dut horrelako gertakari historikoek balio sinbolikoa dutela diskurtsoak eraikitzeko, baina nik gehiago sinesten dut herriek daukaten eskubidean beren etorkizuna erabakitzeko». Hala ere, historia ikertzeak «sekulako askatasun sentimendua» ematen diola dio: «Historiaren bidez, gai naiz ulertzeko nola eraiki diren gaur egun ditugun hainbat sistema, eta horri esker ulertzen ahal dut eraiki dena deseraiki daitekeela». Bestalde, erreferentzia historikoak «beste eremu batzuetan» bilatzearen aldekoa da Nausia: «Historiografia tradizionala oso androzentrikoa da, eta garrantzia eman die beti gizonak protagonista izan diren eremu horiei: arlo instituzionala, politikoa, militarra eta abar. Baina eremu horietan emakumeak ez dira agertzen. Herri gisa sinboloak behar baditugu, niri gustatuko litzaidake egunerokotasunaren eremuan, zaintzarenean, elkar laguntzarenean eta antzekoetan bilatzea». Bihar: Sinbolo historikoak beste nazio batzuetan. |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215895/mercedesen-aurreakordioarekin-ere-ekoizpena-eten-du-lanuzteak.htm | Ekonomia | Mercedesen aurreakordioarekin ere, ekoizpena eten du lanuzteak | ELAk, LABek eta ESK-k uste dute plantillak atzera botako duela lan ituna asteleheneko bozketan. Langileen %95 atera da grebara. | Mercedesen aurreakordioarekin ere, ekoizpena eten du lanuzteak. ELAk, LABek eta ESK-k uste dute plantillak atzera botako duela lan ituna asteleheneko bozketan. Langileen %95 atera da grebara. | ELA, LAB eta ESK sindikatuak kalera irten dira beste behin, atzo langile batzordearen gehiengoak –CCOO, UGT, Ekintza eta PIM– Gasteizko Mercedes-Benzeko zuzendaritzarekin lan ituna adostu ostean. Grebalarien iritziko, aurreakordioa «ez da nahikoa», eta aste honetarako deituriko hiru greba deialdiei eutsi diete. Horiek horrela, gaur, bihar eta etzi egingo dituzte lanuzteak.
Lan ituna adostu izanak ez du eragotzi gaurko grebak erantzun zabala izatea. Langileen %95ek egin du planto, eta, beste behin, ekoizpena etenarazi dute. 10:00etan batzar informatibo bat egingo dute akordioa onartu ez duten sindikatuek. Bertan, «sinatzaileek azalduko ez dutena» azalduko dute, baita aurrerantzeko mobilizazioekin zer egin ere.
Lantegiko 5.000 langileek hilaren 18an bozkatuko dute lan itunaren proposamena onartu edo ez. Izan duen erantzunarekin, ELAk, LABek eta ESK-k uste dute astelehenean langile taldeak atzera botako duela atzo onartutako aurreakordioa.
Sindikatu horiek ez dute uste loturarik dutenik lan hitzarmena berritzeak eta Alemaniako zuzendaritzak iragarritako 1.200 milioi euroren inbertsioak. Azaldu dute zuzendaritzak kontuan hartuko dituela industriaren «kalitatea» eta «plantillaren profesionaltasuna», ez «lan baldintzak txikitzeko irizpideak».
Ordea, Roberto Pastor Mercedeseko CCOOeko bozeramaileak dio aurreakordioa eta inbertsioa «guztiz lotuta» daudela, eta 1.200 milioi euro horiek «datozen hamarkadetan lasaitasuna» emango dietela Gasteizko plantari eta euskal industriari. |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215896/sri-lankako-presidenteak-herrialdetik-ihes-egin-du-eta-gobernuak-larrialdi-egoera-ezarri-du.htm | Mundua | Sri Lankako presidenteak herrialdetik ihes egin du, eta gobernuak larrialdi egoera ezarri du | Rajapaksa Maldivetan da, eta Singapurrera joan nahi du kargua utzi aurretik. Wickremesinghe lehen ministroa izendatu du jarduneko estatuburu, parlamentuko presidentearen arabera. | Sri Lankako presidenteak herrialdetik ihes egin du, eta gobernuak larrialdi egoera ezarri du. Rajapaksa Maldivetan da, eta Singapurrera joan nahi du kargua utzi aurretik. Wickremesinghe lehen ministroa izendatu du jarduneko estatuburu, parlamentuko presidentearen arabera. | Azkenean, bai, Gotabaya Rajapaksa Sri Lankako presidenteak herrialdetik ihes egin du, Maldivetara. Dimisioa ematekoa da —hori egin arte immunitatea du—, eta badirudi asmo horri eutsiko diola; ordezkoa ere aukeratu du, Ranil Wickremesinghe lehen ministroa izendatu baitu jarduneko estatuburu, Mahinda Yapa Abeywardene parlamentuko presidenteak jakinarazi duenez. Horren aurretik, gobernuak esan du larrialdi egoera eta etxeratze agindua ezarri dituela.
Sri Lanka egoera oso zailean dago. 1948an independentzia eskuratu zuenetik izandako krisi ekonomikorik larriena pairatzen ari dira, eta manifestariek ustelkeria egozten diote Rajapaksari, baita kudeaketa eskasa egitea eta herrialdea porrotera eramatea ere.
Horren adibide da Sri Lanka ordainketa etenduran sartu zela iragan apirilaren 12an, eta ez duela dirurik erregaiak eta elikagaiak inportatzeko —horien eskasia dute, besteak beste—. Zehazki, inflazioa %54 da, elikagaien prezioa bost aldiz handitu da, eta horrek esan nahi du herritarren bi herenek zailtasunak dituztela elikatzeko. NDF Nazioarteko Diru Funtsak erreskatatua izan zain dago gobernua —gutxienez 5.900 milioi euro behar ditu—, baina, horretarako, erakundeak eskatu dio erreformak egin ditzala.
Testuinguru horretan, hilabeteotako protestak etenik gabeak izan dira, eta badirudi datozen asteetan ere jarraituko dutela. Iragan larunbatean, milaka herritarrek Rajapaksaren eta Wickremesingheren etxeak eta presidentetzaren egoitza hartu zituzten, eta politikari horiek agintea utzi arte ez dute amore emango, azaldu zutenez.
Hori berretsi dute gaur, lehen ministroa jarduneko presidente izango dela jakin dutenean, Al-Jazeera telebista katearen arabera; hain justu, manifestariek gobernuburuaren bulegoan sartzea lortu dute gaur —gutxienez 30 lagun zauritu dira protesta horretan, NewsWire albiste agentziaren arabera—, eta haren dimisioa exijitu dute.
Herri Batuaren Indarra oposizioko alderdi nagusiaren buruzagi Sajith Premadasak, berriz, «tragediatzat» deskribatu du Wickremesinghe jarduneko presidente bilakatu izana. «Aulki bat duen diputatu bat lehen ministro izendatzen dute. Orain pertsona hori jarduneko presidente izendatzen dute. Hau da Rajapaksaren demokrazia estiloa. A zer-nolako iruzurra», adierazi du Twitter sare sozialera igotako mezu batean.
Wickremesinghek , haren bulegoan gertatu zenaren berri izan ondoren, segurtasun indarrei agindu die «beharrezkoa den guztia» egitea «ordena berriz ezartzeko». Agintariak zera esan du asteotako egoeraz, telebistan egindako agerraldi batean: «Ezin dugu gure konstituzioa txikitu. Ezin dugu utzi faxistek agintea har dezaten. Amaitu egin behar dugu demokrazia jasaten ari den mehatxu faxista hau».
Eta, «ordena eta zuzenbidea berriz ezartzeko», gobernuburuak jakinarazi du batzorde bat eratu duela; indar armatuen hiru komandantek eta Kamal Gunaratne Defentsa ministroak osatzen dute.
Gobernu berria osatu nahian
Lehen ministroak esana du kargua utziko duela «gobernu inklusibo bat» osatu ondoren. Indar politikoek kontzentrazio gobernu bat osatzea planteatu dute, baina manifestariek ez dute nahi Rajapaksa familiak kontrolpean duen alderdiak lantalde horretan parte hartzea. Berez, parlamentua datorren asteazkenean da herrialdeko estatuburu berria aukeratzekoa, eta presidentetzarako bozak 2023ko martxorako daude iragarrita.
Rajapaksaren kasuan, haren kontrako protestariek eta ekintzaileek nahi dute ustelkeriagatik eta beste hainbat kargurengatik auzipetzea, baina, Maldivetan egonda, badirudi hori lortzea zaila izango dela. Oraindik ere Sri Lankako presidente denak haren emaztearekin eta segurtasun taldeko bi kiderekin batera egin du ihes herrialde horretara, militarrek azaldu dutenez.
Hori bai, badirudi estatuburuak ez duela Maldivetan geratzeko asmorik, eta, horren ordez, Singapurrera joan nahi duela, Reuters albiste agentziak adierazi duenez. Hortaz, hara iristean emango luke dimisioaren berri —espero du hori gaur egitea—; herenegun Dubairako hegazkin batera igotzen saiatu zen, baina aireportuko OPI eremuko funtzionarioek ez zioten zigilatu pasaportea, The Guardian egunkariaren arabera. |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215897/tafallan-19-urteko-gizon-bat-atxilotu-dute-sexu-eraso-bat-leporatuta.htm | Gizartea | Tafallan 19 urteko gizon bat atxilotu dute sexu eraso bat leporatuta | Erasoa atzo goizean gertatu zen, 10:00 aldera, emakumea kirola egiten ari zela. | Tafallan 19 urteko gizon bat atxilotu dute sexu eraso bat leporatuta. Erasoa atzo goizean gertatu zen, 10:00 aldera, emakumea kirola egiten ari zela. | Foruzaingoak 19 urteko gizon bat atxilotu zuen atzo Tafallan (Nafarroa). Emakume bati sexu eraso egin zion 10:00 aldera, emakumea herriaren kanpoaldean kirola egiten ari zenean.
Salaketaren arabera, gizonak, emakumeari heldu, eta lurrera bota zuen, eta gero bere gainean masturbatzen hasi zen. Noticias de Navarra egunkariaren arabera, gainera, ez da mutil berak antzeko ekintza bat egiten duen lehen aldia, aurretik salaketa bat ipinia baitzioten exhibizionismoa egotzita. |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215899/madagaskarko-onddo-inbaditzaile-bat-aurkitu-dute-astigarragan.htm | Gizartea | Madagaskarko onddo inbaditzaile bat aurkitu dute Astigarragan | Parkea Bizirik elkarteko kideek topatu dute Favolaschia calocera onddoa. Europan 2002. urtean aurkitu zuten lehen aldiz. | Madagaskarko onddo inbaditzaile bat aurkitu dute Astigarragan. Parkea Bizirik elkarteko kideek topatu dute Favolaschia calocera onddoa. Europan 2002. urtean aurkitu zuten lehen aldiz. | Parkea Bizirik elkarte naturazaleko kideek Favolaschia calocera onddoa topatu dute Astigarragako (Gipuzkoa) baso batean. Espezie hori inbaditzailea da, eta Madagaskarren du jatorria. Elkarteko boluntarioek topatu dute, hegaztientzako habia kutxen ikuskapen bat egiten ari zirela.
Espezie inbaditzaile hori hildako egurraz elikatzen da, eta gainontzeko onddoak desagerrarazten dituen substantzia toxikoak ditu. Adituen arabera, egurraren nazioarteko salerosketak hainbat tokitara zabaldu du: Txinara, Thailandiara, Australiara...
Europan, lehen aldiz, 2002. urtean agertu zen, Italian. Gipuzkoan ere ez da agertzen den lehen aldia: 2010. urtean aurkitu zuten Oiartzunen.
Parkea Bizirikek gogorarazi du espezie inbaditzaileak arriskutsuak direla bertako espezieentzat, eta ekosistemen egiturak arriskuan jar ditzaketela. |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215900/hizkuntza-gutxituei-buruz-laquomintzatzeko-prestraquo-agertu-du-pap-ndiaye.htm | Gizartea | Hizkuntza gutxituei buruz «mintzatzeko prest» agertu du Pap Ndiaye | Frantziako Hezkuntza ministroak adierazi du ez duela «printzipiozko zailtasun edo arazorik eskualdeko hizkuntzei begira», eta elebitasunari «atxikia» zaiola. Irailaren 14an bilkura eginen dute EEPko kideek ministroaren kabineteko zuzendariordearekin eta aholkulari berezi batekin. | Hizkuntza gutxituei buruz «mintzatzeko prest» agertu du Pap Ndiaye. Frantziako Hezkuntza ministroak adierazi du ez duela «printzipiozko zailtasun edo arazorik eskualdeko hizkuntzei begira», eta elebitasunari «atxikia» zaiola. Irailaren 14an bilkura eginen dute EEPko kideek ministroaren kabineteko zuzendariordearekin eta aholkulari berezi batekin. | «Mintzatzeko prest». Hitz horiekin erantzun du Pap Ndiaye Frantziako Hezkuntza ministroak hizkuntza gutxituei buruz galdera egin diotenean. Frantziako Senatuko kultura batzordean entzun dute asteazken arratsalde honetan, eta gaiari heltzeko borondatea erakutsi du. «Euskal Herritik interpelazio indartsu bati erantzun diogu. Baionatik egina izan zaigu, brebetaren azterketei begira», adierazi du, eta esplikatu berehalakoan ez erantzuteko erabakia hartu zutela. «Denbora hartuko dugu mintzatzeko [...] Galdera serioa da, ministerio honetatik harago aztertu behar dena».
Ndiayek erran du «adi» segitzen duela gaia, eta «baikorki» ikusten dituela hizkuntza gutxituak. «Ez dut printzipiozko zailtasun edo arazorik eskualdeko hizkuntzei begira». Halaber, elebitasunaren gaiari «atxikia» dela erran du. «Bistan dena, bide egokia atzeman behar dugu, oreka egokia. Horregatik, gai horri buruz mintzatzea proposatzen dizuet, izan Euskal Herrian edo beste eskualde batzuetan. Mintzatzeko prest nago». Baina oharra ere egin du Frantziako Hezkuntza ministroak: «Dakizuenez, ez naiz gai horiei buruzko solaskide bakarra».
Azken asteetan, Frantziako Hezkuntza Ministerioaren erantzunik gabe gelditu da Seaska. Haatik, Parisen bilkura antolatzea lortu du EEP Euskararen Erakunde Publikoak, Antton Kurutxarri lehendakariak jakinarazi duenez. Irailaren 14an izanen da, Parisen, Hezkuntza Ministerioaren egoitzan. Kurutxarrik BERRIAri jakinarazi dionez, ministroaren kabinetearekin izanen dute bilkura: Thierry Le Goff zuzendariordearekin eta Julie Beneti aholkulari bereziarekin. Euskal Herritik, EEPko arduradunak eta parlamentariak joanen dira; oraindik ez dute zehaztu ordezkaritza.
Euskal Hirigune Elkargoak eta Seaskak ekitaldi ofiziala antolatu zuten atzo, euskaraz zuzendutako brebetako zientzietako azterketaren emaitzak jakinarazteko. Egun berean jaso zuten EEPn Parisen gonbidapena, eta hori izanen da iraileko bilkuran aipatuko duten gai nagusia ere: azterketak euskaraz egiteko eskubidea.
Paristik erantzun baikorrak eskuratuta itzuliko direla espero du Kurutxarrik. Izan ere, EEP, Seaska eta Frantziako Hezkuntza ministerioa lotzen dituen hitzarmena berritzeko negoziazio betean ari dira momentu hauetan. Azterketen gaian aitzinamendurik lortu ezean, zaila izanen da hitzarmen hori izenpetzeko ados jartzea.
Ziurgabetasun juridikoa
Pentsatzekoa da Frantziako Konstituzio Kontseiluak Molac legearen kontra hartutako ebazpenak sortutako ziurgabetasun juridikoa ere aipagai izanen dutela iraileko bilkuran. Murgiltze eredua Frantziako Konstituzioaren kontrakoa dela ebatzi zuen 2021eko ekainean, ikastolak eta hizkuntza gutxituak murgiltze ereduaren bidez irakasten dituzten gainerako itunpeko eskola pribatuak legez kanpokotzat jota.
Hala ere, ordutik, erabakia ez dute aplikatu, eta, joan den abenduan, hizkuntza gutxituen murgiltze irakaskuntza arautzen duen zirkular bat argitaratu zuen Frantziako Hezkuntza Ministerioak; baina horrek ez du konpontzen Konstituzio Kontseiluaren ebazpenak sortutako hauskortasun juridikoa. EEPk, beste zenbait erakundek bezala, behin baino gehiagotan erran du egoera konpontzeko modu bakarra Frantziako Konstituzioa aldatzea dela. |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215901/macronek-covid-19aren-pasaportearen-bozketa-galdu-du-asanblea-nazionalean.htm | Mundua | Macronek COVID-19aren pasaportearen bozketa galdu du Asanblea Nazionalean | COVID-19aren inguruko arauaren aurka bozkatu du parlamentuko gehiengoak. 221 kide izan dira neurriaren aurka agertu direnak; 187k alde bozkatu dute, eta 24 abstenitu egin dira. Frantziako presidentearen lehen porrota da ekaineko hauteskundeez geroztik. | Macronek COVID-19aren pasaportearen bozketa galdu du Asanblea Nazionalean. COVID-19aren inguruko arauaren aurka bozkatu du parlamentuko gehiengoak. 221 kide izan dira neurriaren aurka agertu direnak; 187k alde bozkatu dute, eta 24 abstenitu egin dira. Frantziako presidentearen lehen porrota da ekaineko hauteskundeez geroztik. | Emmanuel Macron Frantziako presidenteak parlamentuko gehiengoaren ezezkoa jaso zuen bart Asanblea Nazionalean. Diputatuek aurrez onartutako COVID-19aren inguruko neurria berrezartzearen aurka bozkatu zuten. Atzerritik Frantziara sartzeko eta itsasoz bestaldeko lurraldeetara joateko COVID ziurtagiria eskatzea zuen helburu. Araua ez zen begi onez ikusi parlamentuan, ordea, eta 221 diputatuk ezezkoa bozkatu zuten. 187 izan ziren neurriaren alde bozkatu zutenak, eta 24, berriz, abstenitu egin ziren.
François Braun Osasun ministroa triste agertu da gaur goizean porrotagatik. «Herritar frantsesak babesteko» arau bat dela eta parlamentuan hartutako erabakia gaitzesten duela adierazi du RTLk egindako elkarrizketan. Hala ere, Senatura pasatuko da orain neurria, eta «araua onartzeko borrokan» jarraituko duela jakinarazi du.
Elisabeth Borne Frantziako lehen ministroa ere haserre agertu da erabakia dela eta. Bere Twitter kontuan adierazi duenez, «herritar frantsesak babesteko arauaren aurka biltzearen ondorioz, Frantzia Intsumisoa, Errepublikanoak eta Errepublika Martxan alderdi politikoek birusari aurre egiteko kontrola galarazten dute mugan». |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215902/aske-utzi-dute-iruneko-sexu-erasoarekin-lotutako-gizona.htm | Gizartea | Aske utzi dute Iruñeko sexu erasoarekin lotutako gizona | Ezingo da biktimarengana gerturatu, ezta harekin komunikatu ere. Erasotzaileak bere burua entregatu du Foruzaingoan, gaur goizean. Larunbat gauean egindako sexu erasoarekin lotzen dute, eta atzo ekitaldi bat egin zuten, biktimari elkartasuna adierazteko. | Aske utzi dute Iruñeko sexu erasoarekin lotutako gizona. Ezingo da biktimarengana gerturatu, ezta harekin komunikatu ere. Erasotzaileak bere burua entregatu du Foruzaingoan, gaur goizean. Larunbat gauean egindako sexu erasoarekin lotzen dute, eta atzo ekitaldi bat egin zuten, biktimari elkartasuna adierazteko. | Larunbat gauean Iruñean emakume bati egin zioten erasoaren ustezko egileak bere burua entregatu du Foruzaingoan, gaur goizean. Enrique Maia alkateak eman du albistearen berri: «Nafarroako Gobernutik iritsi zaidan informazioaren arabera, bere kabuz Foruzaingoan aurkeztu da, eta beste probintzia batekoa da». Behin epailearen aurretik igarota, aske uztea erabaki du. Ordea, berrehun metroko urruntze agindua ezarri diote auziaren instrukzio faserako, eta ezingo du emakumearekin komunikatu.
Salaketa jarri zuen emakumea lagun batzuen etxetik irten zen larunbatean, Donibane auzoan. Momentu horretatik aurrera, ez du ezer gogoratzen. Ordu batzuk geroago, Mendillorri auzoko kale batean agertu zen, sexu eraso bat jasan izanaren zantzuekin.
Atzo, Mugimendu Feministak ekitaldi bat antolatu zuen, emakumeari elkartasuna adierazteko. Mobilizazioan egin zuten hitzaldian, nabarmendu zuten gisa horretako erasoak «onartezinak» direla. Joandako batzuek txistu eta oihu egiten zuten bitartean, hiriburuko lagunarteek euren musika tresnekin parte hartzea erabaki zuten.
22 eraso
Jarraian, Mugimendu Feministako bi kidek testu bat irakurri zuten, euskaraz eta gaztelaniaz. Irmoki adierazi zuten «denak ez duela balio», eta emakumeen espazioa aldarrikatu zuten. «Gu ez gara etxean geratuko; kalea, gaua, eguna, eta jaiak ere gureak dira». Festetan emakumeak «aske» sentitzearen garrantziaz ere aritu ziren, emakumeek espazio guztietan seguru sentitzeko eskubidea dutela nabarmenduz. Hitz egiten zuten bitartean, elkartasun oihuek, txaloek eta zapi moreek estali zuten Gazteluko plaza.
Mugimendu Feministak jakinarazi zuenez, sanferminak hasi zirenetik salaketa andana egon da. Hain zuzen ere, esan zuten «intentsitate baxuko» 21 eraso eta «intentsitate altuko» bat salatu direla, Mendillorrikoa. Bestalde, salatu zuten hainbat emakume ziztatu egin dituztela.
Ikusi gehiago: Tafallan 19 urteko gizon bat atxilotu dute sexu eraso bat leporatuta
Ziztada salaketekin lotuta, Iruñeko Babes Zibileko Batzordeak lasaitasuna eskatu du gaur, horiek salatu dituztenei egindako azterketatan ez delako gai kimikorik atzeman. Ziztatzaileen jokabidea, haren ustetan, «bandalokeria» ekintza bat dela gaineratu du.
Babes Zibileko Batzordeak beste eraso baten berri eman du gaur: ukituak egin dizkiotela salatu du emakume batek. |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215903/edfk-bere-akzioak-eten-ditu-aldi-baterako.htm | Ekonomia | EDFk bere akzioak eten ditu aldi baterako | EDP energia konpainia Frantziako Estatuaren adierazpenen esperoan da, nazionalizazioa nola egingo den jakiteko. «Beranduenez» uztailaren 19an izango du haren berri. | EDFk bere akzioak eten ditu aldi baterako. EDP energia konpainia Frantziako Estatuaren adierazpenen esperoan da, nazionalizazioa nola egingo den jakiteko. «Beranduenez» uztailaren 19an izango du haren berri. | EDF Electricite de France konpainiak burtsako kotizazioa eten du aldi baterako, Frantziako Finantza Ministerioak jakinarazi duenez. Estatuak energia enpresa hori erabat publiko bilakatzeko nahia erakutsi zuen joan den astean. EDFk nazionalizazioa nola egingo den jakin nahi du, ezer esan aurretik: «Enpresak ez du adierazpen gehiago egingo estatuak prentsa ohar bat argitaratu arte».
Estatua prozedura aztertzen ari da, eta «beranduenez» uztailaren 19an «argituko» dio nola nazionalizatuko duen energia konpainia. Gaur egun, estatuak konpainiaren kapitalaren %84 du bere esku. Nazionalizazioaren helburua elektrizitate produkzioa bermatzea da, eta nuklearraren aldeko apustua egitea epe luzera burujabetza energetikoa lortzeko.
2035-2050 artean sei erreaktore nuklear eraiki nahi ditu Frantziak; 52.000 milioi euroko inbertituko lituzke gutxienez. EDFk dagoeneko 43.000 milioi euro zor ditu, eta beste 50.000 milioi euro beharko ditu jada dituen 58 erreaktoreen mantentze lanetarako –estatuko elektrizitatearen %70 sortzen dute normalean, baina egungo produkzioa apalagoa da, arazo teknikoak-eta direla medio–. |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215904/eusko-jaurlaritzako-osasun-sailak-beroaren-ondorioak-prebenitzeko-plana-ondu-du.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak beroaren ondorioak prebenitzeko plana ondu du | Azken hiru egunetan beroak kaltetutako 25 pertsona inguru artatu dituzte. Planean gomendatu dute, besteak beste, zer jan eta zer edan, eta nola jokatu etxean eta kalean. | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak beroaren ondorioak prebenitzeko plana ondu du. Azken hiru egunetan beroak kaltetutako 25 pertsona inguru artatu dituzte. Planean gomendatu dute, besteak beste, zer jan eta zer edan, eta nola jokatu etxean eta kalean. | Azken egunotako tenperatura beroak direla eta, Osakidetzako Larrialdiak Koordinatzeko Zentroak 25 pertsona inguru artatu ditu azken hiru egunetan, eta horietatik hamahiru ospitalera eraman behar izan dituzte. Egoera hori dela eta, eta beroak eragin ditzakeen ondorioak prebenitzeko asmoz, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak Tenperatura altuegien ondorioak prebenitzeko jarduketa-plana egin du, beroaren kontra hartu beharreko neurriak iragartzeko.
Planean gomendatu dute, besteak beste, zer jan eta zer edan, eta nola jokatu etxean eta kalean. Horrela, ura «etengabe eta egun osoan» edateko proposatu dute, izerdituta galdutakoa berreskuratzeko. Era berean, kafeina, alkohola edo azukre gehiegi duten edariak ez edateko gomendatu dute; izan ere, edari horiek «ez dute egarria asetzen, eta gorputzeko likido gehiago galarazten dute».
Elikagaiei dagokienez, entsalada, barazki eta fruta gehiago jatea gomendatu dute, «izerdiagatik galdutako gatz mineralak berreskuratzeko». Horrekin batera, gantz edo koipe askoko elikagaiak saihestea proposatu dute, eta otordu «oparoak» ez egitea.
Ikusi gehiago: Alerta laranja aktibatu dute Araban eta Nafarroan, beroa dela eta; Bizkaian eta Gipuzkoan, horia
Etxea bero gutxien egiten duenean aireztatzeko eta freskatzeko proposatu du Osasun Sailak, eta bero handia izanez gero gorputza ur hotzarekin freskatzeko gomendatu du —aurpegia eta eskuak batez ere—.
Kalean, berriz, eguerdian eta arratsaldeko lehen orduetan eguzkitan egotea saihestu behar dela ere adierazi dute planean. Eguzkitan egonez gero, baina, burua estaltzeko eskatu dute, arropa arina eta transpiragarria erabiltzeko, eta ur asko edateko: «Bi edo lau edalontzi ur orduero». Horrez gain, bero handieneko orduetan ahalegin fisiko handirik ez egitea gomendatu dute.
Pertsona zaurgarriak zaintzeko ere eskatu du Osasun Sailak: «Arreta berezia jarri ume txikiengan, adineko pertsonengan eta gaixo daudenengan». Horrela, adineko pertsonak «gutxienez» egunean behin bisitatzea komeni dela azaldu dute, «zailtasunak» izan ditzaketelako babes neurriak hartzeko orduan. Horrekin batera, gogorarazi du inork ez duela «sekula» aparkatuta eta itxita dagoen ibilgailu baten barruan gelditu behar, «nahiz eta itzalean egon».
Gainera, ordubetetik gora irauten duen eta tenperatura altuekin lotuta dagoen sintomaren bat izanez gero, hala nola ahultasuna, zorabioak, nekea eta goragalea, osasun arloko langileengana jotzeko eskatu dute. Larrialdi kasuan, ordea, 112 telefonora deitzeko gomendatu dute. |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215905/sanchezek-iragarri-du-uztailean-onartuko-dutela-sekretu-ofizialen-legea-ordezkatzeko-aurreproiektua.htm | Politika | Sanchezek iragarri du uztailean onartuko dutela Sekretu Ofizialen Legea ordezkatzeko aurreproiektua | Legea «demokrazia garatuenetako» araudien pare egongo dela adierazi du, baina ez du eman haren inguruko xehetasunik. | Sanchezek iragarri du uztailean onartuko dutela Sekretu Ofizialen Legea ordezkatzeko aurreproiektua. Legea «demokrazia garatuenetako» araudien pare egongo dela adierazi du, baina ez du eman haren inguruko xehetasunik. | Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek adierazi du hilabetea amaitu aurretik prest izango dutela Informazio Klasifikatuen Lege aurreproiektua: «Azken elaborazio fasean dago». Hura izango da gobernuaren proposamena 1968ko Sekretu Ofizialen Legea ordezkatzeko.
Sanchezen arabera, «egungo beharretara» egokituko du legea, eta «nazioarteko estandarretara» egokituko du, «demokrazia garatuenen» pare jartzeko: «Europako Batasunak, NATOk eta nazioarteko itunek adierazitako eskakizunak beteko ditu». Halere, presidenteak ez du eman gobernuaren proposamenaren inguruko xehetasun gehiago. Mugatu da esatera «sekretu ofizial deritzenen klasifikaziorako eta desklasifikaziorako sistema arautu eta bermedun bat» ezarriko duela, eta informazio horietara «sarbide judizial eta parlamentarioa» izateko prozesuak arautuko dituela.
Pegasus auziak eragindako harrabotsari erantzun bat eman nahian, Sanchezek maiatzean adierazi zuen Sekretu Ofizialen Legea eta CNIren kontrol judiziala arautzeko legea erreformatzeko asmoa. EH Bilduk, ERCk eta JxCk eskatuta egindako ezohiko bilkura monografikoan izan zen. Orduan, gobernuburuak adierazi zuen funtsezkoa dela legedia «oinarri demokratiko eta konstituzionaletara eta nazioarteko estandarrik onenetara egokitzea».
Sekretu Ofizialen Legearen erreforma ez da berria Espainiako Gobernuaren agendan. Azken bi urteetan, haren plan normatiboaren parte izan da, eta hura gauzatzeko urratsak duela urtebete baino gehiago iragarri zituen lehen aldiz. Oraingoz, ordea, ez da pausorik eman.
Espainiako egoerari buruzko eztabaidan egin du iragarpena Sanchezek, EAJko eledun Aitor Estebani erantzunez. Izan ere, jeltzaleek aurkeztutako lege proposamena da oraingoz Sekretu Ofizialen Legea erreformatzeko mahai gainean dagoen bakarra; 2020an aurkeztu zuten bigarrenez —aurreko legealdia amaitzearekin hil zen lehena—, eta hari zuzenketak aurkezteko epea oraindik ere irekita dago. Besteak beste, sekretu gisa klasifikatutako dokumentuak 25 urtera desklasifikatzea proposatu dute. EAJko diputatu Mikel Legardak BERRIAri adierazi zionez, baina, arazoa beste bat da: frankismoaren, trantsizioaren, 1981eko otsailaren 23ko estatu kolpearen eta gerra zikinaren inguruko informazioa argitaratzea eragingo lukeela jeltzaleen proposamenak. Ikusteko dago nola helduko dion afera horri gobernuaren lege aurreproiektuak.
Ikusi gehiago: Estebanek Sanchezi exijitu dio urratsak egiteko Gernikako Estatutua betetzeko
Ikusi gehiago: Aizpuruak Sanchezi gogorarazi dio subiranisten beharra duela |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215906/arabako-etxez-etxeko-zerbitzuko-langileek-mobilizazioak-hasi-dituzte.htm | Gizartea | Arabako etxez etxeko zerbitzuko langileek mobilizazioak hasi dituzte | Lan baldintzak «duintzeko» eta lan hitzarmena berritzeko eskatu dute. Salatu dute langile soziosanitarioak direla baina administrazioak «ahaztuta» dauzkala. | Arabako etxez etxeko zerbitzuko langileek mobilizazioak hasi dituzte. Lan baldintzak «duintzeko» eta lan hitzarmena berritzeko eskatu dute. Salatu dute langile soziosanitarioak direla baina administrazioak «ahaztuta» dauzkala. | Arabako etxez etxeko laguntza zerbitzuko langileek mobilizazioak eta protestak hasi dituzte, euren lan baldintzen alde. Prentsaurreko bat egin dute gaur Gasteizen, eta gogor salatu dute Arabako Aldundiak, Gasteizko Udalak eta patronalak egindako kudeaketa. «Langile soziosanitarioak gara, eta herritarrentzako ezinbesteko lana egiten dugu, baina erakundeentzat ahaztuenak gara», adierazi dute. Gaur izan dute lehen protesta eguna, eta elkarretaratzea egin dute, aldundiaren parean. Hilaren 20rako ere deitu dute protestara. Arabako etxez etxeko zerbitzuko langileen hitzarmena 2020ko abenduaren 31n amaitu zen, eta aldeek hitzarmen berria negoziatu behar dute. Langileek, ordea, gaur salatu dute 2021eko uztailean negoziazio mahaia eratu zenetik administrazioak ez direla batzartu ere egin langileekin. Lan baldintzak hobetzea nahi dute beharginek. Besteak beste, landa eremuetara egiten dituzten joan-etorrien gastuak konpentsatzeko eskatu diete erakundeei, baina salatu dute Arabako Aldundiko Ongizate Zerbitzuak eskaria ez duela aintzat hartu; are, 2024. urtera arte ez dizkie soldatak igoko. Etxez etxeko langileek lan zama handia dutela gogoratu dute; besteak beste, arreta pertsonala eman, garbiketak egin, botikak eman, otorduak prestatu, eta sendagilearenera joaten dira. Lan horiek denak baldintza «prekarioetan» egiten dituzte, gainera. Etxez etxeko langileen lana «ezinbesteko gizarte zerbitzua» dela azpimarratu dute, eta «babesa» eskatu diete erabiltzaileei, senideei eta herritarrei, euren eskubideak bermatuak izateko. Arabako Diputazioak eta Gasteizko Udalak enpresa pribatuen bitartez azpikontratatuta daukate zerbitzu hori, eta langileek salatu dute atzean «pribatizatzeko» asmoak daudela. Gaitzetsi dute «onura ekonomikoa» ateratzen ari direla zerbitzua aurrera ateratzen duten langileen lan baldintzen kontura. |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215907/ezpal-elkarteko-aizkolariak-ez-dira-ariko-federazioaren-txapelketan.htm | Kirola | Ezpal elkarteko aizkolariak ez dira ariko federazioaren txapelketan | Kirolariek oharra kaleratu dute, eta Euskal Herriko Herri Kirol Federazioarekin izandako desenkotruak aletzeaz gain, federazioak hartutako erabakiarekin desados agertu dira. Hala, hirugarren mailako txapelketan ez aritzea hobetsi dute. | Ezpal elkarteko aizkolariak ez dira ariko federazioaren txapelketan. Kirolariek oharra kaleratu dute, eta Euskal Herriko Herri Kirol Federazioarekin izandako desenkotruak aletzeaz gain, federazioak hartutako erabakiarekin desados agertu dira. Hala, hirugarren mailako txapelketan ez aritzea hobetsi dute. | Ezpal elkartean bildutako aizkolariek federazioarekin bat egin gabe segiko dute. Euskal Herriko Federazioak hirugarren mailako txapelketarako deialdia egin zuen gaur zortzi, baina elkarteko kirolariek ez aritzea hobetsi dute. Oharra kaleratu dute gaur goizean, «federazioaren prentsaurrekoak sortutako harrabotsa» tarteko; besteak beste, azken hilabeteetan federazioarekin izandako desenkontruak aletu dituzte. Batik bat, Sherpa.Ai txapelketan aritu diren aizkolariek osatzen dute Ezpal elkartea; tartean, azken urteetan maila gorenean aritu diren zenbaitek. Besteak beste, Iker Vicente, Aitzol Atutxa, Eneko Otaño, Mikel Larrañaga eta Julen Alberdi Txikia IV.a daude multzo horretan.
Federazioak hirugarren mailako txapelketarako deialdia egin zuen joan zen asteazkenean, Etxebarrin (Bizkaia). Igor Duñabeitia erakundeko presidenteak azaldu zuen aizkolariek «baietz esatea» eta bat egitea espero zuela: «Hori da gure itxaropena». Ordea, Ezpal elkartekoek bestelako bertsioa plazaratu dute gaur. Haien esanetan, martxoaren 17an bilkura egin zuten federazioarekin. Aurrez, ohartarazpena jaso ei zuten, lau egunen faltan: «Zuzendaritza batzordeak hartutako erabaki zurruna bidali ziguten». Oharrean azaldu dutenez, elkartekoak hirugarren mailako txapelketan aritzea zegoen proposamenaren oinarrian: «Ez da ezohiko erabaki bat, gure eskubide bat baizik». Ezpal elkartekoak Euskadiko Federazioaren txapelketak jokatu gabe daude 2020tik.
Ezpalekoek adierazi dutenez, federazioari ezezkoa eman zioten bilera hura amaitzerako: «Erabaki horrekin, gaur egungo aizkolari onenak berriz ere maila gorenean ikusteko lau urte igaroko dira, gutxienez». Hargatik, deigarri egin zaizkie uztailaren 6ko adierazpenak. Ezpalekoen hitzetan, «ulertzera eman zuten haien erabakia gurekin bat hartutakoa zela, eta adierazpenak entzunda parte hartuko genuenaren esperantza saldu zuten». Ez dute egingo, eta azaldu dute federazioak aurretiaz zuela beren hautuaren berri.
«Baldintzatutako erabakia»
Horrez gain, elkarteko kideek salatu dute erabaki hori gaur egun lehen mailan osatzen duten aizkolariek baldintzatu dutela: «Haiena izan zen azken orduan federazioan sartutako idatzia, eta haiena gu hirugarren mailan aritzeko erabakia». Halaber, Ezpalekoek «berregituratze bat» egitea onetsi dute. Bien bitartean, hirugarren mailako kanporaketa ez jokatzea aldeztu dute.
Hain justu, zera azaldu zuen Igor Duñabeitia federazioko presidenteak, irailaren 4an Etxebarrin jokatu beharreko kanporaketaren aurkezpenean: «Federazioa ez da egon besoak gurutzatuta, eta akordio berezi bat hartu du. Denok batzeko, eta egoera sei edo zortzi hilabetean zuzentzeko. Ilusioa behar dugu, itxaropena behar dugu, eta aukera hemen dugu». Aldiz, Ezpàlekoek deitoratu dute haiekin biltzerako «erabakia hartuta» zuela federazioak: «Ez zegoen erdibidekorik [irtenbiderik] bilatzeko aukerarik". |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215908/aizpuruak-sanchezi-gogorarazi-dio-subiranisten-beharra-duela.htm | Politika | Aizpuruak Sanchezi gogorarazi dio subiranisten beharra duela | EH Bilduk «78ko erregimenaren hipoteka» gainetik kentzeko gonbidapena egin dio Espainiako Gobernuari, gatazka nazionalen konponbidean aurrerapenak eginda. Sanchezi ohartarazi dio bidegurutzean dagoela. | Aizpuruak Sanchezi gogorarazi dio subiranisten beharra duela. EH Bilduk «78ko erregimenaren hipoteka» gainetik kentzeko gonbidapena egin dio Espainiako Gobernuari, gatazka nazionalen konponbidean aurrerapenak eginda. Sanchezi ohartarazi dio bidegurutzean dagoela. | Legealdia amaitzeko urtebete falta den honetan, «zein bide» hartuko duen ondo pentsatzeko eskatu dio Mertxe Aizpurua EH Bilduko bozeramaileak Pedro Sanchez Espainiako presidenteari, Espainiako egoerari buruzko eztabaidan: «Erabaki behar duzu nola nahi duzun zutaz gogoratzea: gehiengoaren askatasunak eta ongizate sozial eta ekonomikoa areagotu zituenaren moduan edo, aldiz, gutxiengoaren mozkinak zedarritu zituenaren moduan. Gatazka nazionalen konponbidean aurreratu zuenaren moduan edo ukazioan gotortu zenaren moduan».
Bidegurutze horretan, EH Bilduk egokitzat jo du energia enpresei eta bankuei salbuespenezko zerga ezartzeko Espainiako Gobernuaren erabakia, baina ohartarazi dio marjina handia duela harago joateko, hala nola argindarraren eta erregaien prezioetan esku hartuta edo erreforma fiskal «arranditsu, progresibo eta justu» bat onartuta. Funtsean, neurri sakonagoak eskatu dizkio, «momentuko adabakiak» jarri beharrean «erroko aldaketak» eragingo dituztenak.
Espainiako Estatua «demokratizatzeko» aukeraz eta lurralde ereduari buruzko eztabaidaz ere aritu da Aizpurua. Lehenengoari dagokionez, Aizpuruak adierazi du egunotan berretsi ahal izan dela «78ko erregimenaren» funtzionamendua: «Erregimen monarkiko baten inposizioan oinarritzen den hipoteka batez ari gara, komunikabide handien monopolioan eta botere judizial independenterik ezean eraikitzen dena, aipatu gabe utzita polizia aparatuen zigorgabetasuna edo elite ekonomikoen pribilegioak».
Sistema hori trantsizioan definitu zela esan du, eta «herriak eta langileak hipotekatu» zituela. «Hipoteka» hori gainetik kendu nahi dutela adierazi du Aizpuruak, bai Euskal Herriaren gainetik eta baita «estatuko gainerako herrien» gainetik ere. «Trantsizio» hori abiatzeko gonbita egin dio Espainiako Gobernuari: «Espainiako ezkerrak beti izango gaitu prest [Espainiako] Estatuaren demokratizazioan parte hartzeko, baldin eta prozesu hori posible bada. Horretarako, beharrezkoa da Espainiako ezkerrak diktaduratik heredatutako hipotekekin haustea eta fase historiko berri bat abiatzea». Fase horretan gatazka nazionalen eztabaidari eusteko eta desberdintasun sozial eta ekonomikoak desagerrarazteko konpromisoa beharko dela azaldu du.
Aizpuruak zehaztu du gatazka nazionalaren konponbidean urratsak egitea zela legealdi hasieran EH Bilduk ezarritako helburuetako bat, eta, alde horretatik, gogoratu du Espainiako Kongresuan 70 diputatu baino gehiago direla erabakitzeko eskubidearen aldekoak. Halaber, indar subiranisten garrantzia nabarmendu du, eta Sanchezi ohartarazi dio horien beharra duela erabaki «progresistak» hartzeko.
Lorpenak eta kritikak
Orain arte hartutakoen balorazioa ere egin du Aizpuruak. Pedro Sanchezen gobernua ahalbidetuta, EH Bilduren helburu nagusietako bat herritarren bizi baldintzak hobetzea izan dela azpimarratu du, eta, Espainiako Kongresuaren gehiengoak hainbat neurri sozial eta ekonomiko hartu dituztela ildo horretan: pentsioak KPIaren arabera eguneratu izana, Eutanasiaren Legea, amiantoaren biktimentzako funtsa sortzea, Bizitzeko Gutxieneko Errentaren igoera eta krisiaren kontrako neurri sortak, besteak beste. «EH Bilduk akordioak lortzen dituenean, herri klaseek irabazi egiten dute», adierazi du.
Hala ere, gobernuak hartutako beste hainbat neurrirekin oso kritiko agertu da Aizpurua. Bere burua progresistatzat duen ezein alderdik hartu behar ez lituzkeen erabakiak hartu dituela salatu du. Pegasus auzia, Melillako sarraskiaren justifikazioa, Mendebaldeko Sahararekiko izan duen jarrera eta gastu militarra handitzeko erabakia aipatu ditu, esaterako. Erabaki horiek gobernuaren alde egin zuten gehiengoaren konbentzimenduaren kontrakoak direla ohartarazi du Aizpuruak, eta honako galdera hau egin dio Sanchezi: «Uste duzu erabaki horiek lagunduko dutela zu presidente egin zintuen gehiengo aurrerakoi eta ezkertiar hori mobilizatzen?».
Herenegun Espainiako Gobernuak iragarritako neurriak —energia enpresa eta banku handiak zergapetuko ditu—, hala ere, ontzat jo ditu Aizpuruak, eta Sanchezen aurpegi ezkertiarrena bistaratu dela iradoki lezaketela esan du. Hori hala balitz poztuko liratekeela adierazi du, baina tentuz hartu beharko dela esan du. Izan ere, haren esanetan, «gobernu honekin dena geratzen da erdibidean, dena da momentukoa eta ez errokoa».
Minaren aitortzaren berrespena
Aizpuruak adierazi du bakearen eta bizikidetzaren alorrean EH Bilduk «ekarpenak» eta «hitz eraikitzaileak» egin dituela eta «konpromisoak» hartu dituela azken hiru urteetan. Bereziki nabarmendu du Urriaren 18ko Adierazpena, eta orduan ezkerreko independentismoak adierazitakoa berretsi du, biktimei mintzatuta: «Gure nahigabea eta mina agertu nahi diegu, jasandako sufrimenduagatik. Haien mina sentitzen dugu, eta sentimendu zintzo horrekin adierazi nahi dugu ez zuela sekula gertatu behar, inor ezin duela poztu hura gertatu izanak, ezta hainbeste luzatu izanak ere».
Ezkerreko independentismoak egin moduan, bizikidetzaren aldeko konpromisoa duten guztiek euren adierazpen propioa egitea «ekarpen ona» litzatekeela gaineratu du. |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215909/estebanek-sanchezi-exijitu-dio-urratsak-egin-ditzala-gernikako-estatutua-betetzeko.htm | Politika | Estebanek Sanchezi exijitu dio urratsak egin ditzala Gernikako Estatutua betetzeko | EAJko bozeramaileak salatu du Espainiako Gobernua bazkideak kontuan hartu gabe ari dela lanean. | Estebanek Sanchezi exijitu dio urratsak egin ditzala Gernikako Estatutua betetzeko. EAJko bozeramaileak salatu du Espainiako Gobernua bazkideak kontuan hartu gabe ari dela lanean. | EAJko eledun Aitor Estebanek «harremanak zaintzeko» eskatu dio Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezi, eta ez «uzkurtzeko» eskuinaren aurrean. Jeltzaleak txarretsi dio azken neurriek «gobernu autonomikoen erabakiak mugatzen» dituztela, eta gogoratu dio Gernikako Estatutuan jasotako eskumen ugari eskualdatu gabe daudela oraindik ere.
Espainiaren egoerari buruzko eztabaidan, Estebanek Sanchezi exijitu dio inbestidurako blokearekin hartutako konpromisoak betetzeko, eta Euskal Herriko eta Kataluniako «aliatuak» kontuan hartzeko erabakiak hartzeko garaian. Izan ere, jeltzaleak gogoratu dio haiek ezinbestekoak izango dituela hurrengo urteko bozetatik haratago ere gobernuan jarraitu nahi badu: «Guri esaten diguzu ez dugula zu babestea beste alternatibarik, eta, benetan, zu zara baztertu ezin gaituena».
EAJko bozeramaileak kritikatu du gobernuak atzo iragarritako neurriak bazkide parlamentarioekin kontsultatu gabe erabaki dituztela; zenbait kasutan, erkidegoetako gobernuen eskumenak kontuan hartu gabe. Era berean, salatu du Madrilek ez duela «ezer arriskatu» Euskal Herriko eta Kataluniako aferei erantzun bat bilatzeko; ezta erregearen zigorgabetasuna amaitzeko eta Sekretu Ofizialen Legea aldatzeko ere.
Sanchezek erantzun dio Espainiako Gobernuak EAJrekin adostutako hamalau konpromisoetatik bost bete dituela; tartean, espetxe eskumena eskualdatzea eta Eusko Jaurlaritzarekin elkarrizketak mantentzea. Eskualdaketei dagokionez, ordea, gaur egun «paralisi» bat dagoela onartu du. Gobernuburuak argudiatu du eskumen batzuk eskualdatzeko «zailak» direla, eta horren jakitun daudela EAJ eta Eusko Jaurlaritza. Hala, jakinarazi du ministerioak zenbait aldaketaren «aurka» agertu direla; meteorologia, atzerritarren lan baimenen kudeaketa, itsasertzaren antolamendua eta kudeaketa, eta Zinematografia Babesteko Funtsa aipatu ditu.
Azalpen horiek, ordea, ez dira nahiko argudio, Estebanen hitzetan. Hark azaldu du bizitzeko gutxieneko errentaren kudeaketa eta espetxe eskumena eskualdatzean ere «zailtasunak» zeudela argudiatu zuela gobernuak, eta haiek aurrera egin dutela. Hala, gogoratu dio Moncloak ez duela bete berak aurkeztutako egutegia. Eusko Jaurlaritzako Autogobernu sailburu Olatz Garamendiren bide berari jarraitu dio, beraz, Estebanek. «Borondate politikoa falta» dela salatu zuen atzo sailburuak, eta Madrili gogoratu zion estatutua betetzea ez dela negoziagarria. |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215910/sute-bat-piztu-da-donemiliaga-eta-asparrena-artean.htm | Gizartea | Sute bat piztu da Donemiliaga eta Asparrena artean | Azken egunetan sute bat baino gehiago piztu dira Araban, bereziki uzta bilketan dabiltzan zereal lursailetan. 16:00ak alderako kontrolpean zutela jakinarazi dute suhiltzaileek. | Sute bat piztu da Donemiliaga eta Asparrena artean. Azken egunetan sute bat baino gehiago piztu dira Araban, bereziki uzta bilketan dabiltzan zereal lursailetan. 16:00ak alderako kontrolpean zutela jakinarazi dute suhiltzaileek. | Beste sute bat piztu da Araban, Durruma (Donemiliaga) eta Urabain (Asparrena) kontzejuen arteko lursail batean, Irun eta Gasteiz lotzen dituen A-1 errepidearen parean. Arabako Alea-k zabaldu duenez, 15:00ak aldera piztu da sua, baina 16:00ak aldera kontrolatzea lortu dute Arabako eta Nafarroako suhiltzaileek, eta guztiz itzaltzeko lanean ari dira.
Ikusi gehiago: Alerta laranja aktibatu dute Araban eta Nafarroan, beroa dela eta; Bizkaian eta Gipuzkoan, horia
Alerta laranja aktibatu dute gaur Araban eta Nafarroan; izan ere, bero oldeak eragin ditu lehen ondorioak. Herenegun, bi sute handi piztu ziren, bata Gasteizko Mendoza kontzejuaren inguruko lursail batean, eta bestea Garaion, baina atzotik kontrolpean daude biak. Gutxienez, 140 hektarea kiskali dira.
Mendozako sutea uzta biltzeko makina batek eragin zuen, suhiltzaileek esan zutenez. Berehala zabaldu zen Iruña Oka aldera, haizeak bultzatuta, eta kea Gasteiztik ikusi zen, oso nabarmen. |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215911/zubietako-erraustegia-erreka-bat-kutsatzen-ari-dela-salatu-dute.htm | Gizartea | Zubietako erraustegia erreka bat kutsatzen ari dela salatu dute | Erraustegiaren Aurkako Mugimenduak zabaldu dituen irudietan ageri denez, Zubietako erraustegiaren ondoko errekako ura zikin dago, eta aparra dauka. | Zubietako erraustegia erreka bat kutsatzen ari dela salatu dute. Erraustegiaren Aurkako Mugimenduak zabaldu dituen irudietan ageri denez, Zubietako erraustegiaren ondoko errekako ura zikin dago, eta aparra dauka. | Erraustegiaren Aurkako Mugimenduak egin du ohartarazpena, eta sare sozialetan jarri dituzten irudiek berresten dute: Zubietako erraustegiaren ondoko Arkaitz erreka kutsatuta dago. Irudietan ikusten denez, errekako ura zikin dago, eta aparra ere badauka zenbait lekutan.
Salaketa irmoa egin dute mugimenduko kideek: «Berriro ere, Zubietako erraustegi kriminalaren ondoko Arkaitz erreka kutsatuta dago». Haien esanetan, «oso larria» da gertatzen ari dena: «Zenbait ordu igaro ostean, kutsadurak erraustegitik ateratzen jarraitzen du, etenik gabe». «Agintariak isilik» daudela ere salatu dute, eta, hori ikusirik, eskatu dute herritarrei informazioa emateko.
Uraren Euskal Agentziaren jarrera ere deitoratu dute. Azaldu dutenez, zubietar batek deitu behar izan die arduradunei. Orduan, Uraren Euskal Agentziako kideak bertaratu dira, baina, mugimenduko kideen esanetan, ez dute laginak hartzeko asmorik agertu. Ordea, taldeko partaide batek esan die beraiek laginak hartuko zituztela: «Orduan esan dute: 'Zuek ikertuko baduzue, guk ere bai'. Eta horregatik hartu dute bestela hartuko ez zuten lagina». |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215912/james-webb-teleskopioak-jasotako-lehen-argazki-eta-datuak-argitaratu-dituzte.htm | Bizigiro | James Webb teleskopioak jasotako lehen argazki eta datuak argitaratu dituzte | Bildutako lehen irudiek NGC 3132 nebulosa, Stephanen Boskotea galaxia multzoa eta Gila nebulosako NGC 334 eskualdea erakusten dituzte. WASP-96 exoplanetan ur eta lanbro zantzuak ere detektatu ditu teleskopioak. | James Webb teleskopioak jasotako lehen argazki eta datuak argitaratu dituzte. Bildutako lehen irudiek NGC 3132 nebulosa, Stephanen Boskotea galaxia multzoa eta Gila nebulosako NGC 334 eskualdea erakusten dituzte. WASP-96 exoplanetan ur eta lanbro zantzuak ere detektatu ditu teleskopioak. | James Webb teleskopioak orain arte ikusi gabeko unibertsoaren irudiak jaso ditu, eta dagoeneko ikusgai daude lehen datuekin batera. Irudiek unibertsoaren ikuspegirik sakonena erakusten dutela adierazi du Bill Nelson NASAko administratzaileak, «munduak inoiz izan ez duen ikuspegi bat».
Elhuyar aldizkariak azaldu duenez, hilabete behar izan zuen Webb teleskopioak Lurretik 1,5 milioi kilometrotara dagoen orbitara iristeko. Infragorrian lan egiten du teleskopioak, eta unibertso primitiboa behatzeko gaitasuna du. Hautsezko eta gasezko hodei trinkoak zeharkatu ditu, eta kosmosaren irudiak jasotzea lortu du. Hurrengo erronka 13.500 milioi argi urtera iristea da, lehen izarrak eta galaxiak behatzeko.
SMACS 0723 kumulua. Argazkia: NASA.
Espektroskopia da teleskopioaren beste ezaugarrietako bat. Teknika horren bitartez, WASP-96 exoplanetaren espektroskopia datuak lortu dira, eta uraren eta lanbroaren zantzuak detektatzea lortu dute; baita lainoak dauden ebidentzia ere. Webbek NGC 3132 nebulosaren irudiak ere jaso ditu. Lurretik 2.000 bat argi urtera dago nebulosa, eta hilzorian dagoen izar baten inguruan hedatzen ari den gas hodei erraldoi bat da.
NGC 3132 nebulosa. Argazkiak: NASA.
Stephanen Boskotea izeneko galaxia multzoaren irudia ere harrapatu du teleskopioak, eta orain arteko irudirik handiena da. Elhuyarrek jakinarazi duenez, inoiz ikusi gabeko xehetasunak ikus daitezke bertan: izar gazte eta jaioberrien multzo distiratsuak; galaxien grabitazio elkarrekintzen ondorioz luzatutako gasezko, hautsezko eta izarrezko isatsak; zulo beltz baten inguruko fluxuak; eta galaxietako batek (NGC 7318B) multzoaren kontra talka egitean sortutako talka uhinak.
Stephanen Boskotea galaxia multzoa. Argazkia: NASA.
Teleskopioak jasotako azken irudia, Gila nebulosako NGC 334 eskualdearen ertza izan da, izar distiratsuz betetako «mendien» eta «haranen» paisaia bat. Kasu honetan ere, inoiz ikusi gabeko irudiak jasotzea lortu da, izarren jaiotzaguneak erakutsi baititu.
Ikusi gehiago: Unibertsoaren inoizko ikuspegirik sakonena jaso du James Webb teleskopioak |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215913/erakustaldia-emanda-irabazi-du-vingegaardek.htm | Kirola | Erakustaldia emanda irabazi du Vingegaardek | Jonas Vingegaardek irabazi du Frantziako Tourreko hamaikagarren etapa, eta lider jarri da. Tadej Pogacarrek egun txarra izan du, eta hiru minutu galdu. | Erakustaldia emanda irabazi du Vingegaardek. Jonas Vingegaardek irabazi du Frantziako Tourreko hamaikagarren etapa, eta lider jarri da. Tadej Pogacarrek egun txarra izan du, eta hiru minutu galdu. | Erakustaldi ahaztezina eman du Jonas Vingegaardek (Jumbo-Visma), Col du Granonen gora (11,3 km eta %9,2) erasoa jo eta gero, eta Frantziako Tourreko hamaikagarren etapa irabazi du. Orain arte nahieran ibili da Tadej Pogacar (UAE), baina inoiz ikusi ez bezalako txakalaldia izan du, eta hiru minutu galdu ditu lau kilometroko tartean. Aurreko mendatean saiatu da Jumbo-Visma etapa hankaz gora jartzen, baina aise aritu da Pogacar. Estrategiak huts egingo zuela zirudienean etorri da, ordea, Vingegaarden erakustaldia. Hura da lider berria, eta festa espero da hurrengo etapan, Alpe d ÌHuezen.
Hogei lagunek lortu dute eguneko ihesaldian sartzea, baina Galibierren gora (17,7km eta %6,9) banaka-banaka atzean gelditu dira gehienak. Warren Barguil (Arkea) gelditu da bakarrik aurrean, eta liderraren taldetxoarekiko bost minutuko aldearekin iritsi da mendatearen gainera.
Bertan hasi da Jumbo-Vismaren estrategia. Galibier luzean gora etapa hankaz gora jartzen saiatu dira. Zenbait eraso jo dituzte Herbehereetako taldeko kideek, Pogacar atzean uzteko, baina ondo erantzun du esloveniarrak. Hala ere, oso txirrindulari gutxik lortu du erritmo horretan irautea. Bertan egon dira Vingegaard eta Primoz Roglic bi taldekiderekin (Jumbo-Visma), Pogacar (UAE), Geraint Thomas (Ineos), Romain Bardet (DSM), eta Nairo Quintana (Arkea).
Roglicek beste bi aldiz aldatu du erritmoa, baina, Pogacarrek, gurpila hartzearekin nahikoa ez, eta erantzun egin du. Nahi bezala aritu da aurreneko hiru mendateetan, eta Roglic atzean gelditu da, ezinean. Vingegaard eta Pogacar elkarrekin heldu dira jaitsierara. Bertan hainbatek lortu dute haiekin bat egitea. Batzuk aurretik ihesaldian ibilitakoak ziren, horien artean Ion Izagirre (Cofidis); beste batzuk, aldiz, atzetik etorritakoak ziren.
Barguil iritsi da lehenengo Granonera. Hiru minutu pasatxora heldu da oilarren taldea, hogei bat ziklistekin, eguneko mendate gogorrenera. Horien artean bost ziren Jumbo-Vismakoak eta Pogacar, Majka taldekidea zeukan alboan. Mendate hasieran atzean gelditu da, berriro ere, Roglic, eta argi gelditu da ez dagoela maillot horiaren lehian.
Estualdi bakoitzean aurreko mendatean pasatu zena pasatu da; banan-banan atzean gelditu dira hainbat txirrindulari, eta taldetxoan ziklista indartsuenak gelditu dira: Pogacar Majkarekin, Vingegaard, Bardet, Thomas, Adam Yates (Ineos), eta Quintana. Azken horrek erasoa jo du helmugarako bederatzi kilometro gelditzen zirenean, eta, haren taldekidea aurrean zeukala, 40 segundoren tartea ireki du faboritoekin. Majkak ezarri du erritmoa talde horretan, eta Bardetek ere erasoa jo du, Quintanaren bila.
Orduan etorri da Vingegaarden mugimendua, eta Pogacar Thomasekin gelditu da atzean, erantzun ezinda. Ordutik aurrera bete egin da esloveniarra, eta, hori ikusita, Vingegaardek atzera begiratu gabe egin du aurrera. Quintana harrapatu, eta berehala utzi du atzean. Sari nagusiaren bila abiatu da, eta pronostiko guztiak hautsi ditu.
Vingegaardek esana zuen beroa «Pogacarrek baino hobeto« jasaten duela, eta, egun eguzkitsu batean etapa irabazteaz gain, astindua eman dio Pogacarri, lehertuta, orain arte inoiz ikusi ez bezala aritu baita esloveniarra. Lau kilometrotan hankaz gora jarri du Frantziako Tourra Vingegaardek, eta hiru minutu pasatxo atera dizkio azken bi urteetako garaileari. Quintana izan da bigarren, minutu batera, eta Bardet sartu da haren atzetik. Thomas, David Gaudu (FDJ) eta Yates ere iritsi dira Pogacarren aurretik, eta hurrengo etapan ikusiko da egun txar bat baino gehiago izan den. |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215914/biden-palestinako-gatazkarako-proposamen-formalik-gabe-heldu-da-ekialde-hurbilera.htm | Mundua | Biden Palestinako gatazkarako proposamen «formalik» gabe heldu da Ekialde Hurbilera | AEBetako presidenteak bi estatuen irtenbidean sakontzera deituko ditu bi aldeak. Israelen egon eta gero, etzi Zisjordaniara joatekoa da, eta gero Saudi Arabiara. | Biden Palestinako gatazkarako proposamen «formalik» gabe heldu da Ekialde Hurbilera. AEBetako presidenteak bi estatuen irtenbidean sakontzera deituko ditu bi aldeak. Israelen egon eta gero, etzi Zisjordaniara joatekoa da, eta gero Saudi Arabiara. | AEBetako presidentea denez geroztik Ekialde Hurbilera lehen bisita ofiziala hasi du Joe Bidenek. Gaur iritsi da Tel Avivera (Israel), eta iazko urtarriletik Etxe Zuriko maizterra denak ez du Israelen eta Palestinaren arteko gatazka konponbidean jartzeko proposamen «formalik» egiteko asmorik. Hala adierazi die kazetariei Jake Sullivan AEBen Segurtasun Nazionaletako aholkulariak. Aireportuan lur hartu eta berehala Bidenek berak agerraldi labur batean nabarmendu duenez, irtenbide «egokiena» bi estatuena da. «Jarraitzen du izaten israeldarrei eta palestinarrei etorkizunean askatasuna, demokrazia eta joritasuna bermatzeko era egokiena». Gaur eta bihar Israelen izango da, etzi Zisjordaniara joatekoa da, eta egun horretan bertan Saudia Arabiara heltzekoa da.
Proposamen zehatzik ez, baina Sullivanen esanetan, Etxe Zuriko maizterrak «animatuko» ditu bi aldeak «ikuspegi bateratu» batera eramango dituen «bide bat» hartzera; hau da, bi estatuen irtenbidean sakontzera. Horiek horrela, Bidenek gogo onez hartu ditu azken egunetako keinuetako batzuk; hala nola, Yair Lapid Israelgo jarduneko lehen ministroak eta Mahmud Abbas PAN Palestinako Aginte Nazionaleko telefono bidez izandako elkarrizketa.
Lapidek aireportuan adierazi duenez, Bidenen bisitak adierazten du Israelen eta AEBen arteko harremanak «hautsiezinak» direla. AEBetako presidentearen arabera, aldebiko harremana «inoiz baino indartsuagoa eta sakonagoa» da. Dena den, aintzat hartu behar da AEBek PANekin harremana dutela berriro —Donald Trump presidente izan zen garaian (2017-2021) etenda egon zen—, eta UNRWA Palestinar Iheslarientzako Laguntza eta Lan Bulegoa laguntzen hasi dela atzera.
Trumpek atzerri politikan hartutako erabaki esanguratsuenetako bat izan zen Jerusalem Israelgo hiriburutzat hartzea, eta ez dirudi Bidenek horretan esku hartuko duenik. Trumpek, gainera, Washingtonek palestinarren auzietarako Jerusalemen zuen bulegoa itxi zuen. Bidenek esan izan du, ordea, hori irekiko duela, baina momentuz ez du aurrerapausorik eman. Sullivanen hitzetan, bidaia diplomatiko honetan horri buruz ere hitz egingo dute Israelgo zein Palestinako agintariekin.
Goi kargudun gisa hamargarren aldiz joan da Biden Israelera —2009 eta 2017 artean, Barack Obama presidente zenean, presidenteordea izan zen—. Gaur, iritsi berritan, misilen kontrako sistema bat ikustera joan da, Benny Gantz Defentsa ministroaren eskutik.
Hamasen erantzuna
Hamasek ez du gogo onez hartu Bidenen bisita. Palestinako erakunde politiko islamistak Efe berri agentziari esan dionez, bidaiaren helburu da «mundu arabiarreko barne banaketak indartzea», eta Israeli «mesede» egitea. Bestalde, Ebrahim Raisi Irango presidentearen esanetan, AEBetako presidentearen bisitak ez dio «segurtasunik» emango Israeli, baldin eta asmoa bada «erregimen sionistaren posizioa indartzea». |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215915/donostiako-udalak-ezingo-du-loiolako-kuartela-eraitsi.htm | Politika | Donostiako Udalak ezingo du Loiolako kuartela eraitsi | EAEko Auzitegi Nagusiak aintzat hartu du Voxen helegite bat: horren arabera, babestu beharreko ondaretzat jo du kuartela. | Donostiako Udalak ezingo du Loiolako kuartela eraitsi. EAEko Auzitegi Nagusiak aintzat hartu du Voxen helegite bat: horren arabera, babestu beharreko ondaretzat jo du kuartela. | Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiak aintzat hartu du Voxek jarritako helegite bat, eta Espainiako Armadak Donostiako Loiola auzoan daukan kuartela Eraikitako Hiri Ondarea Babesteko Plan Berezian sartzeko agindu du. Horrek galarazi egingo luke kuarteleko eraikinak eraistea. Donostiako Udalaren asmoa zen, kuartela udalaren esku geratzean, hor 1.600 eta 2.000 etxebizitza artean eraikitzea.
Donostiako Udalak 2021eko martxoaren 25ean erabaki zuen plan berezia moldatzea, eta hor ez ziren kuarteleko eraikinak jaso. Erabaki hori auzitara eraman zuen Voxek, eta orain auzitegiak ebatzi du kuartelak bete egiten dituela «babestua izateko planak jartzen dituen baldintzak, baina ez helegitean jasotako forman». Izan ere, Voxek eskatu zuen kuartelari babes maila gorena emateko.
Magistratuek argudiatu dute oinarri hartu dituztela Jaurlaritzaren eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren txostenak, eta horiek idatzi dituzten teknikariek kuartelak babestearen alde egin zutela.
Donostiako Udalarentzat kolpea da erabakia. Udaleko iturriek Efe agentziari esan diote «harrigarria» iruditu zaiela epaia, auzitegiak zehazten duelako hirian zein elementu diren babestu beharrekoak. Baina aitortu dute erabakiak Loiolan egin asmo zuen hirigintza proiektua gauzatzea galarazten duela. Eneko Goia alkateak bihar emango ditu xehetasun gehiago.
Maiatzean, Goiak azaldu zuen Espainiako Defentsa Ministerioarekin negoziatzen ari zirela kuartelaren lurrak udalaren esku uzteko, eta espero zutela ados jartzea «uda baino lehen». |
2022-7-13 | https://www.berria.eus/albisteak/215916/turkiaren-arabera-akordio-bat-lortu-da-ukrainako-zereala-merkaturatzeko.htm | Mundua | Turkiaren arabera, akordio bat lortu da Ukrainako zereala merkaturatzeko | Ankararen esanetan, Errusiak eta Ukrainak akordio bat lortu dute garraiatzeko bideen segurtasuna bermatzeko. NBEk nabarmendu du auzian «aurrerapauso garrantzitsu bat» eman dela. | Turkiaren arabera, akordio bat lortu da Ukrainako zereala merkaturatzeko. Ankararen esanetan, Errusiak eta Ukrainak akordio bat lortu dute garraiatzeko bideen segurtasuna bermatzeko. NBEk nabarmendu du auzian «aurrerapauso garrantzitsu bat» eman dela. | Ukrainako eta Errusiako ordezkaritzak Istanbulen batzartu dira, gaur, NBE Nazio Batuen Erakundearen begirale talde batekin batera, gerraren ondorioz Ukrainako portuetan pilatutako zerealak merkaturatu ahal izateko baldintzez hitz egiteko. Bilera bukatu ondoren Turkiako Defentsa ministro Hulusi Akarrek nabarmendu duenez, alde biek akordio bat lortu dute koordinazio zentro bat sortu eta Itsaso Beltzean zereala garraiatzeko bideen segurtasuna bermatzeko. Oharrean zehaztu du adostu dutela portuetan kontrol bateratuak egitea. Turkiaren esanetan, alde guztiak datorren astean dira berriro biltzekoak, eta orduan sinatuko dute ituna. Errusiak eta Ukrainak ez dute adierazpenik egin.
NBEk, baina, ez du adierazi akordio bat lortu dutenik. Antonio Guterres erakundearen idazkari nagusiak New Yorken kazetariei esan dienez, «aurrerapauso garrantzitsu bat» eman dute gaurko bileran, baina nabarmendu du «alderdi teknikoei» dagokionez urrats gehiago egin beharko dituztela itun bat gauzatzeko. Azpimarratu du, halere, adostasun bat lortu dutela, esaterako, esportaziok kontrolatzeko mekanismoetan eta, besteak beste, zereala portuetatik ateratzea ahalbidetuko duen sistemaren koordinazioan.
Munduko elikagai krisia arintze aldera, ezinbestekoa da Ukrainako zerealaren krisia konponbidean jartzea. Begiraleek adierazi izan dute negoziazioetako oztopo nagusietako bat izan direla atzera Ukrainara bidean diren itsasontziei egin beharreko kontrolak. Iturri horiek diotenez, Errusiak ontzi horiek ikuskatu nahi ditu, Ukrainak armak ez daramatzala baieztatzeko. Moskuk esan izan du «ulergarria» dela baldintza hori ezartzea.
Ukrainak ere baldintzak jarri ditu. Batetik, Moskuk kontrolatzen ez dituen portuetan, Odesakoan, esaterako, segurtasun ziurtatu ahal izatea; eta bestetik, Kremlinek konpromisoa hartzea ez diela ez horiei, ez ontziei eraso egingo.
Beharrezkoak, zortzi milioi tona
Kievek ohartarazi izan du munduko elikagai krisia arintzeko zortzi milioi tona gari esportatu beharko lukeela hilero. Joan den ekainean, Itsaso Beltzekoa ez beste ibilbide batzuk erabiliz, 2,5 milioi tona esportatu zituen. |
2022-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/215943/motor-gidari-bat-hil-da-sunbillan-kamioi-bat-jo-ondoren.htm | Gizartea | Motor gidari bat hil da Sunbillan, kamioi bat jo ondoren | Kamioilaria atxilotu egin dute, arduragabekeria larriagatiko hilketa egotzita. Oronozko suhiltzaileak, foruzainak eta medikuak bertaratu dira, baina ezin izan dute ezer egin. | Motor gidari bat hil da Sunbillan, kamioi bat jo ondoren. Kamioilaria atxilotu egin dute, arduragabekeria larriagatiko hilketa egotzita. Oronozko suhiltzaileak, foruzainak eta medikuak bertaratu dira, baina ezin izan dute ezer egin. | N-121-A errepidean gertatu da ezbeharra, 51. kilometroan, Sunbillatik (Nafarroa) gertu, bide zubi baten parean. Foruzaingoak azaldu duenez, errepidea egokitzeko lanetan ari ziren gune batean gertatu da ezbeharra; kamioia kontrako bidean zihoan, eta motor gidaria jo du.
Oronozko (Nafarroa) suhiltzaileak, foruzaingoak eta medikuak bertaratu dira, baina ezin izan dute ezer egin, eta hil egin da 58 urteko motor gidari irundarra. Kamioilaria atxilotu egin dute arduragabekeria larriagatiko hilketa egotzita, epailearen esku utzi bitartean. |
2022-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/215944/entzierro-garbia-izan-da-azkena-baina-adarkada-bat-eta-bost-zauritu-utzi-ditu.htm | Bizigiro | Entzierro garbia izan da azkena, baina adarkada bat eta bost zauritu utzi ditu | Bi minutu eta hamasei segundo iraun du azken entzierroak. Gurutze Gorriaren arabera, sei lagun zauritu dira, horietako bat adarkadaz. Ospitalera eraman behar izan dituzte. | Entzierro garbia izan da azkena, baina adarkada bat eta bost zauritu utzi ditu. Bi minutu eta hamasei segundo iraun du azken entzierroak. Gurutze Gorriaren arabera, sei lagun zauritu dira, horietako bat adarkadaz. Ospitalera eraman behar izan dituzte. | Azkar, baina batez ere garbi, oso garbi. Horrela zeharkatu dituzte San Domingoko ukuiluetatik zezen plazarainoko kaleak Miura ganadutegiko zezen mitikoek. Bi minutu eta hamasei segundo iraun du entzierroak: aurtengo bizkorrenetan bigarrena izan da. Gurutze Gorriaren arabera, sei lagun zauritu dira: horietako bat adarkadaz, eta beste bost korrikaldian egin zaizkien kontusioen eta ubelduren ondorioz. Ospitalera eraman behar izan dituzte.
Hasieratik abiatu dira garbi zezen guztiak, taldean. Aldapan gora egin ahala, hainbat erorketa gertatu dira, eta, horren ondorioz, zezen taldea urrunduz joan da bidean aurrera egin ahala. Bihurgunean ere garbi joan dira, ez dute irrist egin, eta, ondorioz, laster batean zeharkatu dute Estafeta. Kale horretan ere beste hainbat erorketa gertatu dira, eta pixkanaka zezen taldea gehiago barreiatuz joan da. Orokorrean, arrisku gutxi ikusi da, eta zezen guztiek zintzotasuna erakutsi dute.
Zezen mitikoak
Duela hiru urte ere Sevillako Miura ganadutegiko animaliak izan ziren azken entzierroan. Aldi horretan bi minutu eta 41 segundo iraun zuen korrikaldiak. Gaurdaino 54 aldiz parte hartu dute, eta zezenen bizkortasunagatik eta zintzotasunagatik nabarmendu izan dira. |
2022-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/215945/baliteke-araban-bizkaian-eta-gipuzkoan-85000-biztanle-gehiago-egotea-2036an-eustaten-arabera.htm | Gizartea | Baliteke Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 85.000 biztanle gehiago egotea 2036an, Eustaten arabera | Eustatek eginiko demografia proiekzioaren arabera, migrazio saldoek heriotzen igoera eta jaiotzen jaitsiera konpentsatuko lituzkete. | Baliteke Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 85.000 biztanle gehiago egotea 2036an, Eustaten arabera. Eustatek eginiko demografia proiekzioaren arabera, migrazio saldoek heriotzen igoera eta jaiotzen jaitsiera konpentsatuko lituzkete. | Litekeena da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 84.900 herritar gehiago bizitzea 2036. urtean. Eustatek urte horretara bitarteko demografia proiekzioa argitaratu du, eta, horren arabera, biztanleria %0,24 handituko litzateke, baina erritmoa desberdina izango litzateke proiekzioaren aldi osoan. Lehen bost urteetan, biztanle kopurua %0,14 handituko litzateke, batez beste, baina, 2026tik aurrera, urteko hazkunde tasa % 0,30 inguru litzateke.
Zenbaki absolutuetan, biztanle kopuruak Gipuzkoan egingo luke gora gehien; 37.800 herritar gehiago lituzke, eta Bizkaiak 24.200 gehiago. Arabak, berriz, 23.000 gehiago.
Eustaten arabera, herritar kopuruaren hazkundea migrazio saldoaren ondorio litzateke; izan ere, Euskal Herritik joan baino 194.700 pertsona gehiago etorriko lirateke. Jaiotzei eta heriotzei erreparatuta, berriz, 2036rako 109.900 biztanle gutxiago izango dituzte Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak, eta, beraz, immigrazioari esker izango dute biztanle gehiago.
Zahartzen
Eustaten aurreikuspenaren beste ondorioetako bat da biztanleriaren zahartze prozesuak bere horretan jarraituko duela datozen hamalau urteetan ere: «2021ean, 20 urtetik beherako biztanleak EAE osoaren %18,2 izan dira; 2036an %15,3ra jaitsi, eta 51.000 pertsona gutxiago izango lirateke». 65 urtekoak edo gehiagokoak, berriz, 163.200 gehiago izan litezke, eta, beraz, 2036an % 29,3ra iritsiko lirateke –2021ean baino sei puntu gehiago–. Hazkunde erlatiborik handienak 85 urteko eta gehiagoko biztanleen artean izango lirateke; izan ere, 2036an, 126.700 pertsona izango lirateke, 2021ean baino 37.200 gehiago, hau da, biztanleria osoaren % 5,6. Haatik, jaiotza tasak gora egitea espero du Eustatek, ugalkortasuna areagotzea eta «ugaltzeko adinean dauden emakumeen kopurua» handitzea aurreikusten baitu.
Bizi itxaropenari dagokionez, gorantz segituko du datozen urteetan ere, Eustatek aurreikusitakoa betez gero. 2035ean, bizi itxaropena 84,2 urtekoa izango litzateke gizonentzat, eta 89,1ekoa emakumeentzat. 2020an, 80,7 eta 86,3 urtekoa izan dira, hurrenez hurren. |
2022-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/215946/goiak-azaldu-du-laquoziurrenikraquo-helegitea-aurkeztuko-dutela.htm | Gizartea | Goiak azaldu du «ziurrenik» helegitea aurkeztuko dutela | Loiolako kuartelak babestearen aldeko ebazpena «oztopo bat» da Donostiako hirigintza plana garatzeko, alkatearen hitzetan. | Goiak azaldu du «ziurrenik» helegitea aurkeztuko dutela. Loiolako kuartelak babestearen aldeko ebazpena «oztopo bat» da Donostiako hirigintza plana garatzeko, alkatearen hitzetan. | Donostiako alkate Eneko Goiaren iritziz, Loiolako kuarteleko jarduerari eusteak «ez du inolako zentzurik», eta litekeena da Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiaren ebazpenari helegitea jartzea: «Ziurrenik, errekurritu egingo da, baina oraindik goiz da, ebazpenaren esanahia ondo aztertu behar delako».
Auzitegiak Voxen helegitearen alde egin izanak zapuztu egin du oraingoz Donostiako Udalak kuartelarentzat prestatua zuen plana: hura eraitsi eta etxebizitzak egitea. Radio Euskadin egindako adierazpenetan, Goiak azaldu du hiria urbanistikoki «garatzeko» helburuentzat «oztopo bat» dela, eta eremuak «izan beharreko funtzioa betetzea» eragozten duela.
Donostiako PSEko eledun Marisol Garmendiak azaldu du eremu hartan etxebizitza publikoak eraikitzea «uko egin ezineko helburua» dela, eta horretarako lanean jarraitzeko asmoa adierazi du: «Gaurtik lan egin behar dugu etxebizitza publikoaren ezinbesteko garapena eta egokitzat jotzen den ondarearen babesa uztartzeko modua bilatzeko».
«Lobby ultraeskuindarraren» esku hartzea salatu du, berriz, Gipuzkoako hiriburuko EH Bilduk, eta gehitu «albiste txarra» dela ebazpena. «Hiriak urteak daramatza Espainiako armadak Loiolan okupatzen dituen lurrak itzultzeko eskatzen», azaldu du. Gogoratu dute koalizioak prozesu bat abiatu zuela 2011-2015eko legealdian, eremuaren diseinu berria aztertzeko.
EAJren Espainiako Kongresuko diputatu Josune Gorospe ere iritzi berekoa da, eta «zoritxarreko ebazpena» kritikatu du. Onda Vasca irrati katean egindako elkarrizketan, azaldu du Donostiako herritarrak aterako direla galtzen, etxebizitza eskaintzarik gabe geratu daitezkeelako. Diputatua «harrituta» ere geratu da, auzitegiak zehaztu dituelako lurrek izan beharreko erabilera eta haien kalifikazioa.
Afera, baina, ez da hor amaituko. Donostiako alkateak azaldu du «sakonki» aztertuko dutela ebazpena, eta udaleko zerbitzu juridikoek zehaztuko dituztela aurrera egiteko aukerak. Goiaren esanetan, Espainiako Defentsa Ministerioa ere ebazpenaren «azterketa bateratu bat» egiteko asmotan da, haren eragina zehazteko. Izan ere, bi aldeak negoziazio prozesu betean daude, kuartela udalaren esku uzteko.
Voxek iazko ekainean jarri zuen Eraikitako Hiri Ondarea babesteko Plan Bereziaren aurkako helegitea, Espainiako armadak Donostiako Loiola auzoan daukan kuartela ere babestu behar dela argudiatuta. Udalak iazko martxoaren 25ean moldatu zuen plana, eta kanpoan utzi zuen eraikina. Voxen iritziz, ordea, kuartelari babes maila gorena eman behar zaio.
Auzitegiak ez du bat egin azken eskaera horrekin, baina adierazi du plan bereziaren barruan txertatu behar dela Loiolako kuartela. Epaimahairen esanetan, «babestua izateko planak jartzen dituen baldintzak» betetzen ditu. Azaldu dute Eusko Jaurlaritzaren eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren txostenak baliatu dituztela erabakia hartzeko, eta argudiatu dute teknikariek kuartela babestearen alde egin zutela. Izan ere, Jaurlaritzak ondare historikoaren behin-behineko zerrenda batean jarri zuen kuartela, eta aldundiak 2009an haren balio kulturala nabarmendu zuen, ebazpenaren arabera.
1.600 etxebizitza
Donostiako Udalaren asmoa kuartela eraistea da, hark hartzen dituen 20 hektareetan 1.600 eta 2.000 etxebizitza artean eraikitzeko. Halere, Loiola urbanizatzeko plana ez da berria. Odon Elorza alkate ohia izan zen lur haiek udalaren esku uzteko eskaera egin zuen lehena. Espainiako Gobernuak, baina, ez zuen urratsik egin 2020ko azarora arte. Iazko aurrekontu orokorren inguruko negoziazioetan EAJk lotutako akordioaren parte izan zen titulartasuna eskualdatzeko prozesuari ekitea.
Elkarrizketak bide onetik zihoazen, eta Goiak ekainean adierazi zuen «detaile batzuk» falta zirela hura ixteko. «Udalak hiriko etxebizitza beharrei erantzun bat ematea bilatzen zuen, etxebizitza, ekipamendu eta espazio publikorako eremu berri bat ezarrita. Ebazpen honek atzera bota ditu balorazio ekonomiko horiek, eta urte askoan eskatzen ari zen eta hiriarentzat ona zen operazio bat zapuztu du», azaldu zioten atzo udaleko iturriek Efe agentziari. |
2022-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/215947/ghk-k-dio-arkaitzerrekako-isuriaren-iturria-ez-dela-zubietako-erraustegia.htm | Gizartea | GHK-k dio Arkaitzerrekako isuriaren iturria ez dela Zubietako erraustegia | Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak azaldu du «laginak aztertzen» ari dela eta «emaitza eta jatorria jakin bezain laster» jakinaraziko dituztela. | GHK-k dio Arkaitzerrekako isuriaren iturria ez dela Zubietako erraustegia. Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak azaldu du «laginak aztertzen» ari dela eta «emaitza eta jatorria jakin bezain laster» jakinaraziko dituztela. | Erraustegiaren Aurkako Mugimenduak atzo salatu zuenez, Zubietako erraustegiaren ondoko Arkaitzerreka ibaira gai kutsagarriak isuri zituzten. Bideo batean ikus zitekeen ura zikin doala, eta aparra ere ateratzen dela. Haatik, GHK Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak azaldu du ez dela isurketarik egon errauste plantan.
Ohar batean, azaldu du Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioa «laginak aztertzen» ari dela eta «emaitza eta jatorria jakin bezain laster» jakinaraziko dituztela.
Gaur ere isuriak bere hartan dirauela jakinarazi du Erraustegiaren Aurkako Mugimenduak, sare sozialetan zabaldutako bideo batean.
Arkaitzerrekan isuriak egon izan dira aurretik ere. Esaterako, 2020ko maiatzean amoniakoa isuri zuten ibaira, eta, Guardia Zibilak auzia ikertuta, ondorioztatu zuen arrainetan kloroalkanoen kantitate handiak aurkitu zituztela, eta horiek oso osagai toxikoak direla. Horren harira, Cesar Gimeno Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioko zuzendaria inputatu zuen Donostiako 5. Instrukzio Epaitegiak. |
2022-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/215948/mercedesen-ekoizpena-gelditu-du-grebak-zortzigarrenez.htm | Ekonomia | Mercedesen ekoizpena gelditu du grebak zortzigarrenez | ELAk, LABek eta ESK-k esan dute deialdiak %95eko erantzuna duela. Langileekiko «enpatia falta» egotzi diote zuzendaritzari. | Mercedesen ekoizpena gelditu du grebak zortzigarrenez. ELAk, LABek eta ESK-k esan dute deialdiak %95eko erantzuna duela. Langileekiko «enpatia falta» egotzi diote zuzendaritzari. | Mercedesek eta langile batzordearen gehiengoak –CCOO, UGT, Ekintza eta PIM– egindako akordioak ez du eragotzi grebak erantzun zabala izatea beste behin. Tailerretako langileen %95 ez direla lanera agertu ziurtatu dute ELAk, LABek eta ESK-k, eta ekoizpena geratu egin dutela beste behin. Mobilizazioak hasi zituztenetik zortzigarren aldia da furgoneten fabrikazioa eten dutena.
Sindikatu abertzaleek atzo erabaki zuten gaurko eta biharko iragarria zuten protestari eustea. Batzarra egin zuten lan itunaren akordioaren inguruko xehetasunak azaldu eta hurrengo pausoak erabakitzeko. Inoizko batzarrik jendetsuena izan zen, gainera. Sindikatuek nahiz langileek «argi» adierazi zuten adostutakoa ez dela nahikoa, eta erosteko ahalmena galduko dutela hurrengo urteetan ere. Horregatik egin zuten akordioa atzera botatzeko eskaria, datorren asteleheneko bozketan.
Datorren astelehenean egingo dute akordioa onartu edo ez erabakitzeko erreferenduma. Langile guztiek izango dute bozkatzeko aukera. Igor Gebara langile batzordeko presidenteak (ELA) gaitzetsi du, ordea, ez dakitela nola antolatuko den bozketa: «Ulertzen dugu horrelako prozesu batean gardentasunik handiena ematen saiatu behar dela, baina inork ez daki ezer nolakoa izango den». Eta salatu du lanera joan daitezen «presio» egin dietela arduradunek zenbait langileri.
Emilio Titos Gasteizko lantegiko zuzendariari ere zuzendu zaio Gebara; izan ere, Titosek atzo adierazi zuen itunari ezetz esatea «amildegira» gerturatzea bezala izango litzatekeela, eta fabrikaren hazkundeari dagokionez «amaieraren hasiera» izateko arriskua dagoela. Batzordeko presidentearen ustez, ordea, zuzendaritzak eraman du lantegira «amildegira», urte eta erdiko negoziazioan ez duelako «ezertxo ere mugitu». Langileekiko «enpatia falta» ere egotzi dio. «Espero dezagun zuzendaritza berria beste jarrera batekin eta langileekiko enpatia handiagoarekin etortzea, horri esker lortu baitu enpresak arrakasta».
Manifestazio jendetsua egin dute goizean Gasteizen, eta soldatak KPIari lotuta igotzeko eskatu dute beste behin. «2021erako soldata igoera onartu izan balitz, ziur aski ez ginateke hemen egongo», ziurtatu du Gebarak manifestazioa hasi aurretik. Izan ere, adostutako lan itunak jasotzen du 4.000 euroko aparteko sari bat jasoko dutela langileek 2021eko igoera ordezkatzeko. |
2022-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/215949/babes-ofizialeko-etxebizitzen-gehienezko-prezioa-igoko-du-jaurlaritzak.htm | Ekonomia | Babes ofizialeko etxebizitzen gehienezko prezioa igoko du Jaurlaritzak | %13,95erainoko igoera aplikatuko die araubide orokorreko etxebizitzen salneurriari. Helburua da horien eraikuntza sustatzea. Alokairuen eta aldi baterako bizitokietarako kanonen zenbatekoa berdin mantenduko du. | Babes ofizialeko etxebizitzen gehienezko prezioa igoko du Jaurlaritzak. %13,95erainoko igoera aplikatuko die araubide orokorreko etxebizitzen salneurriari. Helburua da horien eraikuntza sustatzea. Alokairuen eta aldi baterako bizitokietarako kanonen zenbatekoa berdin mantenduko du. | 2010etik izoztuta egon dira babes ofizialeko etxebizitzen gehienezko prezioak, eta horiek goititzeko agindua argitaratu du gaur EAEko Aldizkari Ofizialak. Bizitoki publikoen eraikuntza sustatzeko helburuz, prezioak «kostu errealera» moldatuko ditu Jaurlaritzako Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio Sailak. Eraikuntza sektorearen eskakizuna ere bada neurri hori: eraikuntza kostuak garestitu egin dira azken hilabeteetan, eta «egungo prezioetan ezin da etxerik eraiki», Bieba Bizkaiko eraikuntza patronalaren hitzetan.
Araubide orokorreko etxebizitzen salneurriari dagokionez, prezioak %11,9 eta %13,95 artean igoko ditu Jaurlaritzak —udalerri bakoitzaren eta eraikuntza kostuen igoeren arabera—. Dena dela, sailak jakinarazi du 2010etik honako inflazio metatu (ia %17) azpitik dagoela garestitze hori.
Alokairuen eta aldi baterako bizitokietarako kanonak berdin mantenduko ditu Jaurlaritzak. Etxebide zerbitzuaren datuen arabera, alokairu eskatzaileen batez besteko diru sarrerak jaitsi egin dira azken agindutik gaurdaino.
Babes ofizialeko bizitoki tasatuei dagokienez, gehienezko prezioa merkatuko dute, %0,33 eta %10,61 bitartean. Erreferentzia prezioa kontuan hartuz gero, EAEko etxebizitzen gehienezko prezioa «estatuko handienetako bat da», zehaztu dute aldizkari ofizialean. |
2022-7-15 | https://www.berria.eus/albisteak/215950/ebk-hazkunde-txikiagoa-eta-inflazio-handiagoa-espero-ditu-baita-2023an-ere.htm | Ekonomia | EBk hazkunde txikiagoa eta inflazio handiagoa espero ditu, baita 2023an ere | Eurogunea %2,6 haztekoa da aurten, eta %1,4 baizik ez datorren urtean. Inflazioa %7,6ra iritsiko da aurten, eta %4ra jaitsiko da 2023an. | EBk hazkunde txikiagoa eta inflazio handiagoa espero ditu, baita 2023an ere. Eurogunea %2,6 haztekoa da aurten, eta %1,4 baizik ez datorren urtean. Inflazioa %7,6ra iritsiko da aurten, eta %4ra jaitsiko da 2023an. | Betetzen ari dira Europako Batzordeak udaberrian egindako iragarpenik beltzenak. Ukrainako gerrak jarraituz gero energia eta elikagaiak gehiago garestituko zirela aipatu zuen, eta hala gertatzen ari da. Gainera, onartu du gauzek ez dutela hobera egiteko itxura handirik, etorkizun hurbilean behintzat.
«Inflazioaren presioa handitzen ari da, familien erosteko ahalmena higatzen ari da, eta espero baino bizkorrago doa diru politikaren erantzuna [interes tasen igoera]», onartu du Bruselak, eta beste bi faktore ere aipatu ditu, oso garrantzitsuak EB bloke esportatzaile bat dela ikusita: AEBetan ere hazkundea moteltzen ari da, Erreserba Federala interes tasak bizkor handitzen ari delako, inflazioari aurre egiteko; eta Txinak COVID-19aren aurkako politika zorrotza darabil, eta horrek hango ekonomia pixka bat moteldu du, eta EBko produktuen eskaria gutxitu.
Horiek horrela, iragarpen guztiak okertu ditu Batzordeak. Ez hainbeste aurtengoak, jada apaldu zituelako udaberrian, eta itxialdien eta murrizketen osteko errebotearen indarra nabarmena delako. Hortaz, 2022an, euroguneko BPG barne produktu gordina %2,6 da haztekoa (maiatzean iragarritakoa baino 0,1 puntu gutxiago), baina aldaketa nagusia 2023an dator: %2,3ko hazkundearen tokian, %1,4 espero du orain.
Inflazioa, goia jotzear
Inflazioari dagokionez, Bruselak uste du hirugarren hiruhilekoan joko duela goia, gas gero eta garestiagoaren eragina argindar prezioetan osorik islatuko baita. Udako hilabeteetan %8,4ra iritsiko da prezioen goititzea eurogunean —%9,7an dago Hego Euskal Herrian—, eta gero beheranzko joera motel bat hasiko du, betiere Errusiak ez badu hurrengo aste edo hilabeteetan gasaren iturria erabat ixten.
«Errusiak gas hornidura gehiago murrizteak prezioak handituko lituzke, eta estagflazioaren indarrak zabalduko lituzke», Paolo Gentiloni Ekonomia komisarioak onartu duenez. Kasu horretan, urteko bigarren erdian atzeraldia izango litzatekeela uste du Bruselak, eta 2023ko jarduera ekonomikoa gehiago apalduko duela.
Gaur-gaurkoz, urteko batez besteko inflazioa %7,6 izatea espero du Europako Batzordeak (+1,5), eta 2023koa (+1,3), berriz,%4.
Espainia eta Frantzia
Kopuru horiek gaindituko ditu Espainiak, Bruselaren iragarpenak betez gero. Aurten, %4 da haztekoa BPGa (=), eta, 2023an (-1,3), berriz, %2,1. Batez besteko inflazioa %8,1 izango da aurten (+1,8), eta %3,4 2023an (+1,6). Batez besteko inflazioa datu oso garrantzitsua da pentsiodunentzat, legeak dioelako urte bateko abendutik hurrengoko azaro arteko batez besteko inflazioaren arabera eguneratuko direla pentsioak.
Frantziari dagokionez, Batzordeak %2,4ko hazkundea iragarri du aurtengorako, eta %1,4koa datorren urterako. Inflazioa, berriz, %5,9 eta %4,1 izango da, hurrenez hurren.
Inflazioak Baltikoko herrialdeei eragingo die gehien: Estoniak eta Lituaniak %17koa izango dute, eta %15,5ekoa Letoniak. Hazkundearen lehen lerroan, berriz, Portugal izango da (%6,5), eta haren atzetik Eslovenia (%5,4) eta Irlanda (%5,3). |
2022-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/215951/euskal-herriaren-independentzia-aldarrikatu-du-xuti-gaztek-irun-eta-hendaia-arteko-mugan.htm | Politika | Euskal Herriaren independentzia aldarrikatu du Xuti Gaztek, Irun eta Hendaia arteko mugan | Gazte antolakundearen hitzetan, Frantziako Estatuaren menpe diren herriek ez dute «deus ospatzekorik» uztailaren 14an. «Zapalkuntzarena den egun honetan, askatasuna aldarrikatzen dugu guk». | Euskal Herriaren independentzia aldarrikatu du Xuti Gaztek, Irun eta Hendaia arteko mugan. Gazte antolakundearen hitzetan, Frantziako Estatuaren menpe diren herriek ez dute «deus ospatzekorik» uztailaren 14an. «Zapalkuntzarena den egun honetan, askatasuna aldarrikatzen dugu guk». | Xuti Gaztek Euskal Herriaren independentzia aldarrikatu du Frantziako besta nazionalaren egunean, Irun eta Hendaia arteko mugan. Bi pankarta zintzilikatu dituzte Santiago zubitik: Independentzia leloa zeraman ikurrin bat eta Gure lurraren, hizkuntzaren eta bizitzen defentsan, independentzia! zioen beste bat.
1789ko iraultza ospatzen dute Frantzian uztailaren 14an. «Estatu honen menpe garen herriok ospatzeko deus ez dugula oroitaraztera heldu gara», adierazi du Xuti Gaztek agiri batean. «Mendeetan zehar, Frantziako Estatuak, mota eta kolore guztietako gobernuekin bere hizkuntza, kultura eta balioak inposatu ditu. Egun, oraindik, egoera ez da aldatu; etengabekoak dira euskararen eta, oro har, Euskal Herriaren aurkako erasoak».
Migranteek kontrako mugetako kontrolak, euskal preso eta iheslarien egoera, lurra eta etxebizitzaren arazoa eta urtean zehar Ipar Euskal Herriko gazteen kontrako izandako atxiloketak salatu dituzte besteak beste. «Aske izan nahi dugu, edonon, edonoiz. Ez dugu hizkuntza eta kultura inposaturik nahi gurearen gainetik, ez dugu eraso sexista, xenofobo edo LGBTIQ+foboak instituzionalki babesten dituen estatu batean bizi nahi», azaldu dute agirian. «Azken urteetan, preso politikoen askatasunaren alde, etxebizitza eskuragarrien bidean edota euskararen ofizialtasunaren alde Ipar Euskal Herrian sortu den gehiengoaren baitan, gaurtik aitzina ere lanean jarraituko dugu mugimendu eta eragile ezberdinekin, guztiontzako lekua duen Euskal Herri aske eta justua eraikitzen». |
2022-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/215952/fiskaltzak-sei-urteko-zigorra-eskatu-du-kataluniako-parlamentuko-presidentearentzat.htm | Mundua | Fiskaltzak sei urteko zigorra eskatu du Kataluniako Parlamentuko presidentearentzat | ILC Letra Katalanen Instituzioko zuzendari zela lehiaketa publikorik egin gabe hemezortzi kontratu lagun bati adjudikatzea egozten diote Laura Borrasi. Espetxe zigorraz gain, 21 hilabetez inhabilitatzeko ere eskatu du Kataluniako Fiskaltzak. | Fiskaltzak sei urteko zigorra eskatu du Kataluniako Parlamentuko presidentearentzat. ILC Letra Katalanen Instituzioko zuzendari zela lehiaketa publikorik egin gabe hemezortzi kontratu lagun bati adjudikatzea egozten diote Laura Borrasi. Espetxe zigorraz gain, 21 hilabetez inhabilitatzeko ere eskatu du Kataluniako Fiskaltzak. | Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusian aurkeztutako idatzian, sei urteko kartzela zigorra eta 21 hilabeteko inhabilitazioa eskatu du Kataluniako Fiskaltzak parlamentuko presidente Laura Borrasen aurka. Prebarikazioa eta dokumentuak faltsutzea leporatzen diote; zehazki, ILC Letra Katalanen Instituzioko zuzendari zela kontratuak zatitzea, halako kontratu txikiagoak egin eta lehiaketa publikorik gabe adjudikatu ahal izateko. Borrasek 144.000 euroko isuna ordain dezala ere eskatu dute Assumpta Pujol eta Teresa Duerto fiskalek.
Denera, Fiskaltzaren akusazioaren arabera, 300.000 euroko balioa zuten hemezortzi kontratu adjudikatu zizkion Borrasek Isaias Herrero informatikariari 2013ko martxotik 2017ko otsailera artean. Pujol eta Duerto fiskalen arabera, legez kanpo eman zituen kontratu horiek Borrasek, Bartzelonako Unibertsitatean aritu zen garaitik ezagutzen zuelako.
Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak joan den astean prozesatu zuen Borras, eta, Fiskaltzak azaldutakoez gain, beste bi delitu ere aipatu zituzten: iruzurra eta dirua bidegabe erabiltzea. Bi horiek baztertu egin ditu orain Fiskaltzak, eta prebarikazioa eta dokumentuak faltsutzea soilik leporatu diote.
Dimititzeko asmorik ez
Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak haren aurkako auzibidea zabaldu ondoren, dimititzeko asmorik ez zuela adierazi du Borrasek azken egunetan. Orain ikusgai dago zer etorkizun izango duen, baina alderdiko kideek babesa agertu diote orain arte. Juntseko idazkari nagusi Jordi Turullek, esaterako, «babes osoa» agertu dio Borrasi, eta esan du «justizia itxura duena» dela «injustiziarik okerrena». ERCko eta CUPek kideek, aldiz, zalantza gehiago agertu dute, eta aditzera eman dute hobe lukeela pauso bat atzera ematea.
Beste bi auzipetu
Borrasi ez ezik, Herrerori ere egotzi diote prebarikazioa eta dokumentuak faltsutzea, kontratu horien onuradun izateagatik. Haren aurka ere sei urteko espetxe zigorra, 21 hilabeteko inhabilitazioa eta 72.000 euroko isuna eskatu dute. Hirugarren auzipetu baten aurkako akusazioa ere egin du Fiskaltzak, Herrerori aurrekontuak eta fakturak prestatzen laguntzeagatik.
2021eko martxoan hautatu zuten Borras Kataluniako Parlamentuko presidente, JxCk proposatuta. |
2022-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/215953/bost-emakumek-jaurtiko-dute-gasteizko-jaietako-txupinazoa.htm | Bizigiro | Bost emakumek jaurtiko dute Gasteizko jaietako txupinazoa | Elena Loyo, Ruth Brito, Maria Jose Saez de Cortazar, Arantza Navarro eta Jaione Prado arduratuko dira suziria botatzeaz. | Bost emakumek jaurtiko dute Gasteizko jaietako txupinazoa. Elena Loyo, Ruth Brito, Maria Jose Saez de Cortazar, Arantza Navarro eta Jaione Prado arduratuko dira suziria botatzeaz. | «Bost emakume ausart, konprometitu, borrokalari eta eredugarri». Horrela aurkeztu ditu Maider Etxebarriak, Gasteizko alkateorde eta kultura zinegotziak, aurtengo jaiei hasiera emateaz arduratuko diren protagonistak. Elena Loyo atletak, Ruth Brito triatletak, Maria Jose Saez de Cortazar ostalariak, Jaione Prado merkatariak eta Arantza Navarro ikerlariak botako dute suziria Andre Maria Zuriaren plazan, 40.000 ikusleren aurrean.
Etxeberriak argudiatu duenez, «kristalezko sabaiak apurtzeko unea» da, eta, horretarako, hiriko emakume guztiak ordezkatuko dituzten erreferenteak hautatu dituztela. Hori horrela, txupinazoari «begirada feminista» ematea erabaki dute. Bi urteren ondoren, aurten itzuliko dira Andre Maria Zuriaren jaiak Gasteizera. Hiru aste barru hasiko dira: abuztuaren 4tik 9ra ospatuko dira.
Hona hemen protagonistak:
Elena Loyo. Atleta. Iraupen lasterketan aditua da, eta 2020an Tokioko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen: maratoian egin zuen lasterka. Maratoi Erdian Espainiako txapelduna izan zen 2019an eta 2020an, eta beste hainbat kirol lorpen ere baditu.
Ruth Brito. Triatleta profesionala. Entrenatzailea eta enpresaburua. Herri triatloia bultzatzen dihardu, eta emakumeei kirol horretan hasteko laguntza eskaintzen die. Sari ugari eskuratu ditu, Espainian nahiz nazioartean.
Maria Jose Saez de Cortazar. Ostalaria. Laster, 23 urte beteko ditu Xixilu jatetxeko barraren atzean (jatetxeko arduraduna da duela 16 urtetik, gainera). Emakume enpresaburua da, ostalaritzaren sektorean erreferentea, eta otsailean omenaldia jaso zuen.
Jaione Prado. Merkataria. Duela 8 urte, bere negozioa sortu zuen: Exclusivos Moda. Ama eta ekintzailea da, eta, azken urtean, bere bigarren lanbide bihurtu du pasio duen hori: pintura.
Arantza Navarro. Tecnaliako ikerlaria da, eta Garapen Farmazeutikoko Laborategiko zuzendari teknikoa. Basque Pharmalabs 4.0 laborategietako garapen galenikoko eta analitikoko burua ere bada. Bere ikerketa lanaren arloan, botika berrien ikerketa ugaritan hartu du parte. |
2022-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/215954/sri-lankako-presidenteak-dimisio-gutuna-bidali-du-singapurretik.htm | Mundua | Sri Lankako presidenteak dimisio gutuna bidali du Singapurretik | Rajapaksak posta elektronikoa baliatu du ukoa helarazteko, eta, hura onartu aurretik, formatuaren egokitasunaz, «kontuz teknikoez» eztabaidatzen ari dira. Manifestariek adierazi dute gobernuaren zenbait eraikinetatik ateratzen hasi direla. Berrogei lagun zauritu zituzten atzoko protestetan. | Sri Lankako presidenteak dimisio gutuna bidali du Singapurretik. Rajapaksak posta elektronikoa baliatu du ukoa helarazteko, eta, hura onartu aurretik, formatuaren egokitasunaz, «kontuz teknikoez» eztabaidatzen ari dira. Manifestariek adierazi dute gobernuaren zenbait eraikinetatik ateratzen hasi direla. Berrogei lagun zauritu zituzten atzoko protestetan. | Gotabaya Rajapaksa Sri Lankako presidentea Singapurrera heldu da, eta handik dimisio gutuna bidali dio Mahinda Yapa Abeywardene parlamentuko presidenteari. Posta elektronikoa baliatu du horretarako, eta Daily Mirror egunkariak nabarmendu du fiskal nagusia eta ganberako burua eztabaidatzen ari direla Rajapaksak dimisioa emateko erabilitako formatuaren egokitasunaz, «kontu teknikoez», ukoa onartu aurretik. Dokumentuak «lege eskakizunak» betetzen baditu, Abeywardenek dimisioaren iragarpen formala egingo du bihar, parlamentuko presidentearen bozeramaileak jakinarazi duenez.
Bere kontrako protesten eraginez dimititu du Rajapaksak, pausoa emango zuela iragarri eta bost egunera. 1948an independentzia lortu zuenez geroztik izandako krisi sozioekonomiko larriena pairatzen ari da herrialdea, eta Rajapaksak atzo ihes egin zuen, Maldivetara. Gaur Singapurrera iritsi da eta ez du asilo eskaerarik egin. Saudi Arabiako aire konpainia baten hegaldi batean ailegatu da hara, emaztearekin eta bi bizkartzainekin batera, eta, AP Associated Press berri agentziak Maldivetako Gobernuko iturriak aipatuz kaleratutako informazioaren arabera, Saudi Arabiara heltzea du helburu.
Kontra dituen herritarrek ustelkeria egozten diote Rajapaksari, baita kudeaketa eskasa egitea eta herrialdea porrotera eramatea ere. Presidente den bitartean, ordea, immunitatea du, eta ezin dute atxilotu. Zenbait iturriren arabera, ez zuen dimititzeko asmorik harik eta epaitua izateko arriskurik ez zuela ikusi arte.
Sri Lankan larrialdi egoera ezarria dago atzotik, eta Ranil Wickremesinghe lehen ministro eta Rajapaksak jarduneko estatuburu izendatutakoak etxeratze agindua ezarri du gaurko ere. Atzo gauean, manifestari batzuk ahalegindu ziren parlamentuaren egoitzara sartzen, eta, Polizia indarrekin izandako istiluetan, 40 bat lagun zauritu ziren. Poliziek negar gasa jaurti zuten, eta protestari bat ospitaleratu behar izan zuten, arnasa hartzeko zailtasunak zituelako. Ordu batzuk geroago hil zen.
Manifestariek zenbait eraikin hartu dituzte azken egunetan: hala nola Rajapaksaren eta Wickremesingheren etxeak —azken horri su eman zioten—, presidentetzaren eraikina eta telebista publikoaren egoitza. Baina, manifestazio masiboen bozeramaileetako batek hainbat hedabideri adierazi dienez, hasi dira eraikin horietako batzuetatik ateratzen. «Okupazio bakezale hau gorabehera, gaur, borroka egiten duen herri gisa, erabaki dugu jabetza horietatik alde egitea», nabarmendu du gaur Swasthika Arulingamek. Ohartarazi du, hori bai, presidentetzaren eraikinean eta haren pareko zabalgunean jarraituko dutela.
Krisi ekonomikoa eta, ondorioz, elikagaien, sendagaien eta erregaiaren gabezia dela eta, martxoan hasi ziren gobernuaren aurkako protestak, eta horiek handitu egin dira azken egunetan. Horiek horrela, Wickremesinghek atzo agindu zien estatuaren indar armatuei «beharrezkoa den guztia» egiteko «ordena berriz ezartzeko». Sri Lankako armadak ohar bat plazaratu du gaur, eta azpimarratu indarra erabiliko duela «jabetza publikoak, instalazio nagusiak, bizitzak eta leku zaurgarriak babesteko».
Kaosa nagusi
Nolanahi ere, ez dago oso argi nor dagoen agintean. Oposizioak planteatzen du behin-behinean kontzentrazio gobernu bat osatzea, baina manifestariek adierazi dute Rajapaksa familiak kontrolpean duen alderdiak ezin duela horren parte izan, bestela protestekin jarraituko dutela. Joan den larunbatean alderdi politikoek adostutakoaren arabera, parlamentua datorren asteazkenean, hilaren 20an da presidente berria aukeratzekoa. Dena den, ez dago argi Wickremesinghek jarduneko presidentetzari uko egingo ote dion. |
2022-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/215955/badalab-hizkuntza-berrikuntzarako-laborategia-geroa-ehuntzeko-laquoespazio-seguru-batraquo.htm | Gizartea | Badalab hizkuntza berrikuntzarako laborategia: geroa ehuntzeko «espazio seguru bat» | 2018tik abian da egitasmoa garatzeko prozesua, eta aurkezpena egin dute gaur, egoitza gisara atondu duten gunean, Errenterian. | Badalab hizkuntza berrikuntzarako laborategia: geroa ehuntzeko «espazio seguru bat». 2018tik abian da egitasmoa garatzeko prozesua, eta aurkezpena egin dute gaur, egoitza gisara atondu duten gunean, Errenterian. | «Espazio seguru bat» izan nahi du Badalab laborategiak. Behin eta berriz nabarmendu du hori egitasmoaren zuzendari nagusi Goiatz Oiartzabalek, gaur goizean egin den aurkezpenean. Errenterian izango dute egoitza, Madalen kalean, eta ateak zabal-zabal nahi dituzte: «Berrikuntzak etorkizunera garamatza, eta etorkizuna bete-betean biziko dutenei galdetu behar zaie. Haien irudikapenetik abiatzen gara, etorkizun horretan euskarak eta hizkuntza gutxituek toki duina izan dezaten». Aldarrikatzen duten berrikuntzaren erakusgarri izan da gaurko aurkezpen ekitaldia; abatar batek aurkeztu du, eta gazteek aparteko tokia izan dute: bakoitza bere errealitate soziolinguistikotik abiatuta solastatu da etorkizuneko erronkez. Teknologoak ere solastatu dira, teknologia berrien eta adimen artifizialaren eskutik helduko diren aldaketez.
Badalabek etorkizuna irudikatzen ahalegintzeko «espazioak, tresnak eta esperientziak» diseinatu eta eskainiko ditu: proiektu «ausartak» nahi dituzte, eta iragarri dute ez direla hutsegiteen beldur izango, uste baitute horiek usu direla ikasteko eta bidean hazteko era bat. «Aniztasuna» eta «digitalizazioa» sakoneko aldaketak ekartzen ari dira, azkarrak, eta hor eragin nahi dute, batez ere.
2018tik abian da egitasmoa garatzeko prozesua. Gipuzkoako Foru Aldundiaren Etorkizuna Eraikiz proiektu zabalaren barruko habeetako bat da, eta iragarri dute irailetik aurrera jardun betean ariko direla.
Lankidetzan
Halaber, nabarmendu dute «lankidetzaren» emaitza dela. Laborategiaren gaineko gogoeta eta diseinua lankidetza «publiko-sozialaren» ondorioa izan da, eta lankidetza hori «gobernantzara» ere eraman dute orain. Hain zuzen ere, instituzio publikoek badute ordezkaritza gobernu batzordean, baina eragile sozialek ere bai, eta «botere banaketa» lortu nahi izan dute antolaketan; ondorioz, adierazi dute «gehiengoak eraiki» egin behar direla Badalaben. Erakunde hauek parte hartu dute sorreran: Gipuzkoako Foru Aldundiak, Errenteriako Udalak, Soziolinguistika Klusterrak, Euskalgintzaren Kontseiluak, Euskal Irrati-Telebistak, Euskal Herriko Unibertsitateak, Arantzazulabek, Euskaltzaindiak eta Langunek. Erakundeotako ordezkaritza zabala egon da gaur Errenterian.
Gipuzkoako diputatu nagusi Markel Olanok esan du «esperimentazioa» ezinbestekoa dela egungo gizartearen «sakoneko eraldatzeak» ikusirik, eta txalogarria dela Badalab martxan egotea. Errenteriako alkate Aizpea Otaegik adierazi du garrantzitsua dela egin beharreko galderak zein diren «zalantzan» jartzea ere, eta horretara datorrela laborategia. Erakunde sozialen izenean, Olatz Olasok gogora ekarri du euskararen biziberritzeak «bere DNAn» txertatuak dituela berrikuntza eta esperimentazioa, eta Badalabek jarduteko era hori hauspotzeko bidea irekiko duela.
Errenteriako Madalen kaleko 27. zenbakiko azken bi solairuetan dago laborategia, hainbat gune bereziturekin. Aldundiak jarri du eraikina egokitzeko dirua, eta Errenteriako Udalak egin du egoitza erabiltzeko lagapena. |
2022-7-17 | https://www.berria.eus/albisteak/215956/goi-mailako-gaitasunen-lezioa.htm | Gizartea | Goi mailako gaitasunen lezioa | Elbarritasun handiak dituzte biek, oso agerikoak; horiekin «izututako» begiradak usuegi ikusi dituzte Juncal Cepedak eta Telmo Iruretak. Gaiaz ozen aritzeko adorea dute biek, umorea ere bai bidelagun, eta inklusioaren herrenez jardun dute, soilik konplizeen artean ari daitekeen eran. Argazkiak: Andoni Canellada | Goi mailako gaitasunen lezioa. Elbarritasun handiak dituzte biek, oso agerikoak; horiekin «izututako» begiradak usuegi ikusi dituzte Juncal Cepedak eta Telmo Iruretak. Gaiaz ozen aritzeko adorea dute biek, umorea ere bai bidelagun, eta inklusioaren herrenez jardun dute, soilik konplizeen artean ari daitekeen eran. Argazkiak: Andoni Canellada | Solasaldi honetarako elkartzeko proposamena egin biei, eta handik hamar minutura hitzartuta zegoen elkarrizketa, akordatzerako ia. Zain-zain zeudela ematen zuen, grabagailuaren eta kameren aurrean elkarrekin agertzeko noiz deituko prest. Eskertzekoa da zinetan. Aurrez ere makina bat alditan egondakoak dira, adiskideak dira biak, eta joria da haien arteko solasa, mamitsua: merezi du hedabideen plazan lehen lerroko toki bat. Adiskidetasun gehienetan bezala, bien arteko konplizitatearen atzean motibo ugari egongo dira seguruenik, askotarikoak. Elbarritasun handiak dituzte biek haurrak zirenetik, horren gainean jendaurrean solastatzeko argitasuna eta kemena erakutsi dituzte beti, umorea naro eta iaio erabilita sarri askotan, eta horren inguruan ardaztuta dago elkarrizketa hau. Egiaztatutako muga fisiko edo kognitiboak dituzuenei eman beharreko izendapenaren inguruan badira ikuskera ezberdinak. Zein erabiltzea nahi duzue zuek? Desgaituak zarete? Aniztasun funtzionala duzue?... TELMO IRURETA: Guk den-dena daukagu, kar-kar-kar... Jendeak askotan ez daki zer hitz erabili; hitz batzuk erabiltzeak beldurra ematen du, baina nik ez diot garrantzi handirik ematen; nik ere ez daukat hitz egoki bat, ez dakit zein den egokiena. Askotan hitzei ematen diegu garrantzia, baina gero, esaterako, ez ditugu tokiak egokitzen jendea gurpil aulkiarekin joateko... Beraz, nahi baduzu deitu elbarri puta, baina zure tabernako koskak kendu. Ez dakit nola azaldu... Errespetuz esana bada, igual hitzak ez dauka horrenbesteko pisurik. JUNCAL CEPEDA: Nik beti esaten dut desgaitasun bat daukadala. Desgaitasun bat daukat; izan ere, zuek oinez zoazte, eta ni ez. Eta ezin naiz oinez ibili. Orduan, desgaitasun bat daukat. Baina ados nago berarekin; hitzez eta hiztegiaz hitz egiten dugu beti, baina askotan itxurakeria hutsez esaten dira halakoak... Aniztasun funtzionala erabili eta gero eskailerak aurkitzea taberna batean? Hori itxurakeria da.
Beraz, ez zarete minduko era batean edo bestean deituta... IRURETA: Ez, baina ulertzen dugu norbaiti molestatzen badio; ulertzen da. Baina guri ez askorik, ezta? CEPEDA: Ez, ez. Tira, ni Juncal naiz, bera Telmo da. Hori da laburpenik ederrena. Eskolan-eta inklusioaren aldeko urratsak martxan zeuden aroan jaioak zarete biak ere. Eskola inklusibo bat izan zenuten? IRURETA: Nik bai. Eskolara besteak bezala joaten nintzen, eskola normala zen; ni nintzen gelako berezia. Baina ondo sentitu nintzen, babestua. Gelan egoten zen gure irakaslea, eta nik laguntzaile bat nuen nirekin egoten zena denbora guztian, edozertan laguntzeko; liburuak ateratzeko, apunteak hartzeko, komunera laguntzeko: ez nengoen bakarrik. Eta gelakideekin oso ondo. Zure kasuan, Juncal? CEPEDA: Erabat ezberdina. Txikitan denbora pila bat pasatu nuen ohean. Orduan, etxera joaten ziren irakasleak, eta hor egin nituen lehen urteak, nerabea izan arte. Pixka bat gogorra izan zen, ez nuen-eta lagunik izan. Nire desgaitasunarengatik, gainera, jolas garaiak-eta oihana izaten ziren, pilotarekin-eta... Gutxi joan zinen, beraz, eskolara... CEPEDA: DBHn hasi nintzen.
Babestua sentitu zinen bidean? Tresnak baziren zuretzat? CEPEDA: Arraro sentitu nintzen bidean, bakarti. Baina jendeak ez daki nola lagundu. Nerabezaroa pixka bat zaila da, guztiontzat; nire kasuan zailagoa izan zen. Eskolako beste neskak, esaterako, dantzalekura joaten ziren; nik ezin nuen. Baina oztopo horiek betidanik izan ditudanez, ez zitzaidan inporta... Beste gauza batzuk egiten nituen. Ezin nintzen dantzalekura joan: ba, irakurri egiten nuen. Ezin baduzu gauza bat egin, beste bat egingo duzu.
Zuk ere izan duzu konformatzeko gaitasun hori, Telmo? IRURETA: Bai, ni ere konformatzekoa izan naiz. Txikitan familian ere erakutsi didate; igual ezin nintzen futbolean ibili, ezin nintzen zuhaitzetara igo, baina irudimena lantzen lagundu zidaten. Esaterako, izebak esaten zidan: «Zuk pentsatu ipuin bat, istorio bat, eta gero film labur bat egingo dugu». Eta egiten genituen halakoak. Zen entretenitzeko beste modu bat, jolas bat. Orain helduak zarete biak. Bestelako erronkak dituzue. Nola egiten diezue aurre? IRURETA: Lehen esan duzue nerabezaroa etapa zaila dela. Nik uste dut nire kasuan zailagoak izan direla orain dela gutxi pasatutakoak. Nerabezaroan ni igual ez nintzen guztiz kontziente nire zailtasunak zenbateraino baldin- tzatzen ari ziren nire bizitza. Orain nola heldua naizen, ikusi dut nire minusbaliotasunak nolako eragina duen besteengan; hor konturatu naiz. Ni neurez ez naiz hain desgaitua sentitzen, eta besteen begietan ikusten duzunean beldur hori... Orduan jabetzen zara: «Halakoa naiz? Hori eragiten dut? Ez dut hori izan nahi!». Orain nago nirekiko desilusio txiki batekin... Izan ere, nik neure burua gehiago ezagutu dut besteen erreakzioekin. Zuk buruan duzun irudia bestelakoa delako... IRURETA: Guztiz ezberdina. Eta konturatu naizenean zer aldaketa dagoen; nik nola ikusten dudan neure burua, eta besteek nola ikusten nauten... Zer makalaldia, zer makalaldia... Zure egoera bestelakoa da, Juncal? CEPEDA: Ni aspalditik neure kasa nabil, guztiz. Konturatzen naiz ezberdintasunak daudela: nire lagunek orain badute familia, seme-alabak dituzte... Erronka batzuk dituzte, eta nik beste batzuk. Baina hau da bizitza. Nerabezaroa bai, gogorra izan zen. Baina orain nik ikusten ditut oztopoak, eta aukerak. Eta, bai, ispiluaren aurrean, edo lagunartean, edo gizartean, badaude zailtasunak. Baina orain ja badut nire nortasuna antolatuta, eta ez naiz erortzen. IRURETA: Ba ni, alderantziz. Nik uste dut orain nagoela nerabezaroan, berandu iritsi naiz... CEPEDA: Kar-kar-kar, zure amatxo izango naiz, lasai... Bizitza independentea izateko adina baduzue zuek biek. Zer-nola doa zuen kasuan prozesu hori? IRURETA: Nik oraingoz ez daukat bizitza independentea, baina banago lortzeko bidean, saiakera horretan nabil. Ea lortzen dudan.
Nolakoa nahi zenuke?
IRURETA: Nik gaur egun laguntzaile bat daukat, baina ez daukat egunero. Gustatuko litzaidake egunero izatea, horrela nire etxetik ateratzeko: independizatzeko. Badaukat gogoa hori probatzeko. CEPEDA: Ni gurasoen etxean bizi naiz; ez naiz independentea, ez diruaren aldetik, ez nire desgaitasunari dagokionez. Bizitza independentea da helmuga. Familiaren aldetik laguntzarik ez izatea: nire tresnekin nire bizitza kudeatzea. Eta, bai, askotan egongo da laguntzaile bat, edo tresna bat: baina hori izango da nire modua. Nire eskubidea. Eta hori ez da norbaitek zuri esatea: «14:00etan joan behar duzu bazkaltzera». Ez, hori ez da bizitza independentea. Edo zure amak laguntzen badizu dutxa hartzen, hori ez da bizitza independentea: hori zure amatxo da, zuri laguntzen. IRURETA: Baina laguntzaile batek laguntzen badizu, beste zerbait da, zuretzat ari delako lanean. Ez da ari zu zaintzen... Bere lanean ari da, diru truk... IRURETA: Hori da. Hori primeran dago. Ni laguntzailearekin nagoenean ez naiz sentitzen desgaitua. Pentsatzen dut: ze ondo, dena egin dezaket.
Eta bideak badira laguntzaileak-eta izateko? Errazten da bidea administraziotik-eta? IRURETA: Ez da erraza. Nik orain badaukat laguntzaile bat laguntzen didatelako etxean, nire familian, ordaintzeko. Bada laguntza bat Bizitza independentea izenekoa; laguntza ematen dute, baina independizatuta egon behar duzu, edo independizatzeko asmoa izan behar duzu; amarekin bizi bazara, adibidez, iruditzen zaie ja zainduta zaudela. Berez, zerbait positiboa da, baina herrena oraindik, ez da guztiz benetakoa. Zeren eta zergatik zaindu behar zaitu zure amak? Zure amak ja egin du amek egiten dutena. Eta gure gurasoek ere badaukate eskubidea beren bizitza egiteko; eduki behar lukete eskubide hori. Zaintzaile profesionalen laguntza behar duzue horretarako... CEPEDA: Pertsona horrek lagunduko dizu zure bizitzako gauzarik intimoenetan. Zure gorputza emango diozu: altxatzeko, dutxatzeko, ipurdia garbitzeko... Ondo egingo du, bai, baina zure intimitatea da. Eta zure ama, etxean, zure amatxo da... Nola kudeatu dezakegu gai hori ondo egiteko?
Baina horixe da zeuen kasa bizitzeko duzuen bidea, ezta? CEPEDA: Bai, bai. Bakarra. Onartu behar dut beste pertsona bat sartuko dela nire bizitzan hori egiteko. Ez da izango nire laguna, ez da izango nire senidea... IRURETA: Edo bai. Izan daiteke laguna eta laguntzailea. CEPEDA: Nik, behintzat, nahiago dut hura langilea eta ni arduraduna izatea. Nik harreman profesional bat nahi dut. IRURETA: Gero denborarekin lagunak egingo zarete... CEPEDA: Ez dakit, ni oso gogorra naiz gai horrekin. Ekonomikoki bideragarria da gaur egun horrelako zerbait zuretzat? CEPEDA: Ez, ez da bideragarria.
Ez dagoelako laguntzarik? CEPEDA: Ez, ez dagoelako hainbeste laguntzarik. IRURETA: Oso interesgarriak ematen duten proiektuak badaude, baina horietara iristeko baldintza asko daude. Ez dago edozeinen esku horiek lortzea. Gutxieneko bat eduki behar duzu, edo familia bat laguntzen dizuna. Benetako inklusioa helburu zaila da, beraz... CEPEDA: Egun, norberaren lana da. Goiz-goizetik oztopo batzuk aurkitu dituzu: irisgarritasunaren aldetik, aurreiritzien aldetik... Norberak kudeatu behar ditu. Lan gogorra da, eta egun batzuetan ezin duzu egin. Hori ez da inklusioa. Baina bestela zer, etxean?
Horren atzean badago instituzioen laguntza falta... CEPEDA: Imajinatu: unibertsitatean karrera bat egiteko laguntzaile bat eskatu behar duzu, zurekin ikasgelan egoteko. Halakoak oztopoak dira. Izan ere, lortzen dituzu, edo ez. IRURETA: Tokiaren araberakoa izango da hori. EHU Euskal Herriko Unibertsitateak, adibidez, badu laguntza bat desgaitasunak dituztenentzat, eta niri asko lagundu didate. Ez nintzen joan ni laguntzaren bila: unibertsitatearen laguntza izan nuen. Lan munduan zer esperientzia izan dituzue orain arte? IRURETA: Eskola batzuk eman nituen DBHko ikasle batzuekin, baina ez daukat pazientzia handirik... Orduan, esaten duzu: «Zer ari naiz hemen? Bakarrizketak egiten ederki nengoen ba ni...». Kar-kar-kar... Aktore munduan gehiago ibili naiz. Hori ere zaila da; ez dago nire egoera fisikoa duen pertsonaiarik. Telesailetan-eta orain igual normala da agertzea pertsona bat homosexuala; horrek jendeari laguntzen dio ikusgaitasunean: normalizazioa posible egiten dute. Baina oraindik minusbaliotasunaren gaia ez da nahikoa landu. Nik babesten dut pertsonaia minus gehiago egotea, kar-kar-kar]. CEPEDA: Jakina, ezberdintasunak erakusteko... IRURETA: Horrela guretzat ere lana egongo da. Egia da minusbaliotasuna ez daukan aktore batek egin dezakeela minusbaliotasun bat daukan pertsonaia bat. Baina nik ezin dut egin minusbaliotasuna ez daukan batena; beraz, hori behintzat utzi niri... Edo behintzat castinga egiteko aukera. Gero zuzendariari ez bazaio gustatzen, ulertuko dut. Programatzaile aritua zara zu, Juncal, webguneak egiten... CEPEDA: Programatzailea naiz, edo nintzen. Etxetik lan egiten nuen, bolada batean. Urtebete pasatu nuen webguneak egiten. Lastategi batean orratz bat aurkitzea bezala izan zen... Baina askotan pentsatu izan dut, halako lan eskaintzetan parte hartzen badut, zer? Beti eskatzen dizkizute gauzak: gidabaimena, adibidez... Bada, ez. IRURETA: Zure gurpil aulkia eramateko... CEPEDA: Bai eta, gainera, abiadura handia hartzen dut... Baina beti zara... Bazoaz toki batera, zure adinari dagokion pertsona bati dagokion toki batera, eta zera, begiratzen dizute esanez: «Zer eskatzen ari da neska hori?». Nire itxuraren ondorioz, jendeak gehiago epaitzen nau: «Txikia zara, desgaitasun handia daukazu...». Orain dela gutxi, batek zera esan zidan: «Zu eguneko zentrora joaten zara, ezta?». Eta nik pentsatu nuen: «Eguneko zentrora?». IRURETA: Eguneko zentrora zure amona joango da. CEPEDA: Eta nik zera pentsatu nuen: «Ez nauzu ezagutzen? Aizu, ni egunkarietan ateratzen naiz». Noiz egiten dut? Eguneko zentroan bukatu eta gero? Ondoren ematen ditut hitzaldiak? Baina lehenengo hor jartzen gaituzte: eguneko zentro horretan, marrazkiak egiten. Aurreiritzi horiek oso kaltegarriak dira. Eta beti esan behar dut: «Bizitza normala daukat, langabezian dagoen pertsona baten bizimodua». Gaur hemen nago, elkarrizketa honetan, eta gero euskaltegira joango naiz... Hori egiten du jende askok.
Tankera horretako elkarrizketak ez ditu egiten jende askok... CEPEDA: Bai, horixe esatea pentsatu nuen nik, baina gero zera pentsatu nuen: «Ez, Juncal, hori ez». Agenda bat badut, eta jarduera batzuk egiten ditut: ez daukat amona baten bizitza. Zure adineko bati dagokion bizimodua duzu... CEPEDA: Bai, edo langabezian dagoen batena. Baina zera gertatzen da, goizean etxetik ateratzen banaiz jendeak zera esaten du: «Zer, paseatzera zoaz, ezta?». Agian ikastaro bat egitera noa, baina jendeak beti esaten du gauza bera: «Paseatzera». Beti da paseatzera... Jendeak ez zaituzte irudikatzen ikasten, hitzaldiak ematen... CEPEDA: Edo agertoki batean... Horrek kalte egiten du denean... CEPEDA: Bai, irudikatzen zaituzte zure jarduera txikiekin, hortxe, listo. Edo soldata txiki batekin. Ea, nik soldata bat behar dut; soldata normal bat, laguntzaile bat izateaz gainera... Errenta bat pagatzeko, adibidez, soldata txukun bat behar da.
Elkartu elkartean ibiltzen zara zu, Juncal, zuen egoeraren berri ematen, eta aldarrikapenak egiten. Garrantzitsua iruditzen zaizu aktibismo hori?
CEPEDA: Bai, oso garrantzitsua da. Norbaitek erakutsi behar ditu egiteko daudenak. IRURETA: Bai; bestela, ematen du ez garela existitzen. Askotan halakoetan galdera tontoak egiten dizkigute, baina inportanteagoa da galdera tontoak egitea, galderarik ez egitea baino. Hartara, behintzat, badakigu zenbaterainokoa den ezjakintasuna... Eta usu sentitzen duzue ezjakintasun hori. Anekdota aski deigarriak kontatzen ari zarete... CEPEDA: Bakoitzak bere mundua ezagutzen du, eta kito. Eta hortik kanpo ez dute ikusten, ez dugu ikusten. Guk ere gure oztopoak ikusten ditugu, baina besteenak ez ditugu ikusten. Beti dago ezjakintasun handia. IRURETA: Ezjakintasuna erakusten dutenean, pixka bat gustatzen zait. Aukera izaten baita erakusteko... Esateko: «Hori ez da horrela». Hainbeste gauza dira. Esaterako, ez dute imajinatzen nik unibertsitate ikasketak ditudanik, eta, kontatzen dudanean, harritu egiten dira. Edo sexualitatearen gaia: iruditzen zaie minusbaliotasun bat baduzu ez duzula bizitza sexualik... Orduan, informazio hori ematen duzunean, zera da... «Tori, tori... Jakin ezazu agian zu baino gehiago egiten dudala larrutan...». Probokaziora jokatzen dugu, polita da. Jendearen arreta pizteko era bat bada... CEPEDA: Arreta pizteko, eta informazioa emateko. IRURETA: Edo gauza oso sinpleak, baina oso normalak direnak. «Baina hau egin duzu?». Eta nik: «Nik bai; zuk? Niri egin didazun galderak igual zuri igual-igual balio dizu...». CEPEDA: Eskandalu une bat ere egoten da halakoetan: «Baina benetan egiten duzu hau?». Eta nik: «Bai». Eta beste hainbatetan aldez aurretik esaten dut: «Bihar halako egingo dut». Jendeak jakiteko bakarrik esaten dut. Edo, adibidez, topless egitea... Jendea harritu egiten da! Hara, titiak erakutsi ditut bakarrik zuek... IRURETA: Isiltzeko, kar-kar-kar. CEPEDA: Fabore bat egingo dizut, kar-kar-kar. IRURETA: Edo bikote kontuetan. Esaten baduzu bikotekidea izan duzula, jendeak jakin-mina du jakiteko zure bikotekideak ere minusbaliotasun bat duen. Jendeak dituen ideiak dira, eta eskema horiek puskatzea ondo dago. Umorea biok naro erabiltzen duzue. Tresna bat da? IRURETA: Niretzat bai, asko laguntzen du, umorerik gabe ez dut imajinatzen bizitza. Nire izaeran ere egongo da hori, baina arazoak eramateko balio du, arintzen du. CEPEDA: Nahi gabe ere umorea egiten dut nire arazoekin. Bestela, jendeak oso serio hartzen ditu. Eta serioak dira, e... Serioak dira, nola ez. Baina hain serioak, eta hain tristeak. Pixka bat irtenbide bezala erabili behar dugu. Eta jendea erakartzeko eta beldurrak kentzeko ere oso garrantzitsua da umorea. Bestela, jendeari beldurra ematen dio desgaitasunak. Umorearen bidez, errazagoa da elkar ezagutzea. Hala ere, umoreak ez al du arrisku bat ere? «Hara, ze umoretsuak» esan, eta zuen arazoak eta egoerak hutsaltzekoa? IRURETA: Bai, badu. Baina umoreak balio du, baita ere, ea... Ondo esplikatu nahi dut hau. Imajinatu zerbait zuretzat oso serioa dena: umorez hartzen baduzu, oraindik ere kontrastea handiagoa da... Agertzen bazara biktima bezala, «ai, ze pena, ze pena», ba, azkenean, zera, astuna egiten da. Baina umorea sartzen baduzu jendeak espero ez duen unean, orduan esaten dute: «Nola esan du? Horrelako momentu batean!».
Bai, umorea puskatzeko da halakoetan, ezta? IRURETA: Puskatzeko. Eta min handiagoa emateko ere bai. Probokazioarekin lotuta dago... Baina hutsaltze arriskua ere hor dago, ezta? Ez zaie garrantzirik kendu behar zuen arazoei, eta aldarrikapenei; justuak dira. IRURETA: Bai, esaten dute: «Begira nola dagoen, baina, bueno, bera zoriontsu da». Baina, aizu, nik ez dut hori esan. CEPEDA: Bai, edo halakoak: «Ze ondo daramazun». Ea, ondo, ondo... Ez daukat besterik. Zeren eta asko dago oraindik egiteko, eta lortzeko... IRURETA: Bai, nahiz eta gauza pila bat egin, ez dauzkagu aukera berak, ezin dugu bizimodu bera egin. Nire ahizparen bizitza nirearen erabat ezberdina da: nik ezin dut hori egin. Ezin dut lortu, nahiz eta gogor lan egin, ezin dut. IRURETA: Gero izango da, baita ere, ez dela interesatzen. Nola gutxiengo bat garen, jendeari ez zaio inporta, ez du askorik pentsatuko honen inguruan... Berez, minusbaliotasun bat daukagu gizarteak hori erabaki duelako gu garela ezgaituak. Igual ez gara gu... Guk gorputz ezberdin bat daukagu. Berez, dena ondo egokituta eta ondo prestatuta balego, minusbaliotasuna ez zen existituko... Nahiko zenukete jendea gehiago ateratzea plazara? Ohikoagoak izatea halakoak? CEPEDA: Elkarrizketaren harira, pentsatu nuen: «Telmo eta ni. Ez al dago jende gehiago?». Ez da kexu bat, baina jende gehiagok egon behar luke. Lehen esan du Telmok: zenbat aktore daude desgaitasun fisikoa dutenak? IRURETA: Gutxi. Eta, gainera, nire desgaitasun mailarekin... Kontuz, ez da edonolako desgaitasuna nirea! 95ekoa da... CEPEDA: Nik 93koa dut, kar-kar. |
2022-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/215957/kultur-ekitaldietan-eraso-matxistak-eragozteko-gida-aurkeztu-dute-eusko-jaurlaritzak-eta-emakundek.htm | Gizartea | Kultur ekitaldietan eraso matxistak eragozteko gida aurkeztu dute Eusko Jaurlaritzak eta Emakundek | Gidaren helburua emakumezkoentzat arriskutsuak diren guneak identifikatu eta aurre egitea da. Euskal Encounter izango da protokolo gidan oinarrituko duen lehen ekitaldia. | Kultur ekitaldietan eraso matxistak eragozteko gida aurkeztu dute Eusko Jaurlaritzak eta Emakundek. Gidaren helburua emakumezkoentzat arriskutsuak diren guneak identifikatu eta aurre egitea da. Euskal Encounter izango da protokolo gidan oinarrituko duen lehen ekitaldia. | Emakumeen aurkako eraso matxistarik gabeko kultur gune baterantz. Hausnartzeko eta jarduteko gida aurkeztu du Eusko Jaurlaritzak gaur, Emakunderen bitartez. Barakaldoko BECen izan da aurkezpena. Gidan, ohar orokorrak bildu dituzte kultura ekitaldi bakoitzak bere ezaugarrietara egokitu ditzan. Kultura ekitaldi jendetsuetan emakumeentzako arriskutsuak izaten diren guneak identifikatzen ditu. Emakundek, eraso sexistei aurre egiteko, gomendatzen du prebentzio eta jarduera protokoloak egitea, prebentzio neurriak hartzea eta, erasoren bat gertatuz gero, arreta eta erantzuna ematea. Gaineratu du garrantzitsua dela ekitaldien arduradunak gaian heztea.
Beatriz Artozabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuaren arabera, gidaren helburu nagusia zera dela, emakumeen aurkako indarkeria «ez normalizatzea edo banalizatzea» aisialdi eremuetan. Gomendioz osatutako gida horrri esker, edozein ekitaldi antolatzen hasten denetik antolatzaileek gogoan izan beharko dute «elkarrekiko errespetua eta guztien eskubideak bermatzeko» espazioak osatu behar direla.
Gidaren zirriborroa kultur arloko hamalau erakunderi aurkeztu zitzaiela azaldu du sailburuak. Hamalauek «beharrezkotzat» jo dute gida, guztietan erasorik egon ez den arren. Era berean, maiatzean beste gida bat aurkeztu zuten aldundiek eta Eudelek, jaietan indarkeria matxista prebenitzeko tokiko prozesuak bultzatzeko.
Barakaldoko alkate Amaia del Campok, berriz, udalak abian jarri dituen prebentzio kanpainak azaldu ditu ekitaldian, hala nola jaietan lan egiten duten pertsona eta sektoreei prestakuntza ematea indarkeria matxistaren ezaugarriak ezagutzeko, eta edalontzien estalkiak erabiltzea sumisio kimikoa eragozteko.
Aurrenekoa, Euskal Encounter
Gidaren aurkezpena Barakaldoko BECen izateak badu arrazoi bat. Izan ere, bertan egingo da Euskal Encounter, uztailaren 22tik 25era. Informatika ardatz duen topaketa izango da lehenengo ekitaldia bere protokoloa Emakunderen gomendio berri horietan oinarrituko duena. Urtero milaka zale biltzen dituen ekitaldi horrek gaur aurkeztu du eraso sexisten aurkako protokoloa.
Protokoloaren helburu nagusia inklusiboa izatea eta indarkeria matxistarik gabeko eremu baten alde egitea da, Sabino San Vicente Euskal Encounterren antolatzailearen arabera. Parte hartzaileen konpromisoa «bai espazio presentzialetan, bai birtualetan» jazarpenik ez egoteko «bermea» dela dio San Vicentek. Espazio birtualean jarri du arreta Encounterren antolatzaileak: «Online espazio bat izanik, funtsezkoa da ziberjazarpena antzeman eta haren aurka jardutea».
Euskal Encounterren puntu morea egongo dela jakinarazi du San Vicentek: birtuala eta aurrez aurrekoa. Horretaz gainera, informatikaren esparruan ere berdintasunean aurrera egin behar dela azpimarratu du. |
2022-7-15 | https://www.berria.eus/albisteak/215958/historian-mugarri-gogoen-akuilu.htm | Politika | Historian mugarri, gogoen akuilu | Estaturik gabeko beste nazio askotan ere, setioak, borrokaldiak, iraultzak eta kutsu militarreko beste zenbait gertaera historiko ikur bilakatu dira, kontzientzia kolektiboan ez ezik, herri horien burujabetza aldarrikatzen duten mugimendu politikoentzat ere. | Historian mugarri, gogoen akuilu. Estaturik gabeko beste nazio askotan ere, setioak, borrokaldiak, iraultzak eta kutsu militarreko beste zenbait gertaera historiko ikur bilakatu dira, kontzientzia kolektiboan ez ezik, herri horien burujabetza aldarrikatzen duten mugimendu politikoentzat ere. | Ia 60 urtez, 1296tik 1357ra, Eskozia eta Ingalaterra gerran egon ziren, Eskozia anexionatzeko ingelesek egindako ahaleginak zirela eta. Eskoziako Independentzia Gerrak izan ziren haiek, eta izendapen horrekin igaro dira historiara. Historialariek bi arotan banatzen dute orduko gatazka: Lehen Independentzia Gerra 1296tik 1328ra izan zen, eta eskoziarrak nagusitzean amaitu zen, Eskoziak bere independentziari eutsi baitzion. Bigarrenak, berriz, 1332tik 1357ra iraun zuen, eta horren emaitza askoz nahasiagoa izan zen: horren ostean, Eskoziak ez zuen independentzia galdu, baina eskoziarrek dirutza handia ordaindu behar izan zieten ingelesei David II.a erregea aska zezaten. Liskar eta borrokaldi ugari izan ziren 60 urteko epe hartan, baina denetan ezagunena, edo eskoziarren oroimen kolektiboan argien gelditu dena, Bannockburngo bataila da. 1314ko ekainaren 23an eta 24an izan zen.
Bannockburneko bataila gogoratzeko martxa. STRINGER, EFE
Ingelesek 20.000 soldadu baino gehiagoko armada bildu zuten Eduardo II.aren agintepean, eta aurrean askoz soldadu gutxiago izan zituzten; 6.500 inguru, zenbait historialariren arabera. Hala ere, eskoziarren armada gailendu zitzaion ingelesenari, eta errege ingelesak arinari eman behar izan zion, atzean 9.000 soldadu inguru zerraldo utzita. William Wallaceren itzala Batailaren garrantzi historikoa gorabehera, Bannockburngo guduak bidea egin du eskoziarren memorian, eta sinbolo bilakatu da Eskoziaren burujabetzaren aldekoentzat. Eta horretan zeresan handia izan zuen Braveheart pelikulak. Mel Gibsonek 1995ean zuzendu eta protagonizatutako filmak William Wallace eskoziar borrokalariaren ibilerak ditu ardatz. William Wallace (Elderslie, Eskozia, 1270; Londres, 1305) heroi nazionala da Eskozian, baina, seguru asko, gaur egun ezinezkoa da hura Mel Gibsonek antzeztu zuen pertsonaiatik desberdintzea imajinario kolektiboan. Ingalaterrako errege Eduardo I.ak 1296an Eskozia inbaditu ostean, Wallacek eta beste eskoziar zenbaitek buru egin zieten soldadu ingelesei. Wallace preso egin zuten, baina espetxetik ateratzea lortu zuen, ez jakin oso argi nola. Hurrengo urteetan, ingelesen etsairik amorratuena bilakatu zen, eta hainbat borrokalditan garaitu egin zituen, 1305ean atxilo hartu zuten arte. Londresera eraman zuten, eta han epaitu eta hil egin zuten, burua moztuta eta gorputza zatikatuta. Gorabehera horiek guztiak agertzen dira pelikulan, eta, amaieran, Bannockburngo gudua ere azaltzen da: Wallace hil ostean, haren oroitzapenak adore ematen die eskoziarrei, eta, horri esker, ingelesak garaitzeko gai dira.
Pelikulak arrakasta handia izan zuen: bost Oscar sari irabazi zituen, eta 1995ean diru gehien bildutakoen artean egon zen. Baina haren eragin politikoak ere ez ziren makalak izan: Eskozian nazio kontzientzia eta iraganaren inguruko harrotasuna pizteko balio izan zuen, eta, batez ere, eskoziarren nazio eskakizunak mundu osoan ezagutarazteko tresna bihurtu zen. Ez dago erraz esaterik eskoziar nazionalismoak XXI. mendearen hasieran izandako gorakada zenbateraino zor zaion filmaren arrakastari, baina, dudarik gabe, garrantzi handia izan zuen Eskoziako mito nazionalak gizarteratzeko lanean. Gaur egun, Eskoziaren Independentzia Gerrek leku garrantzitsua dute eskoziarren oroimen kolektiboan, eta, aro hartako gertaera historiko guztien artean, Bannockburngo guduak esanahi berezia hartzen du. Bannockburngo aldirietan, ustez bataila gertatu zen eremuan, badago hura gogorarazten duen oroitarria, eta ekainaren 23an ekitaldiak egin ohi dituzte orduko garaipena ospatzeko. Ekitaldi horiek jendetsuagoak bilakatu ziren azken urteetan, Eskoziaren burujabetzaren aldarriak gora egin zuenean, eta goia jo zuten independentziari buruzko galdeketaren abaroan. Izan ere, erreferenduma 2014an egin nahi izateko arrazoietako bat izan zen galdeketa Bannockburngo gudaren 700. urteurrenarekin bat eginaraztea. 2014ko galdeketan baiezkoa gailendu ez izanak ez du epeldu Bannockburngo gudua gogorarazteko grina. Azken urteotan, eskoziar independentistek ibilaldia egin izan dute urtero bataila oroitzeko, eta martxa Robert Bruce erregearen omenez altxatutako estatuaren aurrean amaitu izan da. 2018an egindakoan, esaterako, 15.000 lagunek parte hartu zuten.
GALIZIA. AHANZTURATIK SALBATU GURAN
Galiziako historia aberatsa da, eta mugarri esanguratsuz beterik dago. Pedro Pardo de Cela mariskalaren heriotza da horietako bat.
Galiziako historia aberatsa da, eta gertaera esanguratsu eta gogoangarriz betea dago, historiografia ofizial espainiarrak askotan ukatu eta ostendu dituen arren. Aspaldikoak dira historia hori berreskuratzeko ahaleginak, gertaera horien aztarnak herriaren oroimen kolektiboan gelditu direla baliatuta. Formalki, Galiziako erresuma 1230ean galdu zen, Gaztelako Fernando III.ak bereganatu zuenean, baina Xose Ramon Ermida Meilan historialariak azaldu duenez, «praktikan modu independentean funtzionatu zuen XV. mendera arte». Errege-Erregina Katolikoen asmo zentralizatzaileek egoera aldatu zuten, eta Galiziako jauntxo batzuk asmo horien kontra altxatu ziren. Pedro Pardo de Cela mariskala haietako bat izan zen.
A Frouxeirako gazteluko hondarrak. Pedro Pardo de Cela mariskala han egon zen setiaturik. BERRIA.
Errege-Erregina Katolikoek hura atxilotzeko eta hiltzeko agindua eman zuten, baina Pardo de Cela A Frouxeira izeneko parajean zeukan gazteluan gotortu zen. Errege-erregina espainiarrek bidalitako tropek setioa ezarri zioten gazteluari, baina ez zitzaien batere erraza izan hura hartzea; setioak hilabeteak iraun zuen —hiru urte, zenbait iturriren arabera—, eta gaztelua hartzeko borrokaldietan hildako ugari egon ziren. Baina, azkenean, Pardo de Cela espainiarren esku gelditu zen, eta haiek burua moztu zioten 1483an, Mondoñedoko plazan. Mitoa bizirik Pardo de Cela hil zuten, baina haren irudiak bizirik iraun du galiziarren imajinario kolektiboan. Modu askotara, gainera: A Mariña eskualdean ugariak dira Pardo de Celari eta A Frouxeirari buruzko kondairak eta legendak. Beste aldetik, Pardo de Cela pertsonaia literario ere bilakatu zen, eta asko dira haren inguruko poemak, herri kantak eta bestelako testuak. Azkenik, nazionalismo galegoak ere Pardo de Cela aldarrikatu izan du, eta, esaterako, Galiziaren egun nazionala ezartzeko eztabaidak hasi zirenean, proposamenetako bat izan zen egun hori abenduaren 17an ospatzea, egun horretan hil baitzuten mariskala: «Argentinan, esaterako, atzerriraturik zeuden galiziarrek 1960ko hamarkadara arte ospatu zuten egun hori, eta ekitaldietan erbesteratutako euskal nazionalistek ere parte hartzen zuten», azaldu du Ermida Meilanek. 1467tik 1469ra Irmandiñoen matxinada izenekoa izan zen Galizian. Jauntxoen kontrako iraultza izan zen, eta hark ere arrastoa utzi zuen galiziarren oroimen hitorikoan, baina nazionalismoan ez dago adostasunik haren inguruko balorazioan, David Rodriguez idazleak azaldu duenez: «Aldarrikatu egiten da mugimendu askatzaile, autoktono eta aitzindari gisa, baina, batzuetan, aski modu teleologikoan, leporatzen zaio Gaztelako erresumaren aurrean Galiziako menpekotasuna ahalbidetu izana». 1846an izandako altxamendua ere Galiziaren memoria kolektiboaren beste osagai garrantzitsua da. «Estaturik gabeko nazioek, definizioz, ez dute haien birsortzea ziurtatzen duen aparatu burokratikorik», azaldu du Rodriguezek. «Beraz, mugimendu askatzaileek ikur eta mugarri historikoak baliatzea garrantzitsua da. Gakoa da zertarako erabiltzen den: ekintzarako herri izaera indartzeko, edo onanismo chauvinista elikatzeko».
KATALUNIA. ASKATASUNA GALDU ZUENEKOA
Irailaren 11n ospatzen du Kataluniak bere egun nazionala, 1714an Bartzelona Espainiako errege Filipe V.aren tropek hartu zutenekoa gogoan.
XVIII. mendearen hasieran gerra piztu zen Espainian Borboiko eta Habsburgoko errege dinastien aldekoen artean. Borboiek irabazi zuten, eta garaipen hark ekarri zuen Espainian familia horrek agintea eskuratzea, baina Katalunian beste ondorio batzuk ere izan zituen. Filipe V.a Borboikoaren armadak hamalau hilabetez setioa ezarri zion Bartzelonari, eta, azkenean, hiria bereganatu zuen 1714ko irailaren 11n. Gaur egun, Diada edo Kataluniako aberriaren eguna irailaren 11n ospatzen da, orduko gertaera haiek gogoan. Mariona Lladonosa Latorre politologoa eta soziologian doktorea da, eta eskolak ematen ditu Lleidako Unibertsitatean (Katalunia). Hark dioenez, irailaren 11ko porrotak «Kataluniako egitura politiko eta ekonomikoen asimilazioa» eta Gaztelako ereduaren ezartzea ekarri zuen: «Erdi Arotik zirauen aparatu instituzionala suntsitu egin zuen. Arnasa luzeko egitasmo politiko baten galera izan zen». Ez da harritzekoa, beraz, katalanismoak data hura eta gertaera haiek bere memoria kolektiboan txertatu izana.
Katalunia Diada, iaz. Toni Albir, EFE
XIX. mendearen amaieran hasi ziren irailaren 11 gogoratzeko ekitaldiak antolatzen, eta apurka-apurka indarra hartu zuten. Frankismoak ere ez zuen lortu horren oroitzapena katalanen memoriatik ezabatzea, eta 1980ean ofizialki Kataluniako nazio eguna izendatu zuten.
Mendeurrenaren eragina Urte askoan, irailaren 11ko ospakizunek jite instituzionala izan zuten, baina 2014an, 1714ko gertaeren 300. urteurrenaren harira, eta prozesu independentistaren abaroan, gauzak aldatu ziren: «Diadak berreskuratu zuen erresistentziaren eta galdutako askatasunen memoriaren zentzua». Lladonosak uste du horrelako mugarri historikoak gogoratzeak funtzio bat betetzen duela herrien memoria historikoa elikatzeko: «Gure inguruko herri guztietan daude horrelakoak, eta komunitatearekin eta inguruarekin harremantzeko moduaren osagai bat dira. Beraz, funtzio sozial bat betetzen dute: pertsona eta kolektiboen jardueraren norabidea ezartzea. Helburua da gakoa: kontakizun historikoek kohesiorako, demokraziarako eta aniztasunerako baliagarriak badira, interesgarriak izan daitezke». Bihar: Amaiurko memoriaren berreskurapena. |
2022-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/215959/espetxeratu-egin-dute-sexu-eraso-bat-egotzita-tafallan-atxilotutako-gizona.htm | Gizartea | Espetxeratu egin dute sexu eraso bat egotzita Tafallan atxilotutako gizona | Tafallako 2. Instrukzio Epaitegiko epaileak behin-behinean sartu du espetxera, bermerik gabe. Hilaren 5ean Tafallan izandako beste sexu eraso bat egotzi diote. | Espetxeratu egin dute sexu eraso bat egotzita Tafallan atxilotutako gizona. Tafallako 2. Instrukzio Epaitegiko epaileak behin-behinean sartu du espetxera, bermerik gabe. Hilaren 5ean Tafallan izandako beste sexu eraso bat egotzi diote. | Foruzaingoak 19 urteko gizon bat atxilotu zuen asteartean Tafallan (Nafarroa), emakume bati sexu eraso bat egitea leporatuta, eta, gaur, epaileak espetxera bidali du behin-behinean, bermerik gabe. Tafallako 2. Instrukzio Epaitegiko epaileak bi sexu eraso egin izana leporatzen dio gizonezkoari, baita lesioak eragitea ere. Bi sexu erasoak Tafallan izan zirela azaldu du epaileak ebazpenean: uztailaren 12an bata, eta uztailaren 5ean bestea. Salaketa jarri zuten bi emakumeen bertsioa sinesgarritzat jo du epaileak: autoan jasota dagoenez, bi emakumeek «argi eta garbi» identifikatu zuten erasotzailea erakutsi zizkieten argazkien artean.
Uztailaren 12an emakume batek jarritako salaketaren arabera, gizonak emakumeari heldu, hura lurrera bota, eta, gero, haren gainean masturbatzeari ekin zion. Eraso horri lotuta, epaileak lesioak eragitea egotzi dio gizonezkoari, eta autoan jaso du «koherenteak» direla andrazkoak polizia etxean egindako deklarazioa eta Nafarroako ospitalearen traumatismo agiria. |
2022-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/215961/larrialdia-ezarriko-dute-bihar-araban-bizkaian-eta-gipuzkoan-suteengatik.htm | Gizartea | Larrialdia ezarriko dute bihar Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, suteengatik | Jaurlaritzaren larrialdi zerbitzuek jakinarazi dutenez, gutxienez bost sute daude piztuta gaur: lau Araban eta bat Gipuzkoan, Aizkorrin. Nafarroan ere alerta gorrian dira asteartetik. | Larrialdia ezarriko dute bihar Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, suteengatik. Jaurlaritzaren larrialdi zerbitzuek jakinarazi dutenez, gutxienez bost sute daude piztuta gaur: lau Araban eta bat Gipuzkoan, Aizkorrin. Nafarroan ere alerta gorrian dira asteartetik. | Bihartik aurrera suteengatiko larrialdi egoera ezarriko du Eusko Jaurlaritzak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Alerta egoera aktibatu zuten atzo, baina bihartik aurrera debeku batzuk jarriko dituzte indarrean, batik bat nekazaritza eremuan. Nafarroan dagoeneko indarrean dago sua dibertimendurako erabiltzeko eta uzta biltzeko debekua.
Gutxienez bost sute piztu dira gaur, lau Araban eta bat Gipuzkoan, Eusko Jaurlaritzako larrialdi zerbitzuek berri eman dutenez. Oraingoz ez dute aparteko arazorik eragin, eta kontrolpean dituzte guztiak, baina landa eremuan kontuz ibiltzeko deia egin dute larrialdi zerbitzuek. Sute bat baino gehiago izan da azken egunetan; atzo, adibidez, Donemiliaga eta Asparrena artean, Araban.
Gaur, Gasteiz inguruan piztu dira haietako bi: Mendiolan eta Andollun. Argandoña inguruan, gainera, A-132 errepidea itxi behar izan dute suteen ondorioz. Arratsaldeko lauretarako ireki dute berriz. Horra Andolluko sutearen irudiak:
Añanako kuadrillan eta Arabako Mendialdean ere piztu dira beste bi sute, Villaluengan eta Barojan. Baita Aizkorri mendian ere, Gipuzkoan.
Nafarroako suhiltzaileek ez dute gaur inongo suteren berri eman, baina atzo, adibidez, bat baino gehiago izan zirela azaldu zuten; horietako bat, NA-6030 errepidearen ondoan, ibilgailu batek eraginda. Gaur, gainera, nekazari bat salatu dutela jakinarazi du Foruzaingoak, alerta egoeran debekatuta egon arren uzta biltzen ari zelako. |
2022-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/215962/alconzako-25-kaleratzeak-legezkoak-direla-ebatzi-du-auzitegi-nagusiak.htm | Ekonomia | Alconzako 25 kaleratzeak legezkoak direla ebatzi du Auzitegi Nagusiak | Epaileek uste dute azken urteetako galerek erabakia justifikatzen dutela. Sindikatuek helegitea jarriko dute Auzitegi Gorenean, eta ikusteke dago langileek greba bertan behera utziko duten ala ez. | Alconzako 25 kaleratzeak legezkoak direla ebatzi du Auzitegi Nagusiak. Epaileek uste dute azken urteetako galerek erabakia justifikatzen dutela. Sindikatuek helegitea jarriko dute Auzitegi Gorenean, eta ikusteke dago langileek greba bertan behera utziko duten ala ez. | EAEko Auzitegi Nagusiak arrazoia eman dio Alconzari, eta, ondorioz, Berangoko (Bizkaia) motor elektriko fabrikak 25 langile kaleratu ahal izango ditu. Irizar Groupeko kide den konpainiak azken urteetako galera ekonomikoak argudiatu zituen urte hasieran lan erregulazio bat egiteko, eta, sindikatuen helegitearen ondoren, Auzitegi Nagusiak arrazoia eman dio enpresari. Tailerretako langileak greban daude otsailaren 28az geroztik, eta ekoizpena geldirik dago. ELA eta LABeko ordezkariak astelehenean bilduko dira protestarekin jarraitu ala ez erabakitzeko. Zuzendaritzaren beldur dira, ez baitira harekin fio, eta atea itxi nahi diote etorkizunean kaleratze gehiago egiteari. Alconzako langile batzordeak helegitea jarriko du Espainiako Auzitegi Gorenean, baina Bilboko ebazpena ikusita oso zaila dirudi hark ez berrestea. Izan ere, epaileak sindikatuen helegiteko arrazoi guztiak ukatu ditu. Ez du fede txarrik ikusi enpresaren aldetik, ez du uste talde patologiko baten kide denik, ezta ere diskriminaziorik egon denik kaleratuen hautaketan, eta azken lau urteetan 20 milioi euro galdu izana erabakia hartzeko arrazoi dela iritzi dio. Sindikatuak, dena den, ez dira iritzi berekoak. Besteak beste, argudiatu dute 25 kaleratuetatik 21 ELAn edo LABen izen emanda daudela, eta beste laurek ez dutela filiazio sindikalik. Enpresako batzordean, CCOOk lau ordezkari ditu, ELAk hiru eta LABek bi. CCOOk greba bertan behera utzi zuen. Sindikatu horrek, dena den, bulegoetan tailerrean baino ordezkari gehiago ditu, eta kaleratze guztiak tailerrean izan dira. Era berean kexu dira enpresak ez duelako negoziatu nahi izan, eta nabarmendu dute lan ikuskaritzara joan zirenean jakin zutela kaleratu kopurua 38tik 25era murriztu zuela. Ordura arte zuzendaritzaren izenean negoziatzen aritu den bulegoak ez zion halakorik jakinarazi. Azkenik, langileek salatu dute enpresaren egoera zaila zuzendaritzaren kudeaketa txarraren ondorio dela. Kaleratuei dagokienez, gehienak 40 urteen bueltan dabiltza, eta hamabost urte inguru zeramatzaten Alconzan. Zuzendaritzak kaleratze arrunten baldintzak hobetu dizkie: 30 eguneko kalte ordaina jasoko dute lan urte bakoitzeko, hemezortzi hilabeteko soldatako mugarekin. Erregulazioaren ondoren 45 langile inguru geldituko dira. 137 egun daramatzate greban, eta hilabeteak dira grebaren eraginez ekoizpena etenda dagoela. ELA eta LABeko kideak astelehenean bilduko dira. Protestarekin jarraitzeko prest daude zuzendaritzak gelditzen direnen etorkizuna ez badu bermatzen. Erregulazio hau bidezkotzat jo izanak arrazoi berdinengatik beste batzuk abian jartzeko aukera errazten dio enpresari. |
2022-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/215963/donostiako-piratek-20-urteurreneko-kanta-aurkeztu-dute.htm | Bizigiro | Donostiako Piratek 20. urteurreneko kanta aurkeztu dute | Physis versus Nomos taldeak eratu du abestia, eta piraten auzolanak aurrera jarraitzen duela adierazi nahi du. Piratek antolatzen dute Donostiako Aste Nagusiko egitarau herrikoia eta horren barneko Abordatze jendetsua. | Donostiako Piratek 20. urteurreneko kanta aurkeztu dute. Physis versus Nomos taldeak eratu du abestia, eta piraten auzolanak aurrera jarraitzen duela adierazi nahi du. Piratek antolatzen dute Donostiako Aste Nagusiko egitarau herrikoia eta horren barneko Abordatze jendetsua. | Iritsi da Donostiako Piraten 20. urteurreneko kanta entzuteko unea. Aurtzaka goaz abestiak gaur ikusi du argia lehenengo aldiz, Donostiako piratak auzolanari tiraka aurrerantz doazela aldarrikatzeko. Beñat Antxustegi da kantuaren egilea, Markel Ormazabal eta Eneko Sierraren laguntzaz. Moldaketa, berriz, Physis versus Nomos talde donostiarrak egin du (Beñat Antxustegi abesten eta gitarrarekin, Unai Pelayo baxuan, Xalba Ramirez baterian eta Eneko Sierra saxofoiarekin).
Sara Zozaya, Garazi Esnaola eta Gartxot Unsain abeslariek ere hartu dute parte proiektuan. Grabaketa eta nahasketa zuzenean egin zituzten Berako Atala estudioetan, ekainean. «Proposamena egin ziguten, eta, aurreko urteetako abestiekin alderatuz, zerbait lasaiagoa egitea erabaki genuen. Zuzenean grabatu genuen, analogikoan, eta soinua natural gelditu zaigu», azaldu dute Physis versus Nomos taldeko kideek. Kolaborazioei dagokienez, «Donostian ibiltzen diren musikari erreferenteak» direla adierazi dute.
Jarraitu irakurtzen Irutxuloko Hitzan. |
2022-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/215964/independentzia-eskatu-dute-donibane-lohizuneko-karriketan-eta-hondartzan.htm | Politika | Independentzia eskatu dute Donibane Lohizuneko karriketan eta hondartzan | Jende andana elkartu da U14 kolektiboak antolatu duen protestan. Askotariko aldarrikapenak oihukatu dituzte, eta pintura bota dute zenbait higiezin agentziaren kontra | Independentzia eskatu dute Donibane Lohizuneko karriketan eta hondartzan. Jende andana elkartu da U14 kolektiboak antolatu duen protestan. Askotariko aldarrikapenak oihukatu dituzte, eta pintura bota dute zenbait higiezin agentziaren kontra | Kateak hautsiz, herria defendatu. Independentzia! lelopean, dozenaka jendek protesta egin du Donibane Lohitzunen (Lapurdi), Euskal Herriaren askatasuna aldarrikatzeko. Hondartza bazterreko pasealekuan eta hiri erdiko karriketan ibili dira askotariko aldarrikapenak oihukatuz, eta zenbait higiezin agentziaren kontra ere egin dute. Antolatzaileek ez dute adierazpenik egin.
Frantziako Errepublikaren egun nazionala da uztailaren 14a, 1789ko iraultzan gertatu zen Bastillaren hartzearen eguna. Ipar Euskal Herrian, protestak antolatu izan dituzte urteetan ezkerreko abertzaleek «besta egun arrotzaren» kontra; iaztik, U14 kolektiboak hartu du bere gain mobilizazioaren antolaketa, «borroka egun» izendatuta.
Iazko mobilizazioa istilu batzuekin bukatu zen, Jean François Hirigoien auzapeza herriko etxeko hesian eskegita zegoen pankarta kentzen entseatu zenean. Bultzaka aritu zen manifestari batzuekin eta irain keinu bat eginez lekutu zen azkenean. Handik aste batzuetara, lau gazte atxilotu zituen Frantziako Poliziak, auzapezari eraso egitea leporatuta; kargurik gabe utzi zituzten aske.
Horiek horrela, ikusmina zegoen aurtengo manifestazioari begira. 17:00etarako deitua zuen protesta U14 kolektiboak. Uda giro betean, jendetza zegoen Luis XIV.aren plazako ostatuetako terrazetan. Inguruan, uniformedun polizia andana plazako sarrerak zaintzen: manifestaziora joateko itxura zutenak miatu dituzte, baita kazetariak ere. Pixkanaka jendea biltzen hasi da, eta momentu batean, pankarta atera eta manifestazioan abiatu dira «uztailak 14 borroka eguna» oihuen artean.
Manifestariak hondartza bazterreko pasealekuan sartu dira lehenik, Euskal Herriaren independentziaren aldeko aldarrikapenak oihukatzen zituztela. Manifestazioa pasatu ahala, harrituta begiratu diete hondartzako turista askok: batzuk telefonoarekin grabatzen, beste batzuk amorratuak; eta izan dira begirunez hartu dutenak ere. Manifestazioak aurrera egin ahala, burua estalia zuten manifestari batzuek independentziaren aldeko pankarta bat atera dute hondartza bazterrean, bengala batzuk piztuta.
Hondartza bazterretik urrundu eta hiri erdiko karriketan barna abiatu dira ondoren. Momentu horretan, pinturaz betetako arrautzak bota dituzte hainbat higiezin agentziaren kontrako; horietako batzuk turismorako etxebizitzak alokatzera berezituak dira. «Euskal Herria ez da salgai» oihuekin babestu dute ekintza protestan parte hartzen ari zirenek.
Herriko etxe aitzinera iritsi direnean, manifestariek pankarta bat eskegi dute hango hesietan. Frantziako Poliziaren hesi bat zegoen prest, baina ez dute esku hartu, eta auzapeza ere ez da agertu. Eusko gudariak kantatu ondotik, manifestariak inguruko karriketatik sakabanatu dira.
Goizean, Xuti Gaztek Euskal Herriaren independentzia aldarrikatu du Irun eta Hendaia arteko mugan. Bi pankarta zintzilikatu dituzte Santiago zubitik: Independentzia leloa zeraman ikurrin bat eta Gure lurraren, hizkuntzaren eta bizitzen defentsan, independentzia! zioen beste bat. |
2022-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/215965/pidcock-nagusitu-da-alpe-dhuezen.htm | Kirola | Pidcock nagusitu da Alpe d’Huezen | Ihesaldia baliatu du Thomas Pidcockek Frantziako Tourreko hamabigarren etapa irabazteko. Tadej Pogacar eta Jonas Vingeegard elkarrekin sartu dira helmugan, eta aldea berbera da sailkapenean. | Pidcock nagusitu da Alpe d’Huezen. Ihesaldia baliatu du Thomas Pidcockek Frantziako Tourreko hamabigarren etapa irabazteko. Tadej Pogacar eta Jonas Vingeegard elkarrekin sartu dira helmugan, eta aldea berbera da sailkapenean. | Thomas Pidcockek (Ineos) irabazi du Frantziako Tourreko hamabigarren etapa, Alpe d’Huez handian. Eguneko ihesaldiarekin bat egin du Galibierren behera, eta azken mendatean azpi-azpitik erasoa jo eta gero irabazi du britaniarrak. Tadej Pogacar (UAE) bi aldiz saiatu da Jonas Vingegaard (Jumbo-Visma) atzean uzten, baina gurpilera itsatsi zaio bietan liderra. Elkarrekin sartu dira helmugan, eta danimarkarra da lider oraindik ere.
Gaur ere albiste txarrak izan ditu Pogacarrek etapa hasi aurretik. Joan den eguneko jipoiarekin nahikoa ez, eta hurrengo goizean positibo eman du COVID-19an Joxean Fernandez Matxinek, UAEko kirol zuzendariak. Dagoeneko bostek eman dute positibo UAEn: hiru txirrindularik, taldeko masajistak eta Matxinek berak.
Etapa hasi eta berehala, lehia bizia izan da eguneko ihesaldian sartzeko, eta zazpi lagunek lortu dute aurrera egitea. Galibierren gora (23 km, %5,1ean), Chris Froomek (Israel) eta Pidcockek egin dute aurrekoekin elkartzeko saiakera, eta jaitsiera izugarri batean lortu dute haiekin bat egitea.
Tropelean, ordea, lasai hartu dute eguneko lehen zatia. Croix de Ferrera (29 km %5,2an) iritsi dira ondoren txirrindulariak, eta, bertan Jumbo-Vismak erritmoa ipini duen arren, ez da aurreko egunean bezalako erasorik ikusi. Hala ere, beroak egin du bere aukeraketa, eta tropeletik atzera gelditu dira hainbat txirrindulari. UAE ez da aurreneko postuetara hurbildu ere egin, eta mugimendu guztiak azken mendaterako utzi dituzte Pogacarrek eta haren taldekideek.
Aurreko taldetxoan bost txirrindulari bakarrik gelditu dira Croix de Ferren: Froome, Pidcock, Louis Meintjes (Intermarche), Neilson Powless (Education First) eta Giulio Ciccone (Trek). Lau minutu pasatxoko aldearekin iritsi dira mendate amaigabearen gainera, baina, jaitsieran asko arriskatu ondoren, sei minutu pasatxoren aldearekin hasi dute Alpe d’Huezeko igoera (13,8 km %8,1ean).
Mendate mitikoko 21 bihurguneak igo behar izan dituzte, azkenik, txirrindulariek. Aurrean Pidcockek berehala jo du erasoa, eta boskotea sakabanatu egin da helmugarako hamar kilometro gelditzen zirenean. Meintjes eta Froome haren atzetik abiatu dira, baina banaka-banaka, bakoitza bere erritmoan. Tropelean, aldiz, igoerara iritsi eta berehala jarri da Jumbo-Visma erritmoa handitzen, Wout van Aert buruan zela, eta talde nagusia asko murriztu du. Primoz Roglic eta Sepp Kuss izan dira Jumbo-Vismaren azken morroiak, eta bost txirrindulari gelditu dira bakarrik talde nagusian: Kuss, Vingegaard, Pogacar, Geraint Thomas (Ineos) eta Enric Mas (Movistar).
Aurrean pixkanaka zuloa handitzea lortu du Pidcock gazteak, eta helmugarako zazpi kilometro gelditzen zirenean erritmoa bizitu ostean bakarrik abiatu da garaipenaren bila. Bakarrik iritsi da helmugara, eta hark irabazi du etapa. Meintjes izan da bigarren, eta Froome hirugarren.
Talde nagusian Pogacarrek jo du erasoa, eta Vingegaard gurpilari itsatsi zaio. Tartea zabaldu ezinda aritu da esloveniarra, eta, hori ikusita, hanka altxatzea erabaki du. Bikotearekin elkartzeko baliatu dute beste hirurek. Handik kilometro batera egin du bigarren saiakera Pogacarrek, eta, dena eman duen arren, aise eutsi dio Vingegaardek. Elkarrekin sartu dira azkenean bostak helmugan, esprintean, eta bi oilarren arteko aldea berbera izango da sailkapenean. Minutu baten tartean sartu dira atzetik beste faboritoetako asko, besteak beste: Romain Bardet (DSM), David Gaudu (FDJ), Nairo Quintana (Arkea) eta Adam Yates (Ineos). |
2022-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/215966/italiako-presidenteak-ez-du-onartu-draghiren-dimisioa.htm | Mundua | Italiako presidenteak ez du onartu Draghiren dimisioa | M5Sk ez du parte hartu Senatuko bozketa garrantzitsu batean, Contek eta lehen ministroak asteotan izan dituzten tirabirengatik, eta Italiako gobernuburuak kargua uztea erabaki du. Mattarellak erantzun dio parlamentura joateko «egoera aztertzera». | Italiako presidenteak ez du onartu Draghiren dimisioa. M5Sk ez du parte hartu Senatuko bozketa garrantzitsu batean, Contek eta lehen ministroak asteotan izan dituzten tirabirengatik, eta Italiako gobernuburuak kargua uztea erabaki du. Mattarellak erantzun dio parlamentura joateko «egoera aztertzera». | Italia, berriz ere, erabateko ziurgabetasun politikoan murgildu da. Mario Draghik lehen ministro kargua utzi nahi zuen gaur, M5S 5 Izar Mugimenduarekin, eta batez ere indar politiko horren buruzagi Giuseppe Conterekin asteotan izan dituen desadostasunen ondorioz. Sergio Mattarella presidenteak, ordea, ez dio hori onartu, eta parlamentura joateko erantzun dio, «egoera aztertzera». Europa hegoaldeko herrialdea hamaikagarren krisian dago, eta orain ez dago batere argi zer gertatuko den, Italiako politika aurreikustea geroz eta zailagoa baita. Draghi, printzipioz, datorren asteazkenean mintzatuko da diputatuen aurrean.
Lehen ministroak iragarria zuen ez zuela karguan jarraitu nahi M5Srik gabe, eta adierazpen horrek garrantzi handia eman dio gaur eguerdian Senatuan egin duten bozketa bati. Gobernuak inflazioari (%8) aurre egiteko aurkezturiko dekretuak berekin zekarren konfiantza mozio bat, baina Conteren alderdiko senatariak ez dira goi ganberan izan —halere, onartu egin dute—.
Hori kontuan harturik, Europako Banku Zentraleko presidente izandakoak argudiatu du orain arteko «baldintzak» ez direla betetzen agintean jarraitzeko: «Gobernu honen oinarri izan den batasun nazionaleko gehiengoa jada ez da existitzen».
M5Sren buruzagiarentzat, herritarrentzako laguntzak ez dira «nahikoak» izan, eta horren harira erabaki du Senatuko bozketan ez parte hartzea. Horren aurretik, baina, Contek zenbait desadostasun izan ditu Draghirekin; besteak beste, Ukrainara armak bidaltzeaz eta Erroma hiriburuan zaborrarentzako erraustegi bat eraikitzeaz.
Zazpi alderdik osatzen dute batasun nazionaleko gobernua. Iazko otsailean eratu zuten, COVID-19aren pandemiari aurre egiteko, eta, berez, M5Sren babesik gabe ere badu gehiengoa Diputatuen Ganberan eta Senatuan; oraindik ere lehen ministro denak, ordea, horien guztien babesa nahi zuen, eta Conteren alderdia negoziatzeko prest dagoen arren, Draghik kargua uztea erabaki du. Oraingoz, baina, gobernuburu postuan jarraitu beharko du.
«Egunotan, nik neuk, bide komun batean jarraitzeko konpromisorik handiena agertu dut. Saiatu naiz ulertzen indar politikoek helarazi dizkidaten eskakizunak. Parlamentuko gaurko eztabaidak eta bozketak agerian utzi dutenez, hori ez da nahikoa izan», argudiatu du Europako Banku Zentraleko presidente ohiak Ministroen Kontseiluan.
Mattarellaren ezezkoaren ondorioz, Draghik lehen ministro karguan jarraitzen du, eta bost egun ditu gobernuarekin zer egin erabakitzeko; hau da, M5S botatzea edo bestelako koalizio bat eratzea. Hori lortuko ez balu, Italiako presidenteak bi aukera lituzke: beste lehen ministro bat aukeratzeko agindu lezake, edo bozetara deitu.
Estatuburua egonkortasun politikoaren aldekoa da, eta baliteke ahalik eta aldaketarik gutxien nahi izatea, are gehiago kontuan harturik egungo nazioarteko testuingurua.
Italiako Anaiak, adi
Italiako alderdi nagusi guztiak daude gobernuan, eskuin muturreko FdI Italiako Anaiak izan ezik. Eta, hain justu, badirudi oposizioan geratu izanak mesede egin diola, YouTrend inkesta etxearen arabera, babesik handiena jasoko lukeen alderdia litzatekeelako, hauteskundeak gaur egingo balituzte.
FdIk botoen %22,5 bilduko lituzke, eta Matteo Salvini Barne ministro ohiaren Legarekin (%14,5) eta Silvio Berlusconi lehen ministro izandakoaren Forza Italiarekin (%8,3) batera koalizio gobernu bat osatzeko moduan leudeke, Giorgia Meloni gobernuburu lukeena.
Beste aldean, PDk eta M5Sk elkarrekin aurkezteko asmoa dute, baina Enrico Letta lehen ministro ohi eta PDren buruzagiak esan du gaur gertaturikoak «egoera aldatzen» duela.
Berez, agintaldia datorren martxoan amaituko da, baina, egunotan, eta batez ere datorren asteazkenean gertatuko denaren arabera, baliteke Italiako presidenteak bozak aurreratzea, eta, orduan, udazkenean egingo lituzkete.
Iragan hauteskundeak 2018ko martxoan egin zituzten, eta M5S izan zen Diputatuen Ganberan ordezkaritzarik handiena lortu zuen alderdia —630 eserlekutik 227—. Legarekin koalizioan gobernatu zuen 2019ko abuztura arte, Conte lehen ministro zela, eta, Salviniren dimisioaren ondoren, PD Alderdi Demokratikoarekin eta IV Italia Bizirik-ekin ados jarri zen gobernatzen jarraitzeko —eta Askeak eta Berdinak ezkertiarraren babes parlamentarioarekin—; iazko urtarrilean, berriz, IV koaliziotik atera zen, eta horren ondoren osatu zuten batasun nazionaleko gobernua. |
2022-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/215967/memoria-demokratikoaren-legea-onartu-du-espainiako-kongresuak.htm | Gizartea | Memoria Demokratikoaren Legea onartu du Espainiako Kongresuak | PSOE, Unidas Podemos, EH Bildu, EAJ, PDeCAT eta Mas Pais alderdien aldeko botoak jaso ditu legeak. PPk eta Vox-ek adierazi dute boterera iritsiz gero legea baliogabetuko dutela | Memoria Demokratikoaren Legea onartu du Espainiako Kongresuak. PSOE, Unidas Podemos, EH Bildu, EAJ, PDeCAT eta Mas Pais alderdien aldeko botoak jaso ditu legeak. PPk eta Vox-ek adierazi dute boterera iritsiz gero legea baliogabetuko dutela | 2020ko irailaren 15ean onartu zuen Espainiako Gobernuak Memoria Demokratikoaren Legearen aurreproiektua, baina ordutik bulegoetako apaletan gordeta egon da, gaur arte. Aldeko 173 botoekin, Espainiako Diputatuen Kongresuak legea onartu du, Jose Luis Rodriguez Zapateroren 2007ko Memoria Historikoaren Legea ordezkatuz. 159k bozkatu dute legearen aurka, eta 14 abstentzio ere izan dira.
Ikusi gehiago: Oroimenik gabeko eraikinak
PSOEko Valentin Garciak legea goratu du, eta nabarmendu du 1977ko Amnistia Legea trantsizio garaiko «gertaera gogoangarria» izan zela. Bel Pozueta EH Bilduko diputatuak adierazi du lege hau «beste pauso bat» dela frankismoaren milaka biktimei eta beren familiei justiziaren, egiaren eta erreparazioaren «zati bat» itzultzeko. Bide «luzea eta zailtasunez» betetakoa izan dela esan du, eta EH Bilduk legea aurrera ateratzeko izan duen prestutasuna ere goraipatu du. Hala ere, «urrunago» iristea gustatuko litzaiekela esan du Pozuetak, oraindik ebatzi behar diren gauzak geratzen direla argudiatuz.
Amnistia Legea ez baliogabetzearen inguruan ere mintzatu da Pozueta: «Onartu behar dugu ezin izan ditugula justizia bermatzeko oztopo batzuk kendu, 1977ko Amnistia Legea, esaterako». Izan ere, lege hori ez baliogabetzea izan da legea aurrera ateratzeko negoziazioak gehien trabatu dituen puntua, eta ERCk abstentzioaren alde bozkatzea eragin du, besteak beste.
EAJko Mikel Legardak ere akordioa babestu du, eta Hans Küng teologo alemanaren hitzak ekarri ditu gogora: «Küngek zioen iragan ilun baten aurrean, herri guztiek nahiago dutela ahanzturaren artea, gogoratzearena baino. Baina gehitu zuen iragan ilunak orainaldiaren gainean duen boterearen manifestazioa dela iragana ahaztea, betikotzeko baldintzak ezarriz». Lege berriak erreparaziorako eta prebentziorako duen helburuaz gain, helburu «etikoa» ere baduela nabarmendu du Legardak. Mas Pais alderdiko buruak, Iñigo Errejonek, alderdi eskuindarren manipulazio saiakerak salatu ditu, eta ETAren biktimak erabiltzea egotzi die PPri eta Vox-i.
ERCko diputatuak, Carolina Telechea i Lozanok, Amnistia Legea ez baliogabetzea deitoratu du, eta horregatik abstenitu dira legearen bozketan. Horrek ez du oztopatu legea aurrera ateratzea, baina gobernuko alderdiei ohartarazi die abstentzioa ez dela laguntzeko izan, baizik eta hemendik aurrera gainean izango dituztela adierazteko baizik.
Alderdi Popularrak eta Vox-ek gogor egin dute legearen aurka, baita koalizio gobernuko alderdien eta EH Bilduren aurka ere. Jaime Miguel Mateu PPko kideak gogor salatu du PSOEk eta Unidas Podemosek koalizio abertzalearekin lortu duten akordioa, eta «bildu legea edo memoria totalitarioaren legea» deitu beharko litzatekeela adierazi du. Lege berria «talde armatu baten adar politikoarekin» adostea egotzi dio gobernuari, eta esan du Nuñez Feijoo Moncloara iritsi bezain laster baliogabetuko dutela legea. Bestalde, Vox eskuin muturreko alderdiko Francisco Jose Contrerasek memoria «batasunizatzea» leporatu dio koalizio gobernuari. Erorien Harana bi bandoetako eroriak omentzeko eraiki zela esan du Contrerasek, eta 1936ko gerraren osteko garaia baketsua izan zela gehitu du.
Legearen berrikuntzak
Memoria Demokratikoaren Lege berri honek 1936ko gerraren eta diktadura frankistaren biktimen izendapena aldatuko du, eta gutxiengo gehiago izendatuko dituzte biktima. Nazioarteko giza eskubideen parametroen arabera egingo da hemendik aurrera izendapena.
Legea onartu ostean, hildako arbasoen gorpuak berreskuratzea eskubide bat izango da, eta DNA banku bat sortuko dute, lana errazteko. Horrez gain, 1936ko estatu kolpearen biktimak «gutxiesteko eta umiliatzeko helburua» duten eta frankismoa goraipatzen duten fundazioak debekatuko ditu lege berriak. Euskara, galiziera eta katalana, eta hizkuntza horien komunitateak ere frankismoaren biktima izendatuko dituzte.
Aurreproiektu legea eta gaur onartu duten testua ez dira berdinak, baina, gobernuak hainbat alderdiren emendakinak onartu behar izan baitituzte legea onartzeko. Hala, EH Bilduren iniziatibaz, Ezkabako gotorlekua (Nafarroa) eta Donostiako La Cumbre jauregia memoria gune izendatuko dituzte, eta azken hau Donostiako Udalaren esku geratuko da. Eskubideen ustezko urraketen ikerketa judiziala 1978ra mugatuko da, baina EH Bilduren emendakin bati esker, 1983ra arteko urraketak ikertuko dituen batzorde bat sortuko da, aitortzarako eta erreparaziorako.
Epai frankistak baliogabetuko ditu legeak, eta EAJren iniziatibari esker, alderdi politikoei eta sindikatuei ondasunak itzuliko dizkiete, hala nola banderak, ikurrak eta dokumentuak. Diktadura garaian Eusko Jaurlaritzak Parisen zuen egoitza berreskuratzeko aukera ere zabalik uzten du legeak. 1936Ko gerrari eta diktadurari buruzko dokumentazioa errazago eskuratzea ahalbidetuko da aurrerantzean. |
2022-7-14 | https://www.berria.eus/albisteak/215968/nbek-arrazoia-eman-dio-andre-bati-indarkeria-obstetrikoko-kasu-batean.htm | Gizartea | NBEk arrazoia eman dio andre bati indarkeria obstetrikoko kasu batean | Donostiako ospitale batek emakume bati erditzerakoan emandako tratua salatu du erakundeak, eta Espainiako eskatu dio emakumeari erreparazioa emateko «osasun fisikoan eta psikologikoan pairatutako kalteengatik». | NBEk arrazoia eman dio andre bati indarkeria obstetrikoko kasu batean. Donostiako ospitale batek emakume bati erditzerakoan emandako tratua salatu du erakundeak, eta Espainiako eskatu dio emakumeari erreparazioa emateko «osasun fisikoan eta psikologikoan pairatutako kalteengatik». | Euskal Herriko emakume batek indarkeria obstetrikoa jasan zuen 2012an Donostiako ospitale batean, erditzean baimenik gabeko interbentzioak egin zizkiotelako. Horixe ebatzi du NBE Nazio Batuen Erakundearen Emakumearen Diskriminazioa Desagerrarazteko batzordeak, 36 urteko andrazkoak jarritako salaketa aztertuta. Erditzean indarkeria obstetrikoa jasan zuela salatzeko, Nazio Batuen Erakundera jo zuen N.A.E.-k duela hiru urte, Espainiako justiziaren ateak itxita topatu ondotik. NBEn salatu zuen bortizkeriaz artatu zutela erditu zenean, eta tratu horrek ondorio psikologikoak eragin zizkiola. Arrazoi eman dio orain NBEk, andrazkoa indarkeria obstetrikoaren biktima izan zela ebatzita, eta Espainiako Estatuari eskatu dio emakumeari erreparazioa emateko «osasun fisikoan eta psikologikoan pairatutako kalteengatik». Halaber, galdegin dio emakumeen «autonomia eta gaitasuna errespetatzeko», erditze etapa bakoitzean informazio osatua emanda eta edozein tratamendu inbaditzailea hasi aurretik «baimen askea» lortuta. NBEren ebazpenak jasotzen duenez, haurdunaldiaren 38.astean eta ur poltsa hautsita zuela iritsi zen emakumea Donostiako ospitale batera, eta han erditzea eragin zioten, aintzat hartu gabe horrelako kasuetarako dagoen 24 orduko itxarote protokoloa. «Alternatiba posibleei buruzko informaziorik eman gabe, erditzea eragin zioten, behar baino lehen eta haren baimenik gabe», nabarmendu du NBEk. Are, baginan baimenik gabeko miatze ugari egin zizkiotela, ez ziotela jaten utzi eta eskuak lotuta zituela zesarea bat egin ziotela jaso du txostenean. Erditu zenean, gainera, umea ez ziotela berehala eman nabarmendu du NBEk, halaber, gogora ekarrita amaren eta umearen arteko lehen kontaktu fisikoa funtsezkoa izaten dela. «Fenomeno orokortua»
Erditzean pairatutako tratuak kalte fisikoa eta psikologikoa eragin zizkion emakumeari, ebazpenean jasota dagoenez. Antsietate sintomekin jo zuen lehen arretako medikuarengana, eta «erditze osteko estres nahasmendua» diagnostikatu zioten. NBEk uste du ospitalean jasotako tratuak «trauma» bat eragin ziola, «fisikoa eta psikologikoa». Horrekin batera, NBEren batzordeak azpimarratu du erditzean indarkeria erabiltzea «fenomeno orokortua, sistematikoa eta errotua» dela osasun sistemetan. Eta zera ohartarazi du: «Medikuek eta erizainek aplikatu beharreko estandar eta protokolo guztiak jarraitu izan balituzte, litekeena da biktima modu naturalean erditu izana, fisikoki eta mentalki traumatizatu zuen prozeduratik igaro beharrik gabe». |
2022-7-15 | https://www.berria.eus/albisteak/215997/gaixoa-ni-abestuz-esan-diete-agur-sanferminei.htm | Gizartea | 'Gaixoa ni' abestuz esan diete agur sanferminei | Jende andana bildu da bart Iruñeko Udaletxe plazan. Zapiak eskuetan eta kandela andana piztuta esan diete agur jaiei. «Ez da triste egon behar, gutxiago falta da 2023ko sanferminetarako», esan zuen Iruñeko alkate Enrique Maiak. | 'Gaixoa ni' abestuz esan diete agur sanferminei. Jende andana bildu da bart Iruñeko Udaletxe plazan. Zapiak eskuetan eta kandela andana piztuta esan diete agur jaiei. «Ez da triste egon behar, gutxiago falta da 2023ko sanferminetarako», esan zuen Iruñeko alkate Enrique Maiak. | Gaixoa ni abestuz esan diete agur sanferminei. Jende andana bildu da bart Iruñeko Udaletxe plazan, eta, usadioei jarraituz, Gaixoa ni kantu ezaguna abestu dute jaien azken aldi hau agurtzeko. Zapiak eskuetan eta kandela andana piztuta esan diete agur jaiei; izan ere, azken aldiz duela hiru urte abestu zuten, pandemiaren aurreko aldian.
Hain justu ere, horri egin zion keinu Iruñeko alkate Enrique Maiak ere. Udaletxeko balkoian hitz egin zuen, eta hiru urtez desiratutako sanfermin jaiak agurtu zituen. «Hiru urteren ondoren, jai zoragarriak izan ditugu. Hilaren 6an hasi ziren, hemen, Juan Carlos Unzueren txupinazoarekin. Eta, orain, hemen amaituko dira, Gaixoa ni kantuarekin», adierazi zuen. Penatuta, baina datorren aldirako prest: «Ez da triste egon behar, gutxiago falta da 2023ko sanferminetarako». |
2022-7-16 | https://www.berria.eus/albisteak/215998/bilbo-alde-batetik-bestera-oinez-zeharkatzeko-bideen-sarea-ontzen.htm | Gizartea | Bilbo alde batetik bestera oinez zeharkatzeko bideen sarea ontzen | Hainbat eragilek aurkeztu dute hiri osoan zehar hesirik gabe oinezkoak ibili ahal izateko sarea. Bilbo artikulatzen duten sei ibilbideren inguruko proposamena egin dute. | Bilbo alde batetik bestera oinez zeharkatzeko bideen sarea ontzen. Hainbat eragilek aurkeztu dute hiri osoan zehar hesirik gabe oinezkoak ibili ahal izateko sarea. Bilbo artikulatzen duten sei ibilbideren inguruko proposamena egin dute. | «Oinezkoentzako eremuak hiriaren erdigunean sortu dira, batez ere; normalean, aisialdi eta merkataritza edo turismo jarduerei lotuta. Ez da hainbeste pentsatu hiri osoan oinez mugitzeko modu bat; horren ordez, gune atseginak bilatu dituzte jarduera ekonomiko edo kultural batzuk egiteko». Hala uste dute Bilborako Oinezkoentzako Sarearen Alde, Puntatik Puntara Oinez eta Hesirik Gabe proiektuaren sustatzaileek. Bilboko Auzo Elkarteen Federazioak, Feekor Bizkaiko Desgaitasun Fisikoa edota Organikoa duten Pertsonen Federazio Koordinatzaileak eta Ekologistak Martxan plataformak Bilboko oinezkoen sarearen proiektua aurkeztu berri dute. Hainbat eragileren artean hilabeteetako hausnarketa egin ondoren, hirian «modu seguruan eta lasaian» oinez punta batetik bestera ibili ahal izateko egin beharreko egokitzapenak proposatu dituzte. Proposamen hori ardatz duen kanpaina abiatu berri dute.
Enrique Antolin Ekologistak Martxan plataformako kideak eman zituen proposamenaren xehetasun nagusiak hilaren 7an Bilbon egin zuten agerraldian. Hiri eta mugikortasun eredu bakarra ez dagoela jakin badakitela esan zuen. Hala ere, lehenengoz, «hiria interkonektatutako espazio gisa pentsatzeko» proiektuan murgildu direla azaldu zuen, «hiriaren alde batetik bestera mugitzeko aukerarekin», hain zuzen; «halakorik ez da egin orain arte», gaineratu zuen.
Kaleen pribatizazioaz
Ainhoa Abendaño Anaitasuna elkarteko kidea ere bide beretik mintzatu zen. «Hiriaren erdi aldean lan hori [espazioak oinezkoentzako egokitzearena] egin da, baina pribatizazioa egon da eta kontzeptu berri batean sartzea da asmoa». Ledesma kalearen kasuari egin dio aipamena, gogora ekarrita denbora luzez egindako aldarrikapena izan zela kale hori oinezkoentzako bilakatzea: «Kale asko oinezkoentzako jarri dira, baina merkataritza jarduerek leku handia hartu dute. Ibilgailuek hartzen zuten leku bera hartzen dute orain terrazek. Ledesman, gainera, lehenago zeuden bertako dendak ere desagertu egin dira. Ostalaritza bihurtu da dena. Joera horrek auzoak aldarazten ditu», ondorioztatu du.
Bilboko eragileok egin duten proposamenak bestelako oinezkoentzako espazioen eredua du helburu. «Mugikortasunari buruz ari gara», adierazi du Abendañok. Antolinek «sare kontzeptua» gehitu dio: «Oinezkoek alde batetik bestera oinez joan ahal izatea nahi dugu, inolako hesirik gabe, ez soilik kontsumo jardueretarako». Ana Isabel Simon Meñique Bizikidetzaren aldeko Auzoak Santutxuko elkarteko kideak zehaztu du ibilbideok ez dituztela planteatzen paseoan joateko soilik: «Lanera, autobusera eta bestelakoetara joan ahal izateko bideak dira. Irisgarriak ere izan behar dira; bankuak behar badira, jar ditzatela; euria izanik garraiobide bat hartu behar badute, aukera izan dezatela, iturriak egon daitezela… Joan-etorriak lasai egin ahal izateko bideak proposatzen ditugu».
Hiria artikulatzen duten sei ibilbide aztertu dituzte, eta horien gaineko proposamena ondu dute: San Ignazio, Deustu eta Abando artekoa; Errekalde eta Indautxu batzen dituena; Otxarkoaga, Txurdinaga, Santutxu eta Zazpikaleak elkartzen dituena; Abando; Basurtu eta Zorrotza artekoa; eta Uribarri eta Castaño lotzen dituena. Gehienetan oinezkoentzako kale bat egokitzea adostu dute. Deustu eta San Ignazio lotzeko, berriz, bulebar bat proposatu dute. Irtenbidea bilatzeko ingururik zailena Santutxukoa izango dela aurreikusi dute; errazena, berriz, Abandokoa.
Egitasmoaren helburua da auzoak elkarrekin bat egitea eta horiek guztiak hirigunearekin ere konektatzea. Izan ere, haien arabera, «ez dago hiri osoa artikulatuko duen oinezkoentzako plan globalik, haren ikuspegi zatikatua baitago». Orokorrean ez dute planteatu obra handirik; dauden azpiegiturak apur bat egokituta oinezkoen mugikortasuna asko hobetu daitekeela uste dute.
Oinezkoentzako ibilbide ideia «berritzaile batean» oinarritu dira diseinuan, sustatzaileek eurek definitu duten bezala. Oinezkoentzako ikuspegia «espaloia handitzetik harago» doala zehaztu du Antolinek: «Oinezkoentzako kalea ez da lortzen espaloia handituta. Osotasunean oinez mugitzen direnentzako espazioa da, edo bidearen %75 oinez doazenek erabiltzekoa».
Bestalde, esan dute ibilbideak hainbat sistema edo puntu intermodalen bidez beste garraio-sistema batzuekin konektatuta egon beharko direla, hala nola, igogailuekin, metroarekin edo autobusekin. Halaber, ekipamendu osagarri batzuk izan beharko dituzte, besteak beste, zuhaitzak, bankuak edo iturriak. Oinezkoentzako ibilbide horiek gauzatuz gero, horien erabilerak mugatzeko araudi espezifiko bat aurkeztu beharko dela iritzi diote.
Populazioa zahartuz doa
Gaur egun garrantzitsutzat jo dituzte oinezkoentzako ibilbide horiek, eta aurreratu dute etorkizunera begira ezinbestekoak izango direla. Hain zuzen, azaldu dutenez, Bilbon biztanleen eguneroko «joan-etorrien %65 oinez egiten dira». Joera hori azaltzen duten faktoreen artean «biztanleriaren zahartzea» aipatu dute. Antolinen arabera, Bilboko populazioaren zati handi batek 60 urtetik gora ditu. «Bilbo oso hiri heldua da. Eta are helduagoa bilakatuko den egoera baterako bidean goaz. Horrek aldatu egiten du mugikortasunaren kontzeptua».
Aurrerantzean, auzoetan edo barrutietan landuko dituzte jada urtebeteko hausnarketen ondoren planteatu dituzten ibilbideen proposamenak. Taldeetan eztabaidatuko dute, eta, azkenik, diseinatutako ibilbideetarako zehaztasun gehiago landuko dituzte: ekipamenduak edota irisgarritasuna, kasurako. Bukatzeko, ibilbide guztiak ibilbide bakarrean batuko dituzte, hiriko joan-etorrien ikuspegi globala emateko. Dokumentu bakarrean jasoko dute dena. Datorren udaberriko hauteskundeak baliatuko dituzte gogoeta plazaratzeko eta hausnarketarako gai izan dadin. Dena zehaztuta daukatenean, Bilboko Udalari aurkeztuko diote. |
2022-7-17 | https://www.berria.eus/albisteak/215999/bideko-korapiloa-kentzeko-obra.htm | Gizartea | Bideko korapiloa kentzeko obra | Andoaingo N-1 eta A-15 arteko lotunea hobetzeko lanak iragarri ditu diputazioak, eta Bidegik egingo ditu. Trafikoaren gorabeherak eta zarata izango dituzte kontuan. | Bideko korapiloa kentzeko obra. Andoaingo N-1 eta A-15 arteko lotunea hobetzeko lanak iragarri ditu diputazioak, eta Bidegik egingo ditu. Trafikoaren gorabeherak eta zarata izango dituzte kontuan. | «Trafiko aldetik arazo handiak daude Urnieta aldetik datorren A-15 errepidea eta N-1 errepidea batzen diren gunean; auto ilara handiak sortzen dira», esan du Aintzane Oiarbide Gipuzkoako Foru Aldundiko Bide Azpiegituretako diputatuak. Hain zuzen ere, diputazioak aurkeztu berri du leku horretan, Andoainen, Bazkardo izeneko eremuan, obra egingo dute. Gipuzkoan gehien erabiltzen den errepidea da Andoainen biltzen diren bi bideen arteko zatia. «Korapilo» horretan, auto ilarak soilik ez, zaratak ere sortzen direla salatu dute Andoaingo auzokideen zenbait plataformak, eta Oiarbidek azaldu du errepide berriak kexa horiek ere kontuan izango dituela. Bidegik egingo ditu lanak, 2024an hasiko dira, eta 75 milioi euroko aurrekontua izango dute.
Aldundiaren aurreikuspenak betetzen badira, bi urteko iraupena izango dute lanek. Oraingoz, proiektua idazten ari dira, eta, Oiarbidek esan du horretarako urtebete inguru beharko dutela. Aldundiak iragarri du, A-15 eta N-I errepideen arteko lotunean, Sapa enpresaren parean, zubibide bat egingo dutela. Horrez gain, Txistokiko zubia zabaldu eta ikastolako bihurgunea leunduko dute. N-I errepidetik A-15erako sarbidea bostehun metro luzatzeko asmoa ere badu aldundiak.
Batez beste, egunero 70.000 auto igarotzen dira handik, eta trafiko horrek ere konplikatuko ditu lanak. Auto ugari pasatu arren, Oiarbideren esanetan, errepideak ez die beren beharrizanei erantzuten. «Bi erei direnak errei bat bihurtzen dira; estugune bat dago. Gure errepideetako trafikoan toki arazotsu bat da, egunero trafiko ilara asko sortzen direlako». Beraz, eremu horretan esku hartzea premiazkoa dela deritzo foru diputatuak.
Zarataren aurkako neurriak
Legegintzaldi hasieratik zuten, Oiarbideren hitzetan, lehentasunezkoa da obra: ez soilik tokia arazotsua izateagatik, baita bizilagunen kexengatik ere. «Gure helburu nagusia zen lotune hori hobetzea, baina Andoaingo Udalari eta herritarrei planteatu diegunean obra, konturatu gara behar duela zarataren aurkako babesa ere». Errepideak kontuan izango du arazo hori ere: «Zarataren aurkako oso neurri zabalak hartuko ditugu».
Neurri horien artean dago Aita Larramendi Ikastolaren aurrean pantaila batzuk jartzea. Hori obra hasi aurretik egingo dute, baina gerora ere aurreikusi dute soinuak kontrolatzeko bestelako neurririk, Mimendi inguruko etxe altuetan: «Mimendi inguruan etxe batzuk daude errepidea baino altuago direnak; han ezin dira pantailak jarri, ez delako eraginkorra. Hori aztertu dugu, eta aurreikusi dugu tunel antzeko bat jartzea». Errepidea estaltzeak «oso emaitza onak» ekarriko ditu, diputatuaren esanetan.
Lanak egiteaz Bidegi arduratzea «logikoa» iruditu zaio Oiarbideri, urtarrilaren 9tik aurrera N-1 errepidea ordainpekoa izango delako garraiolarientzat,. «Hor ordainsaria egongo da eta hori Bidegik kudeatzen du. Guk aurreikusita duguna da hortik jasotzen den diruarekin egitea Andoaingo obra, edo obraren parte handi bat bai, behintzat». Bidegiren aukera defendatu du: «Ordainsarietako dirua horretarako da, errepideak mantentzeko eta hobetzeko. Diru guztia horretara doa». Gehitu du aukera hori dela egokiena, aldundiak ez duelako «baliabiderik» obrari heltzeko. |
2022-7-15 | https://www.berria.eus/albisteak/216000/eaeko-auzitegi-nagusiak-hamabostetik-hamabira-murriztu-dio-zigorra-gizon-bati-beasainen-egindako-bortxaketa-batengatik.htm | Gizartea | EAEko Auzitegi Nagusiak hamabostetik hamabira murriztu dio zigorra gizon bati Beasainen egindako bortxaketa batengatik | Gipuzkoako Lurralde Auzitegiak hamabost urteko zigorra ezarri zion, eta zigortuak dei helegitea jarri zuen. EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzi du akusatuak eraso sexuala egin zuela eta lesioak eragin zituela. Gipuzkoan egindako beste lau bortxaketa ere egozten dizkiote. Lasarte-Orian 2015ean egindakoagatik beste bederatzi urtera zigortu zuten. | EAEko Auzitegi Nagusiak hamabostetik hamabira murriztu dio zigorra gizon bati Beasainen egindako bortxaketa batengatik. Gipuzkoako Lurralde Auzitegiak hamabost urteko zigorra ezarri zion, eta zigortuak dei helegitea jarri zuen. EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzi du akusatuak eraso sexuala egin zuela eta lesioak eragin zituela. Gipuzkoan egindako beste lau bortxaketa ere egozten dizkiote. Lasarte-Orian 2015ean egindakoagatik beste bederatzi urtera zigortu zuten. | EAEko Auzitegi Nagusiak hamabost urtetik hamabira murriztu dio gizon bati bortxaketagatik jarritako zigorra. Gipuzkoako Lurralde auzitegiak hamabost urteko zigorra ezarri zion Beasainen (Gipuzkoa) egindako bortxaketa batengatik. Beasainen 2019ko uztailean emakume bat bortxatu zuen gizonezkoak. Beasaingoaz gain, Gipuzkoan egindako beste lau bortxaketa egozten dizkiote. Beasaingo erasoagatik atxilotu zutenean, konturatu ziren atxilotuarena zela Gipuzkoan 2012tik 2019ra bitartean argitu gabe zeuden sei sexu erasotan ageri zen DNA.
EAEko Auzitegi Nagusiak ebatzi du eraso sexuala egin zuela eta lesioak eragin zituela, baina biak delitu batean jasotzen ditu; ez bereizita, Gipuzkoako Lurralde Auzitegiko 2022ko martxoaren 4ko ebazpenak jasotzen zuen moduan. Martxoko ebazpenak hamabi urtera zigortu zuen sexu erasoagatik, eta beste hiru lesioengatik.
Halaber, lehen instantzian eragindako gastuen bi herenak ordaintzera zigortu dute. Zigortuak bost egun ditu kasazio helegitea jartzeko.
Gipuzkoan egindako bortxaketetako beste bat Lasarte Orian egitea egotzi zioten. Bederatzi urteko kartzela zigorra ezarri zioten 2015eko urtarrilean 21 urteko emakume bat bortxatzeagatik. Lasarte-Oriakoa urteberri egunean izan zen, 07:00 aldera, emakumezkoa etxera zihoanean. Gizonak, atzetik heldu, eta kloroformoz bustitako trapu bat jarri zion aurpegian; emakumea konorterik gabe geratu zen, eta erasotzaileak bortxatu egin zuen.
Anoetan, Andoainen eta Tolosan egindako beste bortxaketa bat eta bi sexu-eraso saiakera egotzi dizkiote gizon berari. Horrez gain, akusatuak egindako beste kasu bat –seigarrena– instrukzio fasean dago. |
2022-7-15 | https://www.berria.eus/albisteak/216001/greba-bai-baina-borroka-ez-da-gelditu-nafarroako-haur-eskoletan.htm | Gizartea | Greba bai, baina borroka ez da gelditu Nafarroako haur eskoletan | Bi hilabetez greban egon ondoren, bertan behera utzi dute protesta Nafarroako haur eskoletako langileek. Hala ere, datorren kurtsoan begia jarrita dute jada: «Garbi daukagu itzuliko garela» | Greba bai, baina borroka ez da gelditu Nafarroako haur eskoletan. Bi hilabetez greban egon ondoren, bertan behera utzi dute protesta Nafarroako haur eskoletako langileek. Hala ere, datorren kurtsoan begia jarrita dute jada: «Garbi daukagu itzuliko garela» | Maiatzaren 2az geroztik izan dira Nafarroako haur eskoletako irakasleak greban. Besteak beste, Europak ezartzen dituen ratioak errespetatzeko—gaur egun ezarritako muga bikoizten da Nafarroako haurreskoletan—, soldata igotzea edo antzinatasuna kontuan hartzea eskatu dute. Ekainaren 30ean protesta egitekoak ziren, baina egun batzuk lehenago iragarri zuten bertan behera utziko zutela: «Indarra bagenuen jarraitzeko, baina gure soldata prekarioei %50 kentzen badiezu, egoera zaila da».
Hala ere, argi daukate borroka ez dela amaitu, molde berriak behar dituzten arren: «Ez ditugu helburuak lortu, eta horrek esan nahi du estrategia aldatu beharko dugula, agian», azaldu du Eider Garde Arbizuko Kattuka haur eskolako langile eta plataformako bozeramaileak Nafarroako Hitza-k egindako elkarrizketa batean. Azaldu duenez, gizartearen babesa sentitu dute langileek: «Jendartea aldatu da, eta haurtzaroko etapak duen garrantziaz ohartu da».
Aspaldiko aldarria
Garderen hitzetan, haur eskoletako langileen baldintzak hobetzeko aldarria ez da berria. «Hamarkada bat baino gehiago daramagu gure zikloa duin dezatela eskatzen». Hala ere, orain arte «bulegoetan» saiatu dira egoera aldatzen, baina aurten erabaki dute kalera ateratzea, langileak «nekatuta eta haserre» zeudelako.
Izan ere, iaz, urte hasieran, Nafarroako Parlamentuko taldeekin, eta Nafarroako Gobernuko eta udalen ordezkariekin negoziazio mahai bat osatzea lortu zuten langileek, baina Gardek salatu du lehenengo bilera egiteko bezperan PSNk «boikot» egin ziela.
Greba hasi ondoren sortu zuen Nafarroako Gobernuak, udalekin batera, koordinazio organo bat, baina langileak «gonbidatu gisa» hartu zituzten bertan, «negoziatzeko aukerarik gabe». Bertan onartu zen irailetik aurrera ezarriko diren zenbait baldintza, baina Gardek garbi utzi du langileek ez dutela proposamen hori onartu: «Soldatak igoko dituzte; plataformak eskatzen du zenbait osagarri ere kobratzea, baina ez dute eginen. Gobernuaren proposamenak parekatzen ditu moduluak administraziopeko B, C eta D mailetara, baina ez dute, adibidez, antzinatasuna kontuan hartzen». Horrez gain, gehitu du Europak ezarritako ratioen bikoitza dutela Nafarroan, eta horri aterabide bat emateko langileek lantaldeak bikoizteko eskatu duten arren, Gobernuak ez duela hori onartu.
Datorren ikasturtera begira jarri dira jada langileak. Udan elkartu eta gogoeta egingo dute estrategia berriak erabakitzeko, baina helmuga argi dute: «Orain garbi dugun gauza bakarra da itzuliko garela; gobernuak ezin izan gaitu erosi, eta horrek zilegitasuna ematen digu borrokarekin aurrera segitzeko». |
2022-7-18 | https://www.berria.eus/albisteak/216002/zaintzari-ekiteko-deia-aitentzat.htm | Gizartea | Zaintzari ekiteko deia aitentzat | Beasaingo hiru ikastetxetan aitak lehenetsi dituzte eskolen eta familien arteko zubi lanak egiteko orduan. Modu horretan aitak gehiago inplikatzen direla ondorioztatu dute. | Zaintzari ekiteko deia aitentzat. Beasaingo hiru ikastetxetan aitak lehenetsi dituzte eskolen eta familien arteko zubi lanak egiteko orduan. Modu horretan aitak gehiago inplikatzen direla ondorioztatu dute. | Herrilab3B laborategiko parte dira Beasaingo Alkartasuna, La Salle eta Murumendi eskolak, eta, ikasturte honetan, aitak lehenetsi dituzte ikastetxearen eta familiaren arteko zubi lanak egiteko. Miren Elgarresta Gipuzkoako Foru Aldundiko Berdintasunerako zuzendariak azaldu du berdintasunaren auzian ikasleengan ez ezik gurasoengan ere eragin nahi dutela. «Eskolak, dudarik gabe, ohitura berriak barneratzeko guneak ere badira. Baina heziketa eta berdintasuna eskolatik harago doaz. Gurasoek ere badute zeresana». Zuzenean aitengana jota, horiek seme-alaben zaintzan gehiago inplikatzen direla ondorioztatu dute: hamar kasutatik zazpitan aitek beraiek kudeatu dute intzidentzia.
Gipuzkoako Foru Aldundiaren egitasmo bat da Herrilab3B, Beasainen berdintasunean bizi, eta soldatapeko lanaren, zaintza eta etxeko lanen eta aisialdiaren kontziliazio parekidea lortzea du helburu. Hain zuzen, arlo horretan diseinatutako politikak Beasainen probatzen dituzte, ikasitakoarekin inertziak aldatzeko eta lurralde osorako legeak egiteko etorkizunean.
Gizonezkoek zaintza lanak beren bizkar hartzeko esperientzia «baliagarria» izan da Herrilabeko talde eragilearenzat. Era berean, ikastetxeek nahiz familiek «modu positiboan» baloratu dute. Dena den, Elgarrestak euforia hoztu du datuen hausnarketa egiterakoan. «Oraindik bide luzea egin behar da. Beharrezkoa da gizonak askoz gehiago inplikatzea». Leire Artola Beasaingo alkateak ere antzekoa uste du: «Aurrera egin dugu, baina inplikazio hori hasiberria da oraindik. Beasainen gero eta aita gehiago ikusten dira seme-alabak zaintzen, edozein egoeratan edo lekutan, eta hori funtsezkoa da hurrengo belaunaldiak kontzientziatzeko, adingabeen zaintzaren eta arretaren ardura modu naturalean banatu dadin».
Oporren zama
Oraindik ere emakumeek harreman estuagoa izaten dute ikastetxearekin gizonek baino. Hamar bilera pribatutatik zazpitan, esaterako, soilik amak joaten dira; bileren %17tan, bi gurasoak; eta %16tan, aita bakarrik. Bilera orokorrak direnean, bi gurasoen parte hartzeak gora egiten du. Erdietan biak joaten dira, eta beste erdietan, amak bakarrik.
Arrate Leunda Murumendi ikastetxeko ikasketaburuak esan du aitek euren rolaren garrantziaz gero eta kontzientzia handiagoa dutela, eta, ondorioz, inplikazioa ere gero eta handiagoa dela. «Beraiekin [aitekin] harremanetan jartzen garenean, batzuetan harritu egiten dira. Baina gehiengoak normal hartzen du».
Azken urteetan, telefonoz deitu beharrean, oharrak Inika aplikazioaren bidez bidaltzen dituzte, eta biei batera iristen zaizkie, aplikazioa instalatua baldin badute. «Ikasleentzat garrantzitsua da aitak ere presente egotea zaintza lanetan. Seme-alaba bat haztearen arduraren %50 amari dagokio, eta beste %50 aitari. Dena behar da».
Eta ikasleek oporrak hartu ondoren, zer? Seme-alabak oporretan eta gurasoak lanean egoteak sortzen dituen kontziliazio arazoek emakumeei gehiago eragiten die gizonezkoei baino. Izan ere, oporretan dauden haurren zaintza amen bizkar gelditzen da ia beti. Herrilabek egindako azterketan parte hartu duten emakume langileen %2,8k erantzun dute bikotekidea arduratzen dela zaintza horiez. Ikerketan Goieki garapen agentziak, inguruko hainbat enpresak eta eskolek hartu dute parte, aldi berean.
Emakumeek udan lana eta familia uztartzeko hiru aukera dituztela ikusi dute: bikotekidearekin partekatzea zaintza —gutxiengoko kasuetan—; hurbileko senideengana jotzea —aitona-amonengana, bereziki—, eta adingabeak hainbat erakundek antolatutako jardueretara bidaltzea —udalekuetara-eta—. Halaber, ikerketak dio Beasaingo emakumeek lanaldi hirukoitza dutela: soldatapeko lana, etxeko lanak, eta zaintza eta lan emozionala edo karga mentala bereizi dituzte.
Ikerketa gehiago ere bai
Eskolekin egindako lanketaz gain, merkatariekin ere egin dute saiakera bat aurtengo otsailean. Beasaingo 30 establezimenduk baino gehiagok ordutegia trinkotu zuten, 19:00etan itxi ahal izateko. Dendariek gustura amaitu zuten, arratsaldeko azken orduei zukua ateratzeko aukera izan zutelako. Herritarrek ere begi onez ikusi zuten ordutegi berria: 4,24ko puntuazioa eman zioten 5eko eskala batean. Ordutegi horiek jarraitu egingo dutela iragarri zuten balorazioak egiterakoan.
Kontziliazio parekidearen garrantziaz herritarrak jabetzeko eta berdintasunaren aldeko konpromisoak hartzeko, Berdintasunean Bizi Eguna egingo dute urrian. Herriko askotariko eragileek hartuko dute parte: Beasaingo Udalak, Asmube emakume elkarteak, BKL saskibaloi klubak, CAF enpresak, Goiekik, Bareak merkatari elkarteak, eskolek… |
2022-7-15 | https://www.berria.eus/albisteak/216003/black-is-beltza-ii-ainhoa-belodromoan-emango-dute.htm | Kultura | 'Black is Beltza II: Ainhoa' belodromoan emango dute | Fermin Muguruzaren filma emanaldi berezi batean aurkeztuko dute, irailaren 23an, Donostiako 70. Zinemaldian. Fernando Franco, Mikel Gurrea, Pilar Palomero eta Jaime Rosalesen azken filmak Urrezko Maskorra irabazteko lehian izango dira Sail Ofizialean. | 'Black is Beltza II: Ainhoa' belodromoan emango dute. Fermin Muguruzaren filma emanaldi berezi batean aurkeztuko dute, irailaren 23an, Donostiako 70. Zinemaldian. Fernando Franco, Mikel Gurrea, Pilar Palomero eta Jaime Rosalesen azken filmak Urrezko Maskorra irabazteko lehian izango dira Sail Ofizialean. | Fermin Muguruzak Donostiako belodromoan egingo den emanaldi berezi batean aurkeztuko du Black is Beltza II: Ainhoa bere azkeneko filma. Donostiako Zinemaldiak gaur goizean Madrilen egindako agerraldi batean aurtengo edizioan parte hartuko duten hainbat filmen berri eman du, eta horien artean da Black is Beltza II: Ainhoa. Lehen parteak Zinemira saila itxi zuen 2018an.
Hura bezala, animaziozko filma da Black is Beltza II: Ainhoa, eta lehenengo parteko Manex protagonistaren alaba du pertsonaia nagusia. Kunan hazi ondoren, 1988an, 21 urterekin, Euskal Herrira abiatuko da Ainhoa aitaren lurraldea ezagutzera. Gatazka errepresibo betean, Josune kazetari konprometitua eta bere lagun kuadrilla ezagutuko ditu. Ainhoa eta Josune iniziazio bidaia batean murgilduko dira, eta horrek Libano, Afganistanera eta Marseillara (Frantzia) eramango ditu.
400 metro koadroko pantaila eta ia 3.000 ikuslerentzako lekua dituen aretoa da belodromoa.
Mikel Gurrea, Sail Ofizialean
Sail Ofizialean Urrezko Maskorra lortzeko lehian izango diren lau filmen berri ere eman du Donostiako Zinemaldiak. Horien artean izango da Mikel Gurrea euskal zinemagilearen (Donostia, 1985) lehenengo film luzea: Suro. Filmean Vicky Luengok eta Pol Lopezek bikote bat interpretatzen dute, landa eremura bizitzera joango dena. Iaz, haren film labur bat, Heltzear, Veneziako zinema jaialdian estreinatu zuten, eta Zabaltegi-Tabakalera sailean programatu. Suro katalanez filmatu du Gurreak.
Gurrearenaz gain, Fernando Francoren La consagración de la primavera, Pilar Palomeroren La maternal eta Jaime Rosalesen Girasoles salvajes ere izango dira Urrezko Maskorra eskuratzeko hautagaiak. Franco lehendik ere lehian izandakoa da Donostian: La herida (2013) filmak Epaimahaiaren Sari Berezia eta Zilarrezko Maskorra (Marian Alvarez aktorearentzat) eskuratu zituen, eta Morir (2017) emanaldi berezi gisa hautatu zuten.
Rosalesentzat ere ez da izango berria Donostian lehiatzea. Tiro en la cabeza filmarekin izan zen Sail Ofizialean 2008an, eta, Fipresci saria eskuratzeaz gain, film hark harrabots handia eragin zuen komunikabideen eta ikusleen artean.
Palomero, berriz, Las niñas bere opera primarekin nabarmendu ondoren —filmik onenaren, zuzendari berririk onenaren eta jatorrizko gidoirik onenaren Goya sariak eskuratu zituen—, Donostiara aurrenekoz iritsiko da.
Sail Ofizialean baina emanaldi berezi batean izango da Isabel Coixeten ez-fikziozko azken filma: El sostre groc.
Beste sailei dagokienez, Zuzendari Berriak sailean Maria Elorzaren A los libros y a las mujeres canto emango dute. Las Chicas de Pasaik kolektiboko kide gisa egin zituen Elorzak (Gasteiz, 1988) bere lehen film laburrak, Donostian estreinatu ziren Gure Hormek (Zabaltegi-Tabakalera, 2016) eta La chica de la luz (belodromoa, 2016). Sari ugari eskuratu dituzten Ancora Lucciole (2018) eta Quebrantos (2020) film laburrak ere sortu ditu. Aurtengo Zinemaldian bere lehen film luzea aurkeztuko du, liburuak zaintzen dituzten emakumeen armada anonimo eta armagabe bati buruzkoa.
Zabaltegi-Tabakalera sailak Ikusmira Berriak egonaldietako proiektu baten aurkezpena hartuko du: Elena Lopez Rieraren El agua, azkenekoz Cannesko Errealizadoreen Hamabostaldian hautatu zutena. Sail berean, Cerdita programatuko dute, Carlota Peredaren debuta, Sundanceko zinema-jaialdian estreinatutakoa. Kimuak programako bi film labur ere izango dira ikusgai sail berean: Lur Olaizolaren Hirugarren koadernoa filmak lehiaketaz kanpo hartuko du parte, eta Estibaliz Urresolaren Cuerdas, Cannesko Kritikaren Astean izan zena.
Perlak saileko parte izango dira Isaki Lacuestaren Un año, una noche, Berlinalen lehiatu zena, eta Rodrigo Sorogoyenen As Bestas, Cannesko zinema jaialditik pasatu dena. Donostia Hiria Publikoaren Saria eskuratzeko lehian arituko dira biak ala biak.
Gainera, lehiaketaz kanpo, saila ixteko, Los renglones torcidos de Dios ikusi ahal izango da. Torcuato Luca de Tenaren izen bereko eleberrian oinarritutako filma Oriol Paulok zuzendu du, eta Barbara Lennie eta Eduard Fernandez ditu protagonista.
Muguruzaren filmaz gain, beste bi pelikula emango dituzte belodromoan. Han estreinatuko dira Rainbow, Paco Leonek Ozeko aztia klasikoaren gainean egin duen bertsioa —Dora Postigorekin, Carmen Maurarekin eta Carmen Machirekin—, eta Sintiéndolo mucho, Joaquin Sabinari buruzko Fernando Leon de Aranoaren dokumentala. |
2022-7-16 | https://www.berria.eus/albisteak/216004/konkistaren-memoria-gune-bakarra.htm | Politika | Konkistaren memoria gune bakarra | Hamasei urtez, Aranzadi zientzia elkarteak indusketak egin ditu Amaiurko herriarekin elkarlanean. Topatutako aztarnategia ikusgai dago gaur egun herrian. | Konkistaren memoria gune bakarra. Hamasei urtez, Aranzadi zientzia elkarteak indusketak egin ditu Amaiurko herriarekin elkarlanean. Topatutako aztarnategia ikusgai dago gaur egun herrian. | Etxauz, Velaz Medrano, Ursua, Xabier, Bertizarana... Konkistaren garaian, protagonista izan zirenen jauregiak oraindik ere zutik dira Nafarroa Beherean zein Garaian, baina 500 urtetako denboraren joan-etorriak lausotu egin du apurka hitz horien erresonantzia. Ahanzturaren lanbroan geratu dira gehienak... Amaiur izan ezik. Han, memoria berreskuratzeko historia gorabeheratsua izan da oso, baina haria ez da inoiz eten. Hala, gaur egun, liburuez gaindi, gertatutakoaren lorratzak eta aztarnak bertatik bertara ezagutu nahi dituenak toki bat baino ez du bisitatzeko: Amaiur. Mendez mende, denboraren higadurak bere lana egin zuen 1522an suntsitutako gazteluaren muinoan, baina, laugarren mendeurrenaren testuinguruan, 1922an, monolito bat altxatu zen Nafarroako erresuma defendatu zuten nafar haien oroimenez, euskal kultura eta nafar identitatea bultzatu zuten Euskara taldeko kideen ekimenez —Arturo Kanpion, Juan Iturralde Suit eta Julio Altadill. Polemika piztu zuen oroitarri hark. Bultzatzaileek argi zuten erreinuaren azken defendatzaileen omenez zela hura. Zenbaitek, berriz, gogor egin zuten monumentu haren kontra. Victor Pradera idazle eskuindarrak, kasu, Espainiako koroa jarri behar zela zioen; nafarrek frantsesekin bat egin zutela eta garaipen hura oroitzeko. 1931n, bonba bat jarri zuten monolitoan, eta zartadak suntsitu zuen.
Konkistaren garaiko ezpata bat aurkitu zuten indusketetan. Andoni Canellada, Foku
«Eroritako marmolezko bloke batzuk geratu ziren, sasiz inguraturik». Ixabel Aleman Amaiurko egungo alkatearen baserria gazteluko muinoari begira dago, baina hark ez du gogoan txikitako paisaia hura. Bazekien muinoari gaztelu deitzen ziotela, baina ez zergatik. Frankismoa amaitu berritan, Gaztelu elkartea sortu zuten herrian. Orduko herriko gazteek beharra sentitu zuten eraitsitako monolitoa berriz altxatzeko, eta 1982an inauguratu zen berriz. «Nonbait, orduko gazte horiek bazuten 1922koaren berri, eta memoriaren soka ez zen eten. Ahuldu bai, baina eten ez», dio Alemanek. Hain zuzen ere, monumentua berriz goratzeak lekukoa pasatu zion hurrengo belaunaldiari. Izan ere, oroitarria goratua ikustean piztu zitzaion interesa Alemani, eta aitonari galdezka hasi zitzaion: «Jabetu nintzen zerbait bazela, eta aitatxiri galdezka hasi nintzen zer ari ziren hor egiten, eskolan deus ez baitziguten esaten. Aitatxik aunitz irakurtzen zuen, eta asko gustatzen zitzaion historia». Hark eman zion lehen azalpena. Ondorioz, monolitoa Amaiurko paisaiaren parte bihurtu zen, eta abertzaletasunarentzat esanahi handiko ikur. « Josu Muguruzaren eta beste hainbaten hautsak hemen bota zituzten, ekitaldi politikoak egin izan dira...». Herrian, berriz, urtetan ospakizunetan gaupasa eginda hara joaten ziren gazteak, eta, xingarrak erreta, han gosaltzen zuten. Lekuak balio bat zuen keinu txikia zen. 2005ean aldatu zen dena. «Zure herriaren historia jakin nahian, informazioa biltzen hasten zara, eta, 2022ko urteurrena bazetorrela ikusirik, zerbait egin beharko dugula genekien. 1922an egin zena errepikatu behar al dugu? Agian, bada azpian zerbait… Zer dago hor?», aipatu du Ixabel Alemanek. Jakin-min horrek bultzaturik, Juan Mari Aleman orduko alkate eta Ixabelen anaiak Euskal Herriko hainbat erakunderi idatzi zien, ikerketa bat egitea proposatzeko. Aranzadi izan zen proposamen hari erantzun ziotenetako bat.
Eraikin horretan jarriko da museoa aurki. Andoni Canellada, Foku
«Aranzadirentzat, apustu historiko bat da Amaiur. Aitzindariak izan gara 1936ko gerrako memoria historikoa lantzen, baina gure memoria historikoa harago doa. Horregatik, guretzat sekula ukitu gabeko aztarnategia ikertzea eta pasarte historiko hori aztertzea ardura handia zen», aipatu du Juantxo Agirre Mauleon Aranzadi zientzia elkarteko idazkari nagusiak. Elkarlanaren emaitza Proposamenari baiezkoa eman eta berehala jo zuten Amaiurrera: «Erabaki genuen lehen gauza izan zen metodo zientifikoaren bidetik ireki behar genuela memoriaren bidea; bigarrenik, auzolanean eta euskaraz. Amaiur herri euskalduna da, gu ere Euskal Herriko erakunde bat gara, eta, hiru baldintza horiekin, aurrera egin genuen, elkarlanean», dio Agirre Mauleonek. Amaiurren, berriz, sabaia eta laguntza eskaini zieten: «Hasieratik esan genien: gauza gutxi dugu eskaintzeko ekonomikoki, baina lo egiteko tokia emango dizuegu, eta herriaren parte izateko aukera». Alemanen arabera, auzolanean tradizio handiko herria da Amaiur, baina ez daude ohituta halako zerbaitetara: «Gure izaeragatik, Baztanen tuku-tuku deitzen gaituzte. Horrek erran nahi du ez ditugula hain erraz irekitzen etxeko ateak, eta, norbaiti irekitzen bazaizkio, konfiantza handikoa delako edo konfiantza handia erakusten ari delako da».
Indusketak 2006an hasi ziren. Ez zekiten zerekin egingo zuten topo, baina zuloa egin eta belar azpitik hamar zentimetrora azaldu ziren garai hartako gazteluaren harresiaren harrizko oinarriak. Alemanen arabera, horrek behartu zuen luzarorako plangintza bat egitera, eta, 11 urtez, Aranzadiko ikerlariak indusketa lanetan izan dira bi astez uda oro. «Gaztelua paisaian ateratzea lortu dugu. Lurra eta landaretza azpian atera dugu gaztelu guztia begi bistara. Hamasei urteko ibilbidearen ostean, indusketa arkeologikoak gelditu ditugu, eta inguru guztia egokitzen ari gara, museo egiteko: bideak ireki, sarbide berriak jarri, seinale berriak jarri eta aztarnategia erakutsi, jendeak ikas dezan», dio Agirre Mauleonek. Bostehun urtetako higaduraren ondorioz, ez da lan erraza izan. 1522an espainiarrek gaztelua suntsitu ostean, harrobi gisa erabili zuten ingurunea. «XVI. mende osoan, burdinazko palanka batekin desmuntatu zuten, eta harriak erabili zituzten eliza handitzeko eta herriko etxeak eraikitzeko», dio Agirre Mauleonek. Ondorengo mendeetan ere apurketa prozesu sakonak izan ditu. «Gure eskuetara dena oso nahasturik iritsi da. Oso toki gutxitan topatu ditugu Erdi Aroko jatorrizko zoruak, non material guztiak garaikideak ziren —gezi puntak, txanponak, zeramikak edo animalien hezurrak—. Horrelako gutxi batzuk lortu ditugu, eta baita konkista garaiko gutxi batzuk ere: besteak beste, ezpata. Agertu zen tokian kanoi jaurtigaiak zeuden, aizkora batzuk... Material nahikoa lortu dugu ulertzeko zer gertatu zen konkista garaian eta 1522ko batailan».
Besteak beste, txanponak topatu dituzte. Andoni Canellada, Foku
Urte guztiotako lanaren emaitza da bisitarien begien aurrean dagoela gaztelua. «Lortu dugu zehaztea Erdi Aroko gaztelua noraino iristen zen. Lortu dugu ere argitzea espainiarrek eraiki zuten ur biltegia non den, eta aparteko materialak topatu ditugu han: ura biltzeko ontziak, ura igotzeko txirrikak, ura eramateko pitxerrak... Egiaztatu dugu zenbat emakume aritzen ziren lanean eta zenbat kobratzen zuten. Topatu dugu erreka aldera ematen zuen eta kanoien plataforma gisa erabiltzen zen dorre zilindrikoa non zegoen, eta ez dugu topatu herritik gertuago zegoen beste dorrea, desmuntatu egin zutelako». Aurkikuntza horiek guztiak egun gazteluko aztarnategian eta herriko arkeologia zentroan topa daitezke. Atzera begira, pozik dago Ixabel Aleman emaitzarekin. «Azkenean, baieztatu da geure buruaren zoko batean zegoena egia dela. Muinoak zerbaitegatik duela gaztelu izena». Gazteluak jende asko erakartzen du, eta horrek arazo batzuk sortu ditu herrian: «Batzuetan, inbadituak sentitzen dira. Gure lana da eguneroko hori uztartzea eta ongietorria egitea bisitariari». Euskal Herriko historiaren mugarri izan zeneko pasarte baten tokian izatea, ardura bat dela uste du Alemanek. «Amaiur ez da edozein herri. Aztarnategia gure etxean dago, eta guri dagokigu lan hori egitea». Alta, horrek ere tokia errespetatzea eta memoria gune horri balioa aitortzea eskatzen du, ordainetan. Gaztelura doazen hamarretik batek baino ez du bisitatzen museoa, adibidez. «Frantsesek badute ohitura euren ondare historikoa baloratzeko. Guk ez hainbeste». Aurki, zentro arkeologikoa zaharberritzen ari den etxe batera eramango dute, eta han jarriko dute ostatua. «Herriak behar du zerbitzu hori». Bihar: Bataila oroitzeko ekitaldia eta Jon Maiari elkarrizketa. |
2022-7-15 | https://www.berria.eus/albisteak/216005/muturreko-beroa-eta-haizea-gailenduko-dira-asteburuan.htm | Gizartea | Muturreko beroa eta haizea gailenduko dira asteburuan | Alerta laranja aktibatu dute Ebro ondoko eskualdean eta tarteko eremuan muturreko tenperaturengatik. Tenperatura maximoak 39 gradu ingurukoak izan daitezke Ebro eskualdean, eta 37 gradu ingurukoak tarteko eremuan. Jaurlaritzak suteak eragozteko larrialdi plana aktibatu du, eta zenbait debeku ezarri ditu. | Muturreko beroa eta haizea gailenduko dira asteburuan. Alerta laranja aktibatu dute Ebro ondoko eskualdean eta tarteko eremuan muturreko tenperaturengatik. Tenperatura maximoak 39 gradu ingurukoak izan daitezke Ebro eskualdean, eta 37 gradu ingurukoak tarteko eremuan. Jaurlaritzak suteak eragozteko larrialdi plana aktibatu du, eta zenbait debeku ezarri ditu. | Muturreko beroa gailenduko da datozen egunetan. Egunetik egunera, tenperaturak igo eta igo egingo dira, eta, eguzkiarekin batera, haizea ere izango da. Euskalmetek iragarri duenez, gaur Euskal Herri barrualdean 35 gradu eta 40 gradu bitartean mantenduko da tenperatura, eta, itsasertzean, berriz, 30 gradu inguruan. Goiz partean hodeiak izan diren arren, egunak aurrera egin hala, eguzkia aterako da. Alerta laranja aktibatu dute Ebro eskualdean eta tarteko eremuan. Kantauri barnealdean, berriz, abisu horia eman dute.
Beroa dela eta, Jaurlaritzak Baso Suteetarako Larrialdi Plan Bereziaren larrialdia hedatu du Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa osora, eta zenbait debeku ezarri dituzte, batez ere landa eremuan. Besteak beste, ezingo da surik egin edo suteak eragin ditzakeen jarduerarik egin, ezta landa eremuetan motordun ibilgailurik erabili ere. Arau horiek hausteak «1.501 eurotik 30.001 eurora arteko isunak» ekar ditzake.
Biharko eta igandeko iragarpena
Bihar, gaur baino bero handiagoa egingo du. Kostaldean, 30 graduak erraz gaindituko dira, 32 eta 33 gradura iristeraino. Barrualdean, berriz, 38 eta 40 gradura iritsiko da tenperatura. Goizean, hego haizea ibiliko da, eta, eguerdi aldera, ipar haizea sartuko da. Arratsalde partean, laino batzuk sartuko dira hegoaldean ere, baina egun eguzkitsua izango da oro har.
Ikusi gehiago: Suteengatik larrialdia ezarriko dute gaur Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan
Igandeari dagokionez, aurreko egunetako beroa gainditu egingo da. Tenperatura maximoak altuak izango dira oraindik ere, eta, barrualdean, 39 eta 40 gradutaraino iritsiko dira. Kostaldean, baina, 32 eta 33 gradu inguruan mantenduko da tenperatura. Goizean hego haizea ibiliko da, eta horrek minimoak igoarazi egingo ditu. Laino batzuk azalduko diren arren, egun eguzkitsua izango da.
Beroaren ondorioak prebenitzeko asmoz, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak plan bat sortu du. Azken egunotan, 25 pertsona inguru artatu behar izan dituzte, eta horietatik hamahiru ospitalera eraman zituzten. Datozen egunetako beroari aurre egiteko, gomendio orokor batzuk eman nahi izan dizkie Osasun Sailak herritarrei. Gorputza hidratatzea oso garrantzitsua dela eta, horretarako, ura edatea eta ur asko duten elikagaiak jan behar direla ere azpimarratu dute. Kafeina, alkohola eta azukre gehiegi duten edariak saihesteaz gain, koipe edo gantz asko duten elikagaien kontsumoa murriztea gomendatu dute.
Ikusi gehiago: Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak beroaren ondorioak prebenitzeko plana ondu du
Horrez gain, etxea bero gutxien egiten duenean aireztatzea proposatu du Osasun Sailak. Kalean, berriz, bero gehieneko orduetan eguzkitan ez egotea gomendatzen dute. Bero asko sentituz gero, gorputza ur hotzarekin freskatzea eta arropa arina eta transpiragarria janztea dela hoberena; hala azaldu dute.
Suteak eragozteko neurriak
Suteak saihesteko debekuak, berriz, egunez egun emango ditu Jaurlaritzak, eta ordu jakin batzuetan baino ez dira indarrean egongo. Basoko suteen ondorioz alerta gorria aktibatzen bada, ordea, eguneko 24 orduetan indarrean egongo dira debekuak. Hauek dira Eusko Jaurlaritzak alerta laranja egoeran ezarritako arauak, puntuz puntu:
- Sua erabiltzea edo sua eragin dezaketen jarduerak egitea. Adibide bezala jarri dute landa eremuan edo basoan txinpartak edo deskarga elektrikoak sor ditzaketen makinak erabiltzea.
- Su festak egitea, petardoak botatzea eta, oro har, pirotekniako tresnak erabiltzea ere debekatuta egongo da, baita barbakoak egitea ere. Debeku hori hiri eremuetara ere hedatuko da, baita zuhaitzak eta zuhaixkak dauden lursailetatik, sastrakadietatik edo edozein eratako labore sailetatik 300 metrora baino gutxiagora dauden eremuetara ere.
- Errekuntzako motordun ibilgailuak erabiltzea baso pistetan, lursailetako bideetan eta asfaltatutako errepideetatik kanpora geratzen diren gainerako igarobideetan. Salbuespen batzuk egongo dira, hala ere: lanpostura edo ohiko bizilekura joateko eta ezinbesteko kasuetan erabili ahalko dira. Horrez gain, debekatuta dago halako ibilgailuekin landa eremuak zeharkatzea, edo horietan gelditzea edo aparkatzea.
Neurriak, Nafarroan ere
Nafarroako Gobernuak ere kontu handiz ibili beharra berretsi du. AEMETen esanetan, Foru Erkidego ia osoan sute arriskuaren maila muturrekoa izango da. Joan den ekainean gertatutako suteek egoera kezkagarria eragin zuten. 10.000 hektareatik gora kiskali zituzten, eta Espainiako Gobernuak «hondamendi eremu» izendatu zuen lurraldea.
Hain zuzen, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan ezarritako debekuak une oro indarrean daude Nafarroan ere, eta, horrez gain, Javier Remirez Nafarroako Gobernuko bozeramaileak gomendatu du asteburuan nekazaritza jarduerak eteteko, eta ebakuatzeko bideak prest izateko, sute bat piztekotan. Astebururako aurreikusita zeuden zenbait gazte kanpaleku ere bertan bera utzi ditu Gobernuak. Osasun arreta ere astelehenera arte luzatu dute, beroagatik.
Hala ere, adierazi du nekazaritza jarduera beharrezkoa izatekotan aukera dagoela Nafarroako Gobernuari banakako baimena eskatzeko, besteak beste, laborantza lanak egiteko ureztatze makinekin, edo uztak biltzeko.
Ikusi gehiago: Suteek egoera «larria» eragin dute Nafarroan |
2022-7-15 | https://www.berria.eus/albisteak/216006/wickremesinghe-sri-lankako-presidentea-izango-da-behin-behinean.htm | Mundua | Wickremesinghe Sri Lankako presidentea izango da behin-behinean | Parlamentuko presidenteak Rajapaksaren dimisioa onartu du. Parlamentuak hilabeteko epea dauka estatuburu berria aukeratzeko. Ganbera bihar da biltzekoa. | Wickremesinghe Sri Lankako presidentea izango da behin-behinean. Parlamentuko presidenteak Rajapaksaren dimisioa onartu du. Parlamentuak hilabeteko epea dauka estatuburu berria aukeratzeko. Ganbera bihar da biltzekoa. | Gotabaya Rajapaksak dimisioa eman eta gero, Ranil Wickremesinghe azken hilabeteetan lehen ministroa izandakoak Sri Lankako presidente kargua hartu du, behin-behinean. Asia hegoaldeko herrialde hartako konstituzioaren arabera, presidenteak karguari uko egiten badio, lehen ministroa bihurtzen da estatuburu. Rajapaksak atzo bidali zuen dimisioaren gutuna Singapurtik, eta Mahinda Yapa Abeywardene parlamentuko presidenteak adierazi du agerraldi batean jaso duela ukoa eta onartu duela. Wickremesinghek, bide batez, karguaren zina egin du. Parlamentuko buruak jakinarazi du bihar osoko bilkura egingo dutela parlamentuan. Ganbera hilaren 20an da presidente berria aukeratzekoa, nahiz eta, arautegiaren arabera, hilabeteko epea duen horretarako.
Krisi ekonomiko larria pairatzen ari dira Sri Lankan, 1948an Britainiar Inperiotik independizatu zenez geroztiko handiena. Esaterako, elikagaien, erregaiaren eta sendagaien gabezia jasaten ari dira herritarrak. Hori dela eta, azkeneko hilabeteetan protesta masiboak egin dituzte gobernuaren aurka, eta Rajapaksak dimisioa eman du. 1978an sistema presidentzialista ezarri zutenetik karguari uko egin dion lehen presidentea da.
Eta dimititzera behartu duten herritar horiek beraiek kaleak hartu zituzten atzo gauean, ospatzeko, nahiz eta etxeratze agindua ezarria dagoen azken egunetako istiluengatik. Manifestari horiek esana dute ez dutela etsiko Rajapaksa familiak gobernutik alde egin arte, baina Wickremesinghek lotura estua du azken bi hamarkadetan herrialdea gobernatu duen familiarekin, eta ez du adierazi jarduneko lanak eginda presidente izateari uko egingo dionik. Oposizioko buru Sajith Premadasa izan liteke beste presidentegaia.
Ustelkeria, kudeaketa eskasa eta herrialdea porrotera eramatea egozten diote herritarrek Rajapaksari, eta asteazkenean alde egin zuen Sri Lankatik, dimisioa eman aurretik. Larunbatetik dago desagertuta, ehunka herritar haren etxera indarrez sartu eta hura hartu zutenetik. Iturri ofizialek diotenez, bere emaztearekin eta bi bizkartzainekin ihes egin du. Aurrena Maldivetara joan zen, eta handik Singapurrera. Maldivetako Gobernuaren esanetan, Saudi Arabiara iritsi nahi du. Behin karguari uko eginda, immunitatea galdu du, eta toki seguru bat behar du estradizio eskaera posible bat saihesteko. Singapurko iturri ofizialek jakinarazi dute ez duela asilo eskaerarik egin, eta, egitekotan, ez dela «ziurra» emango diotenik.
Basil Rajapaksa Ekonomia ministro ohia eta presidente izandakoaren anaia ere herrialdetik alde egiten ahalegindu da asteon, Kolonbo hiriburu komertzialeko aireportuko iturrien arabera. Bada Sri Lankako Auzitegi Gorenak uztailaren 28ra arte herrialdetik ateratzea debekatu die bai Basil Rajapaksari, bai presidente zenaren beste anaia bati: Mahinda Rajapaksa lehen ministro ohiari, hain zuzen.
NDF, zain
NDF Nazioarteko Diru Funtsak noiz erreskatatuko zain dago Sri Lanka, eta funtseko bozeramaile Gerry Ricek gaur Twitterren adierazi du krisi instituzionala onbideratua izan zain dagoela atzera negoziazioei ekiteko. NDFko ordezkariak ekaineko azken astean izan ziren azkenekoz Sri Lankan, eta erreformak egiteko eskatu zioten gobernuari. Apenas duen erreserbarik nazioartean, eta joan den apirilean kanpo zorraren ordainketa eten zuen. |
2022-7-15 | https://www.berria.eus/albisteak/216008/mercedeseko-bozketan-gardentasun-falta-salatu-dute-elak-labek-eta-esk-k.htm | Ekonomia | Mercedeseko bozketan gardentasun falta salatu dute ELAk, LABek eta ESK-k | Ekoizpena geldi dago gaur ere, grebaren ondorioz. Modu presentzialean eta aplikazio bidez izango dute bozkatzeko aukera, astelehen goizetik hasita. | Mercedeseko bozketan gardentasun falta salatu dute ELAk, LABek eta ESK-k. Ekoizpena geldi dago gaur ere, grebaren ondorioz. Modu presentzialean eta aplikazio bidez izango dute bozkatzeko aukera, astelehen goizetik hasita. | Mercedes-Benzen Gasteizko lantegia geldi dago gaur ere. ELAk, LABek eta ESK-k deitutako lanuzteak erantzun zabala izan du beste behin. Deitzaileek adierazi dutenez, langile gehienak –%95 inguru– ez dira lanera joan, eta, ondorioz, ekoizpena eten behar izan dute.
Lan hitzarmenaren negoziazioen testuinguruan antolatu duten bederatzigarren lanuztea dute gaurkoa, eta zuzendaritzak UGT, CCOO, Ekintza eta PIM sindikatuekin akordioa egin zutenetik hirugarrena. Hain zuzen ere, astelehenean egingo dute ituna onartu edo ez erabakitzeko erreferenduma, eta giroa erabat nahastuta dago bozketaren atarian.
Izan ere, sindikatu abertzaleek gardentasun falta salatu dute. Kritikatu dute, besteak beste, enpresa aritu izana «galdeketa antolatzen», sindikatu guztiek prozesuan parte hartzeko eskubidea duten arren; eta erroldak eskura ez izatea bozketa baino lehenago, gainbegiratu ahal izateko. «Ez da bilerarik egin antolatzeko, behin baino gehiagotan eskatu dugun arren», esan dio Igor Gebara langile batzordeko presidenteak BERRIAri.
Ordea, CCOOk ukatu egin du halakorik, eta adierazi du prozesuak «erabateko gardentasuna» duela, eta langileek «oso ongi» dakitela bozketa nola egin den. «Beste antzeko galdeketa edo hauteskunde sindikalen gisan egingo da bozketa», esan du Roberto Pastor CCOOko ordezkariak.
Gasteizko fabrikan lan egiten duten ia 5.000 langileei atzo arratsaldean jakinarazi zieten nola antolatuko duten erreferenduma. Bi aukeren artean erabaki beharko dute langileek, sindikatuek BERRIAri jakinarazi diotenez: «Akordioa bai» edo «akordioa ez». Eta botoa emateko ere bi modu izango dute: presentziala izango da bat, fabrikako hainbat gunetan jarriko diren boto kutxen bidez egin ahalko dute. 22 hautetsontzi jarriko dira guztira, eta langileek hainbat ordu izango dituzte botoa emateko.
Astelehen goizean hasita, lan txanda guztietan izango dute bozkatzeko aukera, baina soilik ordu jakin batzuetan. «Horrek esan nahi du hautetsontziak itxita egongo direla ordu batzuez, eta ez dakigula zer egingo duten haiekin tarte horietan», gaitzetsi du Gebarak.
Elektronikoa izango da bozkatzeko bigarren modua, horretarako prestatu duten aplikazio baten bidez. Lehen aldia da modu hori erabiliko dutena Mercedesen. Langileek aurrez erregistratu beharko dute botoa eman ahal izateko. Bada, sindikatu abertzaleek salatu dute ez dakitela nork kudeatuko duen aplikazio hori eta, beraz, horrek zalantzan jartzen duela «botoaren anonimotasuna».
Eta emaitza ezezkoa bada? Emaitzak astearterako espero dituzte sindikatuek. Nahikoa izango da gehiengo sinple bat lan hitzarmenaren akordioari behin betiko onarpena emateko. Baiezkoak irabaziko balu, ituna idatzi eta «berehala» aplikatuko litzateke, Roberto Pastor CCOOko ordezkariak adierazi duenez.
Baina, eta emaitza ezezkoa bada? Kasu horretan zer gertatuko den ez dago argi, eta sindikatuek ere iritzi kontrajarriak adierazi dituzte. Pastorren ustez «ez dago beste alternatibarik», eta, beraz, langileek ezin dute beste proposamen bat aukeratu. «Ezin da esan ‘hau ez zait gustatzen, eta ea zer gehiago lor dezakedan’. Proposamen bakarra dago. Ezezkoa eskatzen ari diren sindikatuek esan beharko dute zer proposatzen duten». Haren ustez, gainera, ezin da berriz ere negoziatu, enpresak «amaitutzat» jo zuelako.
Gebarak uste du, ordea, gehiengo sindikalaren eta zuzendaritzaren ardura dela bi agertokiak aurreikustea. Eta adierazi du berriz ere negoziatzeko eskatuko dutela ezezkoa aterako balitz. «Guk argi daukagu: ezezkoa ateratzen bada, zuzendaritzari elkartzeko eskatuko diogu asteartean bertan. Ziurrenik, ez du nahiko. Kasu horretan, langileei jakinarazi eta presio egin beharko dugu bilera egiteko». Hain zuzen ere, aurreratu dute kasu horretan beste hiru greba egunera deituko dutela datorren astean. |
2022-7-15 | https://www.berria.eus/albisteak/216009/osasun-langileek-erretiroa-60-urterekin-hartzea-galdegin-dute-elak-labek-cigek-eta-csck.htm | Ekonomia | Osasun langileek erretiroa 60 urterekin hartzea galdegin dute ELAk, LABek, CIGek eta CSCk | Osasun langileek eta soziosanitarioek 63 urterekin hartu dezakete erretiro aurreratua. Auzia «lehenestea» galdegin diete Madrilen ordezkaritza duten alderdiei. | Osasun langileek erretiroa 60 urterekin hartzea galdegin dute ELAk, LABek, CIGek eta CSCk. Osasun langileek eta soziosanitarioek 63 urterekin hartu dezakete erretiro aurreratua. Auzia «lehenestea» galdegin diete Madrilen ordezkaritza duten alderdiei. | Osasun langileen eta soziosanitarioen ohiko erretirorako adina 60 urtera aurreratzeko eskatu dute ELAk, LABek, CIG Galiziako sindikatuak eta CSC Kataluniakoak, behin 35 urtez kotizatu ostean. Egungo legediak zehazten du erretiroa hartzeko gutxieneko adina —65 urte— errege dekretu bidez jaits daitekeela, lanbideak baldintza «neketsuak, toxikoak edo arriskutsuak» izanez gero. Txanden araberako lanak —gauekoak, batez ere— eta ahalegin fisikoak ere kontuan hartzen ditu.
Egun, 63 urterekin hartu dezakete erretiro aurreratua osasun langileek eta soziosanitarioek, betiere nahikoa urte kotizatu badituzte —38 eta 44 urte eta erdi artean—. Halere, pentsioan %21erainoko murrizketak izan ditzakete osasun langileek. Behin 65 urte beteta, ez dute berreskuratzen galdutakoa. ELAk, LABek, CIGek eta CSCk eskatu dute aurten erretiro aurreratua hartzen duten langileek pentsioa «penalizaziorik gabe» jasotzea, baita genero osagarria ere.
Ondorioz, sindikatuetako ordezkariek osasun sektore publikoko eta pribatuko langileen auzia «lehenestea» galdegin die Madrilen ordezkaritza duten alderdiei. Uda amaituta, horiekin irailetik aurrera biltzea eskatuko dute sindikatuek. «Borondatea da behar den bakarra; errege dekretua besterik ez da behar. Sektoreak duen garrantzia ikusita, funtsezko gaia litzateke», adierazi du Ester Saavedrak, Osakidetzako ELAren arduradunak. Hurrengo aurrekontuei begira, alderdiei «konpromisoa» erakusteko eskatu diete sindikatuek. «Botoak erabakigarriak dira» eskubide hori onartzeko.
Hego Euskal Herriko, Galiziako eta Kataluniako administrazioei «erretiro aurreratua errazteko mekanismoak» artikula ditzaten galdegin dute, eta langileek pairatu dituzten azken urteko murrizketak ordaintzeko. Egungo egoera «azken hamar urteetako planifikazio sanitarioaren ondorio» dela azaldu du CSCko osasun sektoreko koordinatzaile Nestor Sastrek; hain zuzen, murrizketen, lanpostuak kentzearen eta zerbitzu publikoak pribatizatzearen eraginez. |
2022-7-15 | https://www.berria.eus/albisteak/216010/astebururako-larrialdi-plana-aktibatu-du-jaurlaritzak-suteak-saihesteko.htm | Gizartea | Astebururako larrialdi plana aktibatu du Jaurlaritzak, suteak saihesteko | Zenbait debeku ezarri ditu eguneko ordu tarte jakin batzuetan. Besteak beste, ezin izango da sua eragin dezaketen tresnarik erabili, eta motordun ibilgailuekin landa eremuetan sartzea ere debekatu dute | Astebururako larrialdi plana aktibatu du Jaurlaritzak, suteak saihesteko. Zenbait debeku ezarri ditu eguneko ordu tarte jakin batzuetan. Besteak beste, ezin izango da sua eragin dezaketen tresnarik erabili, eta motordun ibilgailuekin landa eremuetan sartzea ere debekatu dute | Jaurlaritzak Baso Suteetarako Larrialdi Plan Bereziaren larrialdi fasea Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa osora hedatu du, eguerdian Rodrigo Gartzia Segurtasun sailburuordeak eta Ricardo Ituarte Larrialdiei Aurre Egiteko eta Meteorologiako zuzendariak jakinarazi dutenez. Zenbait debeku ezarri dituzte, batez ere landa eremuan. Besteak beste, esan dute debekatuta egongo dela sua egitea edo suteak eragin ditzaketen jarduerak gauzatzea, baita landa eremuetan motordun ibilgailuak erabiltzea ere, gaur 13:00ak eta 21:00ak artean. Adierazi dutenez, arau horiek hausteak «1.501 eurotik 30.001 eurora arteko isunak» ekar ditzake.
Hala ere, adierazi dute debeku horiek eguneko ordu jakin batzuetan baino ez direla indarrean egongo, eta egun bakoitzean ezberdinak izango dira ordu tarte horiek. Hain zuzen, Ituartek egunero egingo du agerraldia larrialdi faseak iraun bitartean, egun bakoitzean ordutegi horiek zeintzuk izango diren zehazteko. Gaur, Kantauriar kostaldeko eta Ebroren ardatzaren arteko gunean eta Ebroren ardatzaren inguruan dago ezarrita eremu naranja, eta bertan debekuak 13:00etatik 21:00etara bitartean ezarriko dira.
Basoko suteen ondorioz alerta gorria aktibatzen bada, ordea, eguneko 24 orduetan indarrean egongo dira debekuak. Hauek dira Eusko Jaurlaritzak alerta naranja egoeran ezarritako arauak, puntuz puntu:
- Sua erabiltzea edo sua eragin dezaketen jarduerak egitea. Adibide bezala jarri dute landa eremuan edo basoan txinpartak edo deskarga elektrikoak sor ditzaketen makinak erabiltzea.
- Su artifizialak, petardoak eta, oro har, pirotekniako tresnak erabiltzea ere debekatuta egongo da, baita barbakoak egitea ere. Debeku hori hiri eremuetara ere hedatuko da, baita zuhaitzak eta zuhaixkak dauden lursailetatik, sastrakadietatik edo edozein eratako labore sailetatik 300 metrora baino gutxiagora dauden eremuetara ere.
- Errekuntzako motordun ibilgailuak erabiltzea baso pistetan, lursailetako bideetan eta asfaltatutako errepideetatik kanpora geratzen diren gainerako igarobideetan. Salbuespen batzuk egongo dira, hala ere: lanpostura edo ohiko bizilekura joateko eta ezinbesteko kasuetan erabili ahalko dira. Horrez gain, debekatuta dago halako ibilgailuekin landa eremuak zeharkatzea edo horietan gelditzea edo aparkatzea.
Sutea Tuteran
Pertsona bat larri zauritu da Tuteran (Nafarroa), alde zaharreko etxe batean piztu den sutearen ondorioz. Erredura larriak izan ditu zaurituak, eta erreskate lanetan ari ziren hiru suhiltzailek ere osasun arreta jaso behar izan dute, kea arnasteagatik eta erredurengatik. Sutea jada kontrolpean dagoela adierazi du Nafarroako Gobernuak, baina adierazi du balitekeela sutea piztu denean etxe barruan beste pertsonaren bat egotea.
Suhiltzaileak oraindik lanean ari direla zehaztu du, bilaketa lanetan. 11:30ak inguruan jaso dute deia larrialdi zerbitzuek, eta oraindik ezin izan dute jakin zein izan den sutearen arrazoia; etxeko teilatua erori da suaren ondorioz. |
2022-7-15 | https://www.berria.eus/albisteak/216011/espetxeratu-egin-dute-sunbillako-istripuko-kamioilaria-baina-aske-geratu-ahalko-da-bermea-ordainduta.htm | Gizartea | Espetxeratu egin dute Sunbillako istripuko kamioilaria, baina aske geratu ahalko da, bermea ordainduta | Ikerketapean dago, eta epaileak adierazi du badela oinarririk zuhurtziagabekeriazko hilketa egozteko gidariari. Gidatzen ari zen kamioiak moto bat jo, eta moto gidaria hil egin zen. | Espetxeratu egin dute Sunbillako istripuko kamioilaria, baina aske geratu ahalko da, bermea ordainduta. Ikerketapean dago, eta epaileak adierazi du badela oinarririk zuhurtziagabekeriazko hilketa egozteko gidariari. Gidatzen ari zen kamioiak moto bat jo, eta moto gidaria hil egin zen. | Moto gidari bat hil da asteon Sunbillan (Nafarroa), kontrako bidean zihoan kamioi batek jo ondoren. Atxilo hartu zuten kamioi gidaria, eta kasua ikertzen ari den epaileak espetxeratzeko agindu du gaur. Hala ere, 12.000 euroko bermea ordainduz gero, ez du kartzelara joan beharko. Horrez gain, epaileak autoa eta gidabaimena kendu dizkio gidariari, behin-behinean. Izan ere, nazioarteko segurua iraungita dauka, eta epaileak jakin nahi du ea bestelako segururik duen, erantzukizun zibilak bermatzeko moduan.
Epaileak adierazi du «nahikoa zantzu» badela kamioilariari zuhurtziagabekeriazko hilketa egotzi ahal izateko, zeina urtebete eta lau urte arteko kartzelaldiaz zigortzen baita. Foruzaingoak aurkeztutako atestatuaren arabera, istripua obretan ari ziren eremu batean gertatu zen, eta, zein bideri jarraitu behar zion zalantza egin ondoren, kamioi gidariak kontrako bidea hartu zuen. Halaxe jo zuen moto gidaria, Foruzaingoaren arabera. Gainera, epailearen autoak dio litekeena dela kamioi gidaria orduko 105 kilometroko abiaduran joan izana, gehienez ere 60ko muga duen tarte batean. |
2022-7-18 | https://www.berria.eus/albisteak/216012/azken-guda-dantza.htm | Politika | Azken guda dantza | Euskal Herri osoko dozenaka ordezkari politiko eta instituzional bildu dira Amaiurren, batailaren bosgarren mendeurrena gogoratzeko. Dantzaz eta musikaz omendu dituzte gazteluaren defendatzaileak, eta «haria ez etetearen» garrantzia azpimarratu dute: «Hau ere memoria demokratikoa baita». | Azken guda dantza. Euskal Herri osoko dozenaka ordezkari politiko eta instituzional bildu dira Amaiurren, batailaren bosgarren mendeurrena gogoratzeko. Dantzaz eta musikaz omendu dituzte gazteluaren defendatzaileak, eta «haria ez etetearen» garrantzia azpimarratu dute: «Hau ere memoria demokratikoa baita». | Herria alderik alde zeharkatzen du dantzari kateak. Hori da atzoko irudietako bat: Dozenaka ezpata-dantzari, errenkada koloretsuan, desfilatzen. Bataila bat gogoratzen ari dira: Amaiurkoa. Duela 500 urte Gaztelako koroak gaztelu ezaguna suntsitu eta Nafarroako konkista berretsi zuenekoa. Dantzarien segizioak, baina, ez du bataila irudikatzen, «oroimena» eta «burujabetza nahia» baizik: iraganeko lanbroetatik gaur eguneraino iristen den hari ikusezina. Gaztelu elkarteak, Aranzadik eta Amaiurko herriak berak antolatutako ekitaldia da Amaiurko batailaren 500. urteurrenekoa; eta, dantzariez gainera, ordezkari politiko eta instituzional ugari biltzen ditu urtero. Inoiz baino gehiago elkartu dira aurten. 11:00etarako ordu erdiren faltan, elizako atarian dira Amaiurko eta Baztango alkateak, Ixabel Aleman eta Joseba Otondo, gonbidatuei ohorezko zapia janzten. Denbora behar izan dute, luzea baita parte hartzaileen zerrenda: legebiltzarkideak, diputatuak, ahaldun nagusiak, alkateak... Banan-banan egin diete harrera. Gero eta jende gehiago ari da pilatzen kalean ere. Amaiurko biztanleak dira bakan batzuk; gehienak, berriz, Euskal Herriko hamaika herritatik urteurren ekitaldira propio etorritako bisitariak. Itzal bila dabiltza, ordurako gogor jotzen duen eguzki kiskalgarritik babestu nahian. Kriskitin hotsek hautsi dute jendearen marmarra. Dantzariak dira. 150 inguru bildu dira Amaiurren, eta elizaren aurrealdean kokatzen hasi dira, ekitaldia hasteko. Euskal Herriko erakundeak Hautetsi eta eledunek ere hartua dute beren tokia, parrokiaren eskaileretan. Oso zabala da ordezkaritza instituzionala; ordezkaritza politikoa, berriz, murritzagoa. Izan ere, Euskal Herriko erakunde ofizial ia guztietako ordezkariak daude han, baina gehienak bi multzotan sailka daitezke: EAJkoak alde batetik, eta EH Bildukoak bestetik. Han dira, besteak beste, Jose Mari Aierdi Nafarroako Gobernuko lehendakariorde bigarrena; Ramiro Gonzalez, Unai Rementeria eta Markel Olano, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ahaldun nagusiak; Nafarroako Parlamentuko eta Eusko Legebiltzarreko presidente Unai Hualde eta Bakartxo Tejeria.
Talde politikoetako eledunak ere bertaratu dira; Andoni Ortuzar EAJko presidentea, Mireia Zarate EBBko idazkaria eta Blanca Regulez Geroa Baiko legebiltzarkidea. EH Bilduren izenean, berriz, Maddalen Iriarte eta Maiorga Ramirez legebiltzarkideak, Mertxe Aizpurua eta Bel Pozueta diputatuak, eta Joseba Asiron Iruñeko alkate ohi eta zinegotzia izan dira, besteak beste. Carlos Garaikoetxea lehendakari izandakoak ere parte hartu du ekitaldian, alkate eta zinegotzi ugarirekin batera. 11:00etan hasi da ekitaldia. Elizako ezkilen hotsa amatatzearekin batera, dantzan hasi dira Euskal Herri osotik heldutako ezpata-dantzariak. Guztira, zazpi talde elkartu dira herrian: Baztango dantza taldea (Arizkun, Nafarroa), Amaiur dantza taldea (Iruñea), Aurtzaka dantza taldea (Beasain, Gipuzkoa), Arrola taldea (Baigorri, Nafarroa Beherea), Iurretako dantzariak (Bizkaia), Udaberri taldea (Tolosa, Gipuzkoa) eta Jare dantza taldea (Gasteiz). Antolatzaileen arabera, inoizko handiena da ezpata-dantzarien elkarretaratzea. Karrika nagusian gora, harrizko arku famatua zeharkatu eta herrian barna joan dira dantzariak segizioan, txistulariek eta gaiteroek lagunduta. Karrika bakar eta luzeko herria da Amaiur, eta hara ematen dute ia etxe gehienek. Dantzariek ia osorik hartua dute herriko arteria hori: aurrealdean doazen dantzariak gazteluko muinotik gertu dira; atzealdekoak, berriz, lehen metroetan oraindik. Herriko plazan, geldialdia egin dute ordezkari politiko eta instituzionalek, udaletxe zaharraren aurrean, Amaiurko bandera hartzeko. Gaztelurako bidea hartu dute azkenik. Memoria demokratikoa Gazteluaren arrastoak dauden tokira helduta, Amaiurko eta Baztango alkateek lore eskaintza egin dute 1922an eraikitako monolitoaren aurrean. Amaiurko alkate Ixabel Alemanek hartu du hitza, gogoratzeko 1522ko borrokaldiaren oihartzuna gaurdaino iritsi dela: «Gure egiten dugu Amaiur defenditu zutenen askatasun gogoa».
Bataila hark «balio sinboliko handia» duela nabarmendu du Alemanek, eta mintzagai izan du oroimen historikoa eta Nafarroaren burujabetza aldarrikatzen zutenek pairatutako jazarpena. Gogoratu du, adibidez, nola leherrarazi zuten monolitoa 1931n. «Gerora ere, frankismoak ez zuen maite Amaiurko gaztelua, eta sasi artean ezkutatu nahi izan zuten han gertatutakoa. Monolitoa bultzatu zutenetako anitz, ordea, desagertu ziren: Arturo Campion hil zen, Lauaxeta fusilatu zuten, eta beste asko erbesteratu ziren, Manuel Irujo adibidez. Hori gogoratzea ere memoria demokratikoa da». Alemanek esan du munduko herri guztiek dituztela memoria lekuak, «zainduak eta museo bihurtuak» eta Amaiurren hori bera egiten ari direla: «Memoria sustatzen ari gara. Gure arbasoen historia ezagutu behar dugu, aitzinera egin ahal izateko».
Ikusi gehiago: Jon Maia: «Memoria historikoa, etorkizunik gabe, fosil bat da» |
2022-7-17 | https://www.berria.eus/albisteak/216013/demain-morgen.htm | Kultura | Demain morgen | Bitartean heldu eskutik (Susa, 2001) lehen poema liburuarekin lortu zuen sona Kirmen Uribe Urbietak (Ondarroa, Bizkaia, 1970). Beste poema bilduma bat ere badu —17 segundo (Susa, 2019)—, baina nobela da, batik bat, Uribe egungo euskal idazle ezagunenetako bat bilakatu duena. Bilbao-New York-Bilbao (Elkar, 2008) eleberriak eman zion horretarako lehen bultzada —Espainiako Narratiba Sari Nazionala eskuratu zuen harekin—. Mussche (Susa, 2012), Elkarrekin esnatzeko ordua (Susa, 2016) eta iazko Izurdeen aurreko bizitza (Susa, 2021) nobelak idatzi ditu ondotik. | Demain morgen. Bitartean heldu eskutik (Susa, 2001) lehen poema liburuarekin lortu zuen sona Kirmen Uribe Urbietak (Ondarroa, Bizkaia, 1970). Beste poema bilduma bat ere badu —17 segundo (Susa, 2019)—, baina nobela da, batik bat, Uribe egungo euskal idazle ezagunenetako bat bilakatu duena. Bilbao-New York-Bilbao (Elkar, 2008) eleberriak eman zion horretarako lehen bultzada —Espainiako Narratiba Sari Nazionala eskuratu zuen harekin—. Mussche (Susa, 2012), Elkarrekin esnatzeko ordua (Susa, 2016) eta iazko Izurdeen aurreko bizitza (Susa, 2021) nobelak idatzi ditu ondotik. | Bi mutilen ezaugarriak jasoak datoz, zehaztasun osoz, 1917ko maiatzaren 18an Calixto Gonzalez Lopez Lekeitioko Guardia Zibilaren kuarteleko komandanteak sinatu zuen agirian. Eugene Laenge Rose. Adina: 19 urte. Ezkongea. Garaiera: 1,68. Ilea: gaztaina kolorekoa. Begiak: urdinak. Aurpegia: luzea. Sudurra: ahurra. Bizarra: ez du. Azala: zuria. Kolorea: sanoa, sorlekua: Oberlarg, Alsacia. Armand Koligrath Zimmermann. Adina: 17 urte. Ezkongea. Garaiera: 1,67. Ilea: beltza. Begiak: urdinak. Aurpegia: luzea. Sudurra: zuzena. Bizarra: ez du. Azala: beltzarana. Kolorea: sanoa. Argazkiak daude, agiriaren eskuinaldean. Eugeneren begibitartea onbera da, nabarmen labur geratzen zaion jantziaren barruan. Armanden keinua, ordea, arteza da, ziurra. Lekeitioko Marianisten ikastetxera etorriak ziren, beste hainbat gazte frantsesekin batera, nonbait, Resurrección Maria Azkueren kudeaketei esker. Ordena Frantziatik egotzia izan baitzen mendearen hastapenean, eta hegoaldean idoro zien hizkuntzalariak babeslekua, bere jaioterrian bertan, 1909an. Guztira, berrehunetik gora ikasle egon ziren han, 1921ean ikastetxea itxi zuten arte. Maisu eskolastikoak, aldiz, hamasei izan ziren, bi aipatzearren, Basile Anai nagusia eta Pierre anaia, gaztea eta adeitsua. Agirietan kontatzen ez dena da, besteak beste, nola harritu zen Eugene, Garraitz irlara joan ziren lehen aldian. Marea behera denean soilik agertzen den bidetik igaro baitziren, oinez. Alsaziako mendietan jaiotako nobizio hari sinetsezina egiten zitzaion nola ager zitekeen harrizko bidea, hutsetik bezala, itsasotik, urak jaisten zirenean. «Erdi aroko fraide batzuek eraiki zuten, jakinik soilik ordu batzuez igaro ahal izango zirela irlara, ia egun osoz isolaturik izango zirela. Beharbada, bizitzaren sekretua ere horixe da, zain egoten jakitea, mareak behera egin dezan zeharbidea igarotzeko». Pierrek gustuko zuen gazteekin egotea. Eskolako patioan futbolean jolasten zuen beraiekin, hori egiten zuen eskolastiko bakarra zelarik, ala han inguruko bazterrak aztertzera abiatzen zen beraiekin batera, bizikletaz. Zabala esaten zioten gizon batek alokatzen zituen bizikletak Lekeition, herriko alkateak hain zuzen. Arrantzale izanikoa, itsas-galera batean semea galdu eta itsasoa betiko utzi zuen. Amorruz edo, oroz gain, emazteak zuen nahigabea arintzen laguntzeko. Zabala jakinmin handiko gizona zen, egunkaria letzen zuen, eta arratsaldero emazteari kontatzen zizkion berriak. Semea galdu zutenetik ez zioten ia elkarri hitzik egiten, dena esanda balego bezala. Frantziako kostako kosteretatik zekien frantses apurra egiten ahalegintzen zen marianistekin. Begiko zuen Eugene, zeinak, halako batean, argitu zion haien ama-hizkuntza ez zela frantsesa alsaziarra baino. —Eta nola esaten duzue zuek egunon?— galdetu zion Zabalak. —Salü. —Bada, salü. Udako egun batez, Zabalari «salü» esan eta, bizikletak hartuta, Santa Katalinako itsasargia zegoen parajera joan ziren Eugene, Armand eta gainontzeko ikasleak Pierre anaiarekin. Santa Katalinako alde horretan, bada leize bat itsaslabarrean bertan, itsasaldetik soilik ikusten dena, ezaguna beraz arrantzaleentzat, baina ez hainbeste lehortarrentzat. Txikota baten laguntzaz jaitsi ziren. Handik barrutik itsasoa bertan ikusten zen, ematen zuen ontzi baten brankan zeudela. «Hemen bizi ziren historia aurreko gizakiak», azaldu zien Pierrek. Hezurrekin arpoiak eta maskorrekin lepokoak egiten zituzten». Armandek galdetu zion Pierreri ea zergatik zituen hain gustuko zientzia eta historia, ez al zen hori kristautasunaren etsaia. «Egia ez da sekula izango Jainkoaren etsaia», atera zitzaion, eta bere ateraldiaz pozik geratu zen, nahiz eta ez erabat konbentzitua. Armandek silexezko aizto bat hartu zuen lurretik isil-gordean, nahiz eta, datu hau ere, ez den agertzen agirietan. Ikasleen bizitzak antzeko jarraitu zuen, Lehen Mundu Gerrak dena aldaraziko zuen arte. Arrapaladan, maldan behera datorren bizikleta bat bezain fite, ailegatu ziren berri txarrak. Frantziako gobernua herrialdetik kanpo bizi ziren gazteak engaiatzen hasi zen eta horrela, hustuz joan zen marianisten eskola. Aleka, futbolean jolasteko jende nahikorik gabe geratzen joan zen Pierre anaia. Agurtu egin zituen gerrara zihoazen gaztetxo denak, alsaziar biak izan ezik. Eugene eta Armand, gudura joatekotan, Alemaniarekin joan beharko zuten, garai hartan Alsazia Kaiserraren mende baitzegoen. Alsaziaren historia halakoxea da, orain Frantzian, orain Alemanian. Halakoxea da beren hizkuntza ere, alsaziarra, nahiz eta jatorriz hizkuntza germanikoa izan, hitz frantsesez aletua dago. Alta, ez zen denbora luzea igaro, Kaiserraren deia jaso zuten arte. Eugene eta Armand Alemaniarekin borrokatu behar ziren. Haiek ez zuten gerrara joan nahi, are gutxiago, ordura arte ikaskide izan zituzten horien aurka. «Gu ez gara alemanak», errepikatzen zion Armandek Basile anaidiko nagusiari. «Gu alsaziarrak gara eta ez dugu inperioaren alde borrokatu nahi”. Basile Nagusiak isilarazi egin zuen. Ez zegoen beste irtenbiderik. Legea bete egin behar zuten. Abiatzeko eguna iritsi zenean, goiza urratzean, Pierrek ez zituen gazteak gelan aurkitu. Herria miatu zuen, Garraitz irlara ere joan zen, baina arrastorik ez. Euri eta txingor, eguraldiak ez zuen errazten bilaketa. Calixto Gonzalez Lopez komandantea ere jakinaren gain jarri zuen, baina alferrik. Okerrena pentsatu zuen. Zabala zaharrak, baina, bazekien non bilatu. Bizikleta hartu, urteak ziren horrelakorik egiten ez zuela, eta Santa Katalina aldera egin zuen, euritan. Itsaslabarretik jaitsi eta leizean aurkitu zituen, hotzak hilda, urru egiten zuen itsasoaren abarora. Besarkatu egin zituen bi gazteak, bere seme galdua besarkatu ezin izan zuen legez, eta esan zien: «salü». Emazteari balentria kontatu zionean, andreak, orduan bai, hitz totelen batzuk esan zizkion. «Maite zenuen semea, ezta?». Eta elkarrekin egin zuten negar, estreinako. Gainontzekoa nahikoa azkar gertatu zen. Zabala udaletxean sartu zen, gau eta egun, dena argitu zuen arte. Eugene, Armand, Pierre eta Basile Nagusia deitu zituen. Bazegoen, legearen arabera, zirrikitu bat: bi gazteak atzerritar gisa inskribatuz, ez ziren gerrara joango. Eta halaxe egin zuten, guardia zibilen kuartelean, 1917ko maiatzaren 18an: Eugene Laenge Rose. Adina: 19 urte… gainontzekoa ezaguna da. Ez da hain ezaguna, aldiz, zabalatarrek semetzat hartu zutela Eugene, eta Armand itzuli egin zela Alsaziara, gerra amaitu eta gutxira. Ez zuten haren berri izan luzaroan, harik eta Eugenek gutun bat jaso zuen arte. Armand nazien aurka borrokan hil zen. Silexezko aizto bat omen zuen patrikan. |
2022-7-15 | https://www.berria.eus/albisteak/216016/sanchezek-eta-aragonesek-elkarrizketa-mahaiari-berrekitea-adostu-dute.htm | Mundua | Sanchezek eta Aragonesek elkarrizketa mahaiari berrekitea adostu dute | Uztailaren azken astean bilduko da, Madrilen. Hamar hilabeteren ondoren, gaur egin dute aldebiko bilera Kataluniako Generalitateko eta Espainiako Gobernuko presidenteek. | Sanchezek eta Aragonesek elkarrizketa mahaiari berrekitea adostu dute. Uztailaren azken astean bilduko da, Madrilen. Hamar hilabeteren ondoren, gaur egin dute aldebiko bilera Kataluniako Generalitateko eta Espainiako Gobernuko presidenteek. | Hizketan segitzea adostu dute. Moncloan bildu dira gaur Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentea eta Pere Aragones Kataluniako Generalitatekoa, eta bi gobernuen arteko elkarrizketa mahaia berriz ere martxan jartzea adostu dute. Elkarrizketa bide hori normalizatzea zen gaurko bileraren helburua, besteak beste, Pegasus sistemaren bidezko politikari independentista katalanen aurkako espioitza kasuek ekarritako tentsioen ondoren. Uztaileko azken astean elkartuko da elkarrizketa mahai hori, Madrilen.
Iazko irailean bildu ziren azkenengoz Sanchez eta Aragones, elkarrizketa mahaian. 2020ko otsailean sortu zuten —orduan Quim Torra zen Kataluniako presidente—, eta bi aldiz baino ez da elkartu ordutik. Gaurkoa bi presidenteen arteko aldebiko bilera izan da, eta, 12:00 aldera hasita, ia bi ordu iraun du.
Joan den ostiralean, Felix Bolaños Presidentetza ministroa eta Kataluniako Generalitateko Presidentetza kontseilari Laura Vilagra elkartu ziren, «elkarrizketarako eta negoziaziorako akordio esparrua» adosteko. Besteak beste, «judizializazioa» amaitzeko eta elkarrizketaren alde egiteko konpromisoa hartu zuten. Izan ere, Pegasus espioitza auzia azalarazi zenetik, bi gobernuen arteko harremanak makaldu egin dira, eta ERCk, esaterako, babesa kendu zion Sanchezen gobernuari Espainiako Kongresuan.
Bolañosen eta Vilagraren arteko batzar horrek prestatu zuen Sanchezen eta Aragonesen artekoa. Orain, negoziaziorako mahaia berreskuratuta, akordio zehatzetarako garaia heldu dela uste du Kataluniako presidenteak. Bileraren ostean egin duen agerraldian esan duenez, bi aldeen nahia da mahaia biltzen denerako «akordio partzialak» onduta edukitzea. «Jasan dugun espioitzak konfiantza apurtu du, eta, konfiantza hori berreskuratzeko, ezinbestekoa da akordioak lortzea. Akordioak dauden neurrian hartuko dugu berriro konfiantza». Horretarako «lanean» ari direla gehitu du.
Gatazka politikoaren «desjudizializazioa» eta «errepresioaren amaiera» lehentasun izango ditu Generalitateak, konponbiderako «oztopo» direlako. Aragonesek berretsi du amnistia izango dela Kataluniako Gobernuaren proposamena, eta Espainiako Gobernuak bereak aurkeztu beharko dituela. Ez dio aipamen zuzenik egin nahi izan sedizio delituaren erreforma bati. «Errepresioaren» alorra «oso zabala» dela eta «modu askotan» gertatzen dela esatera mugatu da.
Catalangate auziari dagokionez, Aragonesek garrantzia aitortu dio Espainiako Gobernuak auzi horretan justiziarekin elkarlanean aritzeko agertu duen konpromisoari. Kataluniako gobernuburuak berak kereila bat aurkeztu zuen uztailaren 5ean CNI Espainiako zerbitzu sekretuetako zuzendari ohi Paz Estebanen aurka eta Pegasus espioitza sistemaren jabe den NSO Israelgo enpresaren aurka. Aragonesek prozesu horretan Espainiako Gobernuaren elkarlana izatea espero du, eta berdin Kataluniako zenbait buruzagik auzi berari lotuta aurkeztu dituzten salaketetan ere.
Generalitateko presidenteak, hala ere, ez du amaitutzat jo espioitzaren krisia. «CNIko burua zena kargugabetuta bakarrik, ez dago konponduta». Ezinbestekotzat jo du «kriminalizazioa eta errepresioa amaitzea».
Bileraren ondoren, Isabel Rodriguez Espainiako Lurralde Politikarako ministro eta gobernuaren bozeramaileak azaldu du presidenteek inflazioaren, azpiegituren eta Europako Batasunaren funtsen inguruan ere hitz egin dutela. Gatazka politikoaren «desjudizializazioari» buruz, adierazi du bi aldeek «etenik gabe» egin dutela lan «zenbait bide» jorratzeko. Aitortu du «desberdintasun izugarriak» dituztela arazoaren gaineko ikuspegian, eta elkarrizketa dela «aurrera egiteko modu bakarra». Rodriguezen arabera, Espainiako eta Kataluniako gobernuek berreskuratu dute «instituzioen arteko harremanek eskatzen duten normaltasuna».
JxCren parte hartzea
Negoziazio mahaiaren hurrengo bilerari begira, Rodriguezek uste du JxC Junts Per Catalunyak egon beharko lukeela: «Mahaiko akordioek gizartearen gehiengo zabal eta zeharkako baten isla izan behar dute. Desiragarria litzateke bi koalizioetako alderdi guztiek parte hartzea». Aragonesi gaiaz galdetu diotenean, erantzun du JxC elkarrizketan engaiatzea gustatuko litzaiokeela, baina haren erabakia errespetatuko duela.
JxCk ez du oraingoz mahaiaren gaineko bere iritzia aldatu. Guztiz antzua dela uste du, eta aste honetan bertan, Miriam Nogueras alderdiak Espainiako Kongresuan duen bozeramaileak aurreratu du ez dutela mahaiarekin «soroslearena» egingo.
ERCrekin batera Kataluniako Gobernuan koaliziokide den indarrak bere kongresua amaituko du asteburu honetan, eta alderdiaren txosten politikoa bozkatuko dute han. Txostenaren gai nagusien artean izango dira negoziazio mahaiarekiko jarrera, Laura Borras Kataluniako Parlamentuko presidentearen kontrako auzia eta Aragonesen gobernuaren etorkizuna.
Azken horri lotuta, batzorde txostengilearen proposamenak honela dio: «Juntsek independentzia prozesua burutzeko proposamen sorta bat aurkeztuko du 2022ko politika orokorreko eztabaidan. Gainerako alderdi independentistekin akordio bat lortzen ez bada, eta gobernu akordioaren balantzea kontuan hartuta, Juntsek egoera horri egokitutako ekinaldiak aurkeztuko dizkie bere oinarriei; horien artean, gobernuan jarraitu ala ez erabakitzea». |
2022-7-15 | https://www.berria.eus/albisteak/216017/enrique-maia-positibo.htm | Gizartea | Enrique Maia, positibo | Sanferminak arrakastatsuak izan direla azpimarratu du Maiak; Geroa Bai-k eta EH Bilduk Maiaren jarrera baztertzailea salatu dute. | Enrique Maia, positibo. Sanferminak arrakastatsuak izan direla azpimarratu du Maiak; Geroa Bai-k eta EH Bilduk Maiaren jarrera baztertzailea salatu dute. | «Alaiak, giro onekoak eta ikaragarriak». Hitz horiekin definitu ditu sanferminak Enrique Maia Iruñeko alkateak. Nabarmendu du udalak antolatutako programazioaren parte hartzea %20 igo dela azken urtearekin alderatuta: «Parte hartzea, giroa, jarrera eta segurtasuna arrakastatsuak izan dira». Iruñeko Kondestable Jauregian egin du agerraldia, Navarra Sumako zinegotziekin.
Gazteluko plazari eman dioten forma berriarekin asmatu dutela uste du: «Berritzailea izan da; gazteek oso ondo erantzun diote». Gazteluko plazak 30.000 lagun bildu ditu. «Oztopo bakarra» bertan pilatu den zikinkeria izan dela aipatu du.
Kuria kaleko istiluez ere mintzo da: «Eraso faxista bat izan zen, nabari zen giroan». Horrez gain, galdera bat egin du: «Nork sortu du giro hau, eta zertarako? Kausa efektu eragin garbia dago». Ahotsa.info-k gertakariaren inguruko bideo bat zabaldu zuen; bertan ikusten da polizia izan zela lehena kolpea ematen. «Medio hori giroa berotzen egon diren horietako bat izan da», esan du Maiak. Horrez gain, ezker abertzaleari leporatu dio gertatutakoa.
Udalaren datuen arabera, 2019an baino eraso sexista gehiago salatu dituzte sanferminetan: hain zuzen ere, hamazazpi; horietatik hamasei, ukituengatik, eta bat, bortxaketagatik. Amaieran minutu gutxi batzuk hartu ditu eraso sexistei buruz mintzatzeko. Poliziaren funtzionamendu «ona» eta «efikazia» txalotu ditu: «Erasoek nahigabetzen gaituzte, baina aipatu nahi dut horietatik hamahiru identifikatu eta atxilotu zituztela». Guztira, 2.600 poliziatik gora izan dira hirian.
Gero Bai-k ere sanferminen balorazio «positiboa» egin du; hala ere, Navarra Sumaren jarrera salatu du: «Espazioak antolatzeko ez dira saiatu adostasun bat lortzen eragileekin». Gaineratu du Navarra Sumak aniztasuna baztertu duela: «Herri Sanferminak eta peñak bezalako eragile sozialak zentsuratu dituzte».
2019ko sanferminetan baino zabor gehiago jaso dute aurten. Geroa Bai-k salatu du Maiak horretan eragin duela, «bere kabuz» erabaki baitu Gazteluko plazan hamar barra jartzea: «Erabaki txarra izan da, eta hiriko egongela zabortegi bilakatu du».
Joseba Asiron EH Bilduko bozeramaileak gizartearen eta eragile sozialen jarrera txalotu du: «Maiaren inposizioen gainetik sanferminen espiritua berreskuratu du gizarteak. Eragile sozialek alkatearen mugei eta bazterkeriari aurre egin diete. Horrez gain, gizartearen erantzuna eraso sexisten aurrean eredugarria izan da». Gaineratu du Maiak ez duela kontsentsurako eta eztabaidarako gaitasunik: «Horren adibidea da Gazteluko plazan sortu duten sastegia».
Azkenik, Kuria kaleko istiluen harira, aipatu du «eraso oro baztertu» behar dela eta «justifikaziorik gabekoak» direla. Horrez gain, salatu du gertatutakoa politizatzen saiatu dela Maia. |
2022-7-15 | https://www.berria.eus/albisteak/216018/beste-sexu-eraso-bat-ikertzen-ari-dira-irunerrian.htm | Gizartea | Beste sexu eraso bat ikertzen ari dira Iruñerrian | Foruzaingoak adierazi du «sanferminekin loturarik ez duen eraso bat» dela. Diario de Navarra-ren arabera, gizonezko bat atxilotu dute, eta aurki deklaratuko du epailearen aurrean. | Beste sexu eraso bat ikertzen ari dira Iruñerrian. Foruzaingoak adierazi du «sanferminekin loturarik ez duen eraso bat» dela. Diario de Navarra-ren arabera, gizonezko bat atxilotu dute, eta aurki deklaratuko du epailearen aurrean. | Sanferminetan jarritako salaketen eta atxilotutako pertsonen berri eman du Foruzaingoak gaur. Indarkeria matxistari dagokionez, uztailaren 9an Mendillorrin izandako sexu erasoa aipatu dute. Horrez gainera, baina, beste eraso bat ikertzen ari da Foruzaingoa: Iruñerriko herri batean gertatu zen erasoa, sanfermin egunetan. Hala ere, txosten polizialaren arabera, erasoa ez zen «festa giroan» gertatu, eta «ez du sanferminekin zerikusirik».
Horren inguruko informazio gehiago eman du Diario de Navarra-k. Berripaper horren arabera, Foruzaingoak gizonezko bat atxilotu du erasoarekin lotura duelakoan. Uneotan, epailearen aurrean deklaratzeko zain dago atxilotua. |
2022-7-15 | https://www.berria.eus/albisteak/216019/kezka-eragin-dute-turistak-bilboko-salbeko-zubitik-jauzi-egiten-erakusten-duten-bideoek.htm | Gizartea | Kezka eragin dute turistak Bilboko Salbeko zubitik jauzi egiten erakusten duten bideoek | Udaltzaingoak adierazi du ingurua zainduko duela, beste inork salto egitea galarazteko. Zubiak 23,5 metroko garaiera du, eta kolpea hilgarria izan daiteke. | Kezka eragin dute turistak Bilboko Salbeko zubitik jauzi egiten erakusten duten bideoek. Udaltzaingoak adierazi du ingurua zainduko duela, beste inork salto egitea galarazteko. Zubiak 23,5 metroko garaiera du, eta kolpea hilgarria izan daiteke. | Bideo batzuk bolo-bolo zabaldu ziren atzo sare sozialetan. Horietan, gutxienez bi gazte agertzen dira Bilboko Salbeko zubitik beren buruak botatzen Ibaizabalera. Uretan beste hiru pertsona ikusten dira; beraz, litekeena da haiek ere jauzi egin izana bideoa grabatzen hasi baino minutu gutxi batzuk lehenago.
«Ok, Tim, aurrera!», esaten dio gazte batek zubiko espaloitik salto egiteko prest dagoen bati. «3, 2, 1», zenbatzen dute, eta jauzi egiten du. Segundo gutxiren ostean, uraren kontrako kolpe gogorraren hotsa entzuten da. Bigarren jauzia are beldurgarriagoa da, jauzilariak bizkarrez egiten duelako. Airean itzulia hartu ostean, zutik erortzen da uretara. Denek kaleko oinetakoak daramatzate, eta, beharbada, horrek laguntzen du oinak kolpetik babesten.
Ez dute esan noiz grabatu dituzten bideoak. Twitterreko erabiltzaile batek idatzi du atzo bertan gertatu zela. Jauzilariak «turistak» direla esan dute hainbat iruzkingilek. Baliteke bideoa ez izatea atzokoa, baina sareetan zabaldu izanak kezka eragin du, halakoak hedatzen direnean sortzen direlako imitatzaileak. Hori dela eta, Bilboko Udaltzaingoak inguru hori zainduko du aurrerantzean, beste inork salto egitea galarazteko, hainbat hedabidek adierazi dutenez.
Salbeko zubiak 23,5 metroko garaiera du galtzadako punturik altuenean. Hau da, eraikin bateko zortzigarren edo bederatzigarren solairutik jauzi egitea bezala da.
Handik egiten dute salto Red Bull Cliff Diving lehiaketako jauzilariek.
Baina teknika landua behar da halako jauziak egiteko. Arriskutsua da oso prestakuntzarik gabe egitea, eta, zer esanik ez, alkoholaren eraginpean. Izan ere, altuera horretatik jauzi egiten duenak orduko 100 kilometroko abiada baino handiagoa dauka urarekin talka egiten duenean. Horregatik, zutik erortzea da minik ez hartzeko aukerarik hoberena. Apur bat desbideratuz gero, hiltzeko arriskua dago.
Espainiara edo Herrialde Katalanetara doazen turistek hoteleko balkoitik igerilekura jauzi egiteko duten ohiturarekin parekatu dute sareetako erabiltzaile askok bideoan jasotakoa. Horren inguruan eginiko estatistiken arabera, hoteletako jauzilariak gizonezko britainiarrak izaten dira, batez beste 24 urtekoak, eta ia guztiek (%95) alkohol maila altua izaten dute odolean. |
2022-7-15 | https://www.berria.eus/albisteak/216020/espekulazioaren-aurrean-okupazioa.htm | Gizartea | Espekulazioaren aurrean, okupazioa | Ostia Kolektiboa Alday promotorearen higiezin proiektu berriaren eremuen okupatzen hasi da gaur goizean. "Etxebizitza denentzat" lelopean abiarazi dute okupazio garaia. | Espekulazioaren aurrean, okupazioa. Ostia Kolektiboa Alday promotorearen higiezin proiektu berriaren eremuen okupatzen hasi da gaur goizean. "Etxebizitza denentzat" lelopean abiarazi dute okupazio garaia. | Espekulazioaren fenomenoak kexa zabaldu du Ipar Euskal Herriko biztanle askorengan, eta manifestaldi eta okupazio anitz antolatu dira azken urtean, adibidez. Aldi honetan, Ostiako kideak Angelun instalatu dira, Les Hauts de la Chambre d’Amour erresidentziaren lurretan. Ostiarentzat, “Ipar Euskal Herriko etxebizitzen egoera kritikoa” salatzea da helburua. Prentsa agirian zehaztu duten gisara, okupatutako eremuak 767 metro karratu ditu. Alta, 800 metro koadrotik gorako azaleretan eraikitzen diren etxebizitzen %50ek etxebizitza soziala izan behar lukete. “Ezin da onartu herriko etxeek oraindik horrelako baimenak eman ditzaten. Alsay bezalako eragileek legea saihesten dute etxebizitza sozialik ez eraikitzeko.” Okupatutako eremua 22 etxebizitzaz osatua da; horietako bi Airbnb motako alokairuan emanak izan dira jadanik, eta T2 neurriko apartamentu batek 440.000 euroko balioa du.
BAM eta Ostiako kide Matias Libieren ustez, herritarrek “sekulako zailtasunak” dituzte etxebizitza aurkitzeko. “Bigarren etxebizitzak, apartamentuak oporrentzat, milioi bat 300.000 euro T5 bat... Gazteek hemen ezin dute hori erosi.” Gainera, haren aburuz, “holako proiektu batek erakusten du gauzak aldatu behar direla, ez baita halako erresidentziekin arazoa konponduko”. Okupazioaren lehen eguna abiatu da goizean, baina “luzerako hor” direla argi utzi dute: “Ez gara gaur edo bihar joanen; egonen gara, eta helburua da promotoreak, Angeluko hautetsiak ere, ikustea, eta haiekin elkarrizketa bat ukaitea”. Beren ekintzari lotzeko deia ere egin dute, izan “ordu batez, gau batez edo gehiagoz; arrakastatsua izan behar du, gure bozak entzunak izan daitezen”.
Ostia kolektiboa 2021eko ekainean abiatu zen Arbonako okupazioaren harira sortua da. Ber gaiak aldarrikatzen dituzten elkarte batzuk batzen ditu, halako ekintzak taldean antolatu ahal izateko, batez ere. |
2022-7-15 | https://www.berria.eus/albisteak/216021/bizkaiko-eraikin-garbitzaileek-1200-euroko-soldata-lortuko-dute-2024an.htm | Ekonomia | Bizkaiko eraikin garbitzaileek 1.200 euroko soldata lortuko dute 2024an | UGTk, CCOOek eta LABek %12,9ko igoera dakarren akordiorako oinarri bat adostu dute patronalekin. ELAk ez du bat egin, erosahalmena «galtzea» ekarriko duelako | Bizkaiko eraikin garbitzaileek 1.200 euroko soldata lortuko dute 2024an. UGTk, CCOOek eta LABek %12,9ko igoera dakarren akordiorako oinarri bat adostu dute patronalekin. ELAk ez du bat egin, erosahalmena «galtzea» ekarriko duelako | Duela lau hilabete ekin zioten grebak antolatzeari Bizkaiko eraikinetako eta lokaletako garbitzaileek, lan itun berria hitzartze aldera. Martxo amaieran mobilizazioekin hasi zirenetik, hamar bider atera dira kalera sektoreko langileak. Eta, azkenean, urte eta erdiko negoziazioen ostean, sindikatuen gehiengoak akordio baten oinarria egin du ASPEL eta ASELBI patronalekin. 12.000 langileri baino gehiagori eragingo dio, eta, langileek onartuz gero, indarrean izango da 2021-2024 artean.
Kaleko garbitzaileekiko soldata arrakala amaitzeko, aldarrikapen nagusia zuten hilean 1.200 euroko soldata jasotzea, hamabost ordainsaritan. Horixe bera bermatzen diela nabarmendu du LABek. Horrela, 2022 eta 2024 artean, guztira %12,9 igoko dituzte garbitzaileen soldatak, 2020arekin alderatuz gero. Zehazki, soldata igoera hauek dakartza: igoerarik ez 2021erako; %1 2022ko urtarrilerako, eta %2 uztailerako; %2 2023ko urtarrilerako, eta %3,5 uztailerako; 2024an, lanaldi osoko hileko soldata 1.200 eurora iristeko adinakoa izango da igoera: %3,8koa, hain zuzen.
Gainera, 2020-2023 bitarteko KPIa hitzartutako %12,9tik gorakoa bada, 2025ean gehienez beste %2ko igoera aplikatzeko aukera aurreikusten da.
Halere, sindikatuek gogoratu dute garbitzaile askok lanaldi laburragoa dutela. Horren harira, enpresetan hutsik geratzen diren lanpostuak betetzeko batzorde bat sortzea eztabaidatuko dute, hilabeteko epean. Lanaldi partzialak luzatzeko aukera eskainiko du. UGTren iritziko, «zalantzarik gabeko aurrerapausoa da». Arabako eta Gipuzkoako hitzarmenek dagoeneko badute aukera hori.
Bizkaiko garbitzaileen aurreko lan hitzarmena 2020ko abenduan amaitu zen, eta, orduan, 11.721 langileri eragiten zien. Ordutik hona lortutakoarekin pozik agertu da LAB. Garaipen bat izan da urte eta erdiko lana: «Ez da gatazka txikia izan: multinazional handien aurkako borroka izan da».
Ordezkaritza sindikalaren gehiengoak onetsi du akordioaren oinarria: UGTk %30 du, CCOOk %19, eta LABek %13. ELAk ez du bat egin, haren iritziz garbitzaileen «soldata galera» ekarriko duelako. Sindikatu haren arabera, KPIaren erreferentzia albo batera uzten du hitzarmenak; ez ditu bermatzen azken bi urteetako KPIen mailak. Bestalde, «sinaturiko akordioak ez du jasotzen soldata arrakala amaitzeko erreferentziarik», jakinarazi du ELAk.
Paperak ere hitzarmena
Bizkaiko garbitzaileek ez ezik, Gipuzkoako papergintza sektorean ere aurreakordioa sinatu dute LABek eta CCOOek —bien artean negoziazio mahaiko ordezkapenaren %51,01 dute—. Negoziazioak hasi eta zazpi hilabetera sinatu dute. Hauek dira dakartzan onurak: 2022rako eta 2023rako soldata igoeretan KPIa bermatzea, eta 2024rako eta 2025erako KPI + %1 igoera; ultraaktibitate mugagabea; gaur egun indarrean dagoen errelebo kontratua berritzekotan, baldintza beretan aplikatzea langile guztientzat; indarkeria matxistari lotutako baimen berezia; eta bikotekidea edo seme-alabearen bat hiltzen bada lehen lanegunetik hastea baimena. |
2022-7-15 | https://www.berria.eus/albisteak/216022/osakidetzak-ukatu-egin-du-2012an-emakume-bati-indarkeria-obstetrikoa-eragin-izana.htm | Gizartea | Osakidetzak ukatu egin du 2012an emakume bati indarkeria obstetrikoa eragin izana | Ohar bidez esan du andrazkoari emandako arta «protokolo medikoen araberakoa» izan zela, eta ez zuela «kalte fisiko edo psikikorik» jasan. | Osakidetzak ukatu egin du 2012an emakume bati indarkeria obstetrikoa eragin izana. Ohar bidez esan du andrazkoari emandako arta «protokolo medikoen araberakoa» izan zela, eta ez zuela «kalte fisiko edo psikikorik» jasan. | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Osakidetzak, ohar batean, ukatu egin dute 2012an Donostiako ospitalean indarkeria obstetrikoa eragin ziotela emakume bati. NBE Nazio Batuen Erakundearen Emakumearen Diskriminazioa Desagerrarazteko Batzordeak, atzo kaleratutako ebazpen batean, arrazoia eman zion andrazko bati indarkeria obstetrikoko kasu batean, baina Osasun Sailak eta Osakidetzak adierazi dute emakumeari emandako arta «protokolo medikoen araberakoa» izan zela, eta ez zuela «kalte fisiko edo psikikorik» jasan. NBEren arabera, emakume bati «indarkeria obstetrikoa» egin zioten Donostiako ospitalean 2012an, besteak beste, erditzea eragin eta zesarea bat egin ziotelako haren baimenik gabe. Emakumeak salaketa jarri zuen 2015ean Donostiako Administrazioarekiko Auzien Epaitegian, eta auzitegiak, epai irmo batean, atzera bota zuen salaketa. Osasun Sailak eta Osakidetzak adierazi dutenez, epaiak ebatzi zuen ospitalean ez zitzaiola inolako «kalte fisiko edo psikikorik» egin pazienteari. Are, emandako arta «protokolo medikoen araberakoa» izan zela ebatzi zuen, eta egiaztatu «pazientearen erditze prozesuan esku hartzen zuten profesional guztien jarduna zuzena eta arauetara egokitua» izan zela, Osasun Sailaren eta Osakidetzaren arabera. Halaber, jakinarazi du ez duela NBEren prozeduraren berri izan eta, beraz, ezin izan duela horren aurrean alegaziorik aurkeztu. Oharrean adierazi dute Osasun Saila eta Osakidetza lanean ari direla «gertuko eta kalitatezko arreta» eskaintzeko, «laguntza obstetrikoa ebidentzia zientifikora eta aldaketa sozial eta kulturaletara egokituz, erditze eta jaiotze esperientzia positiboa eta ahaztezina izan dadin, segurtasun eta bikaintasun esparrua babestu behar dela ahaztu gabe». |
2022-7-15 | https://www.berria.eus/albisteak/216023/pedersenen-lehen-garaipena-frantziako-tourrean.htm | Kirola | Pedersenen lehen garaipena Frantziako Tourrean | Danimarkarrak taldetxoan ihesean ibili eta gero irabazi du, hamahirugarren etapan. Faboritoen artean ez da aldaketarik egon sailkapen nagusian. | Pedersenen lehen garaipena Frantziako Tourrean. Danimarkarrak taldetxoan ihesean ibili eta gero irabazi du, hamahirugarren etapan. Faboritoen artean ez da aldaketarik egon sailkapen nagusian. | Mads Pedersen (Trek) nagusitu da Frantziako Tourreko hamahirugarren etapan, esprintean. Ihesaldia egiteko egun aproposa zen gaurkoa, eta hasieran ihes egin duten zazpien artean erabaki da etapa. Tropelean, esprinterren taldekideak saiatu dira aurrekoekin bat egiten, baina, Caleb Ewan erori denean (Lotto Soudal), argi gelditu da ihesean zihoazen txirrindularietako batek irabaziko zuela. Jumbo-Vismak egun lasaia izan du, eta ez da sartu etapa garaipenaren lehian. Argi dago hemendik aurrerakoa Jonas Vingeegard liderraren mesedetan egingo duela Herbehereetako taldeak.
Etapa luzea izan dute txirrindulariek, Alpeetako jipoiaren ostean. 192 kilometro egin dituzte Le Bourg D’oisansetik Saint-Ettieneko helmugara iritsi bitarte. Ibilbide gorabeheratsua izan da, eta hiru mendate igo behar izan dituzte; azkena, helmugatik 50 kilometrora. Ehiztarientzat egun aproposa izan zitekeen, baina ikusteko zegoen esprinterren taldeek zer jarrera hartuko zuten.
Eguneko lehenengo mendatean gora, zazpi lagunek lortu dute ihesaldian sartzea. Lehia bizia izan dute hasieratik, eta tropelak hainbat saiakera deuseztatu dituen arren, azkenean lortu du talde batek aurrera egitea: Filippo Gannak (Ineos), Matteo Jorgensonnek (Movistar), Stefan Kungek (FDJ), Alfred Wrightek (Bahrain), Hugo Houlek (Israel), Pedersenek eta Quinn Simmonsek (Trek). Hala ere, tropeleko hainbat talde adi egon dira alde hori ez handitzeko.
Lotto Soudal izan da lanik handiena egiten aritu diren taldeetako bat, baina, zazpi kilometro gelditzen zirenean, Caleb Ewan, taldeko esprinterra, erori egin da, eta taldekideek tropelean lan egiteari utzi diote. Azken mendatean gora ezinean gelditu da Ewan, eta etapa garaipenetik kanpo gelditu da Australiako txirrindularia. Alpecin eta Quick-Step jarri dira buruan, Jasper Philipsen (Alpecin) eta Fabio Jakobsenen (Quick-Step) mesedetan. Hala ere, Jakobsenek ere ezin izan dio erritmoari jarraitu, eta, indarrik gabe, atzean gelditu da. Horiek gertatu ondoren, aurrekoek aldea handitu dute, eta Bike Exchangeko ziklistak tropeletik tiraka jarri dira.
Aurrean oso ondo moldatu dira elkarren artean, banaka-banaka erreleboak emanez. Simmons izan da indarrik gabe gelditu den lehena, 45 kilometro falta zirenla, eta sei gelditu dira aurrean. Bike Exchangeko txirrindulariak saiatu dira aurrekoengana gerturatzen, baina ezin izan dute. Indarrik gabe gelditu dira, eta, 30 kilometroren ostean, tropeleko aurreneko postuetatik kendu dira. Hori ikusita, tropelak hanka altxatu du, eta argi gelditu da etapa garaipena aurrekoen artean erabakiko zela.
Hamabi kilometro gelditzen zirela, Pedersenek jo du erasoa, eta bi taldetan banatu du ihesaldia. Wrightek eta Houlek lortu dute danimarkarrarekin bat egitea, baina beste hirurak, hogei segundoko galerarekin, garaipenaren lehiatik kanpo gelditu dira. Hirurek egin dituzte saiakerak urrunetik, baina esprintean erabaki da etapa. Markaketa zorrotza egin diete elkarri, baina 300 metro gelditzen zirenean abiatu du Pedersenek esprinta, eta aise gailendu da. Wright izan da bigarren, eta Houle hirugarren. Lehenengo garaipena du munduko txapeldun ohiak Tourrean. |
2022-7-15 | https://www.berria.eus/albisteak/216024/zubietako-erraustegiko-kutsaduraren-ikerketa-fiskaltzara-eraman-dute.htm | Gizartea | Zubietako erraustegiko kutsaduraren ikerketa fiskaltzara eraman dute | GuraSOSek iragarri du gizarte zibila ikertzen ari dela Arkaitzerrekan izandako isurketa, eta ikerketa horien emaitzak fiskaltzaren esku daudela jada. Erraustegiaren Aurkako Mugimenduak elkarretaratze bat antolatu du biharko, Zubietako plazan, 12:00etan. | Zubietako erraustegiko kutsaduraren ikerketa fiskaltzara eraman dute. GuraSOSek iragarri du gizarte zibila ikertzen ari dela Arkaitzerrekan izandako isurketa, eta ikerketa horien emaitzak fiskaltzaren esku daudela jada. Erraustegiaren Aurkako Mugimenduak elkarretaratze bat antolatu du biharko, Zubietako plazan, 12:00etan. | GuraSOSek gogor salatu ditu egunotan Arkaitzerrekan (Zubieta, Gipuzkoa) izan den kutsadura, eta horren inguruan administrazioak egindako kudeaketa. Gaitzetsi du Eusko Jaurlaritzak eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren Ingurumen Sailak ez dutela ikerketarik egin poluzioaren jatorria zein den jakiteko. Aldiz, goraipatu egin du gizarte zibilak gaiari heldu eta ikerketa abiatu izana. Fiskaltzari eskatu diote «azkar eta zehatz» jarduteko, gertaerak argitzeko. Izan ere, gizarteak zer gertatzen ari den jakiteko eskubidea duela adierazi du talde horrek.
GuraSOSek jakinarazi duenaren arabera, Arkaitzerrekan 2020an izan zen isurketa gertatu zen kanala «garbi» dago oraingo honetan. «Plataformaren hondoko drainaren irteeran sortzen da arazoa –beherago dago–. Horrek esan nahi du ez gaudela ustezko isurketa baten aurrean, baizik eta balizko lixibatuen iragazte kasu baten aurrean».
GHK-k bidalitako oharra ere kritikatu du, ez duelako gertatu dena argitu. Izan ere, hark ikertu baino gehiago, haren jarduera ikertu behar dela uste du GuraSOSek, GHK baita erraustegiaren eta tratamendu mekaniko biologikoko planten titularra. Gertatu dena azal dezaketen hipotesi batzuk aipatu ditu GuraSOSek, hedabideetara bidalitako oharrean: «Hondakinen hobiak, lixibatuen kutxatilak edo bestelako instalazioak garbitzeko eta mantentzeko lanak bururatzen zaizkigu». Edozein moduz, GuraSOSek uste du GHK-k jakin dezakeela zer gertatu den. Azkenik, erraustegiaren beraren jarduera salatu du: «Erakunde publikoek gai lotsagarri bat dute eskuetan, berehala konpondu beharrekoa. Ezin gara bizi ingurumen arazoak eta ziurgabetasuna etengabe sortzen ari den instalazio opaku batzuen etengabeko mehatxuarekin».
Erraustegiaren Aurkako Mugimenduak salatu duenez, berriz, gaur, hirugarren egunez jarraian, kutsadura atera da berriz ere Arkaitzerrekara isurtzen duen tutu horretatik. |
2022-7-16 | https://www.berria.eus/albisteak/216048/sortu-apustu-garbia-egiten-dugu-eh-bilduk-eta-eh-baik-ahalik-eta-erakunde-gehien-gobernatzeko.htm | Politika | Sortu: «Apustu garbia egiten dugu EH Bilduk eta EH Baik ahalik eta erakunde gehien gobernatzeko» | Arkaitz Rodriguezek «banaketa eta kontsumo ereduaren errotikako eraldaketa» defendatu du, alternatiba bat sortzeko. | Sortu: «Apustu garbia egiten dugu EH Bilduk eta EH Baik ahalik eta erakunde gehien gobernatzeko». Arkaitz Rodriguezek «banaketa eta kontsumo ereduaren errotikako eraldaketa» defendatu du, alternatiba bat sortzeko. | Sorturen V. Nazio Konferentzia alderdiaren «etorkizuneko erronkak finkatzeko unea» izan da. Alderdiko idazkari nagusi Arkaitz Rodriguezek EH Bilduren eta EH Bairen aldeko apustua berretsi du topaketan, eta ezkerreko subiranismoa jo du «eskuin erreakzionarioak» geratzeko eta «zibilizazio berri bat» eratzeko bide gisa: «Guk badugu estrategia, badugu plana, badugu grina, eta badugu indarra». Hala, hauteskunde ziklo berrian instituzioetan indartzeko helburua jarri du.
«Garai historiko berezia» da gaur egungoa, Rodriguezen hitzetan. Hiru argudio plazaratu ditu ideia hori defendatzeko. Batetik, adierazi du «historian lehen aldiz» kapitalismoa «kolokan» jartzen ari dela bizitzaren iraupena bera. Bestetik, «inoizko ezberdintasun sozial handienak» eragin izana egotzi dio sistema ekonomiko berari. Horiei «erregai fosil merkeen aroaren» amaiera gehitu die. «Horrek guztia aldatuko du». Egoera horren kontziente izatea oinarrizko baldintzatzat jo du zirt edo zart egiteko: «Edo lanaren, aberastasunaren eta zaintza lanen banaketa erradikala egiten da, edo pobretze orokortu batera goaz».
«Arriskuekin» batera, ordea, «aukerak» ere sortu direla azaldu du Sortuko idazkari nagusiak, eta Gabriel Boric Txileko presidentearen eta Gustavo Petro Kolonbiako haren homologoaren garaipenak jo ditu horren adierazletzat. Haiekin batera, Sinn Feinen azken emaitzak eta Eskoziak bigarren independentzia erreferendumerantz hasitako bidea ere aipatu ditu, «olatu feminista eta ekologistarekin» batera. Beraz, defendatu du «bataila horren emaitza» ez dagoela idatzita. «Botere bokazio eta botere estrategia argi batekin eman beharra dago bataila hori», gehitu du, eta bost erronka nagusi finkatu.
Rodriguezen esanetan, beharrezkoa da krisi ekonomikoari aurre egitea, hura «betikoek ordaindu» ez dezaten. Hala, ezinbestekotzat jo ditu zenbait aldaketa: besteak beste, energia merkatua eta sektore estrategikoetan esku hartzea, «kontrol publikoa bermatzeko»; gutxieneko soldata eta pentsioak Euskal Herriko «errealitate sozioekonomikora eta hemen dagoen indar harremanera» egokitzea; zaintza sistema publiko bat eraikitzea; eta hezkuntzaren eta osasunaren «merkantilizazioa» amaitzea. «Aberatsek, enpresa handiek, oligopolio elektrikoak eta bankuek ordaindu behar dute, haiek baitira erantzule nagusiak», aldarrikatu du.
Berehalako neurrietatik harago ere, «banaketa eta kontsumo ereduaren errotikako eraldaketarako» neurri estrategiko eta estrukturalen beharra ere adierazi du Sortuko idazkari nagusiak: «Utopiaren bandera altxatu beharra dago, kapitalismoaren parez pare alternatiba erradikal eta integrala aldarrikatu». Helburua gizarte sozialista bat eratzea da, haren hitzetan; «interes eta eskubide kolektiboak» lehenetsiko dituen gizarte bat, «bizitza eta haren zaintza erdigunean jarriko dituena».
Burujabetza ezkerretik
Errotiko aldaketek «zibilizazio berri bat» eraikitzera eramango lukete gizartea. Afera horretan, «burujabetzaren eta estatu propio baten aldeko» borroka da estaturik gabeko herrien ekarpena, Rodriguezen hitzetan: «Ez dago prozesu independentista baino egitasmo iraultzaileagorik». Izan ere, azaldu du Euskal Herrian «borroka askatzaile oro» nazio askapenetik igarotzen dela. «Botere politikoa behar dugulako borroka askatzaile horiek guztiak bururaino eramateko», argudiatu du.
Rodriguezek ezinbestekotzat jo du, beraz, ezkerreko subiranismoa indartzea, «kaleetan eta instituzioetan». Hala, EH Bilduren eta EH Bairen aldeko apustua berretsi du, eta proiektua sektore berrietara zabaltzearen alde agertu da, «fronte zabal subiranista eta aurrerakoi bat» eratzeko. «Apustu garbia egiten dugu EH Bilduk eta EH Baik ahalik eta erakunde gehien gobernatzeko». azaldu du: «Gu irabazteko jaio ginelako, eta irabazi egingo dugulako». Horri guztiari erantzuteko «herri bulkada berri bat» martxan jartzeko beharra ere adierazi du: «Herri honek bere energia komunitarioak aktibatu, artikulatu eta askatzea».
Prozesu horrek hiru helburu nagusi ditu, Rodriguezen arabera: «eskuin erreakzionarioak gelditzea»; «eskubide sozial eta ekonomikoak berreskuratzea»; eta, eskuina Espainiako Gobernura iritsiz gero, «erasoaldi errepresiboari» herri gisa aurre egiteko indarra metatzea. «Azkenean nagusitzen badira, gogotik ordainduko dugulako; emakumeek, LGTBI kolektiboak, langile eta herri sektoreek, herriek», azaldu du. Indar haiei adierazi die, ordea, iraganean jada «porrot» egin zutela ezker abertzalearekin amaitzeko saiakeretan: «Hemen gaude, gure banderekin, gure aldarrikapenekin, inoiz baino irribarre zabalagoa ahoan. Eta hemen jarraituko dugu irabazi arte». |
2022-7-16 | https://www.berria.eus/albisteak/216049/mugak-zabalduz-karabanak-mugetako-kontrol-arrazistak-salatu-ditu.htm | Gizartea | Mugak Zabalduz karabanak mugetako «kontrol arrazistak» salatu ditu | Karabanak Pirinioetatik Alpeetara arteko bidea egingo du, Europan migratzaileei ezartzen dizkieten mugetan barrena. Bidasoko muga igaro nahian hildakoak omendu dituzte. | Mugak Zabalduz karabanak mugetako «kontrol arrazistak» salatu ditu. Karabanak Pirinioetatik Alpeetara arteko bidea egingo du, Europan migratzaileei ezartzen dizkieten mugetan barrena. Bidasoko muga igaro nahian hildakoak omendu dituzte. | «Nabarmendu nahi dugu ilegalak edo irregularrak ez direla pertsonak, baizik mugak. Urteetan hemen ipintzen ari diren kontrol arrazistek jendea behartzen dute sarbide gero eta arriskutsuagoak bilatzera». Carovane Migranti taldeko Giacomo Donadioren hitzek azaltzen dute aurtengo Mugak Zabalduz karabanaren aldarrikapenen funtsa. Gaur goizean, prentsaurrekoa eman dute Mugak Zabalduz karabanako, Caravana Abriendo Fronteraseko, Irungo Harrera Sareko, Carovane Migrantiko eta Aita Mari erreskate ontziko ordezkariek, Irun eta Hendaia (Lapurdi) batzen —edo banatzen— dituen Santiago zubian. Muga kritikatu, eta migratzaileentzako pasabide seguruak exijitu dituzten.
Migrazioaren historia errepasatu du Irungo Harrera Sareko Itziar Gomezek: «1972an, Bidasoa ibai honetan 130 pertsona migratzaile ito ziren, 80 portugaldar eta 50 afrikar». 50 urte beranduago, historia errepikatzen ari ari da: eman dituzten datuen arabera, azken urtean bederatzi migratzaile hil dira Bidasoko muga inguruan. Irmoki gaitzetsi du migratzaileei ematen dieten tratua: «Hendaia eta Irun arteko muga honetan gaude, eta egunero ikusten ditugu kontrol zorrotzak eta arrazistak, gizatasuna kentzea, kanporaketa ilegalak, pertsona zuriak beltzak umiliatzen». Alternatibak galdegin ditu: «Giza korridoreak eskatzen jarraituko dugu denontzat, izan zuri ala izan beltz, migratzaileen oinarrizko eskubideak defendatzen, Euskal Herria harrera herria izan dadin aldarrikatzen».
Eta hildako horiek guztiak ere omendu dituzte prentsaurrekoa amaitu bezain pronto: «Hemen azken arnasa eman zuten migratzaileen oroiminez» jartzen duen monolitoa inauguratu dute zubiaren alboan. Aldarrikapenek ez dute etenik izango arratsaldean. Baionako Pausa harrera zentrotik giza katea egingo dute.
Hasi baino ez da egin
Garai batean eta gaur egun migratzaileei Europan jarritako mugak eta errepresio guneak ari dira markatzen Mugak Zabalduz karabanaren ibilbidea. Bidea hasi baino ez dute egin: Euskal Herrian egon dira atzo eta gaur, Bidaso inguruan, eta Irundik aterako dira bihar. Antolatzaileen esanetan, 150 lagun inguruari dira parte hartzen; Euskal Herrikoak dira asko, baina Herrialde Katalanetatik, Madrildik eta Italiatik etorritakorik ere bada. Pirinioak eta Alpeak zeharkatuko dituzte, eta hainbat bisita egingo dituzte. Besteak beste, Gurseko (Biarno) kontzentrazio esparru ohira joango dira, baita Frantziaren eta Italiaren arteko mugan dagoen Claviere herrira ere. Hamar egunen ostean, karabana Bartzelonan amaituko dute, hilaren 24an. |
2022-7-16 | https://www.berria.eus/albisteak/216050/memoria-eta-burujabetza-aldarrikatu-dituzte-amaiurko-batailaren-500-urteurrenean.htm | Gizartea | Memoria eta burujabetza aldarrikatu dituzte Amaiurko batailaren 500. urteurrenean | Dozenaka ordezkari politiko eta instituzional batu dira gazteluaren ingurumarietan eginiko ekitaldira | Memoria eta burujabetza aldarrikatu dituzte Amaiurko batailaren 500. urteurrenean. Dozenaka ordezkari politiko eta instituzional batu dira gazteluaren ingurumarietan eginiko ekitaldira | Legebiltzarkideak, diputatuak, ahaldun nagusiak, alkateak, zinegotziak... ordezkari politiko eta instituzional ugari elkartu dira gaur goizean Amaiurren (Nafarroa), hango batailaren 500. urteurrenaren kariaz. Amaiurko gazteluaren «erresistentzia eta suntsiketa» gogoratu dituzte Gaztelu elkarteak eta udalerriak berak antolatutako ekitaldian; horrez gainera, baina, burujabetza eta oroimen historikoa aldarrikatzeko parada izan da urteurrena.
Ikusi gehiago: 'Amaiurko batailak 500 urte', erreportaje sorta
Ekitaldi instituzionalean, mintzagai izan dute duela ehun urte eraikitako monolitoa, eta gogoratu dute 1931n leherrarazi zutela, bonba baten bidez. 1982an berreraiki zuten oroitarria, eta ekitaldi instituzional batean inauguratu. Horren isla izan da gaurkoa ere, eta ordezkaritza instituzional zabal batek parte hartu du: Jose Mari Aierdi Nafarroako Gobernuko lehendakariorde bigarrena; Ramiro Gonzalez, Unai Rementeria eta Markel Olano, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ahaldun nagusiak; Nafarroako Parlamentuko eta Eusko Legebiltzarreko presidente Unai Hualde eta Bakartxo Tejeria.
Talde politikoetako eledunak ere bertaratu dira; besteak beste, Andoni Ortuzar EAJko presidentea eta Mireia Zarate EBBko idazkaria; eta, EH Bilduren izenean, Maddalen Iriarte, Mertxe Aizpurua, Bel Pozueta, Joseba Asiron eta Maiorga Ramirez, besteak beste. Carlos Garaikoetxea lehendakari izandakoak ere parte hartu du ekitaldian, alkate eta zinegotzi ugarirekin batera.
Dantzan, gazteluraino
11:00etan hasi da ekitaldia, Amaiurko parrokiako eskaileren parean. Ezkilen hotsa amatatzearekin batera, dantzan hasi dira Euskal Herri osotik heldutako ezpata-dantzariak. Guztira, zazpi taldetako 150 bat dantzari elkartu dira herrian: Arizkungo dantza taldekoak (Nafarroa), Amaiur dantza taldekoak (Iruñea), Aurtzaka dantza taldekoak (Beasain, Gipuzkoa), Arrola taldekoak (Baigorri, Nafarroa Beherea), Iurretako dantzariak (Bizkaia), Udaberri taldekoak (Tolosa, Gipuzkoa) eta Jare dantza taldekoak (Gasteiz). Antolatzaileen arabera, ezpata-dantzarien elkarretaratzerik handiena izan da gaurkoa.
Kale nagusia hartuta, herrian barna joan dira dantzariak segizioan, txistulariek eta gaiteroek lagunduta. Herriko plazan, geldialdia egin dute udaletxe zaharraren aurrean, Amaiurko bandera hartzeko, eta, azkenik, gaztelurako bidea hartu dute. 11:45 aldera iritsi dira gaztelura. Han, Amaiurko eta Baztango alkateek lore eskaintza egin dute monolitoaren aurrean. Amaiurko alkate Ixabel Alemanek hartu du hitza, gogoratzeko Amaiurko borrokaldiaren oihartzuna gaurdaino iritsi dela: «Gure egiten dugu Amaiur defenditu zutenen askatasun gogoa».
Alemanek esan du munduko herri guztiek dituztela memoria lekuak, «zainduak eta museo bihurtuak». Amaiurren hori bera egiten ari direla gaineratu du: «Memoria hori sustatzen ari gara. Gure arbasoen historia ezagutu behar dugu, aitzinera egin ahal izateko. Kate bereko herri bat garelako».
Gaztelu abesbatzak, azkenik, Nafarroa, arragoa eta Nafarroako ereserkia abestu ditu, ekitaldia amaitzeko. |
2022-7-16 | https://www.berria.eus/albisteak/216051/gazte-bat-hil-da-kasedan-ibaian-itota.htm | Gizartea | Gazte bat hil da Kasedan, ibaian itota | Foruzaingoaren arabera, Ingalaterrakoa zen hildakoa, eta 26 urte zituen. | Gazte bat hil da Kasedan, ibaian itota. Foruzaingoaren arabera, Ingalaterrakoa zen hildakoa, eta 26 urte zituen. | Foruzaingoak jakinarazi duenez, 26 urteko gazte bat hil da itota Aragoi ibaian, Kaseda (Nafarroa) parean. Hildakoa Ingalaterrakoa zen. Hilotz agertu da 15:50 aldera, ibaian flotatzen. Oraingoz ez dute beste xehetasunik eman.
Bertara joan dira suhiltzaileak eta osasun langileak, baina ezin izan diote bizitza salbatu. Foruzaingoa ari da atestatuaz arduratzen. |
2022-7-16 | https://www.berria.eus/albisteak/216052/michael-matthewsek-erakustaldia-emanda-irabazi-du.htm | Kirola | Michael Matthewsek erakustaldia emanda irabazi du | Azken aldapan Bettiol atzean utzi eta gero gailendu da Frantziako Tourreko hamalaugarren etapan. Pogacar saiatu da Vingegaardekiko aldea murrizten, baina elkarrekin iritsi dira helmugara | Michael Matthewsek erakustaldia emanda irabazi du. Azken aldapan Bettiol atzean utzi eta gero gailendu da Frantziako Tourreko hamalaugarren etapan. Pogacar saiatu da Vingegaardekiko aldea murrizten, baina elkarrekin iritsi dira helmugara | Michael Matthewsek (Bike Exchange) irabazi du Frantziako Tourreko hamalaugarren etapa. Ihesaldian aritu da australiarra, eta Alberto Bettioli (Education First) maisuki gailendu zaio azken aldapan. Oilarren artean Tadej Pogacar (UAE) eta Jonas Vingegaarden (Jumbo-Visma) arteko buruz-buruko lehia izan da Neuven. (3 kilometro, %10,2ko pendiza). Esloveniarrak zenbait erritmo aldaketa egin ditu, baina denetan erantzun du liderrak. Hortaz, 2.22ra jarraituko du esloveniarrak sailkapen nagusian.
Beroa izan da eguneko protagonista nagusia. Pogacarrek ezustean jo du erasoa 180 kilometro gelditzen zirenean, eta Vingegaard liderra atzean gelditu den arren, haren kabuz itxi du tartea. Esloveniarrak ez du ihes egin, baina Jumbo-Vismarekin jolasean aritu da, eta erakutsi du ez daukala amore emateko asmorik.
Pogacarren mugimenduarekin tropela bitan banatu da. Primoz Roglic (Jumbo-Visma) atzean gelditu da hiru taldekiderekin. Hala ere, hainbat txirrindularik ihes egin dute lehen taldetik, eta tropelak ihesaldia baimendu du. Hanka altxatu dute orduan tropelean, eta atzean zeudenak arazorik gabe sartu dira bertan. Azkenerako, 23 txirrindularik lortu dute eguneko ihesaldian sartzea, eta faboritoek azken muinorako utzi dituzte mugimenduak.
Etapa ihesean zeudenen artean erabakiko zela argi ikusi da tropelak jarrera hori hartu duenean, eta aurrean mugimenduak izan dira. Txirrindulariek hainbat saiakera egin dituzte talde hori murrizteko, baina 50 kilometro gelditzen zirenean iritsi da eguneko mugarria. Matthewsek ihes egin du aurreko taldetxotik, eta beste hiru txirrindularik bakarrik lortu dute harekin bat egitea, Fagen (4,2km, %6) gora: Luis Leon Sanchezek (Bahrain), Felix Grobschartnerrek (Bora), eta Andreas Kronek (Lotto Soudal). Tropelean, aldiz, erritmoa handitu egin du Jumbo-Vismak Fagen bertan, eta talde nagusia murriztu egin da.
Azken muinoa, Neuve, 25 segundoren aldearekin hasi du hirukoteak, baina Bettiolek lortu du haiengana iristea. Matthews eta Bettiol gelditu dira aurrean bakarrik, eta italiarrak erritmo aldaketa egin du aldapan gora. Matthews gurpiletik kanpo gelditu da, baina azken maldan gorputzaldiari buelta eman, eta eraso kolpe batean atzean utzi du italiarra. Bakarrik heldu da helmugara, eta garaipena lortu du. Laugarrena du Frantziako Tourrean.
Tropelean UAEk jarri du erritmoa azken hiru kilometroetan, eta Pogacarrek erasoa jo du erritmo aldaketa bortitz batekin. Vingegaardek aise erantzun dio, orain arte bezala, eta bi oilarrak bakarrik gelditu dira. Gainontzeko faboritoek ezin izan dute haien erritmoan aritu eta banaka-banaka igo dute muinoa, atzetik. Bi oilarrak elkarrekin heldu dira helmugara, eta elkarren arteko aldeak berdin jarraituko du sailkapen nagusian. |
2022-7-16 | https://www.berria.eus/albisteak/216053/oriorentzat-bandera-eta-lidergoa-etxean.htm | Kirola | Oriorentzat bandera eta lidergoa, etxean | 'San Nikolas' ontzia aise nagusitu da Orioko estropadan, Euskotren ligako bosgarren jardunaldian. Oriok hamar segundo atera dizkio Donostia Arraun Lagunak-i. | Oriorentzat bandera eta lidergoa, etxean. 'San Nikolas' ontzia aise nagusitu da Orioko estropadan, Euskotren ligako bosgarren jardunaldian. Oriok hamar segundo atera dizkio Donostia Arraun Lagunak-i. | Etxeko estropadak beti izaten dira bereziak, eta berezitasun horretan, Oriok ez du hutsik egin bere herriko estropadan, Euskotren ligako bosgarren jardunaldian. Hasieratik amaiera arte buru-buruan egon ostean, Nadeth Agirre San Nikolas ontziko patroiak denboraldiko hirugarren bandera astindu du, kai-muturrean eta itsasontzietan zeuden jarraitzaile oriotarren aurrean.
Orioko estropada eremua benetan teknikoa izan ohi da; izan ere, olatuek laugarren kaletik lehenengo kalerako norabidea izaten dute. Gainera, kanporanzko bi luzeetan olatuek istribor aldetik jotzen dituzte traineruak. Gaurkoan, bestalde, marea biziak izanik, itsaslaster handiagoa zegoen, eta, beraz, patroiek eta arraunlariek galtzak bete lan izan dute ontzia orekatuta eramateko. Zailtasunak zailtasun, patroiek euren abilezia erakusteko eremu aproposa. Gaurkoan, behinik behin, Agirre moldatu da hobekien. Bigarren postuan Donostia Arraun Lagunak sailkatu da, garaileengandik hamar segundora. Donostiarra helmugaratu da hirugarren, hogeira; eta Tolosaldea laugarren, 29ra.
Tolosaldea ospe txarra duen lehendabiziko kaletik aritu da; izan ere, gainerako kaleekin alderatuta, eremu hori besteek baino zikinxeago egoten da, olatuen errepunpen ondorioz. Donostia Arraun Lagunak bigarrenetik aritu da; Orio, hirugarrenetik; eta Donostiarra, laugarrenetik. Lau ontziek irteera bizi-bizia egin dute, baina San Nikolas-ek berehala hartu du burua. Arraunketa sendotu ahala, Oriok aurrera egin du, eta Lugañene ontzian zihoazen arraunlariek traineru horia begitik galdua zuten ordurako. Ohiko erritmoa zeramaten Francesen arraunlariek; minutuko 36 arraunkadakoa. Donostiarrak eta Tolosaldeak, berriz, atzerapen nabarmena zuten. Azken horiek majo sufritu dute.
Lehen luzearen erdian, Oriok Arraun Lagunak-i ontzi bat baino gehiagoko abantaila kentzen zion. Agirrek Francesek emandako datua jaso ostean, haren kuadrillari eman dio datua, gogotik hauspotu da. Ziabogara heldu baino lehenago, lemaizain oriotarrak hamarrekoa eskatu die arraunlariei, eta joaldi ikusgarria egin dute oriotarrek. Nola ez, eurak izan dira ziabogara heldu diren lehenak, eta Agirrek eta Maria Victoria Piñeiro aurrekalariak traineruari azkar eman diote ziaboga; Lugañene-k zazpi segundo geroago biratu du; Donostiarrak, berriz, hamar segundoko atzerapena izan du; Tolosaldeak, aldiz, 21ekoa.
Itsasoa oso mugituta ez zegoenez, ezustekoak suertatzeko aukera gutxiago zegoen. Orioren mesederako zen hori. Dena den, Francesen taldeak ez dute erritmoa lasaitzeko astirik, eta lanean serio jardun dute, amaieraraino. Agirrek ontzia nahi zuen lekutik eramateko parada zuenez, olatuen eta haizearen norabideari jarraitu dio; pala handia aldian-aldian uretatik atera eta San Nikolas hirugarrenetik zerora nabigatu du. Lemazain oriotarrak tranpaldora igota arraunlariei hau esan die: «Gozatu eta gozatu!». Eurena izan da garaipena.
Banderaz gain, liderraren elastikoa bereganatu du Oriok, eta Arraun Lagunak-i puntu bakarra ateratzen dio. Donostiarrak hirugarren postua gehiago sendotu du, eta hiru puntuko abantaila dauka Tolosaldea laugarrenarekiko. |
2022-7-16 | https://www.berria.eus/albisteak/216054/bandera-31-eskutik-edukita.htm | Kirola | Bandera, 31 eskutik edukita | Hondarribiak sasoiko lehen garaipena lortu du Orion, Eusko Label ligako bosgarren jardunaldian. Berdeek hiru segundo atera dizkiote Donostiarrari. Epaileek Cabo eta Ares kanporatu egin dituzte. | Bandera, 31 eskutik edukita. Hondarribiak sasoiko lehen garaipena lortu du Orion, Eusko Label ligako bosgarren jardunaldian. Berdeek hiru segundo atera dizkiote Donostiarrari. Epaileek Cabo eta Ares kanporatu egin dituzte. | Emaitza aldekoak ez direnean, zenbait prestatzailek arbelean klera zuriz lehendabizikoz idatzitakoa fin-fin mantendu eta eskifaia bere horretan uzten dute; besteek, berriz, zirt edo zart, neurriak aldatu edota arraunlariak tostaz txandakatzearen aldekoak dira. Aurreko asteburutik, Mikel Orbañanos Hondarribiko entrenatzaileak lau arraunlari tostaz mugitu ditu Orioko (Gipuzkoa) estropadan: ababorrean, Manex Aldai traineruaren aurrera bota du, bosgarren tostara, Xabier Etxebeste hirugarrenean jarriz. Istriborrean, Urko Redondo seigarrenean ipini du, eta Battit Ondikola aurrekalari. Bada, mugimendu horiei zuku gozoa atera die Ama Guadalupekoa ontzi berdeak. Sasoiko lehen bandera irabazi du. Traineru Kluben Elkartea sortu zenetik, Ioseba Amunarrizek zazpigarrenez astindu du trapu horia.
Arratsaldeak aurrera egin ahala, haizea ahultzen joan bazen ere, estropada eremua teknikoa eta bihurria zen; izan ere, olatuak traineruei txopatik sartu beharrean, istribor aldetik heltzen zitzaizkien. Beraz, arraunketa ez galtzeak berebiziko garrantzia zeukan. Azkeneko txandan joan da garailea, lehenengo kaletik; haren ondotik, hurrenez hurren, Donostiarrak, Oriok eta Urdaibaik egin dute arraun. Bizi-bizi atera dira lau ontziak, eta lehen txanpa indartsuaren ostean, Hondarribiaren ontziaren branka besteen aurretik ageri zen. Segundo bateko aldea lortu dute Amunarrizek eta haren kuadrillak; itsasoan, ordea, hutsaren hurrengoa.
Lehen luze erdia egiterako, Oriok uste baino atzerapen handiagoa zeukan: lau segundokoa. Urdaibaik, Donostiarrak eta Hondarribia, berriz, segundo eskasean heldu dira ziabogara. Bou Bizkaia-k hiru segundoan ondu du bigarren txandan aritu den Zierbenaren denbora. Maniobraren ostean, lehen hiru ontziak nor baino nor gehiago ibili dira, alboko olatuak ahalik eta gehien probestu nahian. Lehenengo eta bigarrengo kaleetan, antza, olatuak zertxobait bilduagoak ziren kanpoko kaleetan baino. Horren ondorioz, Urdaibaik gehiago sufritu du, eta, Donostiarrak eta Hondarribiak hanka egin diote. San Nikolas, berriz, banderaren lehiatik kanpo zegoen.
Barruko balizetara heltzeko laurehun metro falta zirenean, Ama Guadalupekoa-k olatu bat hartu du, eta Torrekua-ri tartea zabaldu dio; bizpahiru tostetakoa. Ostera, ziaboga egiterako orduan, Ondikola Hondarribiko aurrekalariak beranduegi sartu du estoketa, olatuaren kolpearen ondorioz, eta, Amunarrizi joan egin zaio ontzia, Donostiarraren mesederako. Aurretik atera dira Igor Makazagarenak. Urdaibai bost segundora heldu da; Orio, 11ra.
Lau traineruek haizea ipar-ekialdekoa zutela ekin diote hirugarren luze gogorrari, eta guztiak istribor aldera jo dute, itsaslasterra baliatzeko asmoz. Bermeotarrek ez zuten nahi atzean gelditu. Gorka Aranberri patroiak gehiago eskatzen zien arraunlariei; jo eta jo ari ziren, eta lehenbailehen ziabogara iritsi nahi zuten, aurreneko kaleetara hurbiltzeko. Egindako ahalegina, baina, hutsala izan da, eta ontzia biratzerako Donostiarra eta Hondarribia popareko jardunean ziren.
Azken luze bete-betean sartu dira lau oilarrak, eta bandera Hondarribiaren eta Donostiarraren artean erabakiko zela argi geratu da. Olatuek laugarren kaletik lehendabizikora jotzen zutenez, Arkaiz Diaz Donostiarrako patroiak istribor aldera jo du Torrekua, itsu-itsuan. Baina han zuen zain beste lemazain beteranoa: Amunarriz. Lehen kalea Ama Guadalupekoa-rena zen, eta bere kaleari sendo eutsi dio. 31 eskutik edukita, bikain baliatu ditu kartak. Zehazki, berdeek olatu luze bat baliatu ostean, hiru segundoko altxorra lortu dute, eta ontzi bateko aldearekin egin dira banderaren jabe. Urdaibai 11ra heldu da, eta Orio 22ra. Lau horiek ariko dira Zierbenako (Bizkaia) estropadako ohorezko txandan, bihar (12:15, ETB 1).
Muga-mugako maniobra
Zierbena nagusitu da bigarren txandan, Kaikurekin lehia estua izan eta gero. Getaria sailkatu da hirugarren, eta Santurtzi laugarren. Bi talde horiek lehen txandan ariko dira bihar, Caborekin eta Aresekin batera. Hain justu, Galiziako bi ontziak atzoko protagonistak izan dira; azken txanpan, biak beren kaleetan ez zirela, Hugo Rascado Areseko patroiak muga-mugako maniobra bat egin du ababorrera, eta Santa Olalla de Lubre ontziak eta Cabokoak elkar talka egin dute. Epaileek biak kanporatzeko erabakia hartu dute, gorrien gusturako izan ez dena. Biek ez dute punturik bildu. |
2022-7-17 | https://www.berria.eus/albisteak/216055/suteek-egoera-larriak-sortu-dituzte-mediterraneo-inguruan.htm | Mundua | Suteek egoera larriak sortu dituzte Mediterraneo inguruan | Okzitanian, Espainian, Grezian, Marokon, Italian, Portugalen... dozenaka eta dozenaka sute piztu dira azkeneko egunetan. Suhiltzaile bat hil da Portugalen aste honetan, eta lau zauritu Okzitanian, Bordele inguruan. | Suteek egoera larriak sortu dituzte Mediterraneo inguruan. Okzitanian, Espainian, Grezian, Marokon, Italian, Portugalen... dozenaka eta dozenaka sute piztu dira azkeneko egunetan. Suhiltzaile bat hil da Portugalen aste honetan, eta lau zauritu Okzitanian, Bordele inguruan. | Okzitania
Girondan, Bordele hiriaren eskualdean, gorriak ikusten ari dira suteekin: 10.000 hektarea baso kiskali dira inguru horretan, eta 13.500 pertsona atera dituzte etxetik, arriskuagatik. La Teste de Buch aldean piztu da sute handienetako bat, Arcachondik gertu, eta nolabait inguratzea lortu dute, baina ez dute erabat mendean hartu. Lau suhiltzaile zauritu dira, eta suhiltzaileen kamioi batek su hartu du han.
Landiras aldean beste sute bat sortu da, eta harekin daude kezkatuta azken orduetan, egoera «larriagoa» delakoan han. Bordeletik 40 bat kilometro ingurura dago, hegoaldera. 7.000 hektarea inguru erre dira han bakarrik. 1.200 suhiltzaile ari dira lanean Girondako suteetan; asteartetik ari dira suteen kontra.
Sute txikiagoak ere badira han-hemenka, eta handiago bat Avignon inguruan inguruan piztu dena, Bouches du Rhone aldean. 1.500 hektarea inguru kiskali dira han.
Espainia
Monfragueko parke naturala harrapatu du sute handi batek, Extremaduran. Casas de Miravete herriaren inguruetan piztu zen, ostegunean, baina parke naturala aise harrapatu du, eta bioaniztasun galera handia eragin. A-15 autobidea ere itxita eduki dute ordu askoan, eta zenbait herritako 400 bat herritar atera dituzte etxetik. Caceresen sortu da su hori, eta probintzia horretan indarrean daude beste sute batzuk, Las Hurdesen, adibidez.
Mijasko mendilerroan ere beste sute handi bat piztu da, Malagan. 2.000 hektarea inguru erre dira dagoeneko, eta 3.000 herritar baino gehiago atera dituzte etxetik. Ostiralean sortu zen sute hori. Beste hogei sute baino gehiago ere sortu dira, eta dozena bat baino gehiago kontrolpean hartu gabe dauzkate suhiltzaileek larunbat gaua denean.
Galizia
Larunbat arratsalderako, 5.000 bat hektarea kiskaliak zituen suak Galizian. Dozena bat sute behintzat piztu dira azkeneko egunetan. Lugon daude larrienetako batzuk, Folgoso do Courelen eta Pobra do Brollonen. Herri batzuetatik gertu ibili da sutea.
Portugal
47 graduraino iritsi dira Portugalgo leku batzuetan azken egunetan; beroa, haizea eta lehortea elkartu dira, eta zenbait sute piztu dira azkeneko astean. Gehienak kontrolpean hartuak zituzten larunbaterako, baina ohartarazi dute suak pizteko arriskua oso handia dela oraindik. Larunbat eguerdian, 11 sutek jarraitzen zuten piztuta.
Ostiral eguerdirako, 30.000 hektarea behintzat erreak ziren Portugalen. Urte oso batean erretzen diren hektareak baino gehiago, alegia. Gainera, hegazkin pilotu bat hil da suteak itzaltzeko lanetan ari zela, eta ikertzen ari dira nola gertatu den.
Grezia
Ostiralean ehun bat sute piztuak ziren Grezian, eta aste osoan sugarren kontra dabiltza suhiltzaileak. Larunbatean, kontrolpean hartu dute handienetako bat, Rethimnon (Kreta). Atenas hegoaldean, Sarotinosen, beste sute handi baten eraginez, herritarrak etxetik atera dituzte egunotan.
Italia
Aste honetan hainbat sute sortu dira herrialdearen erdialdean eta iparraldean. 70 urtean ezagutu duten lehorterik txarrena dutela esana dute agintariek. Milan eta Erroma inguruetan izan dira suteak, besteak beste.
Maroko
Maroko iparraldeko bost eskualdetan behintzat piztu dira azkeneko egunetan, eta 6.000 bat hektarea baso kiskali dira. 1.400 bat familia atera dituzte etxetik. Laratxeko eskualdean dago suterik handienetako bat; kiskalita hildako pertsona baten gorpua aurkitu dute han. Tetuanen, beste baso batean ere piztu da su bat, eta Tazan, beste batean; azken horretan 500 hektarea baino gehiago kiskali dira.
Erresuma Batua
Mediterraneotik aparte bada ere, Erresuma Batua ere alertan dago. Bero kolpea igandean iritsiko da irla hartara, eta asteartera arte iraungo du. Ostiralean, Meteorologia Bulegoak beroagatik alerta gorria eman zuen, lehen aldiz. Ez da ohikoa Erresuma Batuan termometroak 40 gradura iristea, baina meteorologoek uste dute astelehenean iritsiko direla. Polemikarik ez da falta izan horrekin ere; larrialdi neurriak hartu behar ote diren aztertzen dabiltza egunotan, eskolak ixtea adibidez, eta larrialdi bilera bat antolatu dute, baina Boris Jonhsoni kargu hartu diote laboristek, ez delako bilera horretara joango. |
2022-7-17 | https://www.berria.eus/albisteak/216083/oriok-asteburua-biribildu-du-eta-lidergoa-sendotu.htm | Kirola | Oriok asteburua biribildu du, eta lidergoa sendotu | 'San Nikolas'-ek hasieratik amaieraraino kontrolatu du estropada. Sailkapen nagusian bi punturen aldea ateratzen dio Arraun Lagunak-i. | Oriok asteburua biribildu du, eta lidergoa sendotu. 'San Nikolas'-ek hasieratik amaieraraino kontrolatu du estropada. Sailkapen nagusian bi punturen aldea ateratzen dio Arraun Lagunak-i. | Mahai gainean kolpea jo du Oriok asteburu honetan. Atzo aise nagusitu zen etxean, Orion (Gipuzkoa), eta gaur beste hainbeste egin du Zierbenan (Bizkaia), Euskotren ligako seigarren jardunaldian. Atzo bederatzi segundo atera zizkion Arraun Lagunak bigarren sailkatuari, eta gaur, zazpi.
Eguraldia ona izan da gaur, estropada eremuaren baldintzak ere bai, eta Patxi Francesek prestatutako neskek lehen metroetatik hartu dute aurrea. Ziabogara heltzerako, bost segunduko abantaila zuten Arrauna Lagunak-ekiko. Hiru segundo geroago iritsi da Donostiarra, baina haiek eman dute ziabogarik onena. Horri esker, azken luzean lehia estua izan da Donostiako bi traineruen artean.
Lugañene-k, ordea, lortu du bigarren postuari eustea, segundo eta erdigatik. Emaitza garrantzitsua da hori, ligako sailkapenari begiratuta: 22 puntu ditu Oriok, hogei Arraun Lagunak-ek, 11 Donostiarrak eta zazpi Tolosaldeak. Gaur Orio lehen sailkatuarengandik hemezortzi segundora helmugaratu da Tolosako ontzia.
Estua da liga irabazteko lehen bi sailkatuek duten lehia, baina atzoko eta gaurko estropadetan aurrerapauso garrantzitsua eman dute San Nikolas ontziko neskek. Ikusteko dago aurrerantzean joera hori izango den ala bi eguneko kontua besterik ez den izan. |
2022-7-17 | https://www.berria.eus/albisteak/216084/donostiarrak-erakustaldi-izugarria-eman-du-zierbenan.htm | Kirola | Donostiarrak erakustaldi izugarria eman du Zierbenan | Torrekua-k hemezortzi segundo atera dizkio Hondarribiari, 21 Oriori, eta 30 Urdaibairi. Lidergoa sendotu dute donostiarrek. | Donostiarrak erakustaldi izugarria eman du Zierbenan. Torrekua-k hemezortzi segundo atera dizkio Hondarribiari, 21 Oriori, eta 30 Urdaibairi. Lidergoa sendotu dute donostiarrek. | Torrekua hegan ibili da Zierbenan (Bizkaia), Eusko Label ligako seigarren jardunaldian. Aurtengo denboraldian inork erakutsi gabeko erraztasunez gainditu ditu aurkariak: hemezortzi segundo atera dizkio Hondarribiari, 21 Oriori, eta 30 Urdaibairi. Ohikoa bilakatzen ari den moduan, ohorezko txandako lau ontzi horiek izan dira lehen lau sailkatuak gaur ere.
Estropada biribila egin du Donostiarrak, eta denboraldiko bigarren bandera astindu du. Lehen ziabogara ia parean iritsi dira lau ontziak, baina poparean ikuskizuna eman du Torrekua-k. Bigarren ziabogarako, bederatzi segunduko tartea zuen Ama Guadalupekoa-rekiko. Hortik amaierara arte, gozatu egin dute irabazleek.
Sailkapen nagusian ere liderrak dira, bi punturen aldearekin: 66 ditu Donostiarrak, 64 Hondarribiak, 61 Urdaibaik eta 60 Oriok. Sailkapenean ere nabaria da gainontzeko ontzi guztiekiko tartea.
Gainontzekoen liga horretan, gaur, lehen txandan lehiatu den Getaria izan da indartsuena. Lan bikaina egin du Esperantza-k, eta ohorezko txandako ontzien artean sartzear geratu da. Seigarren izan da Kaiku, bigarren txandako irabazlea; zazpigarren Zierbena, eta zortzigarren Lekittarra.
Mailari eusteko lehian, aurrerapausoa eman du Santurtzik, bederatzigarren postua lortuta. Hamargarren izan da Ares, eta hamaikagarren Ondarroa. Urrun ibili da gaur Cabo. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.