date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-7-22 | https://www.berria.eus/albisteak/216283/ehu-munduko-berrehun-unibertsitate-onenen-artean-dago-zazpi-diziplinatan.htm | Gizartea | EHU munduko berrehun unibertsitate onenen artean dago zazpi diziplinatan | Shangaiko rankingaren arabera, 150 onenen artean dago hiru diziplinatan: Ingeniaritza Metalurgikoan, Ingeniaritza Kimikoan eta Kimikan. | EHU munduko berrehun unibertsitate onenen artean dago zazpi diziplinatan. Shangaiko rankingaren arabera, 150 onenen artean dago hiru diziplinatan: Ingeniaritza Metalurgikoan, Ingeniaritza Kimikoan eta Kimikan. | Shanghaiko Jiao Tong unibertsitateak espezialitateen araberako unibertsitateen rankingaren berri eman du; hain zuzen, munduko bostehun unibertsitate onenak zerrendatu ditu, espezialitate akademikoen arabera. Bertan, EHU Euskal Herriko Unibertsitateak berrehun unibertsitate onenen artean egotea lortu du zazpi diziplinatan —iaz sei ziren—, eta munduko 500 onenen artean 27tan —iaz, 24tan—.
Euskal Herriko Unibertsitateak jakinarazi duenez, EHU 150 onenen artean kokatu da hiru diziplinatan: Ingeniaritza Metalurgikoan, Ingeniaritza Kimikoan eta Kimikan; eta 200 onenen artean beste lau diziplinatan: Elikagaien Zientzia eta Teknologian, Materialen Zientzia eta Ingeniaritzan, Nanozientzia eta Nanoteknologian, eta Matematikan.
EHU 2012an sartu zen aurrenekoz lehen bostehun unibertsitateen zerrendan, eta 2020az geroztik laurehun onenen artean egon da. Eva Ferreira errektorearen iritziz, argitaratu diren datuak «oso esanguratsuak» dira: «Gurea unibertsitate sendo bat dela erakusten dute, dinamikoa, eta hobetzeko prozesu etengabean dagoena. Zoriontzekoa da lehen berrehun onenen artekoak zazpira igo izana, Matematika ere sartu baita, eta munduko bostehun unibertsitaterik onenen artean egotea Telekomunikazio Ingeniaritzan (hirurehun onenen artean), Ekonomia eta Psikologian (laurehun onenen artean), besteak beste».
Ferreiraren esanetan, kontuan hartu behar da jakintza arlo guztiak daudela ordezkatuta: «Horrek, gure unibertsitatearen izaera jeneralista ez ezik, arlo guztietan ezartzen den autoexijentzia maila ere adierazten du. Uste dut arrazoi ona dela gure unibertsitate osoa zoriontzeko eta euskal gizartea ere zoriontzeko, hari zor baitiogu geure zerbitzua». |
2022-7-22 | https://www.berria.eus/albisteak/216284/abiatu-da-sareren-bizikleta-martxa-presoen-eskubideen-alde.htm | Politika | Abiatu da Sareren bizikleta martxa, presoen eskubideen alde | Igandean amaituko da, Donostian. | Abiatu da Sareren bizikleta martxa, presoen eskubideen alde. Igandean amaituko da, Donostian. | Sarek euskal presoen eskubideen aldeko bizikleta martxa bat hasi du gaur goizean, Etxera bidea gertu lelopean; Etxarri Aranaztik (Nafarroa) abiatu da itzulia, eta igandean amaituko da, Donostiako Bulebarrean. Bosgarren aldia izango da aurtengoa, eta berrogei bat lagun irten dira Nafarroako herri hartatik.
Abiapuntuan, Silvia Marañon Etxarriko alkateak agurra egin die parte hartzaileei: «Bidean egonen da zer aldarrikatu: salbuespen legeria behin betiko amaitzea eta euskal preso guztien Euskal Herriratzea atzerapen gehiagorik gabe». Izan ere, Marañonen hitzetan, azken urteetan espetxe politikan eginiko «aldaketek eta urratsek oraindik bide luzea dute egiteko, benetan salbuespena atzean utzi eta legeria arrunta ezarriz, presoek etxeratze prozesua gauza dezaten».
Gaur, Agurain (Araba), Gasteiz, Otxandio eta Durango (Bizkaia) zeharkatuko dituzte. Bihar, berriz, Durangotik abiatu eta Eibartik sartuko da Gipuzkoara; Elgoibartik kostaldera joango da, Debara eta Zumaiara, eta Azpeitia izango da bigarren etapako helmuga. Igandean, Azpeititik Zarautzera joango dira ziklistak, eta handik Donostiara. Eguerdi aldera amaituko da itzulia, Bulebarrean, eta ekitaldi bat egingo dute bertan. |
2022-7-24 | https://www.berria.eus/albisteak/216285/ebro-ibaiaren-abaroa.htm | Bizigiro | Ebro ibaiaren abaroa | Ibiltariak bapo-bapo gozatuko du Errioxako paisaia ikustean, mahasti itsasoa ondoan duela. Rincon eta Gazteluko talaiak ere bisitatuko ditu, El Cortijo auzoari gorte egiten dion trenbide berdea baliatuta. | Ebro ibaiaren abaroa. Ibiltariak bapo-bapo gozatuko du Errioxako paisaia ikustean, mahasti itsasoa ondoan duela. Rincon eta Gazteluko talaiak ere bisitatuko ditu, El Cortijo auzoari gorte egiten dion trenbide berdea baliatuta. | Naturgune honetako protagonistak Ebro izena darama. Ibai emaritsua izaki, Arabako probintziako hegoaldea uretan mugatzen du horrek. Ur masa astitsua mendebaldetik ekialdera abiatzen ikusiko du ibiltariak, mantso-mantso, ur hegaztien konpainian. Ubarroi handia eta lertxuna, kasurako. Lehenak El Cortijoko aintzira hautatuko du, seguru asko errunaldia arrakastaz aurrera eramateko asmoz. Haren lumadia ez baita irazgaitza, hego beltzak zabal-zabal jarrita, adaska lehor baten gainean pausatuko da geldi-geldi, emeki-emeki. Eguzki amandrearen esanetara, une goxoa profitatuko du hegazti taldekoiak, betiere ilunabarrak aurrea hartu aurretik. Lertxun lirainak inguralde bera hautetsiko du. Horrek ere enbor lehor grisaxketan finkatuko du arreta. Pausaleku horiek baitira hegazti horrentzat talaia eta babesleku. Karranka erlatsa aireratuz, hegal eragite geldoa marraztuko du ibaiaren gainetik. Zapla-zapla uretan, barne-bilduan, naturarekin bat egingo du geldi-geldi, emeki-emeki.
Ignaziotar Bideko plazatxoan hasiko da oinezkoa ibilian-ibilian.. Josean Gil-Garcia
Ur lasterraren alde bietan, antzerako substratuak, terrazak eta muinoak agertuko dira. Izan ere, mendeetan zehar eskualdeko paisaian eragin handia izan du Ebro ibaiak. Parajeotara aurreneko aldiz hurbiltzen denak ongi daki zer den so egitea paisaia ondulatuan barrena. Baina, gero, ibar xumeetan begirada zorroztuta, pikor fineko hareharrizko material ugari antzemango ditu han eta hemen, batik bat Ebro ibaiko ohantzera hurbiltzeko pausoak ematen dituen heinean. Alabaina, Errioxakoan ez da dena kolore okre-horixka; mahastiek hartutako ordokien gainean muino deigarri batzuk goitituta ikusiko ditu-eta: tontor batzuk piramideen antzo tupustean gailenduta antzemango ditu; eta beste batzuk, menturaz higadurari aurre egite aldera, mahai zabal batzuen itxura hartuta. Edonola ere, muino horietako lurzorua egongaitza izanagatik ere, besteak beste sastraka xerofiloak, artadi trinko xumeak eta, oro har, hegoaldeko klimari dagokion landaretza bitxiak jantzita agertuko dira.
Gaztelua karlistada garaiko dorre optikoa da. Josean Gil-Garcia
Meandro itxurako eremua izaki, Ebro ibaiko pilaketa alubialak gertatuko dira han-hemenka, lurzoru hareatsuarekin batera. Meandroaz beste aldean, ordea, akaso ezponda bertikalak atentzioa emango dio behatzaileari. Remolinos atsedenlekuaren inguruan, uholde lautadaren gainetik galeria osatzen duten zuhaitzak ikusiko ditu bidaztiak. Beste batzuen artean, makalak, hosto txikiko lizarrak, sahatsak eta haltz beltz bakan batzuk.
Ebroko jauzia
Lapuebla de Labarca (Arabako Errioxa) herrian emango zaio hasiera ibilbideari. Herriko plazatik behera egingo du, Fuenmayor aldera, eta lehendabiziko bihurgunean gelditu egingo da. Izan ere, atsedenleku baten antzera kokatuta, Ignaziotar Bide sonatuari gorazarre egiteko parkea egokitu baitute. Errepidean behera jarraituko du gero, eta atxitamatxien inguruko xehetasunen berri izango du parke xumean. Ebro gaineko zubira iritsiko da jarraian. Tentu handiz, baina, errepidearen paraleloan jarraituko du, eta Geltokiko auzorantz (Fuenmayor, Errioxa) bideratuko ditu pausoak.
Castejon-Bilbo trenbidearen azpiko tuneletik igaro gabe, ezkerretik doan zidorrari men egin eta Ignaziotar Bideko tinda laranjako markei jarraituko die. Zuzen-zuzen joko du silo aldera, eta, espero duenaren kontrara, mahasti zabalean sartu gabe —debekatuta dago—, burdinbidearen ondoan ehunka metro egingo ditu hosto txikiko lizarrak eta intxaurrondoak bidaide dituela. Haien hostoek seguru asko ez dute dardaraka hasteko ere indar nahikorik izango; izan ere, bero sapa itsaskorra gertatzen denean —uda partean, batik bat— ezer gutxi mugituko da parajeotan. Une batez, trenbidea gurutzatuko du, eta Molino Quemado izena hartzen duen bidetik jarraituko du, astiro-astiro.
Rincon gainera iritsiko da, El Cortijo auzoan. Josean Gil-Garcia.
Mahastiak alde bietan dituela, bidebanatze batera helduko da. Ignaziotar Bidea lagatzeko unea izango da orduan. Ezkerrera egin, eta Remolinos bidearen esanetara jarriko da ibiltaria. Bihurgune helikoidal batek trenbidearen azpiko tunelean utziko du oinezkoa. Hango ilunpean barneratzearekin batera, irudipen arraro samarra izango du. Izan ere, buru gainetik trenak igarotzen diren bitartean, ur-masa ondoko aintziran bil-bil egina ikusiko du. Baita El Cortijoko presa uhateduna ur lasterra baretzen ere. Aurrerago, urtegiko uhatetik datorren jauzi hotsa entzungo da. Isil-isil jarraituko du haraino, ur emariaren paraleloan doan nekazari bideari helduta. Bizkitartean, urtegia bisitatzen duten hegaztien urrumaz gozatuko du.
Rincon eta Gaztelua
Saltoko uhate multzoa ezkerraldean duela, ikusiko du gaur egungo trenek bestelako trazadura daramatela. Laster jakingo du Castejon eta Bilbo lotzeko asmoz 1863an inauguratutako trenbidea El Cortijo auzoan gelditu zela aurreneko aldiz, 1934an. Baina, gauzak zer diren gero, zerbitzua hainbat hamarkadatan eman eta gero, Ebro ibaiko meandroak inposatutako bihurgunea bazterrean geratu zen betiko. Gaur egun, beraz, Ribapedron azpitik jarraitzen du tren arinak.
Presa uhatedunak Ebroko ura baretu eta urtegi txiki bat sortzen du. Josean Gil-Garcia.
Eskuin-ezker egin gabe, ibiltariak aurrez aurre duen tunel xumea hautatuko du. Aho ilunetik irtenda, ezkerrera egin eta utzietsitako trenbide berdera igoko da. Remansoko begiratokia aproposa da Ebroko ura ikuskatzeko, baita El Cortijoko zentral hidroelektrikorako eraikitako zazpi uhateetan arreta fintzeko ere. Iparralderako urratsak egingo ditu ondoren, eta bigarren behatokira helduko da. Toloño eta Kodes mendilerroei begira jarraituko du. El Cortijo auzotik hurbil-hurbil, bidea gotortu eta behialako geralekura iritsiko da. Markesina atzean utzi eta errepidean gora egingo du gero, elizako plazara iristeko.
El Cortijo auzoan hasita, Gaztelua eta Rincon gainetara igotzea erraza da. Lehena karlistada garaiko dorre optikoa da, talaia ederra Arabako eta Errioxako bazterrak hartzen dituen mahasti itsasoaz gozatzeko. Auzoko igerilekuetatik gora eginda, erraz asmatuko du ibiltariak tontorrerainoko bidea.
Rincon muino piramidala bisitatuko bada, ordea, hobe da auzoan sartu eta pilotalekuaren atzetik jarraitzea. Gero, Logroñoko hiribidean aurrera egingo du, bihurgunera iritsi arte. Orduan, asfaltoa laga, eta, Toloño mendigunean begirada jarrita, trenbide berdearen gainetik igaroko da. Bidebanatzearen erdi-erdian, Jesus Barcenas bizilagunak egokitutako eguzki erloju bitxia ikusiko du. Eskuinetik segituko du orduan, Mantible zubi erromatarra helburu duen nekazari bideari ekinez. Azkenik, tontorrera zuzen-zuzen egingo du, muinoaren ertzetik bertatik doan zidorrari ondo-ondo atxikita.
Demanda eta Toloño mendilerroen arteko paisaia zabalaz gozatu ostean, tontorretik jaitsi, eta, ibilbide berdea lagun, Lapuebla de Labarcarako bideari oratuko zaio berriz ere. |
2022-7-22 | https://www.berria.eus/albisteak/216286/uraren-agentziak-espediente-larria-ireki-dio-araiako-izozki-enpresa-bati-hidrokarburoak-arakilera-isurtzeagatik.htm | Gizartea | Uraren Agentziak espediente larria ireki dio Araiako izozki enpresa bati, hidrokarburoak Arakilera isurtzeagatik | Dagoeneko bi espediente ireki dizkiote aurten. Jaurlaritzak adierazi du laginketak eta kontrolak areagotu dituela. | Uraren Agentziak espediente larria ireki dio Araiako izozki enpresa bati, hidrokarburoak Arakilera isurtzeagatik. Dagoeneko bi espediente ireki dizkiote aurten. Jaurlaritzak adierazi du laginketak eta kontrolak areagotu dituela. | Uraren Euskal Agentziak dagoeneko bi zehapen espediente ireki dizkio Araiako (Araba) Froneri Iberia enpresari 2022an. Nestle multinazional suitzarraren izozkiak egiten ditu enpresa horrek. Lehen zehapen espedientea arina izan zela ondorioztatu zuen Uraren Agentziak, baina oraingoan espediente larria ireki diote, arazoa ez konpontzeagatik.
ElDiario.es-ek argitaratu duenez, Elkarrekin Podemos-IUko eledun Miren Gorrotxategik Eusko Legebiltzarrera eroan zuen gaia, Zadorra Bizirik plataformak salatutakoari buruz galdetuz. Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailaren dokumentuen arabera, Uraren Agentziak enpresari eskatu dio bere tratamendu instalazioak optimizatzeko, mantentze lan egokiak egiteko, eta hondakin urak kudeatzeko beste aukera batzuk bilatzeko. Horrez gain, sailak adierazi du Uraren Agentziak laginketak eta kontrolak areagotu dituela eta ibaiaren parametroak «denbora errealean» neurtuko dituen sistema bat ezarriko dutela.
Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailak Elkarrekin Podemos-IUri emandako erantzunean azaltzen da Asparreneko industrialdeak ur zikinak eta euri urak banatzen dituen sare bat daukala eta ur zikinak Araiako araztegira doazela garbitzera. Salbuespen bakarra Froneri Iberia enpresarena da. «Daukan lan karga eta bolumenagatik», arazketa tratamendu propioa dauka; hondakin urak «tratatu» egiten ditu, eta, ondoren, industrialdearen euri uren sarea erabiltzen du isurtzeko. Garbi egon beharko luketen ur horiek Ametzaga ibaian amaitzen dute, Arakil ibaiaren adarrean.
Txostenean azaltzen da industrialdeak badituela hidrokarburoen bereizgailuak, hauek euri uretara ez heltzeko, baina «hala ere» «hidrokarburoak agertu» direla, bereizgailu horien funtzionamendua «ez delako egokia» edota gune batzuk kutsatuta daudelako eta horien isurketak zuzenean sarera igarotzen direlako. |
2022-7-22 | https://www.berria.eus/albisteak/216287/poliziak-indarrez-desegin-du-manifestarien-kanpaleku-nagusia-kolonbon.htm | Mundua | Poliziak indarrez desegin du manifestarien kanpaleku nagusia Kolonbon | Wickremesinghe presidenteak 72 orduko epea emana zien manifestariei kanpalekua desegiteko, baina denbora amaitu aurretik agertu dira segurtasun indarrak. Dinesh Gunawardena aukeratu dute lehen ministro izateko. | Poliziak indarrez desegin du manifestarien kanpaleku nagusia Kolonbon. Wickremesinghe presidenteak 72 orduko epea emana zien manifestariei kanpalekua desegiteko, baina denbora amaitu aurretik agertu dira segurtasun indarrak. Dinesh Gunawardena aukeratu dute lehen ministro izateko. | Segurtasun indarrek goizaldean desegin dute manifestariek Kolonbo hirian zuten kanpaleku nagusia. Ranil Wickremesinghe presidenteak 72 orduko epea emana zien oposizioko kideen kanpalekua hustu eta presidentearen idazkariaren jauregitik joateko, eta haiek agindua betetzeko konpromisoa hartua zuten. Baina Polizia eta militarrak lehenago agertu dira gunera, eta indarrez sakabanatu dituzte manifestariak, baita bederatzi lagun atxilotu ere.
Manifestarien arabera, segurtasun indarrek hainbat orduz eduki dituzte kanpalekuan itxita, eta kolpeka oldartu zaizkie bertatik irteten ahalegindu direnei. Oposizioak gogor salatu du erasoa, baita Sri Lankako mugimendu zibilek ere.
Kolonboko gune horretan hasi ziren gerora erbestera ihes egin zuen Gotabaya Rajapaksa presidente ohiaren aurkako protestak. Herrialdea krisi ekonomiko zailean dago, inflazioa %54koa da, eta herritarren bi herenek zailtasunak dituzte elikatzeko. Sri Lanka ordainketa etenduran sartu zen iragan apirilaren 12an, eta ez du dirurik erregaiak eta elikagaiak inportatzeko.
Bien bitartean, gobernua osatzeko urratsak egiten jarraitzen dute parlamentuan. Gaur lehen ministro berriak egin du karguaren zina, Dinesh Gunawardenak. Rajapaksa presidente ohiaren kabineteko burua zen Gunawardena. |
2022-7-22 | https://www.berria.eus/albisteak/216288/lan-merkatua-hazi-egin-da-urteko-bigarren-hiruhilekoan-ere.htm | Ekonomia | Lan merkatua hazi egin da urteko bigarren hiruhilekoan ere | Beste 9.000 lanpostu sortu dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Azken hamarkadan inoiz ez da hainbeste pertsona egon lanean, eta langabezia tasa %8,5ean kokatu da. Zuhurtziaz mintzo da Eusko Jaurlaritza | Lan merkatua hazi egin da urteko bigarren hiruhilekoan ere. Beste 9.000 lanpostu sortu dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Azken hamarkadan inoiz ez da hainbeste pertsona egon lanean, eta langabezia tasa %8,5ean kokatu da. Zuhurtziaz mintzo da Eusko Jaurlaritza | Lan merkatua irmo eusten ari zaio inflazio handiari. Urteko bigarren hiruhilekoan berriz ere egin du gora landunen kopuruak eta behera langabezia tasak. Azken hamarkadako emaitza onenak jaso dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Alabaina, urteko bigarren zatiari begira atzeraldi posible bati buruzko ahotsak ugaritzen ari dira, eta orain arteko enplegu sorreraren erritmoa mantsotu daitekeen ustea zabaltzen.
Ekain amaieran, langabezia tasa % 8,5ean kokatu da hiru lurraldeetan; hau da, martxoan baino 6.000 langabe gutxiago daude, 89.200 guztira. Langabezia jaistearekin batera, lanpostu berriak sortu ere egin dira: beste 9.300. Urtebetean 18.800.
Eustatek ostiral honetan kaleratutako inkestaren emaitzak bat datoz erakunde horrek asteartean barrne produktu gordinari (BPG) buruz emandakoekin. Horiek erakusten dute urteko bigarren hiruhilekoan, euskal ekonomiak hazkundeari eutsi diola —zazpigarren hiruhilekoz jarraian—, beste 0,9 puntu igota, baina mantsoagoa izan dela lehenengo hiruhilekoan baino. Eusko Jaurlaritzaren aurreikuspenen arabera, litekeena da joera hori indartzea, eta horrek lan merkatuan ere eragina izatea: urte amaierarako %9,5 inguruko langabezia tasa espero du.
Bingen Zupiria Jaurlaritzako bozeramaileak nabarmendu duenez, gaur egungo datuek erakusten dute ekonomia «oso indartsu» hazten ari dela. «Industria produkzioa handitzen ari da, esportazioak hazten ari dira, enplegua sortzen jarraitzen dugu, eta turismoari dagokionez udarik onena izango da aspalditik». Nolanahi ere, inflazio handiagatik eta Ukrainako gerraren ondorioengatik datozen hilabeteetan gorabehera handiak gerta daitezkeela ohartarazi du. «Hauek dira une honetako datuak, baina urtea amaitu arteko egoera gogorra izan daiteke; inork ez daki hortik aurrera zer gertatuko den».
Atzeraldi bat iragartzeko goizegi bada ere, BPGarekin gertatu bezala, langabeziarekin ere ikus daiteke bigarren hiruhilekoan apur bat txikiagoa izan dela jaitsiera, mantsotze bat gertatu dela, oso txikia, halere: urtarriletik martxora 0,8 puntu jaitsi zen langabezia, eta martxotik ekainera, 0,6.
Alfonso Gurpegi Lan eta Enplegu sailburuordea baikor azaldu da. Haren arabera, langabeziaren datuek berresten dute «lurzoru sendo bat» dagoela. Gogoratu du «energia krisi, gerra eta inflazio testuinguru batean» gertatu dela jaitsiera, eta uste du hori «konfiantzazko motorra» izan behar dela aurrera begira sor daitezkeen arazoei aurre egiteko. Gobernuen laguntzak eta araudi aldaketak horretan lagungarri izango direlakoan dago.
Gazteenak okerren
Datuak xehatuta joera batzuk antzeman daitezke. Sektoreen arabera, adibidez, bigarren hiruhilekoan lanpostu gehienak zerbitzuetan sortu dira, 14.300 (+%2,1), eta 600 eraikuntzan (+%1,1). Aldiz, enplegua galdu egin da lehen sektorean: 2.000 (-%21,3). Eta Industrian: 3.800 (-%1,9).
Adin tarteetan, berriz, gazteenen artean (16-24 urte) handitu da bakarrik langabeen kopurua: 2.000 gehiago dira. 12.100 guztira, eta %20,7 da tasa, batezbestekoaren oso gainetik. Eustatek zehaztutako beste bi tarteetan, berriz, jaitsi egin da langabezia: 24-44 urte artekoetan gehien: 5.700 gutxiago (%8,2ko tasa). 45 urtetik gorakoetan, 2.400 lagunek aurkitu dute lana, eta %7,4 da tasa,
Lurraldeka, Gipuzkoan soilik hazi da langabezia, 100 pertsona gehiago. Hala ere, hiru lurraldeetan hark du tasarik txikiena: %7. Bizkaian, berriz, 3.800 langabe gutxiago daude, eta tasa %9,3 da. Araban, 2.300 pertsonak aurkitu dute lana, eta %9ko tasa dago han.
Sexuen arabera, andreen artean murriztu da gehien langabezia. Urteko lehen hiruhilekotik bigarrenera 4.300 gutxiago (tasa %8,8 da), eta 44.400 dira guztira. Gizonetan, 1.700 langabe gutxiago daude: 44.800 guztira (%8,2).
Bigarren hiruhilekoan, pertsona aktibo guztiak langabezian zituzten etxeak 30.400 ziren, aurreko hiruhilekoan baino 1.800 gutxiago. 902.200 etxetan bizi diren hiru pertsonatik batek ez zuen lanik, aurreko hiruhilekoan bezala. Eta hamar etxetik ia seitan pertsona aktibo guztiak okupatuta zeuden, 3.900 familia gehiago.
Inkestak datu esanguratsu bat ematen du: hiru langabetik batek ez du konfiantzarik Lanbiden, ez dago erregistratuta Jaurlaritzaren enplegu zerbitzuan. |
2022-7-22 | https://www.berria.eus/albisteak/216289/hegaldi-bat-larrialdi-baten-ondorioz-lurreratu-da-bilbon.htm | Gizartea | Hegaldi bat larrialdi baten ondorioz lurreratu da Bilbon | Hegazkineko bidaiari batek konortea galdu du, eta Gurutzetako ospitalera eraman dute | Hegaldi bat larrialdi baten ondorioz lurreratu da Bilbon. Hegazkineko bidaiari batek konortea galdu du, eta Gurutzetako ospitalera eraman dute | Espainiako Barne Ministerioak adierazi duenez, joan den asteartean gertatu zen ezbeharra, uztailaren 19an, Marrakex eta Manchester arteko ibilbidea zuen hegaldi batean. Hegazkinean konortea galdu zuen bidaiaria artatzeko lekurik ez zegoenez, ibilgailutik atera zuten, eta, jarraian, Gurutzetako ospitalera eraman. Gainerako bidaiariek aurrera jarraitu zuten.
Guardia Zibila arduratu zen bidaiaria artatzeaz. Orotara, hiru patruila eta zazpi polizia joan ziren. Polizia agenteek ziurtatu zuten gainerako pasaiariak ibilgailuaren barnean gelditzen zirela, hegazkina ongi zegoela eta larrialdi zerbitzuek laguntza nahikoa zutela. |
2022-7-22 | https://www.berria.eus/albisteak/216290/tubos-reunidosek-irabaziak-izan-ditu-zortzi-urtean-lehenbizikoz.htm | Ekonomia | Tubos Reunidosek irabaziak izan ditu, zortzi urtean lehenbizikoz | Lehen seihilekoan 243,8 milioi euroren sarrerak izan ditu, iaz halako bi. Petroliorako eta gaserako tutuen salmenta %281 handitu da. | Tubos Reunidosek irabaziak izan ditu, zortzi urtean lehenbizikoz. Lehen seihilekoan 243,8 milioi euroren sarrerak izan ditu, iaz halako bi. Petroliorako eta gaserako tutuen salmenta %281 handitu da. | Tubos Reunidosen jarduerak gorantzako joera «indartsuari» eutsi dio, eta zortzi urtean lehenbizikoz 1,9 milioi euroren irabaziak eskuratu ditu lehen sei hilabeteetan. Pixkanaka badoa finkatuz, batez ere kontuan izanda iaz 45,3 milioiren galerekin itxi zuela urteko lehen erdia. Eskaria gero eta handiagoa da, energia sektorearen gorakadaren eraginez. Gainera, produkzio kostuak salmenta prezioetara bideratzeak ere lagundu dio Amurrioko tutugileari (Araba).
Iaz halako bi (+%111) saldu du Tubos Reunidosek; 243,8 milioi euroren diru sarrerak izan ditu. Hazkunde horrek badu arrazoirik atzean: petroliorako eta gaserako tutuen salmentak izugarri handitu dira, %281. Hain zuzen, sarrera guztien laurdena baino gehiago, %28, salgai mota horietatik lortu du enpresa hodigileak.
Tubos Reunidosek izan du nabarmentzeko moduko bezero bat: AEBak. Produkzioaren %46 erosi diote, iaz baino lau bider gehiago.
Erreskatea
Amurrioko hodigileak izan duen bira izugarriak badu arrazoi bat: 112,8 milioi euroko erreskatea jaso zuen SEPIren partetik, kreditu parte hartzaileetan. Trantsizio energetikorako eta deskarbonizaziorako eraldaketa egiteko modua eman dio erreskateak, eta asmoa du hodien ekoizpena Amurrioko lantegian biltzeko urte amaierarako —Trapagarango altzairutegia eta Iruñeko Adecsa itxiko ditu—.
Horiek horrela, taldearen guztizko zorra 388,3 milioi eurokoa da —115,5 milioi erreskateari dagozkie—. Oraintxe, 277 milioi euroko eskari zorroa du Tubos Reunidosek; «baikortasun neurritsuz» begiratzen dio hemendik aurrekoari. |
2022-7-23 | https://www.berria.eus/albisteak/216292/antzerki-herrikoia-nahi-genuen-totala-antso-k-badu-shakespearetik.htm | Kultura | «Antzerki herrikoia nahi genuen, totala; ‘Antso’-k badu Shakespearetik» | Antton Lukuk idatzi ‘Antso Azkarra edo Miramamolinen esmeralda’ antzezlana estreinatuko dute gaur, Makean. Berterretxek zuzendu du, nahiz antzerki profesionala utzia duen. | «Antzerki herrikoia nahi genuen, totala; ‘Antso’-k badu Shakespearetik». Antton Lukuk idatzi ‘Antso Azkarra edo Miramamolinen esmeralda’ antzezlana estreinatuko dute gaur, Makean. Berterretxek zuzendu du, nahiz antzerki profesionala utzia duen. | Antso Azkarra edo Miramamolinen esmeralda, Antton Lukuk duela 25 urte idatzi antzerkia emanen dute Makean, lehen aldikoz, gaur. 1997an, Donostia Hiria literatur saria ukan zuen Lukuren testuak, baina sekula ez da muntatu. Peio Berterretxe antzerkilariak (Makea, 1990) zuzendu du makearrez eta Makeatik kanpoko jokalariz osatu taldea, taula zuzendaritza bat proposatuz. Jostakin, Makeako gazteen antzerki elkartearen hogeigarren urteurrenaren karietara sortu dute egitasmoa. Ostatua zabalik eta txaranga batek alaiturik abiatuko da estreinaldia, Makeako ezkerparetan, 19:00etarik goiti. Emanaldia 20:00etan izanen da, prezio librean.
Antzerkiarekin izan zenuen lehen harremanaz oroit zara?
Antzerkia lotzen dut Jostakini. Jostakin duela 21 urte sortu zen; gu ikastolan ginen, eta gure amek zuten sortu. Nahi zutelakoz herriko haurrek aktibitate artistiko bat egin zezaten euskaraz; arrunt naturala zen euskaraz egitea. Hor hasi nintzen, kusiekin, lagunekin, herriko bestendako, Pantzo Hirigarairen antzerkiak emanez. Lehen antzerki esperientzia zen. Oroit naiz, sustut, osteguneko gaualdi horiez, xapito pean, plazan. Bete-betea zen; herriko amatxi eta familiak hor ziren.
Haurrak zinetela?
Dentista egiten genuen, eta nik Berthaud jokatzen nuen —irri egingarria da; haurrekin antzerki bera egin dugu aurten—. Lehen agertze hartan, bazen alimaleko oihu bat egiteko; oroitzen naiz oihu hori botata jendeek erran zutela: “A zer boza!”. Bat-batean existitzen zara; taldean zara, baina bazara zu ere. Irriak, giroa… Niretzat, askatasun handiko gauza bat izan zen antzerkia herrian, pozari lotua.
Segitu zenuen; zer moldetan?
Urrunago joan nahi nuen, eta Chimeresekin hasi nintzen. Beste hozka bat pasatu genuen. Irailetik ekainera arte, ikusgarri batekin. Haatik, hor frantsesez zen. Euskal saretik kanpo zen, banuen anonimotasun zerbait —ez nintzen gehiago horren kusia, laguna edo semea—; antzerkia askatasun toki bat zen. Gorputzaren eta barneko munduaren adierazteko lekua zen. Gero, 18-19 urtetan, hautu bat egin behar duzu bizian.
Antzerkilari izateko?
Hastapenean, ez nuen batere antzerkilari izan nahi. Rock izarra izan nahi nuen. Antzerkilari anitzek hori nahi dute: Freddie Mercury bilakatu. Non eszena rau! hartzen duzun; Wembley. Erran zidaten bazela [antzerki] eskola bat Agenen, Pierre Debauchek sortua [Namur, Belgika, 1930-Agen, Okzitania, 2017]. Frantziako kultur mundu hori, kontserbatorioa-eta, ez nuen batere ezagutzen. Frantzian hori baita bidea antzerkia egin nahi baduzu: kontserbatoriora joaten zara; gero, baduzu eskualdeko kontserbatorioa, eta, gero, nazionala. Frantziako kultur politika hierarkia horretan antolatu da. Agenekoa eskola pribatu ttipi bat zen.
Famatua, halere?
Bazuen arrakasta ttipi bat. Pierre [Debauche] inportantea izan zen 1980ko hamarkadan; [Antoine] Vitezekin lan egin zuen: irakasle ziren Parisko kontserbatorioan. Hor, antzerkiak alimaleko garrantzia hartu zuen niretako. Hori baizik ez genuen: klaseak goizetan, errepikak arratsaldeetan eta emanaldiak arratsetan, jende aitzinean. Zinezko aprendizgoa zen, biziki praktikoa. Hiru urtez 242 emanaldi egin genituen.
Lilleko (Frantzia) antzerki eskolan hartu zintuzten gero?
Banuen lagun bat eskola nazional batean izan zena. Erran zidan: «Duzun profilarekin, pasaitzazu sartzeko azterketak». Ez nuen pasatu nahi, burges istorio bat baitzitzaidan, handiusteak baitzitzaizkidan mundu horretan. Halere, galdegin nuen non izan zitekeen interesgarria, eta Lille aipatu zidaten. Bakarrik joan nintzen. Banituen bi testu: Shakespeareren Lear erregea, eta Hari bat zangoan, [George] Feydeaurena. Ez nekien zenbat izanen ginen konkurtsoan. 990 ginen, hamalau tokirentzat. Ikusiz lehen entzunaldia nola pasatu zen, segur nintzen ez nuela xantza izpirik sartzeko.
Baina hartu zintuzten. Zer formakuntza mota izan zen?
Formakuntza horren berezitasuna da testuari ematen dioten garrantzia. Frantzian, 1970eko hamarkadatik goiti, antzerki fisikoak hartu zuen garrantzia, eta testua pixka bat baztertu zen. Horko talde pedagogikoak uste zuen aktore onak ukaiteko, testu garaikideak emateko gai izateko, behar zutela testua ulertu: nola funtzionatzen duen, hizkuntzari eman formaren garrantzia. Testu klasiko batzuek iraun badute, erran nahi du badituztela gauza indartsuak ez direnak bakarrik edukitik etortzen. Gauza bat erratean, estilizatuz, literatura eginez, inpaktu handiagoa ukanen zuela zioten, sakonago sartuko zela publikoaren baitan. Poesia dramatikoa erraten zaio. Egia bat hunki bagenu bezala zen. Dena da forma: formak du konta.
Hortik, Comedie Française taldean sartu zinen?
Goi mailako eskola nazionalei proposatua zaie urte bateko kontratua egitea aktoreentzat Comedie Françaisen. Entzunaldiak pasatu genituen, eta urte batez troparen barnean lan egiteko xantza ukan nuen. Ez genituen rolik garrantzitsuenak, baina troparekin ginen. Ikaragarriko esperientzia izan da. Laurehun langile badira hirurogei antzerkilarirentzat. Itsasontzi bateko hierarkia da, eta errespetatu behar da. Denek badakite non den beren tokia. 11 hilabetez, lau egun bakantza ukan nituen. Egunero ari ginen; asteburuetan, lau aldiz. Anitz ikasi dut; espazioari buruz, adibidez. Europako taula zuzendaririk ospetsuenen sorkuntzetan aritzeko xantza ukan nuen. Begirada zorrozten du anitz.
Eta Euskal Herrirat itzultzea erabaki zenuen.
Konfinamendua jin da. Jada hartua nuen erabakia ofizioa uzteko. Akitua nintzen, aspertua; barneko su hori ez nuen gehiago sentitzen. Ohartu naiz antzerki munduan injustizia izugarri handiak badirela. Ondoan nituen lagun guziek ezin heldua zuten: etengabe ari, baina ez martxatzen, eta ondoan antzerki txar bat programaturik antzoki nagusietan. Paris ere ez zitzaidan erraza, Euskal Herria falta nuen, eta lotua zen libertimenduei ere.
Makea-Luhuso-Lekorneko libertimenduak?
Izan zen, lehen, Makeako kabalkada. Lilletik sartu nintzen, eta ikusi nuen zer indar zuen. Publikoan, 2.000 pertsona ginen lehen emanaldian, euripean, hiru oren eta erdiz. Non bada holako gauza bat? Antzerki formaren aldetik: hitzak badu forma bat, estilizatua da; espazioa kodifikatua da; badituzu kantuak, dantzak, hitza, musika; antzerki totala da. Indartsua. Heldu baita, inkontzienteki, barnean ditugun gauza batzuen nahastera. Damutu nintzen ez parte harturik. Eta libertimendua etorri da.
Zer zaizu interesgarri libertimenduko artedraman?
Beti ukan dut antzerki herrikoiaren gogo hori. [Jean] Vilarrek aipatu antzerki herrikoia. Bada denentzat, eta ez bakarrik klase sozial batendako. Libertimendu, kabalkada, pastoraletan bada gauza hori: zikiroa, ostatua, jan, edan, ondoren besta. Antzerki isabeldarrean [1558-1642, Ingalaterrako Errenazimentuko Antzerkia] ikusi behar da nola pasatzen ziren emanaldiak: bazen ostatua, jendeak mintzo ziren; separatuak ere baziren, klase desberdinak baziren ber lekuan, trobadoreak agerraldien artean. Besta zen; aisialdi zentro bat zen antzerkiaren inguruan. Libertimenduetan badira jendeak ez direnak baitezpada antzerki baten ikustera joanen. Harrapatuak sentitzen dituzu; xutik dira, baina egoten. Publikoa beste toki batean ezarria da, ez ilunean, isiltasunean, pasibo. Antso-n, hori eginen dugu pixka bat. Eta, parte hartzaileendako, libertimendua iniziazio erritu bat da. Gazteek erraten baitute: ‘Hor naiz, holakoa naiz; gizartean sartzen gara, eta ez gara isilduko’. Heziketa politiko-sozialean biziki inportantea da. Ederra da.
'Antso Azkarra', Antton Lukuk duela 25 urte idatzi testu bat da. Zergatik testu hori muntatu?
Jostakinen hogeigarren urtemuga markatzeko testu bat nahi genuen. Antzerki herrikoi eta totala egin nahi genuen; [Ariane] Mnouchkinen modukoak, non badiren aktore anitz. Antzerki epiko bat. Euskarazko Shakespeare nahi genuen, errege gauzekin, baina gure garaia aipatzeko. Antso-k badu Shakespearetik: errege testuingurua, tragikomedia edo komedia pastorala. Anttonen [Luku] antzerki honetan bada politika, bada komedia, amodio istorio bat, hizkuntzaren poesia, jantzi ederrak, zirtzilkeria, borrokak. Testu horretan sentitu dugu edozein publikorentzat badela bazka. Badu arnasa epiko bat.
Ariko diren anitz libertimenduko zirtzil izanak dira. Nolako emaitza zaizu egin duzuen lana?
Biziki emaitza ederra. Egia! Zaila izan da batzuendako, pasatu baitira zirtziletik antzerki rol izugarri zail batzuetara. Desafio bat da. Emaitza ikusten dudalarik, erraten dut: zer lana egin duten, pertsonalki. Testuaren ikastea, lehen. Antzerkilari lan bat egin dute, zinez. Testua partizio bat da: behar direnean eman behar dira notak. Hori ez zuten sekula landua. Egin dute, eta izugarri ontsa. Gero, badira rolak, non zirtzilkeria gehiago baden; beste dimentsio bat hartu dute.
Ondoko egitasmorik baduzu?
Idazten entseatzea. Hori da ene desafioa —trebeago naiz frantsesezko adierazpen idatzian, ezen ez euskarazkoan—. Gainditzen gaituen antzerki mota hori. |
2022-7-23 | https://www.berria.eus/albisteak/216293/urigoitia-auzia-kontakizunaren-zuloak-argitara.htm | Politika | 'Urigoitia auzia': kontakizunaren zuloak argitara | Gaur 35 urte dira Guardia Zibilaren operazio batean Luzia Urigoitia hil zutela. Bi tiro eman zizkioten; bigarrena, buruan, oso gertutik. Auzia artxibatuta dago 2000z geroztik, gertatutakoa argitu gabe. Prozesu judiziala zehatz azaldu zuen atzo Iñigo Iruin abokatuak, Otxandion, Urigoitiaren sorterrian. | 'Urigoitia auzia': kontakizunaren zuloak argitara. Gaur 35 urte dira Guardia Zibilaren operazio batean Luzia Urigoitia hil zutela. Bi tiro eman zizkioten; bigarrena, buruan, oso gertutik. Auzia artxibatuta dago 2000z geroztik, gertatutakoa argitu gabe. Prozesu judiziala zehatz azaldu zuen atzo Iñigo Iruin abokatuak, Otxandion, Urigoitiaren sorterrian. | Gaurko egunez duela 35 urte, 1987ko uztailaren 23an, Guardia Zibilak polizia operazio bat egin zuen ETAren Donosti komandoaren aurka. Kalean, Iñaki Erro eta Estanis Etxaburu atxilotu zituen hilaren 22an, 23:00etan; ordubete geroago, Pasaiako (Gipuzkoa) Trintxerpe auzoko Errenteria kaleko 3. atariko 5. solairuko D etxebizitzan sartu zen. Bertan zeuden Alicia Pereira, Manuel Muiños eta Luzia Urigoitia Lutxi. Pereira eta Muiños eraman zituzten, baina Urigoitia ez zen etxetik bizirik irten; bi tiro eman zizkioten, horietako bat buruan. Bertsio ofizialak tiroketaren teoria zabaldu zuen, eta auzia duela 22 urte itxi zuten epaitegietan, baina frogek iradokitzen dute bertsio ofizialak zulo dezente dituela eta Urigoitiarena exekuzio bat izan zela. Giza eskubideen urraketen biktima gisa aitortzeko eskatu zioten iazko urtearen amaieran Jaurlaritzari, eta oraindik erantzuteko dago.
35. urteurrenaren atarian, Iñigo Iruin abokatuak Egia itzaletik argira izenburuko hitzaldi bat eman zuen ostegun arratsean Otxandion (Bizkaia), Urigoitiaren sorterrian, udalak eta Egiari Zor fundazioak antolatuta, auziari buruzko hainbat elementu aztertzeko eta eginiko bide juridikoa errepasatzeko. 50 lagun inguru elkartu ziren, auziari buruzko azalpenak entzun eta «egia judiziala» zein izan zen xehe-xehe jakiteko.
85/87 SUMARIOA
Urigoitiaren heriotzaren inguruabarrez ikerketa bat zabaldu zuen Donostiako 2. Instrukzio Auzitegiak: 85/87 sumarioa. «Potoloa» da, Iruinen esanetan: 2.000 orrialde ingurukoa. Eta ikergai nagusia, Urigoitiari buruan eman zioten tiroa liskar armatu batean izan zen edo guardia zibil batek odol hotzez eman ote zion. Hitzaldian, Iruinek azaldu zuen Guardia Zibila «pixkanaka» joan zela bertsio ofiziala eraikitzen:«Kontakizun ofizialean hutsuneak eta kontraesanak egon arren, egia judizialak bertsio ofizial hori onartu zuen, eta ikerketari uko egin zion». Finean, bertsio ofizial horren xedea da, Iruinen hitzetan, Urigoitiak garondoan zuen tiroa justifikatzea.
TESTUINGURUA
Bi datu gogorarazi zituen Iruinek, Urigoitiaren auzia denboran kokatu eta testuingurua azaltzeko: 1987ko uztailaren 23an izan zen polizia operazioa; hurrengo egunean, GALek Juan Carlos Garcia Goena hil zuen, eta, beraz, «estatu terrorismoaren bigarren belaunaldia indarrean zegoen». Gainera, 1984tik 1986ra bitartean, Poliziak 13 pertsona hil zituen bertsio ofizialean esanda «liskar armatuak» izan zirela. Beraz, Urigoitiarena ez zen lehen aldia argudio hori erabiltzen zena.
IKERKETA LUZEA, EMAITZA ESKASA
Ikerketa judiziala bi fasetan bereizi zuen Iruinek. Lehena 1987ko uztailetik 1990eko urrira bitartekoa da: gertakariak izan ziren etxebizitzan aurkitutakoak eta epaitegiko deklarazioak jasota daude hor. Deklaratzera deitu zituzten 33 lekuko, hamar guardia zibil, CESID Espainiako orduko zerbitzu sekretuetako hiru kide eta bi ministro; etxea lau aldiz ikuskatu zuten, zortzi balistika txosten prestatu zituzten, egitateak berreraiki, autopsia… Iruinen esanetan, «Diligentzia asko egin ziren baina ez zuten aukerarik eman garondoko tiroa nola egin zen zehazteko». 1990eko urrian behin-behinean artxibatu zuten auzia, eta hor amaitu zen lehen fasea.
Bigarren aroa 1995etik 2000ra bitartekoa da. 1995ean, zerbitzu sekretuetako paper batekin zabaldu zen berriro sumarioa. El Mundo-k zabaldu zuen barne ohar bat. 1997an, berriz, ohar anonimo bat agertu zen. Bi horiek ikertu zituzten aldi horretan, baina auzia berriro itxi zuten 2000n.
BERTSIO OFIZIALA
00:15 dira. Hiru polizia sartzen dira Urigoitia, Muiños eta Pereira dauden egongelan. Bik Muiños eta Pereira logela batera daramatzate; Urigoitia leihoaren eta altzariaren artean dago, eta gela berean, bi guardia zibil: Urigoitiaren bila joandako bat, eta granada baten ondorioz piztu den sua itzaltzera doan beste bat. Bertsio ofizialak dio «liskar bikoitza» gertatu zela: lehenean, Urigoitia leiho ondoan dagoela, Garcia Botana abizeneko guardia zibilari tiro egiten dio; hark erantzun. Emaitza: Urigoitiak zauri larriak ditu urdailean, giltzurrunetan eta birikan, balak ezker-eskuin zeharkatu duelako; Garcia Botanak, berriz, balen aurkako txalekoa darama, eta horrek gelditu du. Bada bigarren tiroketa bat ere, polizien arabera: Botanak arrastaka darama Urigoitia, leiho ondotik egongela kanpoaldera, ahoz gora. Tiroarekin minduta, Botanak ezin du Urigoitia gehiago arrastaka eraman. Urigoitiak, ahoz gora eta pistola eskuan, bigarrenez egiten dio tiro, eta Botanak erantzuten. Emaitza: Botanak ez du lesiorik, baina Urigoitiak garondoan du tiroa. Urigoitia lehen tiroarekin zaurituta, zergatik ez zioten pistola kendu? Garcia Botanak dio uste zuela lehen tiroa jasotzean erori zitzaiola.
Garondoko tiroan dago gakoa: azterketa forentsearen arabera, lepoaldetik sartu zitzaion bala, eta belarri gainetik irten. Auzitegi medikuek orban beltz bat topatu zuten bala lepoan sartzen zen azalaren inguruan, Iruinek gogora dakarrenez: «Horri auzitegi medikuntzan deitzen zaio bolboraren tatuajea: tiro batek oso gertutik egitean uzten duen arrastoa. Erakusten du oso gertutik egindako tiroa zela, ia azala ukituz». Tiroak zorua jo zuen; alegia, goitik behera eginikoa izan zen, Urigoitia lurrean zela.
ESZENAREN BABESA
Zenbait elementuri arreta jarri zien Iruinek. Batetik, nork babesten zuen gertakarien eszena. Pereirak ikusi zuen gertakariak 00:15ean izan zirela, baina Guardia Zibilak Urigoitia tirokatu eta ordu erdira eman zuen abisua epaitegian, eta batzorde judiziala iristerako beste ordu erdi igaro zen. Guztira, ordubete. «Bitartean, zer gertatu zen? Salan zeuden objektuak, aztarnak, nortzuek babestu zituzten? Tiro egin zuenaren unitatekideek».
BALA ARRASTOAK
Etxebizitza berriro aztertzean, zera aurkitu zuten: lurzoruan sei bala zorro, oholtza azpian hiru jaurtigai eta beste jaurtigai bat Garcia Botanaren txalekoan. Poliziaren lehen bertsioa zen Urigoitiak eta Garcia Botanak elkarri bina tiro eman zizkiotela, bi unetan: guztira lau, beraz. Nondik sortzen dira beste bi tiroak?
Abuztuaren 20an, operaziotik ia hilabetera, bala zorroen azterketa balistikoaren txostena aurkeztu zuten: hiru tiro Urigoitiaren pistolatik eginak ziren, eta beste hiru, pistola ez ziren arma batetik edo bitik eginak. Beraz, galdera gehiago: noiz egin zuen hirugarren tiroa Urigoitiak? Eta, batez ere: leiho ondoan bazegoen lehen tiroa egitean, zergatik ez da ageri bala zorrorik leiho ondoan, eta bai Urigoitia ez zegoen gela batean?
Azterketa balistikorako, beraz, sei bala zorro eta lau jaurtigai zeuden. Bi jaurtigai falta dira. Lau aldiz ikuskatu zuten etxea, baina ez zituzten aurkitu. Epaileak jaso zuenez, «egongelan eta inguruko geletan bilatu bazen ere, ez zen jaurtigai gehiago aurkitu, ezta horiek utzitako aztarnarik ere». Gainera, hiru peritu txosten egin zituzten, baina Guardia Zibilak ondorioztatu zuen balen deformazioaren ondorioz ezin zela jakin zein armatatik bota zen.
BERTSIOA MOLDATZEN
Arian-arian bertsioa aldatuz doa Guardia Zibila. Lehena atestatuan jasotakoa da, gertakarietatik hiru egunetara eginikoa. Kontakizun laburra da, zehaztasunik gabea: lerro gutxi batzuetan diote Urigoitiak tiro egin zuela eta poliziek erantzutean Urigoitia hil zela. Uztailaren 28an, ordea, epaileak deklaratzera deitu zituen bi guardia zibil, eta horiek epaileari esan zioten, batetik, lau guardia zibil sartu zirela etxebizitzan eta, Garcia Botanaren bi tiroez aparte, ez zutela beste tirorik entzun edo ikusi.
Ondoren heldu zen peritu txostena, sei bala zorro eta lau jaurtigai topatu zituztela zioena. Hori, beraz, ez zetorren bat lehen bertsioarekin. Irailaren 11n deklaratu zuten beste hiru poliziak, eta 18an Barriga sarjentuak. Deklaratu zuten lehen bi poliziek ez zuten aipatu sarjentua bertan zenik; Iruinen hitzetan, «bitxia» da, kide bat ahazteaz harago, sarjentuaren mailako norbait zegoela ahaztu izana.
Edonola ere, Barriga sarjentuaren presentziak balio du ordura arte justifikatu ezin zen hirugarren tiroa justifikatzeko eta beste polizia batek bertsio ofiziala babesteko. Izan ere, momentu horretara arte, Garcia Botana zen bertsio ofiziala sostengatzen zuen bakarra.
Barrigaren deklarazioari, ordea, «ahuleziak» antzematen dizkio Iruinek: sarjentuak esan zuen bakarrik tiro bat ematera sartu zela Urigoitia zegoen egongelan, pistola ikusi zuela eta «instintiboki» egin zuela tiro. Baina, galdekatzean, sarjentuak ezin izan zuen zehaztu bera non zegoen tiro egin zuenean, zein norabidetan bota zuen, Botanaren aurretik edo ondoren eman zuen tiroa…
OHARRAK
CESIDen KA / 5104 barne oharrak eta 1997an agertutako ohar anonimoak argi pixka bat jarri zuten auzian. CESIDen oharrean, besteak beste, azaltzen zen balak geratzeko txaleko bat manipulatu zutela eta Jose Ramon Pindado guardia zibilak koordinatu zituela frogak manipulatzeko lanak; are, oharrak dio Pindado epailearen etxera sartu zela frogak manipulatzeko. Izan ere, oharrean bertan aitortzen zen operazio haren ondorioz «Guardia Zibilaren jardueraren legezkotasuna auzitan» geratzen zela.
Bestalde, ohar anonimoa idatzi zuenak zioen Garcia Botana «oso aztoratuta, oihuka eta bere onetik irtenda» zegoela, Urigoitiarengana joan zela eta, hark eskuburdinak jarrita izanagatik, buruan tiroa eman ziola. Anonimoak oharrean eman dituen xehetasunek frogatzen dute oharraren egileak operatiboan parte hartu zuela eta, beraz, lekuko zuzena izan zela.
ONDORIOAK
Azkenik, Iruinek ondorio batzuk nabarmendu zituen: batetik, «Zuzenbide estatuaren eta justizia administrazioaren ezintasuna garbi» ikusten dela, iritzita Justiziak ez duela «ahalmenik egia argitzeko» horrelako kasuetan. Bestalde, garrantzia eman zion «frogak menderatu» ahal izateari: «Eszenaren kontrola gakoa da. Heriotzaren egileak dira gertaeraren tokia antolatu dutenak». |
2022-7-22 | https://www.berria.eus/albisteak/216294/cafek-100-milioi-euroko-bi-kontratu-sinatu-ditu-atenasen-bata-eta-sevillan-bestea.htm | Ekonomia | CAFek 100 milioi euroko bi kontratu sinatu ditu, Atenasen bata eta Sevillan bestea | Atenasko metroko hamalau metro unitate zaharberrituko ditu, eta Sevillarako bi tranbia unitate egingo. | CAFek 100 milioi euroko bi kontratu sinatu ditu, Atenasen bata eta Sevillan bestea. Atenasko metroko hamalau metro unitate zaharberrituko ditu, eta Sevillarako bi tranbia unitate egingo. | CAFek bi kontratu sinatu ditu, Atenasko metroko unitateak berritzeko eta Sevilla (Andaluzia, Espainia) tranbiaz hornitzeko. Bi proiektuen zenbatekoa 100 milioi euro baino gehiagokoa da.
Atenasko Stasy garraio kudeatzaileak Beasaingo enpresa hautatu du metroko 1 lineako hamalau metro unitate berritzeko. 1983. eta 1985. urteen artean jarri zituzten zirkulazioan unitate horiek, eta asmoa da beste 25 urtez martxan izatea. Proiektuaren lizitazio aurrekontua 70 milioi eurokoa da; Grezian lortu duen lehen kontratu esanguratsua da. 34 hilabeteko epea izango du horretarako.
Sevilla
CAFek bost moduluko bi tranbia unitate egingo ditu Sevillarako, eta 30 urtez horien mantentze lanak egingo ditu. 2023aren amaiera aldera entregatuko ditu. Kontratuan, gainera, jasoa dago unitate gehiago egitea ere. |
2022-7-24 | https://www.berria.eus/albisteak/216295/iraganera-iltzatuta.htm | Politika | Iraganera iltzatuta | Corellako Udalak herriko sarrerako monumentu frankista eraitsi nahi du, baina Abokatu Kristauek helegitea jarri dute, eta auzia epaileen esku da orain | Iraganera iltzatuta. Corellako Udalak herriko sarrerako monumentu frankista eraitsi nahi du, baina Abokatu Kristauek helegitea jarri dute, eta auzia epaileen esku da orain | Francisco Franco diktadorearen emazte Carmen Polo Corellan izan zen 1949. urteko abuztuaren 23an. Herri horretan "Gurutzadan erorien alde" eraikitako monumentuaren inaugurazioan parte hartu zuen egun hartan, Rambletako pasealekuan. Zutik dago oraindik ere frankismoaren garaiko oroigarri hori, eta zutik jarrai dezala nahi dute Abokatu Kristauek: Corellako Udalak pasealekua berritu nahi du, eta monumentua eraitsi. Abokatuek, baina, helegitea jarri dute asmo horren aurka, eta epaileek proiektua behin-behinean geldiarazi dute, haren inguruko xehetasunak ezagutu arte. Corellako Udalak ere helegitea jarri du erabaki horren kontra.
“Proiekturik ez zegoen Abokatu Kristauek epaitegira jo zutenean”, nabarmendu du Corellako Udaleko alkateorde Felix Bienzobasek (ACI). Aipatu du udal gobernuak duela bi aste aurkeztu zuela bere egitasmoa, eta aitortu du Abokatu Kristauak elkarteak egindako urratsak “harritu” egin duela. “Inguru osoan lan egiteko beharra dago. Berez, bi proiektu ditugu: bat da pasealekua berritzeko, eta bertzea, monumentua eraisteko. Herriko sarreran dago; monumentu itsusia da, eta helezina. Eremu osoko giroa berritu nahi dugu”.
Bienzobasek garbi du “aurreko erregimenaren herriko nostalgikoren bat” dagoela epaitegira jo duten abokatuen atzean. “Abokatuek erlijioaren auzia hartu dute argudio gisa, baina helegitea aurkeztu dutenentzat monumentuak esanahi politikoa dauka”.
Erlijioaren auziari buruz, Bienzobasek azaldu du “bide motzeko argudio bat” dela, Corellako erorien aldeko monumentuak “inoiz” ez duelako erlijioarekin lotutako erabilerarik izan: “Monumentuak ez du balio artistiko, historiko edo erlijiosorik”. Corellako alkateordeak gaineratu du txostenak eskatu dizkiotela Vianako Printzea erakundeari, bai eta Artzapezpikutzari ere, epaileak auzia jorratzen duenean aurkeztu ahal izateko.
“Inoiz ez da mezarik egin”
“Imajinatzen duzu gobernu bat monumentu feminista bat eraisten? Edo LGTBI monumentu bat behera botatzen? Bada, Corellako Udalak monumentu kristau bat eraitsi nahi du; meza ospatzen den toki bat bota nahi du, kristauen otoizleku bat!”. Horixe idatzi dute Abokatu Kristauak elkarteko kideek sare sozialen bidez Corellako Udalaren asmoen aurka sinadurak biltzeko argitaratu duten testuan.
“Inoiz ez da mezarik egin hor”, berretsi du Felix Bienzobasek. Corellako herriko memoria historikoa lantzen duen Tanbarria kolektiboko kide Txomin Gonzalezek bat egin du alkateordearekin: “Inauguratu zutenean, ekitaldi erlijioso bat egin zuten, baina bertze inoiz ez”. 1949. urteko abuztuaren 24ko Diario de Navarra egunkariak jaso zuen inaugurazio hartan herriko erretoreak “diskurtso kristau eta patriotiko sutsu bat” egin zuela, hain zuzen ere.
Duela lau urte, 1936ko “Gurutzada” aipatzen zuten monumentuko plakak kendu zituzten, udalaren aginduz. Herriko bertze zenbait ikur frankista ere ezabatu dituzte Corellako karriketatik azken urteotan. “Toki publikoetan ziren ikur guztiak kendu ditugu”, zehaztu du Felix Bienzobas alkateordeak.
Tanbarria elkarteko Txomin Gonzalezek onartu du egin direla urratsak memoria historikoa jorratzeko bidean. 2016. urtean, adibidez, udaleko langile eta ordezkariek erakunde horren aitortza jaso zuten lehendabiziko aldiz, eta, geroztik, haien izenak jasotzen dituen plaka bat dago Corellako herriko etxeko atarian. Tartean da Antonio Morenorena, herriko alkate izandakoarena, alegia. Hilerrian ere bada frankismoan fusilatutakoen aldeko oroigarri bat.
92 fusilatu inguru
Emandako pausoak eskertu ditu Gonzalezek, baina garbi erran du lan handia dagoela egiteko oraindik ere Corellan: “Errepresioak gogor jo zuen gure herria. 92 pertsona inguru fusilatu zituzten. 1936an gertatu zenak urte luzez izan du eragina, eta jendea isilik egon da”.
1936ko altxamendu militarra gertatu eta berehala hasi ziren herritarrak atxilotzen Corellan. Herrian ez ezik, Tuteran ere itxi zituzten. Tuterako espetxean Corellako 87 pertsona sartu zituzten 1936ko uztailaren 19tik urriaren 10era bitarte. Fusilatzeko atera zituzten hainbat preso espetxe horretatik: abuztuaren 3an, sei gizon eraman zituzten Fiterora, eta han hil. Abuztuaren 15ean, berriz, Corellako 27 preso atera zituzten Tuterako kartzelatik, eta Milagroko hilerrian fusilatu zituzten. Haietako bati eskuak moztu zizkioten, ziegatik ez ateratzeko edozer gauzari eusten saiatu zelako.
1970eko hamarkadaren amaieran egin zituzten frankismoak fusilatutako herritarren gorpuak lurpetik ateratzeko lehen lanak Corellan. Madrilgo erorien monumentura eramandako hainbat gorpu herrira eraman zituzten bueltan, eta 1980an harrera eta omenaldia egin zieten herrian.
“Nik 16 urte inguru nituen orduan”, oroitu du Txomin Gonzalezek. 1980ko hamarkada hartan, Altaffaylako kideek hasitako ikerketan parte hartu zuen, eta Corellan errepresioa sufritu zuten herritarrekin eta senideekin hitz egiten hasi zen, bertze kide batzuekin batera. “Jendea negarrez hasten zen, eta anitzek ez zuten deus erran nahi. Herriko ezkerra suntsituta zegoen”.
Madrildik atera eta Corellara bueltan eramandako fusilatuen gorpuei harrera, 1980an.
Gonzalezek nabarmendu du 1936ko altxamendu militarra gertatu zenean, Corellan jornaleroak zirela nagusi, ia industriarik gabeko herri bat zelako. Lur jabe handientzat egiten zuten lan jornalerook. “Lur jabeen aurka altxatzen zirenek herritik ihes egin bertze erremediorik ez zuten”. Frankismoak gogor jo zuen Corella: “Erriberako herrien artean hildako gehien izan zutenetako bat izan da gurea”.
Frankismoaren arrastoa
Frankismoaren arrastoa ez da erabat desagertu. Horixe salatu du Gonzalezek, eta bat egin du Jabier Sainz Pezonagak ere. Sainz Pezonagak Corellaporlamemoriahistorica.blogspot.com izenburuko bloga du, eta gune hori baliatzen du herriko memoria historikoa lantzeko.
Orain herrian dauden ikur frankistak jarri ditu erdigunean Sainz Pezonagak, eta horri buruz “zerbait” egin behar dela aldarrikatu. “Gurutzadan erorien aldeko monumentuarekin batera, Arrese fundazioari buruzkoak ikertu beharko lirateke, eta heldu, halaber, Camilo Castilla upategian dagoen gurutze ereinozdunaren auziari”. Upategi hori Nafarroako PPko kide Ana Beltranen familiarena da.
Arrese fundazioari buruz, Jose Luis Arrese Francoren ministro izan zela gogorarazi du Txomin Gonzalezek. Corellako alkateorde Bienzobasek argitu du haren omenezko karrikaren eta futbol zelaiaren izena aldatu dutela jada. Sainz Pezonagak erantsi du, halere, Arreseren emazte Teresa Saez de Herediaren izena duten kale bat eta parke bat daudela oraindik ere. Felix Bienzobas alkateordeak erran du Arrese etxea eta Beltranen upategia “pribatuak” direla: “Guk eremu publikoan eragin dezakegu, eta egin dugu”.
Gehiago sakondu behar dela uste du Gonzalezek; Sainz Pezonagak ere bai. Corellak memoria merezi duela. |
2022-7-24 | https://www.berria.eus/albisteak/216296/eroski-azoka-tokiko-ekoizle-txikien-eta-bezeroen-arteko-elkargunea.htm | albisteak | Eroski azoka, tokiko ekoizle txikien eta bezeroen arteko elkargunea | Eroski Azoka merkatu digitalak tokiko ekoizle txikiak bezeroekin elkartzen ditu 'azoka.eroski.es' webgunearen bidez. | Eroski azoka, tokiko ekoizle txikien eta bezeroen arteko elkargunea. Eroski Azoka merkatu digitalak tokiko ekoizle txikiak bezeroekin elkartzen ditu 'azoka.eroski.es' webgunearen bidez. | Azpimarragarria eta txalotzeko modukoa da Eroski kooperatibak bertako produktuak, tokiko ekoizleen lana eta lehen sektorea bultzatzeko duen konpromisoa eta horretarako egiten ari den ahalegina; eta, horrez gain, tokiko ekoizle txikiak bezeroekin elkartzeko eta haien artean harreman zuzena, gertukoa izateko.
Horren adibide bat da Eroski Azoka merkatu digitala edo market place, tokiko ekoizle txikiak bezeroekin batzen dituena azoka.eroski.es webgunearen bidez. Egitasmo berritzailea eta aitzindaria da, Espainiako estatuan banaketa enpresa batek martxan jarri duen elikaduraren arloko lehen azoka digitala.
Izan ere, tokiko ekoizleek haien produktuak bezeroei aurkezteko eta haiengana eramateko duten beharra antzeman dute Eroskin. Ekoizle txikiak dira, haien ezaugarriak kontuan izanik Eroskiren merkataritza-sareko hornitzaileak izateko gaitasunik ez dutenak. Edo Eroskiren merkataritza-sarean jadanik elikagai batzuk saltzen dituzten tokiko ekoizleak dira, baina beste produktu batzuk ere ekoizten dituztenak, kopuru txikietan, Eroskiren sare osoan merkaturatu ezin direnak, ekoizpen mugatuak izaten direlako.
Horrela, Eroski Azokak aukera bikaina eskaintzen die tokiko ekoizle txiki horiei guztiei, bezeroengana iritsi daitezen, Asun Bastida Eroskiko tokiko produktuen zuzendari komertzialak nabarmendu duenez: «Bide bat zabaltzen ari gara ekoizle txikiek bezeroekin harreman zuzena izan dezaten».
Azken batean, ororen gainetik, Eroski kontsumo kooperatiba bat baita, eta erakunde gisa haren egiteko nagusietako bat da aberastasuna sortzea eta bidezkoa den modu batean banatzea. «Kooperatiba gisa dugun sortze-helburuetako bat da aberastasuna sortzea eta banatzea lan egiten dugun inguruneetan», Bastidak azaldu duenez. Hori guztia lortzeko, Eroski Azoka tresna egokia da.
Kalitate handiko produktuak
Kalitate handiko produktuak, askotarikoak, eskura daitezke Eroski Azokan. Elikagai ederrak. Guztira, 700 inguru daude aukeran. Besteak beste, barazkiak, barazki mousseak, oliba olio birjina, gazta, esnea, solomoa, ukondoa, saltxitxak, hanburgesak, tripakiak, hestebeteak, pateak, foie gras, pizzak, antxoak, sardinak, hegaluzea, berdela, bakailaoa, berruenda, buia, txangurru bolak eta enpanadillak, arrain zopa, pikillo piperrak, onddoak, boletus onddoen gutiziak, kroketak, muskuilu beteak, kakaoa, kafeak, infusioak eta marmeladak.
Edari bikainak ere bai, ardoak, sagardoak, sagar zukuak, txakolinak eta garagardoak, esaterako, eta postre gozoak: jogurtak, ardi mamia, arrautza natillak, bonboiak, txokolate-trufak, madalenak, pastak, hostorea, palmeratxoak...
Iraunkortasuna eta balio ekologikoak
Saltokietan izan ohi diren produktuekin alderatuta, gama desberdinetakoak dira, aukera ugari. Produktu feskoak dira edo aurretik prestatuak eta ontziratuak, betiere iraunkortasunaren irizpideak eta balio ekologikoak eta biologikoak aintzat hartuta.
Egitasmoan parte hartu ahal izateko, ekoizleek ez dituzte gutxieneko kopururik edo ekoizpen estandarrik merkaturatu behar. Gainera, ekoizle bakoitzak zehazten ditu prezioak, bere kasa, Eroskik ez baitu horretan esku hartzen.
Gaur egun, batez ere, Donostialdekoak diren 65 ekoizle txiki parte hartzen ari dira Eroski Azokan. Halaber, elikagaien ohiko ekoizleez gain, Eroskik ekintzaileen, eskulangileen eta proiektu sozialen parte hartzea sustatu nahi du.
Eroskiren saltokietan ohikoa ez den bezero mota batentzat aukera ederra da Eroski Azoka, kalitate handiko elikagaiak erraz eskura ditzaten. Donostiako Arcco Amara saltokian, ostegunetan jaso daitezke azoka.eroski.es webgunearen bidez eskatutako produktuak. Salerosketa egiteko leku bat baino gehiago, ekoizlearen eta bezeroaren arteko elkargunea da. |
2022-7-25 | https://www.berria.eus/albisteak/216297/sistemak-ez-digu-onartzen-agentziarako-gaitasuna.htm | Gizartea | «Sistemak ez digu onartzen agentziarako gaitasuna» | Itxi Guerrak Larriongo Landa Eremuko Emakumeen Topaketan parte hartu du asteburuan. Haurrentzako tailer bat egin du, desgaitasunaz eta bertzez jolasen bidez aritzeko | «Sistemak ez digu onartzen agentziarako gaitasuna». Itxi Guerrak Larriongo Landa Eremuko Emakumeen Topaketan parte hartu du asteburuan. Haurrentzako tailer bat egin du, desgaitasunaz eta bertzez jolasen bidez aritzeko | Desgaitasunaren mugimendua indarra hartzen ari dela uste du Itxi Guerrak (Madril, 1998). Ekintzaile antikapazitista da, eta Lucha contra el capacitismo liburuaren egilea (Imperdible, 2021). Larrionen izan da, Landa Eremuko Emakumeen Topaketan, haurrentzako tailer bat egiten.
Zergatik haurrekin?
Arauak zeharkatzen digu gorputza txikiak garenetik: desgaitasunen aldetik ez ezik, loditasunaren aldetik, erotasunaren aldetik… Araua nola deseraiki jorratu behar dugu haurrekin, jolasen bidez.
Elbarriak infantilizatzeko joera bat dago?
Bai. Are gehiago, elbarriek pairatzen dute haurrek haur izateagatik sufritzen duten indarkeria bera. Kontuz ibili behar dugu, eta ongi aztertu infantilizatzea zer den. Zergatik uste dugu haur izatea berez dela gauza txar bat? Uste dut inportantea dela haurrek ere parte hartzea politizatzeko eta deseraikitzeko prozesuetan, haurrak ere badirelako elbarri, badira trans, lodi… Inportantea da haur garenetik ohartzea sufritzen duguna indarkeria dela, ez dela guri bakarrik pasatzen zaigun zerbait. Nik eskertu izanen nuen 10 urte nituenean jakitea indarkeria kapazitista zela sufritzen ari nintzena.
Adinkeria pairatzen dute haurrek?
Bai, eta zaharrek ere bai. Kapitalismoaren logikaren araberako bazterketa bat da: haurrak, elbarriak eta zaharrak ez dira ekoizteko gai, eta, ondorioz, logika horren arabera, ez dugu balio gizartearentzat; bazter uzten gaitu.
Bazter, ia subjektu izaera galdu arte?
Ez gaituzte subjektu politikotzat hartzen, eta ez dute onartzen gure agentziarako gaitasuna. Uste izaten da beti egonen dela norbait haurren, elbarrien edo zaharren izenean erabakitzeko, dela estatua, dela elbarria ez den pertsona bat, dela heldu bat.
Desgaitu edo elbarri hitzak aipatzen dituzu zuk 'Lucha contra el capacitismo' zure liburuan. Bada eztabaida, halere, erabili behar diren hitzen inguruan.
Eztabaida hori dago gizartean eta desgaituen komunitatean. Nik uste dut horrek agerian uzten duela belaunaldi ezberdinetako ekintzaileak daudela. 1990eko hamarkadan hasi zirenek asmatu zuten dibertsitate funtzional terminoa. Oraingo ekintzaileok badugu Estatu Batuetako mugimenduaren eragina, bai eta queer teoriaren eragina ere, eta aldarrikatzen dugu irain gisa erabilitako hitzak gure egitea, hitz horien esanahia aldatzea. Horregatik erabiltzen ditugu desgaitu edo elbarri, nortasun baten parte direlako, eta araua apurtzen dutelako. Desgaitasuna edo dibertsitate funtzionala duten pertsonez hitz egiteak patologizazioa nabarmentzen du. Nork bere burua definitu behar du, baina diskurtso politikorako nik desgaitu edo elbarri aldarrikatzen ditut, estigma apurtzen laguntzen didatelako.
Elbarritasunaren estigma?
Bai. Zergatik beldurtzen gaitu geure burua desgaitutzat jotzeak? Bertzeek erraten digute desgaitasunak ez duela garena definitzen. Baina, agian, bai; agian, jaso dudan indarkeria kapazitista guztiak eraman nau nagoen tokira. Dibertsitate funtzional terminoak badu, gainera, bertze arazo bat.
Zer arazo?
Termino horren arabera arautik kanpo daudenak direlako askotarikoak. Dibertsitate hitzak haiei egiten die erreferentzia, ez araua betetzen duten gorputzei. Ez dago elbarri ez direnak izendatzeko hitzik, haiek direlako arauak ezartzen duena, haiek dira osasuntsuak, eta ez dago izendatzeko beharrik.
Autistek, adibidez, alista hitza dute autista ez direnentzat.
Bai. Nik desgaitu ez direla erraten dut, eta ingelesez, elbarri ez direnei able erraten zaie. Baina, desgaitasunaz ari garenean, kapitalismoarentzat produktiboa den horrekiko hausturaz ari gara. Ezin dugu lan egin, eta, ondorioz, ez gara gizartearen parte. Niretzat, inportanteena da arauaz hitz egitea eta agerian uztea desgaituok arau hori gainditzen dugula, hausten dugula.
Produktibitatearen alde horretatik du esanahi negatiboa desgaitasunak?
Bai. Beldurra eragiten du horrek. Zaurgarritzat hartzen gaituzte, baina denok bagara, berez, denok dugulako bertzeen beharra. Baina horrek beldurra eragiten du, kapitalismoak erraten digulako ausartak eta independenteak izan behar dugula.
Horrek badu loturarik desgaituek oztopoak gainditzeko egiten duten bidearen kontakizunekin?
Horrelako diskurtsoek biziki haserretzen naute, araua betikotzen dutelako; arauak ezartzen duen horretara hurbildu behar dugula erraten dute halako diskurtsoek; balioa ematen diote kapitalismoaren bidean jarraitu nahi duenari. Desgaituak garela ezkutatzen saiatzen bagara ere, ez diogu desgaitu izateari utziko.
Zuk ez duzu ezkutatu nahi. Alderantziz, aldarrikatu egin nahi duzu.
Nik aldarrikatu nahi dut desgaitasuna dagoela gizartea antolatzeko moduan. Ez da gainditu beharreko zerbait. Bai, gizarte kapazitista batean kaka zahar bat da desgaitua izatea, baina ez da berez zerbait txarra.
Desgaitasunaren auzia espezismoarekin ere lotu duzu. Sunaura Taylorren 'Beasts of burden' gaztelaniaz eman du Madrilgo Ochodoscuatro argitaletxe antiespezistak 'crip' izenburupean, eta zurea da hitzaurrea.
Liburu hori funtsezkoa dela uste dut. Desgaituak ere hartu izan gaituzte gizakiz bertzeko animaliatzat. Kapitalismoak, finean, desgaituon eta bertze animalien gorputzak patologizatzen ditu, dirua lortzeko; desgaituok egoitzetan sartzen gaituzte, eta bertze animaliak, haztegietan. Bi borrokak estuki lotuta daude.
Egoitzen ereduaren aurka, zaintza komunitateena aldarrikatu duzu zuk zure liburuan. Zein da proposamena?
Ikuspuntu anarkista batetik, nire helburua da estatua eta soldatapeko lana desagerraraztea, eta denok parte hartzea elkarren zaintzan, modu horizontal eta boluntario batean. Guk ere zaintzen ahal dugu, parte hartzen ahal dugu; ez ikuspuntu ekonomiko batetik. Elkarren menpe gaude, eta denok hartzen eta ematen dugu. Ohartu behar dugu desgaitasunak subertsiorako duen ahalmenaz.
Nola gauzatzen da ahalmen hori?
Desgaituok erraten ari gara kapitalismoak ez digula axola, soldatapeko lana bazter utzi behar dugula; erraten ari gara bizitza zaurgarria dela, samurtasuna erradikala dela, eta erdigunean egon behar duela. Eta bai, erraten ari gara siesta ere iraultzailea dela! |
2022-7-25 | https://www.berria.eus/albisteak/216298/eskubideak-merkataritzaren-oinarrian.htm | Ekonomia | Eskubideak merkataritzaren oinarrian | Bidezko merkataritzak eskubide urraketarik gabeko ekoizpen eta salmenta eredu bat sustatzea du helburu. 1980ko hamarkadan sortu ziren lehen taldeak Bizkaian. 1996an, Kidenda proiektua abiatu zuten, Caritasek eta Elizbarrutiko Misioek. 2002an, denda bat ireki zuten Bilbon. | Eskubideak merkataritzaren oinarrian. Bidezko merkataritzak eskubide urraketarik gabeko ekoizpen eta salmenta eredu bat sustatzea du helburu. 1980ko hamarkadan sortu ziren lehen taldeak Bizkaian. 1996an, Kidenda proiektua abiatu zuten, Caritasek eta Elizbarrutiko Misioek. 2002an, denda bat ireki zuten Bilbon. | Kakaoa, txokolatea, panela eta kafea dira gehien salduriko produktuak. Baina badituzte galletak, marmeladak, teak, eztia, kontserbak, kosmetikako produktuak, poltsak, zapiak, diru zorroak… Bilbon, Areatzako pasealekuaren ondoan, Epaltzaren alargunaren kaleko 6. zenbakian dago Kidenda, bidezko merkataritzaren alorrean Bizkaian aitzindari den proiektua. Kaletik sartuta, denda dago. Lehen handiagoa zen, baina murriztu egin zuten, atzeko biltegia handitzeko. Han egiten dute lan gehien. Hogei urte bete dira ireki zutela. Maria Ferrer, Antonia Linares eta Cristina Gonzalo dira arduradunak. Azken biek azaldu dute zer, zergatik eta zertarako egiten duten.
Zer da bidezko merkataritza?
Bidezko merkataritza 1950eko hamarkadan jaiotako nazioarteko mugimendua dela azaldu du Gonzalok. “Sortu zen herrialdeen arteko bidegabeko merkataritza harremanei alternatiba bat eskaintzeko. Merkataritza eredu neoliberal, kapitalista eta heteropatriarkalak ekoizle txikiengan ditu ondoriorik larrienak. Pobretuta dauden herrialdeak hasi ziren eskatzen laguntzaren ordez beste herrialdeek zituzten merkataritza baldintza berak gura zituztela”. Beraz, eredu ekonomiko aldaketa lortu nahi du bidezko merkataritzak. Ekoizpen katea aldatu gura dute, ekoizlea ekoizten hasten denetik kontsumitzaileak erositakoa kontsumitzen duen arte. “Kate horretan eskubide urraketa asko egoten dira: lan esplotazioa, multinazionalek ingurumen kalte izugarriak egiten dituzte…”. Esan du bidezko merkataritza bideragarria eta errentagarria dela, ohiko merkataritza den legez, baina beste balio batzuk ditu: helburua pertsonak dira. “Horrek esan nahi du ez dugula irabazirik nahi? Negozioak gara, eta errentagarriak izan behar dugu, bizirik irauteko”.
Nola iritsi zen bidezko merkataritza Bizkaira?
Herbehereetan 1960ko hamarkadan hasi ziren bidezko merkataritzarekin. Bizkaira geroago iritsi zen, diktadura zela eta: 1980ko hamarkadan sortu ziren lehen taldeak, parrokietan. 1996an, Kidenda proiektua bultzatu zuten, Bilboko Elizbarrutiko Caritasek eta Misioek; 2006an, Jesusen Lagundiko Alboan fundazioa batu zitzaien. Denda 2002an zabaldu zuten. Horregatik ari dira urteurrena ospatzen. “Caritasen, misioetan eta parrokietan ezinegona zegoen, herrialde pobretuetako errealitatea zela eta: ikusi zuten bidezko merkataritza bide egokia izan zitekeela herrialde horien garapenean laguntzeko, herrialdeotan egiten diren proiektuez harago”, esan du Gonzalok.
Nolakoak izan ziren hastapenak?
Bilboko Bailen kalean zuen Kidendak biltegia. “Bidezko merkataritzako inportatzaileei erositakoa hara eroaten zuten, eta hara joaten ziren parrokietako bidezko merkataritza taldeak, produktu bila. Parrokietan postuak jartzen zituzten, meza irteeran. Hitzaldiak ere egiten zituzten: misiolariak etortzen ziren haien lekukotzak kontatzera”, azaldu du Gonzalok. Ikastetxeetara joaten ere hasi ziren. “Baina ikusi zuten parrokietatik eta eskoletatik kanpo, gizarte osora zabaltzeko leku bat behar genuela, eta hala sortu zuten Kidendako salmenta gunea”.
Zelan egiten da lan Kidendan?
Linaresek azaldu duenez, merkaturatzea, kontzientziazioa eta boluntariotza dira hiru ardatzak. Denda eta salmenta gunea edo biltegia ditu Kidendak. Salmenta gunera joaten dira bidezko merkataritza taldeak haien parrokia, ikastetxe edo azoketara eroateko produktuen bila. 19-25 talde eta 10-15 ikastetxe daude. “Eskoletan konpromisoa dute azoka antolatzeko eta ikasleekin sentsibilizazio lana egiteko”, zehaztu du Gonzalok. Haren egitekoa da dibulgazio lana. Linaresena, biltegia; han prestatzen dituzte eskaerak. Produktuak enpresa inportatzaileei erosten dizkiete. Batzuk aipatu ditu: Ideas, Alternativa, Equimercado, Intermon Ofxam, Equitable, Altromercato… Heltzen direnean, etiketatu egiten dituzte, salgai jartzeko. Enpresek oparitarako ere erosten dizkiete produktuak. Elkartasunaren ekosistematik kanpoko merkatura sartzea kostatu egiten zaie.
Zer harreman dute ekoizleekin?
Bitartekari sarea murriztu egiten da bidezko merkataritzan. Kafeak egiten duen bidea hau da, Gonzaloren esanetan: ekoizleen kooperatibak ekoizten du, bidezko merkataritzako enpresa inportatzaile bati saltzen dio, eta, haien bidez, dendetara etortzen dira. Esan du inportatzaileek eurek baino harreman zuzenagoa dutela ekoizleekin: “Ez diete soilik produktua erosten. Babestu ere egiten dituzte. Laguntza ekonomikoa ere ematen diete, behar badute. Luzerako harremanak lantzen dituzte”. Dena den, Kidendakoek ere badute hartu-emana batzuekin: “Ekuadorko MCCHrekin, esaterako, harreman historikoa dugu, Caritasekin lan egiten dutelako. Askotan etorri dira hona euren errealitatearen berri ematera”. Pandemia sasoian, haiekin komunikatu dira, izurriak zelan eragin dien ezagutzeko. “Ikusi dugu bidezko merkataritzak funtzionatzen duela, bestelako ekoizleekin alderatuz, hobeto eutsi diotelako krisialdiari, sarearen babesari esker”.
Zelan ziurtatzen da bidezko ekoizpena?
Kakoaren ekoizpenean ume esplotazioa hedatuta dagoela esan du Gonzalok. Ghanako kooperatiba baten kasua jarri du adibide modura: “Batzorde bat dute hori gainbegiratzeko, eta kooperatibako ustiategietara joaten dira umerik dagoen ikustera. Baldin badago, zergatik dago? Diru premia dutelako bada, familiari laguntza ekonomikoa ematen zaio”. Kooperatibek eurek bermatu behar dute bidezko ekoizpena, eta ziurtatu.
Kooperatiben lanak zer eragin du komunitatean?
Gonzalok azaldu du produktuen prezioa hitzartu egiten dela. “Ohiko merkatuan, produktu askoren prezioa burtsak jartzen du, eta horrek eragiten du kostatu zaiona baino gutxiago ordaintzea ekoizleari. Bidezko merkataritzan, negoziatzen hasteko gutxieneko prezioa ekoizleari ekoiztea kostatu zaiona da. Burtsan produktuaren prezioa igotzen bada, bidezko merkataritzan ere igo egingo da. Horrez gain, prima edo sari bat ordaintzen zaie, baina hori produktuaren preziotik kanpokoa da”. Kooperatibak erabakitzen du zertarako erabili saria. Ekoizpenean bertan inbertitu dezakete, hobetzen lagunduko dien teknologia erosita, edo baita komunitatean ere. Adibide batzuk ipini ditu: “Batzuek herrira ura ekarri dute, eskola materiala erosi dute, medikua kontratatzeko erabili dute, mugikortasunerako azpiegiturak eraikitzeko edo andreen pentsioak ordaintzeko”.
Zer balio lantzen dira kooperatibetan?
Kooperatibetan, balioen artean, diskriminazioaren aurkako printzipioa dute; besteak beste, generoagatik, arrazagatik edo hiesagatik, Gonzaloren arabera. Afrikako kooperatiba batzuetan esplizituki debekatua dute osasun proba bat eskatzea norbait kontratatzeko. Generoaren gaia lan arloko eskubideei eta ahalduntzeari lotua lantzen dute: erabakitze prozesuetan andreen parte hartzea bultzatzen dute, andreen espazioak sortzen dituzte, prestakuntza eskaintzen dute… “Bidezko merkataritzan beti landu izan dugu kooperatibetara begira. Baina ohartu gara Kidendan aparte utzita izan dugula, eta orain ari gara lantzen”.
Tokiko ekoizleek badute lekurik?
“Hemengo ekoizleek eta herrialde pobretuetakoek arazo bera dute: ez diete dagokiena ordaintzen”, ohartarazi du Linaresek. Horregatik, Bizkaiko ekoizle batzuen produktuak ere badituzte dendan. Zeanuri inguruko ekoizle batzuenak, esaterako: Baskilu. Biozaki da lan mundura sartzen laguntzeko Caritasen Gordexolan duen enpresa bat da; berotegiak dituzte eta Lapikorekin merkaturatzen dituzte euren produktuak: horiek ere saltzen dituzte. Mungialdeko ekoizle batzuen produktuen banaketa ere egiten dute biltegian. “Aspalditik EHNE sindikatuarekin harremana izan dugu, eta ohartu gara herrialde horietako ekoizleek dituzten arazo berak dituztela hemengoek ere. Egia da hemengoek diru laguntzak izan ditzaketela galerak orekatzeko, baina horrek ez du desagerrarazten atzean dagoen bidegabeko merkatua. EHNEren bitartez hasi ginen ekoizleekin harremana sortzen. Hala ere, argi dugu gurea bidezko merkataritza toki bat dela, eta ez dugu lan egiteko modua aldatu nahi: dendaren %90a herrialde pobretuetako produktuek betetzen dute, eta bestea, bertokoek”, azaldu du Gonzalok. Erantzukizunez egindako kontsumoa ere sustatzen dute, eta orain ontziratu gabe edo soltean saltzen ere hasi dira.
Ingurumenean zer ondorio ditu ereduak?
Bidezko merkataritzako produktuek bide luzeak egiten dituzte sarritan. “Egokiena litzateke eredua herrialde guztietan ezartzea. Baina esportazioak beti egon dira eta egongo dira, produktu guztiak ez daudelako toki guztietan. Beti ahalegintzen gara itsasontziz ekartzen, gutxiago kutsatzen duen garraiobidea delako”, esan du Gonzalok. Kontatu du ikerketa bat egin zela Europako erremolatxa azukrearen eta Ameriketako panela azukrearen karbono dioxido isuriak alderatuta. “Lehengaia lantzen denetik kontsumitzaileak erosten duen arteko prozesu osoa kontutan hartuta, Europako erremolatxak karbono dioxido gehiago isurtzen zuen Ameriketako panela azukreak baino. Zergatik? Panelak itsasontziz, erremolatxak ekoiztean gehiago isurtzen duelako”. Izan ere, azpimarratu du isurketak ez direla soilik garraioan egiten, baita ekoizpenean ere.
Zer jendek erosten du Kidendan?
Kidendako erosle gehienak finkoak dira, eta saltokikoek badakite zer erosiko duten, beti gauza berak hartzen dituztelako. Batez ere, adinekoak dira, 70 urte bueltako andreak, eta 40-50 urte arteko jendea. 20 urtekorik ez zaiela joaten esan dute. “Kontsumo arduratsuarekiko eta ekologikoarekiko kontzientzia duen jendea da”, dio Linaresek ohiko erosleengatik. Bezeroen kopurua, gutxi-asko, mantendu egiten zaie, baina nabaritzen dute tokiko merkataritzak bizi duen krisia. “Gertuko dendetan ja ez da erosten”, esan du Gonzalok. Pandemia hasieran sarean saltzen hasi ziren, eta indarra hartu zuen bide horrek, baina moteldu egin da.
Kontsumoak zer bilakaera izan du?
Igo egin da bidezko merkataritzako produktuen kontsumoa, baina saltoki handietan ere saltzen hasi direlako, Gonzaloren arabera. “Multinazionalak ere bidezko merkataritzako produktuak sortzen dituzte; izozki marka handi batek badu bidezko merkataritzako txokolatearekin egindako izozkia, kafe marka ezagun batek ere bai. Bidezko merkataritzako dendak gara salmentetan beherako joera dugunak”, esan du Linaresek. Gonzalok kontatu du mugimenduaren barruaren denden ereduak aldatzeari buruzko gogoeta sortu dela, baina hori eginez gero, haien nortasuna galtzeko arriskua ikusten dute batzuek. “Gertuko ekoizleentzako zigilu bat sortzea ere pentsatzen ari gara mugimenduaren barruan”. Garai berrietara egokitu behar dute. |
2022-7-25 | https://www.berria.eus/albisteak/216299/dena-kontrolpean-izan-beharra-ez-dut-gustuko-mendiak-askatasuna-du.htm | Kirola | «Dena kontrolpean izan beharra ez dut gustuko; mendiak askatasuna du» | Oihana Azkorbebeitiak ez du nahi mendi lasterkari profesionala izan, eta esan du ez dakiela diziplina hori profesionaltzeak onurarik ekarriko ote dion mendizaletasunari | «Dena kontrolpean izan beharra ez dut gustuko; mendiak askatasuna du». Oihana Azkorbebeitiak ez du nahi mendi lasterkari profesionala izan, eta esan du ez dakiela diziplina hori profesionaltzeak onurarik ekarriko ote dion mendizaletasunari | Albaitaria, Anboto aldizkariko kolaboratzailea, Gerediaga eta Euskal Artzain Txakurren elkarteetako kidea eta mendi korrikalaria. Hori da, besteak beste, Oihana Azkorbebeitia Urizar (Abadiño, 1981). Ez da geldi egoteko emakumea. Bizkaiko Hitza-ri goizean goiz eman dio elkarrizketa; ordurako txakur bat artatua zuen. Semeetako bat ondoan duela erantzun ditu galderak, eta, egun horretan ohi bezala entrenatzeko asmoa bazuen ere, ez zekien tarteren bat ateratzerik izango zuen. Zurrunbilo horretan murgilduta irabazi du uztail hasieran Munduko Kopako Garmin Epic Trail, Vall de Boin (Herrialde Katalanak). Munduko sailkapenerako puntuagarriak diren hainbat proba egingo ditu datozen asteetan Azkorbebeitiak.
Espero al zenuen Vall de Boiko emaitza?
Ez nekien nor zen joatekoa. Banekien Merrell nire taldeko Georgia Tindley egongo zela, eta oso ona da hura. Beste hiruzpalau joango zirela ere banekien. Ez nuen espero irabaztea. Hasieratik jarri nintzen aurrean. Maila handiagoa espero nuen.
Lasterketan beroarekin gaizki moldatu zinela esan zenuen.
Oso gaizki moldatzen naiz beroarekin: ez naiz batere berozalea. Goian haizearekin ondo ibili ginen, baina jaisten hasi ginenean bero handia zegoen, eta azken kilometroak agonikoak izan ziren.
Beroa al da zure etsai nagusia mendian?
Bai. 25 gradutik gora gaizki ibiltzen naiz. Beroa da nire kriptonita. Ito egiten naiz, eta errendimendua asko apaltzen zait. Nabaritzen dut gorputza ez dabilela. 20 gradurekin fenomeno funtzionatzen dut. Hortik gora, eskas.
Garaipen horri esker, zuzenean sartu zara urriaren 8ko Gorbeia Suzien probarako finalean. Bertan izango zara?
Espero dut baietz! Bai, nire helburua da final hori ondo egitea. Beste lasterketa batzuekin batera, finala puntuagarria da Munduko Koparako sailkapen orokorrerako. Horra iristeko zenbat eta puntuazio hobea izan, hobe. Gutxienez, lau lasterketa egin behar dira, eta komeni da lau lasterketotan puntuazio ona lortzea.
Gorbeia Suzien lasterketa laugarrena izango duzu?
Ez, bosgarrena. Egin dut bat jada; uztailaren 31n Comapedrosakoa [Andorra] egingo dut; handik astebetera Norvegiara joango naiz, Tomsora. Eta laugarrena Bulgarian egingo dut, irailean. Guztira dozena bat inguru egin ditzaket. Baina nik, nire lanarekin, nire bizimoduarekin eta nire eginbeharrekin, lau horiek egiteko aukera dut. Ez daukat gogorik aurten bidaia asko egiteko. Lau egitea erabaki dut, eta azkena, Gorbeia Suzien, berton denez, fenomeno.
Sasoi onean ikusten duzu zeure burua?
Ondo ikusten dut neure burua. Pozik eta ondo ibiltzeko itxaropenez nago.
2007az geroztik hainbat proba irabazi dituzu. Horrek presioa sortu dizu? Maila bati eutsi beharra sentiarazi al dizu?
Ez, presio hori ez. 2007an edo 2008an Espainiako Kopan lider nengoen. Presioa sortzen zidan jendea deika aritzen zelako, prentsatik, irratitik…; horrek bai. “Irabazteko aukera daukazu” eta antzekoak esaten zizkidaten. Komunikabideetatik jendea niri begira zegoen presioa neukan. Neure buruarekin ez. Gerora ez dut igarri. Ahalegindu naiz beti pentsatzen ondo irteten bada ondo, eta, bestela, hurrengo egunean lanera joan beharko dudala berdin-berdin. Ez naiz bizi honetatik: ez daukat ezer jokoan.
Atletismoan egin zenituen hastapenak. Noiz hasi zitzaizun mendizaletasuna?
Zaragozara [Espainia] joan nintzen ikastera, 18 urterekin. Ordura arte atletismoan aritua nintzen. Bi urtez ez nuen egin ezer. Ikasketak bukatu nituenean eta 2006 aldera Euskal Herrira itzuli nintzenean, hasi berriak ziren mendiko lasterketak. Nire koinatua bazebilen lasterketetan. Izarraizko [Azpeitia, Gipuzkoa] lasterketara joateko esan zidan, biok egingo genuela eta. Harekin hasi nintzen. Lasterketa hura gustatu zitzaidan. Ordurako sortuta zegoen Mendiko Euskal Selekzioa. Lagun bat zebilen bertan, Arkaitz Zamakona, eta hark esan zidan ez zegoela neskarik eta ea animatuko nintzen. Hala hasi nintzen. Gero gustatu, eta orain arte.
Hasiera hartan apenas zebilen emakumerik. Giro hartan zer-nola moldatu zinen?
Ondo. Azpeitiko lehen lasterketa hartan, lau neskak parte hartu genuen. Bat Nerea Amilibia zen, nola ez. Guztira ehun lehiakide inguru izango ginen, eta haietatik neskak, lau. Ni pozik. Berdin zitzaidan. Mutil artean ere pozik ibiltzen naiz; ez daukat arazorik. Gerora sartu zen jende gehiago. Gaur egun jada pila bat daude.
Erreferenteren baten falta ez duzu sumatu?
Guk ez geneukan erreferenterik. Hasi ginenean, gu geu ginen. Orain, mendiko lasterketak ezagunak dira; modan ipini da diziplina hori. Telebistan ere ikusten dira. Orain hasten den 20 urteko batek badauzka erreferenteak. Gu hasi ginenean, hasi berriak ziren mendi lasterketak. Nerea Amilibia orduan ezagutu nuen.
Zer-nola aldatu dira mendi probak azken urteetan? Zer-nola bizi izan duzu bilakaera hori?
2006 aldera hasi nintzen; 2013an jaio zen seme nagusia. Gero hasi nintzen korrika apur bat egiten, baina jarraian etorri zen bigarren semea. 2013tik 2016ra arteko etenaren ostean bueltatu nintzenean, aldaketa handia igarri nuen zapatiletatik hasita. Marka pila bat sartuta zeuden, denetariko zolekin… Hidratazio motxilak ere erabiltzen ziren. Lehenago, gerriko poltsa batean eramaten genuen botilatxoa. Eboluzio handia egon zen hiru urtean. Gerora, profesional izate horretan sartu gara, eta entrenamenduak, jateko gauzak… Profesionala ez izan arren, jendea profesionala balitz legez dabil honetan: entrenamenduak, dena oso neurtuta, erlojua, pultsometroa… Lehen ez geneukan halakorik. Nik ez daukat. Casio bat daukat. Badut pasadizo bat. Garmin Epic Trail irabazi dugun mutilari eta neskari Garmin markako erloju bat eman digute. Begiratu nuen, eta 800 eurotik gora balio ditu. Ez dut erabili behar, eta, beraz, saldu egin dut. Ez dut hasi nahi halakoekin. Dena kontrolpean izan behar hori ez dut gustuko. Niretzat, mendiak askatasuna du. Txakurrak hartu, joan, eta ateratzen dena egin; ez zait ardura zer denboratan noan, zer altueratan nagoen, ezer ez. Eta gutxiago lasterketa batean. Jendea erlojuari begira joaten da lasterketetan, dena neurtuta, pauso bakoitza… Nik inprobisazioa behar dut, eta trankil ibiltzea.
Kirolean profesionaltasuna sartzen denean, aldatu egiten al dira praktikatzeko modua eta kirolariaren jarrera?
Ni ez naiz profesionala, eta ez naiz izango ez dudalako gura. Askatasuna galtzen badut, nire lana bihurtuko balitz, esango balidate nire lana entrenatzea dela eta egunero zer egin behar dudan, niretzat dena galduko luke. Hau egiten dut errealitatetik irteteko, eta sentitzeko bizirik nagoela. Nik neuk ez dut nahi niretzat, eta ez dakit onura handirik ekarriko dion mendiari eta mendizaletasunari, esentziari, orokorrean. Mendian ikusten duzu jendea korrika, eta entrenatzen ari direla nabaritzen zaie; ez dakitela non dauden ere. Ez dute baloratzen mendia; asfaltoan bezala ari dira. Nik ez dut horrela bizi nahi. Ez naiz bide horren aldekoa.
Babesleak badituzu, ordea.
Merrell taldeak deitu zidan 2019an. Babesle horrek ez dit eskatzen inongo emaitzarik, ez ezer. Haren arropak jantzi eta erakutsi besterik ez dut egin behar. Zapatilak behar ditudanean, eta ematen dizkidaten bitartean, ni pozik. Eta lasterketaren baterako bidaia ordaintzen digutenean ere, oso ondo.
Helmugara sartzean sarri agertu zara aldarrikapen mezuekin. Arazorik sortu al dizu horrek?
Ez. Merrellek deitu zidanean, lehenengo esan niona hori izan zen: nik askatasuna nahi dut hala nahi badut aldarrikapen bat duen kamisetarekin podiumera igotzeko edo helmugan sartzeko. Esan zidaten ez zegoela arazorik. Gaur egun ere nahi dudana egiten dut. Ez da nire ogibidea. Merrellek ez banau jantzi nahi, ez nazala jantzi.
Entrenamendua, elikadura eta atsedena ondo zaindu beharreko hiru aldagai izango dira zure egunerokoan. Zer-nola zaintzen dituzu?
Ahal den moduan. Ondo zaintzekoak dira, baina nire lanaz gain, ume bi ditut, hiru txakur… Sara Alonso bezalako gazteak ikusten ditudanean, pentsatzen dut zoragarria dela: 23 urterekin 24 orduak dituzu zuretzat, entrenamenduak antolatzeko, siesta egiteko… Ni tetris bat egiten aritzen naiz egunero. Gaur 07:15ean jaiki naiz; 08:00etan joan behar izan dut txakur bat artatzera; gero, zurekin elkarrizketa; 11:00etan berriz ere atera behar dut… Ahalegintzen gara jatekoa zaintzen. Ahalik eta otordu osasuntsuenak egiten ditugu. Saiatzen naiz lo ondo egiten, baina gaur ere ez dut askorik egin. Eta entrenamendurik ez daukat finkatuta. Kepa Larrea laguna dut; entrenamenduak antolatzen ditu. Azpeitiko Domusa Teknik egin behar nuen maiatzean, eta, lasterketa luzea aspaldi egin gabe nengoela-eta, plan bat egin zidan. Hala ere, hala moduz jarraitu nuen. Gutxieneko pauta batzuk eman zizkidan. Ahalegintzen naiz gauzak egiten, baina ahal den moduan.
Bi seme dituzu. Uste duzu ama izan beharrean aita izango bazina eragina beste era batekoa izango litzatekeela?
Bai. Senarrak ere korrika egiten du, eta txandaka antolatzen gara. Hala ere, umeek amarekin duten lotura sekula ez da izango aitarekin dutena. Batez ere, txikitan. Aitak lasaiago utziko du umea etxean amak baino. Gogoan dut umea izan eta gero kosta egiten zitzaidala entrenamenduetarako etxetik ateratzea. Sentitzen duzu abandonatu egiten dituzula. Hori aita batek seguru ez daukala. Dena den, etxean ondo antolatuta gaude; ezin naiteke kexatu.
Etorkizunera begira zer erronka duzu?
Aurten Munduko Kopa ahalik eta hoberen egitea da asmoa; Gorbeia Suzien ondo amaitu. Adin bat badaukadanez eta txisparik ez dudanez jada, datorren urtean denboraz luzeagoak diren lasterketak egiteko gogoa daukat. Izan daitezke 50-60 kilometroko lasterketak, baina teknikoak: arineketa gutxi egitekoak, bederatzi orduko lasterketak, lasaiago hartzekoak. Ez 20 kilometro ingurukoak, ordu bitan egitekoak eta gantxoarekin egin behar dituzunak. Horietarako ez daukat txisparik. Hiru Handien proba badago, egingo nuke, eta aurten lehenengoz egin den 65 kilometroko Domusa Teknik ere egin nahi dut. Nire adinarekin bat datozen lasterketak egin nahi ditut. |
2022-7-22 | https://www.berria.eus/albisteak/216300/eremu-tribaletako-emakume-bat-izango-da-lehen-aldiz-indiako-presidente.htm | Mundua | Eremu tribaletako emakume bat izango da lehen aldiz Indiako presidente | Parlamentuko erdien baino gehiagoren babesa lortu zuen Droupadi Murmuk, atzo egindako bozketan; 4.754 botoetatik, 2.824 lortu zituen. Haren hautagaitzak komunitate diskriminatu eta zaurgarriei keinu egiten die. | Eremu tribaletako emakume bat izango da lehen aldiz Indiako presidente. Parlamentuko erdien baino gehiagoren babesa lortu zuen Droupadi Murmuk, atzo egindako bozketan; 4.754 botoetatik, 2.824 lortu zituen. Haren hautagaitzak komunitate diskriminatu eta zaurgarriei keinu egiten die. | Droupadi Murmu izango da Indiako presidente berria. Ram Nath Kovind ordezkatuko du, eta Indiako presidentetzan egongo den lehen emakume tribala izango da. Parlamentuko erdien baino gehiagoren babesa lortu zuen atzo egindako bozketan; 4.754 botoetatik, 2.824 lortu zituen. Hortaz, 64 urterekin, Droupadi Murmu Indiak 1947an independentzia lortu zuenez geroztiko hamabosgarren presidentea bihurtu da.
Ram Nath Kovind egungo presidentearen agintaldia uztailaren 24an amaituko da, sei urteko agintaldiaren ostean. 2017tik egon da karguan, Yashwant Singh oposizioko hautagaia garaitu ondoren. Bozketako emaitzak jakin bezain laster, pozik agertu da Kovind hautagai berriarekin. Twitterren jakinarazi du «ziur» dagoela Murmu «presidente nabarmena» izango dela, «frontetik gidatuko duena eta Indiaren garapen prozesua indartuko duena».
Horretaz gain, Narendra Modi lehen ministroak Murmu «herrialdearentzat itxaropen izpi bat» bihurtu dela esan du; batez ere «behartsu, baztertu eta zapalduentzat».
Komunitate zaurgarrien alde
Droupadi Murmu (1958, Odisha) tribu komunitateen eskubideen aldeko aktibista da. Bera ere tribu komunitate batean jaio zen, India ekialdeko Odisha estatuan, eta haren hautagaitzak komunitate diskriminatu eta zaurgarriei keinu egiten die. Gaur egun, Indiako biztanleen %8,6 pobrezian eta baliabide ekonomiko mugatuekin bizi dira.
Errekonozimendu handiko emakumea da Murmu Indian, eta zenbait kargu nabarmenetan lanean aritu da azken urteetan. 2014tik Bharatiya Janata alderdiak gobernatzen du Indian, eta haren barruan ere egon da.
Kantuan eta dantzan ospatu dute presidente berriaren aukeraketa, India ekialdeko Uparbeda herrian. Danbor hotsak ozen entzun dira, eta gozokiak ere banatu dituzte. |
2022-7-25 | https://www.berria.eus/albisteak/216301/nahikoa-etxe-ez-alokagai.htm | Gizartea | Nahikoa etxe ez alokagai | Etxeak alokatzeko eskaria badago, baina eskaera asetzeko adinako eskaintzarik ez merkatuan. Gazteak bizi dira gehienbat alokairuan, baina bestelakoek ere jasaten dituzte eskasiaren ondorioak. | Nahikoa etxe ez alokagai. Etxeak alokatzeko eskaria badago, baina eskaera asetzeko adinako eskaintzarik ez merkatuan. Gazteak bizi dira gehienbat alokairuan, baina bestelakoek ere jasaten dituzte eskasiaren ondorioak. | “Alokairuan eskaintzen diren pisuak baino gehiago dira pisu bila dabiltzan herritarrak”. Liher Bravorenak dira hitz horiek, Donostiako Areizaga etxe agentziako alokairuen arduradunarenak. Azken urteetan asko aipatzen den kontua da, ez soilik Gipuzkoako hiriburuan, herrialde osoan ere bai. Eskaintza urriaren ondorioz, besteak beste, gazteek diote ez dutela emantzipatzeko aukerarik; alabaina, ez da gazteei bakarrik eragiten dien arazo bat.
Gipuzkoako herrietako paisaiaren parte bihurtu ziren duela urte batzuk etxeen alokairua iragartzen zuten afixak; letra larriz azaltzen zuten kartel hori zeukan etxebizitza “alokagai” zegoela, telefono zenbaki batek lagunduta. Horrelakoak, ordea, gutxitu egin dira, ia desagertzeraino. Horixe baieztatu du Bravok ere: “Iaz, hogei pisu inguru nituen alokatzeko; orain, zortzi, eta gu gara alokairu gehientsuen dugunak”.
Eskaintza urriak, gainera, dauden etxe apurren prezioak gora egitea ekarri du. “Oso gazte gutxi bizi dira bakarrik Donostian; ezin diote aurre egin alokairuaren prezioari. Lagunekin edo bikotearekin partekatzen ez badute etxea, ezinezkoa da”.
Bravok dioena berretsi dute Gipuzkoako hainbat etxe agentziaren webguneek eta etxebizitzaren arloan espezializatutako atari digitalek. Oso bakanak dira alokairuko etxeen iragarkiak: bi etxe Beasainen, bakar bat Tolosan, hiru Bergaran, dozena bat Irunen…Hilean 700 eurotik gora ia guztiak. Hain zuzen ere, Idealista atariak egin duen ikerketa baten arabera, iazko ekainetik aurtengora %4,3 igo da metro koadroaren prezioa Gipuzkoan; aurtengo maiatzetik ekainera, berriz, %2,1. Batez beste, 14,2 euro balio du alokairuko metro koadroak Gipuzkoan.
Egonkortasun bila jabeak
Alokairuko eskaintza faltaren arrazoiei buruz galdetuta, Bravoren ustez, etxejabeek egonkortasuna nahi izatea izan daiteke horietako bat. Gorabeherarik nahi ez izateak eragiten du alokatzea baino saltzea nahiago izatea, eta, alokatuz gero ere, egonkortasuna nahi duen norbaiti utzi nahi izatea. “Etxeen jabeek nahiago dute bikoteei alokatu; ez die axola gazteak badira. Haien soslaiari kasu handiagoa egiten diote adinari baino, baina, pisua lagun artean partekatzeko bada, asko begiratzen diote adinari”. Izan ere, Bravoren hitzetan, pisua partekatzen duten gazteen artean sartu-irtenak maizago gertatzen dira, eta, horregatik, jabeek nahiago izaten dute bestelako egoera batzuetan daudenei alokatzea.
Azaldu du etxe agentziek beraiek ez dutela negozio handirik egiten alokairuaren bidez. “Guretzat alokairua etxe jabeei zerbitzu bat emateko eskaintza bat da, errendimendua salmentetatik ateratzen baitugu”.
Eskaera faltarik ez
Donostiako Areizaga agentziako langilearen hitzetan, alokairuko etxeen eskaintza urria izateak ez du esan nahi eskaria halakoa denik. Hark bulegoan gazte ugari izaten ditu alokairuaren bila. Gazte horietako bat izan zitekeen Ainhoa Olaizola, pisu bila Donostian ariko balitz. Bere kasuan, ordea, Azpeitian ari da etxe bila, jaioterrian; urtebete inguru darama bila. Gaztea da, eta emantzipatu nahi du, horretara ohitu baita Gasteizen ikasten aritu den urteetan. Alokairuan nahi du etxea hartu; ez du erosterik pentsatu. “Nire lehenengo aukera etxe bat alokatzea da, noski, ez nintzatekeelako gai izango, diru aldetik, etxe bat erosteko”, dio Olaizolak.
Baina ez da diru kontua soilik; izan ere, etxe bat erosteak ekarriko lizkiokeen loturez ere jabetzen da. “Oraindik ez dakit non nahi dudan erosi edo non bukatuko dudan; beraz, erostea ez da aukera bat niretzat momentu honetan”. Alokatzeko hautua eginda, lagun batekin batera joatea erabaki zuen, bakarrik baino nahiago duelako, eta xerka hasi ziren biak, baina oraindik ez dute ezer aurkitu. “Etxe agentzietan izena eman genuen, eta orain berriz ere eman dugu izena. Baina, oraingoz, ez da ezer agertu”.
Bravok azaldutakoak ikusi ditu Olaizolak ere, eta laguntza bila jo duten agentzietan apenas aurkitu duten alokairurako etxebizitzarik. “Etxe gutxi daude agentzietan, eta gehienak salgai daude, ez alokagai”. Gainera, eskaintza urria izanik, prezioa igotzen ari dela nabaritu du. Bere inguruan ere jende ugari pisu bila dabilela ikusi du Olaizolak.
Hain zuzen, arazo horretaz jabetuta, Azpeitiko Udalak ere esku hartu nahi izan du. Etxebizitza bulego bat jarriko du, herriko problematikari aurre egin nahian. “Ikusten genuen alokairuko etxeak aurkitzea ez dela erraza, baina, era berean, etxebizitza huts asko daudela”, azaldu du Nagore Alkorta alkateak. Hori horrela, etxe hutsetan jarri dute arreta, herrian dagoen arazoa konpontzen lagundu dezaketelakoan. “Etxebizitzen jabeek batzuetan beldurra izaten dute merkaturatzeko, baina iruditzen zaigu bulegoaren bultzadaz bidea behintzat eskaintzen zaiela”, dio alkateak.
Azpeitiko Udalaren proposamena diagnostiko batetik etorri da. Lehendik ere bazeuden alokairurako diru laguntzak udalaren partetik, baina arazoa beste nonbait dagoela konturatu ziren: eskaintzan, alegia. “Etxebizitza jabeei gutunak bidaltzen hasiko gara, esanez gure asmoa dela etxebizitza horiek merkaturatzea, eta badaukatela bitartekari bat hori egiteko. Eta, gainera, nola alokairuko laguntzak ditugun, bi alderdietatik konektatzea izango da gure helburua”, esan du Alkorta alkateak.
Oraingoz, prestatze lanetan ari dira Azpeitian: etxebizitzen jabeekin harremanetan jarri gabe daude, eta alokairuan izena emateko epea oraindik zabalik dago. Alkateak harrera ona izatea espero du, eta herritarrek parte hartzea. Izan ere, haren ustez, garrantzi handia du mota horretako proiektu bat Azpeitiaren tamainako herri batean izateak. “Nik uste dut herri mailan horrelako programa bat izatea beharrezkoa dela, batik bat gazteentzako, baina baita etxebizitzen jabeentzako ere, eskubide batzuk dituzten bezala ardurak ere badituztelako, eta guk bitarteko batzuk ematen dizkiegu etxebizitza hori merkaturatzeko. Haientzako ere bide bat izango da hau guztia segurtasunarekin egiteko”.
Alokatu beharra, edonork
Hain justu, gazteei begirakoak dira alokairuari lotutako politika gehienak, datuek erakusten baitute 18 eta 35 urte bitartekoak direla erabiltzaile gehienak. Baina edonork izan dezake etxe bat alokatzeko beharra: lan kontuengatik beste herri batera joan behar izateagatik, etxe bat erosi duelako baina giltzak jaso arte hilabete batzuk pasatuko direlako, obra bat egin behar duelako bere etxean… Banandu ostean ere askok izaten dute etxe premia. Eskaintza murritzari, gainera, beste oztopo bat gehitu ohi zaio: denbora gutxi etxea bilatzeko. “Bananduen kasuan, normalean, denbora murritzagoa da pisua lortzeko, banaketa paperak sinatzen direnean etxetik joan behar baituzu”, esan du Juan Pousibetek, AGIPASE Familia Krisietan Laguntza Integrala eskaintzeko Gipuzkoako Elkarteko lehendakariak.
Denbora premiari gehitzen zaio, Pousibeten esanetan, gastuen ugaritzea. Ez alokairuak garestiagoak direlako guraso bananduentzat, baizik eta aurretik gastu gehiago dituztelako: “Izan ere, bananduen kasuan, normalean, alokairuaz gain beste etxeko hipoteka ere ordaintzen jarraitzen duzu”.
AGIPASEk, zailtasun horiei aurre egiteko, beraiengana jotzen duten gurasoei zerbitzu bat eskaintzen die: pisu bat dute Errenterian, “leku seguru bat gurasoentzat seme-alabekin egoteko”. Udalarekin daukate hitzartuta etxe horren prezioa, eta “oso eskuragarri” eskaintzen die guraso bananduei, bizpahiru urtean egonkortasuna aurkitu ahal izateko. |
2022-7-22 | https://www.berria.eus/albisteak/216302/beskoitzeko-herriko-etxeak-ikastolari-ematen-dizkion-oztopoak-salatu-dituzte.htm | Gizartea | Beskoitzeko Herriko Etxeak ikastolari ematen dizkion oztopoak salatu dituzte | Gurasoek egindako eraikuntza proposamen guziak ukatu dituzte, eta 50 ikasleko muga inposatzen diete. «Muturreko larrialdi eta prekaritatea» salatu dute gurasoek. | Beskoitzeko Herriko Etxeak ikastolari ematen dizkion oztopoak salatu dituzte. Gurasoek egindako eraikuntza proposamen guziak ukatu dituzte, eta 50 ikasleko muga inposatzen diete. «Muturreko larrialdi eta prekaritatea» salatu dute gurasoek. | «Aspaldiko partez, euskararen eta ikastolaren kontra agertzen den auzapez bat dugu, ikastola bere herritik kanporatu nahi duena», gogor mintzatu da gaur goizean Peio Jorajuria Seaskako lehendakaria. Agerraldia egin dute Beskoitzeko ikastolan (Lapurdi), azken urteetan herriko etxearekin duten gatazka esplikatzeko: eraikin prefabrikatuetan den ikastola txiki gelditu da, eta egokitu eta handitu nahiko lukete, «haurrei bizi baldintza duinak eskaintzeko», baina gurasoek aurkeztu dituzten lau egokitzapen proiektuak baztertu dituzte. «Baldintzak ematen dizkigute, errespetatzen ditugu, eta baldintzak aldatzen dituzte», gaitzetsi du Jorajuriak. «Soluziorik gabe», gurasoek «borondate oneko orori» dei egin diete ikasturte sartzerako eta epe ertainerako proposamenak egin eta laguntza eskaintzeko.
2013an sortu zen Beskoitzeko ikastola, prefetaren debekuen mehatxupean; orduan, lau ikasle zituen. Urteen poderioz garatuz joan da, eta 51 ikasle ditu oraintxe bertan. Hiru prefabrikatutan egiten dituzte ama eskolatik azken urterainoko eskolak, herriko etxeari alokatu eremuan. Aire hartzeko lekua, mundrunaz egin eremu ttipia dute 30 metro koadroko aterpexka batekin. «Muturreko larrialdi eta prekaritatea» salatu dute gurasoek. 2020ko hauteskundeen ondotik, Fabienne Ayensa auzapezarekin harremanetan jarri ziren, laguntza eske, baina, bi urteren ondotik, haustura erabatekoa da. Lau eraikuntza proiektu egin dituzte gurasoek, herriko etxeak emandako baldintzak errespetatuz, baina laurak ukatu dituzte.
Gaur egun duten eremua atxikitzeko eskatzen diote Beskoitzeko ikastolari, ondoan dagoen aparkalekuari lekurik kendu gabe. Gurasoek aurkeztutako lau proiektuetatik bik ez dute aparkalekua ukitzen; beste bietan, zutoin gaineko egitura bat proposatzen dute, aparkatzeko tokiak murriztu gabe. Ezezko erantzuna jaso dute. Ikastola parean den herriko gela bat erabiltzeko baimena ere eskatu zuten, baina, eskatutako ordutegietan libre izanik ere, ezezko erantzuna jaso zuten.
Frantziako legediak baimentzen duen alokairu kontratu bat proposatu dio Seaskak herriko etxeari. Eraikuntzaren kostu guzia ikastolen elkarteak bere gain hartuko luke, lur eremuarentzat alokairua ordainduz. Hogei urteren buruan egoitza herriko etxearena bilakatuko litzateke. Baina Ayensak uko egin dio. Gehiago dena: obren denboran eraikin prefabrikatuak ezartzeko lur pribatu bat aurkitua zuten gurasoek, baina horri ere oztopoak ezarri dizkio auzapezak, Beskoitzeko hirigintza planaren arabera «karabana bakartuak eta desmunta daitezkeen eraikinak» eremu horretan ezartzea debekatua dela erranez.
Azkenik, ikastolako ikasle kopurua ere mugatu nahi du herriko etxeak: ez ditu 50 ikasle baino gehiago nahi. Soluzioak ondoko herrietan aurkitzera gonbidatu ditu ikastolako gurasoak. Jorajuriak ohartarazi du iaz ikastola berria ireki zutela Bardozen (Lapurdi), eta oraingoz ez dutela inguruko herrietan beste proiektu bat abiatzeko asmorik. «50 ikasleko ikastola, ikastola txikia da. Proiektu berri bat sortzeko sendotasun gehiago behar da», azpimarratu du. Garai batean herri euskalduna bazen ere, euskarak gibelera egin du Beskoitzen, eta ikastola bat izateak duen garrantzia ere aipatu du Jorajuriak. «Ez da eskualde erraza, euskararen mugan gara».
Momentuko, Fabienne Ayensa Beskoitzeko (Lapurdi) auzapezak ez du adierazpenik egin. |
2022-7-23 | https://www.berria.eus/albisteak/216303/bakegileen-mobilizazioa-debekatu-du-prefeturak.htm | Politika | Bakegileen mobilizazioa debekatu du prefeturak | Bakegileek erran dute ekintza atxikitzen dutela. Eric Spitz Pirinio Atlantikoetako prefetak ohartarazi du biharko mobilizazioan parte hartuko dutenak zigortuko dituztela. Lortu den oihartzunarekin, mobilizazioaren helburua dagoeneko «kausitua» dela erantzun dio Anaiz Funosasek. | Bakegileen mobilizazioa debekatu du prefeturak. Bakegileek erran dute ekintza atxikitzen dutela. Eric Spitz Pirinio Atlantikoetako prefetak ohartarazi du biharko mobilizazioan parte hartuko dutenak zigortuko dituztela. Lortu den oihartzunarekin, mobilizazioaren helburua dagoeneko «kausitua» dela erantzun dio Anaiz Funosasek. | Giroa berotzen ari da azken orduetan, bihar Iparraldean egingo duten Blokeatze Egunaren harira. Ion Parot eta Jakes Esnal presoen egoera dela eta, Bakegileek mobilizazio egun handia iragarria dute biharko, gatazka konpontzeko prozesuan Frantziako Gobernuarekin duten blokeo egoera gainditzeko. Ipar Euskal Herri osoko errepide sarea blokeatzeko asmoa dute, Paris mugiarazteko.
Azkainen (Lapurdi) izan zen atzo Eric Spitz Pirinio Atlantikoetako prefeta, eta ohartarazi du bideak blokeatuko dituztenak zigortuko dituztela. «Manifestatzeko eskubideari bai, baina blokeatzeko eskubideari ez; arau hauste penala da». Esan zuen dena bideoan hartuko dutela, eta protestan parte hartzen dutenen matrikulak eta nortasunak jaso eta Baionako prokuradoreari bidaliko dizkiotela. Horrek, «zalantzarik gabe, zorroztasun handia erakutsiko du, zirkulazio askerako askatasunaren izenean».
Gaur, urrunago joan da prefeta, eta agiri batean jakinarazi du biharko manifestazioa debekatzea erabaki duela. Are, Ipar Euskal Herrian manifestazio oro debekatua izanen dela erran du. «Segurtasun dispositibo handia» iragarri du hori errespetarazteko. Zalantzati agertu gabe, irmo erantzun dute Bakegileek, arratsean eginiko agerraldi batean: «Masiboki parte hartzera deitzen dugu», egin dute dei.
Halaber, Bakegileek azaldu dute azken asteotan emandako pausoei esker bermea dutela biharko iragarritako egitasmoa «segurtasun osoaz» egin dadin. Eginiko «saretzea» eta «harremanak» nabarmendu dituzte. «Herriko etxeetatik abiatuta, horiekin hitz eginda, zabaltze lan ikaragarria egin da Iparralde osoan. Hiri elkargoa ere ibili da bere mailan, blokeo horren laguntzeko. Turismo bulegoetatik egin den lan ikaragarriari ere egin nahi diogu aipamen berezia», zehaztu dute, besteak beste.
Gainera, Bakegileek ohartarazi dute ez dietela erantzunen «indar polizialek egin ditzaketen probokazioei».
Mehatxuak salatu dituzte
Lehendik ere, prefetak esandakoei buruz mintzatu da goizean Bakebideko lehendakari Anaiz Funosas, Euskal Irratietan. «Eric Spitzen hitzak Estatuaren posizioaren ahotsa dira. Frantses gobernuak ez duenez eskaintza politikorik gogoetatzen Euskal Herrirako, ez dugu elkar ulertuko». Nabaria da ez dituztela egoera eta arazoa onartu nahi, Funosasen arabera. «Ikuspegi errepresibo batetik» aritzea egotzi dio. «Spitzek ez du ezer ulertu azken urteetan eginiko salaketari buruz».
Bakegileek ez dute atzera egiteko asmorik. Gaur sare sozialetan zabalduriko mezuetan adierazi dute «sorpresarik gabe eta aitzin ikus zitekeen bezala» Prefetak Bakegileen aurkako «mehatxuak» adierazi dituela. «Horrek ez du inolaz ere mugitzen Estatua eta haren buruzagia interpelatzea helburu duen ekintza ez bortitz hori burura eramateko dugun erabakitasuna».
Mehatxua «haren iniziatiba eza, haren isiltasuna, preso horien egoera politikoaren kudeaketa eza» dela gaineratu dute. «Bihar denak blokeora!»
Funosasek Spitzi gogorarazi dio orain arte ez direla ekintza sinbolikoetan geratu: «Beti hitza bete dugu, errandakoa egin dugu; armagabetzea zer zen, ez bazen desobedientzia ekintza bat? Hau berdina da, eta ez dugu atzera botako».
Adierazi duenez, Ion Parot eta Jakes Esnal presoen inguruan eramaten ari diren batailak sortzen du kezka Iparraldeko hautetsien artean. Udaletako agintariek garraio publikoa gelditzeko hartu dituzten neurriak nabarmendu ditu, esateko. «Inoiz ez da hainbeste hitz egin bake prozesuaz».
Spitzek ohartarazi zuen gutxienez 250 polizia eta jendarme jarriko dituztela ekintzaileei aurre egiten. Miarritzeko ordainlekua ordubetez blokeatuz gero, horrek bost orduko ilarak eragingo dituela esan du, garaiotan handik orduero 1.500 ibilgailu pasatzen direlako. «Laster kaos bihurtuko da».
Azaldu duenez, ez dute blokeatzea egingo herritarrak eta bisitariak «izorratzeko», baizik eta «une estrategiko bat erabiltzeko adierazteko hemen badela arazo larri bat eta hori konpondu behar dela, eta ez dela konpontzen, ez digutelako entzuten, eta mespretxatzen dutelako azken urteotan egin dugun lana». Gaineratu du lortu den oihartzunarekin mobilizazioaren helburua dagoeneko «kausitua» dela.
Azaldu duenez, blokeatze puntuetan jarriko dute jendea herritarrekin artekari lana egiteko eta jendea lasaitzeko. Ohartarazi du «beste batzuk» arituko direla kaosari kaosa gehitzen, eta Polizia aipatu eta Spitzen hitzak gogorarazi ditu.
Terrorismoaren kontrako Frantziako fiskaltzak Jakes Esnal eta Ion Parot preso atxikitzeko eskatu zuen atzo. Atzo aztertu zituzten Parisko Dei Auzitegian bi euskal presoen baldintzapeko askatasun eskaerak, enegarrenez. Irailaren 22an emanen dituzte erabakiak. |
2022-7-22 | https://www.berria.eus/albisteak/216304/caparrosoko-errotatik-egin-zion-ihes-heriotzari-isidro-sarasatek.htm | Gizartea | Caparrosoko errotatik egin zion ihes heriotzari Isidro Sarasatek | Union Navarra futbol taldearen sortzaile eta CNTko kidearen historia berreskuratu du Osasuna Memoria taldeak. | Caparrosoko errotatik egin zion ihes heriotzari Isidro Sarasatek. Union Navarra futbol taldearen sortzaile eta CNTko kidearen historia berreskuratu du Osasuna Memoria taldeak. | 1936ko estatu kolpearen ondoren, beste hainbat lekutan bezala, «gorrien» aurkako sorgin ehiza hasi zuten Iruñean ere: atxiloketak, espetxeratzeak, epaiketarik gabeko fusilatzeak... Isidro Sarasate Union Navarra futbol taldearen sortzaileetakoa eta CNTko militantea zen garai hartan, eta Caparrosoko errotako tximinian ezkutatzea erabaki zuen, faxistei izkin egin eta bizia salbatzeko. Egunotan da estatu kolpearen urteurrena, eta Osasuna Memoria taldeak ikertu, berreskuratu eta ekarri du gogora Sarasateren historia, haren iloba Andoni Sarasateren oroitzapenen hariari jarraituta.
1906ko maiatzaren 15ean jaio zen Isidro Sarasate, Artozkin (Nafarroa). Hamabi urte baino ez zituela, aita hil eta landa eremuan ezin bizia aurrera atera eta, Iruñera aldatu zen haren familia. Caparrosoko errotako tximinia lau urtez soilik egon zen martxan, 1892-1895 artean, eta El Irati konpainiak erosi zuen ondoren. Konpainia harentzat lan egiten zutenez, bertan jarri ziren bizitzen Isidroren ama, Josefa Arraiza Garaioa, eta hiru anai-arrebak. Gazte mugitua zen Isidro; beste hainbaten artean, Union Navarra futbol taldearen sorrera sustatu zuen. Talde hark, Osasunarekin batera, Nafarroako Futbol Federazioa sortu zuen ondoren.
1920ko hamarkadan egin ziren herri futbola eta beste hainbat kirol, eta langile klaseak ere garai hartan izan zuen haietarako sarbidea. 1931. urtean, ezkerreko langile talde batek Club Natacion gunea ireki zuen Sarasate familia bizi zen eraikinaren ondoan. Beren kabuz antolatuta, aisialdirako eta kirol ikuskizunez gozatzeko baliatu zuten espazioa. Baita politikoki antolatzeko ere.
Asturiasko matxinadaren garaia zen, eta presoz gainezka zegoen Ezkabako kartzela ere. Ondoren etorri ziren 1936ko otsaileko bozak, eta uztaileko altxamendu faxista eta estatu kolpea.
Sorgin ehiza hasia zuten militarrek, falangistek eta erreketeek. Berriozarren, esaterako, Luis eta Vitorio Esparza anaiak hil zituzten beste hamabi kiderekin batera. CNTren egoitza hartu zuten Tejeria kalean. Uztailaren 20an, estatu kolpearen aurkako lehenengo greba antolatu zuten, eta atxiloketek, sarekadek, espetxeratzeek eta hilketek etenik gabe jarraitu zuten. Galo Vierge CNTko idazkari nagusia irrati bidez greba bertan behera uztera behartu zuten, uztailaren 31n atxilotua izan ondoren.
Giro horretan ezkutatu zen Isidoro Sarasate Caparrosoko errotako tximinian. Benigna Sarasate arreba espetxeratu egin zuten anaia non zegoen ez esateagatik. Behin ezkutalekutik aterata, gerra ibili zen faxisten aurka, eta Vernet eta Gurseko errefuxiatu guneetan amaitu zuen porrotaren ondoren. Urte batzuetan nazien menpeko Frantzian bizi izan ondoren itzuli zen erbestetik. 1994an hil zen, 88 urterekin. |
2022-7-22 | https://www.berria.eus/albisteak/216305/eusko-jaurlaritzako-berdintasunerako-sailarteko-batzordea-indartuko-dute.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzako Berdintasunerako Sailarteko Batzordea indartuko dute | Emakundez gain, berdintasun unitatea duten erakunde autonomo eta publikoek parte hartzen ahalko dute bertan. | Eusko Jaurlaritzako Berdintasunerako Sailarteko Batzordea indartuko dute. Emakundez gain, berdintasun unitatea duten erakunde autonomo eta publikoek parte hartzen ahalko dute bertan. | Gaur eguerdian bildu da Berdintasunerako Sailarteko Batzordea. Bertan izan dira Iñigo Urkullu Lehendakaria, Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua, Izaskun Landaida Emakundeko zuzendaria, sail desberdinak eta, lehenbiziko aldiz, honako erakunde autonomo eta publiko hauek: IVAP, Eustat, Habe, Osalan, Osakidetza, Euskal Trenbide Sarea, Lanbide, EITB, Polizia eta Larrialdietarako Euskal Akademia eta Garapen Lankidetzarako Euskal Agentzia.
Hala, bai Eusko Jaurlaritzako Sailek eta bai erakunde autonomoek, euren berdintasun planen berri eman dute bileran. Erakunde berri horien parte hartzeak batzordea «indartzen» duela adierazi du Iñigo Urkulluk. Lehendakariaren erranetan, Euskal Autonomia Erkidegoko berdintasun indizeak hobera egin du, baina gogoratu du oraindik bide handia dagoela gizonen eta emakumeen arteko berdintasuna lortzeko.
Legeak
Bileran, Euskal Autonomia Erkidegoko zenbait lege ekarri ditu gogora Urkulluk. Esaterako, Berdintasunerako eta emakumeen aurkako indarkeriarik gabeko bizitzetarako Legeak Eusko Jaurlaritzako «berdintasun politikak indartuko» dituela adierazi du lehendakariak.
Emakunde
2020an Emakunde Lehendakaritzako egituratik ateratzeko erabakia hartu zuen Eusko Jaurlaritzak. Berdintasun eta Gizarte Politiketako Sailean kokatu zuten. Erabakiak ez zuen harrera ona izan Euskal Herriko talde feministetan. Izan ere, 1988an sortutako erakundea Lehendakaritzari atxikita zegoenean, berdintasun politikek gobernuan eragina izateko aukera gehiago zegoela iritzi zioten. Kezka azaldu zuten, ordea, egitura aldatzeak politika horien baztertzea ekar ote zezakeen. |
2022-7-22 | https://www.berria.eus/albisteak/216306/kataluniako-800-udalen-babesa-lortu-nahi-dute-subiranistek.htm | Mundua | Kataluniako 800 udalen babesa lortu nahi dute subiranistek | Amnistia eta Autodeterminazioaren Aldeko Akordio Sozialak aurkeztu ditu mozioak udaletan. Dagoeneko hasi dituzte bozketak. | Kataluniako 800 udalen babesa lortu nahi dute subiranistek. Amnistia eta Autodeterminazioaren Aldeko Akordio Sozialak aurkeztu ditu mozioak udaletan. Dagoeneko hasi dituzte bozketak. | Kataluniako udalen %80 baino gehiagoren babesa lortu nahi du Amnistia eta Autodeterminazioaren Aldeko Akordio Sozialak. Asmo horrekin amnistia eta autodeterminazioaren aldeko mozioak aurkeztu dituzte Kataluniako udaletan. Bultzatzaileen helburua da urriaren 3an, 2017ko independentzia erreferendumaren bosgarren urteurrenean, amnistiaren eta autodeterminazioaren aldeko babes sozial zabala eskuratzea.
Konpromiso zabalago bat lortzeko asmotan, egitasmoko talde eragileko kideak, Catalunya En Comun Podemeko arduradunekin bildu dira. Comukoek adierazi dute udaletxe bakoitzeko testuinguruaren arabera egingo dutela «abstentzioaren edo baiezkoren alde». Baina, mozioaren alde egiten dutenean, baiezko hori «kritikoa» izango dela aurreratu dute.
Bultzatzaileek azpimarratu dute ekimenaren alde dauden talde politikoetako hautetsiek —9.069tik 6.287—, nabarmen gainditzen dituztela udal hautetsien %75. Akordioak bultzatzen duen errebindikazio bikoitza —amnistia eta autodeterminazioa— agerikoa egiteaz gain, ekimenak udalen «konpromisoa» ere erakutsi nahi du «errepresioa», eta «Kataluniako gizartearen erabaki askean oinarritutako ebazpen demokratikoaren behar iraunkorra» lortzeko.
Zenbait udaletxetan aho batez onartu dute mozioa uztaileko azken osoko bilkuran, besteak beste, Calders, Llagostera eta Arbuciesekoetan. Beste zenbait udaletan gehiengo osoz atera da aurrera mozioa. Esaterako, Corbera de Llobregaten, Tortosan eta Sitgesen. Gainontzeko udaletxeek abuztuko oporren bueltan bozkatuko dute.
Goi kargudun ohien babesa
Kataluniako Generalitateak bultzatutako egitasmoak, besteak beste, ERC Esquerra Republicanaren, JxC Junts Per Catalunyaren eta CUPen babesa du. Alderdi eta elkarteek ez ezik, hainbat goi kargudun ohik ere babestu dute, esaterako, Carmen Forcadell Kataluniako Parlamentuko presidente ohiak, baita David Fernandez CUPeko diputatu ohiak ere, eta Joaquim Forn eta Marina Geli kontseilari ohiek. 200 erakunde zein elkarteren sostengua ere badute. Akordiora batzen azkenak izan dira Kataluniako Kooperatiben Konfederazioa, Ekonomia Solidarioaren Sarea eta Kataluniako Intersindikal Alternatiboa. |
2022-7-22 | https://www.berria.eus/albisteak/216307/ukrainako-zerealen-esportazioari-blokeoa-kentzeko-akordioa-sinatu-dute.htm | Mundua | Ukrainako zerealen esportazioari blokeoa kentzeko akordioa sinatu dute | Errusiak eta Ukrainak NBEk babestuta Turkian sinatutako itunaren arabera, aste batzuk barru Itsaso Beltzetik barrena merkaturatuko den ale bolumena inbasioaren aurrekoaren parekoa izango da. NBErentzat, «munduarentzako aringarri bat» da adostutakoa. | Ukrainako zerealen esportazioari blokeoa kentzeko akordioa sinatu dute. Errusiak eta Ukrainak NBEk babestuta Turkian sinatutako itunaren arabera, aste batzuk barru Itsaso Beltzetik barrena merkaturatuko den ale bolumena inbasioaren aurrekoaren parekoa izango da. NBErentzat, «munduarentzako aringarri bat» da adostutakoa. | NBE Nazio Batuen Erakundeak babestutako akordio bat sinatu dute Errusiak eta Ukrainak, gaur, modu horretan blokeoa kentzeko Itsaso Beltzetik barrena esportatutako zerealei. Istanbulen aldeek adostutakoaren arabera, gerra gorabehera Ukrainako hiru portutatik, Odesatik, Pivdennyitik eta Chornomorsketik, aterako dituzte ontziek aleak, eta zehaztutako bide bat jarraituko dute. NBEko funtzionarioek kalkulatu dute aste batzuk barru esportazio bolumena gerra aurrekoaren parekoa izango dela. Antonio Guterres NBEko idazkari nagusiak nabarmendu du «munduarentzako aringarri bat» dela ituna, elikagai krisia areagotzen ari zelako blokeoa.
Horrenbestez, Itsaso Beltzeko Ekimena deitutakoak aterabidea emango die Errusiak joan den otsailaren 24an Ukrainako inbasioa hasi zuenetik hango portuetan pilatuta dauden 22 milioi tona zereali: artoa, garia eta beste. Ale horiek ez merkaturatzeak elikagai krisia handitu du, eta, gainera, horregatik eta Mendebaldeak Errusiari ezarritako zigor ekonomikoengatik, inflazioak nabarmen egin du gora, elikagaien eta energiaren prezioak bezalaxe. NBEk adierazi du helburua dela astero bost milioi tona esportatzea. Orduan, asmo hori betez gero, akordioan jasotakoa aplikatzen hasi eta hilabetera hustuko lirateke Ukrainako portuetako biltegiak. NBEren esanetan, «aste batzuk» beharko dituzte ituna praktikara eramateko.
Bai Errusiarekin eta bai Ukrainarekin harreman ona duenez, Turkiak bitartekari lanak egin ditu negoziazioetan. Istanbulgo Dolmabahçe jauregian izenpetu dute akordioa, eta han egin dute zeremonia. Ordezkaritza militarrak bidali dituzte Moskuk eta Kievek negoziazioetara, eta Errusiaren aldetik Serguei Xoigu Defentsa ministroa izan da ordezkari gorena, eta Ukrainaren aldetik Oleksandr Kubrakov Azpiegitura ministroa. Haiek sinatu dute ituna —baita Guterresek eta Turkiako Defentsa ministro Hulusi Akarrek ere— baina informazio agentziek kaleratu dutenez, ez dira mahai berean eseri; argazkietan ere ez dira batera ageri. Reuters berri agentziak argitaratu du akordioa egiteko bileraren ondoren Xoiguk adierazi diola Rossiya-24 Errusiako telebista kateari dokumentuan «argikiro azaldutako obligazioak» asumituko dituela Kremlinek.
Guterresek azpimarratu du Itsaso Beltzean «itsasargi bat» dagoela, eta hori dela «itxaropenaren itsasargia». Eskerrak eman dizkie Errusiari eta Ukrainari «trabak gainditzeagatik» eta haien arteko «aldeak» alboratuz «guztion interesak bateratzen dituen ekimen bat bideratzeagatik». Guterresen esanetan, «gizateriaren ongizatearen sustapena» izan da elkarrizketak bultzatu dituena, eta iruditzen zaio akordioaren ondorioz «porrotetik» gertu zeuden herrialdeen zein «gosetearen atarian» zeuden herritarren egoera «arinduko» dela. NBEren txostenek diotenez, inbasioa hasi aurretik 276 milioi pertsona zeuden elikagai faltan geratzeko zorian daude; eta orain 345 milioi pertsona dira.
Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak zeremoniaren aurretik adierazi duenez, akordioak ekarriko du inflazio globalaren arintze bat, eta milioika pertsonek goseteak saihestuko dituzte. Azpimarratu du adostutakoak «mundu guztiari» eragiten diola eta «inflexio puntu bat» izango dela.
Josep Borrell Europako Batzordearen diplomaziaburuak Twitterreko bere kontuan idatzitako mezu batean azpimarratu du Turkiako akordioa «norabide egokian» emandako «aurrerapauso bat» dela, Errusiaren inbasioak «gosete arriskuan» utzi baititu milioika pertsona. NBEren lana eskertu du, eta adostutakoa «azkar» ezar dezatela. Gogorarazi du, bide batez, EB Europako Batasuna Ukrainari laguntzeko prest dagoela aleak «merkatu globaletara» eramaterakoan. Zentzu horretan, Peter Stano Europako Batzordearen Atzerriko bozeramaileak adierazi du, prentsaren aurrean, itsasoko bidea dela «eraginkorrena eta azkarrena» zereal produkzioa mundu guztiko bezeroei eramateko. Galdetu diote ea EBk zein rol jokatu duen akordioan, eta erantzun du Kremlinek ez duela «EBren bitartekaritza» onartzen. «EBren kontrakoa da».
NBEko funtzionarioek adierazi dute hauek direla akordioak jasotako konpromisoak:
Zamatzeen kontrola: Ukrainako portuetan zereal aleekin egindako zamatzea kontrolatuko du Turkiako, Ukrainako eta NBEko funtzionarioz osatutako talde batek.
Korridorea: Ukrainak eta Errusiak minak jarri dituzte Itsaso Beltzean, eta, orduan, aurrez zehaztutako bide jakin batetik nabigatu beharko dute ontziek.
Istanbulgo taldea: Bosforoko itsasarterako bidean zeharkatuko dute ontziek Itsaso Beltza, eta egoitza Istanbulen izango duen koordinazio zentro batek behatuko ditu joan-etorriak. Zentro horrek NBEko, Turkiako, Errusiako eta Turkiako ordezkariak izango ditu.
Ikuskatzea: Ukrainarantz bueltatzen diren ontziak ikuskatuko dituzte Istanbulgo taldearen funtzionarioek, ziurtatzeko ez daramatela ez armarik, ez erasorako erabil daitekeen gailurik.
Erasorik ez: Errusiak eta Ukrainak adostu dute erasorik ez egitea ez ontziei, ez portuetan. Turkiako zein NBEko funtzionarioak egongo dira Ukrainako portuetan itunak babestutako eremuak zehazteko. |
2022-7-22 | https://www.berria.eus/albisteak/216308/sendaviva-parkea-berriro-ireki-dute-ekaineko-suteen-ostean.htm | Gizartea | Sendaviva parkea berriro ireki dute ekaineko suteen ostean | Parkearen irekiera partziala izango den arren, berrikuntza batzuk egin dizkiote: uretako atrakzioak eta lehorreko zenbait jarduera berri gehitu dituzte. Irekiera ekitaldia egin dute goizean langile eta segurtasun kideei omenaldia eginez. | Sendaviva parkea berriro ireki dute ekaineko suteen ostean. Parkearen irekiera partziala izango den arren, berrikuntza batzuk egin dizkiote: uretako atrakzioak eta lehorreko zenbait jarduera berri gehitu dituzte. Irekiera ekitaldia egin dute goizean langile eta segurtasun kideei omenaldia eginez. | Nafarroako Sendaviva parkeak bere jarduerari ekin dio berriro ere gaur goizean. Ekainaren 18an izandako suteek parkeko instalazioei eragin zieten, eta, ondorioz, itxi egin behar izan zuten Sendaviva. Hala ere, hilabete baten bueltan, berriro ateak irekitzeko prestatu dute, eta berrikuntza ugari egin dizkiote.
Ikusi gehiago: Suteen ondorioz, Nafarroan egoera «larria» da
Irekiera ekitaldia
Parkearen irekiera ekitaldian, bertako langileei eta sua itzaltzen lagundu zuten larrialdi eta segurtasun langileei omenaldia egin diete. Mikel Irujo Nafarroako Gobernuko Garapen Ekonomiko eta Enpresarialeko kontseilaria, Pilar Irigoien SODENAko zuzendari kudeatzailea, eta Ruben Gonzalez Sendavivako kudeatzailea egon dira bertan.
Irujok zoriondu egin ditu langileak, eta eskertu egin die «egindako lan ona», eta «aurrera begiratzeko eguna» dela ziurtatu du. Halaber, «Sendavivaren kalitatearen, aniztasunaren eta erakargarritasunaren alde lanean jarraitzeko» konpromisoa agertu du. Gaur egun, Nafarroako garapen ekonomikoaren azpiegitura turistiko eta motor nagusietako bat da Sendaviva. Horren aurrean, kontseilariak gogorarazi du Nafarroako Gobernuak «hasieratik» jarri duela interesa harengan, «itxierak inguruko sektore turistikoan izan duen eragina arintzen saiatzeko». Inguruko agintariez gain, suhiltzaileen, Babes Zibilaren, Foruzaingoaren eta Guardia Zibilaren ordezkariek hainbat zuhaitz ere landatu dituzte, suak suntsitu zituen parkeko eremuak berritzeko asmoz.
Parkeko eskaintza
Parkearen irekiera partziala izango da, suteak eragindako atrakzioak (Bobsleigh, Tubing, Erorketa Librea, Tirolina Handia, FIA begiratokia, Minirally, diligentzia, Legendetako Basoa, Etxe Sorgindua eta Maskoten Etxea) itxita egongo baitira. Horrez gain, eremu horretan bizi diren animaliak ere ezingo dira ikusi (hartzak, otsoak, katamotz iberikoak eta bisoiak). Hala eta guztiz ere, uretako atrakzioak eta lurreko hainbat jarduera berri gehitu dituzte. Horiek ingurumena zaindu eta errespetatzearen inguruan kontzientziatzea dute helburu.
Berrikuntzak
Uretako atrakzioei dagokienez, Los Rapidos da gehitutako berrikuntza nabarmenetako bat. 14 metroko altueran dauden lau txirrista dira, eta forma eta ibilbide desberdinak dituzte.
Uretako beste atrakzioetako bat Roko Urtsua da. Eskalatzeko rokodromo baten eta ura duten lau txirristen arteko konbinazioa da. Haurren uretako gunean ere berrikuntzak egin dituzte. Ohiko atrakzioez gain, Splash izeneko eremua ireki dute. Bertan, hamaika geiser, zurrusta bertikal eta direkzionalak, eta barraskilo itxurako txirrista daude.
Lehorreko jarduerei dagokienez, parkea bisitatzen dutenek Landaketa Sendaviva: bizitzaren hasiera programan parte hartzeko aukera izango dute. Herriaren eremuan eta parkearen basoa leheneratzen laguntzeko, zuhaitz bat landatzeko aukera egongo da horretarako prestatutako mintegi batean. Landatzen diren zuhaitz guztiak suteak kalte egin zion eremua basoberritzeko erabiliko dira. Gainera, Sendaviva bisitatzen dutenek ordu erdiko Zero Gunera bisita egin ahal izango dute. Bisita horretan, sua parkera nola sartu zen eta gertaerak nola gertatu ziren azalduko da. Ikuskizun berriei dagokienez, El secreto del chamán estreinatuko da. Egunaren amaieran, berriz, Saimiris hitzaldira joateko aukera ere izango da. Jarduera berri horretan, katagorri tximuak ikusteko aukera izango da. |
2022-7-22 | https://www.berria.eus/albisteak/216309/ezustekoa-emanda-irabazi-du-christophe-laportek.htm | Kirola | Ezustekoa emanda irabazi du Christophe Laportek | Azkeneko kilometroan jo du erasoa frantziarrak, eta ez da inor bere gurpilera iritsi. Faborito guztiak elkarrekin iritsi dira helmugara | Ezustekoa emanda irabazi du Christophe Laportek. Azkeneko kilometroan jo du erasoa frantziarrak, eta ez da inor bere gurpilera iritsi. Faborito guztiak elkarrekin iritsi dira helmugara | Christophe Laportek (Jumbo-Visma) irabazi du Frantziako Tourreko hemeretzigarren etapa. Ihesean zegoen hirukotea harrapatu du tropelak azken kilometroan, eta orduan jo du erasoa frantziarrak. Hiru itzuli handietan lortzen duen lehen garaipena du, eta Jumbo-Vismaren bosgarrena aurtengo Tourrean. Faboritoen artean ez da ezustekorik egon, eta denak elkarrekin sartu dira helmugan. 3.26ren aldearekin egingo dio aurre Jonas Vingegaardek (Jumbo-Visma) azken erlojupekoari.
Ikusi beharreko gehienak ikusita egin diote aurre txirrindulariek 188 kilometroko hemeretzigarren etapari. Egunak ez zuen aparteko zailtasunik, eta saihetsetik jo zezakeen haizea zen ziklisten beldurrik handiena. Bestalde, Enric Masek, Movistar taldeko liderrak, COVID-19an positibo eman du goizean egindako proban, eta lasterketa amaitzeko hiru egun gelditzen zirenean utzi du lasterketa. Movistar ez da denboraldi ona egiten ari, eta UCI World Tour mailatik ez jaisteko lehian dago.
Saiakerak egin dituzte zenbait txirrindularik eguneko ihesaldian sartzeko, eta azkenerako lauk hartu diote aurre tropel nagusiari. Hala ere, esprinterren taldekideek ez diete bidea egiten utzi, eta minutu inguruko aldea besterik ez dute izan. Besteak beste, lau txirrindulari ziren lasterketa irabazteko faboritoak: Jasper Philipsen (Alpecin), Fabio Jakobsen (Quick-Step), Dylan Groenewegen (BikeExchange) eta Caleb Ewan (Lotto Soudal). Garaipena haien artean jokatzeko hautua egin dute taldekideek, eta ziztu bizian egin dute eguna.
Helmugarako 48 kilometro falta zirenean, Quinn Simmons (Trek) gelditu da aurrean. Tropelak erritmo bizian jarraitu du, eta bi zatitan banatu da talde nagusia. Hala ere, atzekoek ez dute arazo handirik izan aurrekoekin elkartzeko, eta denak elkarrekin zirela, berehala harrapatu dute Simmons. Beste saiakera batzuk ere egin dituzte zenbait txirrindularik helmugarako talde nagusitik ihes egiteko, eta 30 kilometro gelditzen zirenean hirukote bat aurreratu da.
Gogotik sufritu du tropelak lehen taldetxoa harrapatzeko, eta, azken kilometroan, haien gainean zeudenean, Laportek jo du erasoa. Esprint bideratzailerik gabe gelditu dira esprinterrak, eta ez da inor irten haren gurpilera. Frantziarrak lortu du garaipena, eta taldearen lasterketa ona biribildu du. |
2022-7-22 | https://www.berria.eus/albisteak/216310/ez-daitezela-platerak-erori.htm | Bizigiro | Ez daitezela platerak erori | Galesezko, irlanderazko, galegozko eta katalanezko telebisten ordezkariek eta ETBko zuzendariak gazteak kateatzeko erronka dutela esan dute gaur, Donostian, EHUren udako ikastaroetan. | Ez daitezela platerak erori. Galesezko, irlanderazko, galegozko eta katalanezko telebisten ordezkariek eta ETBko zuzendariak gazteak kateatzeko erronka dutela esan dute gaur, Donostian, EHUren udako ikastaroetan. | Solaskide guztiei gustatu zaie Alan Esslemont YG4 irlanderazko telebistako zuzendari nagusiak erabili duen metafora: «Plater asko daude biraka, eta denetan egin behar da eskaintza. Baina baliabideak behar ditugu horretarako». Daniel Hernandez Kataluniako Ikus-entzunezko Hedabideen Korporazioko gobernu eta estrategia bulegoko zuzendariak heldu dio irudiari: «Jatetxearen maitre izan behar dugu guk, eta platerak ez daitezela erori». Platerekin adierazi nahi izan dute ikus-entzunezko edukiak espazio desberdinetan eskaini behar dituztela, ez soilik telebista linealean, eta estrategiak garatu behar dituztela horretarako. Irrati, telebista eta Internet europar hizkuntz gutxituetan 2030era begira: erronkak eta estrategiak ikuspegi askotako arrakasta, irismen eta zerbitzu publikoaren kontzeptuaren aurrean mahai inguruan mintzatu dira Esslemont eta Hernandez, gaur, Donostian, Irratia eta Telebista Europan 2030 eta EITBk 40 urte EHUren ikastaroan.
Tania Arriaga EHUko irakasleak gidatuta, solasaldi horretan mintzatu dira baita ere SC4 galesezko telebistako zuzendari eragile Sian Doyle, Galiziako CRTVG korporazioko zuzendari Alfonso Sanchez Izquierdo eta ETBko zuzendari Unai Iparragirre. Esslemontek hizkuntza gutxituen telebisten gaineko honako gakoa eman du: «Ezin gara telebista linealean gelditu, marka garrantzitsua da, eta audientziekin konektatu egin behar dugu».
Doylek azaldu duenez, galesezko kateek finantzaketa handitu egingo dute laster, «plataforma berriei aurre egiteko». Aipatu du, esaterako, Youtube eta Facebook bidez egiten dituzten zuzeneko emankizunak indartu egingo dituztela. «Asko dago egiteko, eta gazteengana iritsi nahi dugu». ETBk bezala, 40 urte beteko ditu aurten galesezko telebistak.
Kataluniako telebista publikoak, berriz, datorren urtean beteko ditu 40 urte. Hernandezek zera aitortu du: «Interneteko nahieran zerbitzua zaharra gelditu zaigu». Horregatik, Interneteko plataforma bat sortuko dute. «TV3etik kanpokoentzat zabalik egongo da, beste eragile batzuek katalanezko edukiak jar ditzaten, eta monetizatu dezaten ere bai». Antzeko egitasmo batean ari da lanean EITB: Primeran. «Edukiak egiten dituen edonork hor tokia izatea nahi genuke», esan du Iparragirrek. «Primeran-ek fokua euskaran izango du».
Konpetentziak eragina duela aipatu dute telebisten arduradunek. Aliantzak lantzeko beharraz ere mintzatu dira. Izquierdok nabarmendu du streaming plataforma handi batzuekin elkarlanean hasiak direla fikziozko proiektuetarako. «Aurrera egiteko aukerak dauzkagu. Erronka hori onartu behar dugu».
Hernandezek iragarri du TV3k katalanera bikoiztutako 9.000 titulu emango dizkiela plataformei —Netflixek berriki sareratu du TV3en bikoizketa duen lehen filma: Jaws (1975)—. «Netflix prest azaldu da katalanezko audioak jartzeko, baina HBO Max eta Amazon, ez». Iparragirrek azaldu du ETB harremanetan dela plataformekin, baina zailtasunak dituztela euskarazko audioekin: «Euskarazko bikoizketak eskaini nahi dizkiegu, baina Netflixek dio ez direla bateragarriak. Eta HBO Maxek dio teknikoki ezin duela euskarazko audioa gehitu».
«Esanguratsuak» izatea Telebistetako ordezkariek nabarmendu dute hartzaile gazteengana iristeko erronka ez dela nolanahikoa. Modu desberdinetan ari dira horretan. Galesezko telebistako zuzendariaren arabera, gazteek Instagram bidez ikusten dituzte albisteak. «Eduki batzuk berariaz plataforma digitaletarako ari gara sortzen». Beste alde batetik, Galizian, galegoa Tiktok bidez erakusteko saiakera bat arrakastatsua izaten ari da.
TV3en, sekulako arrakasta lortu du Euphoria izeneko talent show-ak. Hernandezek nabarmendu duenez, %30eko ikusle kuota gainditu du, eta Interneteko plataformetan 12 milioi ikustaldi ditu. Bartzelonako Sant Jordi jauregian 17.000 zale bildu dira berriki saioko talentuen kontzertuan.
Iparragirrek erronkari heldu behar zaiola argi du: «Gazteengan jarri behar da fokua. Gauza berriak ari gara probatzen, eta hori da gizarteak eskatzen diguna. Gizarteari erantzun behar zaio».
Bost telebistetako ordezkariak ados daude aldatzeko prest egon behar dutela. Doylek azaldu du aliantzak sortzea garrantzitsua dela. «Eta ziurtatu behar dugu gure telebistak esanguratsuak izatea. Arrakasta izango dugu gure hiztunentzat esanguratsuak baldin bagara». Hernandezek, ildo beretik, zera aitortu du: «Gure telebistak ez badira esanguratsuak, hizkuntzek sufritu egingo dute. Baina horretarako, diru gehiago beharko da». |
2022-7-24 | https://www.berria.eus/albisteak/216311/bestiarioa.htm | Kultura | Bestiarioa | Bartzelonan jaio zen Nuria Bendicho Giro, 1995ean, eta gaztaroa bidaiatzen eta liburutegietan irakurtzen igaro du. Filologia klasikoko ikasketak egin zituen arren, berehala ohartu zen nahiago zuela klasikoak irakurri itzuli baino. Filosofian lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitatean. 2021ean lehenengo nobela argitaratu zuen: Terres mortes (Lur hilak). Lana urteko eleberri onenarentzako Omnium sariko finalista izan zen, besteak beste; eta La Vanguardia egunkariak katalanez idatzitako urteko nobela onena izendatu zuen. | Bestiarioa. Bartzelonan jaio zen Nuria Bendicho Giro, 1995ean, eta gaztaroa bidaiatzen eta liburutegietan irakurtzen igaro du. Filologia klasikoko ikasketak egin zituen arren, berehala ohartu zen nahiago zuela klasikoak irakurri itzuli baino. Filosofian lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitatean. 2021ean lehenengo nobela argitaratu zuen: Terres mortes (Lur hilak). Lana urteko eleberri onenarentzako Omnium sariko finalista izan zen, besteak beste; eta La Vanguardia egunkariak katalanez idatzitako urteko nobela onena izendatu zuen. | Margolariaren pintzel koipetsuak zalantza egin zuen azken ukaldia eman aurretik. Izugarrizko hotza zegoen, baina nanoari ez zioten utzi arropa egokia janzten. Hanka-lodi mamitsu hark egunero-egunero nozitua zuen gelako leiho-oholetatik sartzen zen antzigarra, txintik ere esan gabe, hildako baten aurpegiera gogortuaz. Gaueko tximiniaren beroan eta argitan, margolariak, aintzirako ur beltz bareetan igerian zebiltzan milaka izarrei begira barrena lasaitu eta gero, ateko leihoa ixten zuen, eta haizeak utzi egiten zion hara-hona ibili eta enbarazu egiteari; orduan, nanoaren beso gurintsuak pikorkatu egiten ziren itzal geldien orbanez, eta kraka itsasten zitzaion txitxietara. Orduan, ilaje zakar eta basati hartatik izerdi jario sasiko bat erortzen hasten zitzaion tantaka, bekainen gainera, eta dohakabeak mingaina ateratzen zuen kobazulotik, jario hura harrapatu eta gorputzera bidaltzeko atzera berriz. Margolariak, eszena horrek higuinduta, errieta egiten zion batere goxotasunik gabe, pintatze astoaren beste aldetik. Nanoak ez zion ulertzen, edo ez zion ulertu nahi. Geldi-geldi egoten zen, gorputzaren jarrera aldatu gabe, eta mingaina ateratzen zuen bekaina izerdiz blaitzen zitzaion bakoitzean. Horrek gogaitu egiten zuen margolaria. Ezin zen kontzentratu. Atera gerturatzen zen, nekez zabaldu, eta gelan bi zaindari sartzen ziren, leporaino armatuta, barrez, eta piztia eramaten zuten. Gaurkoz, nahikoa. Margolariak uko egiten zion banketean jauregiko gainerakoekin jateari, eta agindua ematen zuen logelara oilasko puska batzuk eta mahatsa eraman ziezazkiotela; bere behatz finekin jaten zuen, dena irentsi gabe. Margolanari begira egon, eta ohean sartzen zen gero. Biharamunean, nanoa hantxe egoten zen berriz, gelan.
Gaur zen azken eguna. Margolariak errezelei oraindik soka jarri gabea zielarik, zaindarietako batek atea jo zuen lantzaren puntarekin. Argi izpi zurixka batek ebakitzen zuen gela: hauts malutak zebiltzan airean igerian, aharrausi hotz nekatuekin batera. Azken errezela lotu baino lehenago, ateak, bat-batean irekita, nanoa jaurti zuen barrura. Lurrean etzanda geratu zen. Ez zen kexatu. Bi zaindarien artean altxatu, eta ostikada bat eman zioten sabelean. Orduan ere txintxik ez nanoak. Margolariak, hurbildu eta zeharo laztuta, agindu zien uzteko joko horretan aritzeari, nanoak apain egon behar zuela. Gaur zen azken saioa, eta ezin zioten aurpegia txikitu. Apain?, bota zuten deiadarka. Hau ez litzateke apaina izango ezta hontzen aldean ere! Nanoak, ordea, ez zien batere kasurik egin. Begirada iltzatuta zeukan gelaren beste muturrean, margolariak afaritan jandako oilaskoaren hezurren hondarrak zeuden tokian; txikiak eta zorrotzak ziren, eskorpioi eztena bezalakoak. Zaindaririk gazteena begiak adi-adi zegoen amorruari eutsi nahian, errieta egin berria baitzion errege santuaren erabakiz zabor hura pintatzeko aukeratutako agure madarikatu hark; zaindaria izkinara joan zen, erretilua hartu, nano gaixoari sudurrera hurbildu, eta, zoroen pare algara egin ondoren, korridorera bota zuen eskaileretan behera. Mahats aleak pirritan joan ziren kosken gaineko alfonbra gorri eta urrekaran, jauzi ikaratuak eginez.
Zaindariek alde egin zuten, eta atea itxi. Margolariak leihoak ireki zituen olioak eta berniz beroak eragindako itoaldia arintzeko, gauean kutsaturik utzi batzuten airea. Nanoa bere tokian eserita zegoen berriz, betiko jarreran. Baina margolariak tripako mina zuen. Gizon bat ezkuta daiteke bere artearen edertasunaren atzean, baina, lehenago edo geroago, errealitateak harrapatu egiten du. Adoreari eutsia zion nola edo hala, ezpainak estututa ere bai hala behar bazuen, baina oraingo honetan bazirudien batere laguntzarik gabe utziko zuela bere espirituaren indarrak. Minaren pozoiaren tanta batzuk irenstea eramangarria zen, baina deabruzko ur hartatik basokada oso bat hartzeak tranpa hilgarri bihurtzen zituen egarria eta beharra. Eta ezin zuen abandonatu margolan hori. Dirua irabazi behar zuen edaten eta mundu izugarri honetan bizitzen segitzeko. Ez zuen sekula pentsatu hain ahul egongo zenik, baina espero izatekoa zen, zeren, arima urratu haiek guztiak ilaran aurkeztu zizkiotenean bat aukeratu eta pintatu zezan, berehalaxe sentitu baitzuen bere kontzientziaren asaldura iluna. Erregearen gutuna eskuan iritsi zen jauregira, eta festen aretora eraman zuten. Mahai luze bat zegoen han, jan-edanez betea. Emakume batzuk ere bazeuden, bularraldea bistan, eta gizon batzuk ere bai, haiek ukitzen eta atximur egiten titiburuetan, eta bitartean emakumeak irriz eta kexuz ari ziren, eta gizonek sabela miazkatzen zieten haurdunei, eta ardo beltza botatzen hankartean. Ez zen orgia bat, gizonak baino ez baitziren ari jolasean. Ez zen inor isildu bera sartu zenean, baina erregeak, berehalaxe ikusi iritsia zela, eta piztiak ekartzeko agindu zien zaindariei. Orduan trumoi bat entzun zen jauregi barruan. Zarata basati eta soraio batek zeharkatu zituen gela guztiak, eta festen aretora iritsi. Dohakabe batzuk parean jarri zitzaizkion margolariari, denak ilaran, oinak katez lotuta, eta kateetan letoizko tresna hautsi batzuk apaingarri, lurrean herrestaka, haien soinu karrankariek abisu eman zezaten piztiak hurbil zeudela. Zaindari batzuk hamabi urte inguruko neskatxa gajo bat zirikatzen ari ziren; ilea porrokatua zuen, eta ahoa zabalik, aparrez betea. Manta baten gainean jarria zuten, eta tira egiten zioten altzari bat balitz bezala, lauzen gainean arrastaka, eta neska garrasika ari zen etengabe. Bere kreatura haietako bat aukeratzeko, hori esana zion erregeak. Hura pintatu eta betikotzeko. Margolariak ezin zuen gogora ekarri hura guztia. Aurpegi aho-handi horiek guztiak, egun hartan festen aretoan zorigaiztoko izaki haiei iseka egin eta egin ibili zirenak, urrutikoak iruditzen zitzaizkion, eta, hala ere, hor barruan zeuden, bere gelan, berari ere burlaka, margolana bukatu ezinik zegoelako. Nanoari begiratu zion. Hura ez zen mugitu. Ia aurpegi osoa bukatuta zeukan. Ahoa marraztea besterik ez zitzaion falta. Eskua altxatu eta pintzelak dar-dar egin zuen. Piztiak oraindik itxita zeuzkan ezpainak, goibel. Azken pintzelkada eman behar zuen, besterik ez. Lanabesaren ileek, oihala tindatu, eta irribarre bat marraztu zioten. Izan dezazula bakea betiereko bizitza honetan behintzat, esan zion. Eta margolanak jainkotu egin zuen nanoa. Itzultzailea: BERRIAko euskara taldea |
2022-7-22 | https://www.berria.eus/albisteak/216313/van-aert-eta-alaphilippe-faborito-donostiako-klasikoan.htm | Kirola | Van Aert eta Alaphilippe, faborito Donostiako Klasikoan | Donostiako Klasikoan izango dira, besteak beste Wout van Aert eta Alaphilippe. Lasterketa datorren larunbatean jokatuko da | Van Aert eta Alaphilippe, faborito Donostiako Klasikoan. Donostiako Klasikoan izango dira, besteak beste Wout van Aert eta Alaphilippe. Lasterketa datorren larunbatean jokatuko da | Julian Alaphilippe, Remco Evenepoel (Quick-Step Alpha Vinyl Team), edo Wout van Aert (Jumbo-Visma) bezalako izarrak egongo dira aurtengo Donostiako Klasikoan. Horrela baieztatu dute, lasterketako antolatzaileak. Ibilbide ofiziala aurkeztu dute, Donostiako udaletxean, eta berritasun moduan, azken hiru kilometroetan aldaketak izango direla iragarri dute.
Datorren larunbatean, hilaren 30ean, jokatuko da lasterketa, eta txirrindulariek, 225 kilometroko ibilbidea osatu beharko dute. Jaizkibelgo (455 metro), Erlaitzeko (443 metro) eta Murgileko (254 metro) pasabide zorrotzetik pasako dira, eta ohi bezala, helmuga Bulebarrean izango dute. Hiru mendate hauek nabarmentzen diren arren, guztira sei izango dira. Azkena, helmugatik kilometro gutxira, normalean lasterketa erabakitzen den tokian. Julian Eraso, lasterketako antolakuntzako buruak ondorengoa nabarmendu zuen: «Egutegiko klasiko garrantzitsuenetako bat da Donostiako. Lasterketaren oihartzunaren adibide garbia da, orain arte lortutako txirrindularien zerrenda ».
Guztira, 168 txirrindulari izango dira irteeran, 24 taldetan banatuta. Hemezortzi World Tourrekoak izango dira, eta sei gonbidatuak. Azken horien artean daude Euskaltel Euskadi, Caja Rural eta Kern Pharma. Alaphilippe, Evenepoel eta Van Aert-ez gain parte-hartzaileen behin-behineko zerrendan txirrindulari handiak daude: Neilson Powless, Klasikoaren azken irabazlea, ( Education First), Alejandro Valverde (Movistar), Vincenzo Nibali (Astana ), Mikel Landa (Bahrain), Joao Almeida eta Juan Ayuso (UAE ), Jonas Vingegaard eta Wout Van Aert (Jumbo-Visma), David Gaudu (Groupama-FDJ) beste askoren artean.
Euskal txirrindularien artean berriz, izen hauek aipatu behar dira: Landa bera; Ion Izagirre; (Cofidis) Alex Aranburu eta Gorka Izagirre; (Movistar), Urko Berrade, Ivan Ruiz, Igor Arrieta; (Kern Pharma), Mikel Nieve eta Jonathan Lastra; (Caja Rural) eta Xabier Mikel Azparren eta Unai Iribar (Euskaltel-Euskadi).
Irteera baino lehen omenaldia egingo diote Alejandro Valverderi. Bere azken Klasikoa izango da, idenboraldi amaieran erretiroa hartuko duela iragarri baitu. Ohorezko aurreskua dantzatuko diote, eta txapela jantzi bere ibilbideagatik. Gainera, Valverde berak, Marino Lejarreta berdindu dezake palmares orokorrean. Lejarretak hiru irabazi zituen eta Valverdek bi dauzka oraingoz .
Vingegaard-en zain
Bihar bukatuko da Frantziako Tourra eta hura irabazteko hautagai nagusia da Jonas Vingegaard (Jumbo-Visma).Donostiako Klasikoaren antolakuntzak argitaratutako behin-behineko dortsalen zerrendan dago danimarkarra. Tourrean distira egin du Jumo-Vismako liderrak, bi etapa irabaziz eta maillot horia eramanez. Zalantzarik gabe lasterketako pizgarri handienetako bat izango litzateke. Hala ere Tourra bukatuta hartuko du erabakia, txirrindulari danimarkarrak. |
2022-7-22 | https://www.berria.eus/albisteak/216314/motozale-bat-hil-da-istripuz-donostian-eta-auto-gidariak-ihes-egin-du.htm | Gizartea | Motozale bat hil da istripuz Donostian, eta auto gidariak ihes egin du | Ezbeharra atzo goizean gertatu zen, Polloeko tunelaren eta Amarako sarreraren artean. Hildakoa 66 urteko gizonezko bat da. | Motozale bat hil da istripuz Donostian, eta auto gidariak ihes egin du. Ezbeharra atzo goizean gertatu zen, Polloeko tunelaren eta Amarako sarreraren artean. Hildakoa 66 urteko gizonezko bat da. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, atzo goizean istripu bat izan zen Donostian, eta pertsona bat zendu da horren ondorioz. Hildakoa 66 urteko gizonezko bat da. Zehazki, zabaldutako informazioaren arabera, moto batek eta auto batek elkar jo zuten, 9:30 aldera, Polloeko tunelaren eta Amarako sarreraren arteko tartean; motozalea zendu da.
Segurtasun Sailak zehaztu duenez, auto gidariak ihes egin zuen talkaren ondotik. Horiek horrela, Ertzaintzak herritarren laguntza eskatu du, istripua argitzeko. |
2022-7-22 | https://www.berria.eus/albisteak/216316/suediak-92-minutuan-lortu-du-eurokopako-finalerdietarako-sailkatzea.htm | Kirola | Suediak 92. minutuan lortu du Eurokopako finalerdietarako sailkatzea | Nagusi izan da Belgikaren aurkako partida osoan zehar, baina norgehiagoka amaitzear zela sartu du gola. Sembrantek egin du. Finalerdietan etxeko selekzioa izango du aurkari: Ingalaterra. | Suediak 92. minutuan lortu du Eurokopako finalerdietarako sailkatzea. Nagusi izan da Belgikaren aurkako partida osoan zehar, baina norgehiagoka amaitzear zela sartu du gola. Sembrantek egin du. Finalerdietan etxeko selekzioa izango du aurkari: Ingalaterra. | Zehaztu da Europako Txapelketako lehen finalerdia. Suedia izango da Ingalaterraren aurkaria. Suediarrek 1-0 irabazi diote Belgikari. Partida amaitzear zela lortu dute sailkapena, 92 minutuan sartu baitute gola. Sembrant izan da golegilea
Espero bezala bi selekzioek erasoan jokatzearen aldeko apustua egin dute. Belgika ezker hegaletik ahalegindu da min egiten. Handik Phitjens izan da jokoaren ekimena izan duena. Erdiraketa mordoa egin ditu, baina batez ere De Caignyk ez du errematean asmatu. Ohikoa duen lan isila eginez, ordea, Suediak partidaren aginte makila hartu du. Angeldal izan da lehen aukerak izan dituena. Baina ez du gola egitea lortu.
Lehen zatiaren erdialdea igaro berri zela, Asllanik pase sakon bikaina eman dio Blacksteniusi. Hark gola egin du, baina VARak baliogabe utzi du. Handik gutxira Blacksteniusek beste erremate on bat egin du, baina Belgikako atezain Ervardek gelditu bikaina egin du.
Bigarren zatian Suedia are nagusiago izan da, eta Belgikaren zelaian jokatu ditu minutu asko. Oso goian egin du presioa, eta hegaletatik gol aukerak sortzen jarraitu du. Minutuak aurrera joan ahala zuzenago jokatzen hasi da, baloi luzeen bidez gola egin nahian. Denbora agortzen ari zen, eta Suediak aurrera egitea merezi arren, partida luzapenera zihoala zirudien. Ez da horrela izan, ordea. Suediak ateratako hamabigarren kornerrean baloia area txikian geratu da, eta Sembrantek aprobetxatu du gola egiteko eta bere selekzioa finalerdietarako sailkatzeko. |
2022-7-23 | https://www.berria.eus/albisteak/216339/erandioko-gizon-batek-egindako-sexu-abusuak-salatu-dituzte.htm | Gizartea | Erandioko gizon batek egindako sexu abusuak salatu dituzte | Ehunka lagun bildu dira Josu Murueta plazan mugimendu feministak deiturik, herriko gizon batek duela zenbait urte Leioan sexu erasoak egin zituela jakin ostean. | Erandioko gizon batek egindako sexu abusuak salatu dituzte. Ehunka lagun bildu dira Josu Murueta plazan mugimendu feministak deiturik, herriko gizon batek duela zenbait urte Leioan sexu erasoak egin zituela jakin ostean. | Erandioko neska gazte bati herriko futbol taldeko entrenatzaileak sexu abusuak egin zizkiola ezagutu zen aurrena. Gizon horrek berak Leioan duela zenbait urte beste bi sexu eraso behintzat egin zituela ezagutu da egunotan, eta atxilotu egin dutela, eta Ertzaintza ikertzen ari dela gizon horrek berak eraso gehiago egin ote dituen. Berri horiek sortutako haserrea kalera atera dute ostiral iluntze honetan Erandion (Bizkaia). Astraburuko Josu Murueta plazan ehunka herritar elkartu dira, aski dela esateko. Nazkatuta gaude, eraso matxistarik ez! zioen pankartaren inguruan bildu dira, mugimendu feministak deiturik. Udalak ere babestu du protesta, eta Aitziber Oliban alkatea eta zinegotziak protestan izan dira; alderdi guztiek onartu dute gaitzespen agiri bat.
Betiko Neskak futbol taldeko 14 urteko neska gazte batek salatu zituen sexu erasoak. Ertzaintza kasua ikertzen hasi zen, eta asteartean atxilotu zuten gizonezkoa. Futbol taldeko ordezkariak ere izan dira elkarretaratzea, eta taldeko kamisetak jantzita joan dira herritar asko, gainera. «Ez dugu onartuko emakumeen eta neskatoen aurkako indarkeriarik. Askatasunean mugitzeko eta bizitzeko eskubidea dugu, eta kirola askatasunean egiteko eskubidea», adierazi dute agiri batean. Kazola jotze batekin eta txaloka bukatu dute protesta
Atxilotutako gizonak 49 urte ditu, eta herrikoa da, ezaguna. Ez zituen aurrekariak. Kartzelatzeko agindu du epaileak, eta han jarraitzen du. Bitartean, Ertzaintza ikertzen ari da eraso gehiago egin ote dituen. Erandioko neskatoak erasoa salatu eta gizonaren ezaugarriak esplikatu zizkienean, poliziak jabetu ziren duela zenbait urte Leioako beste emakume gazte batzuek egindako salaketako erasotzailearen deskribapenarekin bat zetorrela. Gizonaren DNA arrastoak kontrastatu zituzten, eta orduan atxilotu zuten. 2015ean eta 2017an gertatu ziren eraso horiek. |
2022-7-23 | https://www.berria.eus/albisteak/216340/blokatzeetan-atxilotutako-26-ekintzaileak-aske-dira.htm | Politika | Blokatzeetan atxilotutako 26 ekintzaileak aske dira | Hautetsien ordezkaritza bat prefetarekin eta suprefetarekin batzartu da. Besteak beste, trenbidea, Miarritzeko aireportua eta hainbat herri eta bide trabatu dituzte goizean. | Blokatzeetan atxilotutako 26 ekintzaileak aske dira. Hautetsien ordezkaritza bat prefetarekin eta suprefetarekin batzartu da. Besteak beste, trenbidea, Miarritzeko aireportua eta hainbat herri eta bide trabatu dituzte goizean. | Ipar Euskal Herria geldiarazteko deia zuen egina Bake Bideak gaurko, euskal presoen alde eta Frantziako Gobernuak bake prozesua «blokeatzen» duela salatzeko. Eric Spitz prefetak legez kontrakotzat jo du blokeatze hori, eta zigorrak iragarri ditu parte hartzaileentzat. Bakegileek, baina, ez dute atzera egin; ezta herritarrek ere. Anaiz Funosas Bake Bideko bozeramaileak zehaztu duenez, 1.620 ekintzailek hartu dute parte goizeko ekintzetan, eta aurreikusiak ziren «blokeo leku guztiak» jarri dira martxan. 16:00etan kendu dituzte.
Ikusi gehiago: Prefeturak protesta debekatuta ere, ekintzara deitu dute Bakegileek
Protestak abiatu aitzina, Bakegileek ohartarazia zuten ez zietela erantzunen «indar polizialek egin ditzaketen probokazioei». Oro har, ekintza baketsuak izan dira, «tentsio une batzuk salbu», Funosasek aipatu gisan. |
2022-7-23 | https://www.berria.eus/albisteak/216341/bakegileek-erdiz-erdi-blokeatu-dute-ipar-euskal-herria.htm | Politika | Bakegileek erdiz erdi «blokeatu» dute Ipar Euskal Herria | 2.000 ekintzaile inguruk hartu dute parte goizean goizetik martxan izandako ekintzetan, eta nabarmen trabatu dituzte bideak euskal presoen alde. Polizia asko izan dira protestak eragozteko lanean, baina ekinbideak aurrera egin du etenik gabe. 26 lagun atxilotu dituzte. Arratsaldean, ehunka lagun elkartu dira Baionako suprefeturaren aitzinean. Hautetsien ordezkaritza batek «momentu historikoaz» ohartarazi dio prefetari. | Bakegileek erdiz erdi «blokeatu» dute Ipar Euskal Herria. 2.000 ekintzaile inguruk hartu dute parte goizean goizetik martxan izandako ekintzetan, eta nabarmen trabatu dituzte bideak euskal presoen alde. Polizia asko izan dira protestak eragozteko lanean, baina ekinbideak aurrera egin du etenik gabe. 26 lagun atxilotu dituzte. Arratsaldean, ehunka lagun elkartu dira Baionako suprefeturaren aitzinean. Hautetsien ordezkaritza batek «momentu historikoaz» ohartarazi dio prefetari. | Bakegileek zinez erdietsi dituzte gaurko zehaztuak zituzten asmoak. Ipar Euskal Herriaren «blokeoa» zuten helburu, euskal presoen eskubideen alde egiteko eta Frantziako Gobernuari Euskal Herriko gatazkaren auzian jokabidea aldatu dezan exijitzeko xedez. Deiari segika, 2.000 bakegile inguruk hartu dute parte ekintzetan: ezin konta ahala oztopo jarri dituzte bideetan, eta gelditzera behartu, hala, hainbat auto, kamioi ugari, zenbait hegazkin. Gainera, protesta eguna ez da iraungi: trabak ez dira bide bazterrera alboratu oraindik ere. Arratsaldez ere borrokan segitzea da asmoa.
Azken egunotan iragarria zutenez, 10:00etarako zehaztu zuten Bakegileek Iparraldeko hainbat herritan biltzeko hitzordua: Baionan, Bidarten, Ziburun... Ordea, blokeoak ez du ordura arte itxaron. Izan ere, Miarritzeko aireportuan abiatu dute ekintzaileek protesta eguna, 8:30ak aldean. Sei bakegile aireportuko pistara azaldu dira, handik ateratzekoak eta han lur hartzekoak ziren hegaldiak oztopatzea xede. Frantziako Polizia ziztuan agertu da bertara. Edonola ere, bi hegazkin desbideratu behar izan dituzte eta Poliziak atxilo hartu ditu ekintzaileak.
Ordutik aurrera, errenkadan ailegatu dira beste blokeoak. Errepideak, herrietarako sarbideak, zubiak... arrakastaz itxi dituzte bideak protesta bidez. Aipatzekoak dira, esaterako, Bokale eta Baiona artean trenbidea trabatzeko eginiko protesta, bai eta Baionako bi irteerak blokeaturik izan dituena ere. Horiez gain, protestak beste gune batzuetara ere zabaldu dira: zirkulazioa eten dute, esaterako, Pausu eta Hendaia artean, Ziburu eta Donibane Lohizune artean, Azkaineko sarreran, Donibane Garazin, Ezpeletan eta Maulen.
13:00 baino lehen, berriz, A63 autobidea blokatu dute ipar eta hego Baiona artean, Miarritzeko norabidean. Sei lagunek eten dute zirkulazioa, eta auto ilara luzeak eragin dituzte.
Poliziaren kontrola
Esperotakoa zen Frantziako Poliziak dispositibo bereziak ezarriko zituela Bakegileek deitutako protestak geldiarazteko. Bada, bete dira susmoak, eta polizia ugari izan da horietan guztietan. 26 atxilotu ekintzaile atxilotu dituzte; Miarritzeko aireportuko, trenbideko eta A63ko ekintzetan parte hartu dutenak, baina iluntzerako aske geratu dira denak. Espainiako Poliziak ere parte hartu du operatiboan.
Bakegileek 16:00etan amaitu dituzte ordurako indarrean zeuden hamabost blokatzeak, eta dei egin dute 17:30ean Baionako suprefetura aitzinera joatera, atxilotuak aska zitzatela eskatzeko. Ehunka lagun elkartu dira bertan, eta hautetsien ordezkaritza batek, Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakaria buru, prefetarekin eta suprefetarekin bilkura bat egin dute. Filipe Aramendi Urruñako (Lapurdi) Auzapezak azaldu du Etxegaraik herritarren haserrea helarazi diela, eta «kezka handia»: «Erran diogu momentu historiko batean garela eta ez dela huts egin behar».
Baionako fiskaltzak jakinarazi du aireportuan atxilotutako seirak prokuradorearen aitzinera deituko dituztela. Autobidean atxilotutako 11 ekintzaileak, berriz, Baionako auzitegira deituak izanen dira 2023ko urtarrilerako. |
2022-7-23 | https://www.berria.eus/albisteak/216342/omek-nazioarteko-larrialdia-eman-du-tximino-baztangarengatik.htm | Gizartea | OMEk nazioarteko larrialdia eman du tximino baztangarengatik | 75 herrialdetan 16.000 kasu baino gehiago antzeman dituzte, eta bost pertsona hil dira. | OMEk nazioarteko larrialdia eman du tximino baztangarengatik. 75 herrialdetan 16.000 kasu baino gehiago antzeman dituzte, eta bost pertsona hil dira. | OME Osasunaren Mundu Erakundeak nazioarteko larrialdia ezarri du tximino baztangarengatik. OMEko idazkari nagusi Tedros Adhanom Ghebreyesusek prentsaurreko batean eman du erabakiaren berri, adituen batzorde batek larrialdi izendapena emateari buruzko batzar bat egin eta bi egunera. Horrek, besteak beste, estatuak behartuko ditu badaezpadako osasun neurriak indartzera.
16.000 herritar baino gehiago kutsatu dira tximino baztangarekin 75 herrialdetan, eta horietatik bost hil dira. Ekainean eginiko batzar batean, adituen batzordeak aholkatu zuen eritasun horregatik ez ematea nazioarteko larrialdia; orain ere ez da erabateko adostasunik egon adituen artean, Adhanomen esanetan, baina hark larrialdi izendapena ematea erabaki du, aintzat hartuta mundu mailan dagoen kutsatu kopurua eta lurralde hedapena aintzat hartuta.
Adhanomen arabera, OMEk irizpide gisa erabili du birusa «azkar» hedatzen ari dela «aurrez kasurik izan ez duten herrialde askotan». Era berean, Europan kutsatzeko arrisku maila igo dute eta orain «altua» da, kontinente horretan pilatzen baitira kasuen %80. Gainerako kontinenteetan, kutsatzeko arriskuak «neurrizkoa» izaten jarraituko du.
Zazpigarren aldia da OMEk nazioarteko larrialdia ezartzen duena 2005ean eredu hori martxan jarri zuenetik. Aurrez, A gripeagatik eman zuen 2009an, ebolagatik 2014an eta 2018an, poliomielitisagatik 2014an, zika birusagatik 2017an eta koronabirusarengatik 2020an. Azken horregatik ezarritako larrialdiak indarrean jarraitzen du.
Euskal Herrian maiatz amaieran antzeman zituzten lehenbiziko tximino baztanga kasuak. Sintoma ohikoenak dira sukarra, mialgia, adenopatiak —gongoilak haztea— eta eskuetako eta aurpegiko erupzioa. |
2022-7-23 | https://www.berria.eus/albisteak/216343/van-aert-nagusi-erlojupekoan-eta-vingegaardentzat-tourra.htm | Kirola | Van Aert nagusi erlojupekoan, eta Vingegaardentzat Tourra | Erakustaldia eman du erlojupekoan flandriarrak, eta hemeretzi segundoren aldearekin irabazi du. Vingegaard Pogacar baino zortzi segundo azkarrago aritu da | Van Aert nagusi erlojupekoan, eta Vingegaardentzat Tourra. Erakustaldia eman du erlojupekoan flandriarrak, eta hemeretzi segundoren aldearekin irabazi du. Vingegaard Pogacar baino zortzi segundo azkarrago aritu da | Wout van Aertek (Jumbo-Visma) irabazi du erlojuaren aurkako saioa; Frantziako Tourreko hogeigarren etapa. Jonas Vingegaard taldekidea azkarrago aritu da aurreneko mugarriraino, baina azkeneko kilometroetan hanka altxatu du maillot horiak. Hala ere, Tadej Pogacarrek (UAE) baino zortzi segundo gutxiago behar izan ditu helmugaratzeko danimarkarrak, eta Frantziako Tourra irabazi du. Geraint Thomas (Ineos) laugarren izan da erlojupekoan, eta podiumean izango da Parisen.
40 kilometroko erlojupekoa egin dute azken aurreko etapan txirrindulariek. La Capelletik abiatu dira, eta Rocamadourren amaitu dute saioa. Ibilbidea laua zen, baina amaieran bi malda igo behar izan dituzte; lehenengoak ia %5eko bataz besteko pendiza zeukan, eta bigarrenak %8koa. Filippo Ganna (Ineos) eta Van Aert ziren etapa garaipenerako hautagai nagusiak, espezialistentzat ibilbide aproposa baitzen. Yves Lampaertek (Quick-Step) aurre hartu zien Danimarkako saioan, eta arantza ateratzeko aukera zeukaten biek.
Gannarena izan da kontuan hartzeko lehenengo denbora. Bi aldiz izan da Munduko txapeldun erlojuaren aurka, eta saio ona egin du. Denbora luzez egon da sailkapeneko gorenean, baina Van Aertek aise hobetu du haren denbora. Saio bikaina egin du hasiera-hasieratik, eta Ganna baino 42 segundo azkarrago izan da.
Van Aert helmugara iritsi eta berehala atera dira oilarrak, bata bestearen atzetik. Zaila zirudien flandriarraren denbora hobetzeak, baina lehia estua izan du Vingegaard taldekidearekin. Lehenengo mugarrian maillot horia azkarragoa izan da, baina azken kilometroetan hanka altxatu du, eta Van Aert taldekideak irabazi du erlojupekoa hemeretzi segundoko aldearekin. Seigarren etapa garaipena du Jumbo-Visma taldeak.
Pogacar bera baino azkarrago aritu da maillot horia hasiera-hasieratik, eta zortzi segundoko aldea izan da azkenean bien artean, helmugan. Guztira 3.34ren aldea atera dio hiru asteetan Vingegaardek azken bi Tourretako garaileari. Thomas izan da laugarren helmugan, eta podiuma ziurtatu du galestarrak. |
2022-7-23 | https://www.berria.eus/albisteak/216344/watt-berdeak-ibaizabalen.htm | Kirola | Watt berdeak Ibaizabalen | Hondarribiak denboraldiko bigarren bandera irabazi du, Sestaon, Eusko Label ligako zazpigarren jardunaldian. Berdeek Urdaibairekin buruz buruko lehia izan dute, eta azken txanpan nagusitu dira. | Watt berdeak Ibaizabalen. Hondarribiak denboraldiko bigarren bandera irabazi du, Sestaon, Eusko Label ligako zazpigarren jardunaldian. Berdeek Urdaibairekin buruz buruko lehia izan dute, eta azken txanpan nagusitu dira. | Hondarribia taldeko ontzi berdea arraunlari arinez osatuta badago ere, tostartean watt asko mugitzekoak dira. Ioseba Amunarriz Ama Guadalupekoa traineruko txopan doan patroi zailduak esandakoa da hori; gaur, hain zuzen, Sestaoko (Bizkaia) Ibaizabalen nagusitu ostean, Eusko Label ligako zazpigarren jardunaldian. Hondarribiak Urdaibairekin buruz buruko lehia ikusgarria izan du, arraunzaleen gozagarrirako, eta, Amunarriz eta haren kuadrilla izan dira azkarrenak azken txanpan. Mikel Orbañanosenek bigarren bandera dute denboraldi honetan, eta, Donostiarra liderraren parean jartzea lortu dute sailkapen nagusian, 76na punturekin.
Ur geldietan arraun egiteak arraunlariei eragiten dien higatze fisiko handiaz gain, bazen prestatzaileei eta patroiei kezka eragiten zien naturaren aldagai bat: itsaslasterra. Marea behean 19:57an zen, eta, ondorioz, lehen txandako traineruek itsaslaster gehiago zuten ohorezko txandakoek baino. Kezka horiez gain, kale zozketak sortzen zuen urduritasuna gehitu behar zitzaion egoerari; izan ere, kanporanzko luzean, erdiko kaleetatik zihoazenek itsaslaster handiagoa zuten alde, lehendabizikotik eta laugarrenetik baino; eta alderantziz barrurako luzean.
Gaurko garailea bigarrenetik joan da; Donostiarra lehendabizikotik, Urdaibai hirugarrenetik; eta Orio laugarrenetik. Gorputzari lehen egurra eman eta berehala, esperotako gidoia bete da: Donostiarrako Arkaitz Diaz patroiak eta Orioko Aner Etxegoienek erdiko kaleetara joateko norabidea hartu dute. Metro gehiago egiten ari ziren bitartean, ordea, Urdaibaik eta Hondarribiak estropada burua hartu dute. Bou Bizkaia izan da ziabogara heldu den lehen trainerua; bi segundo atera dizkie berdeei, hiru zuriei eta sei horiei.
Bigarren luzean, estropada apurtzeko lehen kolpea eman dute Urdaibaik eta Hondarribiak. Iker Zabalaren taldeak, gainera, erabaki ausarta hartu du: ababorrera joan beharrean, hirugarren kaleari eutsi dio, itsaslaster gehiago aurka zuen arren. Ama Guadalupekoa-k, berriz, istriborrera jo du, Donostiarra atzean zegoela eta. Bada, Urdaibai baino segundo bat azkarrago heldu da bigarren ziabogara; Amunarrizek eta estreinekoz aurrekalari lanean aritu den Galder Espondak zibaren gisan biratu dute ontzia. Donostiarra bederatzi segundora iritsi da, eta Orio hemeretzira.
Hirugarren luzean, Urdaibai jo eta jo aritu da Hondarribiari hanka egiteko, baina berdeek Bou Bizkaia-ko zaldien joaldiei eutsi diete, azken ziabogara bi segundo atzetik heldu diren arren. Zirt edo zart egiteko tenorea iritsi zitzaien biei. Amunarrizek ez du zalantzarik izan: lehen kalera jo du; Aranberrik, berriz, laugarrenera. Azken metroetan, biek arraunkadak ikaragarri sarritu dituzte, eta azken txanpan berdeak gehiago izan dira.
Zierbenak irabazi du bigarren txanda, Kaikurekin eta Getariarekin lehia estua izan ondotik. Isuntza, berriz, inork nahi ez zuen laugarrenetik aritu da, eta ontzirik apalena izan da, Caboren mesederako; gorriek, hain zuzen, puntu sorta ederra bildu dute, zazpigarren eginda, eta, orain, hamaikagarrenak dira sailkapen nagusian, Aresen aurretik. Bihar, Santurtzin (Bizkaia) izango dute estropada (12:13, ETB 1).
Sestaoko bandera
1. Hondarribia 19.28.48 2. Urdaibai 0,70era 3. Donostiarra 17,30era 4. Orio 28,40ra 5. Zierbena 30,24ra 6. Kaiku 30,26ra 7. Cabo 31,10era 8. Getaria 32,26ra 9. Santurtzi 38,40ra 10. Ondarroa 42ra 11. Ares 46,94ra 12. Isuntza 57,70era
Eusko Label liga
1. Donostiarra 76 puntu 2. Hondarribia 76 pt. 3. Urdaibai 72 pt. 4. Orio 69 pt. 5. Getaria 46 pt. 6. Kaiku 45 pt. 7. Zierbena 45 pt. 8. Isuntza 28 pt. 9. Santurtz 27 pt. 10. Ondarroa 22 pt. 11. Cabo 19 pt. 12. Ares 18pt.
Hibaika, San Juan eta Lapurdi
ETE ligako ontziak Errenterian (Gipuzkoa) aritu ziren atzo, eta Hibaika etxeko ontziak irabazi zuen. KAE 1 ligan, San Juan nagusitu zen, Pasaian (Gipuzkoa). San Pedro eta Arkote sailkatu ziren arrosen atzetik. KAE 2 ligan, Lapurdi gailendu zen.
Bestalde, Euskadiko Txapelketa jokatuko da bihar (12:00), Lekeition (Bizkaia). Emakumezkoetan, Donostia Arraun Lagunak, Hondarribia, Donostiarra, Hibaika, Orio, Tolosaldea, Ondarroa eta Deustu ariko dira; gizonezkoetan, Orio, Getaria, Ondarroa, Kaiku, Hondarribia, Donostiarra, Urdaibai eta Zierbena izango dira. |
2022-7-23 | https://www.berria.eus/albisteak/216345/txapelduna-kanporatu-eta-frantzia-finalerdietan-da.htm | Kirola | Txapelduna kanporatu, eta Frantzia finalerdietan da | Oso nagusi izan da partida osoan zehar, baina luzapenean lortu du sailkapena. Perissetek penaltiz egin du gola 102. minutuan. Damaris Egurrola txapelketatik kanpo geratu da. | Txapelduna kanporatu, eta Frantzia finalerdietan da. Oso nagusi izan da partida osoan zehar, baina luzapenean lortu du sailkapena. Perissetek penaltiz egin du gola 102. minutuan. Damaris Egurrola txapelketatik kanpo geratu da. | Frantzia beti egon da faboritoen zerrendan azken Munduko Kopa eta Eurokopako Txapelketetan. Lyonek bata bastearen atzetik Txapeldunen Ligak irabazten zituen urteak ziren. Selekzioaren oinarria talde horretako jokalariak ziren, baina ez zuten lortzen final-laurdenetako mugarria gainditzen. Oraingoan, ordea, gozotik izan du finalerako sailkatzeko eman beharreko bigarren urratsak. Frantziarrek 1-0 irabazi diete egungo txapeldunei, Herbeherei. Luzapenean izan da, Perissetek penaltiz sartutako gol bati esker. Hala, finalerdietan Alemania izango du aurkari. Damaris Egurrola txapelketatik kanpo geratu da.Athleticeko jokalari ohiak partidako azken sei minutuak jokatu ditu
Luzapenean izan da sailkapena, baina Frantziak aurretik merezi zuen partida irabaztea. Hasi eta buka nagusi izan da. Bada datu argigarri bat hori erakusten duena: 21 jaurtiketa egin ditu, horietatik 10 Van Domselaaren atera, Baina ez du asmatu, eta halakoetan ohikoa izaten da ordaintzea. Baina oraingo honetan ez da bete futbolak duen patuetako bat.
Frantziak hasieratik izan du jokoaren ekimena. Herbeheren zelaian jokatu du minutu askoan. Argiak izan z earren, hainbat aukera izan ditu. Argiena Cascarinok izan du, 27. minutuan. Baina baloia zutoinera joan da. Tolletik eta Malardek ere gertu izan dute gola. Baina ez dute asmatu. Herbeheretako jokalariak saiatu dira baloia lapurtu eta bizkor ateratzen. Baina deseroso egon dira.. Hala 0-0 amaitu da lehen zatia.
Bigarren zatia antzera joan da. Nahiz eta Herbehereak pixkanaka joan da baloia gehiago izaten. Hala minutu batzuetan partida gehiago parekatu da, eta Miedemak berak aukera argia izan du. Baina barkatu egin du. Minutu gutxi batzuk iraun du parekotasun horrek. Berriro ere Frantzia nagusitu egin baita, eta Renardek bi aukera argi izan ditu gola egiteko. Argiena korner batean, epailea partida amaiera adieraztear zela. Baina Van Domselaarek ondo atera dio baloia. Cascarinok ere abagune argia izan du segidan. Baina luzapenera iritsi da partida.
Frantzia nagusi zen, eta azkenean penaltiarekin jaso du saria. Hortik aurrera atzera egin du pauso bat, eta fisikoa baliatuz, emaitzari eusteko lanean aritu da. Baita lortu ere. |
2022-7-25 | https://www.berria.eus/albisteak/216356/konstituzioari-buruzko-erreferendumaegingodute-gaur-tunisian.htm | Mundua | Konstituzioari buruzko erreferenduma egingo dute gaur Tunisian | Testuak eskumen gehiago ematen dizkio presidenteari, eta ahuldu egiten du parlamentua. Oposizioak boikoterako deia egin du. | Konstituzioari buruzko erreferenduma egingo dute gaur Tunisian. Testuak eskumen gehiago ematen dizkio presidenteari, eta ahuldu egiten du parlamentua. Oposizioak boikoterako deia egin du. | Egun seinalatua izango da gaurkoa Tunisian: batetik, 65 urte beteko ditu errepublikak; bestetik, urte bat beteko da Kais Said presidenteak parlamentua desegin eta salbuespen egoera ezarri zuela; eta, laster, herrialdeak konstituzio berria onartu zuen eguna ere bilakatu liteke. Izan ere, estatuburuak argi utzi du: ez dago gutxieneko parte hartzerik; baiezkoa nagusi bada, aurrera egingo du testuak. Batere argi ez dagoena da zer gertatuko litzatekeen aurreikuspen guztien aurka ezezkoak irabaziko balu.
Oposizioko alderdi nagusiek boikoterako deia egin dute, iritzita bozkatzea, kontra bada ere, galdeketari zilegitasuna ematea litzatekeela. Testuak estatuburuari «neurrigabeko boterea» ematen diola eta parlamentua ahultzen duela salatu dute oposizioko alderdi eta elkarte gehienek. Lege sorta idatzi duen aditu taldeko buru Sadok Belaid bera aldendu egin da ekinbidetik, salatuz zirriborroa ez dela «nazio mailako eztabaida baten ondorio» izan, eta herrialdeko sindikatu nagusi UGTTk uko egin dio prozesuan parte hartzeari, iritzita «engainu bat » dela.
Izan dira parte hartzeko deia egin duten oposizioko alderdi eta mugimenduak ere, boikotak testuak aurrera egitea erraztuko duelakoan, baina gutxi dira. Kanpaina egiteko erregistratu diren 148 alderdi, elkarte eta pertsona fisikoetatik seik bakarrik eskatu dute ezezko botoa. Haietako bat da Tunisiako Asmoak alderdia. «Parte hartzea apala izango da, ez baitugu benetako kanpainarik ikusi. Hori da politikaren alde iluna. Badaude [kanpaina egiteko] onartuak izan diren elkarte eta pertsona fisikoak, inork ezagutzen ez dituen eta programarik ez duten arren», azaldu du Fadhel Abdelkefik, alderdiko buruak.
Zilegitasuna
Saiden beraren esanetan, «beharrezko urratsa» da konstituzioaren erreforma, eta bere argudioen alde baliatzen du urtarrilean egindako Internet bidezko galdeketan parte hartu zuten 530.000 pertsonetatik %36 agertu zirela testua moldatzearen alde. Aurka agertu zirenen botoa «sabotaje ekintza» gisa deskribatu zuen estatuburuak.
Egun indarrean dagoen konstituzioa 2014koa da. Zine el-Abidine ben Ali presidentea kargugabetzea ahalbidetu zuen 2011ko iraultzaren ostean adostu zuten testu berri bat egitea, eta bi urteko eztabaidaren ondoren onartu zuten. Aldi honetan, ordea, prozedura oso bestelakoa izan da. Saidek berak erabaki zuen duela urtebete gobernua eta parlamentua desegin eta botere guztia bere gain hartzea. Hori egiteko argudio gisa erabili zituen ustelkeriaren aurkako protesta jendetsuak, eta iragarri zuen testu berriak «Ben Aliren kargugabetzearekin hasitako bide iraultzailea» amaituko duela.
Badira Saiden jarrera babesten dutenak, «bestelako politika bat» bultzatuko duen itxaropenarekin. «Iraultza heldu zen, eta atsekabez atsekabe egin genuen aurrera ezustean 2014ko konstituzioa aurkeztu ziguten arte, eta hura izan zen atsekaberik handiena, ez datorrelako bat gazteok nahi genuenarekin», esan du Laila Jandubik, Herriak Eratzen Du mugimenduko kideak.
Baina bada kezka nagusi bat aldekoen zein kontrakoen artean zabaldua dena, eta hauxe da: testu hau onartzeak Saiden agintaldia gutxienez 2034ra arte luzatzea ekar dezakeela; alegia, beste bi legealdiz jarraituko lukeela boterean. Izan ere, presidente batek bost urteko bi agintaldi soilik egin baditzake ere, konstituzio berri bat indarrean sartzen denean kontagailua hutsetik hasten da.
Bien bitartean, herritarren artean ez da erreferendumarekiko interes berezirik nabari. Ez protestek, ez baiezkoaren aldeko ekitaldiek, ez dute lortu jendetzarik batzea. |
2022-7-24 | https://www.berria.eus/albisteak/216369/41-urteko-gizon-bat-hil-da-utergan-auto-batek-harrapatuta.htm | Gizartea | 41 urteko gizon bat hil da Utergan, auto batek harrapatuta | Hildakoa Iruñeko bizilaguna zen. 02:15ak aldera gertatu da ezbeharra. Autoan zihoazen bi lagun ere zauritu dira. | 41 urteko gizon bat hil da Utergan, auto batek harrapatuta. Hildakoa Iruñeko bizilaguna zen. 02:15ak aldera gertatu da ezbeharra. Autoan zihoazen bi lagun ere zauritu dira. | Iruñeko 41 urteko gizon bat hil da bart Utergan (Nafarroa), auto batek harrapatuta. Foruzaingoak jakinarazi duenez, 02:15ak aldera gertatu da ezbeharra, A12 errepidean, eta ikerketa zabaldu du gertatutakoa argitzeko.
Ibilgailuaren gidaria Zestoakoa da (Gipuzkoa), eta 27 urte ditu. Haren alboan zihoan laguna, berriz, Gandiakoa (Herrialde Katalanak). 33 urte ditu, eta Nafarroako Ospitale Unibertsitariora eraman dute. Zauri arinak zituzten biek. Autoan beste hiru pertsona ere bazeuden, baina ez dira zauritu. |
2022-7-24 | https://www.berria.eus/albisteak/216370/asteburuko-bigarren-bandera-eta-lidergoa-lortu-ditu-hondarribiak.htm | Kirola | Asteburuko bigarren bandera eta lidergoa lortu ditu Hondarribiak | 'Ama Guadalupekoa' izan da indartsuena Santurtzin ere (Bizkaia). Zazpi segundo atera dizkio Urdaibairi, hamabi Donostiarrari, eta hamahiru Oriori. | Asteburuko bigarren bandera eta lidergoa lortu ditu Hondarribiak. 'Ama Guadalupekoa' izan da indartsuena Santurtzin ere (Bizkaia). Zazpi segundo atera dizkio Urdaibairi, hamabi Donostiarrari, eta hamahiru Oriori. | Hondarribiak kolpea jo du mahai gainean. Mikel Orbañanosen mutilek hiru bandera astindu dituzte aurten Eusko Label ligan, horietako bi azken asteburuan. Igandean, larunbatean bezala, trainerurik indartsuena Ama Guadalupekoa izan da; larunbatean Sestaon (Bizkaia), eta igandean Santurtzin (Bizkaia). Zortzigarren jardunaldia zen asteburukoa.
Hasieratik amaieraraino izan dute kontrolpean ohorezko txanda. Kalea ere egokia tokatu zaie gaur, eta jakin dute hori baliatzen. Indartsu irten dira lau traineruak, ia parean heldu dira luze erdian zegoen ziabogara, baina bigarren luzean hasi da tarteak handitzen Ama Guadalupekoa. Donostiarrak eutsi egin dio hasieran, baina donostiarrei luze egin zaie hirugarren luzea.
Azkenean Urdaibai finkatu da bigarren postuan, eta Donostiarrak eta Oriok lehia polita izan dute hirugarren postua lortzeko. Hondarribiarengandik zazpi segundora iritsi da Urdaibai, hamabira Donostiarra, eta hamahirura Orio.
Asteburuko emaitza bikainei esker, sailkapenean ere tarteak zabaltzea lortu du Hondarribiak. Gaur lidergoa kendu dio Donostiarrari: 88 puntu ditu Hondarribiak, eta 86 Donostiarrak. Urdaibaik 83 ditu, eta Oriok, 78.
Ondarroa aurrera, Getaria atzera
Gainontzekoen artean estuak izan dira tarteak. Lehen txandan aritu da Ares, eta hark eskuratu du bosgarren postua; Kaikuk seigarrena, eta Santurtzik zazpigarrena.
Hurrengo lau ontziak segundo eta erdiren barruan helmugaratu dira. Ondarroa izan da horien artean azkarrena, eta puntu garrantzitsuak bildu ditu mailari eusteko. Atzetik utzi ditu Cabo, Zierbena, Getaria eta Lekittarra. |
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216371/preso-dauden-kazetari-kurduen-hitzak-zabalduko-ditu-berriak.htm | Mundua | Preso dauden kazetari kurduen hitzak zabalduko ditu BERRIAk | Ekain hasieran Turkiako Poliziak atxilotu eta preso dauzkaten kazetariek kartzelatik igorritako mezuak eta haien auziei buruzko azalpenak emango ditu blog batean. | Preso dauden kazetari kurduen hitzak zabalduko ditu BERRIAk. Ekain hasieran Turkiako Poliziak atxilotu eta preso dauzkaten kazetariek kartzelatik igorritako mezuak eta haien auziei buruzko azalpenak emango ditu blog batean. | Turkiako Poliziak hogei kazetari atxilotu zituen ekainaren 8an Ameden —Diyarbakir turkieraz—, fiskalak aginduta. Kurduak dira kazetari horietatik gehienak, eta «terrorismoari» laguntzea leporatzen diete, zeini bere akusaziopean. Hainbat hedabide eta albiste agentziatako langileak dira kazetari horiek, eta Turkiako Gobernuak prentsa askatasuna isilarazi nahi duela salatzen ari dira. «Atxilotuak ez dituzte zuzenean akusatu: horrek erakusten du ikerketaren helburua ez dela juridikoa, baizik politikoa», azaldu du Resul Temurrek, atxilotuetako batzuen abokatuak.
Hogei kazetari horietatik aske utzi dituzte batzuk, akusaziopean, baina gehienek preso jarraitzen duten. Eta gehiago dira lehenagotik preso dauzkatenak. Oraintxe 76 bat kazetari daude preso Turkiako kartzeletan.
Ekainaren 8ko sarekadan preso hartutako kazetari horien hitzak jasotzeko eta haien auziak azaltzeko, blog bat sortu du BERRIAk, Kazetari kurduak itzalpetik izena duena, eta astero berrituko du, kazetariek eurek igorritako mezuekin.
Ikusi gehiago: 'Kazetari kurduak itzalpetik' bloga |
2022-7-24 | https://www.berria.eus/albisteak/216372/garaipen-bikoitza-pol-gil-eta-candela-sanchezentzat-getaria-zarautz-itsas-zeharkaldian.htm | Kirola | Garaipen bikoitza Pol Gil eta Candela Sanchezentzat Getaria-Zarautz itsas zeharkaldian | Larunbatean Zarautz-Mollarri-Zarautz proba irabazi ondoren, igandean beste horrenbeste egin dute Getaria-Zarautz itsas zeharkaldian. Guztira 3.300 parte hartzaile espero baziren ere, azkenean 2.224 lagunek osatu dute 50. proba. | Garaipen bikoitza Pol Gil eta Candela Sanchezentzat Getaria-Zarautz itsas zeharkaldian. Larunbatean Zarautz-Mollarri-Zarautz proba irabazi ondoren, igandean beste horrenbeste egin dute Getaria-Zarautz itsas zeharkaldian. Guztira 3.300 parte hartzaile espero baziren ere, azkenean 2.224 lagunek osatu dute 50. proba. | Faborito nagusi gisa etorri ziren Pol Gil katalana eta Candela Sanchez madrildarra 50. Getaria-Zarautz itsas zeharkaldira, eta haiengandik espero zena hizki larriz erakutsi dute bi egunetan jarraian. Larunbatean, aise irabazi zuten 5.000 metroko Zarautz-Mollarri-Zarautz proba luzea, eta igandean nagusitasun hori berretsi egin dute Getaria-Zarautz proba nagusian. Gil izan da bi herriak banatzen dituen 2.800 metroko distantzia osatzen lehena gizonezkoetan, 33 minutu eta bi segundoko denboran, eta gauza bera egin du Sanchezek emakumezkoetan, 34 minutu eta 34 segundoan.
Igerilari katalanak onartu du probako errekorra izan duela buruan, baina ezin izan du hautsi; Iñaki Salaberria irundarrarena da egun dagoen marka, 31:47, 2017an lortutakoa. Edonola ere, minutu baten aldea atera dio Hugo Alberto Alves portugaldarrari (34:02); Alves ere bigarrena izan zen atzoko proban. Hirugarren postua, berriz, Unai Arruabarrena hondarribiarrarentzat izan da, garailearengandik minutu eta bost segundora helmugaratuta (34:07).
Candela Sanchezek ere ez du aurkaririk izan, eta bi minutu pasatxoko aldeaz irabazi du zeharkaldia. Podiuma atzoko parte hartzaile berek osatu dute, baina postuz aldatuta. Gaur, Itxaso Alonso bilbotarra iritsi da bigarren postuan (36:58), eta Laura Rodriguez katalana hirugarren tokian (37:49).
Jarraitu irakurtzen Zarauzko Hitza-n. |
2022-7-24 | https://www.berria.eus/albisteak/216373/jonas-vingegaardek-irabazi-du-109-frantziako-tourra.htm | Kirola | Jonas Vingegaardek irabazi du 109. Frantziako Tourra | Jasper Philipsen gailendu da Eliseo Zelaietan. Bilbok jaso du 110. Tourraren hasiera antolatzeko lekukoa. | Jonas Vingegaardek irabazi du 109. Frantziako Tourra. Jasper Philipsen gailendu da Eliseo Zelaietan. Bilbok jaso du 110. Tourraren hasiera antolatzeko lekukoa. | Jonas Vingegaardek (Jumbo-Visma) erakutsi du maillot horia Parisko kaleetan. Amaitu da Frantziako 109. Tourra, eta garaipena ziurtatu du ezustekoa eman duen txirrindulari danimarkarrak. Tadej Pogacar (UAE) azken bi urteetako garaileak garaiezina zirudien, baina Vingegaardek bigarren astetik erakutsi du nagusi dela. Lehia hasi aurretik Primoz Roglicen (Jumbo-Visma) aldeko hautua egiten zuten aditu askok, baina errepideak berea egin du.
Eliseo Zelaietako etapa mitikoan, berriz, Jaspen Philipsen (Alpecin) nagusitu da, Dylan Groenewegenen (Bike Exchange) eta Alexander Kristoffen (Intermarche) aurretik. Wout Van Aertek (Jumbo-Visma) ez du parte hartu esprintean, eta Vingegaardekin batera helmugaratu da, garaipena ospatzen zuten bitartean. Pogacarrek egin du beste garaipen bat lortzeko azken saiakera —eraso bat jo du bost kilometroren faltan—, baina harrapatu egin du tropelak.
Aurten lasterketa bikaina eskaini dute txirrindulariek. Egunero saiatu dira erasoak jotzen, eta hainbat modutan, gainera: aldapan gora, aldapan behera eta harbideetan. Horren adibide, datu bat: inoizko Tourrik azkarrena izan da, abiadurari dagokionez behintzat.
Pogacarren eta Vingegaarden arteko buruz burukoa aspaldian ikusi ez bezalakoa izan da, eta, Jumbo-Vismaren lana bikaina izan den arren, liderra bakarrik gelditu denean bere kabuz menderatu du Pogacar. Tourra irabazi duen bigarren danimarkarra bilakatu da, Bjarne Riisen ondoren (1996. urtean irabazi zuen hark).
Alde handiak, eta Van Aert
Sailkapen nagusiari dagokionez, lehen sailkatuen arteko aldeak oso handiak izan dira. Vingegaardek ia hiru minutu atera dizkio Pogacarri, eta zazpi baino gehiago Geraint Thomasi (Ineos), podiuma osatu duenari. Hamahiru David Gauduri, hamabost Aleksander Vlasovi... eta 36 Valentin Madouasi, 11. sailkatuari.
Gainontzean, Van Aert izan da aurtengo Tourreko protagonista nagusia: aise gailendu da puntukako sailkapenean, txirrindulari saiatuenaren saria eman diote, eta hiru etapa ere poltsikoratu ditu. Jumbok, denera, sei. Mendiko maillota Vingegaardek jantzi du, eta gazteen sailkapenekoa Pogacarrek, hirugarrenez jarraian. Taldekako sailkapena Ineosek irabazi du.
Lekukoa, Bilbok
Vingegaard eta konpainia podiumetik jaitsi eta gero, hara igo da Juan Mari Aburto Bilboko alkatea. Han jaso du Tourrari hasiera ematen dion hiriak jasotzen duen lekukoa, Kopenhageko alkataren eskuetatik. Ekitaldian izan dira Euskal Herriko agintari gehiago ere: Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusia, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburua eta abar. |
2022-7-25 | https://www.berria.eus/albisteak/216374/atxilotu-egin-dute-ostiralean-donostian-istripu-batetik-ihes-egin-zuen-gidaria.htm | Gizartea | Atxilotu egin dute ostiralean Donostian istripu batetik ihes egin zuen gidaria | 66 urteko motorzale bat hil zen istripuan, Polloeko tunelaren eta Amarako sarreraren artean. | Atxilotu egin dute ostiralean Donostian istripu batetik ihes egin zuen gidaria. 66 urteko motorzale bat hil zen istripuan, Polloeko tunelaren eta Amarako sarreraren artean. | Atxilotu egin dute Donostian izandako istripu batetik ihes egin zuen auto gidaria. Ostiralean gertatu zen istripu hori, Polloeko tunelaren eta Amarako sarreraren arteko tartean: moto batek eta auto batek elkar jo zuten, 09:30ak aldera, eta motorzalea hil egin zen. Auto gidariak ihes egin zuen, eta larunbatean atxilotu zuen Ertzaintzak.
Errenterian topatu zuten istripua izan zuen ibilgailua, eta gidaria geratu eta alkoholemia eta droga probak egin zizkioten. Positibo eman zuen bietan, eta atxilotu egin zuten. 27 urte ditu, eta ez dauka gidabaimenik. Epailearen esku utziko dute. |
2022-7-25 | https://www.berria.eus/albisteak/216375/aberri-eguneko-ospakizun-eta-mobilizazioak-egin-dituzte-galizian.htm | Mundua | Aberri Eguneko ospakizun eta mobilizazioak egin dituzte Galizian | 12:00etan manifestazio jendetsua egin du BNGk, Santiagon. Datozen udal hauteskundeetan «aurrera egiteko aukera paregabea» dutela adierazi du Ana Ponton bozeramaileak. | Aberri Eguneko ospakizun eta mobilizazioak egin dituzte Galizian. 12:00etan manifestazio jendetsua egin du BNGk, Santiagon. Datozen udal hauteskundeetan «aurrera egiteko aukera paregabea» dutela adierazi du Ana Ponton bozeramaileak. | Ekitaldi ugari egingo dituzte gaur Galizian Aberri Egunaren harira. Urtero bezala, manifestazioa egin dute Santiagon, 12:00etan, BNG alderdiak antolatuta, Etorkizuna irabazi lelopean. Ana Ponton eledunak hartu du hitza mobilizazioaren amaieran, eta nabarmendu du «aurpegi asko» dituela egungo krisiak: soziala, ekonomikoa eta ingurugiroari lotutakoa. «Klima larrialdia benetako arazo bat da, eta mehatxu bat planetaren etorkizunarentzat». Ordea, Pontonek salatu du «trantsizio ekologikoa itxurakeria» baino ez dela Espainiako Estatuarentzat eta EBrentzat.
Era berean, Pontonek ziurtatu du datozen udal bozetan «aurrera egiteko aukera paregabea» duela BNGk: «Erabakimenez aurkeztuko gara hiritarren aurrean, gehiengo sozialaren bizitzak hobetzeko proiektu batekin». Atzo, Galiza Nova BNGren gazteriek antolatutako ekitaldian Pontonek adierazi zuen gazteriak izan behar duela «benetako aldaketaren bultzatzaile; batez ere, gazteentzako etorkizuna izango duen Galizia bat eraikitzeko».
Galiziako Aberri Egunaren bezperan, Rosalia de Castro eta Daniel Castelao idazleak omendu zituen Galiza Novak atzo, eta «egunez egun dagozkigun eskubideen alde borrokatzeko sinbolo eta eredu» direla aldarrikatu zuen. Brrehun bat lagun bildu zituzten ekitaldian; tartean, Euskal Herritik joandako ordezkari batzuk.
Gainera, Mocidade pola Independencia ekinbideak ere manifestazioa egin zuen atzo, Galiziako gazteria erasora lelopean. Krisiak ekarritako testuinguruan, gazteen arazo nagusiak salatu eta Galiziako Errepublika aldarrikatu nahi izan zuten ehunka gaztek.
Gaur, EH Bilduk Aberri Egun «zoriontsua» opatu nahi izan die «Galizian eta handik kanpo herrien burujabetzaren alde» egiten duten herritarrei.
Ekitaldi gehiago
BNGk antolatutakoa ez da izango mobilizazio bakarra. 13:00ean, Independentzia eta sozialismoa lelotzat hartuta, manifestazioa egingo dute Agora Galiza-Unidade Popular eta Causa Galiza taldeek eta Galiziako Errepublikaren aldeko Alderdi Komunistak.
Arratsaldean, bestalde, mahai inguru bat ere egingo dute hainbat alderditako ordezkariek, Herrien Europari begira izenburu hartuta. Ana Miranda (BNG), Nestro Rego (BNG), Sara Bailac (ERC), Mertxe Aizpurua (EH Bildu), Amadeu Mezquida (Mes-Compromis) eta Miquel Rossello (Mes per Mallorca) arituko dira solasean. |
2022-7-26 | https://www.berria.eus/albisteak/216376/donibane-lohizuneko-sutea-eragin-zuen-gizonezkoaren-hilotza-aurkitu-dute.htm | Gizartea | Donibane Lohizuneko sutea eragin zuen gizonezkoaren hilotza aurkitu dute | Etxebizitza barruan topatu dute. Atzo piztu zen, eta pertsona bat erietxera eraman behar izan zuten. | Donibane Lohizuneko sutea eragin zuen gizonezkoaren hilotza aurkitu dute. Etxebizitza barruan topatu dute. Atzo piztu zen, eta pertsona bat erietxera eraman behar izan zuten. | Donibane Lohizuneko etxebizitza batean piztu zen sutearekin lotura zuzena izan dezakeen gizonezko baten hilotza topatu dute. Atzo piztu zen sua, 05:00ak aldera, Salagoiti kaleko etxebizitza batean, eta Poliziaren arabera, nahita piztutako sute bat izan zen.
Lapurdiko udalerriko auzapezaren arabera, astelehen iluntzean topatu dute 59 urteko gizonezkoaren hilotza, sua itzali eta etxebizitzara sartu zirenean.
Suhiltzaileak sua itzaltzeko lanean aritu ziren atzo, eta gutxienez pertsona bat atera behar izan zuten etxetik. Oraindik guztiz itzali gabe zutela, etxearen zati bat erori zen, 10:30ak inguruan.
Hiru solairu ditu su hartu zuen etxeak, eta hirugarren solairuan piztu zen sua. Teilatuak kalte larriak izan ditu. |
2022-7-25 | https://www.berria.eus/albisteak/216377/gregorio-larrantildeaga-mantildeukorta-bertsolaria-hil-da.htm | Kultura | Gregorio Larrañaga 'Mañukorta' bertsolaria hil da | Plazarik gehien egin zuten bertsolarietako bat izan zen 1990eko hamarkadaren hasieran. Markinan jaio zen, eta 78 urte zituela zendu da. Bihar egingo diote hileta elizkizuna, 18:00etan, Larruskaingo elizan. | Gregorio Larrañaga 'Mañukorta' bertsolaria hil da. Plazarik gehien egin zuten bertsolarietako bat izan zen 1990eko hamarkadaren hasieran. Markinan jaio zen, eta 78 urte zituela zendu da. Bihar egingo diote hileta elizkizuna, 18:00etan, Larruskaingo elizan. | Gregorio Larrañaga Mandiola bertsolaria hil da gaur (1943, Markina-Xemein, Bizkaia). Mañukorta ezizenez ezagunagoa, izen bereko baserrian jaio zen, Markinako Larruskain auzoan. Gaur zendu da, 78 urte zituela. Batik bat 1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990ekoaren hasieran, bertsogintzaren gailurrean aritu zen. Urte haietan plazarik gehien egiten zuten bertsolarien artean ibili zen Mañukorta.
Hil beila bihar jarriko dute, 16:00etatik 17:30era, Berriatuako Gardotza poligonoan. Hileta elizkizuna, berriz, 18:00etan izango da, Larruskaingo elizan.
Nekazari eta fabrikako langile egin izan du lan. Soldaduska amaitu orduko, Ameriketara joan zen osabarekin, artzain, eta sei urte eman zituen han, 1967tik aurrera. Amaren aldeko familiagandik jaso zuen bertsozaletasuna, eta 1960ko hamarkadan hasi zen jendaurrean kantari; urte hartan egin zuen lehenengo plaza, Markinan, besteak beste Abel Muniategirekin. 1989ko Txapelketa Nagusian finalaren atarian geratu zen. Orixe eta Xenpelar sariak ere irabazitakoa da. Konplexutasun handirik gabeko bertsokera zerabilen, baina maiz lortzen zuen entzulea piztea, besteak beste, gorputz imintzioak eta antzezpenerako zuen gaitasuna baliatuz.
Bertsolaritzatik harago ere ezagun egin zen azken urteetan. 2014an Xabier Amurizak haren inguruan ateratako liburuaren izenburua, horren erakusle: Mañukorta bertsonajea.
Duela urtebete, omenaldi beroa egin zioten Markina-Xemeingo Bertso Eskolako kideek. |
2022-7-25 | https://www.berria.eus/albisteak/216378/sagarduik-azalpenak-emateko-eskaera-berretsi-du-uberak-diputazio-iraunkorra-bilduko-den-erabaki-bezperan.htm | Gizartea | Sagarduik azalpenak emateko eskaera berretsi du Uberak, Diputazio Iraunkorra bilduko den erabaki bezperan | Eusko Legebiltzarreko Mahaiak bihar jakinarazi behar du ea Diputazio Iraunkorra biltzea aginduko duen, Osasun sailburuak azalpenak eman ditzan | Sagarduik azalpenak emateko eskaera berretsi du Uberak, Diputazio Iraunkorra bilduko den erabaki bezperan. Eusko Legebiltzarreko Mahaiak bihar jakinarazi behar du ea Diputazio Iraunkorra biltzea aginduko duen, Osasun sailburuak azalpenak eman ditzan | Osakidetzaren «arretaren kalitatea gero eta okerragoa» dela atzemanda, udan zerbitzuak are eta gehiago murriztu izana edukitzen ari den ondorioei erreparatuta, Osasun Sailburuaren, Osakidetzako zuzendariaren eta Osakidetzako asistentzia sanitarioko zuzendariaren agerraldiak eskatu zituen EH Bilduk iragan astean. Bihar jakinarazi behar du Eusko Legebiltzarreko Mahaiak Diputazio Iraunkorra biltzea erabakitzen duen edo ez, Osakidetzako arduradunek azalpenak eman ditzaten. Uda izanda, Mahaiak onartu behar du Diputazio Iraunkorra bildu edo ez. «Espero dugu eskaera onartzea; bestela, arduragabekeria izango litzateke, eta errespetu falta gizartearekiko», Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak Donostiako ospitalearen aurrean esan duenez.
Osasun Saileko arduradunek premiaz azalpenak ematea zergatik eskatzen duten azaldu du.
Batetik, lehen arretaren murrizketengatik jendeak larrialdietara jo du hein handi batean, eta ospitaleetako larrialdietan saturazioa egon dela esan du: «Haien jarduera %35 handiagoa da, herritarrek zailtasunak dituztelako lehen arretan kontsulta lortzeko».
Bestetik, Eibarko ospitaleko bigarren solairua itxi izanak Gipuzkoa osoan izan duen eragina azaldu du. Zumarragako, Mendaroko eta Arrasateko ospitaleetatik Donostiara bideratzen dituzte kirurgiak behar dituzten pertsonak, eta gero Donostiatik Eibarrera bidaltzen dtuzte zenbait paziente, errekuperatzeko. Eibarko bigarren solairua itxita, ezin dira eraman hara, Uberak azaldu duenez. «Oheak itxita daude, gainera». Esan duenez, ohiko ehunka operazio atzeratzen ari dira, eta Jaurlaritzaren dekretu baten arabera, gehienez ere 180 eguneko epean egin behar dira ohiko ebakuntzak.
Aurreko astetik hona ikusi duten bestea hauxe da: larrialdietan egunero 1.600 dei jasotzen ari dira, «eta hori kudeaezina da».
Araban pazienteak osasun garraioa programatu gabe geratu direla ere esan du. Ondorioz, osasun arta jasotzeko garraioa behar duten zenbait paziente arta hori gabe geratu dira.
Gainera, Bidasoko ospitalean ez dago urologiako espezialitaterik, eta barne medikuntzakoak ari dira artatzen, Donostiako urologoek telematikoki lagunduta, Uberak esan duenez.
Sukar hemorragikoak jota Donostian artatu duten pazientea ere izan du hizpide. Leongoa da (Espainia), eta Madrili zegokion artatzea, baina han baliabiderik ez zutela esan, eta Osakidetzak bere gain hartzea salatu du Uberak: «Hona ekarri dute hemengo zerbitzuekin kontrastatu gabe, prestatu gabe geundenean».
Bada astebete Diputazio Iraunkorra bil zedila eskatu zutela, eta, Uberak esan duenez, ez dute aldaketarik izan. «Egoera gero eta okerragoa da». Salatu du Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailak egoerari irtenbidea emateko neurriak hartu beharrean indarra «komunikazioan» zentratu duela, «Madrili botaz errua eta besteak baino hobeto gaudela esanez». Formakuntza, planifikazioa, murrizketak alboratzea eta inbertsioa behar ditu Osakidetzak, Uberaren esanetan. |
2022-7-25 | https://www.berria.eus/albisteak/216379/donostia-arraun-lagunak-euskadiko-txapeldun.htm | Kirola | Donostia Arraun Lagunak, Euskadiko txapeldun | Lekeition (Bizkaia) jokatu dute Euskadiko Traineru Txapelketa. | Donostia Arraun Lagunak, Euskadiko txapeldun. Lekeition (Bizkaia) jokatu dute Euskadiko Traineru Txapelketa. | Donostia Arraun Lagunak izan da irabazle gaur Lekeition (Bizkaia) jokatutako Euskadiko Traineru Txapelketan. Hamazazpi segundo atera dizkiote donostiarrek Oriori. eta Hondarribia eta Donostiarra sailkatu dira haien atzetik.
Lehen txandan atera dira gaurko garaileak. Hogei bat segundoko tartea izan da lehen lau sailkatuen artean, eta minutu eta erdiren barruan sailkatu dira traineru guztiak. Horrela geratu da sailkapena bi txanden ondoren:
1. Donostia Arraun Lagunak (11:20.88) 2. Orio (+17) 3. Hondarribia (+21) 4. Donostiarra (+22) 5. Tolosaldea (+42) 6. Hibaika (+50) 7. Ondarroa (+1:25) 8. Deustu (+1:31) |
2022-7-25 | https://www.berria.eus/albisteak/216380/arraun-lagunak-ek-irabazi-du-euskadiko-txapelketa-lekeition.htm | Kirola | Arraun Lagunak-ek irabazi du Euskadiko Txapelketa, Lekeition | 'Lugañene'-k lehen luzean hautsi du estropada, eta poparean biribildu du. Oriok jantzi du zilarrezko domina, bigarren txandan arituta, eta Hondarribiak brontzea. | Arraun Lagunak-ek irabazi du Euskadiko Txapelketa, Lekeition. 'Lugañene'-k lehen luzean hautsi du estropada, eta poparean biribildu du. Oriok jantzi du zilarrezko domina, bigarren txandan arituta, eta Hondarribiak brontzea. | Donostia Arraun Lagunak-eko entrenatzaile Juan Mari Etxabek esana zuen bere kuadrilla arraunketa egokia bilatu ezinik zebilela azken estropadetan. Bada, donostiarrek zalantza eta mamu guztiak uxatu dituzte misterioz josita dagoen estropada eremu batean, Lekeition (Bizkaia); Euskadiko Txapelketa irabazi baitute, bigarrenez. Lehen txandatik aritu da Lugañene, eta nagusitasunez gailendu zaie Hondarribiari, Donostiarrari eta Hibaikari. Oriok, Arraunen aurkari zuzenak, bigarren txandatik arraun egin du, eta aise irabazi duen arren, ez dute lortu Etxaberen taldeak egindako denbora hobetzea. Zilarrezko domina kolkoratu dute; Hondarribiak, berriz, brontzea.
Irteera eman orduko, esperotako gidoia bete da: Arraun Lagunak estropada haustera joan da. Bai hautsi ere; hiru minutu bete direnerako, Hondarribiari bost segundo ateratzen zizkion, Donostiarrari zortzi, eta Hibaikari hamabi. Lugañene airean zihoan, eta, ziabogara heldu direnean, Andrea Astudillok eta haren kuadrillak aldeak are gehiago handitu dituzte: hamar Hondarribiarekiko, hemeretzi Donostiarrarekiko, eta 27 Hibaikarekiko.
Lantza giroa zegoen, eta popareko jardunerako egoera dotorea. Halere, patroiek galtzak bete lan izan dute beren ontziak zuzenduta eta gogortuta eramateko. Lugañene traineruan, esaterako, Ane Pescadorrek, zeina istribor hankean lehendabizikoz aritu den, behin baino gehiagotan lagundu dio Astudillori, arraun egiteari utziz eta lemazainaren arraunaren norabidean uretan sartuz. Bitartean, Hondarribia lehen kaletik, isil-isilik, olatu gainean zetorren, eta aldea laburtuz, bederatzi segundora jartzeraino.
Azken luzeko bigarren zatian, ordea, Arraun Lagunak-ek, bigarren kaletik, poparean gehiago asmatu du, eta hegan joan da, minutuko 37 arraunkadako erritmoan. Astudillok mezu zuzena bidali die arraunlariei: «Gozatu!». Halaxe zeharkatu dute helmuga, gozatuz, eta Hondarribia 21 segundora iritsi da; Donostiarra, 22ra; eta Hibaika, 50era.
Haizea gehiago harrotuko zela iragarrita zegoen, eta aurreikuspen hori guztiz bete da. Horren ondorioz, itsasoa gehiago petraldu eta narrastu da. Arraun Lagunak-ek egindako denbora buruan ondo gordeta irten da Orio, inork nahi ez zuen laugarren kaletik; Tolosaldea aritu da lehendabizikotik, Deustu bigarrenetik, eta Ondarroa hirugarrenetik. Kaleak kale, oriotarrak lanean serio aritu dira brankaz, minutuko 34 arraunkadako erritmoan. Halere, Patxi Frances Orioko prestatzaileak Nadeth Agirre lemazainari eman dizkion datuak ez ziren horien aldekoak. Lehen luzearen erdirako, Arraun Lagunak hamar segundo azkarrago zihoan Orio baino.
Eta ziabogan, donostiarrek hamabost segundoko altxorra zuten Oriorekiko. San Nikolas-ek txanda eskura zuen ordurako. 21 segundo atera dizkio Tolosaldeari, 41 Deusturi, eta 42 Ondarroari. Maniobraren ostean, Agirrek laugarren kaletik hirugarren kalerako norabidea hartu du; zenbat eta istriborrerako joan, olatuak orduan eta bilduagoak ziren. Hain zuzen, Oriok olatu bat hartu ostean, Arraunengandik zortzira jarri da. Datu horrek erabat hauspotu ditu traineru horian zihoazen arraunlariak. Dena dela, egindako ahalegina ez da nahikoa izan Etxaberen taldeak egindako denbora hobetzeko. Amaieran, hamazazpi segundo beranduago helmugaratu da.
Euskadiko Txapelketa
1. Donostia Arraun Lagunak: 11.20,88
2. Orio, 17,36ra
3. Hondarribia, 21,39ra
4. Donostiarra, 22,35era
5. Tolosaldea, 42,50era
6. Hibaika, 50,12ra
7. Ondarroa, 1.25,36ra
8. Deustu, 1.31,69ra. |
2022-7-25 | https://www.berria.eus/albisteak/216381/euroeskualdeak-500000-euroko-laguntza-emango-die-hiritartasuna-sustatzen-duten-19-proiekturi.htm | Gizartea | Euroeskualdeak 500.000 euroko laguntza emango die «hiritartasuna» sustatzen duten 19 proiekturi | 'Euroeskualdeko hiritartasuna' deialdiak 60 eragiletik gora diruztatuko ditu, kultura, hezkuntza, kirol, hizkuntza eta gizarte arloko proiektuak sortzeko. | Euroeskualdeak 500.000 euroko laguntza emango die «hiritartasuna» sustatzen duten 19 proiekturi. 'Euroeskualdeko hiritartasuna' deialdiak 60 eragiletik gora diruztatuko ditu, kultura, hezkuntza, kirol, hizkuntza eta gizarte arloko proiektuak sortzeko. | Euskal Herri osoa hartzen duen euroeskualdeak 500.000 euroko laguntza emango du hemeretzi proiektu laguntzeko. Hain zuzen, Euroeskualdeko hiritartasuna kultura, hezkuntza, kirol, hizkuntza eta gizarte arloko proiektuak laguntzeko deialdiaren emaitzak argitaratu dituzte gaur, eta, azaldu dutenez, aukeratutako proiektuek «lurraldeko eragileei hobeki ezagutzeko aukera ematen diete, lankidetza garatu dezaten» eta «euroeskualdeko laguntzek lankidetza berriak sortzeko modua ematen dute».
Laguntza jasoko duten proiektuak hemeretzi badira ere, horietan 60 eragile baino gehiagok parte hartu dute, hala nola elkarte, kooperatiba, enpresa, udal, unibertsitate eta fundazioek. Deialdia 2015. urteaz geroztik dago martxan, eta haren helburua da kulturaren, hezkuntzaren, gazteriaren, kirolaren eta eleaniztasunaren alorretan ekintzak finantzatzea Akitania Berria, Euskal Autonomia Erkidegoa eta Nafarroako Foru Komunitatea batzen dituen euroeskualdean.
Kultura
Kultur proiektuak izan dira sarituetatik hamar: esaterako, Maddi izeneko proiektua, Xareta ibarreko biztanleentzat 2022ko urrian pastoral komun bat sortzea helburu duena; Black is Beltza II Fermin Muguruzaren animaziozko filma—2022ko udazkenean estreinatuko dela iragarri dute—, eta Hemendik 2.0, memoria kolektiboaren inguruko plataforma digital bat sortzeko egitasmoa.
Gazteen hezkuntza
Gazteen hezkuntza jorratzen duten beste hiru proiektuk ere jasoko dute diru laguntza: Steamnet, gazteei zientzia eta haren praktika ezagutarazteko euroeskualdeko azoka zientifiko bat sortzeko egitasmoa; akuakulturan ikasten duten eskoletako gazteen mugikortasuna bultzatzeko Akuaekin proiektua, eta Gazteak Mugazgaindi, topaketen bidez gazteek elkar ezagutzea sustatu nahi duen ekinaldia.
Giza erronkak
«Giza erronka garaikideei» aurre egiteko aukeratu dituzten proiektuak ere beste horrenbeste dira. Bizi-connectek mugikortasun jasangarria sustatu asmo du Bidasoa inguruan, bizikletaren eguneroko erabileraren bidez; AshHezi proiektuak euskarazko diktaketa sistema bat garatzea du xede, desgaitasunen bat duten haurren eskolatzea errazteko, eta Ikertu Nahien egitasmoak ikertzaile sare bat sortzea du helburu, landa eremuetan eta landa eremuaz ikertzeko.
Eleaniztasuna
Eleaniztasuna landuko duten bi proiektu ere sortu ahal izango dira: Beha 2.1 Euskal Herriko euskarazko hainbat komunikabideren audientzia neurtzen duen ekinaldia, eta Ondare Bidea okzitanierazko transkribatzaile automatikoa.
Kirola
Egitasmo bakarra saritu du Euroeskualdeko hiritartasuna deialdiak kirolaren eta inklusioaren arloan: Berdin Rugby, errugbiaren bidez gizarteratzea errazteko proiektua. |
2022-7-25 | https://www.berria.eus/albisteak/216382/zarrakaztelun-suteak-indarra-hartu-du.htm | Gizartea | Zarrakaztelun suteak indarra hartu du | Nafarroako Gobernuak suteei aurre egiteko larrialdietarako babes zibileko planaren 2. alerta maila izendatu du. Zarrakaztelu eta Figarol arteko NA-128 errepidea moztu da. | Zarrakaztelun suteak indarra hartu du. Nafarroako Gobernuak suteei aurre egiteko larrialdietarako babes zibileko planaren 2. alerta maila izendatu du. Zarrakaztelu eta Figarol arteko NA-128 errepidea moztu da. | 14:00ak pasata Nafarroako Gobernuak lehen abisua eman du. Zarrakaztelu, hainbat fokuko sutea piztu da labore lur batzuen alboan, eta sua pinudi batera hedatu da. Igandearekin alderatuta, Nafarroan gaurkoan hainbeste bero egiten ez badu ere, AEMETek goizetik ohartarazia zuen suteak izateko arriskua «muturrekoa» zela..
Bi ordutan aurrera egin du suteak indar handiz eta Nafarroako Gobernuak suteen larrialdietarako babes zibileko planean 2. alerta maila deklaratu du eta Espaniako Gobernuari sutea itzaltzen laguntzeko bitartekoak eskatu dizkio. Aragoiko Gobernuari ere laguntza eskatu dio.
Hala, azken datuen arabera, aire bidez lau hegazkin eta lau helikoptero dabiltza itzaltzeko lanetan: Nafarroako Gobernuaren bi helikoptero, Espainiako Trantsizio Ekologikoko Ministerio lau hegazkin —bi hegazkin anfibi, Noainen egon ohi den beste bat eta hegazkin koordinatzaile bat— eta helikoptero bat eta Aragoiko Gobernuaren helikoptero bat.
Pinudia NA-128 errepidetik gertu denez, Zarrakaztelu eta Figarol arteko errepidea moztu dute.
Gobernuak araudia aldatu du
Beroagatik alerta egoerak denbora luzez irauten badu, traktoreak eta laborantzako makinaria erabiltzeko debekua malgutuko du Nafarroako Gobernuak. Horretarako foru agindua moldatu du.
Gobernuaren arabera, oreka gorde nahi du arriskuari aurre egiteko prenbentzio neurrien eta jarduera ekonomikoari eusteko beharraren artean. Izan ere, nekazaritza sindikatuak kexu agertu dira azken asteetako debekuarekin. Gobernuak gaineratzen duenez prebentziorako ere ona izan daiteke uzta biltzea, bildu gabe dagoen zereala erregai bat delako sua pizten den kasuetan.
Foru aginduak gogoratzen duenez alerta meteorologikoko epeak gehiegi luzatu dira. Azken foru agindua onartu zenetik, uztailaren 1etik, hamar egunez jarraien egon da aktibatuta alarma egoera eta horrek galarazi egin die laborariei zerealean aritzea, noiz eta uzta biltzeko garai erabakigarria heldu denean.
Malgutasun neurri horien artean, alerta laranja den egunetan, ureztatzeko labore lurretan makinaria astuna erabili ahalko dute —zereala biltzeko, paketetan antolatzeko eta lastoa xehetzeko—, beti ere labore lurren alboan hamar hektareatik gorako basoa ez badago. Kasu horretan makinaria hori 13:00etara arte erabili ahalko da.
Lehorreko labore lurretan, berriz, alerta laranjako lehen bi egunetan debekatuko da makinaria erabiltzea. Hirugarren egunetik aurrera, baimenduko da beti ere 13:00etara arte.
Aldaketa horiek soilik alerta laranja egoerako baldintzei eragiten die. Alerta arinagoa (horia) edo larriagoa (gorria) aktibatzen den kasuetan baldintzak ez dira aldatzen. Hots, alerta gorriaren kasuan, debekuak indarrean jarraituko du. |
2022-7-25 | https://www.berria.eus/albisteak/216383/txapela-erakustaldia-emanda.htm | Kirola | Txapela, erakustaldia emanda | Urdaibaik aise irabazi du Euskadiko Txapelketa, Lekeition, eta, Hondarribiak eta San Pedrok adina garaipen ditu orain: zazpi. Oriok zilarrezko domina eskuratu du, eta Donostiarrak brontzezkoa. | Txapela, erakustaldia emanda. Urdaibaik aise irabazi du Euskadiko Txapelketa, Lekeition, eta, Hondarribiak eta San Pedrok adina garaipen ditu orain: zazpi. Oriok zilarrezko domina eskuratu du, eta Donostiarrak brontzezkoa. | Urdaibaiko jarraitzaileek edota bihotzean beste kolore bat daramatzaten arraunzaleek bi begiak behin baino gehiagotan igurtzi behar izan dituzte Lekeitioko (Bizkaia) uretan gertatutakoa xehe-xehe barneratzeko. Bou Bizkaia traineruko entrenatzaile Iker Zabalak ere lanak izango ditu haren kuadrillak egindako lanari baina bat jartzeko. Urdaibaik txapela kentzeko moduko erakustaldia emanda irabazi du Euskadiko Txapelketa, klubaren historian zazpigarrenez. Gisa horretara, Hondarribiarekin eta San Pedrorekin berdinduta daude orain, txapelketa ofizialeko garaipenak kontuan hartuta.
Goren mailako zortzi euskal taldeek larunbataz geroztik hirugarren estropada segidan jokatu behar zutela eta, prestatzaile batzuek eskifaian aldaketak egiteko hautua egin dute; besteek, berriz, zaldi onenak atera dituzte; horietako bat izan zen Urdaibai. Gainera, Eusko Label ligan ez bezala, txapelketetan, eskifaian gutxieneko harrobi kopurua ateratzeko araurik ez dagoenez, Zabalak buruan marraztuta zuen kuadrilla ezarri du Bou Bizkaia ontziko tostartean.
Naturaren aldagaiek asko baldintzatzen duten estropada eremua izan ohi da Lekeitiokoa; gaurkoan, esaterako, ipar-mendebaleko haizea eta itsasoa izan dira protagonistak. Zoriak hala erabakita, bi ertzetako kaleetatik joan dira Urdaibai eta Hondarribia; Bizkaiko txapelduna lehendabizikoan eta Gipuzkoakoa laugarrenean; bigarrenetik Donostiarra aritu da; eta Zierbena hirugarrenetik. Modu tradizionalean eman diote hasiera estropadari; itsasoko epaileak bandera gorria jaitsi orduko, lau ontziek lehen arraun kolpeak eman dituzte. Oriok lehen txandatik egindako denbora zuten une oro begiz jota; lan oso txukuna egin baitu Jon Salsamendiren taldeak.
Urdaibaik eta Donostiarrak ondo baino hobeto baliatu dituzte euren kaleak, Santa Katalina itsasargiaren babespean; ipar-mendebaleko haizeak gutxiago jotzen baitzieten; Hondarribia eta Zierbena, aldiz, biluziago zihoazen. Hain zuzen, luze erdirako estropada bitan hautsi da: Bou Bizkaia eta Torrekua aurretik, eta Zierbena eta Hondarribia atzetik. Bi talde horiek gogotik sufritu dute. Urdaibai izan da lehen ziabogara aurrena heldu zen taldea, Donostiarrarekin batera. Biek ala biek Orioren denbora hiru segundoan hobetu dute. Hondarribiari hamahiru segundo atera dizkio, eta hamasei Zierbenari.
Maniobraren ostean hasi da festa. Urdaibaik eta Donostiarrak arraunkadak gehiago sarritu dituzte olatuei ahalik eta zukurik gehien ateratzeko. Torrekua, une batez, Bou Bizkaia-ri bi segundora hurbildu zaio, baita Orio ere. Gehiago ez, ordea; izan ere, Bermeoko traineruko patroi Gorka Aranberrik olatu eder bat hartu du, eta ez du askatu. Metro dezente airean joan ostean, zuloan geratu dira. Orduan, Aranberrik arraunlariei eskatu die arraunketa gehiago sakontzeko, eta traineruaren txopa altxatu orduko, erritmoa gehiago bizitu dute, atzetik zetorkien olatua hartzeko. Bai hartu ere.
Ontzia hegan zihoala heldu da bigarren ziabogara. Aranberrik eta Mikel Azkarate aurrekalariak ziba baten moduan biratu dute Bou Bizkaia, eta, motorra berriz olioztatuta, kanporanzko lan mardulari ekin dio Zabalaren kuadrillak. Donostiarrari zazpi segundo ateratzen zizkion, hamar Oriori, 22 Zierbenari eta 27 Hondarribiari.
Lau ontziak zanbuluka zenbiltzan, sehasken antzera, eta, aldian-aldian, ezkutatu ere egiten ziren olatuen artean. Donostiarrak bazekien brankaz Urdaibai gehiago zela. Hortaz, jo eta jo aritu zen. Bermeotarrek, berriz, beren betiko arraunketan segitzen zuten, minutuko 36 arraunkadako erritmoan. Bazekiten bandera irabazteko gako nagusietako bat luze horretan zegoela. Zehazki, metroak egin ahala, bizkaitarrek zazpi segundotik 11ra zabaldu dute Donostiarrarekiko aldea, eta gehiago handitzen jarraitu dute.
Sufrituz, gozatzen
Gustura zihoazen Aranberri eta beste hamalau arraunlari. Ternuaraino ere joateko moduan ziren, baina, ohartzerako, kanpoko balizen parean ziren. Zabalarenek ez dute arazo handirik izan ziaboga emateko, eta Oriok egindako denbora hamabost segundotan hobetu dute; hain zuzen, Donostiarra San Nikolas baino segundo bat azkarrago heldu da. Zierbena eta Hondarribia, berriz, lehiatik kanpo ziren. Banderaren makila eta gehiago Bermeora bidean ziren.
Hutsegite larria egin behar zuen Urdaibaik ordura arte egindako guztia kareletik jaurtitzeko. Aranberri eta haren kuadrilla, ordea, ez dira atzo jaiotakoak; zailduak dira. Bigarren luzearen gisan, ikuskizun aparta eman dute azken luzean ere. Patroi zarauztarrak hamalau arraunlariei izenez banan-banan deitu die, hanketik hasi eta aurrekalariaren tostaraino: «Bi minutu, eta ikurrina!». Hasieratik amaiera arte egindako lanaren saria jaso dute, merezita. |
2022-7-25 | https://www.berria.eus/albisteak/216384/alemaniari-gas-gutxiago-bidaliko-dio-errusiak.htm | Ekonomia | Alemaniari gas gutxiago bidaliko dio Errusiak | Etzitik aurrera, Nord Stream 1 gasbidearen fluxua erdira murriztuko du Gazpromek, arrazoi teknikoak argudiatuta. | Alemaniari gas gutxiago bidaliko dio Errusiak. Etzitik aurrera, Nord Stream 1 gasbidearen fluxua erdira murriztuko du Gazpromek, arrazoi teknikoak argudiatuta. | Alemaniaren susmorik txarrenak ez ziren bete, eta, hilaren 21ean, Nord Stream 1 gasbideko iturria berriro ireki zuen Gazpromek, mantentze lan batzuk bukatuta. Atzo bertan, Errusiako Gobernuak ziurtatu zuen ez zuela interesik Alemaniari eta Europako Batasuneko beste herrialdeei gasa bidaltzeari uzteko.
Baina hitzak batetik doaz, eta ekintzak bestetik. Adierazpen horiek egin eta ordu gutxira, Gazpromek jakinarazi zuen etenaren aurretik baino gas gutxiago bidaliko duela etzitik aurrera: egunean 33 metro kubiko gas bidaliko ditu, oraingoaren erdia, eta Nord Stream 1 gasbidearen gaitasunaren %20 baizik ez.
Errusiako gas konpainia publikoak adierazi du arrazoi teknikoengatik egingo duela hori. Haren arabera, gasa Errusiatik hegoaldera garraiatzeko behar den turbina bat geratu beharko du.
Arrazoi hori bera eman zuen ekainean gasaren hornidura %40ra jaisteko. Siemensen turbina bat hondatu zela eta Kanadako Gobernuak blokeatuta zeukala argudiatu zuen orduan. Moskuri aitzakiarik ez emateko, Alemaniak Kanadari eskatu zion turbina Errusiara eramateko, eta hark baiezkoa eman zuen.
Gazpromek, ordea, oraindik ez du jaso turbina hori, eta ez dirudi aurki egingo duenik. Izan ere, turbina berreskuratzeko jaso dituen dokumentuak ez zaizkio nahikoak iruditu, ez diotelako bermatzen konpontzera bidal ditzakeen makina gehiago Mendebaldean blokeatzea, zigorren ondorioz.
Alemaniako Gobernuak adierazi duenez, Nord Stream 1etik irits daitekeen gasaren %20 soilik eskuratzen badu, irailaren amaierarako ez du izango biltegiak %80 betetzerik, eta ukatu egin ditu Gazpromek emandako arrazoi teknikoak.
Gazpromen iragarpenak gasa hamar euro garestitu du minutu gutxian Herbehereetako TFF merkatuan. |
2022-7-25 | https://www.berria.eus/albisteak/216385/david-trimble-hil-da-ostiral-santuko-akordiorako-ezinbesteko-pieza.htm | Mundua | David Trimble hil da, Ostiral Santuko Akordiorako ezinbesteko pieza | Ipar Irlandako buruzagi unionista zenak Bakearen Nobel saria jaso zuen 1998an, SDLPko John Humerekin batera. Bake itunaren osteko lehen gobernuburua izan zen. | David Trimble hil da, Ostiral Santuko Akordiorako ezinbesteko pieza. Ipar Irlandako buruzagi unionista zenak Bakearen Nobel saria jaso zuen 1998an, SDLPko John Humerekin batera. Bake itunaren osteko lehen gobernuburua izan zen. | Bake negoziazioen eta akordio baten aldeko apustua eginda, David Trimble ezinbesteko pieza bilakatu zen Ipar Irlandan gatazka armatua amaitzeko prozesuan. Ipar Irlanda sortu zutenetik, Sinn Feinekin negoziatzea onartu zuen lehenengo buruzagi unionista izan zen, baina solasaldiek iraun zuten zortzi hilabeteetan inoiz ez zuen aurrez aurre hitz egin Gerry Adams errepublikanoarekin; eta, hala ere, harekin ados jartzea lortu zuen. Konpromisora ausartu zen, eta Trimblek berak haren ibilbide politikoko «arrakasta handientzat» jo zuen bakea finkatu zuen ituna.
UUP Ulsterko Alderdi Unionistak ohar baten bidez jakinarazi du buruzagi unionista zena «gaixotasun labur baten» ondorioz hil dela; 77 urte zituen. Trimble 1995ean izendatu zuten UUPko lider, eta Ipar Irlandako bake negoziazioetan parte hartu zuen buruzagi unionista nagusia izan zen. Elkarrizketa horietan lorturikoari esker Bakearen Nobel saria jaso zuen 1998an, SDLP Alderdi Sozialdemokrata Laboristako John Humerekin batera.
Deigarria izan zen jarrera aldaketa hori, gaztea zela antzeko saiakera baten kontra agertu baitzen: 1973ko Sunningdale Akordioa. Bost urte geroago sartu zen UUPn, baina Belfasteko Queen's Unibertsitatean lanean jarraitu zuen akademiko gisara, 1990ean Erresuma Batuko Komunen Ganberarako diputatu aukeratu zuten arte; une horretan, politikan erabat sartzea erabaki zuen.
Besteak beste, ezagun egin zen Drumcree gatazkarengatik: 1995ean, DUP Alderdi Demokratiko Unionistako buruzagi Ian Paisleyrekin batera gidatu zuen Orangeko Ordenaren desfile bat, Portadownen, nahiz eta herri horretako katolikoak horren kontra agertu ziren, haien auzo batzuetatik pasatu behar zelako.
Finean, Trimble unionismoaren sektore gogorrenean hasi zen, eta, azkenean, unionismoa errepublikanoekin batera bake akordio bat sinatzera eraman zuen; horri esker, botere partekaturiko sistema ezarri zuten.
Bake itunaren ondoren, Ipar Irlandako lehen ministro izendatu zuten, eta 2001eko hauteskundeetan gutxigatik eutsi zion gobernuburu karguari. 2002an, dimisioa eman zuen postu horretatik, eta, 2003ko bozetan, Paisleyk aurrea hartu zion; gerora, 2005eko Erresuma Batuko Komunen Ganberarako bozetan jarlekua galdu ondoren, dimisioa eman zuen UUPko buruzagitzatik. 2006tik Lorden Ganberako kide zen, eta 2007an utzi zion Ipar Irlandako Asanbleako diputatu izateari.
Erresuma Batuko Alderdi Kontserbadoreko kide egin zen, eta, azken urteetan, Israelen aldeko lobby lanean ibili da Jose Maria Aznar Espainiako presidenteak sortu zuen Israelen Lagunak ekinbideko kide gisa, eta brexit-eko erreferendumean Europako Batasuna uztearen alde egin zuen kanpaina.
Irlandako politikariek bakea lortzeko lanagatik goraipatu dute buruzagi unionista izandakoa. Doug Beattie UUPren egungo buruzagiaren arabera, Trimble «politikari adoretsu bat» izan zen: «Bakerako aukerari heltzea erabaki zuen [...]. Betirako lotuko dute Belfasteko Akordiora eraman zuten negoziazioetan erakutsitako buruzagitzarekin».
Adamsek, berriz, oroitarazi du Trimblek «erronka handiei» egin ziela aurre UUP negoziazio mahaira eraman eta bakea sinatzeko konbentzitu zuenean, eta horregatik eskerrak eman dizkio berriz ere: «Ez da gutxietsi behar Davidek Ostiral Santuko Akordioa eta mende laurdeneko bake erlatiboa lortzeko egindako kontribuzioa».
Michelle O'Neill Sinn Feinen Ipar Irlandako egungo buruzagiak ere goraipatu du Trimble 1998ko negoziazioengatik, eta esan du hura eta haren familia «harro» egon beharko liratekeela utzi duen legatuarengatik.
Erresuma Batuaren Ipar Irlandako ministro Shailesh Varak, aldiz, «bakearen defentsagatik» oroitu du buruzagi unionista zena, eta, Londresen izenean, esan du lidergoa erakutsi zuela bake elkarrizketetan. |
2022-7-26 | https://www.berria.eus/albisteak/216409/gizon-bat-hil-da-lizarran-auto-batek-harrapatuta.htm | Gizartea | Gizon bat hil da Lizarran auto batek harrapatuta | Ezbeharra A-12 autobidean gertatu da. Autoaren gidariak ez du zauririk. | Gizon bat hil da Lizarran auto batek harrapatuta. Ezbeharra A-12 autobidean gertatu da. Autoaren gidariak ez du zauririk. | Guardia Zibilak jakinarazi duenez, hildakoa Nafarroako Unibertsitate Ospitalera eraman zuten osasun zerbitzuek atzo gauean. Geroago, gizona zendu zela adierazi zuten larrialdi zerbitzuek.
Autoaren gidaria bakarrik zioan A-12 autobidean, Logroñorako (Espainia) bidean. Ez du zauririk. Guardia Zibilak adierazi du Nafarroako Guardia Zibilaren Trafikoko Taldea zer gertatu zen ikertzen ari dela. |
2022-7-26 | https://www.berria.eus/albisteak/216410/ordiziako-kasua-bortxaketa-baino-gehiago-laquolapurretaraquo-izan-dela-adierazi-dute.htm | Gizartea | Ordiziako kasua bortxaketa baino gehiago «lapurreta» izan dela adierazi dute | Emakume bat bortxatu dutela adierazi du Itaiak goizean, eta elkarretaratze batera deitu du eraso matxista salatzeko. Arratsaldean, berriz, salaketa zehaztu dute. | Ordiziako kasua bortxaketa baino gehiago «lapurreta» izan dela adierazi dute. Emakume bat bortxatu dutela adierazi du Itaiak goizean, eta elkarretaratze batera deitu du eraso matxista salatzeko. Arratsaldean, berriz, salaketa zehaztu dute. | Bart gauean gertatutako eraso matxista baten berri izan du Goierriko Itaiak. Sare sozialen bidez eman du gertatutakoaren berri, eta azaldu du bart gauean emakume bat bortxatu zutela Ordiziako jaietan (Gipuzkoa). Haatik, arratsaldean zabalduriko agiri baten bitartez zehaztu dute «lapurreta bat» izan dela gertaturikoa.
«Jakin berri dugu salatutako bortxaketa kasua errealki lapurreta bat izan zela, zeinak indarkeria matxista zantzuak ere izan zituen», adierazi dute oharrean. Halere, horren aurka protesta egiteko kontzentrazioari eustea erabaki dute, «bortxaketa bat baita bortxaz (hau da, gogoz kontra) egindako ekintza oro».
Ordiziako Udala ez da oraindik gertaera horren inguruan mintzatu, eta Udaltzaingoak goizean BERRIAri azaldu dio ez zutela inongo bortxaketaren berririk jaso.
«Azken egunean ahoz aho ibili den erasoaren desitxuraketak, etorkizunean izan daitezkeen bestelako eraso batzuk ere zalantzan jartzea ekar dezake. Horregatik, zurrumurru eta morbo ororen gainetik, indarkeria matxista kasuek dagokien trataera politiko eta serioa eskatzen dute», adierazi dute.
Beste eraso bat Santutxun
Bilboko Santutxu auzoan adineko emakume bat bortxatu dutela salatu dute. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, Ertzaintza sexu erasoa ikertzen ari da. |
2022-7-26 | https://www.berria.eus/albisteak/216411/hobera-egiten-ari-da-zarrakazteluko-sutea.htm | Gizartea | Hobera egiten ari da Zarrakazteluko sutea | Gauean lanean jardun dira suhiltzaileak, eta gaur goizean hobera egiten ari da sutea. | Hobera egiten ari da Zarrakazteluko sutea. Gauean lanean jardun dira suhiltzaileak, eta gaur goizean hobera egiten ari da sutea. | Nafarroako Larrialdi Zerbitzuen arabera, Zarrakazteluko (Nafarroa) sutearen egoera hobera egiten ari da, eta Espainiako Gobernuak utzitako hegazkin eta helikopteroak jada ez dira ari itzaltze lanean. Atzo kontrolpean zutela adierazi zuten, baina gaur goizean goiz sutea «kontrolik gabe hedatzen» ari zela adierazi dute. Hala ere, kontrolpean hartzen ari dira berriro ere.
Gauean lanean jarraitu dute larrialdi zerbitzuek, eta, horri eta eguraldiari esker, askoz ere eremu handiagoa ez erretzea lortu dute. Suhiltzaileek jakinarazi dutenez, bi helikoptero ere hasi dira sua itzaltzeko lanetan, 10:00ak aldera. Ez hori bakarrik: bost hegazkinen laguntza ere eskatu diote Espainiako Gobernuari, baina jada erretiratu dira, sutearen bilakaera positiboa dela eta.
Atzo, 14:00ak pasatxoan, Nafarroako Gobernuak lehen abisua eman zuen. Zarrakaztelun hainbat fokuko sutea piztu zen labore lur batzuen alboan, eta sua pinudi batera hedatu.
Bi orduan, aurrera egin zuen suteak, eta Nafarroako Gobernuak suteen larrialdietarako babes zibileko planean 2. alerta maila deklaratu zuen, eta Espainiako Gobernuari sutea itzaltzen laguntzeko bitartekoak eskatu. Aragoiko Gobernuari ere laguntza eskatu zion. Hala, lau hegazkin eta lau helikoptero ibili ziren atzo sua itzaltzen: Nafarroako Gobernuaren bi helikoptero, Espainiako Trantsizio Ekologikoko Ministerioaren lau hegazkin eta helikoptero bat, eta Aragoiko Gobernuaren helikoptero bat. Arratsaldean, inguruko herrietako suhiltzaile gehiago ere hurreratu ziren, baita basozainak eta Polizia ere. Nekazariek traktoreekin ureztatu zuten eremua. Zarrakaztelu eta Figarol arteko errepidea ere itxi behar izan zuten.
Eguneko azken orduan erretiratu ziren suhiltzaileak, suak oraindik piztuta jarraitzen zuen arren. Adierazi zuten hurrengo orduetan tenperaturek behera egingo zutela, eta sua itzaltzea errazagoa izango zela.
Araudi aldaketa
Beroagatik alerta egoerak luze irauten badu traktoreak eta laborantzako makineria erabiltzeko debekua malgutuko du Nafarroako Gobernuak. Horretarako foru agindua moldatu du.
Azken foru agindua onartu zenetik, uztailaren 1etik, hamar egunez jarraian egon da aktibatuta alarma egoera, eta horrek galarazi egin die laborariei zerealean aritzea. Arau berriarekin, alerta laranja den egunetan, ureztatzeko labore lurretan makineria astuna erabili ahalko dute, betiere labore lurren alboan hamar hektareatik gorako basoa ez badago. Kasu horretan, makineria hori 13:00etara arte erabili ahalko da. Lehorreko labore lurretan, berriz, alerta laranjako lehen bi egunetan debekatuko da makineria erabiltzea. Hirugarren egunetik aurrera baimenduko da, betiere 13:00etara arte.
Aldaketa horiek soilik alerta laranjako baldintzei eragiten diete. Alerta arinagoa edo larriagoa aktibatzen denean, baldintzak ez dira aldatzen. |
2022-7-26 | https://www.berria.eus/albisteak/216412/frantziako-tourraren-lekukoa-iritsi-da-euskal-herrira.htm | Kirola | Frantziako Tourraren lekukoa iritsi da Euskal Herrira | Donostian, Gasteizen, Amorebietan eta Bilbon izango da gaur, Euskal Herrian jokatuko diren hiru etapen hasiera eta amaiera izango diren hirietan. | Frantziako Tourraren lekukoa iritsi da Euskal Herrira. Donostian, Gasteizen, Amorebietan eta Bilbon izango da gaur, Euskal Herrian jokatuko diren hiru etapen hasiera eta amaiera izango diren hirietan. | Mila kilometroko ibilbidea egin eta gero, Euskal Herrian da 2023. urteko Frantziako Tourraren lekukoa. Ziortza Villa eta Julian Sanz txirrindulariek ekarri dute, eta Donostian, Gasteizen, Amorebietan eta Bilbon izango da gaur. Hiri horietan izango dira Tourraren 110. edizioaren lehen hiru etapen irteerak eta amaierak; hirugarren etapa Baionan amaituko da ustez, baina oraindik ez du hori baieztatu antolakuntzak.
Aurreikusitakoa baino pare bat ordu geroago iritsi da lekukoa. Donostiara 12:30 aldera heldu da, eta arratsaldean iritsiko da gainontzeko hirietara: 18:00 aldera Gasteizera, eta iluntzean Amorebietara eta Bilbora.
Villa eta Sanz igandean atera ziren Parisko Eliseoko Zelaietatik, aurtengo Tourra amaitu eta Juan Mari Aburto Bilboko alkateak podiumean lekukoa jaso eta gero. Kopenhageko alkatearen eskuetatik jaso zuen ikurra Aburtok, eta han izan ziren Euskal Herriko agintari gehiago ere: Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusia, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburua eta abar.
«Tourra Bilbora dator. Hasi da abentura handi hau. Hunkituta eta harro nago. Nork esango zigun lortuko genuela duela sei urte, negoziazioekin hasi ginenean. Bilbo ia edozertarako gai da», adierazi zuen Aburtok orduan.
Euskal erakundeetako ordezkariak, igandean, Parisen, lekukoa ekarri duten bi txirrindulariekin. @letour_euskadi
Azaldu dutenez, txirrindulariek lanak izan zituzten igande iluntzean Paristik irteteko, baina, gainontzean, arazorik gabe egin dute bidea. Sei ordutik behin ordubete inguruko geldialdi bat egin dute, eta bart gauean Baionan hartu dute atseden, lau ordu inguruko geldialdia eginda.
Donostian lekukoari harrera egin diote, besteak beste, Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak eta Eneko Goia alkateak. Kursaalaren parean egin dute, eraikina horiz argiztatuta. Gasteizen, antzeko: Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusia eta Gorka Urtaran alkatea izango dira ekitaldian.
Amorebietan Andoni Agirrebeitia alkateak jasoko du lekukoa, eta azkenik, Bilbon, Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusiak eta Juan Mari Aburto alkateak.
Hiru etapa
2023. urteko Tourra Euskal Herritik irtengo zela iazko martxoan jakinarazi zuten. Ibilbidearen berri, berriz, aurtengo urtarrilean eman zuten: lehenengo etapa Bilbon hasi eta bertan bukatuko da, uztailaren 1ean. Bigarrengoak Gasteiz eta Donostia lotuko ditu, eta 200 kilometro inguruko ibilbidea izango du, eta hirugarrengoa Zornotza (Bizkaia) eta Baionaren artekoa izango da. Ibilbide gorabeheratsua izango dute hirurek, zaleen gozagarri. Egun haietan eztabaida eragin zuen ibilbidea aurkezteko erabilitako mapak.
Horrelako kirol ekitaldiak ez dira batere merkeak izaten, eta Frantziako Tourra ez da salbuespena. Izan ere, euskal erakundeek 12 milioi euro gastatuko dituzte guztira. Zazpi erakunderen arteko hitzarmena izango da, eta, iragarri dutenez, ez da inbertsio pribaturik egongo. Inplikatutako erakundeak Bilboko, Donostiako eta Gasteizko udalak, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Arabako Foru Aldundiak, eta Eusko Jaurlaritza bera dira.
Duela lau urte igaro zen azken aldiz Frantziako Tourra Euskal Herritik, azkenaurreko etapa, erlojupekoa, Ezpeletan amaitu baitzen. Azken aldiz, berriz, 1992an irten zen Euskal Herritik, Donostiatik. Urte hartan, Indurainek irabazi zuen Tourra, hark irabazitakoetan bigarrena. |
2022-7-26 | https://www.berria.eus/albisteak/216413/euskararen-ezagutza-gehiago-baloratzea-proposatu-dute-behatokiak-eta-kontseiluak.htm | Gizartea | Euskararen ezagutza gehiago baloratzea proposatu dute Behatokiak eta Kontseiluak | Zuzenketak aurkeztu dizkiote Nafarroako Gobernuak proposatutako euskararen merezimenduen dekretuari «bazterketa arintzeko asmoz». Adibidez, marra gorri gisa, artikulu bat erantsi dute gutxienez euskararen ezagutza ez dadin inoiz izan «gainerako hizkuntzen ezagutzaren batura baino apalagoa» | Euskararen ezagutza gehiago baloratzea proposatu dute Behatokiak eta Kontseiluak. Zuzenketak aurkeztu dizkiote Nafarroako Gobernuak proposatutako euskararen merezimenduen dekretuari «bazterketa arintzeko asmoz». Adibidez, marra gorri gisa, artikulu bat erantsi dute gutxienez euskararen ezagutza ez dadin inoiz izan «gainerako hizkuntzen ezagutzaren batura baino apalagoa» | Sanferminak hasi ziren egunean bertan, Nafarroako Gobernuko Funtzio Publikoko Departamenduak merezimenduen dekretua aurkeztu zuen eta gaur arteko epemuga jarri zuen eragileek ekarpenak egin ditzaten. «Gogor deitoratzen dugu uztailaren 6an kaleratzeak asmo politiko argia duela eta herritarren arteko eztabaida saihestu nahi dela horrela», kritikatu du Agurne Gaubeka Hizkuntza Eskubideen Behatokiko zuzendariak.
Hain justu ere, Kontseiluak eta Behatokiak zuzenketak aurkeztu dizkiote dekretuari. Proposamenak erregistroan sartu aurretik, Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak deitoratu du gobernuaren azken dokumentuak ez duela aldaketa nabarmenik egiten urtarrilean aurkeztutako zirriborroarekin alderatuta. «Atzerapausoak ekarriko ditu eta ez dago benetako borondaterik dekretu berdinzale bat egiteko. Gobernuak aukera bat galdu du», gaitzetsi du.
Bilbaok gogora ekarri du gaur egun Hezkuntza Departamenduko irakasleen postuak aintzat hartu gabe funtzio publikoko lanpostuen %3k baino ez duela euskararen derrigorrezko ezagutza. Horren aurrean merezimenduen dekretuak bere mugak ditu, besteak beste hizkuntzen ezagutza baloratzen duelako hiru deialdi motatan: oposizio lehiaketak, lekualdatze lehiaketak eta mailaz igotzekoak. «Dekretu honek ez du konponbide osorik emango baina euskara modu egokian baloratzeak lagundu dezake hizkuntz eskubideak bermatzeko», esan du Bilbaok.
Proposamena
Euren proposamenetan, Kontseiluak eta Behatokiak besteak beste artikulu bat txertatu dute. «Marra gorria» dela deritzote, euskararen ezagutza gutxienez atzerriko beste hizkuntzen azpitik baloratu ez dadin: «Artikulu horren arabera, euskararen ezagutza ez da inoiz beste hizkuntzen ezagutzaren batura baino apalagoa izango eta hori lanpostu guztiei aplikatu beharko zaie».
Bilbaok zehaztu duenez, adibidez, eremu ez-euskaldunean, euskara ez bada balorotzen gainerako hizkuntzarik ere ez da baloratuko. Era berean, «gainerako hizkuntzak baloratu nahi baditu, orduan bai ala bai euskara baloratuko du gainerako hizkuntzen balorazioaren batura baino balorazio duinagoa emanez».
Gainera, dekretuak araututako deialdietako lanpostu guztietan euskararen ezagutza «gehiago» balioestea proposatu dute. Bilbaoren arabera, jabetzen dira 1986ko Euskararen Legeak zehaztutako legediak zaildu egiten duela eremu ez-euskaldunean euskararen ezagutza baloratzea.
Hala, zuzenketa guztietan bi aukera eskaintzen dizkiote gobernuari: «Bustitzea edo ez bustitzea». Alegia, eremu ez euskaldunean euskararen ezagutza aintzat hartzen da aukeretako batean eta bestean ez. «Hori da gure proposamenaren muina. Eremu mistoan eta euskaldunean beste portzentaje batzuk eskaintzen ditugu eta hor ikusiko da gobernuaren benetako borondatea. Askotan argudio juridikoa aitzakia gisa erabiltzen duela uste dugu».
Hemendik aurrerakoa
Behin ekarpenak eginda, dekretua Euskararen Nafar Kontseiluan aztertuko da. Irailean dira biltzekoak eta gai-ordenean ez bazegoen ere, Kontseiluak eta Behatokiak proposamenak aurkezteak behartu egiten du legez gaia aztertzea. Euskararen Nafar Kontseiluak ebazpen ez-loteslea aurkeztuko du. Euskarabidearen parte hartze organoa da Kontseilua, eta bertan ordezkaritza dute euskalgintzako eta Nafarroako gizarteko eragileek. Kontseiluak eta Behatokiak ordezkaritza dute bertan eta euren desadostasuna agertuko diote dekretuari.
Kontseiluaren ostean, Parlamentuan aztertuko da auzia. Horren aurrean Gaubekak dei berezia egin die parlamentu taldeei. Gaubekaren arabera, talde gehienek onartu dute adierazpenen bitartez hizkuntza eskubideak ez direla bermatzen departamenduetan eta oro har gobernuak «zailtasun bereziak» dituela euskaraz lan egiteko eta zerbitzuak eskaintzeko. Gaubekaren arabera, urraketa horien aurka neurriak hartu ordez «behin betikotu» egiten dira eta ondorioz, taldeei eskatu die horren aurka egiteko. |
2022-7-26 | https://www.berria.eus/albisteak/216414/1936an-fusilatutako-hamar-lagunen-gorpuzkiak-aurkitu-dituzte-baternainen.htm | Gizartea | 1936an fusilatutako hamar lagunen gorpuzkiak aurkitu dituzte Baternainen | Hiru hobitan zeuden hamar pertsona horien gorpuzkiak. Nafarroako Gobernuak azaldu du Ezkabako espetxetik fusilatzera eramandako presoak izan daitezkeela. | 1936an fusilatutako hamar lagunen gorpuzkiak aurkitu dituzte Baternainen. Hiru hobitan zeuden hamar pertsona horien gorpuzkiak. Nafarroako Gobernuak azaldu du Ezkabako espetxetik fusilatzera eramandako presoak izan daitezkeela. | Aranzadi zientzia elkarteak 1936an frankistek fusilatutako hamar lagunen gorpuzkiak topatu ditu Baternainen (Zizur, Nafarroa). Estatu kolpearen ondoren, 1936ko uda eta 1937ko urte hasiera bitartean, nafar ugari fusilatu zituzten inguru hartan. Herritar baten lekukotzari tiraka, hilaren 20an hasi zituzten indusketa lanak, eta Baternaindik Iberora doan bidearen ondoan aurkitu dituzte gorpuzkiak, hiru hobitan, laborantzarako lursail batean. Nafarroako Gobernuak adierazi du Ezkabako kartzelatik eramandako presoak izan daitezkeela, lehen ikerketen arabera.
2017an iritsi zitzaien abisua Nafarroako Memoria Institutura, Nafarroako Fusilatuen Senitartekoen Elkartearen bidez. Baternaingo herritar batek eman zuen lekukotza, amak kontatu ziona gogoan: «Hamar edo hamabi lagun hil zituzten zelai hartan. Hantxe lurperatu zituzten, eta, luzaz, hondoratuta ikusten zen ingurua». Duela bost urte egindako indusketetan ez zuten ezer aurkitu, baina, bidearen beste aldean begiratzean, gorpuzkiak topatu dituzte. Gorpuetako batek eskuak lotuta zituen metalezko eskuburdinekin. DNA probak egingo dituzte orain, gorpuzkiak norenak diren argitzeko.
Nafarroako Gobernuak Aranzadi zientzia elkartearekin duen hitzarmenaren bidez, beste bi lekutan ere aurkitu dituzte gorpuzkiak aurten: Antsoainen eta Berriozarren. Pertsona batenak atzeman zituzten Antsoainen, eta 23renak Berriozarren. Azken horiek ere Ezkabako espetxeko presoenak zirela azaldu zuten. 2016tik, frankismoak hildako 154 lagunen gorpuzkiak atera dituzte lurpetik. |
2022-7-26 | https://www.berria.eus/albisteak/216415/gutxiengoan-sinatuko-dute-gipuzkoako-zahar-etxeetako-lan-hitzarmena.htm | Gizartea | Gutxiengoan sinatuko dute Gipuzkoako zahar etxeetako lan hitzarmena | UGTk, Gipuzkoako Foru Aldundiak eta ADEGI, LARES eta GAREN patronalek sinatuko dute ituna. ELAren ustez, «onartezina» da akordioa, besteak beste, ez dituelako kontuan hartzen langileen %93. | Gutxiengoan sinatuko dute Gipuzkoako zahar etxeetako lan hitzarmena. UGTk, Gipuzkoako Foru Aldundiak eta ADEGI, LARES eta GAREN patronalek sinatuko dute ituna. ELAren ustez, «onartezina» da akordioa, besteak beste, ez dituelako kontuan hartzen langileen %93. | «Onartezina» eta «antidemokratikoa». Horrela definitu du ELA sindikatuak Gipuzkoako zahar etxeetako lan hitzarmenaren inguruan hartutako erabakia. Gaur izan dute patronalek eta sindikatuek negoziazio mahaia, eta, iragarri dutenez, UGTk, Gipuzkoako Foru Aldundiak eta ADEGI, LARES eta GAREN patronalek gutxiengoan sinatuko dute egoitzetako lan ituna. ELAren arabera, baina, erabaki horrek sektoreko soldata arrakala eta egoitzen arteko arrakala areagotuko ditu.
ELAk azaldu duenez, UGTk Gipuzkoako zahar etxeetako langileen %7 baino ez du ordezkatzen. Horrela, akordioa onartzean, «bizkarra eman» diete langileen %93ri eta patronalaren %27ari. Horrekin batera, salatu dute hitzarmenak «patronalen poltsikoak aberasteko» eta langileen baldintzak «okertzeko» baino ez duela balio izango.
Ikusi gehiago: ELAk gaitzetsi egin du zahar etxeetako hitzarmena
ELAren arabera, lan itun hori sinatzean, lau urteko borrokari «muzin» egingo diote, eta sektorearen errealitatea «nabarmen» okertuko da. Sindikatuak azaldu duenez, sinadura horren bidez, besteak beste, 30 minutuko atsedenaldia eta 42 euroko antzinatasuna duten langileek bost minutuko atsedenaldia eta 26 euroko antzinatasuna izango dute 2022rako. Horrekin batera, ELAk adierazi du 2009-2012ko hitzarmena berreskuratuko dela, «enpresetako hitzarmen gehienak baino askoz okerragoa dena».
«Eskandalua da Aldundiak eraginkortasun mugatuko hitzarmen antidemokratikoen alde egitea», azaldu du sindikatuak, eta gaineratu du diputazioak «prekarizazioaren alde» egin duela. Horiek horrela, ELAk salatu du erabaki horrek enpresen aberastasunari baino ez diola erantzuten, eta, ondorioz, datozen urteetan sektorea «gero eta prekarioagoa» izango dela.
Negoziazio mahaian hartutako erabakiari aurre egitekol, ELAk zerbitzuaren kalitatea lehenesten duen zaintza sistema baten alde borrokatzen jarraitzera deitu ditu langileak. |
2022-7-26 | https://www.berria.eus/albisteak/216416/gas-kontsumoa-15-txikitzea-hitzartu-du-ebk-baina-onartu-du-nekez-beteko-duela.htm | Ekonomia | Gas kontsumoa %15 txikitzea hitzartu du EBk, baina onartu du nekez beteko duela | Abuztuaren 1etik 2023ko martxoaren 31 bitartean azken bost urteetako batezbestekoa baino %15 gutxiago kontsumituko duela esan dute, baina estatukide guztiak ez dira derrigortuta egongo murrizketa horiek egitera. Riberak uste du Espainiak %7 eta %8 artean murriztuko duela | Gas kontsumoa %15 txikitzea hitzartu du EBk, baina onartu du nekez beteko duela. Abuztuaren 1etik 2023ko martxoaren 31 bitartean azken bost urteetako batezbestekoa baino %15 gutxiago kontsumituko duela esan dute, baina estatukide guztiak ez dira derrigortuta egongo murrizketa horiek egitera. Riberak uste du Espainiak %7 eta %8 artean murriztuko duela | Ministroen bilera luze baten beharrik gabe hitzartu dute gasaren kontsumoa murrizteko plana. Europako Batzordearen hasierako proposamena urardoturik iritsi da Energia ministroen mahaira, eta bilera labur baten ondoren onartu egin dute, aurkako boto bakar batekin: Hungariarena.
Arau orokorra izango da estatukideek azken bost urteetako batezbestekoa baino %15 gas gutxiago erre beharko dutela abuztuaren 1etik 2023ko martxoaren 31 arte. Baina arau horrek salbuespen asko izan ditu, estatukide bakoitzaren ezaugarriak aintzat hartzeko, eta horren ondorioz murrizketa %15era ez iristea posible dela onartu dute Europako Batzordeko iturriek: 45.000 milioi metro kubikoren aurrezkia 38.000 eta 43.000 milioi artean geratuko da, haien arabera.
Kopuru hori are gehiago jaitsi du Teresa Ribera Espainiako Trantsizio Energetikoko ministroak. Salbuespenen ondorioz 30.000 milioi metro kubikoren aurrezkia espero du, hau da, oraingo kontsumoaren %10.
Kopuru horiek borondatezkoak dira oraingoz, baina derrigorrezkoak bilakatuko dira baldin eta EB osoan energia alerta bat erabakiz gero, esaterako, Errusiak gasaren iturria erabat itxi duelako. Batzordeak edo bost estatuk eskatu beharko dute, baina gehiengoaren aldeko botoa beharko da indarrean jartzeko.
Espainia da, hain zuzen ere, %15eko helburua bete beharko ez duen estatu kideetako bat. Ribera izan zen Europako Batzordearen hasierako planaren aurka ozen mintzatu zen lehen ministroa. Hiru argudio eman zituen horretarako: Iberiar penintsulako sareak konexio txikia duela Europako beste herrialdeekin, GNL gas natural likidotua inportatzeko eta birgasifikatzeko sarerik zabalena duela —eta horregatik gutxi ekartzen duela Errusiatik—, eta energia berriztagarrien hedapenari esker, beste herrialde batzuek baino gas gutxiago erabiltzen duela.
Uharteek, zero
Irlanda, Zipre eta Malta uharteek, ez dute kontsumoa gutxitu beharko, konexiorik ez dutelako kontinenteko sareekin; ezta Baltikokoek ere, haien sarea Errusiara lotuta dagoelako.
Espainiaren kasuan, Riberak kalkulatu du %7 eta %8 artean murriztu beharko duela gas kontsumoa. Hori da, gutxi gorabehera, Errusiako gasak duen pisua. Iaz inportatutako gasaren %8,7 iritsi zen Errusiatik; aurten %8ra jaitsi da kuota hori, baina azken asteetan berriro gora egin du —%12 maiatzean—, biltegiak betetze aldera Errusiako hainbat gasontzi iritsi baitira Bilboko portura. Espainiaren hornitzaile nagusiak Aljeria (%42,8, iaz), AEBak (%42,8) eta Nigeria dira (%11,5).
Trukean, Riberak agindu du bere menpeko portuetako planta birgasifikatzaileetara itsasontziz iristen den GNL gas natural likidotua Europako beste herrialdeetan ere banatuko duela, eta biltegiratzea eskainiko diela. Euskal Herrian, Bilbon dago GNLa jasotzeko eta tratatzeko planta bat, eta biltegi bat ere badago, Gaviota ur azpiko putzua zena, Bizkaiko kostaldean.
Dagoeneko aldaketa bat gertatu da gasaren merkatuan: Euskal Herria zeharkatzen duten bi gasbideek (Euskadour eta Larrainekoa) beren ohiko fluxua aldatu dute Ukrainako gerra hasi zenetik, eta orain gas gehiago doa iparraldera hegoaldera baino. Zehazki, martxotik maiatzera 1.507 GWh gas sartu ditu Frantziako sareko banatzaileak Espainiakoan, eta 14.402 GWh kontrako bidean —2021 osoan baino gehiago—.
Alemaniaren kezka
EBko kideen arteko elkartasunaren onuradunen artean Alemania izango da, Errusia zuelako hornitzaile nagusia, eta zailtasun handiak dituelako mendekotasun hori gehiago gutxitzeko —%55ekoa zen, eta orain %30etik behera dago—. Robert Habeck Ekonomia ministroak ontzat jo du Bruselako akordioa, eta baikor azaldu da: «Agian %16ra edo %20ra iritsiko gara».
Kopuru horiek nekez lasaituko dute Alemaniako industria, asteak baitaramatza ohartzen gas eskasiak bere ekoizpen gaitasuna moteldu eta herrialdea —eta agian EB osoa— atzeraldi batera eraman ditzakeela. |
2022-7-26 | https://www.berria.eus/albisteak/216417/donostiako-jazzaldiak-150000-ikusle-bildu-ditu-itzulerako-urtean.htm | Kultura | Donostiako Jazzaldiak 150.000 ikusle bildu ditu itzulerako urtean | Pandemiaren osteko lehen jaialdia inoizko jendetsuenetakoa izan dela nabarmendu dute antolatzaileek. Publikoaren harrera ona ere azpimarratu dute. | Donostiako Jazzaldiak 150.000 ikusle bildu ditu itzulerako urtean. Pandemiaren osteko lehen jaialdia inoizko jendetsuenetakoa izan dela nabarmendu dute antolatzaileek. Publikoaren harrera ona ere azpimarratu dute. | Amaitu da 57. Jazzaldia Donostian, eta ezin hobea izan da antolatzaileen balorazioa: «Publikoaren saria irabazi du Jazzaldiak». Pandemiak azken bi urteetan jarritako oztopoen ondotik, inoizko jaialdirik jendetsuenetakoa izan baita aurtengoa. Guztira, 150.000 ikusle bildu dira hamalau agertokitan izandako 84 saioen artean. «Jazzaldiak bere publikoa berreskuratu du, eta programatutako kontzertuetan guztietan jendetza elkartu da», adierazi dute. Hurrengo urteko datak ere jakinarazi dituzte: uztailaren 21etik 25era izango da 58. Jazzaldia.
Antolatzaileek gogorarazi dute itzulera urtea izan dela aurtengoa, eta entzuleek izandako erantzuna eskertu dute, «portaera eredugarriarekin eta inolako gorabeherarik gabe egin direlako ekitaldi guztiak». Trinitate plazan, esaterako, edukiera osoa berreskuratu dute aurten, eta lau egunetatik hirutan sarrera guztiak amaitu ziren. Kursaaleko auditoriuma ere egunero bete da, eta Zurriolako hondartzako oholtza handiak milaka entzule erakarri ditu beste behin. Victoria Eugenia antzokiko nahiz San Telmo museoko kontzertuek izandako harrera ona ere nabarmendu dute antolatzaileek, eta baita terrazetako eta gainerako guneetan izandako giroa ere.
Kontzertuei dagokienez, «kalitate bikaineko» emanaldiak izan direla azpimarratu dute antolatzaileek, eta horietako asko «gogoangarriak» izan direla. Agertoki nagusian, Hiromiren «kontzertu magistrala» goraipatu dute, eta Amina Claudine Myersk, aurtengo Donostiako Jazzaldia sariak, 1950eko gospel taldeei eskainitako «omenaldia». Baita Diana Krallek bere ahots, piano eta interpretatzeko moduarekin publikoari eta hiriari erakutsitako «hurbiltasun eta maitasun sentimendua» ere: «Berarentzat Europako onenak dira».
Kursaaleko emanaldien artean, Gregory Porter nabarmendu dute antolatzaileek: «Bere ahots handiarekin, berriro ere argi utzi zuen munduko jazz abeslaririk onenetako bat dela». Baita auditorioa «irauli» eta lehen unetik publikoa zutik jarri zuen Iggy Popen kontzertu «ahaztezina» ere: «Gogoan iltzatuta geratuko zaigu». Yann Tiersen eta Herbie Hancocken emanaldiak ere azpimarratu dituzte.
Simple Minds izan da hondartzako agertokiko talde nagusia:«Gogoz aritu zen taldea 40 urteko ibilbidea ospatzeko, eta ikusleek ederki gozatu zuten». Antolatzaileen esanetan, 42.000 lagun baino gehiago bildu zituen kontzertuak. Era berean, Mulatu Astatkek ere kontzertu «hipnotiko eta gogoangarria» eskaini zuela nabarmendu dute, eta Curtis Hardingek ere entzuleak «liluratu» zituela. The Escitements, Carolina Durante eta Vintage Trouble taldeek ere «hondartza dantzan» jarri zutela ere adierazi dute, besteak beste.
Aipamen berezia Gehiago ere izan dira, edonola ere.«Hiria musikaz gainezka egon da sei egunez, eta kontzertuetan jai giroa, ospakizun giroa eta berrelkartzeak nagusitu dira», adierazi dute antolatzaileek. Hain zuzen ere, aipamen berezia egin diote gaztetxoei eskainitako saioei: «Txikijazz indartsu itzuli da, agertokiak eta ikusleak bikoiztuz eta haurrentzako tailerrak berreskuratuz». |
2022-7-27 | https://www.berria.eus/albisteak/216418/erreferenduma-irabazita-tunisia-fase-berri-batean-sartu-da-saied-presidentearen-esanetan.htm | Mundua | Erreferenduma irabazita, Tunisia «fase berri batean» sartu da, Saied presidentearen esanetan | %92,3k konstituzioa erreformatzearen alde bozkatu du. Parte hartzea txikia izan da, %27,5ekoa. Testu berriak eskumen gehiago ematen dizkio estatuburuari. | Erreferenduma irabazita, Tunisia «fase berri batean» sartu da, Saied presidentearen esanetan. %92,3k konstituzioa erreformatzearen alde bozkatu du. Parte hartzea txikia izan da, %27,5ekoa. Testu berriak eskumen gehiago ematen dizkio estatuburuari. | Konstituzioa aldatzeko erreferendum bat egin zuten, atzo, Tunisian, eta, behin-behineko emaitza ofizialen arabera, %92,3k erreformatzearen alde bozkatu dute. Parte hartzea txikia izan da, %27,5ekoa, baina galdeketaren hauspotzaileak, Kais Saied presidenteak, ez zuen ezarri gutxieneko parte hartze bat egotea emaitza onartua izateko baldintza gisa. Proposatutako testuak eskumen gehiago ematen dizkio estatuburuari, eta Saiedek berak nabarmendu du, gaur, Tunisia «fase berri batean» sartu dela. Oposizioak salatu du, bestalde, emaitza ez dela «legitimoa» parte hartzea txikia izan delako, eta prozesua «iruzurrezkoa» izan dela.
2011ko Udaberri Arabiarraz geroztik Tunisian egindako hauteskunde prozesu guztietako parte hartzerik txikiena eduki du konstituzioa erreformatzeko erreferendumak. 8,9 milioi pertsonak zuten bozkatzeko aukera, eta 2,5 milioik ere ez dute bozkatu. Albiste agentzien arabera, hauteslekuetan ez zen jende ilararik egon. Saiedek adierazi du, ordea, «jendetzak» izan zirela hauteslekuetan, eta parte hartzea handiagoa izango zela erreferenduma bi egunetan egin izan balitz.
Oposizioko alderdi nagusiek boikoterako deia egin zuten, iruditzen zaielako kontra bozkatzeak ere zilegitasuna emango liokeela galdeketari. Gainera, oposizioko talde gehienek salatu dute Saiedek proposatutako testuak «neurrigabeko boterea» ematen diola estatuburuari. Testu berriak jasotzen du, esate baterako, presidentea izango litzatekeela armadako burua, gobernua aukeratu ahal izango lukeela parlamentuaren onespena gorabehera, eta, gainera, ia ezinezkoa izango litzateke hura kargugabetzea. Lege proiektuak ere aurkeztu ahal izango lituzke parlamentuan, eta ganberak horiei eman beharko lieke lehentasuna.
Azken urtean estatuko botere guztien jabe izan da Saied. Izan ere, iazko uztailaren 25ean, «bake soziala» berreskuratu nahi izatea argudiatuta, parlamentua desegin zuen, eta salbuespen egoera ezarri.
Gaur egun, 2014ko konstituzioa dago indarrean. 2011ko iraultzak ahalbidetu zuen Zine el-Abidine ben Ali presidentea kargugabetzea, eta harenostean adostu zuten testu berri bat egitea. Saiedek ohartarazi izan du bere asmoa dela Ben Aliren kargugabetzearekin hasitako «bide iraultzailea» amaitzea. Gaur esan du, izenik eman gabe, «aberriaren aurka» delituak egin dituztenek horien kontu eman beharko dutela. |
2022-7-26 | https://www.berria.eus/albisteak/216419/hamabi-urteko-kartzela-zigorra-ezarri-diote-gizon-bati-bikotekide-ohia-bortxatzeagatik.htm | Gizartea | Hamabi urteko kartzela zigorra ezarri diote gizon bati bikotekide ohia bortxatzeagatik | Frogatutzat eman dute tratu txarrak eta legearen aurkako atxiloketa egon direla. Akusatua ezingo da biktimarengana hurbildu hamalau urtean, eta kartzelatik irten eta gero zaintzapean aske egon beharko du beste bost urtez | Hamabi urteko kartzela zigorra ezarri diote gizon bati bikotekide ohia bortxatzeagatik. Frogatutzat eman dute tratu txarrak eta legearen aurkako atxiloketa egon direla. Akusatua ezingo da biktimarengana hurbildu hamalau urtean, eta kartzelatik irten eta gero zaintzapean aske egon beharko du beste bost urtez | Gipuzkoako Auzitegiak hamabi urteko zigorra ezarri dio gizon bati sexu eraso bat egiteagatik, legearen aurkako atxiloketa delitu batengatik eta ezohiko tratu txarren hiru kargugatik. Epaileak «sinesgarritasun osoa» eman dio emakumeak epaiketan eta instrukzio fasean emandako bertsioari.
2020ko abuztuaren 13an gertatu zen erasoa, eta, sententziaren arabera, gizonak bi egunez atxiki zuen emakumea Gipuzkoako kostaldeko etxe batean. Horrez gain, heriotza mehatxuak egin zizkion. Kartzela zigorraz gainera, epaileak ebatzi du akusatua ezingo dela biktimarengana hurreratu hamalau urtean, eta espetxetik irten ostean zaintzapean aske egon beharko duela bost urtez. |
2022-7-26 | https://www.berria.eus/albisteak/216420/australiako-zazpi-errugbilarik-uko-egin-diote-ortzadardun-elastikoa-janzteari-partida-batean.htm | Kirola | Australiako zazpi errugbilarik uko egin diote ortzadardun elastikoa janzteari partida batean | Ortzadarraren koloreak dituen elastiko batekin lehiatuko dira Manly Sea Eagles eta Sydney Rooster taldeak ostegunean. LGTBI komunitateari keinu egitea dute helburu kamiseta horiekin. | Australiako zazpi errugbilarik uko egin diote ortzadardun elastikoa janzteari partida batean. Ortzadarraren koloreak dituen elastiko batekin lehiatuko dira Manly Sea Eagles eta Sydney Rooster taldeak ostegunean. LGTBI komunitateari keinu egitea dute helburu kamiseta horiekin. | Manly Sea Eagles taldeak LGTBI komunitateari keinu egiten dioten kamisetak aurkeztu zituen atzo. Kolektiboaren bereizgarria den ortzadarraren koloreak ipini dituzte elastikoaren mahukan eta soinean dauden iragarkietan, eta ostegunean Sydney Roosterren aurkako partidan erabiliko dituzte. Hala ere, hartutako erabakia ez da denen gustukoa izan, eta taldeko zazpi jokalarik boikota egingo diote elastikoa janzteari.
Des Hasler entrenatzaileak prentsaurreko batean jakinarazi zuenez, «beren sinesmen kultural eta erlijiosoekin gatazkan» sartzea da arrazoi nagusia. Jokalariei ez zieten kamiseta hori erabiltzeari buruzko kontsultarik egin, eta taldekide batzuek ez dute begi onez ikusi ekinaldia. Haslerrek gizonen erabakia errespetatzen duela esan badu ere, barkamen publikoa eskatu zuen prentsaurreko batean. Kamiseta horien asmoa «genero, arraza, kultura, gaitasun eta LGBTI mugimenduei buruzko defentsa eta giza eskubideak babestea» dela nabarmendu zuen.
Boikotari erantzuna
Boikotaren aurrean, Anthony Albanese lehen ministroak azpimarratu zuen garrantzitsua dela «guztiak errespetatzea, direnagatik» eta «kirola inklusiboagoa izatea». Albanesek bere lagun eta Eagles taldeko jokalari ohia den Ian Roberts ere goraipatu zuen. Homosexuala zela jendaurrean esan zuen eliteko errugbi ligako lehen jokalaria izan zen Roberts, 1995ean. Errugbian izan den lehen jokalari gay-a izan ez bada ere, «armairutik ateratzeko adorea izan zuen lehena» izan zela azpimarratu zuen agintariak, eta horrek «beste batzuei bidea erraztu» ziela.
Pamela Whaley kirol kazetaria ere haserre agertu da Twitterren jokalarien boikota dela eta: «Amorratzen nauena da (eta beti amorratu nau) jokalariek boikota egingo dutela ostadar batengatik, baina inoiz ez diote boikotik egingo taldekide bati emakumeen aurkako indarkeriaz edo moralki gaitzesgarria den beste edozein jokaeraz akusatu badute, eta denak ados egongo lirateke jokabide hori ez onartzearekin. Ez dut ulertzen».
Bestalde, kirolzaleen artean arrakasta izugarria izan dute ostadar koloreko kamisetek. SBS kate publikoak jakinarazi duenez, 24 ordu baino gutxiagoan saldu ziren webgunean salgai zeuden elastikoak. |
2022-7-26 | https://www.berria.eus/albisteak/216421/barnetegi-katolikoen-biktimen-agiriak-argitaratzeko-eskatu-diote-frantzisko-elizburuari.htm | Mundua | Barnetegi katolikoen biktimen agiriak argitaratzeko eskatu diote Frantzisko elizburuari | Barkamena eskatu zien atzo Eliza katolikoko buruak asimilazio sistema pairatu zutenei, eta horietan eginiko gehiegikeriak ganoraz ikertuko dutela agindu zuen. | Barnetegi katolikoen biktimen agiriak argitaratzeko eskatu diote Frantzisko elizburuari. Barkamena eskatu zien atzo Eliza katolikoko buruak asimilazio sistema pairatu zutenei, eta horietan eginiko gehiegikeriak ganoraz ikertuko dutela agindu zuen. | Bisita ofizialean da Frantzisko Eliza katolikoko burua Kanadan, eta, espero bezala, erakundearen barnetegietan hildako milaka haurren aferak hartu du lehentasuna. Izan ere, barkamena eskatu zien atzo Jorge Mario Bergogliok barnetegietako sistemaren biktimei. Horietatik bizirik atera zirenetako batzuk ondo hartu dute barkamen eskaera, baina Elizak oraindik gordeta duen informazioa eskatu dute.
«Halako oker deitoragarriaren aurrean, Eliza belaunikatzen da Jainkoaren aitzinean eta barkamena eskatzen dio bere haurren bekatuaengatik», esan zuen Frantziskok. «Apal eskatzen dut barkamena, horrenbeste kristauk jatorriko herriei eginiko gaizkiarengatik».
Maskwacis komunitatean, Edmontonetik hegoaldera, eginiko ekitaldi batean egin zituen hitzok.
Adierazpenok entzunda, komunitate indigenetako ordezkariek harago joateko eskatu diote. Evelyn Korkmaz barnetegietatik bizirik atera zen indigenetako bat da, eta ontzat eman du Frantziskoren eskaera, baina eskatu dio Vatikanoak dituen agiriak argitaratzeko, halako erakundeetan sartu zituzten pertsona guztien izena ezagutze aldera. Horrek aukera eman die senidei zauria sendatzeko»..
Gogorrago erantzun dio Alexis Nakota Sioux nazioko buru Tony Alexisek: «Ezin duzu esan besterik gabe sentitzen duzula eta alde egin. Ahaleginak egin behar dira. Lana egin behar da, eta ganora gehiagoko ekintzak».
Frantziskok atzo adierazi zuenez, barkamen eskea lehenengo urratsa litzateke, eta gehiegikeriak «serio ikertu» behar direla, zauria sendatzen laguntzeko.
Komunitate indigenek hainbatetan salatu izan dute haurrak euren bizilekutik atera eta euren kultura eta hizkuntza ahantz zezaten barnetegietara joatera behartzen zituztela. Datu ofizialen arabera, 1831 eta 1996 artean 150.000 haur inguru eraman zituzten egoitza horietara, Kanadako gizartearen balioak asimilatzeko, eta euren kultura ordezkatzeko. Azkena
Indigenek salatu dutenez, haurrek abusuak jasaten zituzten halako erakundeetan. 2015ean, txosten batek adierazi zuen «genozidio kulturala» izan zela haur indigenen aurka egindakoa. Kalkulatu dutenez, gutxienez, 4.100 ikasle hil ziren eskola horietan, tratu txarren, gaitzen, utzikeriaren eta istripuen ondorioz. Eliza katolikoak kudeatu zituen haur indigenentzako Kanadako barnetegien %70.
2017an, Kanadako Gobernuak barkamena eskatu zien indigenei, emaniko tratuarengatik. Aurtengo udaberrian Eliza katolikoko buruak barkamena eskatu zien komunitate indigenei, eta horren harira heldu da orain Kanadarako bisita.
Izan ere, zirrara handia eragin dute Kanadan azken urteotan barnetegiotan aurkituriko haurren hilobien aferak.
Ehunka haur indigenaren gorpuen aurkikuntzak eragindako harrabotsaren erdian, Kanadak emakume indigena bat hautatu zuen iaz lehen aldiz herrialdeko gobernadore nagusi kargua hartzeko: Mary Simon inuita.
Barkamena eskatzeko ekitaldian hartu zuten parte Simon berak eta Justin Trudeau lehen ministroak.
«Penitentzia egiteko erromesaldi» deitu dio Bergogliok Kanadara eginiko bisitari. |
2022-7-26 | https://www.berria.eus/albisteak/216422/etorkinentzako-lan-baimenak-erraztuko-ditu-madrilek.htm | Ekonomia | Etorkinentzako lan baimenak erraztuko ditu Madrilek | Sasoikako langileak beste lanpostu batzuetan ere aritu ahalko dira. Gutxienez bi urte legez kanpo daramatenek bizileku baimena jasoko dute. | Etorkinentzako lan baimenak erraztuko ditu Madrilek. Sasoikako langileak beste lanpostu batzuetan ere aritu ahalko dira. Gutxienez bi urte legez kanpo daramatenek bizileku baimena jasoko dute. | Sektore batzuetan ordaintzen diren soldata txikiengatik edo bertako herritarren gehiegizko kualifikazioagatik, langileak aurkitzea lan merkatuko arazorik larrienetako bat bihurtu da. Gai horri buruzko eztabaida betean, Atzerritarren Legea aldatzea erabaki du Espainiako Gobernuak, orain arte lan baimenik ez zuten etorkin ugari lanpostu horiek bete ditzaten.
Erreformaren xedea da erraztea Europako Batasunetik kanpoko atzerritarrak lan merkatuan sartzea eta, bidenabar, bide berriak irekitzea legez kanpo dauden etorkin ugariren egoera legeztatzeko. Jose Luis Escriva Enplegu ministroak erreforma defendatu du ezkutuko ekonomia azaleratzeko eta zenbait sektoretan dagoen eskulan falta arintzeko, hala nola lehen sektorean, eraikuntzan, ostalaritzan eta garraioan. Lege aldaketak hogei egun barru sartuko dira indarrean.
Batetik, kontratazio kolektiboa bultzatu nahi da. Sasoikako langileei lau urteko lan baimena eskainiko zaie urtean bederatzi hilabetez lan egin ahal izateko. Sasoi amaiera bakoitzean beren herrialdeetara itzultzen ez badira, langile horiek bi urteko bizileku eta lan baimena izango dute, luza daitekeena, eta agiri horrekin lan egin ahal izango dute, besteren kontura zein norberaren kontura.
Legezko figura berri bat ere sortuko da: formakuntzagatiko errotzea. Gutxienez bi urte legez kanpoko egoeran daramaten etorkinek bizileku baimena jasoko dute. Urtebeterako baimena jasoko dute «defizitarioa» den lanbideren batean aritzeko ikastaroren batean izena ematen badute, eta, ondoren, bi urtez bizitzeko eta lan egiteko baimena eskatu ahal izango dute, kontratu bat aurkeztuta.
Ikasleak ere bai
Neurriak Europako Batasunetik kanpoko ikasleengan ere izango du eragina. Orain arte, mugatua zuten ikasketak eta lana uztartzea, eta ikasketak amaitzean herrialdean geratzea. Aurrerantzean ez da horrela izango: ikasten dauden bitartean, besteak beste, astean 30 ordu arteko lan kontratuak izan ahalko dituzte. Eta ikasketak amaitzean, herrialdean lan egiteko aukera gehiago izango dituzte: enpresek lan kontratua berritzea erabakitzen badute, lan baimenari eutsi ahal izango diote. Dena den, oraindik xehetasun batzuk daude argitzeko: adibidez, lan baimena jasotzeko eskubidea emango duten ikasketak zehaztea. Erreforma astearte honetan onartu da ministroen kontseiluan, eta bihar argitaratuko da BOE Espainiako Estatuko Aldizkari Ofizialean. Hor azalduko dira xehetasunak.
Arauak, halaber, «estaldura zaileko lanbideen katalogo bat» egitera behartuko ditu erkidegoak, langilerik gabeko lanbideak identifikatzeko, eta enpresei kanpoko langileak ekartzeko aukerak errazteko. Zerrendek patronalen eta sindikatuen oniritzia jaso beharko dute.
Erreforma aurrera atera da Barne Ministerioaren eragozpen tekniko batzuk gorabehera. Fernando Grande-Marlaskaren ohartarazi esan zuen erakartze efektua eragin dezakeela eta etorkinekin etekina ateratzen duten mafiak horretaz balia daitezkeela. Egitasmoak ez du Espainiako Gorteen babesa beharko, Errege Dekretu bidez Atzerritarren Legearen araudia aldatuko delako, eta ez legea. |
2022-7-26 | https://www.berria.eus/albisteak/216423/aronofsky-dominik-hogg-eta-inarritu-urrezko-lehoia-eskuratzeko-lehian.htm | Kultura | Aronofsky, Dominik, Hogg eta Iñarritu, Urrezko Lehoia eskuratzeko lehian | Jafar Panahiren Khers nist Veneziako Zinemaldiko Sail Ofizialean emango dute; sei urteko espetxe zigorra ezarri berri diote. Lars von Trierrek Riget telesailaren sekuela bat aurkeztuko du, lehiaketatik kanpo. | Aronofsky, Dominik, Hogg eta Iñarritu, Urrezko Lehoia eskuratzeko lehian. Jafar Panahiren Khers nist Veneziako Zinemaldiko Sail Ofizialean emango dute; sei urteko espetxe zigorra ezarri berri diote. Lars von Trierrek Riget telesailaren sekuela bat aurkeztuko du, lehiaketatik kanpo. | Izen handi ugari bildu dituzte Veneziako 79. Zinemaldiko programazioan. Sail Ofizialean lehian izango dira, besteak beste, Andrew Dominiken eta Alejandro Gonzalez Iñarrituren film berriak. Itzulerako lanak dira, neurri batean: hamar urte dira Dominikek fikziozko aurreko filma egin zuela (Killing Them Softly; Nick Caveri buruzko bi dokumental egin ditu ordutik), eta Iñarrituk orain dela zazpi urte aurkeztu zuen The Revenant. Batak Blonde erakutsiko du orain, Marilyn Monroeren bizitzari buruzko film bat, Joyce Carol Oatesen izen bereko liburuan oinarritua; eta besteak Bardo (o falsa crónica de unas cuantas verdades): Mexikoko sorterrira itzuli den kazetari ezagun baten barne gatazkei buruzko komedia bat. Zinemaldia abuztuaren 31tik irailaren 10era egingo dute.
23 film luze hautatu dituzte Urrezko Lehoiaren lehian aritzeko. Zerrenda luze horretako lan batzuk dira Noah Baumbachen White Noise (irekierako filma), Don DeLilloren nobelaren moldaketa; Darren Aronofskyren The Whale, 250 kilo pisatzen duen gizon bati buruzko istorio bat; Alice Diopen Saint Omer; Luca Guadagninoren Bones & All; Joanna Hoggen The Eternal Daughter; Martin McDonaghen The Banshees of Inisherin; Santiago Mitreren Argentina, 1985, diktadurako gizadiaren kontrako krimenen epaiketari buruzkoa; Jafar Panahiren Khers nist (No Bears) maitasun istorioa; eta Frederick Wisemanen Un couple, 92 urteko zinemagilearen fikziozko lehen lana.
Fikziozko film luze gehiago pantailaratuko dituzte lehiaketatik kanpo: besteak beste, Francesco Carrozziniren The Hanging Sun (itxierako filma), Lav Diazen Kapag wala nang mga alon (When the Waves Are Gone), Walter Hillen Dead for a Dollar, Kim Ki-duken Köne taevast (Call of God) hil osteko pelikula, Paul Schraderren Master Gardener eta Ti Westen Pearl.
Beste formatu batzuetako lanen artean da Lars von Trierren Riget Exodus, 1990eko hamarkadako Riget telesailaren bost ataleko sekuela, baita Nicholas Winding Refnen Copenhagen Cowboy telesaila ere. Lucrecia Martelen Camarera de piso film laburra ere emango dute.
Besteak beste, Steve Jamesen A Compassionate Spy, Sergei Loznitsaren The Kiev Trial eta Oliver Stoneren Nuclear dokumentalak estreinatuko dituzte jaialdian, lehiaketatik kanpo.
Julianne Moore aktorea izango da zinemaldiko epaimahai ofizialeko burua, eta harekin batera ariko dira Mariano Cohn, Leonardo Di Costanzo, Audrey Diwan —iazko Urrezko Lehoiaren irabazlea— eta Rodrigo Sorogoyen zinemagileak, Leila Hatami aktorea, eta Kazuo Ishiguro idazlea. |
2022-7-26 | https://www.berria.eus/albisteak/216424/xarles-bidegain-eta-andoni-sagarna-euskaltzain-emeritu-egin-dituzte.htm | Gizartea | Xarles Bidegain eta Andoni Sagarna euskaltzain emeritu egin dituzte | Bi postu hutsik geratuko dira euskaltzain osoen artean, eta azaroko bilkuran egingo dute ordezkoak izendatzeko bozketa. | Xarles Bidegain eta Andoni Sagarna euskaltzain emeritu egin dituzte. Bi postu hutsik geratuko dira euskaltzain osoen artean, eta azaroko bilkuran egingo dute ordezkoak izendatzeko bozketa. | Xarles Bidegainek 75 urte bete zituen ekainean, eta Andoni Sagarnak, beste hainbeste uztailaren hasieran. 75 urte betetzea da emeritu bihurtzeko baldintza, eta, horregatik, biak euskaltzain emeritu izango dira aurrerantzean. Sagarna 2006ko abenduaren 22an izendatu zuten euskaltzain oso; Bidegain, berriz, 2009ko martxoaren 26an.
Izendapen berri horien ondorioz, bi postu hutsik geratuko dira euskaltzain osoen artean, eta euskaltzainek iraileko eta urriko osoko bilkuretan aukera izango dute proposamenak egiteko. Proposamena hiru euskaltzain osok izenpetu behar dute, eta, horrekin batera, hautagaiaren merezimenduak aipatu behar dituzte. Hautaketa hirugarren bilkuran egingo dute, azaroan, hain zuzen. |
2022-7-26 | https://www.berria.eus/albisteak/216425/bizkaiko-aldundiak-40-milioi-euro-jarriko-ditu-urdaibaiko-guggenheim-eraikitzeko.htm | Kultura | Bizkaiko aldundiak 40 milioi euro jarriko ditu Urdaibaiko Guggenheim eraikitzeko | Unai Rementeriak esan du Espainiako Gobernuak «konpromisoa» hartu duela Europako funtsen bitartez proiektua babesteko | Bizkaiko aldundiak 40 milioi euro jarriko ditu Urdaibaiko Guggenheim eraikitzeko. Unai Rementeriak esan du Espainiako Gobernuak «konpromisoa» hartu duela Europako funtsen bitartez proiektua babesteko | Bizkaiko Foru Aldundiak 40 milioi euro jarriko ditu Urdaibain Guggenheim museoaren egoitza berria eraikitzeko. Unai Rementeria ahaldun nagusiak iragarri du egitasmoaren lehen inbertsioa izango dela hori, eta adierazi du protokolo bat sinatuko duela Espainiako Gobernuarekin Europako funtsak jaso ahal izateko.
Iazko ekainean iragarri zuten Guggenheim museoari bi kimu egin nahi dizkiotela Urdaibain: bata, Gernika-Lumon, Dalia lantegi zaharraren orubean, eta bestea, Muruetako ontziolan. Eta adierazi zuten egoitza berriak Europako Batasuneko Next Generation funtsekin ordaintzea espero zutela. Bada, Rementeriak baieztatu du proiektua babesteko «konpromisoa» hartu duela Madrilek, eta konpromiso hori Teresa Ribera presidenteordearekin izenpetuko duen itunean jasoko dela.
Eusko Jaurlaritzak funtsak jasotzeko bere proiektuen zerrendan sartu zuen museoaren egitasmoa 2020ko abenduan, hain zuzen. Behin betiko kokapenaren berri eman zutenean, ordea, Bingen Zupiria bozeramaileak adierazi zuen proiektuak «bide luzea» zuela egiteko, eta azpimarratu zuen funtsak jasotzeko aukerarik izango ote zuen jakitea falta zela, ezertan hasi aurretik. Dirudienez, jaso du erakunde guztien oniritzia, eta Bruselari dirua jasotzeko eskaria bideratzea falta da orain.
Museoaren egoitza berrien aurrekontua 120 milioi euro litzateke: horietatik 81 EBtik lortzea da helburua, eta gainerakoa, tokiko erakundeetatik eta inbertsore pribatuetatik. Bost urte iraungo lukete lanek, eta urtean 140.000 bisitari jasotzea espero dute. |
2022-7-26 | https://www.berria.eus/albisteak/216426/errusia-nazioarteko-espazio-estaziotik-erretiratuko-da-2024an.htm | Bizigiro | Errusia Nazioarteko Espazio Estaziotik erretiratuko da 2024an | Nazioarteko lankidetza utzi, eta bere estazio propioa eraikiko duela adierazi du Errusiako espazio agentziak. | Errusia Nazioarteko Espazio Estaziotik erretiratuko da 2024an. Nazioarteko lankidetza utzi, eta bere estazio propioa eraikiko duela adierazi du Errusiako espazio agentziak. | 1998. urtetik arrakasta handiz aritu da Errusia beste herrialdeekin lankidetzan ISS Nazioarteko Espazio Estazioan, baina elkarlan hori uste baino lehen amaituko dela iragarri du gaur Roscosmos Errusiako espazio agentziak. Iuri Borisov agentziako buru berriak esan duenez, bazkideekiko betebeharrak aintzat hartuko ditu Errusiak 2024ra arte, baina hortik aurrera bere espazio estazio propioa eraikiko du.
Kremlinek lehen ere esan du egitasmotik ateratzeko asmoa duela, baina badirudi NATOko herrialdeek Errusiak Ukraina inbaditu ostean Moskuren kontra indarrean sartu dituzten zigorrek azkartu egin dutela prozesua. Lehen ere esan zuen Errusiak ISS utziko zuela, baina 2025ean jarri zuten horretarako data.
Nazioarteko Espazio Estazioak 2024ra arte funtzionatzeko baimena du orain, baina Ameriketako Estatu Batuak beste sei urtez luzatu nahi du. Errusiarik gabe egin beharko duela ematen du.
«Ordurako Errusiako estazio orbital bat muntatzen hasteko garaia izango da», esan dio Borisovek Vladimir Putin Errusiako presidenteari telebistaz zabalduriko bileran, eta hark onespena eman dio horretarako. Roscosmosen lehentasun nagusia izango da orain estazioa eraikitzea.
Lehendik ere iragarriak zituen planen arabera, Errusiako Espazio Estazio Orbital horren lehenengo modulua 2025erako eraikia izan nahi zuten. Energia sortzeko eta ikerketak egiteko modulu bat bidali behar zuten errusiarrek ISSra, baina litekeena da hori erabiltzea estazio independentearen ernamuin gisa.
Errusiaren erabakiaren berri ofizialik ez duela jaso esan du NASA AEBetako espazio agentziak. AEBek ez ezik, Europak, Kanadak eta Japoniak ere hartzen dute parte Nazioarteko Espazio Estazioan, Errusiarekin batera. |
2022-7-26 | https://www.berria.eus/albisteak/216427/ingalaterra-finalerako-sailkatu-da-nagusitasunez.htm | Kirola | Ingalaterra finalerako sailkatu da nagusitasunez | Suediari aise irabazi dio, hasieran eskandinaviarrak apur bat hobeak izan diren arren. Meadek, Bronzek, Russok eta Kirbyk sartu dituzte ingelesen golak. | Ingalaterra finalerako sailkatu da nagusitasunez. Suediari aise irabazi dio, hasieran eskandinaviarrak apur bat hobeak izan diren arren. Meadek, Bronzek, Russok eta Kirbyk sartu dituzte ingelesen golak. | Antolatzailea izanda faborito zen finalean egoteko, eta ez du huts egin. Ingalaterra Eurokopako finalean da, Suediari 4-0 gailendu ostean. Suediarrak hobeak izan dira hasieran, baina atzean izan ohi duten ziurtasuna galduz joan dira, Ingalaterraren zelai erditik aurrerako jokalarien mugikortasunaren erruz. Ingalaterra nagusituz joan da, jokoaren aginte makila edukiz, eta zelai erditik aurrera duen joko landu eta biziari esker lortu du sailkapena.
Partida parekatua espero zen ingelesen eta suediarren artean, eta hala izan da hasiera. Bi taldeak antzeko jokoa egiten ahalegindu dira: baloia zelai erdian lapurtu, eta zuzen jokatzea, aurkariaren atzeko hegaleko jokalariak apur bat aurreratuta zeudela baliatuz. Suediak Lucy Bronzen hegaletik aurkitu ditu zuloak, Bartzelonako jokalari berria erasora asko joaten baita. Asllanik ondo zekien hori, eta haren oinetatik iritsi da eskandinaviarren lehen aukera. Erdilariak pase aparta eman dio Blacksteniusi. Bakarrik zegoen, eta bitan pentsatu gabe errematea egin du. Baina Earps atezainak gelditu ona egin du, eta baloia kornerrera bidali du. Korner horretan Suediak jokalari asko igo ditu erasora, eta atezainaren inguruan jarri. Bada, Blacksteniusen burukada langara joan da.
Suedia eroso zegoen, lerroak oso batuak baitzituen, eta Ingalaterrak apenas sortzen baitzion aukerarik. Espainiaren aurkako final-laurdenetako partidan gertatu bezala, etxekoak ez zeuden eroso. Baina pixkanaka hori aldatuz joan da. White gehiago mugitzen hasi da, eta horrek lehen zalantzak eragin dizkio Suediaren atzealdeari. Ingalaterraren golegile nagusiak baloia jaso du penalti arrasotan, baina ez du ondo errematatu, eta Lindhalek geratu du. Mead eta Hemp ere gehiago mugitu dira hegaletatik, eta Suedia gero eta deserosoago aritu da. Erdiraketa bat eta gero haren atzealdea ez da ondo atera, kostatu egin zaio. Baloia Bronzeri iritsi zaio. Erdiraketa egin du, eta Meadek ez du huts egin. Sei gol daramatza txapelketan Arsenaleko jokalariak. Grings alemaniarrak 2009ko Eurokopan ezarritako marka berdindu du horri esker.
34. minutua zen. Kolpea izan da gola Suediarentzat. Ingalaterra oso nagusi izan da lehen zatiko azken hamar minutuetan. Gertu izan dute etxekoek bigarren gola, baina ez dute lortu. Hala 1-0 amaitu da lehen zatia. Suediak zelai erdiko jokalariak gehiago agertzea behar zuen, batez ere Rolfo eta Jakobsson, partidaren norabidea aldatzea nahi bazuen. Bigarren zatia ondo hasi dute. Baina Ilestedtek eta Blacksteniusek, ordea, ez dute buruz egindako errematean asmatu. Gainera, Bronzek bigarren gola sartu du.
Baina aldaketek mesede egin diote Suediari. Behintzat, partida hasieran egindako joko zuzena berrekuratuz joan da, eta defentsan ere oldarkorrago aritu da. Wiegmanek White kendu du. Suedia geldikako jokaldiak behartzen saiatu da, eta beste aukera bat izan du. Horietako batean Blacksteniusek ez du ongi errematatu. Baina baloia pozoitu egin da, eta Earpsek eskua atera behar izan du. Suedia hobeto ari zenean iritsi da etxekoen hirugarren gola. Ikusgarria izan da oso, Russok sartu baitu orpoz, lehen errematean huts egin eta gero. Gola ekarri duen jokaldia ere ederra izan da, oso landua izan baita, eta erritmo aldaketa baten ostean. Russok laugarren gola du txapelketan.
Etxekoak nagusia ziren, eta Suedia ere nekea antzematen joan da partida aurrera joan ahala. Hala iritsi da laugarrena. Kirbyk egin du baloi loratu batekin. Partidako azken ordu laurdena gurutze bidea izan zen Suediarentzat. Zaleekin batera Ingalaterrak gozatu egin du. Hala amaitu da partida. |
2022-7-27 | https://www.berria.eus/albisteak/216456/amaitu-dira-auto-pilaketak-orion-zazpi-ibilgailuren-arteko-istripu-bat-izan-da-goizean.htm | Gizartea | Amaitu dira auto pilaketak Orion; zazpi ibilgailuren arteko istripu bat izan da goizean | A-8 errepidearen bi errailak itxi behar izan dituzte bi orduz, Donostiarako noranzkoan, baina ireki dituzte jada. Gutxienez hiru lagun zauritu dira. | Amaitu dira auto pilaketak Orion; zazpi ibilgailuren arteko istripu bat izan da goizean. A-8 errepidearen bi errailak itxi behar izan dituzte bi orduz, Donostiarako noranzkoan, baina ireki dituzte jada. Gutxienez hiru lagun zauritu dira. | Auto istripu handi bat gertatu da gaur 07:30 aldera A-8 errepidean, Orio (Gipuzkoa) parean. Zazpi ibilgailuren artekoa izan da, eta gutxienez hiru lagun zauritu dira. Ospitalera eraman behar izan dituzte hirurak.
Istripuaren ondorioz, ia bi orduz, itxita egon dira bi errailak Donostiarako noranzkoan, baina ireki dituzte jada. Auto ilarak bederatzi kilometrorainokoak izan dira. |
2022-7-27 | https://www.berria.eus/albisteak/216457/iberdrolak-36-handitu-ditu-irabaziak.htm | Ekonomia | Iberdrolak %36 handitu ditu irabaziak | 2.075 milioi euroren mozkinak izan ditu aurtengo lehen sei hiletan, iaz baino heren bat gehiago. Sanchez Galanek ukatu egin du ezohiko irabaziak direla. | Iberdrolak %36 handitu ditu irabaziak. 2.075 milioi euroren mozkinak izan ditu aurtengo lehen sei hiletan, iaz baino heren bat gehiago. Sanchez Galanek ukatu egin du ezohiko irabaziak direla. | Iberdrolak 2.075 milioi euroren irabaziak izan ditu aurtengo lehen sei hilabeteetan, iaz epe berean irabazi baino %36 gehiago. Multzo osoaren zenbakiak dira, eta, enpresaren arabera, toki guztietan handitu ditu mozkinak, Espainian izan ezik. Han sartzen du Iberdrolak Hego Euskal Herriko bere negozio eremua. Alde horretatik, Ignacio Sanchez Galan konpainiako presidenteak ukatu egin du «ezohiko irabaziak» izan dituztela energia krisiarengatik. «Nik dakidala, Europan, gasa eta petrolioa saltzen duten energia konpainiak ari dira irabaziak eskuratzen, ez konpainia elektriko integratuak».
Galanen hitzek helburu garbi bat dute, Espainiako Gobernuak konpainia elektrikoei ezarri nahi dien zerga auzitan jartzea, eta nabarmendu du elektrikoen eta erregai fosilen kasua «ez dela berbera». Izan ere, Espainian lorturiko irabaziek %26 egin zuten behera, Iberdrolaren arabera, energiaren prezioa garestia ez delako oso-osorik txertatu kontsumitzaileei «aurretik zehazturiko tarifen eraginez». Eta zenbat irabazi zuen Espainian? 953 milioi euro, mozkin guztien %95.
Baina Iberdrola mundu osoan lan egiten duen konpainia bat da, eta negozio emaitza orokorrak oso onak izan ditu. 2.075 milioi euro irabazi ditu, betiere konpainiaren arabera, AEBetako, Erresuma Batuko eta Brasilgo negozioei esker. Datu onei esker, %6,4 irabazi gehiago banatu ditu akziodunen artean. Konpainiak 24.430 milioi euroren diru sarrerak izan zituen; beraz, %8,5eko irabazi marjina du. Konpainiaren arabera, 25.000 milioi euroko diru poltsa bat du, eta 41.000 milioi euro zor ditu eskaturiko maileguengatik. |
2022-7-27 | https://www.berria.eus/albisteak/216458/rosalia-abeslaria-becen-izango-da-gaur.htm | Kultura | Rosalia abeslaria BECen izango da gaur | Motomami World Tour nazioarteko bira egiten ari da abeslaria, eta gaur Bilbon ariko da 21:30ean. Ospea, sexua, jainkoa eta flamenkoa dira bere lanean uztartu dituen gaietako batzuk. | Rosalia abeslaria BECen izango da gaur. Motomami World Tour nazioarteko bira egiten ari da abeslaria, eta gaur Bilbon ariko da 21:30ean. Ospea, sexua, jainkoa eta flamenkoa dira bere lanean uztartu dituen gaietako batzuk. | Rosalia kataluniako abeslaria (Bartzelona, 1993) Bilbon da dagoeneko, gaur gauean emango duen kontzerturako. 21:30etik aurrera ikusi eta entzun ahalko dira kontzertua osatuko duten 30 kantak. Joan den asteburuan, Bartzelonako Palau Sant Jordin sekulako arrakasta izan zuen abeslariak, eta gaur ere Barakaldoko BEC zalez betetzea espero da.
'Motomami' diskoa
Rosaliak joan den martxoan argitaratu zuen Motomami diskoa, eta, hori aurkezteko, Motomami World Tour nazioarteko bira egiten ari da. AEBetan ekoiztu du diskoa, bere ibilbideko hirugarrena. Musikariak momentuko gogoetak jaso nahi izan ditu bertan. Ospea, sexua, jainkoa eta flamenkoa dira bere lanean uztartu dituen gaietako batzuk. Hamasei kantuk osatzen dute diskoa, eta Sonyren Columbia zigiluak atera du. Artistaren hitzetan, motomami jarrera bat da, energia bat, eta mota guztietako etiketetatik ihes egitea aldarrikatzen du.
Kontzertua
Ehun pertsonak baino gehiagok osatzen dute Rosaliaren taldea, baina agertokian zortzi dantzarirekin batera ariko da abeslaria. Rosaliaren showa kontzertu tradizionaletatik harago doa . Motorrekin lotutako estetika erabiltzen du oholtza gainean eta sare sozialei ere keinu egiten die. Pop kontzertu tradizional bat baino gehiago, Tiktokeko zuzeneko bideo bat ematen dute bere kontzertuek.
Disko berriko abestiez gain, aurreko bi diskoetako abestirik ezagunenak ere abestuko ditu. Denera, 90 minutu iraungo du kontzertuak, eta 30 kantu inguru abestuko ditu.
Sarreren prezioak zeresan handia eman du. 50 eta 360 euro artean balio dute, eta gehiegi dela aldarrikatu du zale askok. Hala ere, gainontzeko kontzertuetan bezala, gaurkoan ere jendez beteko da BEC, nahiz eta oraindik ez diren sarrera guztiak saldu. Pilaketak eragozteko, Bilboko metroaren lineak sendotu eta ordutegiak zabalduko dituzte. |
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216459/lsquothe-lord-of-the-ringsrsquo-euskarara-bikoiztuko-dute.htm | Bizigiro | ‘The Lord of the Rings’ euskarara bikoiztuko dute | Amazon Prime Videok irailaren 2an estreinatuko du telesaila. Estreinaldiaren egunean, euskarazko azpidatziekin ikusi ahalko da telesaila. Amazoneko iturriek esan dute euskarazko bikoizketa egun batzuk geroago iritsiko dela. | ‘The Lord of the Rings’ euskarara bikoiztuko dute. Amazon Prime Videok irailaren 2an estreinatuko du telesaila. Estreinaldiaren egunean, euskarazko azpidatziekin ikusi ahalko da telesaila. Amazoneko iturriek esan dute euskarazko bikoizketa egun batzuk geroago iritsiko dela. | Inoiz egin den telesailik garestiena eta Tolkienen unibertsoen berpiztea. Amazon Prime Video plataforma denen ahotan jarriko duena. Tolkienen liburuen eta Peter Jacksonen filmeen zaleak pantailari begira-begira jarriko dituena. Hori eta gehiago izango da The Lord of the Rings: The Ring of the Power telesaila. Irailaren 2an estreinatuko du Amazonek fikzioa mundu osoan, eta aukerazko hizkuntzen artean euskara egongo da —estreinaldiaren egunean bertan, euskarazko azpidatziak erabilgarri egongo dira, baina Amazoneko iturriek esan dute euskarazko bikoizketa egun batzuk geroago txertatuko dutela—.
Bilboko Mixer estudioan egingo dituzte lehen denboraldiko atalen bikoizketak. Estudioko iturriek «talde lana» nabarmendu dute. Alde guztien «ahalegina» eta «gogoa» dagoela azaldu du estudioko ordezkari batek, «dena ondo bideratzeko». Ez dute izenik eman nahi izan, eta, oraingoz, ez dute adierazpenik egingo.
Telesailaren lehen denboraldia ez dute osorik eta batera estreinatuko. Lehenbizi, atal bat edo bi izango dira, eta ondotik, astean behin sareratuko ditu atalak Amazon Prime Videok. Hain justu, plataformak iragarri du harpidetzaren kostua garestitu egingo duela irailean.
The Lord of the Rings telesaila. AMAZON
The Lord of the Rings: The Ring of the Power-en istorioak J.R.R. Tolkienen liburuko eta Jacksonen filmeetako garaia baino milaka urte batzuk lehenago gertatzen dira. Erdiko Lurraldearen bigarren aroan hasten da, hain zuzen ere. Boterearen eraztunak sortu ziren unea jasoko da, Sauron ilunaren sorrera, Numenor erreinuaren historia, eta elfoen eta gizakien arteko aliantza.p>
Bigarren denboraldia ere grabatu dute jada. Lehen zortzi atalak Zeelanda Berrian filmatu bazitzuten ere, bigarren denboraldia Erresuma Batuan grabatu dute.
Patrick McKay telesaileko sortzaile eta ekoizle eragileak San Diegoko (AEB) Comic-Con jaialdian iragarri du Numenorreko erreinua «Firenze errenazentista» gisakoa izango dela, eta eraztunen forjatzea agertuko dela. Alegia, zazpi eraztun ipotxentzat, bederatzi gizaki hilkorrentzat, eta eraztun bat jaun ilunarentzat. Baina Numenorren gatazkak piztuko dira, eta taldeen arteko banaketak eta liskarrak egongo dira. Pertsonaien artean, hobbiten arbasoak azalduko dira: harfootak. Bestalde, Arondir ausarta orkoen antzeko izaki maltzur batzuek dute harrapatua, eta ihes egiten ahaleginduko da. Elrondeko mundu liluragarria ere azalduko da aurreneko denboraldian.
The Lord of the Rings telesaila. AMAZON
Telesailaren sortzaile nagusiak McCkay bera eta J. D. Payne dira. Baina haiekin batera, zinemagintzako eta telesailen munduko profesional ugari batu dira proiektura; tartean dira, J. A. Bayona, Charlotte Brandstrom eta Wayne Che Yip. Aktoreen artean, berriz, Cynthia Addai-Robinson, Robert Aramayo, Owain Arthur, Maxim Baldry, Nazanin Boniadi eta Ismael Cruz Cordova daude. Musika Ber McCrearyk sortu du —San Diegoko ekitaldian aurkeztu zuten, orkestra batekin—.
Ez da nolanahiko ekoizpena Amazon Prime Videorena: lehen denboraldiak 388 milioi euro inguruko aurrekontua izango du. HBOren Game of Thrones-en denboraldi bakoitza kostatzen zen halako lau izango da The Lord of the Rings-en kostua. BERRIAk jakin duenez, katalanera ere bikoiztuko dute Amazonen telesaila.
Animazioa Netflixen
Fantasiazko ekoizpen garestia izango da Amazonek euskarara bikoiztuta estreinatuko duen lehen telesaila —katalanera bikoiztuta estreinatu dute jada The Terminal list—. Katalogoan bost film daude euskarazko audioarekin.
Netflixek, berriz, abuztuaren 5ean euskarara bikoiztutako animaziozko lehen telesaila estreinatuko du: Super Giant Robot Brothers. Euskarara bikoiztuta katalogoan jarri zuen lehen filma The Sea Beast izan zen. Dortoka ninjen film berria ere euskarara bikoiztuta estreinatuko du Netflixek datorren astean.
Amazon Prime Videon zein Netflixen hainbat filmeren euskarazko azpidatziak jartzen ari dira, bide batez, azkeneko asteetan.
Super Giant Robot Brothers animaziozko telesaila. Netflix |
2022-7-27 | https://www.berria.eus/albisteak/216460/bakegileek-larunbateko-ekintzen-balorazio-biziki-positiboa-egin-dute.htm | Politika | Bakegileek larunbateko ekintzen balorazio «biziki positiboa» egin dute | Hala ere, ohartarazi dute balantzea «osoki baikorra» izango dela Jakes Esnal eta Ion Parot beranduenez irailaren 22an askatzen badituzte. Presoak askatzeko keinurik ez badago, protesta gehiago egingo dituztela iragarri dute. | Bakegileek larunbateko ekintzen balorazio «biziki positiboa» egin dute. Hala ere, ohartarazi dute balantzea «osoki baikorra» izango dela Jakes Esnal eta Ion Parot beranduenez irailaren 22an askatzen badituzte. Presoak askatzeko keinurik ez badago, protesta gehiago egingo dituztela iragarri dute. | Bakegileek erdiz erdi blokeatu zuten Ipar Euskal Herria larunbatean, eta oihartzuna izan zuten euskal presoen etxeratzearen aldeko desobedientzia ekintza horiek. Izan ere, 2.000 pertsona inguruk parte hartu zuten, eta hamabost gune «estrategiko» blokeatu zituzten. Mobilizazioaren balorazio «biziki positiboa» egin dute antolatzaileek. Besteak beste, determinazioaren indarra erakutsi dutelako «axolagabekeriaren aitzinean, elkortasunaren aitzinean eta Estatuaren mespretxuaren aitzinean», eta ikusi delako lurralde oso batek eta bertako herritarrek «uko» egiten diotela pasibo egoteari bi presok jasaten duten «injustizia» dela eta.
Horrez gain, nabarmendu dute blokeatzeen koadro baketiarra «osoki errespetatua» izan zela. Era berean, blokeatu zituzten puntu guztietan prestakuntza «zehatza» egin zutela adierazi dute, eta horri esker arrisku guztiak saihestu zituztela. Parte hartzaileen segurtasunari dagokionez, iragarpen ezberdinak aurreikusi zituztela azaldu dute, eta Frantziako Estatua jakinaren gainean jarri zutela prefetaren bitartez.
Ikusi gehiago: Parisen erantzunaren beha
Eric Spitz prefetak legez kontrakotzat jo zuen blokeatzea, eta zigorrak iragarri zituen parte hartzaileentzat. Bakegileek, baina, nabarmendu dute antolatzaileek eta parte hartzaileek arriskatzen zituzten zigor judizialak eta ekimenaren beraren debekuak ez zituela bertaratutakoak atzerarazi: «Parte hartu duten 1.700 pertsonetatik bakoitzak egin du desobedientzia zibilaren hautua, kontzientzia eta ardura osoz, bake prozesuaren geldotzeari aurre egin nahian».
Ekintzetan parte hartu zuten 26 pertsona atxilotu zituzten, eta arratsean aske utzi, aurrerago egingo zaien deialdi judizialaren zain. Antolatzaileek haien «kuraia eta engaiamenduaren kalitatea» goratu dute, eta iragarri dute biziko dituzten «momentu judizialetan» Bakegileek emango duten erantzunak izango direla orain arte egin duten «mobilizazio osoaren parekoak».
Ikusi gehiago: Blokatzeetan atxilotutako 26 ekintzaileak aske dira
Hala ere, Bakegileek ohartarazi dute balantzea ez dela «osoki baikorra» izango Jakes Esnal eta Ion Parot irailaren 22a baino lehen askatzen ez badituzte. Gogorarazi dute 71 urte baino gehiagoko zigorra dutela bi presoek, eta 32 urte baino gehiago daramatzatela preso. Horrez gain, azaldu dute kondenen aplikaziorako epaileak baldintzapeko askatasunaren alde egiten duela, baina terrorismoaren kontrako prokuradoreak «sistematikoki» uko egiten diola erabaki horri. «Ez dugu pentsatu nahi nola buka daitekeen preso hauen egoera; are gehiago, Korsikan gertatu dena ikusirik», adierazi dute.
Ikusi gehiago: Esnal eta Parot askatzearen kontra egin du fiskaltzak
Horiek horrela, datozen bi hilabeteetan Esnal eta Paroten libratzearen aldeko keinurik ez badago, iragarri dute beste protesta mota batzuk abian jarriko dituztela. Bakegileen arabera, ekintza horiek «crescendo» joango dira, eta ikusgarriak eta politikoki eta mediatikoki herritarrekin adostutakoak izango dira. |
2022-7-27 | https://www.berria.eus/albisteak/216461/tolosan-eginen-da-aurtengo-bakearen-nazioarteko-jardunaldia.htm | Gizartea | Tolosan eginen da aurtengo Bakearen Nazioarteko Jardunaldia | Olatz Peon Tolosako alkateak erran du jarduerek «bakea, kultura eta gazteria» uztartuko dituztela. | Tolosan eginen da aurtengo Bakearen Nazioarteko Jardunaldia. Olatz Peon Tolosako alkateak erran du jarduerek «bakea, kultura eta gazteria» uztartuko dituztela. | Bakearen Nazioarteko Eguna irailaren 21ean izaten da. Horrekin lotuta, Unescok bakearen inguruko jardunaldia antolatzen du urtero. 2020ko ekitaldia Tolosan (Gipuzkoa) egin behar zen, baina, pandemiaren ondorioz, aurten eginen da, irailaren 17an. Gaur aurkeztu dute. Aurkezpenean izan dira Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua, Ion Ganbra Gipuzkoako Foru Aldundiko Giza Eskubideen eta Kultura Demokratikoaren zuzendari nagusia, Olatz Peon Tolosako alkatea eta Estitxu Zaldua TOPICeko zuzendaria.
«Bakeak, gerrak bezala, ekintza behar du», adierazi du Estitxu Zalduak. Jardunaldiaren egitarau zehatza zein den jakinarazi ez badu ere, hiru ekitaldi nagusiak aipatu ditu. Goizean, txotxongiloak egiteko tailerrak izanen dira Tolosako (Gipuzkoa) hainbat lekutan. Txotxongilo horiek berak arratsaldean eginen den martxan erabiliko dira. Gainera, mahai inguru bat ere izanen da Topicen, eta artea, bakea eta gazteriaren harremana aztertuko ditu. Arratsalde partean, martxa eginen da, hainbat abesbatzak lagunduta. Gauean, abesbatza guztiek kontzertua emanen dute Leidor aretoan. Peonek adierazi du jarduera guztiek «bakea, kultura eta gazteria» dituztela oinarri.
«Gazteak izango dira benetan bakearen aldeko nazioarteko jardunaldi honetako protagonistak», erran du Beatriz Artolazabalek. Izan ere, sailburuaren hitzetan, gazteek osatuko dute bakearen bidea etorkizunean. Ion Ganbra ados agertu da Artolazabalekin. Adierazi duenez, Euskal Herrian «indarkeria urte gogorrak» izan diren arren, pauso «asko» gelditzen dira egiteko, eta, hain zuzen, gazteek emanen dituzte pauso horiek. |
2022-7-27 | https://www.berria.eus/albisteak/216462/sexu-erasoen-salaketak-48-igo-dira-2019tik-euskal-autonomia-erkidegoan.htm | Gizartea | Sexu erasoen salaketak %48 igo dira 2019tik Euskal Autonomia Erkidegoan | Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak adierazi du «ezkutuan zegoen kriminalitatea plazaratzea» lortu dela. | Sexu erasoen salaketak %48 igo dira 2019tik Euskal Autonomia Erkidegoan. Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak adierazi du «ezkutuan zegoen kriminalitatea plazaratzea» lortu dela. | Sexu erasoei dagozkien salaketak %48 ugaritu dira Euskal Autonomia Erkidegoan urteko lehen sei hilabeteetan, 2019an denbora tarte berean izandakoen aldean. Joan den urteko datuekin konparatuta, berriz, kopurua %31 igo da. Sexu askatasunaren aurkako delituei dagokienez, urte batetik bestera %20 gehitu dira, eta 2019tik %51.
Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak eman ditu datuak, Euskadi Irratiko elkarrizketa batean. Salaketa gehiago jartzeari egotzi dio azken urteetan estatistiketan izandako gorakada. Alde horretatik, igoeraren alde ona aipatu du sailburuak: «Gizartearen eta biktimen sentsibilizazioari esker, ezkutuan zegoen kriminalitatea plazaratzea lortu da». Gaineratu du «benetako egoeraren irudia» gertuago dagoela salaketa horiei esker. |
2022-7-27 | https://www.berria.eus/albisteak/216463/borras-laquohilda-ikusi-nahi-nautenek-hil-egin-beharko-naute-eta-zikindu-egin-beharko-duteraquo.htm | Mundua | Borras: «Hilda ikusi nahi nautenek hil egin beharko naute, eta zikindu egin beharko dute» | Prebarikazioa eta dokumentuak faltsutzea egotzita epaituko dutenez, Kataluniako Parlamentuko presidentea kargutik kentzearen alde bozkatzekoak dira ERC, PSC eta CUP, bihar, legebiltzarreko mahaian. | Borras: «Hilda ikusi nahi nautenek hil egin beharko naute, eta zikindu egin beharko dute». Prebarikazioa eta dokumentuak faltsutzea egotzita epaituko dutenez, Kataluniako Parlamentuko presidentea kargutik kentzearen alde bozkatzekoak dira ERC, PSC eta CUP, bihar, legebiltzarreko mahaian. | Prebarikazioa eta dokumentuak faltsutzea egotzita epaituko dute Laura Borras, Kataluniako Parlamentuko presidentea. Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak atzo eman zuen erabakiaren berri, JxCko liderrak auzibideari jarritako helegiteak baztertuta. ERC Esquerra Republicanak, PSCk eta CUPek jakinarazi dute ez dutela babestuko, eta, horrenbestez, Kataluniako Parlamentuko arautegiko 25.4 artikulua aplikatuz, Borras kargua galtzeko bidean da. Ganberako mahaia ezohiko bilera bat egitekoa da bihar (12:00), eta JxCko presidentea kargutik kendu ala ez bozkatzekoa. Borrasek nabarmendu du, baina, «jazarpen politikoaren biktima» dela, eta ohartarazpen bat egin die, Twitterreko bere kontuaren bidez, kargua kendu nahi diotenei: «Hilda ikusi nahi nautenek hil egin beharko naute, eta zikindu egin beharko dute».
25.4 artikuluak dio «ustelkeria kasuetan» eta epaiketa hasteko autoa irmoa denean Mahaiak, automatikoki, bertan behera utziko dituela parlamentariaren eskubideak eta betebeharrak. Kargugabetzen badute, Borrasi ez liokete kenduko diputatu akta, baina ezingo lituzke baliatu diputatu izateari dagozkion eskubideak, ez horri dagozkion betebeharrak bete; hau da, ezingo luke ez ganberako presidente izan, ez bozkatu, ez osoko bilkuretan parte hartu, ez batzordeetan, eta ez luke soldatarik kobratuko.
ERCk eta PSCk bina ordezkari dituzte Mahaian, eta adierazi dute kontra bozkatuko dutela. CUPekoak ere bai. JxCk ere bi ditu, baina Borrasek ezingo luke bozkatu. Beraz, espero da bozketan bost ordezkarik egitea Borrasen kontra, eta bakarrak alde. Ikusteko dago nork ordezkatuko duen kargutik kantzen badute; ganberako arautegiaren 40. artikuluan zehaztua dago zein diren Mahaiko presidenteordeen eginkizunak, eta, haren arabera, parlamentuko presidentea falta bada Mahaiko lehen presidenteordeak ordezkatuko du; oraingo honetan, Alba Vergesek. ERCkoa da, eta errepublikanoek eta JxCkoek legegintzaldi honetarako egindako gobernu akordioak dio Generalitateko presidentea ERCkoa izango dela eta Parlamentukoa JxCkoa. Azkenean Borras kentzen badute, gobernu akordioan jasotakoa betetzeko akordio politiko bat egin beharko luke Mahaiak.
Borrasi leporatzen diote, hain justu, ILC Letra Katalanen Instituzioko presidente zela kontratuak zatitu izana, hartara kontratu txikiagoak egin eta lehiaketa publikorik gabe adjudikatu ahal izateko. 2013tik 2018ra izan zen erakunde publiko horretako burua, eta Kataluniako Fiskaltzak sei urteko kartzela zigorra eta 21 hilabeteko inhabilitazioa eskatu du harentzat.
JxCren jarrera
ERCk ez dauka zalantzarik. «Ustelkeriarekin zerikusia duten delituak dira», adierazi zuen atzo Marta Vilalta bozeramaile eta idazkari nagusiaren ondokoak. Borrasen ustez, Mahaian bozkatu aurretik, aukera badago Diputatuaren Estatutuaren Batzordeari ebazpen bat eskatzeko auziari buruz. Vilaltarentzat, ez dago horren «beharrik». CUPek ere ez du «dudarik», Laia Estrada parlamentariaren arabera. Bi indar subiranistek Borrasi eskatu diote bere kabuz erabaki dezala kargua uztea. PSCren talde parlamentarioaren eledun Alicia Romerok atzo nabarmendu zuen «errugabetasun presuntzioa» errespetatzen duela, baina Salvador Illa alderdiaren buruak Borrasi eskatu diola kargua utz dezala, «instituzioari kalterik ez egiteko».
JxCk ohar bat plazaratu zuen atzo, eta «arrakalarik gabeko babesa» eman Borrasi. Beste indar independentistei, berriz, eskatu zien ez daitezela erori «estatuaren tranpan», uste baitu Madrilek «bananduta eta elkarren kontra» nahi dituela alderdi subiranistak. Halere, Efe berri agentziak JxCko iturriak aipatuz kaleratu duenez, alderdiko zenbait kide «nabarmenek» iradoki diote Borrasi bere kabuz uko egin diezaiola karguari, Mahaiaren erabakiaren zain egon gabe. Borrasen aldeko manifestazio batera deitu du JxCk gaurko (11:30), Parlamentuaren aurrean. |
2022-7-27 | https://www.berria.eus/albisteak/216464/pablo-gonzalezen-aferan-polonia-zuzenbide-estatua-errespetatzen-ari-dela-esan-du-pedro-sanchezek.htm | Gizartea | Pablo Gonzalezen aferan Polonia zuzenbide estatua errespetatzen ari dela esan du Pedro Sanchezek | Polonian preso duten kazetaria defendatzeko eskatu dio haren sendiak Espainiako gobernuburuari. Berriemailearen bikotekideak, Oihana Goirienak, salatu du azken bost hilabeteetan haren bi gutun soilik jaso dituztela, eta ez dakitela benetan nola dagoen. | Pablo Gonzalezen aferan Polonia zuzenbide estatua errespetatzen ari dela esan du Pedro Sanchezek. Polonian preso duten kazetaria defendatzeko eskatu dio haren sendiak Espainiako gobernuburuari. Berriemailearen bikotekideak, Oihana Goirienak, salatu du azken bost hilabeteetan haren bi gutun soilik jaso dituztela, eta ez dakitela benetan nola dagoen. | Pablo Gonzalez euskal kazetariak 149 egun daramatza atxilotuta eta inkomunikatuta Polonian. Gaur, baliatuz 150. eguna beteko duela espetxean eta Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentea Polonian dagoela, bideo bat argitaratu du sare sozialetan haren bikotekideak, Oihana Goirienak. Besteak beste, kontatu du azken bost hilabeteetan Gonzalezen bi gutun soilik jaso dituztela, eta ez senideek eta ez abokatuek ez dutela harekin hitz egiterik izan: «Ondorioz, ez dakigu benetan nola dagoen», aitortu du Goirienak. Sanchezek adierazi du aferaz hitz egin duela Mateusz Morawiecki lehen ministroarekin, eta gehitu du Poloniako zuzenbide estatua errespetatzen duela: «Argi dago [afera] auzitegien esku dagoela».
Goiriena Sanchezi mintzatu zaio bere mezuan. Gonzalez gogoan izateko eskatu dio: «Europako Batasuneko herritarra da, eta ukatu egiten diote bere familiarekin hitz egiteko eskubidea. Kontsularen lau bisita soilik izan ditu denbora honetan guztian, eta haren konfiantzazko abokatuari ez diote azaldu zer egozten dioten».
Horregatik, Poloniako lehen ministroaren aurrean Gonzalez defendatzea galdegin dio Goirienak Sanchezi, «defentsa eta epaiketa justu bat izan ditzan, baina, batez ere, haren eskubideak errespeta daitezen». Azpimarratu du Gonzalezen senideek harekin hitz egiteko beharra dutela, benetan jakiteko ondo dagoela, eta bere seme-alabek euren aita entzun nahi dutela: «Pablok jakin dezala maite dugun pertsonen babesa duela, eta bere falta sumatzen dugula».
Sanchezek Morawieckirekin izaniko bileraren osteko prentsaurrekoan hitz egin du gaiaz, kazetariek galdetuta. Haren bertsioak ez du zerikusi handirik Goirienak emandako informazioarekin. Sanchezek argudiatu du «familiarekin kontaktuan» dagoela Gonzalez, eta Espainiak Polonian duen kontsularen bisitak jasotzen dituela. Horrez gain, Sanchezek azaldu du Espainiako Atzerri ministro Jose Manuel Albares harremanetan dagoela Poloniako bere homologoarekin, kasuaren «jarraipena egin» eta «familiari babesa emateko». Hala, Poloniako Gobernuaren «kolaborazioa» eskertu du.
Atxilotuta oraindik
Duela hiru aste, Rzeszowko Dei Auzitegiak (Polonia) ez zuen onartu Pablo Gonzalez kazetariaren abokatuak haren atxiloaldiaren kontra ezarritako helegitea. Maiatzean, Gonzalezen espetxealdia luzatzeko eskatu zuten Delinkuentzia Antolatuaren eta Ustelkeriaren Arloko Poloniako Fiskaltzaren ordezkariek, eta, eskaera egin ondotik, Poloniako Przemysl eskualdeko auzitegiak onartu egin zuen fiskaltzaren eskaera; horren ondorioz, Gonzalezek beste hiru hilabetez atxilotuta egon beharko duela ebatzi zuen auzitegiak.
Bost hilabete igaro dira Poloniako Poliziak Gonzalez atzeman zuenetik, Przemyslen, Ukrainako mugatik kilometro gutxira. Errusiako zerbitzu sekretuetako agente izatea leporatu zioten, eta, akusazio horren arabera, hamar urterainoko kartzela zigorra ezar diezaiokete kazetariari. |
2022-7-27 | https://www.berria.eus/albisteak/216465/baionako-bestetako-atrakzio-bateko-irudi-sexistak-onartezinak-direla-esan-du-herriko-etxeak.htm | Gizartea | Baionako bestetako atrakzio bateko irudi sexistak «onartezinak» direla esan du herriko etxeak | Erakundeak esku hartuko duela adierazi dute. Feministek eraso matxisten aurkako afixak itsatsi dituzte irudien gainean | Baionako bestetako atrakzio bateko irudi sexistak «onartezinak» direla esan du herriko etxeak. Erakundeak esku hartuko duela adierazi dute. Feministek eraso matxisten aurkako afixak itsatsi dituzte irudien gainean | Baionako bestetarako Santispirituko zubiaren ondoan jarri duten atrakzio bateko irudiek hizpidea jarri dute Lapurdiko hiriburuan. Karikatura estiloan margoturiko irudietan, gizonezko batzuk ikusten dira, jaietako zuri-gorriz jantzita, mozkorturik emakumezko bati titiak ukitzen, beste batek lerdea dariola begiratzen duelarik. Talde feministen protesta eragin dute irudiok, eta udalak adierazi du «esku hartuko» duela aferan.
Besteak beste, Ortheze (Biarno), Mont-de-Marsan, Akize (Landak) eta Condom Okzitaniako herrien izenak margoturik ditu atrakzioak; beraz, litekeena da Euskal Herrian ez ezik Okzitania osoan ere herriz herri ibiltzea, bestetan.
«Onartezina da», idatzi du sare sozialetan Martine Bisauta Baionako Udaleko axuantak. Trantsizio ekologiko eta energetikoaren arduraduna da Euskal Hirigune Elkargoan, eta horren lehendakariordea. «Oraintxe egin dut behar dena. Zerbitzuek bihar hartuko dute esku».
Gaur goizean oraindik bistan jarraitzen zuten irudiok, baina Baionako feministek indarkeria sexistaren aurkako afixak itsatsi dituzte gainean. Paper zuriarekin irudiak estali dituzte gero.
Baionako bestetan sexu eraso ugari egin dituzte azken urteotan. Izurriak 2020ko eta 2021eko jaiak galarazi zituen, baina azken aldian, 2019an, hiru eraso sexista salatu zituzten, bortxaketa bat eta bortxaketa saiakera bat tartean. Edonola ere, agintariek nabarmendu zuten eraso kopurua erdira jaitsi zela orduan. Izan ere, 2017an bi bortxaketa eta sexu eraso bat salatu zituzten. |
2022-7-27 | https://www.berria.eus/albisteak/216466/ukrainako-hiru-portuk-zerealak-esportatzeko-lanak-hasi-dituzte-berriz.htm | Mundua | Ukrainako hiru portuk zerealak esportatzeko lanak hasi dituzte berriz | Turkiak martxan jarri du Istanbulgo koordinazio zentroa. Hulusi Akar herrialde horretako Defentsa ministroak esan du oraingoz ez dutela minarik kendu behar Itsaso Beltzean. | Ukrainako hiru portuk zerealak esportatzeko lanak hasi dituzte berriz. Turkiak martxan jarri du Istanbulgo koordinazio zentroa. Hulusi Akar herrialde horretako Defentsa ministroak esan du oraingoz ez dutela minarik kendu behar Itsaso Beltzean. | Ukrainako itsas armadak jakinarazi du herrialdeko hiru portu hasiak direla prestatzen zereala esportatzeko: «Ukrainako portuak desblokeatzeko akordioaren harira, operazioak berriz abiatu dituzte Odesako, Txornomorskeko eta Pivdenniko portuetan [Juzhne hirian]. Ontziak karabana moduan antolatuta irtengo dira eta iritsiko dira, beste itsasontzi baten gidaritzapean».
Errusiak, Ukrainak, Turkiak eta Nazio Batuen Erakundeak iragan ostiralean sinaturiko akordioaren arabera, Itsaso Beltzean korridore bat zehaztu beharko dute ontzi horiek modu seguruan nabigatzeko. Gainera, itun horrek zera ere aurreikusten du: Errusiako eta Ukrainako armadek erasorik ez egitea ez ontziei, ez portuetan.
Oleksandr Kubrakov Ukrainako Azpiegitura ministroak iragan astelehenean esan zuen asteon hasiko liratekeela laboreak ateratzen, eta gaur gehitu du B plana erabiliko luketela Errusiako armadak portuei eraso egiten jarraituko balu: «Lehenago ere egin dugu. Hau da, Danubioko portuak erabiltzea, baita trenbideak ere, ahalik eta zereal gehiena kargatuta».
Zehazki, Kubrakovek aste hasieran azaldu zuen hiru milioi tona zereal esportatuko dituztela hilero —25 milioi tona daude blokeatuta portu horietan—, eta, horri esker, 979.000 milioi euro jasoko dituztela. Kievek aurreikusi du lehen ontzia Txornomorskeko portutik ateratzea, eta, dena ongi badoa, hurrengoak Odesakotik eta Pivdennikotik irtengo dira, Juri Vaskov Azpiegitura ministrordeak joan den astelehenean azaldu zuenez; hirurak Odesa eskualdean daude —herrialdearen hegoaldean—, Ukrainako armadaren kontrolpean.
Turkiako funtzionario anonimo batek Reuters berri agentziari asmo hori berretsi dio gaur, «datozen egunetan, aste honetan» hasiko direlakoan laborea berriz ateratzen.
Ukrainak esportazio operazioak berriz hasi dituztela jakinarazi aurretik, Turkiak adierazi du martxan jarri dutela Istanbulgo koordinazio zentroa. Ituna sinatu zuten herrialdeetako eta erakundeetako ordezkari zibilek eta militarrek osatzen dute talde hori.
Hulusi Akar Turkiako Defentsa ministroak azaldu duenez, Istanbulgo zentroa Ukrainako portuetatik ateratzen diren ontziak gainbegiratzeaz eta koordinatzeaz arduratuko da. Horiek egingo duten bidaiez, berriz, Akarrek esan du oraingoz ez dutela minarik kenduko Itsaso Beltzean, baina, horretarako beharrik balego, gaineratu du «modu koordinatuan» egingo luketela.
Kostin diputatua, fiskal nagusi
Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak Andri Kostin diputatua proposatu zuen fiskal nagusiaren kargurako, eta parlamentuak baiezkoa eman dio, gaur, izendapen horri.
450 diputatuetatik 299ren babesa jaso du Kostinek, Ukrinform albiste agentziak azaldu duenez; fiskal nagusi berria Zelenskiren alderdikoa da, Herriaren Zerbitzarikoa.
Ukrainako presidenteak hilaren 18an kaleratu zuen Irina Venediktova, karguan Kostinen aurrekoa, baita Segurtasun Zerbitzuko buru Ivan Bakanov ere. Biei «euren eginbeharrak oker betetzea» egotzi zien. |
2022-7-27 | https://www.berria.eus/albisteak/216467/politikari-izaera-juridikoa-kentzea-adostu-dute-generalitateak-eta-espainiako-gobernuak.htm | Mundua | Politikari «izaera juridikoa» kentzea adostu dute Generalitateak eta Espainiako Gobernuak | Elkarrizketa mahaia bildu da Moncloan, eta hitzarmen bat egin dute katalana babesteko eta bultzatzeko. | Politikari «izaera juridikoa» kentzea adostu dute Generalitateak eta Espainiako Gobernuak. Elkarrizketa mahaia bildu da Moncloan, eta hitzarmen bat egin dute katalana babesteko eta bultzatzeko. | Kataluniako Generalitatearen eta Espainiako Gobernuaren arteko elkarrizketa mahaian bi akordio sinatu dituzte gaur, Moncloan. Batetik, politikari «izaera juridikoa» kentzeko itun bat; eta, bestetik, katalana babesteko eta bultzatzeko hitzarmen bat. 2020ko otsailean jarri zuten martxan mahaia, eta bi gobernuetako ordezkariak —Generalitatearen aldetik ez da izan JxCko kontseilaririk—, bakoitzeko lau, hirugarrenez batzartu dira gaur elkarrizketa mahai horretan. Urtea amaitu aurretik beste bilera bat egitekotan geratu dira.
Batzarraren ondotik nor bere aldetik mintzatu da, eta Laura Vilagra Kataluniako Gobernuaren Presidentetzako kontseilariak nabarmendu du «aurrerapauso bat» eman dutela Generalitatearen eta Moncloaren arteko harremanetarako «baldintza berriak» ezartzeko.
Bi aldeek adostu dute Kataluniako auziari izaera juridikoa kentzeko erreformak hauspotzea, horiek elkarrizketaren ondorio izatea eta indarrean dagoen «ordenamendu demokratikoaren barruan» aurrera eramatea, eta «gehiengo sozial zabal baten» bermea edukitzea. Felix Bolaños Espainiako Presidentetzako ministroak adierazi du bi gobernuei iruditzen zaiela katalanak izan behar duela Kataluniako hizkuntza sistemako «irakaskuntzarako hizkuntza». Goratu egin du Parlamentuak «%80ko babesarekin» katalana babesteko ekainean onartu zuen legea. |
2022-7-27 | https://www.berria.eus/albisteak/216468/erregaien-deskontua-30-zentimokoa-izango-da-irailean-eta-urrian-ipar-euskal-herrian.htm | Ekonomia | Erregaien deskontua 30 zentimokoa izango da irailean eta urrian Ipar Euskal Herrian | Erosteko ahalmenari eusteko legegaiek aurrera egin dute Frantziako Asanblean. Irrati eta telebista publikoa finantzatzeko saria kendu dute; pentsioak eta gizarte sariak %4 emendatuko dira, eta EDF osorik erosteko dirua izango du estatuak. | Erregaien deskontua 30 zentimokoa izango da irailean eta urrian Ipar Euskal Herrian. Erosteko ahalmenari eusteko legegaiek aurrera egin dute Frantziako Asanblean. Irrati eta telebista publikoa finantzatzeko saria kendu dute; pentsioak eta gizarte sariak %4 emendatuko dira, eta EDF osorik erosteko dirua izango du estatuak. | Gehiengo osoaren garaia igarota, negoziazioen aroa iritsi da Frantziako Asanbleara ere, eta jada eman dute lehen fruitua: aurrera egin dute erosteko ahalmenari eusteko legegaiak eta hari lotutako aurrekontuen moldaketak. Azken hori gaur goizaldean onartu dute, Emmanuel Macronen aliantza zentrista-liberalen eta LR Errepublikanoak eskuineko alderdiaren arteko itun baten ondorioz.
Paktu horren fruitu da erregaia erosteko deskontu publikoa hemezortzi zentimotik 30era emendatuko dela irailean eta urrian. LR-ren eskaera zen, eta atzera bota du Bruno Le Maire Finantza ministroaren hasierako asmoa, hots, hamabi zentimora jaistea urrian, seira azaroan, eta zerora abenduan; orain, hamar zentimokoa izango da azaroan eta abenduan.
Erosteko ahalmenari buruzko legegaia ostiralean onartu zuten, eta haren ondorioz %4 emendatuko dira pentsioak eta gizarte sari gehientsuenak. Aldeko 341 boto izan zituen testu horrek, horien artean eskuin muturreko RN Batasun Nazionaleko diputatu gehienena. Nupes ezkerreko batasuneko gehienek kontrako botoa eman zuten ostiralean, eta gauza bera egin dute gaur. Hala ere, aurrekontuen moldaketak aldeko 293 boto jaso zituen, aurkako 146, eta hamazazpi abstentzio. RNko diputatuek ez zuten botorik eman.
LR, alde eta aurka
LRko talde parlamentarioko buruak, Olivier Marleixek, argudiatu du «tirabira positiboa» izan duela gobernuarekin, eta horren ondorioz lortu dituztela beste zenbait kontu. Horien artean daude 35 oreneko lan astearen araua gehiago malgutuko duten bi neurri: batetik, zergarik ordainduko ez dituzten aparteko orduak 5.000 eurotik 7.500 eurora igarotzea, eta enpresei aukera ematea langileek baliatu ez dituzten atseden egunak erosteko.
Baina beste kontu batzuetan LRk gobernuko taldeak alde batera utzi zituen, eta oposizioko beste taldeekin bat egin zuen. Horren ondorioz onartu dute etxea berotzeko fuel olioa erretzen duten familientzat 230 milioi euroko laguntza bat, eta departamenduei 120 milioi ematea RSA gutxieneko saria ordaintzeko gai izan daitezen.
Beste neurri batzuk ere indarrean jarriko dira: Ipar Euskal Herriko eta Frantziako herritarrek urtean 138 euroko saria ordaindu behar dute gaur egun telebista eta irrati publikoak finantzatzeko, baina sari hori ezabatu egingo dute udazkenean.
Argindarra eta gasa
Energia taldeei aparteko sari bat ezartzeko aukera ere aztertu dute legebiltzarkideek, baina gutxigatik ez dute onartu. Aurrera egin du, ordea, EDF argindar konpainia erabat publiko egiteko beharrezkoak diren akzioak erosteko 9.700 milioi euro jartzeak. Estatuak %83,9 du orain, baina gainontzekoa erosi nahi du Macronen gobernuak; besteak beste, bere adar nuklearrari beste bultzada bat emateko.
Oraintxe, Frantziaren 56 erreaktore nuklearren erdiak inguru geratuta daude, herdoiltze arazo batzuk konpontzeko. Horren ondorioz, Frantzia ez da ari normalean bezala argindarra esportatzen, inportatzen baizik, eta oso garesti. Herritar gehienek, ordea, ez dute prezio igoera handirik antzemango: argindarraren prezioa gehienez %4 emendatuko da. Gasarenak izoztuta jarraituko du, 2021eko urriko prezioetan. |
2022-7-27 | https://www.berria.eus/albisteak/216469/alemania-finalera-poppen-golei-esker.htm | Kirola | Alemania finalera, Poppen golei esker | 2-1 hartu du mendean Frantzia, eta bederatzigarrenez Eurokopa irabazteko aukera izango du, igandean, Ingalaterraren aurka. | Alemania finalera, Poppen golei esker. 2-1 hartu du mendean Frantzia, eta bederatzigarrenez Eurokopa irabazteko aukera izango du, igandean, Ingalaterraren aurka. | Ingalaterra-Alemania. Horixe izango da Eurokopako finala. Ingalaterra sailkatua zegoen, eta Alemaniak Frantzia 2-1 menderatu ostean lortu du bertan egotea. Alemaniarrek ohikoa duten ordena, elkartasuna eta eraginkortasuna baliatuta lortu du, lan isil eta ona eginez. Guztien artean Alexandra Popp kapitaina nabarmendu da, hark sartu baititu bere selekzioaren bi golak. Igandean bederatzigarrenez Eurokopa irabazteko aukera izango du Martina Vossek zuzentzen duen selekzioak.
Lehen 40 minutuak oso taktikoak izan dira. Intentsitatea ikusgarritasunari gailendu zaio, eta bi taldeek ez dute ia arriskatu. Elkarri errespetu handia izan diote. Bazekiten kale edo baleko partida zela, eta edozein akats garesti ordaindu zezaketela. Espero bezala, hasieratik Frantziak izan du baloi jabetza. Alemania, berriz, baloia izateari muzin egiten ez dion selekzioa da, baina hura gabe eroso dago. Erasoan batez ere patxadaz aritu da. Geldikako jokaldiak behartzen ahalegindu da, bertan duen ahalmena baliatzeko. Defentsan, argi zuten gakoa non zegoen: Cascarinoren eta Karchaouiren eraso uholdea gutxitzea. Isilean lan ona egin dute. Eraginkorra izan da erabaki hori, Frantziak ez baitu aparteko arriskurik sortu lehen 20 minutuetan. Gainera, ezin izan du korrika egin.
Frantzia halako egoerak bizi izandakoa da aurreko txapelketetan, eta bakarkako jokaldien bidez ahalegindu zen irtenbidea topatzen. Baina ez zitzaion sekula ondo atera. Txapelketa honetan, ordea, talde jokoaren alde egin du, eta beste behin erakutsi du. Ez du burua galdu Alemaniak proposatuko jokoaren aurrean, eta, jokaldia landuz, aurkariaren atera gerturatzen ahalegindu da. Neurketako lehen aukera argia, hala ere, alemaniarrek izan dute, area ertzeko falta batean. Poppek jaurti du, eta Peyraud-Magninek bikain gelditu du.
39 minutuan aurreratu dira azkenean alemaniarrak. Gol ederra izan da. Eskuinetik erdiraketa on bat baliatu, eta atzetik etorrita Poppek erremate indartsua egin du. Aurrelariak bosgarren gola sartu du bost partidetan. Alemaniaren ehungarren gola izan da Eurokopa batean. Martina Vossen selekzioak nahi zuen lekuan zuen partida. Frantziak gogotik egin beharko zuen lan alemaniarrek zelai erdian ezarritako armiarma sarea gainditzeko. Baina atsedenaldiaren aurreko azken jokaldietako batean banakoa sartu du. Dianik jaurtiketa egin du area kanpotik. Baloia zutoinera joan da, baina aldaratzeak Frohms atezainaren bizkarrean jo du, eta sareetara joan da. Zoria aurka izan du Alemaniak hor. Bana amaitu da, beraz, lehen zatia.
Bigarrena ere Poppek
Bigarren zatia bide beretik hasi da. Bi taldeek gehiago erreparatu diote hutsak ez egiteari, arriskatzeari baino. Partidaren norabidea aldatzeko asmoz, Corinne Diacrek Mateo zelairatu du, ezustean, Cascarinoren ordez. Ia segidan gertu izan du gola Frantziak. Baina Bachaken erremateak Alemaniako jokalari baten aurpegian joan du, eta segidan Renardek erremate ondo egin du buruz korner batean. Baina Frohmsek bikain gelditu du. Baita hurrengo jokaldi batean Dainiri ere. Frantzia hobeto kokatua zegoen zelaian, baloia bizkorrago berreskuratu du, eta nagusituz joan da orduan. Baina Alemaniak ez du pazientzia galdu, ohi moduan berdin jokatzen jarraitu du, talde bat izanda, elkartasunez eta Frantziari ez utziz korrika egiten. Hala, Poppen bigarrena iritsi da, buruz, 76. minutuan.
Frantzia ahalegindu da estutzen, lerroak aurreratu ditu eta pare bat aukera garbi izan du. Baina Bachek eta Sarrek ez dute asmatu baloia sareetara bidaltzen, eta Dallmannek ia erabakia utzi du norgehiagoka. Baina huts egin du. Hor amaitu da partida. Ez zen faborito, baina berriz ere Alemania finalean da. Ingelesek futbolaren beste patu batekin amaitu nahiko dute igandean. Patu horrek zera dio: futbola hamaika hamaikaren kontra jokatzen duten kirola dela, baina beti Alemaniak irabazten duela. |
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216493/kutxabankek-30-gehiago-irabazi-du-eta-2019ko-mailara-hurbiltzen-ari-da.htm | Ekonomia | Kutxabankek %30 gehiago irabazi du, eta 2019ko mailara hurbiltzen ari da | Urteko lehen erdian 163,2 milioi euro irabazi ditu, aseguruak eta inbertsio funtsen komisioek bultzatuta. Bankuak Anton Arriola durangarra proposatu du Gregorio Billalabeitia oraingo presidentea ordezkatzeko. | Kutxabankek %30 gehiago irabazi du, eta 2019ko mailara hurbiltzen ari da. Urteko lehen erdian 163,2 milioi euro irabazi ditu, aseguruak eta inbertsio funtsen komisioek bultzatuta. Bankuak Anton Arriola durangarra proposatu du Gregorio Billalabeitia oraingo presidentea ordezkatzeko. | Urteak daramatzate bankuek, kexuka, interes tasak zeron egoteak bere negozioa zaildu egiten duela, eta ezohiko jardueretatik tira egin behar dutela haien errentagarritasunari eusteko. Joan den astean igo zituen azkenean Europako Banku Zentralak, %0,5era, baina haren eragina benetan antzeman aurretik ere irabazi oparoak azaleratzen ari dira finantza erakundeak.
Horien artean dago Kutxabank, %30 handitu baititu bere mozkinak, 163,2 milioi euroraino. Urtea amaitzeko geratzen diren sei hilabeteetan bilakaera horri jarraituz gero, 335 milioi euroren bueltan ibiliko dira taldearen irabaziak, 2018koen pare (332,3 milioi), eta 2019ko marka historikotik oso gertu (352,2 milioi).
Kutxabankek agiri baten bitartez azaldu duenez, aseguruak, zerbitzuak eta kudeatutako aktiboen etekinak —inbertsio funtsen komisioak, batez ere— izan dira 2022ko lehen erdian taldearen diru sarrera nagusia. Zehazki, 316,4 milioi euroren etekina lortu du arlo horretatik (+%9,7), eta gutxiago, berriz, emandako maileguek eta ordaindutako interesek sortutako mozkinetik (279,6 milioi, +%1,4).
Pentsatzekoa da interes tasak igo ahala —uztaileko batezbesteko Euriborra %0,99 izango da, baina %1,2ra ere iritsi da hilabetean zehar—, bankuek irabazi handiagoa aterako dietela maileguei. Orduan ongi kokatuta egongo da Bilbon egoitza duen bankua, bere maileguen zorra loditzen ari baita: 2.189 milioi euroren hipoteka berriak eman ditu 2022an, %9,2 handitu ditu kontsumorako maileguak, eta %4,8, berriz, inbertsioetarako emandakoak.
Baina interesak igo bitartean, aseguruekin kutxa betetzen ari da Kutxabank: urtearen lehen erdian 70.000 aseguru baino gehiago sinatu ditu, eta %10eko hazkundea izan du bizi aseguruetan, eta %17, berriz, enpresen arrisku askotariko aseguruetan.
Egoera ekonomikoa belzten ari denez, bankuak 113,2 milioi euro jarri ditu zalantzazko aktiboen galera posibleak estaltzera, iaz halako bost. Zalantzazko aktiboen %114,5 hornitu ditu.
Buruzagi berria
Kutxabank sendo dagoela iritsiko da Gregorio Billalabeitiaren ordezkapena, urtearen amaieran. Bankuko administrazio kontseiluak Anton Arriola proposatu du (Durango, 1967). Deustun ikasitakoa eta Goldman Sachs AEBetako inbertsio bankuan urte luzez lan egindakoa da, eta BBK-ko patronatuko kidea da 2019. urteaz geroztik.
Idazlea ere bada; hainbat eleberri idatzi ditu gazteleraz, tartean El Ruido de entonces, Jose Maria Ryan ETAk hildako Lemoizko ingeniariari buruzkoa. Euskalduna da.
Arriolaren izendapenari buruzko azken hitza Europako Banku Zentralak du. |
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216494/desazelerazioak-landunen-kopurua-gutxitzea-eragin-du-hegoaldean.htm | Ekonomia | Desazelerazioak landunen kopurua gutxitzea eragin du Hegoaldean | Industria sektorean eta emakumeen artean galdu dira lanpostu gehienak. Langabezia tasa ez da igo, eta %8,8 da. | Desazelerazioak landunen kopurua gutxitzea eragin du Hegoaldean. Industria sektorean eta emakumeen artean galdu dira lanpostu gehienak. Langabezia tasa ez da igo, eta %8,8 da. | Ukrainako gerraren ondorioei eusten ari zaio lan merkatua, baina horren eragina nabaritzen hasi da. Oro har, pandemia aurretik baino pertsona gehiago daude lanean, baina urteko bigarren hiruhilekoan eten egin da iaz abiatutako goranzko joera: Hego Euskal Herrian, 14.600 landun gutxiago daude lehen hiruhilekoan baino. Dena den, langabeen kopurua ere jaitsi egin da: 6.700 pertsona gutxiago daude lanik gabe: 117.800 guztira. Langabezia tasa pandemia aurreko kopuruetan dago (%8,8), eta azken hamarkadako bost onenen artean.
Landunen kopuruak eta langabeenak aldi berean behera egin izanaren arrazoi nagusia da gutxitu egin dela lan bila modu aktiboan ari diren pertsonen kopurua ere: aurreko hiruhilekoan baino 21.300 gutxiago. Hala erakusten du INE Espainiako estatistika institutuak ostegun honetan kaleratutako biztanleria aktiboaren inkestak. Azterketaren ondorio nagusia da lan merkatuak indartsu jarraitzen duela Hego Euskal Herrian, baina inflazio handiak ziurgabetasuna eragin duela bai lan bila ari direnen artean, bai lanpostu berriak sortzerakoan, eta motelaldi bat egon dela, oraindik txikia bada ere.
Lurralde batzuetan beste batzuetan baino gehiago nabaritu da joera hori. Nafarroak eutsi dio ongien, adibidez. Langabeen kopuruak behera egin du berriz ere, eta indartsu gainera (-13.500). Bizkaian ere gutxitu egin da (-2.000), baina apur bat ugaritu dira Gipuzkoan (+800) eta Araban (+100). Hortaz, Nafarroan gutxitu da gehien langabezia tasa: %10,4tik %8,8ra. Gainerako hiru lurraldeetan antzera mantendu da, baina horien artean Arabak du orain langabezia tasarik handiena, %9,4. Jarraian, Bizkaiak (%9,3) eta, ohi bezala, Gipuzkoak du txikiena (%7,5).
Sexuen arabera ere joera bat nabari da. Emakumeei eragin die bereziki urteko bigarren hiruhilekoan gertatu den desazelerazio ekonomikoak. Haien artean handitu da langabezia: 2.800 gehiago daude; aldiz, gizonen artean gutxitu egin da: 9.500 gehiago daude lanean.
Sektorekako datuetan ere ikus daiteke zeinek nabari dituen gehien azken hilabeteetako gertakarien ondorioak: industrian galdu dira lanpostu gehienak, eta oso handia izan da jaitsiera: 14.400 lanpostu gutxiago. Zerbitzuetan ere behera egin du (-1.500), eta lehen sektorean (-100). Kontrara, apur bat hazi da eraikuntzan: 1.500 langile gehiago.
Kontratu motari dagokionez, urte hasieran indarrean jarritako lan erreformaren eraginak nabari dira oraindik. 7.300 mugagabe gehiago egin dira. Aldi baterakoak mugatu ditu erreformak, eta horiek mugagabe bihurtzera behartu. Dena den, den-denekin ez da hori gertatu. Aldi baterako 19.600 kontratu suntsitu dira bigarren hiruhilekoan. Hala, behin-behinekotasun tasa %23,8tik %22,2ra jaitsi da.
«Kezkarako» arrazoiak
Inkestaren emaitzek agertzen dituzten argi-ilunak azpimarratu dituzte sindikatuek. ELAk ohartarazi du langabeziak behera egin duen arren landunen lan baldintzak «okertzen» ari direla, eta LABek nabarmendu du «langileak pobretzen dituen adierazle nagusiek» gora egin dutela. Bereziki kezkagarria iruditzen zaie emakumeen langabezia tasaren hazkundea eta industria sektorean gertatu den enplegu suntsiketa.
CCOOk eta UGTk, berriz, lan merkatuaren «sendotasuna» nabarmendu dute, eta hori, bereziki, lan erreformaren ondorio dela. Dena den,«zuhurtziaz» mintzo dira, egoera ekonomikoaren «ziurgabetasunagatik». |
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216495/nafarroako-memoria-gune-sareak-beste-lau-ibilbide-osatu-ditu.htm | Gizartea | Nafarroako Memoria Gune sareak beste lau ibilbide osatu ditu | Iruñean 1936ko altxamendu militarrean atxilotze zentro gisa erabilitako eremuak eta errepresaliatuen fusilamendurako eta jazarpenerako erabilitako guneak sartu ditu Memoriaren Nafarroako Institutuak lau ibilbidetan. Euretako bik Ezkabako gotorlekua eta 1938ko ihesa dute ardatz. | Nafarroako Memoria Gune sareak beste lau ibilbide osatu ditu. Iruñean 1936ko altxamendu militarrean atxilotze zentro gisa erabilitako eremuak eta errepresaliatuen fusilamendurako eta jazarpenerako erabilitako guneak sartu ditu Memoriaren Nafarroako Institutuak lau ibilbidetan. Euretako bik Ezkabako gotorlekua eta 1938ko ihesa dute ardatz. | Aurten Iruñeko zezen plazak ehun urte bete ditu, eta ospakizun batean oharkabean pasatu da toki hura presondegi inprobisatu gisa erabili zutela 1936an Emilio Mola jeneralaren agindupean altxatu ziren erreketeek, falangistek eta orotariko faxistek. Halaber, gerraren amaieran, kontzentrazio esparru gisa ere erabili zuten.
Ez da hain ezaguna ere handik gertu, Eskolapioen eraikinean paratu zutela egoitza erreketeek, eta bertan atxilotuak torturatu egin zituztela. Falangisten buruzagitzak, berriz, Salesianoen eraikina erabili zuen kuartel gisa, eta, Izquierda Republicana alderdiaren egoitza goitik behera ebatsi ostean —Gazteluko plazan baitzegoen—, bertan atxilotuak jipoitu egin zituzten, eta errizino olioa ere eman zieten. Edo, 1939an, frankistek kontzentrazio esparru gisa erabili zuten Donibane auzoko futbol zelai zaharra —1960ko hamarkada amaieran eraitsia—.
Orotara, Iruñean beste hainbat toki erabili ziren behin-behineko kartzela gisa, eta, horiekin, Memoria Gune sarea proiektuaren barruan, ibilbide bat osatu du Memoriaren Nafarroako Institutuak. Udazkenean, Aralar kalean atxilotze zentroen inguruko memoria gune bat inauguratuko da. Informazio hori guztia Oroibidea erakusketa birtualean oinarrituta dago, eta bertan ikus daiteke nolakoa izan zen gatibutasuna Iruñean, atxilotuen lekukotasunak irakurri edo zentro bakoitza zertarako erabili zen kontsultatu daiteke.
Ez da ibilbide bakarra. Memoria Gune sarearen barruan, iaz Pirinioak: muga eta memoria lehen ibilbidea egin zen, eta, orain, atxilotze zentroekin batera, beste hiru ibilbide gehiago diseinatu dira. Ibilbideetako batean, errepresaliatutako pertsonak non fusilatu zituzten jakin daiteke. Gaztelugibeleko harresiak dira erreferentziazko tokietako bat, baina beste hainbat mugarri kontsultatu daitezke.
Beste ardatz nagusia Ezkabako gotorlekua da. XIX. mende amaieraren eta XX. mende hasieraren artean eraikitako gotorlekua kartzela gisa erabili zuten frankistek 1945era arte, oso baldintza txarretan. Hala, Ezkabaren inguruetan barrena ibilbide bat egin da, eta bertan memoriarekin erlazionatutako hainbat mugarri daude. Webgunean arakatuz eta ingurunea esploratuz haiek bertatik bertara ezagut daitezke.
Ezkabatik Urepelaino, berriz, GR-225 bidean barrena, azken ibilbidea antolatu da, 1938ko ihesa erreferentzia gisa harturik. Bertan 27 mugarri atera dituzte.
Josemi Gaston Memoriaren Nafarroako Institutuko zuzendariaren arabera, lau ibilbide berrietan guztira 80 mugarri eta afixa berreskuratu dituzte. Dena den, etengabe eguneratu beharrean daudela gaineratu du. Kasu, asteon bertan Baternainen topatutako hobiak eta hamar fusilaturen gorpuzkiek erakusten dute hori. |
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216496/gizon-bat-atxilotu-dute-portugaleten-emaztea-hiltzen-saiatzea-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Portugaleten, emaztea hiltzen saiatzea egotzita | Emakumea Gurutzetako ospitalera eraman dute, gorputzean hainbat haustura dituelako, baina ez dago larri. Gizona atxilotu egin dute, eta ertzain etxean dago orain. Bestalde, espetxera bidali dute atzo Pasaian atzemandako gizona. | Gizon bat atxilotu dute Portugaleten, emaztea hiltzen saiatzea egotzita. Emakumea Gurutzetako ospitalera eraman dute, gorputzean hainbat haustura dituelako, baina ez dago larri. Gizona atxilotu egin dute, eta ertzain etxean dago orain. Bestalde, espetxera bidali dute atzo Pasaian atzemandako gizona. | Ertzaintzak 44 urteko gizon bat atxilotu du Portugaleten (Bizkaia), bikotekidea hiltzen saiatu delakoan. Emakumea etxebizitzatik eroraraztea eta hainbat haustura eragitea egotzi diote gizonari.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, bart jazo da gertakaria, 00:35 aldera. Ertzaintzako patruilak eta osasun langileak erasoaren lekura agertu dira, eta biktimari lagundu diote. Iritsi direnean, lurrean aurkitu dute andrea, bere etxebizitzatik erori ostean. Emakumea Gurutzetako ospitalera eraman dute, gorputzean hainbat haustura dituelako. Hala ere, larrialdi zerbitzuek jakinarazi dute biktima ongi dagoela eta erorikoa ez dela larria izan. Ertzaintzak 44 urteko gizonezko bat atxilotu du, biktimaren bikotekidea. Gizonari emaztearen aurkako homizidio saiakera egotzi diote, emakumea etxebizitzatik behera erorarazi duelakoan. Atxilotua ertzain etxean dago orain, eta Barakaldoko Emakumeen Aurkako Indarkeria arloko epailearen esku utziko dute, Ertzaintzak ikerketako eginbideak amaitzean; aurrekariak ditu genero indarkeriagatik.
Pasaian beste kasu bat
Atzo goizean 38 urteko gizon bat atxilotu zuen Ertzaintzak Pasaian (Gipuzkoa). Familia barruan egindako mehatxu eta hertsapen delituak egotzi zizkioten. Gizonak, emazterekin eztabaida izan eta gero, kalera irten, eta su eman zion bikotekidearen senide baten ibilgailuari. Ertzaintzak berehala esku hartu behar izan zuen, eta gizona atxilotu zuten. Gaur arratsaldean espetxera bidali du epaileak. |
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216497/unibertsitateko-sarbiderako-azterketa-berriaren-dekretua-urte-bukaerarako-nahi-du-espainiak.htm | Gizartea | Unibertsitateko sarbiderako azterketa berriaren dekretua urte bukaerarako nahi du Espainiak | «Heldutasun proba bat» jarri nahi du hautaproban, ikasleen «analisi eta balorazio» gaitasuna aztertzeko. Hiru ikasturtean zehar ezarriko luke. | Unibertsitateko sarbiderako azterketa berriaren dekretua urte bukaerarako nahi du Espainiak. «Heldutasun proba bat» jarri nahi du hautaproban, ikasleen «analisi eta balorazio» gaitasuna aztertzeko. Hiru ikasturtean zehar ezarriko luke. | Unibertsitatera sartzeko bidea erreformatzeko eztabaidari bultzada eman dio Espainiako Gobernuak aste honetan: autonomia erkidegoetako Hezkuntza buruekin bilera egin zuen atzo, asteazkenarekin, Pilar Alegria Espainiako Hezkuntza eta Lanbide Heziketako ministroak, eta unibertsitateko errektoreen kontseiluari ere aurkeztu dio proposamena.
Autonomia erkidegoek irail bukaera arte izango dute proposamen horri zuzenketak aurkezteko, eta urrian lantaldeak osatu nahi ditu Espainiako Gobernuak, dekretua zehazteko. Hezkuntza Ministerioaren arabera, urte bukaeran onartu nahiko lukete dekretua, azterketa berria hurrengo ikasturtean indarrean jartzeko.
Gobernuak ez du erraza izango proposamena aurrera ateratzea, PPren esku dauden erkidego batzuek dagoeneko kritikatu baitute —Galiziak eta Madrilek, esaterako—. Hezkuntza Ministerioak, baina, adierazi du orain «elkarrizketaren garaia» dela, eta erkidegoen zein hezkuntza eragileen ekarpenekin ondu eta adostu nahi duela proposamena.
Eusko Jaurlaritzak berak ere kezka agertu zuen atzo, bileraren ostean: Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuari iruditzen zaio presa handiz ari dela gobernua, eta Jaurlaritzaren eskumenak urra ditzakeela. Irailean batxilergoko curriculuma martxan jarri behar dela aintzat hartuta, ikastetxeei denbora faltako zaiela iruditzen zaio, eta, gainera, «homogeneizazio» asmo bat ikusten du proposamenaren atzean. Hezkuntza Ministerioak hitzez hitz aipatu du «estatuko lurralde guztietan parekagarria» izan behar duela hautaprobak.
2023an hasita, hiru urte ezartzeko
Espainiako Gobernuak hiru ikasturte hartu nahi ditu erreforma indarrean jartzeko, heldu den urtean hasita. Unibertsitatean ikasketak egiteko, sarbide proba bat egin behar da orain, eta azken kalifikazioan %40 balio du; ikaslearen espedienteak, berriz, %60. 2023-2024ko ikasturtean ere hala izango da, eta hautaproba berria ezarri ondoren ere bai.
Behin betiko hautaproba ezarri arte —gobernuak 2026-2027ko ikasturtean bukatu nahiko luke prozesua—, sarbideko probak lau ariketa izanen lituzke, eta bakoitzak %25 balioko luke. Lehenbizikoa, ikasleek berek hautatutako modalitate baten azterketa izanen litzateke. Bigarrena eta hirugarrena, derrigorrezko bi ikasgairen azterketek osatuko lukete: Filosofiaren Historia eta Espainiako Historia. Laugarrena, berriz, heldutasunaren proba izanen litzateke. Horretan, ikaslearen «analisi eta balorazio» gaitasuna aztertu nahi dute. Horretarako, dosier bat izanen dute ikasleek, gai beraren inguruko dokumentuz osatutakoa. Ikasleek informazio hori aztertu beharko dute, hainbat motatako galderak erantzunez. Galderok gaztelaniaz, ikasle bakoitzak hautatutako atzerriko hizkuntzan eta eskualde bakoitzeko hizkuntza koofizialean egonen dira.
Hiru urtez hala jardungo lukete, eta trantsizio fasearen ondoren —2026-2027ko ikasturtetik aurrera—, «heldutasun probak» %75 balioko luke, derrigorrezko ikasgaien azterketen balioa bereganatuko bailuke. Ikasleak hautatutako modalitatearen azterketak %25 balioko luke.
Sarbide probaz aparte, unibertsitateek hautaketa probak egin ahalko dituzte, baina Madrilek ez du argitu unibertsitate guztiek egin beharko ote dituzte. Ezarriko balira, ikaslearen notari gehituko litzaizkioke hautaproba horretako emaitzak —gehienez ere lau puntu—. Batxilergoko zenbait ikasgairen artean aukeratu ahalko luke ikasleak, horien inguruko azterketak egiteko. Trantsizio fasearen ondoren berdin jarraituko luke hautaketa proba horrek.
Hezkuntza Ministerioak azaldu du curriculuma lantzeko, eta irakasteko eta ikasteko metodologia berriei erantzun nahi diela azterketa eredu berriak. Ikasleak ebaluatzeko modu berriak lantzeko asmoari ere erantzuten dio proposamenak. |
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216498/errenta-zergaren-taulak-4-deflatatuko-dituzte-aldundietako-ogasunek.htm | Ekonomia | Errenta zergaren taulak %4 deflatatuko dituzte aldundietako ogasunek | Horren ondorioz, zergapekoek orain arte baino tasa txikiagoa ordaindu beharko dute errenta zergan. Jaurlaritzak eta aldundiek inflazioaren aurkako neurritzat aurkeztu dute, nahiz eta ez duen prezio igoera osoa aintzat hartzen. | Errenta zergaren taulak %4 deflatatuko dituzte aldundietako ogasunek. Horren ondorioz, zergapekoek orain arte baino tasa txikiagoa ordaindu beharko dute errenta zergan. Jaurlaritzak eta aldundiek inflazioaren aurkako neurritzat aurkeztu dute, nahiz eta ez duen prezio igoera osoa aintzat hartzen. | Eusko Jaurlaritzak eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru aldundiek deflatazioak bidea urratzen jarraitzea erabaki dute. Eta zer da deflatatzea? Inflazioaren eragina pertsona fisikoen errentaren gaineko zergaren (PFEZ) gainean aplikatzea. Hau da, tasa bat edo bestea ezartzeko gutxieneko kopurua inflaziora egokitzea.
Adibidez, urtean 22.100 euro irabazten dituen gipuzkoar batek, seme-alabarik ez badu, %12ko tasa ordaindu behar zuen aurten errenta zergan oraingo taulekin —20.020,1 eta 23.549 euro artean irabazten dituelako—. Tasak %4 deflatatuko direnez, aurreko tartera igaroko da, eta %11ko tasa ordaindu beharko du.
Aldundietako ogasunek erabaki dute tarte guztietan %4 deflatatzea. Urte hasieran %1,5 deflatatzea erabaki zuten, eta, pauso honekin, %5,5eraino iritsiko da. Ez du, hortaz, inflazio osoa kontuan hartuko, gaur egun %9,7 baita Hego Euskal Herrian.
Neurria irailean sartuko da indarrean, eta ez dute zehaztu noiz arte iraungo duen, baina Iñigo Urkullu lehendakariak zehaztu du «behin-behinekoa» dela.
Lehendakariak onartu du arduratuta dagoela gizartearen aldartearekin, eta neurri hauekin «itxaropena» zabaldu nahi duela gizartean. Zergaren helburua argi da, diru gehiago jartzea herritarren «poltsikoan». Iraileko nominetatik aurrera sumatzen hasiko da. Inflazioaren eraginez, aurten Ogasuna zor bilketako marka guztiak hobetzen ari da, %10 inguruko gorakadarekin. Deflatazio honekin, baina, 249,5 milioi euro gutxiago bilduko dituzte ogasunek, eta horrek eragina izango du 2023rako aurrekontuetan. Urkulluk, baina, zehaztu du «gizarte laguntzak bermatzeko» eginiko aurrekontu batzuk izango direla, «inbertsio asmoan» oinarriturikoak, eta bi arlo horietan ez dela murrizketarik egongo.
Deflatazioa da neurririk deigarriena, edo bai behintzat jende gehienari eragingo diona. Hala ere, ez da bakarra izango, kenkari sorta batzuk ere onartu baitituzte. Esaterako, 200 euroko kenkaria onartu dute 30.000 eurora arteko errenta oinarri orokorra duten zergadunentzat. 30.000 euro eta 35.000 euro bitartean, berriz, 200 euroko kenkaria pixkanaka murriztuz joango da aitorpenaren oinarria handitu ahala. Neurri horrekin ogasunek 110 milioi euro gutxiago bilduko dituzte.
Gainera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundiek beste finantza neurri batzuk ere hartu dituzte likidezia gehiago jartzeko langile autonomoen eta enpresen esku. Autonomoak salbuetsita geratuko dira ekitaldi honetako hirugarren eta laugarren hiruhilekoetako ordainketa zatikatuak egiteko betebeharretik. Bestalde, 50 milioi eurotik beherako eragiketa bolumena duten eta enpresa taldeetan sartuta ez dauden enpresek ere ez dute sozietateen gaineko zergaren ordainketa aurreraturik egin beharko. Azken hori enpresa elkarteen aspaldiko eskaera da.
ELAk «iruzurtzat» jo ditu Lehendakariak eta ahaldun nagusiek iragarri dituzten neurriok. «Euskal Herriko erakundeek uko egiten diote beharrezko erreforma fiskala aurrera eramateari, enpresen mozkinei, kapitalari eta ondareari zergak handituz», gehitu du ELAk. Deflatazioari dagokionez, «berandu iritsi da, eta ez da nahikoa», tasak gehiago txikiagotzea urte hasieratik onartu behar baitzen, sindikatuaren iritziko. Gogoratu du iazko inflazioa %6,5 izan zela, eta tasen deflatazioa (%5,5) horren azpitik geratu dela.
Era berean, 200 euroko kenkarien aurka ere azaldu da ELA, ez baitie «mesederik egiten» diru sarrerarik txikienak dituzten pertsonei. «Ez dituzte zerga horiek ordaintzen; beraz, beharrik handiena duten pertsonei laguntzeko zuzeneko prestazio ekonomikoak behar dira, ez kenkariak», azaldu du sindikatuak. Bestalde, urtebete barru PFEZaren aitorpena egin arte ez da nabarituko kenkariaren «eragin mugatua».
Bankuen eta energia enpresen gaineko zerga
Jaurlaritzak eta Ogasunek, berriz, ez dute hizpidera ekarri Espainiako Gobernuak bankuen eta energia konpainien ezohiko irabaziei ezarri nahi dien zerga. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hura nola aplikatu adostu beharko du lurraldeetako ogasunekin. Gaiari buruz galdetuta, Urkulluk esan du zerga berria ez duela ezagutzen, eta haren berri zehaztasunez izatean aztertuko dutela nola aplikatu beharko den. Arrazoi berengatik, iritzi politikorik ez ematea erabaki du. |
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216499/alpinisten-pilaketak-izan-dira-k2-mendian.htm | Kirola | Alpinisten pilaketak izan dira K2 mendian | Arriskuz beteriko erakarpen turistiko bihurtu da K2 mendia azken egunetan. Historia osoan izandako igoeren ia erdia erregistratu zen egun bakar batean. | Alpinisten pilaketak izan dira K2 mendian. Arriskuz beteriko erakarpen turistiko bihurtu da K2 mendia azken egunetan. Historia osoan izandako igoeren ia erdia erregistratu zen egun bakar batean. | Everest mendia mendizaleen artean existitzen den erronka gorena bada ere, azken egunetan K2 izan da alpinisten helmuga nagusia. Munduko mendirik altuenetan bigarrena da, 8.611 metro, baita arriskutsuenetako bat ere. Konplexutasun handiko zatiak ditu, arrisku egoera areagotzeaz gain gailurrera iristea ia ezinezko bihurtzen dutenak. Zailtasunak zailtasun, azken egunetan alpinisten pilaketak izan dira K2 mendian. Uztailaren 22an, hau da, egun bakar batean, 145 pertsona igo ziren, 1954tik 1996ra izandako kopuru bera.
Masifikazioak mendian
Ez da mendian pilaketak gertatzen diren lehen aldia. 2012an Everesten gertatutako masifikazioak zeresan handia eman zuen, eta aditu asko horren arriskuaz mintzatu ziren. Hala ere, 2019an berriro gertatu zen, eta 200 bat eskalatzailek ilaran egon behar izan zuten denbora luzean. Adituen esanetan, inguruari kalte nabarmena egiten diote. Eskalatzaileek isuritako txizak glaziarra urtu egiten du, eta, ondorioz, apurtu.
Ikusi gehiago: Azken lau urteetako bisitari kopuru handiena izan da aurten Everesten
Arrisku handia
K2ren kasuan, pilaketa leku arriskutsuenetako batean gertatzen da, izotz masa handi bat dagoen lekuan zehazki; eta hori askatuz gero, hondamendia eragin dezake. Gainera, K2 Pakistango mugan dago, eta, Himalaiako beste inguru batzuetan helikopteroak nahi bezala ibiltzen badira ere, hemen, sarbidea armadarentzako mugatuta dago, eta hegaldiak militarren menpe daude.
Himalayan Database-ren zenbaketaren arabera, 2021era arte, 10.658 pertsonak lortu dute Everestera igotzea, eta 377 eskalatzailek berriz, K2ra.
Negozioa, aisia baino gehiago
Alpinista eta adituek salatu dutenez, Himalaiako tontorretara igotzea negozio bihurtu da. Espedizio komertzialak ugaritzen ari dira, eta Mingma G eta Nirmal Purja alpinistak dira hori bultzatzen ari direnetako batzuk. Sare sozialetan egiten duten publizitatearekin jendeari bertaratzeko deia egiten diete, eta horrek masifikazioak eragiten ditu. Purjak sare sozialetan beste 30 pertsonekin batera K2ra igo izana arrandiatu zuen. Mingmak berriz, alpinisten ilara erakusten zuen bideo bat zabaldu zuen sare sozialetan. Hasieran masifikazioak salatzeko aldarrikapen bat bazirudien ere, alpinistak bere zerbitzuak zabaltzeko aprobetxatu zuen. |
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216500/kalean-bizi-zen-gizon-baten-heriotza-salatu-du-bestebi-plataformak-barakaldon.htm | Gizartea | Kalean bizi zen gizon baten heriotza salatu du Bestebi plataformak Barakaldon | Uztailaren 7an Bilboko banku batean hilik agertu zen; 40 urte bete berri zituen. Plataformak baliabideak eskatu dizkie administrazioei egoera zaurgarrian dauden pertsonentzat. | Kalean bizi zen gizon baten heriotza salatu du Bestebi plataformak Barakaldon. Uztailaren 7an Bilboko banku batean hilik agertu zen; 40 urte bete berri zituen. Plataformak baliabideak eskatu dizkie administrazioei egoera zaurgarrian dauden pertsonentzat. | Etxerik ez zuen 40 urteko gizon bat banku batean hilda aurkitu zuten Bilboko Zorrotza auzoan, uztailaren 7an. Heriotza hori salatu du Bestebi plataformak, Barakaldon egindako omenaldi batean; izan ere, Karol izeneko gizona Bilboko kaleetan bizi zen, baina azken hilabeteetan Barakaldora lekualdatua zen.
Etxegabeen gorakadaz ohartarazi du, era berean, plataformak: «Bizi garen sistemak egiturazko fenomeno gisa eta gero eta handiagoa den fenomeno gisa mantentzen du gizarte bazterketa. Hain zuzen ere, etxegabeak gora eta gora ari dira azken urteotan, pertsonak alde batera uzten dituen sistema bidegabe baten bidez elikatuta».
Horrekin batera, «euskal administrazioei» baliabideak eskatu dizkie plataformak, eta gogorarazi die udalerri guztiek lehen mailako arretarako aurrekontu bat izan behar dutela, zaurgarritasun egoerei aurre egiteko. Izan ere, etxegabeek pairatzen duten egoera ere argitara ekarri du: «Osasun fisikoaren eta mentalaren narriaduraz ari gara, desgaitasunaz, adikzioaz, menpekotasunaz, administrazio egoera irregularraz, horietakoren batzuk aipatzearren. Horrek arintasuna eskatzen du diagnostikoan, balorazio prozesuen eta kronifikazioen moteltzea eragozteko».
Gizarteari ere dei egin diete kalean bizi diren pertsonen gaineko begirada «zabaltzeko»: «Herrikide gisa aitortu behar ditugu, beren eskubide eta betebeharrekin, beren duintasunarekin». |
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216501/sei-euskal-preso-eta-preso-ohi-auzipetu-dituzte-2002ko-atentatu-baten-harira.htm | Politika | Sei euskal preso eta preso ohi auzipetu dituzte 2002ko atentatu baten harira | Jon Olarra Guridi, Ainhoa Mugika, Iñaki Esparza, Mikel Albisu, Marisol Iparragirre eta Ramon Sagarzazu deitu ditu deklaratzera Espainiako Auzitegi Nazionaleko Manuel Garcia Castellon epaileak, atentatua gertatu zen garaian ETAko zuzendaritzako kide zirela argudiatuta. | Sei euskal preso eta preso ohi auzipetu dituzte 2002ko atentatu baten harira. Jon Olarra Guridi, Ainhoa Mugika, Iñaki Esparza, Mikel Albisu, Marisol Iparragirre eta Ramon Sagarzazu deitu ditu deklaratzera Espainiako Auzitegi Nazionaleko Manuel Garcia Castellon epaileak, atentatua gertatu zen garaian ETAko zuzendaritzako kide zirela argudiatuta. | Sei euskal preso eta preso ohi deitu ditu deklaratzera Espainiako Auzitegi Nazionalak, ikertu moduan. Manuel Garcia Castellon epaileak martxoan ireki zuen berriz ETAk 2002an Santa Polan (Alicante, Herrialde Katalanak) egindako atentatuarekin lotutako sumarioa, Dignidad y Justicia elkartearen kereila baten ondoren. Poliziari eta Guardia Zibilari informazio eskatu zien epaileak, eta Jon Olarra Guridi, Ainhoa Mugika, Iñaki Esparza, Mikel Albisu, Marisol Iparragirre eta Ramon Sagarzazu auzipetu ditu orain, garai hartan ETAko buru zirela argudiatuta.
Guardia Zibilaren kuartel baten aurka jo zuen ETAk Santa Polan 2002ko udan, lehergailu bidez, eta 57 urteko gizon bat eta sei urteko haur bat hil ziren leherketaren eraginez.
Ikusi gehiago: Fronte judizialean katigatuta
Antzeko auzi gehiago ere zabaldu dituzte azkenaldian; esaterako, Miguel Angel Blancoren hilketarekin lotutakoa. Kasu hartan ere Garcia Castellon epailea aritu da instrukzioan. Auzi hartan ere deitu zituzten deklaratzera orain auzipetuetako bi, Iparragirre eta Albisu. Azken hilabeteetan, ETAren beste zenbait atentatu berraztertzen aritu dira, kasu honetan bezala, ETAren zuzendaritzek zer erantzukizun izan zuten argitzeko. |
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216502/tximino-baztangaren-85-kasu-atzeman-dituzte-araban-bizkaian-eta-gipuzkoan.htm | Gizartea | Tximino baztangaren 85 kasu atzeman dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan | Gaixotu diren guztiek sintoma arinak dituzte, eta etxean bakartzeko agindua eman diete. | Tximino baztangaren 85 kasu atzeman dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Gaixotu diren guztiek sintoma arinak dituzte, eta etxean bakartzeko agindua eman diete. | Azken asteetan, 85 pertsonari diagnostikatu diete tximino baztanga: 59 Bizkaian, 7 Araban eta 19 Gipuzkoan. Osakidetzak azaldu duenez, azken kasu horiek ez daukate, lehenengo kasuek bezala, lotura epidemiologikorik atzerriko beste kasu batzuekin; aurretik kutsatutako pertsonen kontaktuak dira oraingoak. Hala ere, azaldu du gaixotu diren guztiek sintoma arinak izan dituztela, eta etxean bakartzeko agindu dietela. Kutsatuetatik 83 gizonak dira, eta bi emakumeak.
Osakidetzak gaixotasunaren sintomak zein diren gogorarazi du: sukarra, mialgia, adenopatiak —gongoilak haztea— eta eskuetako eta aurpegiko erupzioa. Euskal Herrian maiatz amaieran atzeman zituzten tximino baztangaren lehenbiziko kasuak.
Joan den astean, OMEk nazioarteko larrialdia eman zuen tximino baztangarengatik. Izan ere, 16.000 herritar baino gehiago kutsatu dira tximino baztangarekin 75 herrialdetan, eta horietatik bost hil egin dira. |
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216503/hamahiru-film-lehiatuko-dira-zuzendari-berriak-sailean.htm | Kultura | Hamahiru film lehiatuko dira Zuzendari Berriak sailean | Hautatutako film ia guztiak dira opera prima-k; bakarra da bigarrena. Tartean dago Maria Elorza euskal zinemagilearen A los libros y a las mujeres canto lana. | Hamahiru film lehiatuko dira Zuzendari Berriak sailean. Hautatutako film ia guztiak dira opera prima-k; bakarra da bigarrena. Tartean dago Maria Elorza euskal zinemagilearen A los libros y a las mujeres canto lana. | Mundu osoko hamahiru zinemagileren lehen eta bigarren filmak erakutsiko dituzte Donostiako 70. Zinemaldiko Zuzendari Berriak sailean: hamabi opera prima eta bigarren film bat, oraingoz, lan gehiago batuko baitira zerrendara datozen egunotan. Hala adierazi dute Jose Luis Rebordinos Donostiako Zinemaldiko zuzendariak eta Ainhoa Arruabarrena Kutxabankeko Gipuzkoa Sareko zuzendariak gaur, Tabakaleran, hautaketaren berri eman dutenean. Jaialdia irailaren 16an hasi eta 27an bukatuko da.
Talentu berriak bilatzea eta sustatzea da Zuzendari Berriak atalaren helburua, urte batzuk barru lehia nagusietan arituko diren zinemagileei lehen aukera ematea. Aurtengo jaialdian, hamabost herrialdetako zinemagileen lanak erakutsiko dituzte; zortzi dira emakumezko egileenak, eta bost gizonezkoenak. Aurkeztutako filmek gai ugari jorratzen dituzte: bikote harremanak, familia gatazkak, feminismoa, lana, pobrezia...
Jakinekoa zen Maria Elorza zuzendariaren (Gasteiz, 1988) A los libros y a las mujeres canto filma Zuzendari Berriak sailean arituko dela, orain dela bi aste jakinarazi baitzuten antolatzaileek, Sail Ofizialean lehian arituko diren lanetako batzuk aurkeztu zituztenean. Elorza aurrez ere izana da zinemaldian: Donostian aurkeztu zituen Gure Hormek (2016) eta La chica de la luz (2016) film laburrak. Bere lehen lan luzea erakutsiko du aurtengo zinemaldian. Liburuak zaintzen dituzten emakumeen armada anonimo eta armagabe bati buruzkoa da lana.
Katrine Brocks zinemagile daniarrak ere bere lehen lan luzea aurkeztuko du: Den Store Stilhed. Komentuan anaia bikiaren bisitaldi deserosoa jasoko duen nobizia gazte bati buruzkoa da filma. Takeshi Kogahara japoniarraren Nagisa lanak ere, zorigaitz batek banandutako anai-arreben istorio bat du oinarri. Josip Zuvan kroaziarrak zuzendu duen Garbura filmak, berriz, bikotekide diren bi gazteren senitartekoen arteko gatazkak kontatzen ditu.
Fifi-k familia girotik ihesi dabilen eta lagun baten anaiarekin harreman bat hasiko duen nerabe baten istorioa du hizpide. Jeanne Aslanek eta Paul Saintillanek zuzendu dute, elkarrekin. Miyamatsu to Yamashita pelikulak hiru zuzendari ditu: Masahiko Sato, Yutaro Seki eta Kentaro Hirase. Teleferiko bateko langile baten gorabeherak kontatzen ditu; langilea zinemako estra moduan ere aritzen da.
Kameraren aurrean eta atzean aritu da, bestalde, Dinara Drukarova errusiarra. Izan ere, Grand Marin filma zuzentzeaz gain, aktore lanak ere egin ditu. Hain zuzen, dena utzi eta arrantzontzi batean Ipar itsasora abiatuko den emakume baten rola jokatzen du Drukarovak filmean. Foundre-k ere, emakume baten emantzipazioa kontatzen du, XX. mendeko Suitzako andre batena, zehatzago esateko. Carmen Jaquerrek zuzendu du.
Rocio Mesa zinemagilearen Secaderos eta Ji-hye Jeong zuzendariraen Jeong-sun filmak, berriz, lan munduan barneratzen dira. Tabako lehortegi batean girotutako harreman bat du hizpide lehenengoak; fabrikako bi langileren ezkutuko harremana bigarrenak. Azken horrek Hego Koreago Jeonjuko zinema jaialdia irabazi zuen. Pokhar Ke Dunu Paar filmak, halaber, egoera ekonomikoak behartuta Delhitik jaioterrira itzuli beharko duen bikote baten istorioa kontatzen du. Parth Saurabh zinemagile indiarraren lehen film luzea da.
Zinemaldiaren bultzada
Donostiako Zinemaldiak bultzada eman nahi izan die sailean hautatutako bi filmi, Industria atalari esker: Laura Baumeister zinemagileak aurkeztuko duen La hija de todas las rabias filmak Koprodukzio Foroaren proiektu onenaren saria eskuratu zuen 2019an, eta WIP Latam saria iazko jaialdian. Laguntza horiei esker lortu du filma egitea. Zabortegi batean bizi den 8 urteko neskato baten ingurukoa da.
Ion Bors zuzendariaren CARBON lanak ere Donostiako Zinemaldiaren bultzada izan du, WIP Europa Industriaren eta WIP Europa sariak eskuratu baitzituen iaz. 1990eko hamarkadan, Transnistriako gerran, girotutako komedia beltz bat da.
Saria 50.000 eurokoa da, eta film irabazlearen zuzendariari eta Espainiako banatzaileari ematen zaie, erdi bana. Sail horretako filmak Gazteriaren Saria lortzeko hautagai ere izaten dira. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.