date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216504/arabako-bizkaiko-eta-gipuzkoako-osasun-zentroen-44k-murrizketak-izan-dituzte-udan.htm | Gizartea | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako osasun zentroen %44k murrizketak izan dituzte udan | Osasun Sailaren arabera, hamalau zentro guztiz itxita daude, eta beste 33, partzialki. Gipuzkoako Medikuen Elkargoak salatu du osasun sistema publikoa «hondatzen» ari dela, eta EH Bilduk, berriz, «murrizketa handiak» egiten ari direla. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako osasun zentroen %44k murrizketak izan dituzte udan. Osasun Sailaren arabera, hamalau zentro guztiz itxita daude, eta beste 33, partzialki. Gipuzkoako Medikuen Elkargoak salatu du osasun sistema publikoa «hondatzen» ari dela, eta EH Bilduk, berriz, «murrizketa handiak» egiten ari direla. | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren arabera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 150 osasun zentrotan murrizketak egin dituzte uda garaian. Horietatik 47 guztiz edo partzialki itxita egongo dira irailera bitarte. EH Bilduk egoera salatu du, osasun zerbitzu publikoak «ahuldu» nahi izatea egotzi dio Jaurlaritzari, eta ohartarazi du «planifikazio falta eta antolaketa arazoak» daudela.
Koalizioak Eusko Legebiltzarrean aurkeztutako galderei erantzunez, Gotzone Sagardui Osasun sailburuak azaldu du hiru lurraldeetako 335 zentroen %95 funtzionamenduan daudela. Izan ere, Jaurlaritzaren esanetan, hamalau zentro itxita daude uda garaian; ekainaren 22tik irailaren 22ra bitarte —gutxi batzuk lehenago irekiko dituzte—. Jaurlaritzaren esanetan, «astean ordubetez edo bi orduz zerbitzua» eman ohi dituzten zentroak dira gehienak: Tolosaldeko ESI erakunde sanitario integratuko 11 zentro eta Barrualdea-Galdakao ESIko hiru. Horrez gain, beste 33 zentro «partzialki» itxiko dituzte.
Hogei zentrotan, erizainak soilik
Irekita mantenduko dituztenen artean ere ordu murrizketak egin dituztela iragarri dute. Gehienetan, itxiera ordua aurreratu dute, 20:00etatik 17:00etara, edo 17:00etatik 15:00etara. Hogei zentrotan, gainera, ez da medikurik ari lanean; erizainak soilik daude.
Osasun Sailak dio aurreikuspen horiek «bajen eta lanerako itzuleren arabera» moldatzen ari direla. Halere, EH Bilduk salatu du «murrizketa handiak» egin direla eta, orotara, zentroen %44ri eragiten dietela. «Azken batean, Gotzone Sagardui aitortzen ari da murrizketak egon badaudela. Egia da egoera hau ohiko bilakatu dela urtero uda sasoian, baina aurten murrizketak nabarmen areagotu dira», adierazi du Rebeka Ubera legebiltzarkideak.
Koalizio subiranistaren ustez, gertatzen ari dena «bereziki larria» da, COVID-19aren pandemiarekin egoera are gehiago ahuldu baita. «Lehen arreta Osakidetzarako sarbidea da, eta inoiz baino beharrezkoagoa da sarbide hori erraztea, baina, horren ordez, Osasun Saila ate hori gehiago ixten ari da», salatu du Uberak.
Medikuen bilera eskaria
Carmen Solorzano Gipuzkoako Medikuen Elkargoko burua ere kezkatuta agertu da. Osagileak «muga-mugan daude, inolako motibaziorik gabe», haren hitzetan, eta, lehen arretan bezala, ospitaleetan ari da gertatzen hori. Osasun sistema «hondatzen» ari dela adierazi du, eta udan okertu egin dela hori, eta pazienteen arretari kalte egiten ari zaiola, azkenean.
Arazoak zerrendatu ditu elkargoak: «Medikuen falta osasun etxe batzuetan, beste zentro batzuk ixtea, kontsultarako edo ebakuntzetarako itxaron zerrendak, pazienteak zentro batzuetatik beste batzuetara bideratzea. Arazoak pilatzen doaz, eta ematen du inork ez duela ezer konpontzeko borondaterik». Osasun Sailari bilera bat eskatu dio elkargoak, arazo horiei buruz aritzeko: «Medikuak falta direla esaten da askotan, baina oraingo medikuak ere ez dira batere zaintzen». |
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216505/urdunako-duintasunaren-kolunbarioa-inauguratu-dute-kontzentrazio-esparruan-hildako-errepublikanoen-omenez.htm | Gizartea | Urduñako Duintasunaren Kolunbarioa inauguratu dute, kontzentrazio esparruan hildako errepublikanoen omenez | Oraingoz, hamabost gorpuzki hobiratu dituzte ondoan, eta han hildako 225 lagunen izenak ipini dituzte plaketan. | Urduñako Duintasunaren Kolunbarioa inauguratu dute, kontzentrazio esparruan hildako errepublikanoen omenez. Oraingoz, hamabost gorpuzki hobiratu dituzte ondoan, eta han hildako 225 lagunen izenak ipini dituzte plaketan. | Duintasunaren Kolunbarioa inauguratu dute Urduñan (Bizkaia), «faxismoaren aurrean askatasuna defendatzeagatik zendu zirenak omentzeko». Ondoan hobiratu dituzte identifikatu bako hamabost errepublikanoren gorpuzkiak, eta hainbat plaka ipini dituzte, Urduñako kontzentrazio esparruan eta kartzelan hil ziren 225 hildakoren izenekin. Gehien-gehienak Extremadurakoak dira (Espainia). Dozena bat, Herrialde Katalanetakoak, eta bizkaitar bakarra dago.
Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua egon da han, eta nabarmendu du «herrialde honek» memoriarekin daukan konpromisoa: «Euskal lurretan errepresaliatu errepublikano bat aurkitzeko aukera dagoen bitartean lanean jarraituko dugu, izan euskal herritarra, andaluziarra, asturiarra, extremadurarra zein beste edonongoa».
Artolazabalek esan du omenaldia ez dela gorroto, mendeku edo «mamu zaharren» kontu bat, baizik eta duintasunarena, memoriarena eta justiziarena.
Itziar Biguri Urduñako alkateak azaldu du kolunbarioaren inaugurazioarekin ez dela ezer «amaitu», eta hilerrian hormigoi azpian oraindik dauden gorpuzkiak aterako dituztela orain.
Oraindik lana egiteko
Lourdes Herrasti Aranzadi zientzia elkarteko antropologoak adierazi du «goseagatik, miseriagatik, gaixotasunengatik eta abandonuagatik» hil zirela preso gehienak. Horrez gain, indusketen berri eman du. Aranzadikoek hilerri kanpoko nitxo biren arteko korridorea induskatu zuten, eta bertan aurkitu zituzten hamalau hobi. Esan duenez, proba genetikoak egin dizkiete gorpuzkiei, baina ez dute lortu bat ere identifikatzea. «Espero dezagun datorren etapan arrakasta gehiago izatea», adierazi du Herrastik.
Izan ere, alkateak iragarri du hilerriko nitxo bi horietan urduñarrak daudela, baina senideek baimena eman dutela lekuz aldatzeko. Hartara, horien azpian dagoen hormigoia altxatuko dute, bertako gorpuzkiak ateratzeko.
Iñigo Arregi artistak egindako Duintasuna eskulturaren erreplika bat da kolunbarioa, Elgoibarreko (Gipuzkoa) hilerrian ipinitakoaren modukoa. |
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216506/laquogerra-zikinaren-konplizeraquo-izatea-egotzi-dio-borrasek-mahaiari.htm | Mundua | «Gerra zikinaren konplize» izatea egotzi dio Borrasek Mahaiari | Prebarikazioa egitea eta dokumentuak faltsutzea egotzita epaituko dutenez, legebiltzarreko Mahaiak Kataluniako Parlamentuko presidente kargutik kendu du Laura Borras (JxC), ERCren, PSCren eta CUPen aldeko botoekin. Alba Vergesek (ERC) ordezkatuko du, behin-behinean. | «Gerra zikinaren konplize» izatea egotzi dio Borrasek Mahaiari. Prebarikazioa egitea eta dokumentuak faltsutzea egotzita epaituko dutenez, legebiltzarreko Mahaiak Kataluniako Parlamentuko presidente kargutik kendu du Laura Borras (JxC), ERCren, PSCren eta CUPen aldeko botoekin. Alba Vergesek (ERC) ordezkatuko du, behin-behinean. | Kataluniako Parlamentuko Mahaiak Laura Borras legebiltzarreko presidentea kargugabetu du, ganberako arautegiaren 25.4 artikulua aplikatuz. Horren arabera, «ustelkeria kasuetan» eta epaiketa hasteko autoa irmoa denean Mahaiak, automatikoki, bertan behera utziko ditu parlamentariaren eskubideak eta betebeharrak. Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak jakinarazi zuen, herenegun, Borrasen aurkako ahozko epaiketa hasiko duela, prebarikazioa egitea eta dokumentuak faltsutzea egotzita. Artikulu horrek zehaztutakoa kontuan hartuta, bozketa egin dute gaur eguerdian Mahaian, eta, iragarri bezala, ERC Esquerra Republicanako, PSCko eta CUPeko ordezkariek JxC Junts Per Catalunyako liderra kargugabetzearen alde egin dute. Bost boto. JxCk bi ordezkari ditu organo horretan, baina bakarrak bozkatu ahal izan du erabakiaren kontra, Borrasek, kasu honetan, ezin izan baitu bozkatu. Boto bakarra. Arautegiak jasotakoa aintzat hartuta, Mahaiko lehen presidenteordeak ordezkatuko du, Alba Vergesek (ERC).
Bozketaren ondoren, agerraldia egin du Borrasek, eta «gerra zikinaren alde» egin dutenen «konplize» izatea aurpegiratu die ERCri, PSCri eta CUPi. «Gaur ez dira diputatu jantzian etorri, epaile hipokrita jantzian etorri dira gaur, ni politikatik kanporatzeko». Etsaiaren zigor zuzenbidea kontzeptuari erreferentzia eginez, nabarmendu du «etsaiaren arautegia» aplikatu dutela. Bide batez, 25.4 artikulua kritikatu du, iritzita «doilorra» dela, giza eskubideak urratzen dituela eta juridikoki segurtasunik eza eragiten duela.
Marta Vilalta ERCko bozeramaileak erantzun dio proiektu independentistak ez duela «aurrera» egingo «ustelkeriaren» aurrean «toleranteak» badira. Jakinarazi du, bide batez, Mahaian aldaketak egiteko prest daudela, modu horretan, JxCk jarrai dezan edukitzen legebiltzarreko presidentetza. Carles Riera CUPeko parlamentari eta Mahaiko kideak ere erantzun dio Borrasi, eta nabarmendu du «errepresioari» aurre egiten zaiola «gardentasunarekin» eta «eredugarria» izanez.
Ikusteko dago erabakiak nola eragingo dion ERCren eta JxCren arteko koalizio gobernuari. Bi indar subiranisten arteko harremanak inoiz ez dira onak izan, eta, iazko otsailean Parlamenturako egindako hauteskundeen ondoren, kostata egin zuten akordio bat elkarrekin gobernatzeko. Azkeneko urte eta erdian ere ohikoak izan dira bien arteko tirabira publikoak, izan kontu sozial edo ekonomikoengatik, izan prozesu subiranista bideratzeko moduagatik; finean, espazio subiranistaren hegemoniarengatik. Quim Torra 2018ko maiatzetik 2020ko irailera Generalitateko presidentea izan zena Borrasen gertukoa da, eta, Mahaiak hartutako erabakiaren harira, adierazi du JxCk gobernutik ateratzeari buruz «hausnartu» beharko lukeela. «JxCren militante batek ez luke ulertuko bere alderdiak erabaki jakin bat ez hartzea».
Diputatu akta izango du
Mahaiaren bilera 12:15ean hasi da, eta lehenago, 11:30 aldera, Borrasen aldeko talde batek manifestazio bat egin du Parlamentuaren egoitzaren aurrean. JxCk mobilizazioa babestu du, eta Borras bera manifestariak agurtzera jaitsi da. 200 bat bildu dira, eta tartean zen Torra. JxCk Borrasen alde egin du auzibidea hasi zenetik, eta herenegun, auziaz hitz egiteko zuzendaritzaren bileran, ohar bat adostu eta plazaratu zuen, alderdiaren presidenteari «arrakalarik gabeko babesa» emateko. Halere, zenbait hedabidek indar subiranistaren iturriak aipatuta kaleratutako informazioaren arabera, kide «nabarmen» batzuek iradoki diote azken orduetan kargua utz dezala.
Errugabea dela defendatzen du Borrasek; iruditzen zaio Madrilen «jazarpen politikaren biktima» dela, eta gaur azpimarratu nahi izan du bere kabuz ez diola karguari uko egingo eta «behartuko» duela «behin-behinekotasun» egoera bat. Behin-behinean kargugabetu dute, haren kontrako auzibidean epai bat egon arte, baina ez diote kenduko diputatu akta. Hori bai, ezingo ditu baliatu diputatu izateari dagozkion eskubideak, ez horri dagozkion betebeharrak bete; hau da, ezingo du ez ganberako presidente izan, ez bozkatu, ez osoko bilkuretan parte hartu, ez batzordeetan, eta ez du soldatarik kobratuko.
Sei urteko zigor eskaera
Kataluniako Auzitegi Nagusiak leporatzen dio Borrasi ILC Letra Katalanen Instituzioko presidente zenean (2013-2018) kontratuak zatitu izana, modu horretan kontratu txikiagoak egin eta lehiaketa publikorik gabe adjudikatu ahal izateko. Hori dela eta, Kataluniako Fiskaltzak sei urteko kartzela kartzela zigorra eta 21 hilabeteko inhabilitazioa eskatu du harentzat.
Parlamentuko presidentea izan baino lehen, 2018ko ekainetik 2019ko martxora, Generalitateko Kultura kontseilaria izan zen Borras. Gainera, 2019ko martxotik iazko martxora, JxCren bozeramailea izan zen Espainiako Kongresuan. Joan den ekainetik da convergent-en espazio berriko presidentea. |
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216507/urtero-311558-tona-elikagai-xahutzen-dira-araban-bizkaian-eta-gipuzkoan.htm | Gizartea | Urtero 311.558 tona elikagai xahutzen dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan | Eusko Jaurlaritzak aztertu du zenbat elikagai galtzen den urtero elikadura katean, Elika fundazioaren bitartez. Ondorioztatu dutenez, biztanle bakoitzak 142 kilo elikagai galtzen ditu urtero. Iragarri dute irailetik aurrera planteatuko dituztela egoerari aurre egiteko neurriak. | Urtero 311.558 tona elikagai xahutzen dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Eusko Jaurlaritzak aztertu du zenbat elikagai galtzen den urtero elikadura katean, Elika fundazioaren bitartez. Ondorioztatu dutenez, biztanle bakoitzak 142 kilo elikagai galtzen ditu urtero. Iragarri dute irailetik aurrera planteatuko dituztela egoerari aurre egiteko neurriak. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako elikagai xahutzea kudeatzeko eta murrizteko helburuarekin, Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Ingurumen eta Jasangarritasun Sailak aztertu du zenbat elikagai galtzen den urtero elikadura katean, Elika fundazioaren bitartez. Txostena Euskadiko Itun Berdea egitasmoaren barruko Elikagaien Xahuketaren Aurkako Euskadiko Estrategiaren parte da. Ondorioztatu dutenez, urtero 311.588 tona elikagai xahutzen dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; hau da, biztanle bakoitzak 142 kilo xahutzen ditu.
Europako batez besteko datuekin alderatuta, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan herritar bakoitzak elikagai gutxiago xahutzen ditu; izan ere, aurreko azterlanen arabera, Europako biztanle bakoitzak urtero 173 kilo elikagai inguru xahutzen ditu. Bittor Oroz Eusko Jaurlaritzako Nekazaritza, Arrantza eta Elikagaien Politikako sailburuordearen arabera, baina, egoera «ezin da gehiegi konparatu», besteak beste, ez dakitelako zer metodologia erabili duten datua ateratzeko.
Xahututako elikagaiak jangarriak diren edo ez bereizi dute txostenean. Horren arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan galdutako elikagaien %28 inguru jangarriak dira, eta, beraz, pertsona bakoitzak urtero jan daitezkeen 40 bat kilo elikagai galtzen ditu.
Sektoreka aztertu dute galdutako elikagai kopurua. Horrela, ikusi dute 311.588 tonatik %1,5 lehen mailako ekoizpenean galtzen direla; %9,5 hotel, jatetxe eta catering zerbitzuetan; %20,4 banaketa edo establezimenduetan; %23,4 transformazioan edo enpresetan; eta %44,7 etxebizitzetan. Etxeetan, beraz, 139.268 tona elikagai xahutzen dira urtero: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako etxebizitza bakoitzean urtean 63,5 kilo elikagai galtzen dira. Hori horrela, ondorioztatu dute Araban herritar bakoitzak 1,31 kilo elikagai xahutzen dituela astero; Bizkaian, 1,19 kilo; eta Gipuzkoan, 1,20 kilo.
Neurketatik ekintzetara
Orozen arabera, «astakeria» bat da hainbeste elikagai xahutzea, eta iragarri du irailetik aurrera hasiko direla planteatzen egoerari aurre egiteko hartu daitezkeen neurriak. Izan ere, Arantxa Madariaga Elika fundazioko zuzendariak ohartarazi du egoera konpontzeko lan «handia» egin behar dela: «Ezin dugu martxan ez jartzeko luxua onartu».
Horrela, xahutzea murrizteko mekanismorik nagusiena prebentzioa dela azaldu du Madariagak, eta, prebenitzeko, neurketa zehatz bat egitea beharrezkoa dela gogorarazi, egoera zein den jakiteko. Horrez gain, adierazi du gizarte osoak duela erantzukizuna gai horretan, baina, era berean, herritar bakoitza dela konponbidearen parte. Horregatik, nabarmendu du beharrezkoa dela sistema osoan parte hartzen duten agenteek elkarren arteko «etengabeko» komunikazioa izatea.
NBE Nazio Batuen Erakundeak 12. Garapen Jasangarrirako Helburuan jasotzen duenez, 2030. urterako elikagaien xahutzea erdira murriztu beharko da. Bide horretan, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hobetzeko tarte «handia» dagoela ohartarazi du Elikako zuzendariak, eta iragarri du hemendik lau urtera beste neurketa bat egiteko asmoa dutela. Besteak beste, neurketa horrek helburua lortzeko martxan jartzen diren ekintzen balorazioa egiteko balio izango du.
Urtarriletik aurrera, enpresek elikagai xahutzearekin lotutako neurri batzuk bete beharko dituzte, eta, besteak beste, elikagaiak kudeatzeko eta xahutzea murrizteko planak izan beharko dituzte. Madariagak azaldu duenez, neurri horiek betetzen lagunduko diete enpresei. Horrekin batera, azaldu du elikagaiak emateko sare solidario batzuetan ari direla lanean, eta zenbait elikagai giza elikadurarako nola berrerabili ikertzen ari direla. |
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216508/ziztaden-susmoa-baionako-bestetan.htm | Gizartea | Ziztaden susmoa Baionako bestetan | Hamasei pertsonak sokorri zerbitzuetara jo zuten atzo gauean, ziztatuak izan zirelakoan. Bakarrak ere ez du salaketarik jarri. | Ziztaden susmoa Baionako bestetan. Hamasei pertsonak sokorri zerbitzuetara jo zuten atzo gauean, ziztatuak izan zirelakoan. Bakarrak ere ez du salaketarik jarri. | Baionako besten lehen gaua gertakari larririk gabe iragan da, Pirinio Atlantikoetako prefeturak bidali duen oharraren arabera. Gorabeherarik aipagarrienetan, hamasei pertsona joan zirela sokorri zerbitzuetara, ziztatuak izan ziren susmopean. Horietarik lauri odol analisiak egin dizkietela jakinarazi dute. Oraingoz, bakar batek ere ez du salaketarik ezarri.
Gainerakoan, hiru pertsona atxilotu zituen Frantziako Poliziak: arma bidezko mehatxuagatik bat, alkoholaren eraginpean gidatzeagatik bestea, eta lapurretagatik azkena. Jendarmeriak 350 kontrol egin zituen festen perimetroaren inguruan: alkoholemiagatik hiru delitu identifikatu zituzten, eta drogen eraginpean gidatzeagatik beste bost.
«Gaua giro lasai eta atseginean iragan da», adierazi du prefeturak. «Segurtasun taldeak bestalariei gaua lasai iragatea ahalbidetu die, asteazken gaua izateko jende anitz bazegoen ere». Baionako suprefetak egin zuen segurtasun taldearen segipena gauean zehar. |
2022-7-31 | https://www.berria.eus/albisteak/216509/gogoetak-errautsei-begira.htm | Gizartea | Gogoetak errautsei begira | Suak kiskali zuen Nafarroa ekaineko beroaldian. Uztailekoan, hobeto eutsi zion beroari. Seigarren belaunaldikoak dira egungo suteak, eta klima aldaketak eragin handia du haietan. Herri txikiak zaurgarriagoak dira egoera berrian, eta erakundeei plangintza eta koordinazioa eskatu dizkiete. | Gogoetak errautsei begira. Suak kiskali zuen Nafarroa ekaineko beroaldian. Uztailekoan, hobeto eutsi zion beroari. Seigarren belaunaldikoak dira egungo suteak, eta klima aldaketak eragin handia du haietan. Herri txikiak zaurgarriagoak dira egoera berrian, eta erakundeei plangintza eta koordinazioa eskatu dizkiete. | Etxauriko herriko etxean elkartu dira mintzakideak BERRIArekin. Begi bistan dute suak ekainean Erreniegako basoetan eragin zuen txikizioa. «Tamalez nik ez ditut berriro ikusiko mendi horiek lehen zeuden bezala», ziurtatu du Jose Antonio Perez Nievasek. Kasik busti zaizkio begiak. Seigarren belaunaldiko suteen errealitatea ate joka dago Euskal Herrian ere. Prestakuntza behar da egoera berriari aurre egiteko, eta prebentzioa. Suari aldez aurretik egin behar zaio aurre, diotenez. Horretan ikusten dute administrazioaren herrena. Bi beroaldi gogor izan berri ditugu: ekainean suak 15.000 hektarea kiskali zituen Nafarroan; uztailean, antzeko baldintzetan, kalte txikiak izan dira. Zergatik? J. A. PEREZ NIEVAS: Ekainean ez bezala, uztailean ez da horrenbeste uztarik jaso. Eta, bestalde, ez dugu tximista bat erori izanaren zorte txarra izan. Gerta daiteke edonoiz. Orain arte, megasute hauek ez digute askorik eragin, baina orain tokatu zaigu, eta etorkizunean ere gertatuko zaigu, prebentzioa landu ezean. PEIO ORIA IRIARTE: Meteorologiaren ikuspegitik, alde txiki batzuk izan dira, muturreko sute arriskua bietan izan arren. Ekainaren 18an, bero eta lehorraldi latzaz gain, haize baldintza oso txarrak izan genituen. Nafarroan, Ebrotik Bostirietara sartzen den haize hori, 50-60 kilometro orduko ufadak, lehergaia da suteentzat. Ekainean baldintza horien pean egon ginen. Uztailean, bero eta lehorraldi muturrekoa izan da, agian handiagoa, baina haizea hobea izan da... Baina Gaztela eta Leonen, Aragoin, Gironan, sute ikaragarriak izan dituzte. Gu erdian gaude; beraz, paira genitzakeen uztailean ere.
Zer ikasi beharko genuke ekaineko sute latz horietatik? PEREZ NIEVAS: Kontua ez da ikastea. Hori egin behar duzu etxeko lanak egin ez dituzunean, eta horiek irailean egin behar ziren. Kontseilariak konpromisoa hartu zuen horretarako, suteen inguruko foru araua aldatzeko. Eta ez dute aldatu. Ez kontseilariak, ez zuzendari nagusiak... Ez dute agindutakoa bete. Ekainaren 10ean El Vedadoko finkan sute bat izan zen, eta hor konturatu ziren ez zituztela etxeko lanak egin, eta dena korrika eta presaka mugitzen hasi ziren. Prebentzioa da gakoa, eta hori araudiaren bidez egiten da. Larrialdian ahal dena egin behar da, lanak lehenago egin behar baitira. Berandu iritsi gara, eta berandu gabiltza oraindik ere.
IDOIA ARITZALA ETXARREN: Guztiz ados. Prebenitu egin behar da, eta ez utzi erabakia udalen esku. Zeren Nafarroako Gobernuak beti esaten du herriko etxeek egin behar dugula hau eta beste... Baina araudirik ez badago, ez dakigu zer egin behar den. Oinarri hori izan ezean, ahal duguna egiten dugu, eta, guk geuk, herrian dugun basozainarekin eta bi suhiltzailerekin lan egiten dugu. Baina araudirik gabe, udalen gainean uzten dute erantzukizuna, eta hori gaizki egina dago. ORIA IRIARTE: Basoen kudeaketa eta sute prebentzioa jarri behar da oinarrian. Baina beste eragile bat dago: klima aldaketa. Duela 50 urte oso zailak ziren egoerak maiztasun handiagoarekin gertatzen ari dira orain: lehorte luzeak, beroaldiak —gero eta goizago eta gogorragoak—, eta horrek sortu ditu suteak Portugalen, Britaniar Kolunbian, Australian, Kalifornian... Eta orain Frantzian, Erresuma Batuan, hemen... Seigarren belaunaldiko suteen maiztasuna eta gogortasuna areagotzen ari da. Zenbait baldintzak bat egitean, koktel lehergarri bat gertatzen da: landaguneen uztea, basoen ustiapenik eza, baso masaren jarraipen etengabea... Errealitate berria da hau, eta landa eremuari eragingo dio bereziki.
Erreniegaren ikuspegia Etxauritik, joan den ekainean suak kiskali zituen basoak agerian dituela. Jagoba Manterola, Foku
Esan daiteke hau izan dela Euskal Herrian pairatu dugun seigarren belaunaldiko lehen sutea? ORIA IRIARTE: Sute hauek ezaugarri bereziak dituzte. Ikusi ditugu sutearen kontrol meteorologikoa euren gain hartu duten kezko lainoak. Eta sutearen garapena eta hedapena, neurri batean, haren esku geratu dela. Hau da, ekaitzetakoen antza duten laino horiek tximiniako aire-laster moduko bat sortzen dute, oxigeno asko irensten dute azpitik, eta, haizea badago, sutea oso bizkor mugitzen da. Bada aurreko gertakari bat. Faltzesen, 2010ean, halako laino bat ikusi zen, baina ez ziren hainbeste hektarea erre. Beraz, aurreko gertakaririk gabekoa izan da sute hau, bai.
Nafarroan erdialdeko eremua izan da suteek gehien hondatua. Arriskurik handieneko eremua da hau? PEREZ NIEVAS: Hilzorian daude abeltzaintza estentsiboa, herrietan bizi diren artaldeak... Espainia hustua deitzen duten hori desagertzera doa. Eta zer dator? makroetxaldeak. Lehen, herrietan soroak zeuden; orain, desagertzen ari dira, eta abelburuak eta ardiak zeuden tokian, orkatza eta basurdea sartu dira saldoka. Zer egin behar da? Apustua egin behar da, eta gestioa, nahiz eta ondoren halako munstro bat etortzen bada, ezin izango dugun geratu... Baina gutxienez, saiatu egingo gara gauzak ondo egiten. ORIA IRIARTE: Bi eremu kritiko daude: bat Izkoko mendilerroaren hegoaldean dago, Sabaitzan. Beldur handia ematen du, eta San Martin Unxeko sutetik babesten saiatu ziren, zeren badakite hor sua sartzen bada oso zaila dela barneratzea. Amildegi handiak daude, basoa eta erriberako landaretza eta sastraka nahastuta... Pirinioetan eta Pirinioaurrean ere oso eremu zailak daude. Suaren portaerari buruz, bada, ilaunak ibaien gainetik ere pasa daitezke. Etxaurin gertatu zen, Argan, hainbat tokitatik egin zuten jausi sugarrek. Suhiltzaileek diote 400-500 metroko saltoak ere izan zirela. Halako egoeretan, kontuz: pertsonak ere arrisku bizian egon daitezke. Horren inguruan gogoeta eta dibulgazioa behar dira. PEREZ NIEVAS: Pirinioetako eta Pirinioaurreko basozainak guztiz kezkatuta zeuden, sute arriskua hegoaldean bezain handia zelako. Inguru horretan sute bat izaten bada, ondorioak ikaragarriak izango lirateke. Sabaitza Nafarroako foru erkidegoaren finka bat da. Natura bete-betea da, eta erregai itzela. Esan zidatenean Sabaitzara zihoala sua, esan nuen, «akabo!». Diotenez, zaintza lana falta da basoetan eta erregaia dago sobera... PEREZ NIEVAS: Zikinkeria zaborra da. Basoak ez daude zikinak. Basoaren erabilera da gakoa. Batzuetan egur ustiaketaren alde egiten da. Kontua da naturarekiko harremana galtzen ari dela, eta basoan etena egiten zuten guneak desagertu egin direla. Orain, dena basoa da. Kontua ez da su ebakiak egitea, zeren ilaunek gainetik egiten dute jauzi. ARITZALA ETXARREN: Etxaurin badugu artzain bat, eta gu horren alde gaude. Bideak garbitzen saiatzen gara, baina baliabideak behar dira, herri txikiak garelako. Ingurumen Sailetik ez digute bereziki errazten bide hori. Han oso politikoak dira, eta ez dute ikusten zer dugun herri txikietan, zeren jendea etortzen da, oso polita dela ikusten du, baina hau mantendu egin behar da urte osoan. Herri txikiak prestatuta zaudete egoerarako? ARITZALA ETXARREN: Zer da prestatuta egotea? Dugun arriskuaz bai, kontzienteak gara, baina prestatuta egotea... Etxauri ibarreko herririk handiena da, 750 biztanle gara. Land Rover bat eta zisterna bat ditugu, eta zerbitzu asko egin ditugu horiekin, baina ez da aski. Ekainean gaindituta geunden, Nafarroa erdia berdin geundelako. Baliabideak falta ziren, eta ahal zena egin genuen... PEREZ NIEVAS: Ez zegoen ur hegazkinik, eta krisi garai horrek erakutsi zigun naturaren aurrean ezin dugula deus egin: uholdeetan, suteetan... Orduan, zein da irtenbidea? Naturarekin bizitzen hastea. Berrasmatu egin behar dugu, eta, noski, suteak badaude, hegazkinik ez egotea ezin da onartu... Nahikoa egin dute herrietan, traktoreekin, basozainekin elkarlanean. Euren bizitza eta etorkizuna babestu dituzte.
Jakinekoa da labore makinek sortu zituztela ekaineko sute asko. Zerk huts egin zuen? PEREZ NIEVAS: Suterik handiena sugar txiki batekin hasten da. Hori berehala itzaltzen baduzu, edo ohartzen bazara piztu duzula gar txiki bat, itzal dezakezu. Baina araudiak ez bazaitu behartzen eramatera suak amatatzeko materialik, motxila itzaltzailerik —orain bai exijitzen du, gertatu eta gero—... Ez bazaitu behartzen pertsona bat inguruan egotera gertatzen ari diren gorabeherak zaintzen, bada, gauza hauek gertatzen dira... Babestu behar dira uzta makinak, ingurumena, uzta bera... Berriz diot, prebentzioa. ARITZALA ETXARREN: Hemen, nekazarien lana goraipatu behar da. Ibarrean antolatu egin ziren, eta eurek egin zituzten su ebakiak... Halako batean, Sua Etxarrira iristear zelarik, eta herria irensteko arrisku bizia zegoenean, hegazkina iritsi zen, baina traktoreek salbatu zituzten herriak. PEREZ NIEVAS: nekazariak beti egongo dira hor, euren bizitza delako, euren herria delako... Hirikoak bisitan joango gara, eta bueltan itzuli. Haiek konpromisoa dute, eta babestu egin behar ditugu. Eurek erantzukizunez jokatu dute, eta neurria eman dute. Beste batzuek, ez. Zein prebentzio neurri behar dira? PEREZ NIEVAS: Lehenengo gauza da araudi bat indarrean jartzea, zeren bestela udalek ez daukate zeri heldu ere. Suak hastea eragotzi egin behar da, eta, horretarako, arriskuak detektatu behar dira. Tximista bat ezin da eragotzi, baina beste arrisku batzuk bai: errekuntzako autoak mendian erabiltzea, uzta makinak eta fardo makinak galaraztea posible da. Eta, horrez gain, lurraldea antolatu behar da, basoan eta labore lurretan etenak egon daitezen, suak aurrera egitea galarazteko. Eta, azkenik, gizarteari ulertarazi horrek denak gastu bat dakarrela. Landa eremua eta abeltzaintza estentsiboa babestu beharra dago, hori da prebentzio neurririk eraginkorrena: agian ez duzu sute bat eragotziko, baina baliabide gehiago izango dituzu suari aurre egiteko, hark erabiltzen dituen bideak eskura izango dituzulako. ORIA IRIARTE: Zoritxarrez, halakoak bizi izango ditugu berriro. Espero dezagun eremu berberetan ez gertatzea. Hau errealitate berri bat da, eta prebentzioa gizartearen kontzientziazioaren bidez ere hasten da. Ulertarazi behar diogu gizarteari hurrengo hamarkadetan arrisku klimatikoen ondorio latzak jasango ditugula: suak, bero boladak, uholdeak. Beraz, neurriak har daitezke basoak zaintzeko, lurraldea antolatzeko, beharrezkoak dira... Baina, agian, oinarrietara jo behar dugu: berregituratu behar dugu gizartea, herri txikiak hustu eta hustu ari direlako. Beharbada, lehentasun ekonomikoak eta sozialak bigarren mailan jarri behar dira, eta ingurumena lehen lerroan jarri, bizitza horren araberakoa delako: herrien bizitza, baina baita hirien bizitza ere; nork elikatu behar gaitu bestela?
Klimari buruzko neurriak hartzeko garaian, baina, beti dago aitzakiaren bat: pandemia, Ukrainako gerra... ORIA IRIARTE: Isurketak gutxitzeko planei buruz, ezkorra naiz, egiten dugun guztia gutxi izango baita; baita 1,5 graduko berotzea bermatuko balitz ere, nahiz eta zientzian badakigun ezinezkoa dela. Egun 1,2 graduko berotze global batean, begira nola gauden. 1,5 gradurekin espero diren muturrekoak ez dira oraingoak baino pixka bat gehiago, joera esponentzialak direlako. Anbizio handiko murrizketak, gainera, ez dakit lortuko diren. Europako Batasunak onartu du ikatzezko zentralak berriz irekitzea, berdetzat jo ditu zentral nuklearrak eta gasekoak... Kontuz, krisi askotariko batera goaz, bioaniztasunaren galera ere oso larria delako. Baliabideak urritu egingo dira, eta urte kritikoak datoz. Suhiltzaileek ere salatu dute ezinean aritu direla. PEREZ NIEVAS: Arguedasko suhiltzaileek esan zidaten, han sugarrak hasi zirenean, helikopteroa bidali bazuten era guztietara erreko zen beste toki batetik, lortuko zela itzaltzea. Ez zen egin, eta 6.000 pertsonako bi herri hustu behar izan zituzten. Aitortu egin behar dugu munduko hegazkin eta helikoptero guztiak izan bagenitu ere ez genuela lortuko hura geratzea. Su bola horiek bizi propioa dute, eta ezin dira geratu, zer erre ez dagoen arte... Hala ere, baliabideak ez izatea etsigarria da. ARITZALA ETXARREN: Hemen, oso xumeak gara, eta baliabide urriak ditugu. Niri SOS Deietakoek esan zidaten herritarrei abisatzeko etxean geratzeko, baina lasai egoteko. Nola esango diet lasai egoteko? Eta gero esan zidaten traktoreekin ateratzeko su ebakiak egitera. Horretara neuk bidali behar ditut? Arduragabekeria bat iruditzen zait euren bizitza eta lan tresnak arriskuan jartzea. Aitortu behar da nekazari guztiak atera zirela. Eta, orain, traktoreek izan dituzten matxurak nork ordaindu behar ditu? Eta gasolioa?
Badira suari hobeto eusten dioten zuhaitzak. Hasi beharko al litzateke horretaz gogoeta egiten? PEREZ NIEVAS: Pinua ez da ernaberritzen, eta sua gustatzen zaio. El Vedado de Eguarasen ez da atera pinu bakar bat ere. Ernaberritu dira abaritzak, elorriak... Sabinak ere ez dira ernaberritu. Erakundeek erabaki behar dute zer egin erretakoarekin. Erakundeen arazorik handienetako bat da ez dutela egiten lurraldearen gaineko kudeaketarik, ez suaren aurretik, ez bitartean, ez ondoren. Erabakiak behar dira: egurra atera edo ez, landaketak egin edo naturalki lehengoratzen utzi... Tokiko administrazioen esku ezin da hori utzi. ARITZALA ETXARREN: Eta hori ahalik eta azkarrena egin behar da. Zabaltzan duela hilabete birlandatu zuten duela hamaika urteko sute batean erre zen basoa, ordura arte ez baitzuen Ingurumen Departamentuak ezer ekarri. Bada, oraintxe berriro erre da. ORIA IRIARTE: Amatatze lanetan beti aipatzen da hildako erregaiaren eta erregai biziaren hezetasuna. Hori ez dago lotuta eguneko egoera meteorologikoari, baizik eta aurreko hilabeteotako joerari. Zer izan dugu aurten? Landaredi oso estresatua. Maiatza azken 50 urteetako lehorrena eta beroena izan zen. Ekainean, lehen 20 egunetan, joera berari eutsi zion. Horrek eragin du erregarria den materiaren hezetasunean, eta hor lotuko natzaio klima aldaketaren hariari. Baldintza hauetan berdin du pagadiak edo pinudiak. Erretako baso eta eremu horiek denak nola ari dira kudeatzen? ARITZALA ETXARREN: Agroasegurua ari da kalte ordainekin, eta guretzat garrantzitsua da bizkor egitea. Abenduan uholdeak ere izan ziren Etxaurin, eta oraindik ez dugu deus jaso. Horretaz bizi den jendeak diru hori behar du. Gobernuak ez du errazten. Jendea haserre dago koordinaziorik ez zelako egon. Niri esan zidaten egokitzat jotzen nituen aginduak emateko, baina zer da egokia? Hemen, jendea etxean sartzeko agindu ziguten; Sirizan, hustu baino lehen, jendea joan egin zen; Etxarrin, etxez etxe joan ziren husten. Hustu ondoren, ez zieten uzten etxera itzultzen. Baina jendeak etxeak galtzeko arriskua ikusten zuen, zeren suhiltzailerik ez zegoen. Alde egiteko agindu, baina noiz itzuli ez zieten abisatu. Kaos eta desinformazio handia egon zen.
Aritzala Etxarren, Oria Iriarte eta Perez Nievas. Jagoba Manterola, Foku
Turismoaren menpekotasun handia duzue herri hauetan. Nolako kaltea egiten die basoak erretzeak turismoan? PEREZ NIEVAS: Turismoari dagokionez, garbi dago: ez da gauza bera toki batera joatea dena berde ikustera, edo dena beltz eta errautsez beteta. Naturan oinarritutako turismorik ez dago haizerik eta basorik gabe. Asko kostako da hau lehengoratzea, eta, beraz, naturan oinarritutako turismoaz bizi diren herriek gaizki pasatuko dute. Oxala, ez balitz izango horrela, eta jendeak erabakiko balu joatea, gaizki geratu diren herriak laguntzeko eta babesteko. ARITZALA ETXARREN: Etxaurin ez dugu askorik nabaritu. Hemen, oraingoz berde dago ingurua... Arraitzan, baina, dena erreta dago. Ez da gauza bera. PEREZ NIEVAS: Uxue oso turistikoa da, baina hara joan eta dena beltz ikusteko... Inork ez du nahi triste itzuli etxera. ORIA IRIARTE: Turismoari dagokionez, beste ikuspegi bat ematearren: jendea joaten da, sarri, ingurua ezagutu gabe... Hor sartu ondoren, ez dakite nola irten, atzerritarren kasuan, are eta gehiago... Nafarroako Gobernuan kezkatuta daude gai horrekin, bereziki Santiagoko Bideko erromesengatik, inguru kalteberetan ezarritako haur eta gazteen udalekuengatik. Erne horrekin, zeren arazoak izan ditzakegu. Meteorologia abisuek eraginkortasuna daukatela ikusi da uztaileko beroaldian. ORIA IRIARTE: Abisuei dagokienez, kasik ez dagozkigun auzietan sartzera eskatzen zaigu. Guk atmosfera ikertzen dugu, eta populazioarentzako arrisku bat dagoenean, semaforo sistema jartzen dugu indarrean. Gero, bai herritarrek eta bai erakundeek jakin behar dute horrek nola eragiten dion jarduera bakoitzari. Ez nuen ikusi azken asteotako besteko informazio eskaera handirik. Suteen gaineko abisuak ere egiten ari gara, eta badirudi eraginkorra izaten ari dela. Horrek poza ematen digu, prebentzioan lagundu dezakeen heinean. Garbi daude hirien eta herri txikien arteko desorekak. Nola orekatu daiteke egoera hau etorkizunera begira? ARITZALA ETXARREN: Bada, dirua banatuz. Etxaurik 560.000 euro inguruko aurrekontua dauka. Horrekin denari egin behar diogu aurre. Gero, diru laguntzak eskatzeko ez dago batere erraza, master bat izan behar duzu kasik denerako. Eta kudeatzaileok oso jende normala izaten gara. Bileretara joaten gara batzuetan, eta han daude Iruñeko, Antsoaingo eta ez dakit nongo teknikariak, eta Etxauriko eta Beraskoaingo alkateak... Guk ez dauzkagu ez ezagutza ez baliabide berak. Pandemia garaian, hondartzara joan ezin zenean, mundu guztia hona etortzen zen, autokarabanak hartuta. Horrek sortzen dituen ondorioei aurre egiteko ez digute laguntzen, kontrakoa esan arren. PEREZ NIEVAS: Erriberan gauza bera da, eskala txikiagoan. Zer egin behar da herrietan bizitza egon dadin? Hirietan dauden baldintza berak sortu. Osasunean, hezkuntzan, eskolaz kanpoko jardueretan... Mila kontu daude, elikagai dendak, era guztietako zerbitzuak. Herri txikietako gurasoek eurek animatzen dituzte seme-alabak bertatik joatera. Ezin dira egon lehen, bigarren eta hirugarren mailako nafarrak. Zeren laugarren mailakoak ere badira: immigranteak. ORIA IRIARTE: Uholdeen kasuan, gobernua egiten ari da arriskuetara egokitzeko plangintza bat, eta Etxauri hor dago ere. Suteekin egin beharko da halako zerbait. Agian, hasi behar dira probak egiten, tokatzen denean prestatuago egoteko. Eta hau ezin da utzi hurrengo udarako. PEREZ NIEVAS: Basozainak esaten ari gara surik gabe egin behar direla maniobrak, suhiltzaileekin eta nekazariekin... Aurreratu egin behar gatzaizkio arazoari, ze iristen denean nahiko anabasa izaten da. Maniobra horiek balio dezakete hutsegiteez jabetzeko, ahaztu ezin diren lanabesak zein diren gogoratzeko. ARITZALA ETXARREN: Polizia gutxiago eta suhiltzaile gehiago, ezta? Ez dut esaten foru poliziarik ez dela behar, baina suhiltzaileak eta basozainak ezinbestekoak dira, eta ez dauzkagu sobera. PEREZ NIEVAS: Nire liburuaz hitz egin nahi dizuet: guk, basozainok, urritik ekainera bikoteka lan egiten dugu, segurtasunagatik. Udan, sute arrisku gehien dagoenean, bakarrik egoten gara. Zer logika dauka horrek? Baliabideak behar dira, segurtasuna handitzeko. Basozainok suteen aurretik, bitartean eta ondoren egoten gara. Gure lurraldea da. Gainerakoak etorri eta joan egiten dira, baina guk hor jarraitzen dugu. Ikusiko al ditugu mendi horiek lehen ziren bezala? PEREZ NIEVAS: Nik ez, eta agian zuek ere ere ez... Ez dira bakarrik arbolak. Intsektuak, ornogabeak, narrastiak, anfibioak... Hegaztiek alde egingo zuten, baina, ugaltze garaian ziren espezieen kumeak hilda egongo dira. Arrak, eperrak... Biodibertsitate hori, ez duguna ikusten. Zuhaitzak ikusten ditugu, baina hori oso kontzeptu hiritarra da. Zorionez, naturak ahalmen handia dauka, eta, ez badugu esku hartzen, nahi duen bezala lehengoratuko da. |
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216510/sei-bankuk-helburu-jarri-dute-langileen-eta-bezeroen-arteko-harremanak-euskaraz-izatea.htm | Gizartea | Sei bankuk helburu jarri dute langileen eta bezeroen arteko harremanak euskaraz izatea | Finantza entitateek euskararekiko konpromisoa berretsi dute Euskaraldian parte hartuz. Zupiriak adierazi du herritarrek bankuekin duten harremana gusturago bizitzeko ezinbestekoa dela euskaraz aritu ahal izatea. | Sei bankuk helburu jarri dute langileen eta bezeroen arteko harremanak euskaraz izatea. Finantza entitateek euskararekiko konpromisoa berretsi dute Euskaraldian parte hartuz. Zupiriak adierazi du herritarrek bankuekin duten harremana gusturago bizitzeko ezinbestekoa dela euskaraz aritu ahal izatea. | Euskararen erabilera areagotzen jarraitzeko konpromisoa hartu dute sei bankuk Euskaraldiaren barruan. Bankoa-ABANCAko, BBVAko, Caixabankeko, Nafarroako Rural Kutxako, Kutxabankeko eta Laboral Kutxako ordezkariek plazaratu dituzte haien asmoak gaur, Euskaltzaindiak Bilbon duen egoitzan. Euskara sustatu eta ohiturak aldatzeko asmoz, Euskaraldian parte hartuko dute sei erakundeek, azaroaren 18tik abenduaren 2ra. Denbora tarte horretan, euskararen erabilera areagotzeko gune erosoak sortuko dituzte, hau da, ariguneak, eta langileak belarriprest edo ahobizi gisa aritzera gonbidatuko dituzte. Helburua da euskara langile eta bezeroen arteko harremanetan erabiltzea.
Goiatz Urkijo Kastañares Euskaraldiko koordinatzaileak gogora ekarri du Euskaraldiaren helburu nagusia hizkuntza ohiturak aldatzea dela. Berretsi du horiek aldatu eta euskarazko praktika linguistikoak areagotu ahal izateko euskararentzat lekuak lortu behar direla. Bankuak biztanleriaren eguneroko bizitzaren parte dira; horregatik, bertan hizkuntzarentzat leku erosoak eraikitzeak berebiziko garrantzia duela azpimarratu du Urkijok, «bide erakusleak izan daitezkeelako». Izan ere, Urkijorentzat hizkuntza baten erabilera areagotu egiten da hiztunen egunerokoan gune erosoak sortzen diren heinean.
Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika sailburuak ere ariguneen garrantzia azpimarratu du. Bankuak arigune bihurtzea «ekarpen handia» dela aipatu du, entitateen eta herritarren arteko zubiak eratzeko balioko baitu euskarak. Gainera, zubi lan horiek egiteko hizkuntza euskara izatea «hizkuntzaren normalizaziorako oso garrantzitsua» da, sailburuaren aburuz: «Elkarrekin ematen diren pausoek euskararen prestigio soziala indartzeko balio dute».
Ana Urkiza Bankoa-ABANCAko Euskara koordinatzaileak esan du Euskaraldiak «naturaltasuna eta onarpena» eman diela. Aurreneko Euskaraldia hasi aurretik egindako lanari ikusgaitasuna emateko balio izan diela aipatu du Urkizak: «Lehen, azalpen asko eman behar genituen euskaraz aritzeagatik. Euskaraldiari esker, ezer azaldu gabe euskaraz harremanak sortu ahal ditugu». Kutxabankentzat, bestalde, egitasmoak balio izan du «euskaraz lan egiteko oztopoak ezagutzeko», beti xede argi batekin: bankuan euskararen erabilera hobetzea. Sei erakundeetako ordezkariek euskara hutsean egin dituzte agerraldiak, BBVAk izan ezik, ele bitan egin baitu.
Euskaraldiaz haratago
Bingen Zupiriak argi du herritarrek bankuekin duten harremana gusturago bizitzeko ezinbestekoa dela euskaraz aritu ahal izatea. Horregatik, garrantzitsutzat jo dituzte Euskaraldiaz at aurrera eramaten diren jarduerak. Euskararekin duten konpromisoa mantentzeko, Laboral Kutxak B2 helburu programa darama aurrera. Izan ere, kontsumitzaileekin harremanak euskaraz izan daitezkeela bermatzeko, Laboral Kutxan lan egin ahal izateko euskarazko B2 maila eskatzen dute. Jadanik lanean dagoen norbaitek maila ez badu, enpresak erraztasunak ematen dizkio euskara ikasteko, Nuria Agirre Unzueta Laboral Kutxako Pertsonal eta Baliabideak saileko zuzendariak azaldu duenez. Erraztasun horien artean dago soldata mantenduz hilabetez barnetegi edo euskaltegi batean egoteko aukera. Agirreren arabera, urtero hamar pertsona inguruk hartzen dute parte.
Besteek ere badituzte euskara eta euskal kultura babesten dituzten ekintzak. Bankoa-ABANCAk ordutegia malgutzen du langileak euskaltegira joan ahal izateko, edo mintzalagunak ekartzen ditu bazkaltzeko. Izan ere, euskaraz ez dakiten langile berriei euskaraz ikasteko konpromisoa eskatzen diete. Horretaz gain, Caixabankek, esaterako, euskal kultura bultzatzen du arrauna eta esku pilota babestuz. |
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216512/abc.htm | abc | abc. | adsdasd afdsgas gfsd. gdfsfs sdgf | ||
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216513/bca.htm | bca | bca. | ds afsd ags h gadf gasr | ||
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216514/cba.htm | cba | cba. | fdsa s gSAUET TÑ9JD | ||
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216515/geroa-baik-irmo-dio-ez-duela-onartuko-euskal-y-arekin-lotura-gasteizen-egitea.htm | Gizartea | Geroa Baik irmo dio ez duela onartuko 'euskal Y'-arekin lotura Gasteizen egitea | Koldo Martinez senatariak alderdi sozialistari aurpegiratu dio «jarrera aldatu» duela. | Geroa Baik irmo dio ez duela onartuko 'euskal Y'-arekin lotura Gasteizen egitea. Koldo Martinez senatariak alderdi sozialistari aurpegiratu dio «jarrera aldatu» duela. | Espainiako Gobernuak oraindik ez du erabaki non egingo den Nafarroako AHTaren eta euskal Y-aren arteko lotura, baina Geroa Baik argi du alderdi sozialistak Gasteizko aukera hobetsi duela. Hori horrela, Koldo Martinez senatari autonomikoak irmo salatu du koalizioak ez duela hori onartuko «inondik ere».
Gaia aztertzeko asmoz, ekaina amaieran Raquel Sanchez Espainiako Gobernuko Garraio ministroa biltzekoa zen Eusko Jaurlaritzako zein Nafarroako Gobernuko agintariekin, baina, azkenean, bilera irailera atzeratu dute.
Hori guztia ikusirik, Geroa Bai «kezkatuta» agertu da. Susmatzen du, Ezkioko aukera beharrean, Madrilek eta alderdi sozialistak Gasteizko aukera nahiago dutela. «Gasteizko aukeraren aldeko apustua ingurumenari eta Sakanako gizarteari eragindako orbain bat da, eta lurraldea erdibitzen du». Martinezek gaineratu du aukera horren alde eginez gero PSNk «aizkorakada» bat emango diola Nafarroako lurralde kohesioari eta garapen jasangarriari.
2018an, Mariano Rajoyren gobernuak txosten bat egin zuen, eta bost proposamen aztertu zituzten, bi norabidetan: Iruñetik Gasteizerantz, eta Iruñetik Ezkiorantz. Bost proposamenen artean, Gasteizera zihoazenetako bat hobetsi zuten. Haatik, informazioa jasotzeko prozesu bat ireki zen, eta 10.000 alegazio aurkeztu ziren. Ondoren, ingurumen eraginari buruzko adierazpena egitea espero zen, baina prozesu hura guztia gelditu egin zen. Hala egon da lau urteotan.
Ustez, Gasteizko aukera merkeagoa da, baina Jaurlaritzak Ezkiokoa nahiago du. Nafarroan, Geroa Baik eta Navarra Sumak defendatzen dute aukera hori, eta PSNk ez du iritzirik eman. Geroa Baik argudiatzen du Gasteizkoak ingurumenari «kalte handiagoa» eragingo diola. Aitzitik, AHTaren aurka diren parlamentuko taldeen ustez, bi aukerek egingo diote kalte handia ingurumenari. Talde ekologistek salatzen dute Ezkiokoak tunel luzeak aurreikusten dituela, eta inguruko ur baliabideak hondatuko dituela.
Ez da gobernuko bazkideen artean tentsioa sortzen den lehen aldia. Martinezek «argi eta garbi» exijitu dio PSNren menpeko Lurralde Kohesioko Departamenduari zehazteko zergatik aldatu duten jarrera. «Uste dugu Gasteizko aukera ez dela ona euskal Y-rekin lotzeko. |
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216516/kataluniako-justiziak-konstituzionalera-eramango-du-murgiltze-eredua-bermatzeko-legea.htm | Mundua | Kataluniako Justiziak Konstituzionalera eramango du murgiltze eredua bermatzeko legea | Salaketaren arabera, lege berriak «hizkuntzaren eta literaturaren irakaskuntzara» mugatzen du gaztelera. Auzitegiak leporatu dio Generalitateari %25eari buruzko epaia «blokeatu» izana. | Kataluniako Justiziak Konstituzionalera eramango du murgiltze eredua bermatzeko legea. Salaketaren arabera, lege berriak «hizkuntzaren eta literaturaren irakaskuntzara» mugatzen du gaztelera. Auzitegiak leporatu dio Generalitateari %25eari buruzko epaia «blokeatu» izana. | Ez da amaitu Kataluniako murgiltze ereduaren auzibidea. Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak gaur iragarri du Konstituzionalera eramango duela Kataluniako Parlamentuak ekainean onartutako lege berria. Kataluniako Justiziak iritzi dio neurriak lehentasuna eman diola katalanari komunikazio hizkuntza gisara, «gaztelera baztertuz», eta uste du neurriak Autonomia Estatutua eta Konstituzioko hainbat artikulu urratzen dituela; besteak beste, hezkuntza eskubidea.
ERCk, JxCk, PSCk eta Comukoek adosturiko arauaren arabera, ikastetxe bakoitzaren behar pedagogikoen eta egoera soziolinguistikoaren arabera erabaki beharko dute katalanaren eta gazteleraren erabilera. Beraz, saihestu egiten du hizkuntza baten edo bestearen gutxieneko orduak zehaztea. Hala, auzitegiak egotzi dio Generalitateari irakastorduen %25 gazteleraz behar zutela zioen erabakia «blokeatu» izana. Epaiak horrela dio: «Epaia derrigor bete beharrean zirelako egin zuten urgentziako legediaren erabilera desegokia».
Auzitegiak egozten dio Generalitateari katalanari «lehentasuna» eman izana irakaskuntzan «komunikazio hizkuntza» gisara, eta gaztelaniaren erabilera mugatzen duela «hizkuntzaren eta literaturaren irakaskuntzara». Hala, hezkuntza lege berriak «oso bestelako murgiltze eredua» zehazten duela dio epaiak, «Konstituzioak jasotzen duen parekidetasuna urratuz». Horrez gain, salatzen du Generalitateak hizkuntzen erabilera ikastetxeen esku uzteak ezinezko egiten duela «hizkuntzen erabilerarako gutxieneko bermeak» ezartzea.
Fiskaltza eta Estatuaren abokatua bat etorri dira Konstituzionalera jotzearekin; baita Generalitatea bera ere, zeinaren arabera Justizia Auzitegiak murgiltze eredu berriaren inguruko zalantzak baditu egokiena baita Konstituzionalera eramatea, eta, modu horretan, Kataluniako Gobernuak hura defendatzeko aukera izango du.
ERC Esquerra Republicana, JxC Junts per Catalunya, PSC Kataluniako Sozialisten Alderdia eta Comu iragan maiatzaren 24an jarri ziren ados hezkuntza sistemaren inguruan. Irakastorduen %25 gazteleraz izateko Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiaren aginduari erantzuteko ituna egin zuten lau indar politiko horiek. |
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216517/mundua-san-telmo-museoaren-eskalan.htm | Kultura | Mundua, San Telmo museoaren eskalan | Iratxe Jaio eta Klaas van Gorkum artistek Paperezko inperio baten atlasa instalazioa jarri dute Donostiako San Telmo museoan, Museo Bikoitza programaren barruan. Museoaren bildumako mapen irudiak proiektatuko dituzte. Artistek Hinrich Sachs hautatu dute programan parte hartzeko. | Mundua, San Telmo museoaren eskalan. Iratxe Jaio eta Klaas van Gorkum artistek Paperezko inperio baten atlasa instalazioa jarri dute Donostiako San Telmo museoan, Museo Bikoitza programaren barruan. Museoaren bildumako mapen irudiak proiektatuko dituzte. Artistek Hinrich Sachs hautatu dute programan parte hartzeko. | Liburukote bat, zabalik; eta, haren orri zurietan proiektatuta, itxura askotako mapen irudi xeheak. «Papera, paperean proiektatuta». Hitzik gabeko liburu hori da Paperezko inperio baten atlasa; hori, eta, batez ere, proiekzioaren oinarrian dauden mapen hautaketa eta algoritmoaren diseinua. Iratxe Jaio eta Klaas van Gorkum artistek sortu dute, Donostiako San Telmo museoaren Museo Bikoitza programarako. Museoko elizaren alde batean martxan egongo da 2023ko uztailaren 28ra arte, eta haren bilduman sartuko dute ondoren.
Jaiok eta Van Gorkumek museoaren artxiboko mapa bilduma aztertu dute azken urtean. «Mapak ez dira San Telmoko gauzarik adierazgarrienak edo ikonikoenak. 'Mapak? Ez ditugu hainbeste...', esaten ziguten. Ba, laurehun baino gehiago», azaldu du Jaiok. Horien artean, 30 bat aukeratu dituzte erakusteko, XVII. eta XVIII. mendeetakoak gehienak. Bide horretan, museoa «barrukoz kanpora» ezagutu dute: «Objektuak erakusketa aretoetan jartzen diren narratibetatik kanpora ikustean, museoa bera zeinen handia den ikusi dugu».
Museoak gordetzen eta zaintzen dituen pieza asko ezin dituzte jendaurrean erakutsi, hauskorrak direlako edo formatu bereziren bat dutelako. Mapa zahar gehienak Gordailuan edukitzen dituzte, Gipuzkoako Foru Aldundiaren ondare bildumen zentroan, eta bi artistak han aritu dira lanean.
Mapak arakatu, aukeratu eta eskaneatu egin dituzte, «San Telmoren kartografia bat» sortzeko. Horretarako, tresna bat sortu dute, beso robotiko bat: «Argazki makina bat genuen, makro lente batekin, eta mapa bakoitzari argazki asko ateratzen zizkion, hirurehun bat, zentimetroz zentimetro. Dena elkartu genuen ordenagailuan, baina hain handia zen, ezin baikenuen ondo maneiatu». Bereizmen handiko irudi horietan, paperaren materialtasuna ere nabarmentzen da, bere testurekin eta koloreekin. Gainera, litograforen batek utzitako hatz markak ere topatu dituzte artistek.
Algoritmo bat sortu dute mapen xehetasunen artean nabigatzeko. Algoritmoa autonomoa da, eta animazio bat sortzen du zuzenean, ateratako argazki horietan barrena. «Ibilbide bat sortzen du mapekin, muga bakarra museoaren bilduma duen mundu batean». Ibilbide horrek ez du bukaerarik, gainera, aldiro berri bat egiten baitu.
Lan hori liburu batean proiektatzea erabaki dute, museoari objektu bat eman ahal izateko. «Ez genuen algoritmo immaterial bat bakarrik eman nahi, baizik eta aingura baten moduan han geratuko den zerbait», Jaioren hitzetan. Liburua eskuz egina da, eta artisten Rotterdamgo (Herbehereak) lagun batzuek sortu dute. «Hain handia da, koadernatzean besoa ez baitzitzaien heltzen, eta bi lagunen artean egin behar izan dute. Proiektu osoa erronka polita izan da».
«Museoaren erretratua»
Jaiok esan du «museoaren bildumaren handitasuna» jaso nahi izan dutela haien lanaren bidez: «Handitasuna paradoxaz betetako ideia bat da: bildumak hazten jarraitzen du, etengabe berrikusten da, eta hutsuneak ditu. Hau da, kontakizun bat sortzeko orduan, mugak eta kontraesanak izango ditu, eta, azken batean, museoaren erretratu bat bihurtuko da».
Mapek munduari begiratzen diote museotik. Instalazioa sortzeko, erabili dituzte eraikinaren planoak, Donostiakoak, Gipuzkoakoak... «Hiriko mapetan, ikusten da tokia nola aldatzen den gerra sasoian. Fokua zabalduz eta zabalduz doa: Euskal Herrikoak, Europakoak... eta, ondoren, mundura heltzen garenean, benetan ageri dena koloniak dira. Ez dago Asiako maparik, adibidez. Bilduma bera museoaren erretratu bat da: erakusten du museoak zelan ikusten duen mundua».
San Telmo museoak 2018an abiatu zuen Museo Bikoitza programa, Asier Mendizabal artistak proposatuta. Urtero, artista batek museoarekin eta haren bildumarekin lotutako lan bat sortzen du —gunearen «berrirakurketa bat» eginez, Susana Soto museoko zuzendariaren hitzetan—, eta beste artista bat hautatzen du, hurrengo urterako gauza bera egin dezan. Ibon Aranberrik, Erlea Manerosek eta Jose Mari Zabalak parte hartu dute orain arte, eta, Jaiok eta Van Gorkumek hala erabakita, Hinrich Sachs izango da hurrengoa.
Sachs Basilean jaio zen (Suitza), 1952an, eta Donostian igaro zuen haurtzaroa. Arte bisualak ikasi zituen Hanburgon (Alemania) eta Parisen, eta, gaur egun, haren ikergai nagusia da kapital globalak eta interes korporatiboek zer-nolako eragina duten ondare kulturalean. Artelekurekin eta Consonnirekin kolaboratu izan du, eta bere lana San Telmon erakutsi zuen, baita Parisko Le Plateaun, Genevako MAMCOn (Suitza) eta Stockholmgo Moderna Museeten ere, besteak beste. |
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216518/eta-rosaliak-esan-zuen-izan-bedi-nahi-dudana.htm | Kultura | Eta Rosaliak esan zuen: «Izan bedi nahi dudana» | Eta Rosaliak esan zuen: «Izan bedi nahi dudana». | Aitortza bi. Diskoa entzuna nuen, noski, baina Rosaliaren azken lanaren zuzeneko aurkezpenera ahal bezain garbi joan nahi nuen, ahal bezain subjektibo. Aitzitik, bere jarduerak dituen irismena eta nonahikotasuna direla eta, Motomami World Tour honen hainbat elementu iragazi egin zitzaizkidan nahi gabe. Kontzertu ostean, orduan bai, nire hitzak ehotzen saiatuz, irakurri ditut besteenak. Artean, kritika errepikakorra: taula gainean musikaririk ez egotea eta instrumentuei uko egin izana, horrek kontzertuen izaera bera birrindu egiten omen duela argudiatuz. Ikusmen murritza dauka ia bi orduko erakustaldian musika-tresnarik hauteman ez duenak. Ugari zeuden, forma anitzetan.
Lehena eta garrantzizkoena: Rosalia bera, erdigunea, gidaria, musikari apartekoa. Transformazio guztietan bere instrumentuaren jabe. Beste bat: gorputzak, bere horretan, bihurduretan, izerdi tantetan. Erritmoaren zaindari. Beste bat: pantaila bertikal handietako irudiak, errealizazio itzelaren emaitza. Narrazio zehatz baten kontalariak. Beste bat: argiztapena, tarteka perkusio lanetan, tarteka melodiaren gainean estalki fina ipiniz. Beste bi printza: Dolerme abestian Rosaliak jantzitako gitarra eta Hentai labainean lagun izan zuen pianoa.
Posible zen, noski, soinua bera aurretik grabatutako pistek osatu ez izana, beste pertsonek jatorrizko sampler, chop eta filtroak unean-unean eranstea. Ez du behar. Festa irekiera den Saoko oinarritzen duen reggaeton erritmotik CUUUuuuuute samba indartsura, emanaldi zirraragarria da Rosaliarena, sinbologiaz betea, baita Como un G sotilean zein Hentai erotikoaren sinpletasunean. Bere ilobari eskaintzen dion G3 N15, gurutzetik aurretiaz barkamena eskatuz. Aurreko lanei eta argitaratu gabekoei ere tokia egin zien. Despechá eta Con altura dantza-arrakasta berri eta zaharrak. Dandar amaigabeko gona De plata abesteko, bere erroen froga eskatu eta mila eman. Sortzaileak ez dauka justifikatu beharrik. Sortu egiten du. Ahotsa, argia, irudia, gorputzak, keinua eta musika, parean eta bat eginik. | |
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216519/motozale-bat-hil-da-zornotzan-trafiko-istripu-batean.htm | Gizartea | Motozale bat hil da Zornotzan, trafiko istripu batean | Segurtasun Sailaren arabera, motor batek eta kamioi batek elkar jo dute N-634 errepidean. | Motozale bat hil da Zornotzan, trafiko istripu batean. Segurtasun Sailaren arabera, motor batek eta kamioi batek elkar jo dute N-634 errepidean. | Motozale bat hil da N-634 errepidean, Zornotzan (Bizkaia). Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, haren ibilgailuak eta kamioi batek elkar jo dute, 14:30 aldera. Osasun zerbitzuak bertaratu dira, baina ordurako motozalea hilda zegoen.
Istripuaren ostean, errepidea itxi dute bi noranzkoetan, eta AP-8 errepidera bideratu dute trafikoa. Ertzaintza zer gertatu den ikertzen ari da. |
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216520/zubietako-arkaitzerrekan-berriki-izandako-kutsatzea-2020koa-baino-larriagotzat-jo-du-eamek.htm | Gizartea | Zubietako Arkaitzerrekan berriki izandako kutsatzea 2020koa baino «larriagotzat» jo du EAMek | Kloruro, amonio eta OEK (oxigeno eskari kimikoa) partikulen ezohiko maila handiak topatu dituzte egin dituzten ikerketetan. | Zubietako Arkaitzerrekan berriki izandako kutsatzea 2020koa baino «larriagotzat» jo du EAMek. Kloruro, amonio eta OEK (oxigeno eskari kimikoa) partikulen ezohiko maila handiak topatu dituzte egin dituzten ikerketetan. | Duela 15 egun Zubietako erraustegiaren azpiko Arkaitzerreka errekastoan izandako kutsadura duela bi urte erreka berean izandakoa baino larriagoa izan zela ohartarazi du Errausketaren Aurkako Mugimenduak (EAM) ohar baten bidez. Orduan, ehunka arrain hilda agertu ziren errekasto berean, eta auzi bat irekita dago delitu ekologikoagatik. Usurbilgo Udalak eta mugimendu horrek hartutako laginak ikertu dituzte laborategian, eta kutsadura arrasto «kezkagarriak» topatu dituztela jakinarazi dute. EAMen ustez, segur aski, 2020ko maiatzetik erreka «erreta» dagoelako ez da hildako arrainik topatu oraingoan.
Aipatutako partikula horiez gain metal astunen kontzentrazio handia ere badela erakutsi dute ikerketek. Besteak beste, kobrea eta nikela. Arkaitzerrekatik hartutako ur kutsatuan, bi osagai horien kantitatea ur edangarriak izan dezakeena halako bi eta halako lau zen.
«Errausketaren Aurkako Mugimendukoek gogor salatzen dugu Zubietako Erraustegiaren martxa eta kutsaduren inguruan agintariek ezarri duten isiltasuna», ohartarazi dute. Arkaitzerrekan izandako kutsatzearen inguruan, GHK-k adierazi zuen ez dela erraustegitik kutsatu, eta ikerketak egiten ari dela zer gertatu zen jakiteko. EAM kexu agertu da agintarien jarrerarekin: «Gipuzkoako herritarrek, hala nola erraustegia ate ondoan sufritzen dutenek, jasotzen dituzten albiste bakarrak herri mugimenduko boluntarioek lortutakoak dira. Agintariak, halakoak ez gertatzeko neurriak eta kontrolak ez jartzeaz gainera, mutu gelditzen dira, edo, aukera daukaten aldi oro, herritarron osasunaren aurretik enpresa pribatuen interesak babestera mugatzen dira».
Horregatik, Errausketaren Aurkako Mugimenduko kideek herritarrei eskatu die adi egoteko, «etsipenean» ez erortzeko eta mobilizatzen jarraitzeko. Usurbilgo Udalak ere antzeko ondorioen berri eman zuen aurreko astean, eta ohartarazi zuen «datuak nabarmentzeko modukoak» zirela. Udalak GHKri eta Gipuzkoako Foru Aldundiari eskatu die argitzeko kutsaduraren jatorria zein den. |
2022-7-29 | https://www.berria.eus/albisteak/216521/poliziak-ezin-du-zigorrik-ezarri-autoen-matrikulako-e-letra-norbere-nazioarenarekin-estaltzeagatik.htm | Gizartea | Poliziak ezin du zigorrik ezarri autoen matrikulako 'E' letra norbere nazioarenarekin estaltzeagatik | Espainiako Barne Ministerioak bertan behera utzi ditu galiziar bati urte luzez ezarritako isunak. 'GZ' letrak dituen eranskailua jarri zuen 'E'-aren gainetik. | Poliziak ezin du zigorrik ezarri autoen matrikulako 'E' letra norbere nazioarenarekin estaltzeagatik. Espainiako Barne Ministerioak bertan behera utzi ditu galiziar bati urte luzez ezarritako isunak. 'GZ' letrak dituen eranskailua jarri zuen 'E'-aren gainetik. | Europako banderaren gainean, estatua identifikatzen duen hizkia eramaten dute Europako Batasunean matrikulaturiko autoek. Hego Euskal herrian matrikulaturiko autoek E bat daramate, eta Iparraldean F bat. Badira, ordea, euren nazioa identifikatzeko hizkia edo hizkiak horien gainean jartzen dituzten auto jabeak. Askori isuna jarri izan diete Espainiako Poliziak edo Guardia Zibilak, E hori estaltzeagatik. Haatik, Espainiako Barne Ministerioak onartu behar izan du legeak ez duela biderik ematen inor zigortzeko horregatik, eta erretiratu behar izan ditu jarritako hainbat isun.
Galiziako Nos Diario kazetak kontatu du isunen kontra aritu den galiziar baten borroka luzea. Bieito Lobeira BNG alderdi nazionalistako organizazio idazkaria da, eta aspaldi erabaki zuen E-aren gainean GZ (Galizia) hizkiak dituen eranskailua jartzea. Guardia Zibilaren jazarpena pairatu izan du horregatik.
Kontatu duenez, behin, egun berean bitan ere gelditu zuten, bi kilometroko tartean. Urteak iraun du jazarpenak, eta, ondorioz, Lobeirak ez du gogoratzen zehazki zenbatetan gelditu duten isuna jartzeko.
Bere naziotasuna nabarmentzeaz gain, Jose Maria Aznar Espainiako gobernuburuaren asmo zentralistak salatzeko jarri zuen Lobeirak eranskailua. Izan ere, Aznarrek erabaki zuen Espainiako Trafiko zuzendaritzaren aurrean matrikulaturiko autoek Espainia adierazten duen hizkia eramango zutela, eta ezingo zutela beste naziotasunik adierazi. «Hor sartzen gara ikurren inguruko eztabaidan. «Hemen aspaldi ari dira Galiziako ikurren kontrako jazarpenean, estadioetan banderak kentzen, kasurako, edo itsasontziei isunak jartzen Galiziako bandera jartzeagatik». Lobeirak ez ditu inoiz ordaindu isunak, uko egin dio eranskailua kentzeari, eta helegitea jarri du kasu guztietan.
Urteak behar izan ditu, baina, azkenean, borroka irabazi du. Barne Ministerioak gutuna bidali dio, eta horretan adierazi dio isunak bertan behera utzi dituztela, Lobeirak eginikoak ez delako zigortzeko modukoa, legearen arabera.
Izan ere, legeak zehazten du ezin direla matrikulan jarri hura «irakurtzea edo identifikatzea galarazten edo zailtzen dituzten oztopoak». Kasu horretan halakorik ez dela gertatzen adierazi du Barne Ministerioak. Lobeirak honela laburbildu du: «Eranskailuak galarazten bazuen ibilgailua identifikatzea, orduan nola liteke isunak neure etxera heltzea?»
Izan ere, Europako Batasunean, bakarrik Espainiako Trafiko Zuzendaritzak ematen ditu lau zenbaki eta hiru hizki dituzten matrikulak, azaldu duenez. Beraz, ezinezkoa litzateke estatuz nahastea.
Egindako borrokarekin pozik agertu da Lobeira: «Garaipen kolektiboa da, aurrekaria ezartzen duena».
2000. urtean ezarri zuen gaurko sistema Aznarren gobernuak. Kataluniako Generalitateak gogor gaitzetsi zuen aldaketa, eta Espainiako E-a ezartzea. Intsumisiora deitu zuen ERCko diputatu Joan Puigcercosek, eta politikari zein herritar askok CAT (Katalunia) eranskailuak jarri zituzten. Azkenean, Kataluniako Poliziak berak ohartarazi zuen 2011. urtean eranskailua matrikulan jartzea zigortzeko arrazoia zela.
Frantziako administrazioak aukera ematen die auto jabeei departamenduko zenbakia eta ikurra jartzeko autoen matrikulan. Bretainiako eta Korsikako kodea aukeratzen dutenek euren nazioetako ikurrak eduki ditzakete. Iparraldekoek, berriz, ez, eta Akitania Berriko ikurrak eraman behar dituzte. Matrikulan eranskailu bat jartzea erabat debekatuta dago. |
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216522/bankuek-interesen-eta-komisioen-etekinen-48-ordainduko-dute.htm | Ekonomia | Bankuek interesen eta komisioen etekinen %4,8 ordainduko dute | Energia enpresa handiek beren fakturazioaren %1,2ko zerga berezi bat ordaintzea proposatu dute PSOEk eta UPk. | Bankuek interesen eta komisioen etekinen %4,8 ordainduko dute. Energia enpresa handiek beren fakturazioaren %1,2ko zerga berezi bat ordaintzea proposatu dute PSOEk eta UPk. | Kutxabanki ere egokituko zaio Espainiako Gobernuko alderdiek bankuei ordainarazi nahi dieten zerga berria pagatzea. PSOEk eta UP Unidas Podemosek atzo aurkeztutako legegaiaren arabera, zerga ordainduko dute maileguen interesetan eta komisioetan 800 milioi euro baino gehiago irabazten dituzten finantza erakundeek. Iaz, maileguen negozioak 559 milioiren etekinak eman zizkion Kutxabanki, eta komisioetan 471 milioi euro patrikaratu zituen. Aurten %30 handitzen ari da irabaziak.
Espainiako koalizio gobernua babesten duten bi taldeen proposamenak aurrera egingo balu, bankuek interesek eta komisioek emandako irabazien %4,8 ordainduko lukete. Bi urtez soilik egingo lukete, eta horrekin finantzatuko lituzkete inflazioari aurre egiteko hartutako hainbat neurri.
Zergaren aurka azaldu dira finantza erakundeen patronalak, AEB bankuena eta CECA aurrezki kutxena. Agiri bateratu batean, ziurtatu dute «ekonomiaren suspertzea trabatuko» duela zerga berriak, eta ez duela lagunduko inflazioari aurre egiteko.
Energia konpainien zerga berezia
Antzeko erreakzioa espero da energia konpainien aldetik. Horientzat pixka bat desberdina izango da PSOEk eta UPk proposatu duten zerga; Espainiako Erresuman egindako negozioa zergapetuko dute, %1,2ko tasa ezarrita, hain zuzen ere. Enpresa gutxi batzuk izango dira: 2019an beren Espainiako adarrek 1.000 milioi eurotik gora fakturatu zuten argindar, petrolio eta gas konpainiak, hain zuzen ere.
Zerga 2013ko urtarrilean da indarrean jartzekoa, eta 2022ko eta 2023ko salmentei eragingo die. 2023ko irailean kitatu beharko dute 2022koa, enpresek kontuak onartzeko astia izan dezaten, baina otsailean zati bat aurreratu beharko dute.
Energia konpainiek debekatua izango dute modu batera edo bestera zergaren kostua beren bezeroen bizkar jartzea. Espainiako Bankua eta CNMCk gainbegiratu beharko dituzte. |
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216523/jose-antonio-perez-nievas.htm | Jose Antonio Perez Nievas | Jose Antonio Perez Nievas. | Nafarroako Oihanzainen Elkarteko presidente ohia da Jose Antonio Perez Nievas, Perico. Biologoa da ikasketaz, hamarkadak daramatza Nafarroako basozain lanean. Gaur egun, Espainiako Basozain eta Ingurumen Agenteen Elkarteko (Afafma) bozeramailea da. Suteen arriskuari aurre egiteko, prebentzioa indartu eta herri txikiak biziarazi behar direlakoan dago, eta horretarako deia egin die erakundeei. | ||
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216524/idoia-aritzala-etxarren.htm | Idoia Aritzala Etxarren | Idoia Aritzala Etxarren. | Etxauriko alkatea (EH Bildu) da 2015etik. Biologia ikasi zuen Iruñean, eta 20 urte baino gehiago darama Nafarroako Hezkuntza Departamentuan lanean, informazio administrari gisa. Administrazio publikoan lanean aritu den 20 urte horietako bost Nafarroako Artxibategi Nagusian eta Justizia Artxibategian egin zituen. Gaur egun, lanaldi erdia ematen du hezkuntzako lanean, eta beste erdia alkate. | ||
2022-7-28 | https://www.berria.eus/albisteak/216525/peio-oria-iriarte.htm | Peio Oria Iriarte | Peio Oria Iriarte. | Aemet Espainiako Meteorologia Agentziaren Nafarroako ordezkaria da Peio Oria Iriarte, 2017tik. Fisikako ikasketak egin zituen Salamancako Unibertsitatean (Espainia), eta doktoretza Darmstadteko (Hesse-Alemania) Unibertsitate Teknikoan. Noaingo aireportuko behatzaile izan ostean, Aemeteko ordezkari izendatu zuten. Nabarmendu du klima aldaketa dagoela suteen errealitatearen atzean. | ||
2022-7-29 | https://www.berria.eus/albisteak/216526/diziplina-espedientea-ireki-diete-arlesko-espetxeko-bi-zaindariri-colonnaren-heriotzagatik.htm | Mundua | Diziplina espedientea ireki diete Arlesko espetxeko bi zaindariri Colonnaren heriotzagatik | Elisabeth Borne lehen ministroak iragarri du erabakia, militante independentistaren heriotzaren inguruko ikerketa txostenean jasotako ondorioei jarraituz. | Diziplina espedientea ireki diete Arlesko espetxeko bi zaindariri Colonnaren heriotzagatik. Elisabeth Borne lehen ministroak iragarri du erabakia, militante independentistaren heriotzaren inguruko ikerketa txostenean jasotako ondorioei jarraituz. | Frantziako lehen ministro Elisabeth Borneren esku dago Yvan Colonna militante independentistaren heriotzari buruzko txostena. Lerro hauek idazteko ordurako, Parisek artean ere ez zuen ezagutarazi txostena. Aldiz, Bornek berak iragarri zuen diziplina espediente bana ireki dietela Arlesko espetxeko bi zaindariri, zaintza lanetan hutsak egiteagatik, eta bideozaintza behar bezala ez kudeatzeagatik.
Txostenak hainbat «aholku» biltzen ditu, eta horiek guztiei kasu egingo diela iragarri du Frantziako gobernuburuak. Jarraibide horietako sei Arlesko espetxe zuzendaritzarentzat dira. Dokumentuak eskatzen dio «kontrol neurriak eta bideozaintza» hobetu ditzala, zerbait gertatuz gero zaindariek «berehala» esku hartu ahal izan dezaten. Horrez gain, espetxe barruan «muturreko jarrerak» eragozteko politikak bultzatzeko ere aholkatzen du dokumentuak.
Colonna martxoan hil zen, beste preso batek eraso egin ostean. Erasotzaileari «hilketa ahalegin terrorista» egotzi diote. Militante nazionalista 2003tik zegoen preso, eta bizi guztiko kartzelaldi zigorra ari zen betetzen, Claude Erignac prefetaren (1998) hilketagatik zigortu baitzuten. Gainera, DPS estatusa zuen, bereziki zainduriko presoei dagokiena, eta horrek eragotzi egiten zion Korsikako kartzela batera hurbiltzea; urteotan hainbatetan eskatu dute DPS estatusa kentzeko, baina beti ezezkoa jaso zuen. Haren hilketak zeresan handia eman zuen Korsikan eta Frantzian, eta, erasoaz geroztik, aspaldidaniko manifestaziorik eta mobilizaziorik handienak egin zituzten irlan. |
2022-7-29 | https://www.berria.eus/albisteak/216548/erregaiak-merkatzeak-ez-du-eten-inflazioaren-igoera.htm | Ekonomia | Erregaiak merkatzeak ez du eten inflazioaren igoera | Espainian, %10,2tik %10,8ra handitu da uztailean; Frantzian, hiru hamarren emendatu da, %6,1eraino. | Erregaiak merkatzeak ez du eten inflazioaren igoera. Espainian, %10,2tik %10,8ra handitu da uztailean; Frantzian, hiru hamarren emendatu da, %6,1eraino. | Gasolina eta gasolioa nabarmen merkatu dira uztailean, atzeraldi baten hots gero eta ozenagoak petrolioaren prezioa merkatu duelako. Baina merkatze hori ez da nahikoa izan KPI kontsumo prezioen indizearen goranzko bidea eteteko, inflazioa beste produktu eta zerbitzu gehienetara hedatzen ari delako.
Hego Euskal Herriko inflazioaren datua abuztuaren 12an kaleratuko du INE Espainiako Estatistika Institutuak, eta badirudi oraingoan zail izango duela bi zenbakiko kopuru bati izkin egitea, Espainian izan duen igoera handia ikusita. Ozta-ozta egin zuen martxoan (%9,6) eta ekainean (%9,7).
Izan ere, INEk gaur goizean Espainiarako emandako datu aurreratuak esaten du sei hamarren handitu dela urte arteko inflazioa, %10,2tik %10,8ra. Tasarik handiena da 1984ko irailaz geroztik, eta, INEren arabera, elikagaien eta argindarraren garestitzearen ondorio da.
Argindarra sortzeko erabiltzen den gasari gehienezko muga bat jartzeak elektrizitatearen prezioa apalduko zuela uste zen, baina eguraldi beroak kontsumoa handitu du, etak lehorteak eta haize eskasiak energia hidraulikoaren eta eolikoaren ekarpena asko gutxitu duenez, gas asko erre behar izan dute ziklo konbinatuko zentralek, eta horrek desegin egin du prezioak apaltzeko tresnaren eragina. Hori bai, hura gabe %15-20 garestiagoak izango lirateke.
Jantziek eta oinetakoek ere izan dute zerikusia uztaileko inflazioaren datuan, iaz baino gutxiago merkatu direnez, urte arteko tasan igoera dakar horrek.
Bada beste datu bat inflazioa ekoizpen sarean txertatu dela ikusteko: %5,5etik %6,1era igo da azpiko inflazioa, energia eta elikagai freskoak aintzat hartzen ez dituena.
Frantzian, 1985eko kopuruetan
Espainian ez ezik, Frantzian ere asko handitu dira prezioak azken urtean. Insee estatistika erakundeak dio urte arteko inflazioa %5,8tik %6,1era igaro dela uztailean. Kopururik handiena da 1985eko uztailaz geroztik. Pixka bat apaldu da energiaren garestitzea —ekaineko %33,1etik uztaileko %28,7ra emendatu da—, baina handitzen ari da elikagaiena —%5,8tik %6,7ra—, eta zerbitzuena —%3,3tik %3,9ra—.
Datu handia izan arren, Frantzia da eurogunean inflaziorik txikiena duen herrialdeetako bat. Arrazoien artean dago gobernuak muga bat jarri diola argindarraren garestitzeari (%4). Erabaki horren ondorioz —eta bere parke nuklearraren erdia itxita izateagatik, arazo teknikoak direla eta—, galera handiak pilatzen ari da EDF Frantziako argindar konpainia publikoa; atzo jakinarazi zuenez, urteko lehen erdian 5.300 milioi euro galdu zituen.
Zenbaki gorri horiek kontraste handia egiten dute beste argindar konpainia handi batzuk pilatzen ari diren irabazi mardulekin. Iberdrolak, esaterako, 2.075 milioi bat euro irabazi ditu urtarriletik ekainera, iaz baino heren bat gehiago. |
2022-7-29 | https://www.berria.eus/albisteak/216549/fiskaltzak-ikerketa-bat-eginarazi-du-arkaitzerrekako-kutsadura-dela-eta.htm | Gizartea | Fiskaltzak ikerketa bat eginarazi du Arkaitzerrekako kutsadura dela eta | Gipuzkoako Ingurumen Probintzia Auzitegiko fiskalburuak ikerketa bat abiarazi du, uztailaren 13az geroztik Arkaitzerreka berriz ere kutsatuta dagoen ala ez argitzeko eta poluzioaren egilea nor den zehazteko. | Fiskaltzak ikerketa bat eginarazi du Arkaitzerrekako kutsadura dela eta. Gipuzkoako Ingurumen Probintzia Auzitegiko fiskalburuak ikerketa bat abiarazi du, uztailaren 13az geroztik Arkaitzerreka berriz ere kutsatuta dagoen ala ez argitzeko eta poluzioaren egilea nor den zehazteko. | Uztailaren 15ean sinatutako dekretuak GuraSOSek bezperan fiskaltzaren aurrean aurkeztu zuen salaketari erantzuten dio, plataforma horrek berak ohar bidez jakinarazi duenez. Atestatua egingo duela iragarri du Fiskaltzak, eta beharrezko eginbideak egingo dira kutsaduraren jatorria eta eragina jakiteko, bai eta horren erantzuleak identifikatzeko ere.
Kutsaduraren erantzukizunari dagokionez, GuraSOSek fiskaltzari jakinarazi zion errekastoko ura garbi zegoela instalazioetatik gorako ibai zatian eta, beraz, kutsadura instalazio horiek dauden plataforman gertatzen ari dela.
Hala ere, Usurbilgo Udalak lortutako ur laginen analisien lehen emaitzak jakin ondoren, GuraSOSek fiskaltzari adierazi zion begi bistakoa dela kutsadura handia egon dela eta horrek eragina izan dezakeela errekaren baldintzetan. Jakinekoa da 2020ko martxoan beste kutsadura larri bat gertatu zela erreka berean, eta arrain ugari hil zirela orduan. Kasu hori ere ikertzen ari dira, eta inputatuen artean dago Cesar Gimeno GHK-ko zuzendaria. Irailaren 16an deklaratu beharko du Gimenok Donostiako Epaitegian delitu ekologikoari buruzko auzian.
Usurbilgo Udalak eta Errausketaren Aurkako Mugimenduak agindutako ikerketan, amonio eta kloruro poluzio handia topatu dute, bai eta beste osagai kimiko kutsagarri batzuk ere, besteak beste, metal astunak: kobrea, nikela eta kromoa, esate baterako. GuraSOSen ustez, kutsaduraren jatorria bateragarria da TMB plantaren eta erraustegiaren jarduerak eragin dezakeenarekin, iragazketa gertatu den lekuan baitaude.
GuraSOSek jakinarazi duenez, prozedura zabaldu ostean, uztailaren 19an Guardia Zibileko Sepronako agenteak jardun ziren errekaren inguruan ikerketak egiten. |
2022-7-29 | https://www.berria.eus/albisteak/216550/alconzako-greba-amaitu-egin-da-akordio-baten-bidez.htm | Ekonomia | Alconzako greba amaitu egin da, akordio baten bidez | Kaleratutako 25 langileentzat lan poltsa bat sortzea eta berriro enplegua ez galtzeko bermea adostu dute. | Alconzako greba amaitu egin da, akordio baten bidez. Kaleratutako 25 langileentzat lan poltsa bat sortzea eta berriro enplegua ez galtzeko bermea adostu dute. | Otsailaren amaieran greba mugagabea abiatu zuten Alconzako langileek, enpresaren zuzendaritzak 38 langile kaleratu nahi zituela salatzeko. 151 egun iraun du protestak, eta atzo amaitu zen, langileen eta zuzendaritzaren akordio baten bidez. Hilaren 14an EAEko Auzitegi Nagusiak legezkotzat jo zuen enpresak abiaturiko lan erregulazioa eta ebazpen horrek osteko negoziazioa baldintzatu du. Negoziazio epean, 25 kaleratzera murriztu zuen haren eragina.
Alconzako grebalariek azaldu dutenez, bi aldeek «Alconzaren etorkizuna eta enplegua bermatuko dituen industria planari buruz hitz egiteko oinarriak» adostu dituzte. Horien artean bi nabarmendu dituzte: berriro enplegua ez galtzeko bermea, eta kaleratutako 25 pertsonak beren lanpostuetara itzultzeko lan poltsa martxan jartzea besteak beste.
Irizar taldeko enpresa bat da Alconza, eta Berangon dago (Bizkaia). Alconza 60 urteko enpresa bat da, eta garraio motor elektrikoak ekoizten ditu. Autobusetarako egin izan ditu, baina batez ere petrolio eta gas plataformetara joaten diren ontzientzako motorrak egiten dituzte. Zuzendaritzaren arabera, egun «krisi gorrian» dago enpresa, itsas zabaleko petrolio eta gas plataformen sektorea hondoa jota dagoelako. Horren ondorioz, azken sei urteetan 27 milioi euroren galerak pilatu ditu.
Haserre Jaurlaritzarekin eta Irizarrekin
Grebalariak harro azaldu dira 151 eguneko protestan erakutsitako «konpromisoarekin eta duintasunarekin», eta eskertu egin dute haien aldarrikapenekin bat egin dutenen lana. «Bidegabea dela uste dugunaren aurka ez ezik, gure eskualdean eta Euskal Herrian behin eta berriz gertatzen ari den egoera baten aurka ere borrokatuko gara; enplegu galera zein gure industriaren pixkanakako desegitearekin, horrek dakarrenarekin; enpresen itxiera, pobretzea eta prekaritatea».
Haserre azaldu da, ordea, Eusko Jaurlaritzarekin: utzikeria leporatu dio, «industriaren etengabeko desegitearen eta enplegu galeraren aurrean». Hitz txarrak gorde dituzte Irizarrentzat: «Haien eredu kooperatiboak lan baldintzak prekarizatzen, enplegua desegiten eta langileak erabili eta botatzeko klinex gisa tratatzen ditu».
Eta gogoan izan dute Ertzaintzaren jarrera ere. «Mehatxuak, irainak eta kolpeak jasan ditugu Ertzaintzaren partetik, gure aldarrikapenak isilarazteko asmoarekin. Eta errepresio eta jazarpen horren ondorioz, isunak jaso ditugu, eta prozedura judizialak ireki dituzte gure lankideen aurka». |
2022-7-31 | https://www.berria.eus/albisteak/216551/sare-elektriko-adimendunak-deskarbonizazioren-ardatza.htm | albisteak | Sare elektriko adimendunak, deskarbonizazioren ardatza | Iberdrolak, Bizkaiko Foru Aldundiaren lankidetzarekin, etorkizuneko sare elektrikoak finkatuko dituen zentro teknologiko global bat martxan jarri du Bilbon: Global Smart Grids Innovation Hub. | Sare elektriko adimendunak, deskarbonizazioren ardatza. Iberdrolak, Bizkaiko Foru Aldundiaren lankidetzarekin, etorkizuneko sare elektrikoak finkatuko dituen zentro teknologiko global bat martxan jarri du Bilbon: Global Smart Grids Innovation Hub. | Duela hamar hilabete jarri da martxan Global Smart Grids Innovation Hub, Bilbon, etorkizuneko sare elektrikoak finkatuko dituen zentro teknologiko globala. Iberdrola konpainiak abiarazi du, Bizkaiko Foru Aldundiaren lankidetzarekin.
Global Smart Grids Innovation Hub zentro teknologikoa Iberdrolaren hurrengo urteetarako proiektu estrategiko garrantzitsuenetako bat da. Izan ere, sare elektrikoak funtsezko plataforma dira trantsizio energetikoa sendotzeko; hau da, garapen eredu iraunkorrago bat aurrera eraman ahal izateko. «Sarerik gabe, ez dago energia berriztagarririk, eta energia berriztagarririk gabe ezingo da bete Europako Itun Berdea». Zenbait alditan azpimarratu du hori Frans Timmermans Europako Batzordeko presidenteordeak, irmotasunez.
Hainbatetan, sare elektrikoei ez zaie ematen behar adinako garrantzia, baina trantsizio energetikorako gakoa dira, deskarbonizaturik egongo den ekonomia bat lortzeko ezinbesteko plataforma bat. Sare elektrikoei esker, iturri berriztagarri gehiago izango dira, eta joan-etorri iraunkorragoak egiteko, hiri adimendunak sortzeko eta energia autokontsumorako bidea irekiko da.
Nazioarteko lankidetza egitasmoa
Testuinguru honetan, Iberdrolak, Bizkaiko Foru Aldundiaren lankidetzarekin, Global Smart Grids Innovation Hub zentro teknologikoa martxan jarri du. Egoitza Bilbon dauka, baina nazioartean konektaturik dago. Zentro teknologiko globala da, etorkizuneko sare elektrikoak definitu eta zehaztuko dituena.
Iberdrolako sareen egoitzan dago, Bilboko Larraskitu auzoan, eta 1.000 metro koadro baino gehiagoko gune bat da. I+G+B (ikerketa, garapena eta berrikuntza) arloa bizkortu nahi du deskarbonizazioaren benetako nerbio sisteman: sare adimendunetan. Abangoardiako teknologia, ikerkuntza, prestakuntza eta ekintzailetza uztartzen ditu, eta digitalizazioa, adimen artifiziala, datuen analitika aurreratua eta beste zenbait alorretako azken berrikuntzak bildu.
Iberdrolaren Global Hub gunea nazioarteko lankidetza egitasmo bat da, talentua erakartzeko eta teknologia berriak sustatzeko. Han, 200 profesionalen baino gehiagoren ahalmenak biltzen dira, Europa, Amerika eta Ekialde Hurbileko herrialdeetan berrikuntza proiektuak garatzeko. Gaur-gaurkoz, 120 proiektu identifikatu dira, eta, guztira, 110 milioi euroko balioa dute.
Halaber, Iberdrolak 80 bazkideren gaitasunak batu ditu proiektuan. Bazkideen artean daude, besteak beste, Siemens, GE, Schneider eta Indra konpainiak; Ingeteam, Ormazabal eta Arteche euskal enpresak; Tecnalia zentro teknologikoa, Mondragon Unibertsitatea eta Euskal Herriko Unibertsitatea, eta Enigmedia eta Relyum start-up-ak –enpresa hasiberriak baina bizkor handitzen ari direnak, informazio eta komunikazio teknologien inguruan sortuak–.
Elkarlanean ariko dira trantsizio energetikoari bide emango dioten etorkizuneko sareetan: energia berriztagarriak ahalik eta gehien erabiliko dituzte, energiaren biltegiratze sistemak erabat integratu, eta elektrizitatearen erabilera berrietarako sarbidea erraztuko dute –mugikortasunean eta klimatizazioan, esate baterako–.
Lan lerroek irtenbideak ekarriko dituzte alor hauetan: instalazio elektrikoek ingurumenean duten eragina murrizteko material eta teknologia berriak baliatzeko; energia berriztagarrien integrazioa errazteko eta ibilgailu elektrikoaren hedatzea sustatzeko ekipoak sortzeko; potentziako elektronika eta energia biltegiratze sistemak aurrera eramateko; eta banaketa sarea digitalizatzeko 5G bezalako sistemetan oinarrituta.
Halaber, Global Smart Grids Innovation Hub guneak ezagutzaren transferentzia sustatzen du, beka eta graduondokoen bidez. Katalizatzailea izango da start-up-en inkubazio eta bizkortze programen bidez enpresa arloa garatzeko, eta adimen lehiakorreko jarduerak aktibatuko ditu, konferentzia globalak diseinatuz, besteak beste.
Perseo, Berrikuntzaren aldeko apustua
Iberdrolak hamabost urte baino gehiago daramatza start-up-en eta enpresa-berrikuntzaren aldeko apustua egiten. Hain zuen ere, hori da konpainiaren ezaugarri nagusietako bat. Horrela, Iberdrolaren start-up-en programak (PERSEO) etorkizuneko teknologiak erabiltzeko bidea erraztu nahi du, eta, bidenabar, sektore elektrikoko start-up-en ekosistema global bat aurrera eramatea sustatu, iraunkortasunean oinarriturik, betiere. Horretarako, Iberdrolak 175 milioi euro inbertitu ditu, enpresa sortuberrietarako inbertsioen, Perseo Venture Builder unitatearen, proiektu pilotuen funtsen eta Iberdrola Start-up Challenge egitasmoaren bidez.
Iberdrolaren enpresa-berrikuntzaren aldeko apustu irmoa PERSEO start-up-en programaren bidez egituratzen da 2008. urtetik. Konpainian berrikuntza hainbat programaren bidez bultzatzeko tresna bat da, eta Iberdrolarentzat balio esanguratsua sor dezaketen negozio aukeretan erabiltzekoa.
Sortu denetik, PERSEO programak 100 milioi euro inbertitu ditu berrikuntza irekia babesteko eta teknologia eta negozio eredu berritzaileak aurrera eramaten dituzten start-up-ekin sinergiak sortzeko. Hori guztia, ekonomiaren elektrifikazio eta deskarbonizazio handiagoaren bitartez energia sektorearen iraunkortasuna hobetzea ahalbidetzen duten egitasmoei garrantzia emanez.
Besteak beste, PERSEO programak arrisku-kapital inbertsioak egiten ditu, aliantza estrategikoak egin, start-up-entzako lehiaketak antolatu, eta proiektu pilotuak edo kontzeptu-probak martxan jartzen ditu (PoC, Proof of Concept), berrikuntza ahalik eta gehien bultzatzeko enpresaren munduan, helburua etengabeko hobekuntza izanik.
PERSEO programak urtero hamar erronka sustatzen ditu, sortu berriak eta goraka ari diren mundu osoko teknologia-enpresen artean, asmo honekin: konpainiaren eraginkortasuna hobetuko duten proposamenak jasotzea, konpainiaren lehiakortasuna areagotzeko eta merkatu berrietan kokatzeko, eta, aldi berean, ingurumenaren gaineko eragina txikiagotzeko. |
2022-7-31 | https://www.berria.eus/albisteak/216552/atzeraldia-urrun-dago-nafarroan-ere-baina-hazkundea-apaltzen-ari-da.htm | Ekonomia | Atzeraldia urrun dago Nafarroan ere, baina hazkundea apaltzen ari da | 2022ko bigarren hiruhilekoan %0,7 hazi da BPGa, lehenengoan baino hiru hamarren gutxiago. Eurogunean, bizkortu egin da, Frantziari, Italiari eta Espainiari esker. | Atzeraldia urrun dago Nafarroan ere, baina hazkundea apaltzen ari da. 2022ko bigarren hiruhilekoan %0,7 hazi da BPGa, lehenengoan baino hiru hamarren gutxiago. Eurogunean, bizkortu egin da, Frantziari, Italiari eta Espainiari esker. | Motelago, baina hazten ari da Euskal Herriko ekonomia. Azken datua Nastatek emandakoa da: urteko lehen hiruhilekotik bigarrenera %0,7 handitu da Nafarroako BPG barne produktu gordina, 2021eko azkenekotik 2022ko lehenengora baino hiru hamarren gutxiago. Urte arteko tasan are nabarmenago ikusten ari da moteltzea: %6,5 haztetik %4,5 haztera igaro baita. Edonola ere, datu sendoak direla nabarmendu du Elma Saiz Ekonomia kontseilariak, eta ziurtatu du pandemia aurreko mailan dagoela dagoeneko Nafarroako ekonomia.
Nastatek irailaren 23an zabalduko ditu datu osoagoak, baina aurreratu du ekonomiaren adar guztiek datu positiboak eman dituztela. Eskariari dagokionez, kontsumoaren hazkundea apaldu egin da, eta enpresen inbertsioak ere moteltzen ari dira, baina esportazioek oso datu onak eman dituzte.
2022. urtean ekonomia %5 haziko dela diote Nafarroako Gobernuaren azken aurreikuspenek, baina Elma Saiz Ekonomia kontseilariak onartu du agian datu hori berrikusi egingo dutela. Zuhur azaldu da, «marko geopolitikoan muturreko ezjakintasuna eta desegonkortasuna» dagoelako, eta giro horretan zaila delako aurreikuspenak egitea.
Nafarroako datuen oso antzekoak aurreratu zituen joan den astean Eustatek Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako: BPGa %0,9 handitu da hiruhileko arteko tasan, eta %4,3 urte artekoan.
Ustekabe ona Frantzian
Ipar Euskal Herriko daturik ez dago, baina Frantziaren datuak erreferentzia gisa balio badu, pentsatzekoa da hazkundea dagoela Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan ere. Izan ere, Inseek zabaldu du Frantziako BPGa %0,5 hazi dela urteko bigarren hiruhilekoan. Datua ustekabe ona da, Inseek berak %0,25 espero zuelako, eta Frantziako Bankuak, berriz, %0,2. Lehen hiruhilekoan %0,2 uzkurtu zen, eta alarmak piztu zituen.
Inseek azaldu duenez, esportazioek pisu handia izan dute datu positiboan, %0,8 handitu baitira. Horrek balio izan du kontsumoaren apaltzea konpentsatzeko (-%0,2). Urte osorako %2,5eko hazkundea espero dute estatistika erakundeak eta Frantziako Gobernuak, eta antzeko kopurua eman berri du Nazioarteko Diru Funtsak ere (+%2,3).
Eurogunean, bizkorrago
Oro har, euroguneko ekonomia ongi eusten ari da inflazio handiak, Ukrainako gerrak eta energia krisiak sortutako egoerari. Moteltzerik ez dago, berriz, eurogunean. Aitzitik, pixka bat bizkortu da hazkunde erritmoa, %0,5etik %0,7ra. Arrazoia? Frantzia ez ezik, Italia ere bizkorrago hazi dela (%0,1etik %1era), baita Espainia ere (%0,2tik, %1era). Frantziaren ekarpenarekin, konpentsatu egin dute Alemanian hazkundea seko geratu izana (%0,8tik %0ra). Urte arteko tasan, ordea, erritmo galera izan da eurogunean, %5,4tik %4ra.
Uda ona espero dute iragarleek, turismoari eta ostalaritzari lotutako gastua oso indartsu dabilelako, baina udazken-neguetarako aurreikuspenak askoz beltzagoak dira. |
2022-7-29 | https://www.berria.eus/albisteak/216553/gazte-indigenak-klima-krisiari-aurre-egiteko-greban-izango-dira-gaur-turinen.htm | Mundua | Gazte indigenak klima krisiari aurre egiteko greban izango dira gaur Turinen | Munduko tenperaturaren igoerari gutxien eragiten diotenak izan arren, indigenen komunitateak eta tokiko komunitateak dira ingurumen krisiaren kaltetu nagusiak. | Gazte indigenak klima krisiari aurre egiteko greban izango dira gaur Turinen. Munduko tenperaturaren igoerari gutxien eragiten diotenak izan arren, indigenen komunitateak eta tokiko komunitateak dira ingurumen krisiaren kaltetu nagusiak. | Gazte indigenak eta hainbat komunitatetako liderrak Fridays for Future erakundeak antolatutako mundu greban izango dira gaur Turinen (Italia). Elkarretaratze horren helburua da klima krisia salatzea eta irtenbideak areagotzeko beharra aldarrikatzea.
Klima aldaketa gaur egungo arazorik larrienetako bat da, zalantzarik gabe. Leku guztietan desberdin eragiten badu ere, ez dago klima aldaketaren ondoriorik pairatu ez duen lurralderik. Horri aurre egiteko, Fridays for Future erakundeak urtero antolatzen du Nazioarteko Topaketa bat, klima aldaketa salatzeko helburua duena. Aurtengo elkarretaratzean, Indonesiako eta Mexikoko gazte mugimenduetan buru diren komunitate indigenetako eta lokaletako emakumeak batuko zaizkie Turingo 500 klima aktibistari baino gehiagori.
Kaltetu nagusiak
Deialdia egin duten erakundeek argudiatu dutenez, munduko tenperaturen igoerari gutxien eragiten diotenak izan arren, indigenen komunitateei eta tokiko komunitateei kalte egin die gehien ingurumen krisiak. Uholdeei, lehorteei eta baso suteei aurre egin behar izan diete azken urteotan. Hori horrela, ikerketa zientifiko askok ondorioztatu dute komunitate horien eskubideak babestea dela eredurik eraginkorrena biodibertsitatearen galera eta deforestazioa prebenitzeko, horiek elikatzen baitute klima aldaketa. Lider gazteek, Lurralde Komunitateen Aliantza Globalaren (GACT, ingelesez) ordezkari gisa, munduko liderrei jakinaraziko diete beharrezkoa dela natura kontserbatzeko planetan sartzea beren ezagutza tradizionalak eta giza eskubideak. Era berean, komunitate indigenek eta tokiko komunitateek arreta berezia jarriko dute haien aurka areagotu den indarkeria boladan. Kriminalizazio kasuek, giza eskubideen urraketek eta lurrak bereganatzeko kasuek gora egin dutela salatu dute. Gobernuek, esaterako, lehentasuna ematen diete garapen eta kontserbazio proiektuei, eta, ondorioz, beren lurrak uztera behartzen dituzte jatorrizko herriak. |
2022-7-29 | https://www.berria.eus/albisteak/216554/nafarren-974k-covid-19aren-aurkako-antigorputzak-dituzte.htm | Gizartea | Nafarren %97,4k COVID-19aren aurkako antigorputzak dituzte | Nafarroako Gobernuak egindako gizartearen seroprebalentziari buruzko azterketaren arabera, %62 infektatu egin dira, eta horietatik %40k ez dute jakin birusa izan dutela, ez baitute diagnostikorik izan osasun zerbitzuetan. | Nafarren %97,4k COVID-19aren aurkako antigorputzak dituzte. Nafarroako Gobernuak egindako gizartearen seroprebalentziari buruzko azterketaren arabera, %62 infektatu egin dira, eta horietatik %40k ez dute jakin birusa izan dutela, ez baitute diagnostikorik izan osasun zerbitzuetan. | Batetik, txertoa; bestetik, immunitate naturala. Edo biak, aldi berean. Nafarroako Gobernuaren Osasun Departamenduak 35 osasun zerbitzutan egindako seroprebalentzia azterketak erakusten duenez, herritarren %97,4k antigorputzak dituzte SARS-CoV-2 birusari aurre egiteko.
Azterketa apirilaren 26tik ekainaren 3ra bitartean egin zaie 1.461 pertsonari, haien idatzizko baimenarekin odol laginak aterata. Nafarroako 57 osasun etxeetatik 35etan aukeratu dituzte herritarrak, eta aintzat hartu dira adin tarte guztiak, 5 urtetik 96 urte bitartera. Laginaren mediana 51 urte izan da. Aukeratutakoen %93 txertatuta zeuden; %60k hirugarren dosia hartu zuten, eta %36ri eritasuna diagnostikatu diete.
Bi antigorputz bilatu dituzte azterketan: batetik, antinukleokapside antigorputzak —birusak infektatu eta immunitate erantzuna islatzen dute—; bestetik, birusak zelulan sartzeko behar duen S proteinari aurre egiteko anti-espikula antigorputzak —txertoak eragindako immunitatea islatzen dute—.
Laginaren emaitzak gizarte osora estrapolatuta, ondorioztatu da 18 urtetik gorakoen %92,3k dituztela birusaren S proteinaren aurkako antigorputzak. Era berean, biztanleen %62k dituzte infekzioa pasatu dutela erakusten duten antigorputzak. Bi datuak erlazionatuta, herritar gehien-gehienak immunizatuta daude COVID-19aren aurka: %97,4, zehazki. Soilik %2,6k ez lukete inongo antigorputzik; horiek ez dute eritasunari aurre egiteko babesik, eta ondorio larriak garatzeko arrisku handiagoa dute.
Birusa modu naturalean hartu dutenei erreparatuta, 30 urtetik beherakoen artean handiagoa da infekzio kopurua (%80), eta, adin horretatik gora, beherantz doa ehunekoa: 80 urtetik gorakoen artean, infekzio ratioa %26 da. Ondorioz, adin tarte guztiak infektatu badira ere, kopururik handienak gazteen artean daude, eta progresiboki behera egiten du.
Deigarria da, era berean, antigorputzen datuak ez datozela bat diagnostiko kopuruarekin eta, pandemiaren hasieratik ikusi den bezala, pertsona askok oharkabean pasatu dutela. Azterketaren arabera, infekzioa pasatu duten hamar lagunetik lauk ez zuten diagnostikorik osasun sisteman.
Azterketaren arabera, adin tarte guztietan herritarren erdiek baino gehiagok immunitate bikoitza dute: hots, infekzioa pasatu izanaren eta txertoa hartu izanaren antigorputzak garatu ditu. Dena den, 60 urtetik gorakoen erdiek baino gehiagok soilik txertoaren antigorputzak dituzte, eta, zenbat eta zaharragoak izan, gero eta gutxiagok dituzte antinukleokapside antigorputzak.
Santos Indurain Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilariak azpimarratu du lan «zabala, berritzailea eta zorrotza» dela, eta osasun gestioari begira «erreminta baliagarria». Udazkenari begira aztertzen ari dira zer egin txertoaren laugarren dosiarekin eta nori jarri, eta emaitzak baliagarri dira eztabaida tekniko horri begira. Espero da irailean txerto berriak etorriko direla eta erantzun eraginkorragoa emango dutela omikronaren eta aldaera berrien S espikula proteinari aurre egiteko.
Indurainek nabarmendu duenez, orotara 571.000 nafar txertatuta daude, eta txertoa izan da «erreminta nagusia» COVID-19ari aurre egiteko, «eritasunaren koadro larriak eragotzi dituelako eta horrek arnasa eman diolako osasun sistemari». Indurainen arabera, seigarren olatuan kalkulatu da txertoek heriotzen %85 eragotzi dituztela. Ehuneko hori herritar kopuruetara eramanda, Indurainek azpimarratu du 6.000 ospitaleratze eta 1.600 heriotza eragotzi dituela.
Hala, Marian Nuin Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuko gerentearen arabera, udazkenera arte itxarotea hobetsi dute «ikusteko txerto berriak iritsiko ote diren», betiere egoera epidemiologikoak ez badu nabarmen okerrera egiten. Ikusirik 60 urtetik gorakoen artean infekzioa pasatu dutenen kopurua handiagoa dela, laugarren dosia jarriko zaie.
Sendotzeko dosi hori adin tarte horretan jarriko da, baina batik bat 80 urtetik gorakoak lehenetsiko dituzte. Halaber, osasun sistemako eta zahar etxeetako langileei ere jartzeko asmoa dago. «Eztabaida irekita dago, eta egoera epidemiologikoaren arabera eta txertoaren prestasunaren arabera hartuko da erabakia», azaldu du Nuinek.
Jesus Castilla epidemiologoak ondorioztatu du nafarren antigorputz kopurua «oso handia» dela. «Ez da nabaritu antigorputzak jaitsi direla; akaso, immunitate arazoak dituztenen artean apur bat ahulagoa da, baina, hain zuzen, horiei laugarren dosia jarri zaie». Dena den, Castillak azpimarratu du antigorputz maila zirkulazioan den birusaren aldaera berriekin erkatu behar dela: «Aldaera berriak agertzean, infektatzeko arrisku handiagoa dago, baina ez eritasunaren sintomarik larrienak garatzekoa. Hori aldaera berriei egokitutako txertoei esker amaituko da«.
Alde horretatik, birusa normaltzat hartzea gomendatu du Castillak. «Koronabirusaren infekzioa ez dugu bizitzan behin pasatuko. Gehiagotan pasatuko da, baina normalena da bigarrengoan arinagoa izatea, eta hurrengoan are arinagoa, garrantzirik ez emateraino. Katarro baten gisako zerbait». |
2022-7-29 | https://www.berria.eus/albisteak/216555/ahtaren-lanetan-larri-zauritu-zen-langile-bat-hil-da.htm | Ekonomia | AHTaren lanetan larri zauritu zen langile bat hil da | Uztailaren 15ean zauritu zen behargina, Tafallan. LABek salatu du lan heriotza, eta azaldu du suteengatik hainbat jarduera geldirik zeudela istripua gertatu zenean. | AHTaren lanetan larri zauritu zen langile bat hil da. Uztailaren 15ean zauritu zen behargina, Tafallan. LABek salatu du lan heriotza, eta azaldu du suteengatik hainbat jarduera geldirik zeudela istripua gertatu zenean. | Lan heriotza baten berri eman du LAB sindikatuak: hil egin da uztailaren 15ean larri zauritu zen langile bat. AHT abiadura handiko trena eraikitzeko lanetan ari zela izan zuen lan istripua beharginak, Tafallan (Nafarroa). Hala, sindikatuaren arabera, 46 dira gutxienez aurten lanean hildakoak Euskal Herrian.
LABek doluminak helarazi dizkie senideei eta gertukoei, eta salatu du istripua gertatu zenean jarduera asko etenda zeudela; ez, ordea, AHTaren lanak. «Nafarroan hainbat sute larri zeuden bitartean eta jarduera asko geldirik zeudela, AHTaren arduradunek erabaki zuten jarduerarekin jarraitzea, langileak arrisku handiko bero baldintzetan lan egitera behartuz eta, ondorioz, lan istripu bat izateko aukerak biderkatuz», salatu du sindikatuak.
LABek gogora ekarri du, gainera, langile «ugari» hil direla jada AHTa eraikitzeko lanetan, «lan horiek egiteko lan baldintza eskasak agerian utziz». Azken istripu hori «serio eta sakon» ikertzeko eskatu du sindikatuak, baita «Euskal Herriko AHTaren obra guztiei segurtasun arloko auditoria bat» egiteko ere. |
2022-7-31 | https://www.berria.eus/albisteak/216558/eta-hiltzea-nonbait-idazteari-uztea-izango-da.htm | Kultura | Eta hiltzea, nonbait, idazteari uztea izango da | Gemma Pasqual i Escriva (Almoines, Safor, Herrialde Katalanak, 1967) idazlea da, eta Jollibre argitaletxearen aholkularia. Zenbait komunikabidetan kolaboratu du eta kolaboratzen du oraindik ere, hala nola Serra d'Or, Llengua Nacional, Barcelona Revew, Literatures, Caràcters de la UV, El Punt Avui, Vilaweb eta La Vanguardia komunikabideetan. L'Escletxa-ko erredakzio kontseiluko kide ere izan da, eta Jornada egunkariko editore kontseilukoa ere bai. Kataluniako Pedagogia Sozietateko batzordekide da (IECen filiala), eta Katalanezko Idazleen Elkarteko presidenteordea Valentzian; Letra Katalanen Instituzioko Aholkularien Kontseiluko batzordekide ere bai, Kataluniako PENeko kide, Sambori fundazioaren patroia, baita FULL fundazioarena ere, eta Accio Cultural del Pais Valenciako presidenteordea ere bai. Hainbat sari eman dizkiote bere obragatik: besteak beste, Samaruc saria 2002an, 2003an, 2005ean eta 2015ean; Benvingut Oliver saria 2007an; Barcanova saria 2007an; eta Mallorca saria 2008an. Llibreter sarirako finalista ere izana da, 2020an, Viure perillosament obragatik. | Eta hiltzea, nonbait, idazteari uztea izango da. Gemma Pasqual i Escriva (Almoines, Safor, Herrialde Katalanak, 1967) idazlea da, eta Jollibre argitaletxearen aholkularia. Zenbait komunikabidetan kolaboratu du eta kolaboratzen du oraindik ere, hala nola Serra d'Or, Llengua Nacional, Barcelona Revew, Literatures, Caràcters de la UV, El Punt Avui, Vilaweb eta La Vanguardia komunikabideetan. L'Escletxa-ko erredakzio kontseiluko kide ere izan da, eta Jornada egunkariko editore kontseilukoa ere bai. Kataluniako Pedagogia Sozietateko batzordekide da (IECen filiala), eta Katalanezko Idazleen Elkarteko presidenteordea Valentzian; Letra Katalanen Instituzioko Aholkularien Kontseiluko batzordekide ere bai, Kataluniako PENeko kide, Sambori fundazioaren patroia, baita FULL fundazioarena ere, eta Accio Cultural del Pais Valenciako presidenteordea ere bai. Hainbat sari eman dizkiote bere obragatik: besteak beste, Samaruc saria 2002an, 2003an, 2005ean eta 2015ean; Benvingut Oliver saria 2007an; Barcanova saria 2007an; eta Mallorca saria 2008an. Llibreter sarirako finalista ere izana da, 2020an, Viure perillosament obragatik. | «Eguna pasatu duenak, urteak ere bai». Kanpaiak jo eta jo. Motel ari dira, tarteak utzita, hiru edo lau batera, kolpe simetrikoak emanez. Joaldi batetik bestera, gaueko isiltasunak garbiagoa dirudi, gogorragoa. Hildakoen solemnitatea da. Suecan jaio nintzen, 1922ko azaroaren 23an. Biharamuna, hilaren 24a, San Joan Gurutzekoaren festa zen, eta urrutiko ahaide batzuek, denak ere neskazaharrak eta karmeldarren aldekoak oso, modua egin zuten Gaztelako olerkari ospetsu haren izenaz bataiatzeko ni. Gaur egun —oraindik!—, etxeko atean letoizko plaka bat daukat, eta honela dio: «Juan de la Cruz Fuster, abogado». Behin, oilo bat lapurtutako gizon koitadu batek, hala-holako zortea baitzuen, ni eduki ninduen abokatu. Ohiko dokudrama egin nuen: nire bezeroak ez zien ezer txarrik egin oiloei, ez zuen aterik bortxatu, zabalik baitzegoen noski... Bizitzan, ai!, dena pusketak dira! Nik ez daukat abokatu izaerarik; horregatik erabaki nuen literatura egitea, eta beste izen bat hartu nuen: «Joan» izen sinple eta txepela. Bertsoak egiten hasi nintzen, eta arriskutsua izango zen Joan de la Creu izenaz sinatzea. Familiak eta herriko jendeak, ordea, Juanito deitzen didate. Eguerdiko ordu batean jaikitzen nintzen. Beti galtzen nuen, eguzkia, bai. Batzuetan norbait etortzen zen bazkaltzera, eta, bestela, bakarrik bazkaltzen nuen. Ohitura hartu nuen egunero El Mensajero del Corazón de Jesús irakurtzeko; ikasgaiak gustatzen zitzaizkidan, gomendioak, aholkuak, santuen izendegiaren edo ilargialdien erdian. Batzuetan telebistarekin distraitzen nintzen, gutxitan, komikiaren antza hartzen zuenean... Zenbat tiro eta zenbat gerra, ene! Eta arratsaldean irakurri egiten nuen afalordura arte. Batzuetan norbait etortzen zen berriketan egitera, eta gustatzen zitzaidan. Baina gauerdian, kito. Lanerako ordua zen. Idazmakinaren aurrean esertzen nintzen goizeko sei eta erdiak arte. La Vanguardia-rako artikulu bat egiteko, lau-zazpi ordu behar izaten nituen. Kostatzen zitzaidan pixka bat, bai, betidanik eduki izan baititut mania estilistiko batzuk. Gainera, astean lau artikulu egin behar izaten nituen, eta denari adi egon behar izaten nuen. Artikulu baten moduan ikusten nuen mundua, Plak zioen bezala. Ikusten duzue zer gutxi ordaintzen ziguten! Okerrena da idazten nuenari esker bizi nintzela eta ezin nuela grebarik egin. Eleberrigile aparta izan nahi nuen, dramaturgo bikaina, goi mailako poeta lirikoa; akademiako filosofoa, gutxienez. Baina uko egin nion. Odol malkotan, ezertarako balio ez zuten orri haien gainean negar egin ondoren, uko egin nion. Idaztea —literatura egitea— zuek esaten duzuen hori guztia da, eta, gainera, mendeku hartzeko modu bat. Ez nuen arroparik erosten. Zertarako? Bi pijamarekin nahikoa nuen. Batzuetan esaten zidaten: amerikana bat erosi behar duzu, daukazuna modaz pasatuta dago eta. Orain koadro txikitxo horiek ez daude modan, marra finak baizik. Zertarako hainbeste kezka, ez nintzen-eta etxetik ateratzen ia. Lotsagabea ekarri ninduten mundura, eta lotsagabea naiz, ezin diot eutsi. Pla jaunak nitaz zioen sumin samarra nintzela aurpegiz, begi irtenak nituela oso miopea denaren kristal lodien atzean, eta hazpegi hori nuela, mutur beltza deitu izan duguna. Muturbeltza eta lotsagabea izatea uste dut ez zela nahikoa, zuei esan diezazueket orain, nire irudia erretzeko 1963ko martxoaren 19an. Ezerk ez du jendea batzen elkarrekin txorakerietan ibiltzeak bezainbeste. Zeremonia guztiz bat zetorren genero horretako tradizioarekin: Valentziako plaza nagusian izan zen, jende dezente bildu zen, hiriko autoritate gorenak ziren buru, erre zuten imajinak ni irudikatzen ninduen zalantzarik gabe, eta bertutezko haserre judizialak ukitutako esku batzuek piztu zuten irudi hura erretzeko sua. Tartean ez zen izan, zorionez, antzinako Ofizio Santu beneragarriaren botere itzelaren modukoa zeukan tribunalik. Egiatan, gustatuko zitzaidan nire «fede autoa» ikustea. Garaiz jakin izan banu, han egongo nintzen falta gabe. Ongiaren eta gaizkiaren kontra —bataren eta bestearen pretentsioen aurka—, defentsa bakarra daukagu: ironia. Heriotza ate joka etorri zitzaidan 1981eko irailaren 11n, goizaldeko bost eta erdietan. Arima on batzuek nahiko indar handiko lehergai batzuk zartarazi zituzten nire etxeko burdin hesietan. Etxe erdia azpitik mugituta geratu zen, hormak suntsituta, koadroak eta liburuak hondatuta, lanerako material asko sakabanatuta edo aprobetxatu ezinik, nik zer dakit! Zeharka, bizilagunak ere izan zituen ondorioak: autoak deseginda, kristalak mila puskatan, barandaren bat edo beste bere tokitik aterata... Dena dela, «okerragoa izan zitekeen», okerragoa izatea nahi baitzuten, ia ziur, ekintza egin zutenek. Ez zen «zauriturik» izan. Miraria izan zen inork jasan ez izana aurreikusitako ondorioak: bateko edo besteko zauriak, heriotza. Lehen aldiz halako piroteknia bat opari ekarri zidatenean, 78. urtean, ez zuen ematen kontua hain drastikoki urruti iritsiko zenik. Ez dakit bromagileak lehengo berak ziren, edo soka bereko batzuk: nik ez dakit, eta ez da inoiz jakin. Nolanahi ere, ezagun du badutela ideia bat buruan iltzatua. Eta, zorionez, «pasatu» egin nuen egun hura: esan nahi dut bonbek ez zidatela minik egin. Izorratuko ninduen zauri mingarriak egin izan balizkidate: bertan hiltzea, berriz, egokia irudituko zitzaidan. Nire adinean —nik neure buruari modu subjektiboan jartzen diodan adinean—, ia ez dago ilusiorik, eta bat pentsatzen hasten da ez ote duen eman gizaki gisa eman zezakeen guztia. Nolanahi ere, bizirik atera, eta nengoen toki berean gelditu nintzen: idazmakinaren aurrean. Ofizioak eta konbikzioek hortxe iraun zuten, beti bezala. Zergatik ez? Ez daukat besterik. Gorroto naute, eta horrek ez du garrantzirik, baina haiek gorrotatzera behartzen naute, eta horrek bai, horrek badu garrantzia. Banekien nik ez nuela ehun urte iraungo, beti pentsatu izan dut bizitzea antihigienikoa dela, baina ez nuen espero ekainaren 21 hartan hiltzea, 69 urterekin. Nik gauza bat bakarrik eskatzen nuen: Adolf Pizcueta jauna bezala hiltzea, inor ohartu gabe, eta, hildakoan, ni kartoizko kaxa batean sartzea eta besterik gabe Erriberako arroz soro batera botatzea. Itzultzailea: BERRIAko euskara taldea |
2022-7-29 | https://www.berria.eus/albisteak/216560/hamazortzi-migrantek-ontziz-gurutzatu-dute-bidasoa-pertsonen-zirkulazio-askea-eskatzeko.htm | Gizartea | Hamazortzi migrantek ontziz gurutzatu dute Bidasoa, pertsonen zirkulazio askea eskatzeko | Patatxa motako ontzia erabili dute, itsasoarekin loturiko hainbat elkarterekin elkarlanean. Bi pertsona hil dira aurten Gipuzkoatik Lapurdira Bidasoa gurutzatu nahian, Frantziako Poliziak jarritako kontrolak direla eta | Hamazortzi migrantek ontziz gurutzatu dute Bidasoa, pertsonen zirkulazio askea eskatzeko. Patatxa motako ontzia erabili dute, itsasoarekin loturiko hainbat elkarterekin elkarlanean. Bi pertsona hil dira aurten Gipuzkoatik Lapurdira Bidasoa gurutzatu nahian, Frantziako Poliziak jarritako kontrolak direla eta | Pertsonen zirkulazio askea aldarrikatu dute hamazortzi migrantek, Elkano Itsas Herria ekimenak, Albaolak eta Euskal Itsas Museoak antolatutako ekimen batean. Bidasoa ibaia zeharkatu dute Juanita Larando patatxa motako ontzian, Irundik (Gipuzkoa), Hendaiara (Lapurdi)
Santiago zubiaren azpitik pasa dira etorkinak. Zubiaren gainean ditu kontrolak jarrita Frantziako Poliziak.
Ondoren, Txingudiko badiatik Hendaiarantz joan dira.
Hendaian jende andana zuten zain, eta txalo artean heldu dira. Agurra dantzatu diete.
Elkano Itsas Herriak ekimenak abiaturiko uztaileko ibilbidea amaitzeko erabili dute ekintza. Harekin bat egin dute Emaus Fundazioak, Ndank Ndank elkarteak, SOS Arrazakeriak eta Irungo Harrera Sareak.
Kotte Ezenarro Hendaiako alkateak hartu ditu eskifaiako kideak, lurreratu direnean. Besteak beste Amets Arzallus bertsolari eta idazleak hartu du parte ongi etorri ekitaldian. Migrante baten odisea deskribatzen duen Miñan liburua idatzi zuen Ibrahima Balderekin batera.
Elkano Itsas Herriak ibilbidea egiten ari da euskal Herriko kostaldean, eta Bizkaiko, Gipuzkoako eta Lapurdiko 25 herritan geldialdiak egiten ari da. Hendaian geratuko da igandera arte, hango Itsas Bestan parte hartzeko. Irailean jarraituko du ibilbidea
Frantziako Poliziak Irun eta Hendaia lotzen dituen zubian kontrolak ezarri zituenetik tragedia leku bihurtu da Bidasoa. Ekainean, Abderrman Bas, 25 urteko ginearraren gorpua topatu zuten uretan. Maiatzean, Lanzarotera (Kanaria uharteak) iristea lortu zuen, itsasoa zeharkatuta, gero Bidasoan itota hiltzeko.
Aurten Gipuzkoa eta Lapurdi arteko mugan zendutako bigarren migratzailea izan zen Bas. Martxoaren 12an Bidasoa gurutzatzen ari zela desagerturiko pertsona baten bila ari zirela jakinarazi zuten. Hainbat egunetan bila ibili ondotik, martxoaren 30ean atzeman zuten harena izan zitekeen hilotza. Ondoren, apirilaren amaieran ere beste baten bila ibili ziren, Endarlatsa inguruan. Zehar-Errefuxiatuekin erakundeak martxoan gogoratu zuen azken hilabeteetan lau migratzaile hil zirela Bidasoan itota, beste batek bere buruaz beste egin zuela Irunen, eta beste hiru hil zirela Ziburun trenak harrapatuta.
Ndank Ndank elkarteko Abdoulaye Gueyek mugan dagoen kontrol arrazistak eta hori pasa nahian hil direnak eta gero edonork duela kausan inplikatzeko arrazoiak azaldu du, gaurko ekintzaren harira. «Edozein pertsona mugi behar litzateke hemen gertatzen denagatik: bizitza arriskatu behar dute migratzeko hemen eta asko hil egin dira. Oso larria da hori eta jendeari dirudi ez zaiola axola. Onargarria eta normala dela dirudi».
Nor den heriotza horien erantzule galdetu du Guayek. Arazo honi aurre egiteko soluzioak badaudela eta nahi direnenean aplikatzen direla azaldu du, ukrainar errefuxiatuei azkar ireki zitzaiela ateak azalduz: «Hori ongi dago eta denek giza eskubide berdinak eduki behar genituzke».
Agintari politikoek zein gobernuz kanpoko erakundeek hainbatetan salatu dute Parisen erabakiak Lapurdi eta Gipuzkoa arteko mugan sortu duen egoera.
Kontrol arrazistak
«Ezin gara drama honetara ohitu», esan zuen Irungo alkate Jose Antonio Santanok (PSE-EE) ekainean, Basen heriotzaren harira, eta mugako kontrolak «birplanteatzeko» eskatu zuen: «Ezin ditugu hainbeste gazte galdu ibaian, tantaka. Europan migrazio politika komunak ezarri behar dira, halako egoerak saihesteko».
Jaurlaritzako Migrazio eta Asilo zuzendari Xabier Legarretak Frantziako Poliziak mugan egiten dituen «kontrol selektibo eta arrazistak» salatu zituen, eta migratzaileentzako «bide seguruak» eskatu zituen.
Gipuzkoako SOS Arrazakeriak gogor salatu zituen mugako kontrolak, eta, Eusko Jaurlaritzari eskatu zion Parisi exiji diezaiola kontrolak bertan behera uzteko.
Frantziako Poliziaren kontrolak arrazistak direla erakusteko, esperimentua egin zuen Ehun mugimenduak martxoan, Hendaia (Lapurdi) eta Irun (Gipuzkoa) arteko Santiagoko zubian. Mutil gazte zuri bat bidali zuten zubia oinez igarotzera, eta, arazorik gabe gurutzatu ostean, berriz bidali zuten mutil bera, baina aurpegia beltzez margotuta. Emaitza, espero zutena: bigarren aldian, poliziek gelditu eta identifikatu egin zuten. Bideoan hartu zuten esperimentua.
Ekainean, beste ekintza bat egin zuen Ehunek: zenbait migratzaileri muga zeharkatzen lagundu zieten hainbat lagunek, mozorrotuta eginiko kalejira baten bidez. |
2022-7-30 | https://www.berria.eus/albisteak/216561/mende-erdia-ospatzera.htm | Gizartea | Mende erdia ospatzera | Zuberoako ikastolen ibilbidea memoria lan batekin oroitaraziko dute, eta ekitaldi anitzekin ospatuko. Irailaren 10ean hasi eta ekainaren 24an bukatuko dira ospakizunak | Mende erdia ospatzera. Zuberoako ikastolen ibilbidea memoria lan batekin oroitaraziko dute, eta ekitaldi anitzekin ospatuko. Irailaren 10ean hasi eta ekainaren 24an bukatuko dira ospakizunak | Zuberoan, ikastola batean egin zen lehen sartzea 1972ko irailean izan zen: Maulen. Garai hartatik, Basabürüan beste ikastola bat sortu eta Sohütako Eperra ikastola ehun haurretara heltzeko, mende erdiko ibilbidea egin dute; besteetan bezala, borondatezko lanez josirik. Bidea argitan ezarri, eta urteburua ospatu nahi dute orain ikastoletako ikasle ohiek, gurasoek eta langileek, ekitaldi desberdinak proposatuz.
Lehen saioa ikasturte hastapenean izanen da, Elsa Oilarj-Ines zuzendariaren dokumentalaren aurkezpenarekin. Nortarzünak filmarekin, ikastolako belaunaldi baten segipena egin du egileak; 2011. urtean sortu haurrak ikastolara sartu zirelarik, 2014an hasi zen filmaketa. Ikasturteetako momentu desberdinetan, kanpoko pausa momentuetan, belaunaldi bereko haurrak filmatu ditu Oilarj-Inesek zortzi urtez, haien lehen egunean hasirik eta aurten bukaturik; heldu den ikasturtean kolegiora pasatuko diren haurren arteko harremanak ikertzea zuen xede, besteak beste.
Irailaren 10ean aurkeztuko du filmaren lehen partea publiko zabalaren aitzinean, Maulen. Bezperan, lehenik haurrei eta ondotik familiei aurkeztuko die, intimitatean. Sei ataletan zatitu du lana, eta lehen hirurak erakutsiko ditu hasteko. Bezperan ikusiko dute, lehen aldiz, ikasle horien gurasoek. Ikasle horietarik baten ama eta ikastolako andereño Oihana Larrandabürük dioenez, «etxeko gisa», ez dakite batere «zer agertuko den». Aurkezpen egunean hitzaldi bat ere antolatuko dute, ikertzaile batek filmak erakusten dituen harremanak azter ditzan.
Euskalgintzaren bidea bakarra ez, baina komuna denez gero, Xiberoko Botza irratiarekin zubi bat ere eraikiko dute ospakizunetan. Uhinetan iragan 40 urteak ospatzen dituenez, ikastolek irratiaren «lekukoa» hartuko dute kantaldi gaualdi batean, Muskildin. «Urte anitzez gauzak elkarrekin egin dituzte Xiberoko Botzak eta ikastolak; kontzertuak eta halako gauzak», Larrandabürük dioenez. Beraz, irratiaren urtebetetzetik ikastolen urtebetzera, «lekukoa» pasatuko da azaroaren 5ean, kantaldi eta kontzertu gaualdi batean.
Memoria eta besta
Ikastola orotan bezala, ikasle multzo ttipi batekin hasi zuten ibilbidea, eta, ikastola gehienetan bezala, handitu da egitura; gaur egun, Zuberoak bi ikastola ditu, eta ehun ikaslez goiti. Urtebetetzea aitzakia on bat da memoria landu eta bidea ospatzeko, Maika Etxekopar, Eperrako etxekoaren ustez: «Historia hori nahi dugu argitan ezarri eta bildu, forma bat eman erakusketa batekin. Nahi dugu ibilbide hori ospatu, ederra izan baita, eta jende anitzek indar ezarri baitute horretan. Urte orotan galdekatu, markatu eta euskararen presentzia indartu dute Zuberoan, programatuko ditugun gertakari batzuen bidez».
Urtebetetzea antolatzen duen taldeak deialdi bat zabaldu du «memoria bilketa» lanerako laguntza eske, bide horren lekukotasunak biltzeko dokumentu desberdinetan —argazki, bideo edo bestelako dokumentuak—. 2012an, ikastolen 40. urteburua kari, Xiberoko Ikastoletako Ikasle Ohien elkarteak jadanik bilketa lan bat egin zuen ikuskizun baterako, eta hori ere baliatuko dute erakusketa bat sortzeko, beharbada bai eta liburu bat ere.
Memoria, batetik; eskerra, bestetik. «Urtez eta urtez lagundu duten laguntzaile guztiendako eskerrak. Eperra ikastola asteburuz asteburu eraikirik izan da, beste probintzietatik jende parrasta bat horra zen, Bretainiatik ere bai; leku guztietarik… Nahi genituen horiek eskertu», zehaztu du Larrandabürük. Horregatik, ikasturte bukaerako bestan, 2023ko ekainaren 24an, «ikastolatik iragan diren, hor direnen eta laguntzaile”»guztien besta egin nahi lukete antolatzaileek.
Agenda betea
Iraila eta ekaina artean, halere, hilabete oroz agenda markatu nahi dute ospakizunetan. Euskaraldiaren barruan, hain zuzen, ikastoletako hastapenak aipagai izanen dira hitzaldi batean. Bertso afari musikatu bat ere izanen da negu partean. Haurrendako gehiago, Gure Zirkuarekin data bat finkatzen ari dira, Ipar Euskal Herrian eginen duten bigarren agerraldia Zuberoan izateko gisan. Kontzertu bat antolatzea ere pentsatzen ari dira.
Ekain hastapenean, ospakizunak iragartzeko egin zuten agerraldian, antolaketa taldean sartzeko deialdia ere egin zuten guraso, irakasle eta ikasle ohiek, Etxekoparrek oroitarazi duenez: «Anbizio handi batekin abiatu gara, enbeia dugu urte osoan zerbait atxiki, 50 urte ez baita guti. Dei bat zabaltzen dugu, beraz, jendeek sentitzen badute gurekin ospatzeko enbeia, ez daitezen duda gurekin harremanetan sartzeko». Data batzuk finkatu arau ezagutaraziko dituzte, irailaren 10ean ezarririk lehen saioa, eta ekainaren 24an azkena. |
2022-8-1 | https://www.berria.eus/albisteak/216562/txikitatik-erraten-digute-norekin-egon-gaitezkeen.htm | Bizigiro | «Txikitatik erraten digute norekin egon gaitezkeen» | Iruñeko Harrotuk harremanei, tratu txarrei eta etikari buruzko tailer bat egin berri du. Mikel Abaurrea sexu hezitzaileak zuzendu du; gai hori ikertu du, eta garbi erran du harremanei buruz ikasitako gauza anitz «deseraiki» behar direla. | «Txikitatik erraten digute norekin egon gaitezkeen». Iruñeko Harrotuk harremanei, tratu txarrei eta etikari buruzko tailer bat egin berri du. Mikel Abaurrea sexu hezitzaileak zuzendu du; gai hori ikertu du, eta garbi erran du harremanei buruz ikasitako gauza anitz «deseraiki» behar direla. | Sexu hezitzailea da Mikel Abaurrea (Erriberri, 1996). Harremanak sakon aztertu ditu, eta guztietan zisheteropatriarkatuaren arrastoa aurkitu du. Zenbait gako jarri ditu erdigunean tratu txarreko harremanak identifikatzeko. Berak zuzendu du Iruñeko Harrotuk harremanei, tratu txarrei eta etikari buruz egin duen tailer bat.
Harreman toxikoez ari zara. Bikoteaz haragoko harremanez?
Tailerretan eta hitzaldietan harreman toxiko bat zer den galdetzen dudanean, jendeak bikotea izaten ohi du buruan. Baina harreman toxikoak hainbat esparrutan daude: familian, lagunartean, lanean…
Zergatik lotzen dugu batez ere bikote harremanarekin?
Bikotekidearekin dugunari jartzen ohi diogulako izen zehatz hori. Lagunekin edo senideekin duguna harreman bat izanen ez balitz bezala.
Bada, ordea. Lan egin behar da harreman hori osasungarria izan dadin, ezta?
Zalantzarik gabe. Zaintzak egon behar du esparru guztietan erdigunean. Zaintza kolektiboa da, eta zaintza horri lotuta gaude. Zuk zeure burua zaintzen ahal duzu, baina lagunartean edo lanaren esparruan zaintzen ez zaituen norbait badago, ez zara ongi egonen.
Gizakiak animalia sozialak direla erraten ohi da. Harremanei lotuta daude?
Txikitatik bilatzen dugu bertzeen berotasuna, bertzeen babesa. Handituz joan ahala, lagunen edo bikotekideen babesa bilatzen dugu.
Familia ez duzu aukeratzen; lagunak edo bikotekideak, bai. Horrek zer eragin du harremanetan?
Egia erran, lagunekin edo bikotekideekin dugun harremana ere ez dugu guk aukeratzen, neurri handi batean. Batzuengana bideratu eta bertze batzuengandik bereizten gaituzten presioak ditugu, oraindik ere. Pisu handia dute abizen batek, bertzearen generoak, beltza, ijitoa edo zuria ote den… Txikitatik erraten digute norekin egon gaitezkeen eta norekin ibili behar dugun kontuz. Beraz, horiek ere inposatutako harremanak dira, neurri handi batean.
Lantxotegi Kabia proiektua garatzen ari da, gazte migratzaileek eta herrialdekoek elkar ezagutzeko. Migratzaileek diote zaila dela kuadrilletan sartzea.
Izugarria da kuadrillena. Kanpoko norbait saiatzen bada sartzen, nolabait, sartu nahi duen horrek erakutsi beharko du talde horretan egoteko egokia dela. Oso esparru itxiak dira.
Batzuentzat espazio seguru bat dira, eta bertze batzuentzat, berriz, ezin gainditu dezaketen harresia.
Kuadrillen barruko dinamikei buruz anitz dago errateko. Espazio segurutzat daukanak, akaso, nolabaiteko boterea izanen du talde horren barruan, baina, segur aski, kide guztien egoera ez da bera.
Botere harremanak daude?
Bai, eta berdin gertatzen da familian, edo bikotean edo lanean.
Botere harreman horrek eragiten du harremana toxiko bilakatzea?
Harreman toxiko esamoldea asmatu dugu tratu txarreko harreman bat adierazteko. Tratu txarrak gertatzen direnean, anitzetan, egoera hagitz larria izan arte ez gara ohartzen zer gertatzen ari den. Harremanak idealizatzeko joera dugu.
Familiako kideen artekoak ere bai?
Bai, eta horren ondorioz hagitz zaila izaten da esparru horretan gertatzen diren tratu txarrez ohartzea. Txikitatik hazten bazara zure emozioak kontuan hartzen ez dituen espazio batean; hutsaren hurrengoa zarela errepikatzen badizute; zure erabakien kontra egiten badute… ikasten eta barneratzen duzu harremanak horrelakoak direla.
Horren atzean dago zisheteropatriarkatuaren eragina?
Bai, egitura horrek esparru guztiak ukitzen ditu. Botere harremanetan gizona izaten ohi da nagusi; zaintza, oraindik ere, emakumeen lan bat da. Gertatzen da, gainera, gizon batek hartzen duenean zaintza horren ardura, idealizatu egiten dela. Emakumeen artean nabarmentzen ez dena txalotu egiten da gizonen artean.
Familiako kideen arteko harremana anitz idealizatzen denez, zailagoa da harreman hori haustea?
Bai, baina, tratu txarreko harremanak daudenean, osasungarria da lotura hori haustea. Familiako kideekin, bikotekidearekin, bai eta lagunekin ere.
Bakardadeari beldurra dio jendeak?
Ona da bakarrik egoten ikastea, ohiko espazioetatik at dauden harremanak lantzea. Bakarrik zaudenean aukera duzu bertze harreman mota batzuk jorratzeko.
Harremantzeko modu hegemonikoak ere badaude, baina ez dira egokiak guztientzat.
Bai, harremantzeko moduetan ere araua nagusitzen da; ez da kontuan hartzen desgaitasuna, adibidez; pertsona neurodibergenteekin edo traumaren bat edo menpekotasunen bat dutenekin ez dugu elkartu nahi. Kontuan izan behar dugu, ordea, norbaitekin harremantzen garenean pertsona horren alde guztiak aintzat hartu behar ditugula.
Gizarteak ez du jendea harremanak lantzeko prestatzen?
Ez, tresnak behar ditugu. Teoriak dio dibertsitatearen alde gaudela, eta inklusioa aldarrikatzen dugula, baina praktikak erakusten digu ez dugula urratsik egiten hori gauzatzeko. Etxean, eskolan, lagunartean ikasitako hamaika gauza deseraiki behar ditugu, eta ez dakigu nola. Mingarria da, gainera, eta ez dugu egin nahi.
Bertzeekin partekatutako espazioei buruz aritu zara; nork bere espazioa kudeatzeko ere bada zer ikasi?
Bai, zaila izaten ohi delako mugak ezartzea. Ez digute hori irakasten. Ezagutzen ez dugun norbaiti bi musu ematera behartzen gaituzte txikiak garenean. Nahi ez badugu ere, hala egin behar dugu. Osasungarria da txikitatik nork bere mugak ezartzen ikastea. Geure burua babesteko modu bat da hori.
Bertzeen kontroletik babesteko?
Bai. Sare sozialekin eta sakelakoekin nabarmena da kontrol horren eragina. Badakite non gauden. Mezu bat jaso eta berehala erantzuten ez badugu, mezua bidali duena haserretu egiten da. Kontrola izugarria da.
Zer dago kontrol horren atzean?
Jeloskortasuna, bertzeak bertze. Garbi izan behar dugu jeloskor sentitzea ez dela berez txarra; emozio bat da, eta momenturen batean sentituko dugu. Kontua da emozio hori nola kudeatu.
Zer egin hobetzeko?
Txikitatik ikasi beharko genuke norbere eta bertzeen espazioak eta mugak errespetatzen. |
2022-8-1 | https://www.berria.eus/albisteak/216563/sikateetarako-egokitzen.htm | Gizartea | Sikateetarako egokitzen | Ur falta eragin du azken hil hauetako sikateak. Busturialdean eta Lea-Artibain jarduera batzuetarako erabiltzea debekatu dute, eta, Busturialdean, edatekoa bermatzeko itsasontziz ekartzea aztertzen ari dira. Zenbait sektore ekonomikotan, gutxiago kontsumitzeko neurriak hartzen hasi dira. | Sikateetarako egokitzen. Ur falta eragin du azken hil hauetako sikateak. Busturialdean eta Lea-Artibain jarduera batzuetarako erabiltzea debekatu dute, eta, Busturialdean, edatekoa bermatzeko itsasontziz ekartzea aztertzen ari dira. Zenbait sektore ekonomikotan, gutxiago kontsumitzeko neurriak hartzen hasi dira. | Maiatzetik euri gutxi egin du Bizkaian. Oso lehor doa uda, eta toki batzuetan hasita daude ur falta nabaritzen. Halakoetan arazoak izaten dituzte Busturialdean eta Lea-Artibain, eta aurten ez da gutxiago izan: ura modu arduratsuan kontsumitzeko eskatu die Bilbo Bizkaia Ur Partzuergoak. Besteak beste, udalei agindu die kaleak garbitzen eta lorategiak ureztatzen urik ez gastatzeko, eta baita herritarrei debeku batzuk ezartzeko ere. Udal batzuek gutunak bidali dituzte etxeetara: galarazi egin dute igerilekuak betetzea, ortuak eta lorategiak ureztatzea eta autoak garbitzea, besteak beste. Busturialdean egon ez arren mugakide den herri batean ere, Arrietan, debeku berak ezarri ditu udalak. Karrantzan, ura tentuz erabiltzeko gomendatu diete bizilagunei, euria ganoraz egin ezean hornidura eten behar izateko arriskua egon daitekeela eta.
Lea-Artibaiko arazoak amaitzeko, ur hargune berrien bila dabil partzuergoa; batzuk topatu ditu, baina gehiago behar ditu. Busturialdean, berriz, bestelako konponbidea topatu du: eskualdea Zadorrako sistemarekin lotu nahi du, eta, horretarako, Sollubetik Mungiara arteko hodia eraiki nahi du 2025erako. Ure Urre plataformak txarretsi egin du proiektu hori; uste du ura tokian-tokian kudeatu behar dela, urrunetik “azpiegitura erraldoien” bidez ekarri beharrean, eta iruditzen zaio Busturialdean behar beste ur dagoela, arduraz kontsumituz gero. Gernika-Lumon dago akuiferorik handiena, eskualdea urez hornitzen dutenetako bat, baina alde batzuetan kutsatuta dago, industriaren isuriengatik. Ur hori ere aprobetxa daitekeela uste du plataformak: esaterako, kaleak garbitzeko, ur edangarria erabili ordez. Uraren Euskal Agentzia akuiferoko ur kutsatua garbitzeko metodo bila dabil.
Bien bitartean, daukatenarekin moldatu beharko dute. Momentuz, egungo eskasiari konponbidea emateko, partzuergoa ura itsasontziz eroatea aztertzen ari da. Bizkaitik bertotik eroango litzateke: partzuergoaren sarerako sarbidea duen kostaldeko tokiren batean beteko lirateke itsasontziak, eta Bermeora eroango lukete ura, handik eskualdeko hornidura sarearen bidez zabaltzeko. Itsasontzi batek hirurehun kamioik beste ur eroan dezake, eta, hala, Busturialdeko errepideak kamioiz betetzea saihestu gura du partzuergoak. Haien ustez, neurri horren bidez, ez litzateke beharrik egongo zerbitzua eteteko. Baina, hala ere, debekatuta egongo litzateke ura zenbait jardueratarako erabiltzea.
Klima aldaketaren ondorioz, litekeena da datozen urteetan sikateak eta ur emari txikiak gero eta sarriago gertatzea. Bizkaia hornitzen duten urtegi handiak gaur-gaurkoz maila onean daude —%72, asteon—, baina horrek ez du zertan beti hala izan. Horregatik, kontsumoa murriztea ezinbestekoa izango da, Uraren Euskal Agentziaren arabera: gutxiagorekin bizitzen eta lan egiten ikasi beharko da. Azken hamarkadetan, ahalegina egin da etxeetan, industrian eta nekazaritzan ahalik eta ur gutxiena baliatzeko. Kontsumo estatistiketan nabaritu da aldea. Espainiako Estatistika Institutuarenak dira datuak: 1990eko hamarkadaren hasieran, bizkaitar bakoitzak, batez beste, 175 litro inguru kontsumitzen zituen egunean; gaur egun, berriz, 110 litro dira.
Ur gehien industriak erabiltzen du, eta gehien kontsumitzen duten enpresak aspaldi zarratu zituzten; besteak beste, Bizkaiko Labe Garaiak. Orain lanean dabiltzanek egokitzapen lanak egiten dituzte, kontsumoa txikitzeko. Esaterako, Busturialdeko fabrika nagusietakoa da Maier kooperatiba: autoentzako piezak egiten dituzte. Ekoizpen sarean, hozteko behar dute ura. Gutxiago kontsumitzeko eta berrerabiltzeko neurriak hartu dituzte, eta plan bat osatzen dabiltza. Beste arlo batzuetan ere ari dira lanean.
Busturialdean eta Lea-Artibain garrantzia du kontserba industriak. Ur asko behar dute, arraina garbitzeko, egosteko eta esterilizatzeko. Ez da erraza gutxiago kontsumitzea, baina ari dira neurriak hartzen. Bermeoko Serrats fabrikak 60-65 metro kubiko kontsumitzen ditu egunero. Enpresako Ingurumen arduradun Estibaliz Gaubekak azaldu duenez, esterilizazio prozesuan ur gutxiago kontsumitzeko sistema bat ezarri dute. “Prozesu horretan, produktua tenperatura altuan jartzen da, eta gero hoztu egin behar da azkar-azkar urarekin. Ur hori bota egiten izan da orain arte, produktuarekin kontaktuan egoten zelako. Sistema berriarekin, kontaktu hori saihesten da, eta ur hori berrerabili egin daiteke”. Horrez gainera, ur beroa hozteko sistema bat ere ezarri dute, ur beroa hoztu eta hotz bezala erabili ahal izateko. Esterilizazioan ur kontsumoa erdira murriztea lortu dute. Orain, gesala garbitzeko tratamendu bat probatzen ari dira, ur zikin gutxiago sortzeko.
Neurri horiek hartu dituzten bakarrak dira Serrats kontserba enpresan, baina Gaubekak esan du guztietan edo gehienetan dabiltzala aldaketak eta egokitzapenak egiten: “Kostu handia sortzen du uraren, argindarraren eta gasaren kontsumoak. Ur zikin asko sortzen dugu, eta hori ere saihestu behar dugu. Eta ur faltaren kontzientzia ere badugu”.
Bizkaigane abeltzainen kooperatiba Errigoitin dago. 73 hektareatan, ardiak eta behiak hazten dituzte, esnea eta esnekiak ekoizteko. Endika Garcia kooperatibako kidea larritu egin da partzuergoaren aginduen berri jakitean: “Ura eteten hasiko balira, arazoak izango genituzke”. Izan ere, abereek derrigor behar dute ura. Ardiek gutxiago edaten dutela azaldu du: “Behar duten ur gehiena belarretik jasotzen dute. Behiek, ordea, ur asko eskatzen dute”. Hala ere, abeltzaintza ekologikoa da haiena, eta ez dute ustiategi intentsiboetan daukaten ur premia bera. Maneiuak asko aldatu dezake behar duten ur kantitatea.
Ura behar dute gaztandegian ere. Higiene neurri zorrotzak bete behar dituzte; dena behin eta berriro garbitu. Garbiketa produktuak erabilita ere, ura ezinbestekoa da. Eta ezin dute gutxiago erabili; bestela, higienea arriskuan ipiniko lukete. “Etikaren aldetik, pentsatzen duzu ahalik eta ur gutxien erabili behar dugula, baina ohartzen zara ezinezkoa dela”.
Garciak esan du beraientzat zaila dela kontsumoa murriztea. Are gehiago: bero egiten duenean eta belardiak lehor daudenean, ur gehiago edaten diete abereek. Beraz, eskasia dagoenean behar izaten dute ur gehien abeltzainek. “Baserrian orain dago behar handiena. Ortuak, esaterako, orain ureztatu behar dira, aspaldian ez duelako euririk egin ganoraz. Gainera, beroagatik enbata sortzen bada, orain bezala, haizeak erre egiten du dena”.
Ikusi dute mendiko iturrietatik ur gutxi irteten dela. Sikatea ohi baino goizago etorri dela esan du, eta iruditzen zaio luzarorako kontua izango dela. Uste du arazoa gero eta larriagoa izango dela, eta denek neurriak hartu beharko dituztela egoera berrira egokitzeko. Bizkaiganen inbertsio handia egin zuten pabiloi berriko teilatua egitearekin batera: euri ura jasotzeko sistema bat jarri dute, eta lurpean biltegi handi bat daukate. Halere, ezin diete animaliei eman edateko; ortua ureztatzeko erabiltzen dute.
Besteak beste, lore eta landareak saltzen ditu Muruetako Murueta Lorategiak. Berotegian hazten dituzte landareak. “Gurean, ura franko behar dugu beti; bestela, ezin dugu lanik egin”, esan du Nekane Torrontegik. Uda parte hau ez da kontsumo handieneko sasoia normalean, landare gehien otsailetik ekainera saltzen baitituzte, jendea lorategiak eta balkoiak apaintzen hasten denean. Hala ere, udan landare gutxiago eduki arren, egun beroak asko badira kontsumoa nabarmen hazten zaiela esan du.
“Guk ez dugu Muruetako urik erabiltzen ureztatzeko”, argitu du. Ur biltegi bat dute, berotegia sortu zenetik. Euri ura batzen dute han, eta lurpeko putzu batetik ere hartzen dute. Ureztatzean erortzen den ura berriz biltzen dute biltegian. Ureztatze sistema monitorizatuta daukatela jakinarazi du. Eguraldiaren eta tenperaturaren arabera, gehiago edo gutxiago ureztatzen dituzte landareak: egun lainotuetan, egunean bitan ureztatzen dituzte; egun beroetan, bost aldiz. Tantakako sistema daukate ezarrita, gainera, ahalik eta ur gutxien erabiltzeko. Torrontegik ez du ikusten gutxiago kontsumitzeko modurik. “Hemen bero egiten du, eta landareek ura franko behar dute”. |
2022-8-1 | https://www.berria.eus/albisteak/216564/desesperagarria-da-gainera-ez-dakigu-zer-etorriko-den.htm | Mundua | «Desesperagarria da; gainera, ez dakigu zer etorriko den» | Poloniak otsailean atxilotu zuen Pablo Gonzalez kazetaria, Oihana Goirienaren bikotekidea. Emazteak dio Espainiaren babesa eta komunikazioa falta dituela; kasurako, Kanpo Harremanetarako ministroak ez ziola deitu Polonian egon ostean | «Desesperagarria da; gainera, ez dakigu zer etorriko den». Poloniak otsailean atxilotu zuen Pablo Gonzalez kazetaria, Oihana Goirienaren bikotekidea. Emazteak dio Espainiaren babesa eta komunikazioa falta dituela; kasurako, Kanpo Harremanetarako ministroak ez ziola deitu Polonian egon ostean | Joan den otsailaren 28an atxilotu zuten Pablo Gonzalez kazetaria, Polonian. Errusiako inteligentzia zerbitzuen espioi izatea leporatzen diote. Ordutik kartzelan daukate, eta familiak ezin izan du hitz egin harekin. Oihana Goiriena (Gernika-Lumo, 1975) bikotekideak esan du harekin berbarik ezin izatea egin dela okerrena.
Bost hilabete pasatu dira jada Pablo Gonzalez atxilotu zutenetik. Zer-nola zaudete?
Egunetik egunera aurrera egiten ari gara. Orain, udan, apur bat errazagoa egiten da. Jaiak datoz, eta umeak entretenituago daude: batean hondartzara, bestean portura… Alde horretatik, azkarrago doa denbora. Hala ere, galdera gehiago egiten dituzte, ardura gehiago dute: “Zergatik ez dugu berbarik egiten aitagaz? Noiz etorriko da?”, galdetzen dute. Eusten ari gara.
Zuek nola izan zenuten atxiloketaren berri, eta nolakoak izan ziren haren berri izan arteko egunak?
Hark eman zidan niri atxiloketaren berri. Telefonoz deitu zidan, otsailaren 28ko 07:00 aldera, esateko atxilotuta zegoela, Poloniako zerbitzu sekretuen bulegoetan zegoela eta abokatuari eta bere amari abisatzeko. Ondo zegoela esan zidan, kafea ere eman ziotela, baina orduak zeramatzala bertan. Dei haren ostean ez genuen jakin besterik, Espainiak Polonian duen kontsulak martxoaren 7an lehen bisita egin zion arte. Ikusi zuen ondo zegoela, tratu txarrik ez zuela jaso. Orduan ja lo egin ahal izan genuen.
Zein da azken berria? Zer moduz dago?
[Uztailak 13koa] da azken berria. Laugarren bisita egin zion kontsulak orduan. Esan zigun oso argalduta topatu zuela, baina osasungarri jaten duela eta kirol asko egiten duela. Azaldu zigun ez dela kexatzen kartzelako bizimoduagatik, Poloniako sistema judizialagatik baizik, oso astiro doalako. Esan zion gu guztioz gogoratzen dela eta eskerrak ematen dituela laguntza guztiagatik. Batez ere, osasun aldetik ondo dagoela eta kontsulak animoz ondo topatu zuela esan zigun. Izango ditu gorabeherak, noski; itzelak.
Gutun bidez ari zarete harekin?
Komunikatu, txarto. Gutunak bizpahiru hilabeteko atzerapenagaz heltzen zaizkio. Eta guri harenak ere bi hilabeteko atzerapenagaz heltzen zaizkigu. Gaur [uztailak 19] iritsi zaigu beste gutun bat, beste gutun pakete bat. Baina aspaldikoak dira, maiatz bukaera eta ekain hasierakoak. Albisteak ez dira freskoak.
Inkomunikatuta dagoela salatu izan duzue.
Ofizialki ez, baina praktikan hala dago. Berba bidezko inkomunikazioa dauka. Gutunak hasieratik idatzi ahal dizkiogu, eta hark ere berdin, baina ez digute ematen baimenik telefonoz berba egiteko eta bisitatzeko. Beraz, alde horretatik inkomunikazioa ezarria du.
Abokatuak zer esaten dizue prozesuari eta espero daitekeenari buruz?
Ezin du berbarik egin. Ezin digu ezer esan. Abokatuak esaten du berak kasuari buruz informazioa emanez gero, bera ere kartzelara eraman dezaketela. Sumarioaren sekretupean dago kasua.
Joan den astean Bizkaiko Batzar Nagusiek elkartasuna adierazi zioten Pablo Gonzalezi, eta erakundeei eskatu zieten haren eskubideen alde agertzeko. Zer iruditzen zaizu adierazpen hori?
Asko eskertzen da. Beste aurrerapauso bat da. Lehenengo Nafarroako Parlamentuak egin zuen, gero Eusko Legebiltzarrak eta orain Bizkaiko Batzar Nagusiek. Zenbat eta era horretako adierazpen gehiago, hobeto. Ea Espainiako Kongresura heltzen den, eta antzeko zerbait onartzen duten.
Bizkaiko Batzar Nagusiek Espainiako Gobernuari eskatu diote Poloniako agintarien aurrean aldarrika dezala Pabloren eskubideak errespetatzeko eta berme guztiak izango dituen prozedura izan dezan beharrezko izapideak egin ditzala. Egin dezaketen guztia egiten ari al dira?
Nik ez dut ikusten emaitzarik. Nafarroako Parlamentuan egon ginenean, bertako alderdi sozialistako bozeramaileak esan zigun diplomazia kontuak diskretuki egin behar direla, eta Espainiako Gobernua ari dela lanean. Nik ez dakit dabilen ala ez; emaitzarik ez da ikusten. Bost hilabeteko lan diplomatikoaren emaitza gutun batzuk badira, zer esango dizut… Ez gara ari eskatzen Pabloren aldeko defentsa lana egitea; hori egingo du abokatuak. Eskatzen duguna da eskubideak errespetatzea eta Espainiako Gobernuak Poloniakoari exijitzea han dagoen herritar baten eskubideak errespetatzeko, besterik ez.
Espainiako Gobernuarekin harremanik izan al duzue?
Ez. Nik harreman bakarra Espainiak Polonian duen kontsulagaz daukat. Harengandik lortzen dut bikotekidearen egoeraren berririk zuzenena.
Sumatu al duzue Espainiako Gobernuaren babes faltarik?
Batez ere, babesa, baina komunikazioa ere bai. Alvares ministroa [Espainiako Kanpo Harremanetarako ministro Jose Manuel Alvares Bueno] Poloniara joan zenean, bertako Kanpo Harremanetarako ministroagaz egon zen, eta, bueltatu zenean, adierazi zuen nire bikotekideak eskatu zuela hau guztia isilpean gordetzeko. Hori ez da egia. Pablok gutunetan esaten duena guztiz kontrakoa da. Kontsularen bitartez esaten duena ere ez dator bat horrekin. Horiek esan ostean, eskertuko nukeen Alvaresek niri sikiera esatea zer elkarrizketa izan zuen bertako Kanpo Harremanetarako ministroagaz. Haren emaztea naiz. Familiari gutxieneko informazio hori ematea badagokio, ezta? Gutxienez, Madrilen dei baten falta sumatu dut.
Egoera hori latza izango da zuentzat.
Bai. Batez ere, Pablogaz berbarik ezin izatea egin. ETAko kide izateagatik preso egon den ezagunen bat badaukat, eta esan didate telefono deiak arautuak izaten zituztela. Guk bost hilabete daramatzagu halakorik barik. Seigarren hilabetea hasiko da, eta berdin jarraitzen dugu. Alde horretatik, desesperagarria da. Gainera, ez dakigu zer etorriko den. |
2022-8-1 | https://www.berria.eus/albisteak/216565/jendearen-interesa-lortzea-presio-handia-da-baina-presio-polita.htm | Mundua | «Jendearen interesa lortzea presio handia da, baina presio polita» | Ia bi hamarkada daramatza Mikel Aiestaranek munduko lurralde gatazkatsuetan barrena lanean, erredakzioko berotasuna utzita. Jerusalemgo etapa bete du, baina Euskal Herria oraindik ez da haren planetan ageri, bertan "sare" bat daukan arren. | «Jendearen interesa lortzea presio handia da, baina presio polita». Ia bi hamarkada daramatza Mikel Aiestaranek munduko lurralde gatazkatsuetan barrena lanean, erredakzioko berotasuna utzita. Jerusalemgo etapa bete du, baina Euskal Herria oraindik ez da haren planetan ageri, bertan "sare" bat daukan arren. | Ez da erraza Mikel Aiestaran kazetariaren (Beasain, 1975) agendan tarte bat egitea, Euskal Herria zapaldu orduko hegazkinen batean baitago, albisteak daraman lekura bidean. Uztaila, ordea, atseden hilabetea da berriemailearentzat, eta Azpeitian hartzen du deskantsua, bere “B planean”. Telebistan ikusita ezagutuko dute askok, Jerusalemgo meskiten zabalgunetik edo Gazako (Palestina) lubakietatik berri ematen. Baina hori baino gehiago da Aiestaran; Aiestaranistan ere deitu izan diote: Ekialde Hurbil osoa goitik behera deskribatu du kaleratutako lau liburuetan eta sortzaile den 5W nazioarteko kazetaritzako aldizkariko kroniketan, besteak beste.
Ekialde Hurbileko lanagatik egin zara famatu, baina kazetaritza lanak Espainian hasi zenituen, Ceutan. Nolatan?
Lehen esperientziak beti izaten dira erabakigarriak arlo denetan, eta lanean, zer esanik ez. Ikasketak Iruñean egin nituen. Gustura hasi nintzen era askotako lanak egiten; karrera egin bitartean, lau urtez egon nintzen lanean Volkswagenen. Toki askotan egin dut lan, eta kazetaritzara heldu nintzenean luxua iruditu zitzaidan, opari bat. Kazetaritzan, cum laude master bat izan zen Ceuta: nire lehen kontaktua islamarekin, muga zail batekin, nire lehen esperientzia erredakzio batean, etxetik kanpo bizitzen han ezagutu nuen Sevillako lagun batekin… Dena zen berria. Eta zergatik ez? Askotan etxe ondoan egin nahi dugu lan, baina niri aukera sortu zitzaidanean ez nuen bitan pentsatu: trena hartu, eta Ceutara. Behin bakarrik bueltatu naiz hara, baina, benetan, oso esperientzia intentsoa izan zen profesionalki eta pertsonalki, toki bitxia delako.
Lehen esperientzia horrek ekarri zizun nazioarteko kazetaritzarekiko interesa?
Batek daki! Ni bidaia mundutik nator: lehengoan etxean aurkitu nuen Tintinen komikien nire bilduma. Orain dela berrogei urte lortu nuen bilduma osatzea. Izan ere, niretzat Tintin erreferente bat izan zen, bidaiari gisa kazetari gisa baino gehiago, nik orduan ez nekien-eta zer zen kazetari bat. Ceuta beste ikasgai bat izan zen, baina hor arraroena da ez zidala Afrikako aterik zabaldu, Marokora joan beharrean Ekialde Hurbilera joan nintzela.
Zergatik Ekialde Hurbila?
Gero hasi nintzelako breaking news-ak egiten, eta korrespontsalak ez zeuden tokiak aukeratu behar nituen. Horregatik, hasieratik Libano, Iran, Afganistan eta horrelakoak hartu nituen, horietan ez zegoelako korrespontsalik eta bazegoelako tokia niretzat. Zaila da tarte bat egitea, eta horregatik aukeratu nuen.
Baina nazioartera salto egin aurretik, tokiko prentsan aritu zinen urte dezentez.
Ceutan ere kazetaritza oso lokala zen, El Diario Vasco-koa bezala. Eta kanpoan egiten dudana ere horrelakoa da: nik ez dut egiten kazetaritza geoestrategikoa edo analisi politikoa; nik oso gertuko kazetaritza egiten dut. Nire eskola izan dira El Faro de Ceuta eta El Correo eta El Diario Vasco. Azpeitian egon ala Kieven, izenak eta tokiak aldatzen dira, baina lan egiteko era, ez.
Hala ere, behar zenuen nazioartera salto hori egitea?
Bai, hori horrela da. Baina, era berean, gure lanean egonkortasuna behar duzu, eta hori niri El Diario Vasco-k eman zidan. Nik hemen plan bat egin nuen, etxe bat familiarentzat, sare bat. Nik argi nuen ez nuela bizi osoa hemen egin nahi, baina behar nuen sare bat. Urte horiek inbertitu nituen sare hori sortzen. Jerusalemen gaude orain; orain Istanbulera mugituko gara, Turkia orain oso garrantzitsua baita Ukrainari begira, eta, nire ustez, Ukrainak datozen urteetan lana emango digu. Baina Azpeitia da gure B plana, eta, hau bada gure B plana, oso bizimodu ona da.
Nolakoa izan zen hemengo lana utzi eta lehen bidaia, 2005ean?
Sekulako beldurra nuen, noski. Baina ni saiatzen naiz bost bat urtean behin aldaketa handi bat sartzen, lo ez hartzeko. Hori izan zen, agian, indartsuenetako bat: lanpostu finko bat, oso lan baldintza onak, guztia uztea. Orduan kezka hori nuen. Nik beti zerrenda bat egiten dut koaderno batean alde positiboekin eta negatiboekin, eta nire zerrenda horretan argi nuen hau utzi nahi nuela eta, behintzat, probatu. Egin izan ez banu, badakit oraindik neure buruari galdetuko niokeela zergatik ez nuen erabaki hori hartu, baina galdera hori ez diot inoiz egin neure buruari.
Onerako izan zen, beraz, aldaketa?
Bai. Erabakia hartu nuenetik bizimodu berri bat hasi zen niretzat eta familiarentzat, eta oso pozik gaude. Eta hori sumatzen da lanean. Kezkak bai, ikaragarriak dira: oso erromantikoa da freelance izatea, erromantikoa bezain gogorra askotan. Erantzukizuna handitu zait, hemendik Jerusalemera joan ginenean Ane alabak 6 urte zituen, eta Telmo semeak, 3. Zortzi urte igaro dira, eta zailtasunak ugaritu. Umeak txikiagoak zirenean, errazago mugitzen nintzen. Baina beti aurrera.
Eguneroko gauzez gozatzen nabil; ez dut gehiegi pentsatzen. Agian, egunen batean pentsatu beharko dut hemendik hamar urtera zer egin. Ez dakit, ez dut planik. Oraingoz, horrela jarraitu nahi dut. Orain aldaketa handi bat datorkigu: Jerusalemdik Istanbulera goaz, eta horrek buruko min handia ekarriko digu, hasieran behintzat: eskola, etxe berria, baimenak, paperak… Baina oraindik energia daukagu.
Albistearen parean egotea tokatzen zaizu; aditu bilakatu zara. Sortzen du presiorik beti informazio fidagarria sortu behar horrek?
Nik aditu hitza baino gehiago, espezialista erabiltzen dut, bereziki hizkuntza ez dudalako menderatzen. Baina bai, konturatzen naiz jendearen sinesgarritasuna eta interesa lortu ditudala. Eta, alde batetik, presio handia da, baina, bestetik, oso presio polita. Gure lanean gakoa da sinets zaitzatela, batez ere gaur egun, fake news-ez inguratuta baikaude. Urte asko behar dira horrelako puntu bat lortzeko, baina erraz galtzen da. Eta sinesgarritasuna mantentzeko, komunikabideen konfiantza ezinbestekoa da. Gainera, oso lan espezifikoa da gurea; nazioarteko kazetaritza ez da mainstream-a. Jendearentzat erreferente izatea ona da: liburua idatzi eta jendeak irakurtzea, edo telebistan agertu eta zure alkandorari begira egon beharrean esaten duzuna entzutea; hori polita da.
Zelakoa da euskal publikoa? Badago interesik nazioartean gertatzen denarekiko?
Nire ustez, badago. Nire liburuak hemen saltzen dira gehien. Eta nik saiakera idazten dut, zer eta Ekialde Hurbilari buruz.. Ez da erraza. Euskal Herrian sumatzen dut nazioarteko informazioarekiko interes handia dagoela; maila altua daukagu, bidaiariak garelako eta interesa badagoelako. Batez ere, Palestinarekin: harreman handia dago gure artean. Eta profesionalak ere oso ondo hezita daude. ETBn, adibidez, kazetari bat Kolonbian edo Pekinen egotea euskaraz informatzen, sekulakoa da.
Istorio bat kontatzeko orduan, zelan dakizu nora jo?
Nire ustez, arazo bat dago kazetaritzan: beti joaten gara bihotzera, burura beharrean. Sentsazionalismo puntu hori daukagu. Niri ez zait sentsazionalismoa gustatzen. Beti saiatzen naiz oreka lortzen bi horien artean. Niretzat lehentasuna izaten da konexioak bilatzea: Kiev eta Azpeitia edo Beasainen artean. 3.000 kilometrora nago, eta lortu behar dut ikuslea edo irakurlea lotzea. Nazioarteko piezak egitean, ezinbestekoa da hariak, zubi horiek sortzea. Eta oso gauza txikiak dira, xehetasunak. Hain zuzen ere, xehetasunak grabatzen ditut: markak, panpinak… ezagutzen ditugun gauzak, oro har. Hori leku guztietan egiten saiatzen naiz. Oso garrantzitsua da izenak ere sartzea. Pertsonaien izena ematea; abizenik ez bada ere, gutxieneko datu batzuk. Hori dena, telebistaren kasuan, minutu batean egin behar dut: gero eta denbora gutxiago dago, eta ez dut astirik aurkezlea agurtzeko ere. Presaka bizi gara. Nik denbora gehiago emango nioke, baina, horregatik, ez naiz inoiz nagusia izango.
Lau liburu idatzi dituzu, eta 5W aldizkariko sortzaileetako bat zara. Zer falta zaizu egiteko?
Fikzioa. Ez dut inoiz landu, ez eleberri bat idazteko, ez zineman. Irudia ere nahi dut landu. Dokumental indartsu batzuk egin nahi ditut, erronka hori daukat buruan, baina horretarako talde bat behar dut. Fikzioa idazteko ez, baina nik ez dut arte puntu hori. Ni sinplea naiz idazteko orduan. Baina liburu batek ematen dizun formatua eta askatasuna niretzat oso aberasgarria izan da: lehen pertsonan eta orainaldian idazten dut, eguneroko kroniketan egiten ez dudana. Horregatik, orain bi libretarekin ibiltzen naiz: bata hurrengo libururako, beti daukadalako buruan, eta bestea eguneroko kronikentzat.
Etorkizunean ikusten duzu zeure burua Euskal Herrian bueltan?
Ideiarik ere ez daukat. Oraingoz, lana dagoen bitartean, ez. Hau beti egongo da hemen, beti egongo da ondo. Orain ez dut neure burua hemen ikusten, baina zergatik ez? Ni oso gustura etortzen naiz. Lan baldintzak aldatzen badira, agian bai. |
2022-7-29 | https://www.berria.eus/albisteak/216566/ukraina-nberen-oniritziaren-zain-dago-itsaso-beltzetik-barrena-berriro-zerealak-esportatzeko.htm | Mundua | Ukraina NBEren oniritziaren zain dago Itsaso Beltzetik barrena berriro zerealak esportatzeko | Kievek adierazi du hemezortzi zamaontzi bete dituztela Odesako portuan. Zelenskik uste du «datozen egunetan» hasi ahalko direla atzera laboreak itsasoz garraiatzen. | Ukraina NBEren oniritziaren zain dago Itsaso Beltzetik barrena berriro zerealak esportatzeko. Kievek adierazi du hemezortzi zamaontzi bete dituztela Odesako portuan. Zelenskik uste du «datozen egunetan» hasi ahalko direla atzera laboreak itsasoz garraiatzen. | Ukrainako Gobernuaren arabera, etxeko lanak egin ditu. Oleksandr Kubrakov Azpiegitura ministroak zehaztu du, gaur, hemezortzi zamaontzi bete dituztela Odesako portuan (Ukraina), Itsaso Beltzetik barrena atzera zerealak esporta ditzaten. Ukrainak, Errusiak, Turkiak eta NBE Nazio Batuen Erakundeak joan den ostiralean sinatutako akordioa aintzat hartuta, espero du «astearen bukaeran» hastea lehen itsasontziak Ukrainako portuetatik ateratzen, behin «NBEren oniritzia jasota».
NBEren Giza Gaietarako idazkariorde Martin Grifiithsek adierazi zuen, atzo gauean, espero zuela lehen laboreak ostiralean hastea esportatzen, baina «ezinbesteko detaile batzuk» konpondu zain zeudela, ontzien nabigazioa segurua izate aldera. Nabarmendu zuen, bide batez, operazioa komertziala zela, ez humanitarioa, baina espero zuela herrialde txiroenek lehentasuna izatea; adibide gisa, Somalia aipatu zuen.
Itunaren arabera, aurrez zehaztutako bide jakin batetik nabigatu beharko dute ontziek, Ukrainak eta Errusiak minak jarri dituztelako Itsaso Beltzean. Hulusi Akar Turkiako Defentsa ministroak azaldu zuen, asteartean, oraingoz ez dutela minarik kenduko. Horrekin guztiarekin lotuta, eta itunean jaso dutenez, Ukrainako portuetan laboreekin egindako zamatzea Turkiako, Ukrainako eta NBEko funtzionarioz osatutako talde batek kontrolatuko du.
Odesatik, Pivdennyitik eta Chornomorsketik aterako dituzte ontziek laboreak. Hiru portuak elkarrengandik nahiko gertu daude, Odesaren bueltan, eta Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea Chornomorskeko portuan izan da gaur, Kubrakov Azpiegitura ministroarekin batera. Zelenskik adierazi du «datozen egunetan» has daitezkeela laboreak itsasoz garraiatzen. «Gure bazkideen [NBE eta Turkia] seinaleen zain gaude hasteko».
Otsailaren 24an Errusiak Ukrainako inbasioa hasi zuenetik, hango portuetan 22 milioi tona zereal daude pilatuta —artoa, garia eta beste—, merkaturatuak izan zain. Ukrinform albiste agentziak Ukrainako iturri ofizialak aipatuz argitaratu duenez, 40.000 tona arto zamatu dituen Bulgariako ontzi bat izango da zerealen korridorea deitutakoa nabigatuko duen lehena. Inbasioa hasi aurretik heldu zen Chornomorskera, otsailaren 21ean.
Laboreak ez merkaturatzeak, azken hilabeteetan Errusiak horien esportazioari ezarritako blokeoak, munduko elikagai krisia handitu du, eta bai horregatik, bai Mendebaldeak Kremlini jarritako zigor ekonomikoengatik, inflazioak gora egin du, energiaren eta elikagaien prezioak bezala. Antonio Guterres NBEren idazkari nagusiak blokeoa kentzeko ituna sinatu eta gero adierazi zuenez, adostutakoa «munduarentzako aringarri bat» izango da.
Gerra frontean, bestalde, Mikolaiveko alkate Oleksandr Sienkevitxek salatu du Errusiako armadak barreiatzeko bonbak jaurti zituela atzo hiriko geltoki batean, eta bost hildako eta zazpi zauritu eragin zituela.
Blinkenen eta Lavroven bilera
Errusiak baieztatu du jaso duela eskaera bat Sergei Lavrov Atzerri ministroak eta Anthony Blinken AEBetako Estatu idazkariak elkarrekin telefonoz hitz egin dezaten. Gaur, Lavrovek berak adierazi du «laster» data bat proposatuko duela horretarako. Blinkenek jakinarazi zuen herenegun «funtsezko proposamen bat» egin ziola Errusiari, presoak truka ditzaten: hau da, Errusian kartzelatuta dauden bi estatubatuar, AEBetan espetxeratuta dagoen errusiar baten truke. Errusiak inbasioa hasi zuenetik ez dute elkarrekin hitz egin Blinkenek eta Lavrovek. |
2022-7-29 | https://www.berria.eus/albisteak/216567/auzitegi-nazionalak-uko-egin-dio-otegi-ikertzeari.htm | Politika | Auzitegi Nazionalak uko egin dio Otegi ikertzeari | Diginidad y Justicia elkarteak eskatu zuen Miguel Angel Blancoren hilketarekin lotuta ikertzeko. | Auzitegi Nazionalak uko egin dio Otegi ikertzeari. Diginidad y Justicia elkarteak eskatu zuen Miguel Angel Blancoren hilketarekin lotuta ikertzeko. | Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaile Manuel Garcia Castellonek uko egin dio EH Bilduko koordinatzaile nagusi Arnaldo Otegi Ermuko PPko zinegotzi Miguel Angel Blancoren hilketarekin lotuta ikertzeari. Hala, atzera bota du Dignidad y Justicia elkarteak egindako eskaera.
Efe albiste agentziak baieztatu duenez, Auzitegi Nazionaleko instrukzio epaileak atzera bota du Blancoren bahiketaren eta hilketaren garaian Otegiri buruz jaso zuten informazioa aztertzea. Dignidad y Justiciak hilketaren garaiko informazioa aztertzeko eskatu zion epaileari, eta, behar izanez gero, EAEko Auzitegi Nagusira jotzeko. Elkarteak argudiatu zuen etakide baten emazte ohiak Otegi ikertzeko eskatu zuela garai hartan, eta 1997ko uztailaren 11n hura ikertzeko agindua eman zela.
Kasu berari lotuta, aurreko astean epailearen aurretik pasatu ziren Mikel Albisu eta Marixol Iparragirre; uko egin zioten deklaratzeari. Haiekin batera, Josetxo Arizkuren ere ikertzen ari da auzitegia, ETAren zuzendaritzako kide gisa Blancoren hilketan izan zuten ustezko ardura argitzeko. Horretarako, Guardia Zibilaren txosten bat du oinarri epaileak. Eferen arabera, baina, fiskaltzak zalantza adierazi du kasuaren inguruan, oinarri bakarra Poliziaren txosten bat delako, eta delituak preskribatuta daudela uste duelako. Izan ere, Iñaki Graciaren kasuan, epaileak bai, adierazi du delituak preskribatuta daudela, nahiz eta hura ere ustezko arduradunen artean aipatu zuen.
Blancorena ez da kasu bakarra. Dignidad y Justicia elkarteak ETAren zuzendaritzari beste zenbait ekintza esanguratsu ere egozteko salaketak jarri ditu. Horietako bat da Gregorio Ordoñez legebiltzarkidearena. Kasu hartan, Gracia, Albisu eta Arizkuren ikertzen ari da Auzitegi Nazionala. Atzo, berriz, Jon Olarra Guridi, Ainhoa Mugika, Iñaki Esparza, Albisu, Iparragirre eta Ramon Sagarzazu deitu zituen ikertu gisa, 2002an ETAk Santa Polan (Herrialde Katalanak) egindako atentatu batekin lotuta. |
2022-7-29 | https://www.berria.eus/albisteak/216568/israelgo-armadak-16-urteko-palestinar-bat-hil-du-tiroz-zisjordanian.htm | Mundua | Israelgo armadak 16 urteko palestinar bat hil du tiroz Zisjordanian | Palestinako agintariak herritarren aurkako kanpaina politiko handienetarikoa egiten ari direla salatu du Lawyers for Justice erakundeak. Azken bi hilabetean 94 pertsona atxilotu dituzte Zisjordanian, tartean ikasleak eta kazetariak. | Israelgo armadak 16 urteko palestinar bat hil du tiroz Zisjordanian. Palestinako agintariak herritarren aurkako kanpaina politiko handienetarikoa egiten ari direla salatu du Lawyers for Justice erakundeak. Azken bi hilabetean 94 pertsona atxilotu dituzte Zisjordanian, tartean ikasleak eta kazetariak. | Palestinako Osasun Ministerioaren arabera, Israelgo armadak Amjad Naxat Abu Alia 16 urteko palestinarra hil du tiroz Zisjordanian. Gaztea bularrean jo du tiroak, eta bizirik eraman dute ospitalera, baina handik gutxira hil da. WAFA albiste agentziaren arabera, militarrak eta kolonoak oldartu egin zaizkio palestinar batzuei, haiek kolonoen erasoak salatzeko protesta batean ari zirela, eta orduan hasi dira liskarrak. Soldaduek tiroka eta negar gasa botaz jo dute manifestarien aurka, eta haietako bi zauritu dituzte, tartean Abu Alia.
Azken egunotan giroa bero dago Palestinan. Gaur ez ezik, atzo ere hiru palestinar zauritu zituen tiroz Israelgo armadak, Zisjordania hegoaldean. Aldi berean, iragan astean Palestinako bi miliziano hil zituzten Israelgo armadak egindako operazio batean, Nablusen.
Palestinarren aurkako kanpaina politiko handienetariko bat egiten ari da PAN Palestinako Aginte Nazionala azken urteotan. Horren adierazgarri da azken bi hilabeteetan gutxienez 94 palestinar atxilotu dituztela Zisjordanian, Israelek okupatutako eremuan. Ramallah hiriko Lawyers for Justice taldearen arabera, atxilotutakoak unibertsitateko ikasleak, ekintzaile politikoak eta kazetariak dira. Horietatik gehienak atxilotu eta aske utzi dituzte hamar egunera; beste hogei preso daude oraindik. Lawyers for Justice taldeko buru Muhammad Karajehk Al-Jazeera telebista kateari esan dionez, atxilotu dituzten gehienek «tratu txarrak eta torturak» jasan dituzte.
Karajehren esanetan, preso hartutako gehienak Hamaseko eta Jihad Islamikoko aktibistak dira, eta gutxi batzuk, Al-Fatahkoak eta Palestina Askatzeko Herri Frontekoak. Atxilotu gehienei galdetu zieten zertan parte hartzen duten politikan, eta hauteskundeetan zer alderdiri eman zioten boza.
Palestinako agintariek jendea preso hartu dutela baieztatu duten arren, atxiloketak «beharrezkoak» zirela argudiatu dute. Al-Jazeera telebista katearen arabera, Talal Dweikat Poliziaren bozeramaileak adierazi du Mahmud Abbas PANeko presidentearen aginduak bete dituztela: «Presidenteak jarraibide irmoak eman dizkigu herrialdeko segurtasuna bermatzeko. Agindu digu Palestinan kalean kaosa eta desordena nabariak badira horiei aurre egiteko, presioa eginez». Dweikatek gaineratu du haien lana «palestinarren segurtasuna» bermatzea dela. |
2022-7-29 | https://www.berria.eus/albisteak/216570/espainiako-gobernuaren-hitzaren-inguruan-eszeptikoa-da-jaurlaritza.htm | Politika | Espainiako Gobernuaren hitzaren inguruan «eszeptikoa» da Jaurlaritza | Rodriguezek azaldu du balitekeela aldiriko trenen gaineko eskumena urrian eskualdatzea. Garamendi kexu da Madrilen «borondate faltagatik». | Espainiako Gobernuaren hitzaren inguruan «eszeptikoa» da Jaurlaritza. Rodriguezek azaldu du balitekeela aldiriko trenen gaineko eskumena urrian eskualdatzea. Garamendi kexu da Madrilen «borondate faltagatik». | «Uste dut nahiko denbora pasatu dela gaiak mahai gainean daudenetik, eta oraindik ez dugu erantzunik jaso». Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk gaur goizean esandakoak dira horiek, Jaurlaritzako Gobernantza Publiko eta Autogobernu sailburu Olatz Garamendi eta Espainiako Lurralde Politikako ministro Isabel Rodriguez elkarrekin bildu aurretik. Garamendik eskatuta eseri dira biak mahaian, Gernikako Estatutuan jasotako eskumenen transferentzien auzia argitzeko. Bi aldeek jakinarazi dutenez, baliteke urrian ixtea aldiriko trenen kudeaketaren ingurukoa, eta uda ostean helduko diete itsasertzaren antolamendu eta migrazio eskumenen inguruko negoziazioei.
Urkulluk argi hitz egin du. Negoziazioak ez aurrera ez atzera daude, eta Madrilek azken asteetan esandakoek ez dute lagundu egoera baretzen. Hala, ministroari eskatu dio «argitzeko» zer esan nahi duten Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek Espainiaren egoeraren inguruko eztabaidan esandakoek. Sanchezek adierazi zuen zenbait ministeriok ez dutela bat egiten Jaurlaritzak eskumenak eskualdatzeko aurkeztutako proposamenekin. Lau aipatu zituen presidenteak: meteorologia, itsasertzaren antolamendua eta kudeaketa, Zinematografia Babesteko Funtsa eta atzerritarren lan baimenen kudeaketa.
Hala, lehendakariak Rodriguezi exijitu dio azaltzeko ea Espainiako Gobernuak «askatasuna» ematen ote dien ministerioei negoziazioak «errazteko edo zailtzeko». Gogoratu du estatutua lege organiko bat dela, eta, eskumen bakoitzak negoziaziorako esparru bat behar duen arren, hura «derrigorrez bete beharrekoa» dela: «Zain jarraitzen dugu, Espainiako Gobernuaren mahai gainean dauden lau gai planteatu genituenetik hilabete asko igaro diren honetan. Beste bost gairen balizko negoziazioa ere eskaini dugu, eta ez dugu erantzunik», salatu zuen Urkulluk.
Baina erantzun argirik gabe jarraituko du Jaurlaritzak. Bileraren ostean Garamendik azaldu duenez, Rodriguezek ez dio argibiderik eman urte hasieran egindako proposamenen inguruan, eta salatu du oraindik ere erantzun ofizialik gabe jarraitzen dutela; Sanchezek Kongresuan esandakoez harago.
Sailburuak uste du Jaurlaritzak «denbora asko» daramala entzuten, benetako ekintzarik ikusi gabe, eta negoziazioetan «biraketa bat» egiteko baliatu nahi zuen bilkura. Horren ordez, lanean jarraitzeko asmoa adierazi dio ministroak, eta iritsi daitekeenaren berri eman. Batetik, aldiriko trenen inguruko akordioa ixtear egon daitezkeela âÂÂjada zenbait linea Jaurlaritzaren esku daudeâÂÂ. Bestetik, uda ostean migrazioaren eta itsasertzaren antolamendu eskumenen inguruan negoziatzeko prest dagoela Madril.
Adierazpen horien inguruan, ordea, «eszeptikoa» da Garamendi. Haren ustez, «borondate politiko falta» da oraindik Gernikako Estatutua bete ez izanaren arrazoi bakarra, eta ez Madrilek arrazoitutako «arazo juridikoak». Haren esanetan, egindako proposamen guztiek estatutua dute oinarri, eta, beraz, «bideragarritasun juridiko osoa». Zehazki, itsasertzaren antolamenduaren ingurukoez mintzatu da. Kudeaketaren xehetasunak adostu beharko dituzte bi aldeek. Urrats hori, ordea, bi gobernuen arteko batzordeetan egin behar dela uste du sailburuak, akordioa itxita.
31 oraindik
Sanchezek Espainiaren egoerari buruzko eztabaidan aipatutako lau proposamenak Garamendik urte hasieran egindakoak dira. Horiek aurkeztu izana arrazoitzeko, Madrilen mugimendu falta argudiatu zuen Jaurlaritzak. Izan ere, 2020aren hasieran Espainiako Gobernuak aurkeztutako kronograma «iraungitzat» jo dute. Pandemiaren eraginez, hura bmoldatu egin zuten, baina, halere, ezarritako helburuetatik urrun geratu da. Maiatzerako eskualdatuta edo, gutxienez, bideratuta egon behar zuten jasotako eskumen guztiek. Gaur egun, ordea, 31 geratzen dira egiteko.
Sanchezek onartu egin zuen Kongresuan. Prozesua «paralisi» egoera batean dago. Egutegia ezarri zenetik, eskumen gutxi batzuk eskualdatu dira, Jaurlaritzaren arabera. Azkenak, iazko uztailean: espetxeen kudeaketa, ISSN Argitalpen Seriatuaren Nazioarteko Zenbaki Normalizatuaren adjudikazioa eta errepide garraioei buruzko zenbait baliabide. Horiei, bizitzeko gutxieneko errentaren kudeaketa gehitu behar zaie. Ez dago kronograman jasota, baina EAJk eta Moncloak 2020an adostu zuten eskualdatzea; aurtengo martxoan gauzatu da. |
2022-7-29 | https://www.berria.eus/albisteak/216571/eraikin-publiko-saltoki-eta-garraioek-termostatoak-mugatu-beharko-dituzte.htm | Ekonomia | Eraikin publiko, saltoki eta garraioek termostatoak mugatu beharko dituzte | Udan, aire girotua gutxienez 27 gradutan jarri nahi du Espainiako Gobernuak; neguan, berriz, berogailua gehienez 19 gradutan. | Eraikin publiko, saltoki eta garraioek termostatoak mugatu beharko dituzte. Udan, aire girotua gutxienez 27 gradutan jarri nahi du Espainiako Gobernuak; neguan, berriz, berogailua gehienez 19 gradutan. | Termostatoak nahierara jartzeko askatasuna amaitzeko bidean dago. Energia aurreztea da orain erakunde publikoek beren buruari jarri dioten lehentasunetako bat, eta bide bizkor eta eraginkor bat dago orain haien begipuntuan: udan aire girotuak gutxiago hoztea, eta neguan, berriz, berogailuak gutxiago berotzea. Berogailuekin adostasun bat badagoela dirudi, Espainiako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak 19 gradutan jarri baitute tenperatura egokia; aire girotuarekin, berriz, Gasteizko gobernuak 25 gradu aipatu ditu, baina 27 gradu, berriz, Madrilgoak.
Ikusteko dago zehazki zer termostatok zehazki zer tenperatura jarri beharko duen. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako administrazio publikoetako bulegoetan hartu beharreko neurriak lantzen ari dira Eusko Jaurlaritza, hiru aldundiak eta Eudel. Irailerako iragarri dituztela aurreratu du Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak, beste erakundeetako ordezkariekin bilera egin ondoren.
Proposatu dituzten neurriak, administrazioek aplikatu, aplikatuko dituzte. Ordea, herritarrentzako gomendioak ere badira, eta ohitura horiek «barnera» ditzatela da asmoa. Tapiaren arabera, herritarrek ez dituzte derrigorrez bete beharko, baina «ardurari eta solidaritateari» keinu egiten diete. Gogorarazi dienez, aire girotuaren termostatoa gradu bat igotzeak edo berogailuarenak bat jaisteak %7 handitzen du kontsumoa.
Jaurlaritza baino urrunago joan nahi du Espainiako Gobernuak, administrazioen egoitzetan ez ezik, saltokietan, garraio publikoetan eta mota guztietako eraikin publikoetan ezarri nahi dituelako bere arauak.
Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak atzo jakinarazi zuen astelehenean energia aurrezteko neurri sorta bat onartuko dituztela ministroen kontseiluan. Gorbatarik gabe agertu zen Sanchez Moncloan bildutako hedabideen aurrera, energia aurrezteko bidean bulegoetan jantzi hori alde batera uztea egin beharreko keinu bat dela erakutsi nahian. «Ahal denean» gauza bera egiteko eskatu zien ministroei eta administrazioko langileei, «jada ez badute egin».
Lantokietan ere bai?
Sanchezek ez zuen zehaztasunetan sartu nahi, baina bai aipatu zuen saltoki handietako egoera: «Merkataritza gune batera joatea nahikoa da ohartzeko baxuegia dela tenperatura». Horietan ez ezik, garraio publikoetara, ostatuetara, saltoki txikiagoetara eta jendaurrera irekita dauden eraikin guztietara zabaldu nahi du Madrilek termostatoen kontrola. Lantokietara ere iritsi daiteke agindua, gobernuko iturriak aipatuz hedabide batzuek aurreratu dutenez.
Espainiako Gobernuak gas kontsumoa %7 apaltzeko konpromisoa hartu du Europako Batasunarekin, eta horri begira beste agindu bat ekar dezake asteleheneko dekretuak: galdarak maizago berrikustea, gas isuriak ez dituztela egiaztatzeko. |
2022-7-30 | https://www.berria.eus/albisteak/216598/gizon-bat-espetxeratu-dute-arrotxapean-izandako-sexu-eraso-bat-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat espetxeratu dute, Arrotxapean izandako sexu eraso bat egotzita | Ekainaren 4an izan zen sexu erasoa. Ustezko egilea atzo espetxeratu zuten, Iruñeko udaltzainek atxilotu ondoren. | Gizon bat espetxeratu dute, Arrotxapean izandako sexu eraso bat egotzita. Ekainaren 4an izan zen sexu erasoa. Ustezko egilea atzo espetxeratu zuten, Iruñeko udaltzainek atxilotu ondoren. | Ekainaren 4an Arrotxapean (Iruñea) emakume bati egindako sexu erasoa leporatuta, gizon bat atxilotu zuen ostegunean Iruñeko Udaltzaingoak, eta behin-behinean espetxera bidali zuen epaileak atzo. Andreak kontatu zuenez, erasotzaileak lurrera bota zuen, eta lepotik ere heldu zion hari aurka egin zionean.
Epaileak gizona espetxeratzea agindu zuen, prozedura judizialean egongo dela ziurtatzeko eta, erasoaren larritasuna ikusita, biktima babesteko.
Portugaleten atxilotua, aske
Bestalde, baldintzapean aske utzi zuten atzo emaztea hiltzen saiatzea egotzita atxilotu zuten gizonezkoa. 44 urteko gizonezkoa Portugaleten atxilotu zuten, Bizkaian, iragan ostegunean, emaztea balkoitik erorarazten saiatzea egotzita. Gizonak ezingo du gerturatu emaztearengana; gutxienez 500 metroko distantzia gorde beharko du. Emaztea Gurutzetan ospitaleratu behar izan zuten, baina, Segurtasun Sailaren arabera, onik dago. |
2022-7-30 | https://www.berria.eus/albisteak/216599/auto-ilara-luzeak-sortu-dira-goizean-errepideetan.htm | Gizartea | Auto ilara luzeak sortu dira goizean errepideetan | Besteak beste, Biriatuko, Zarauzko (Gipuzkoa) eta Armiñongo (Araba) ordainlekuetan izan dira pilaketak. Zazpi kilometrorainokoak izan dira ilarak. | Auto ilara luzeak sortu dira goizean errepideetan. Besteak beste, Biriatuko, Zarauzko (Gipuzkoa) eta Armiñongo (Araba) ordainlekuetan izan dira pilaketak. Zazpi kilometrorainokoak izan dira ilarak. | Zazpi kilometrorainoko ilarak sortu dira gaur goizean errepide nagusietan. Uztaileko azken asteburua izanda, zirkulazioa handia izan da autobideetan, eta autoak pilatu dira han-hemenka, goizeko lehen ordutik. Biriatuko (Lapurdi) ordainlekuan, esaterako, 7,5 kilometrorainoko ilarak sortu dira goizean, bost kilometrorainokoak Zarautzen (Gipuzkoa), eta sei kilometrorainokoak Armiñonen (Araba). Bilborako noranzkoan izan dira arazorik handienak hiru ordainleku horietan.
Gasteizen ere izan dira arazoak, N-622 errepidea eta A-1 autobidea lotzen diren tokian. Hiru kilometrorainoko pilaketak izan dira han. Goizak aurrera egin ahala, arindu egin da autoen joan-etorria, eta eguerdirako ez zen pilaketa handirik.
Eusko Jaurlaritzako Trafiko Zuzendaritzak aurreikusi duenez, 600.000 auto ibil daitezke asteburuan joan-etorrian Gipuzkoa eta Lapurdi artean. Atzoko datuen arabera, 1.700.000 desplazamendu baino gehiago erregistratu dituzte Biriatuko ordainlekuan uda hasieratik. Asteburuan 2019ko datuak gainditzea espero dute.
Istripua, Oloritzen
A-15 autobidean, berriz, gidari bat zauritu da istripu batean. 4x4 auto bat bidetik atera da Oloritz (Nafarroa) parean, eta anbulantzian eraman behar izan dute Nafarroako Unibertsitate ospitalera. |
2022-7-30 | https://www.berria.eus/albisteak/216600/ziztada-bidezko-erasoak-salatu-dituzte-algortan-eta-zarautzen-ere.htm | Gizartea | Ziztada bidezko erasoak salatu dituzte Algortan eta Zarautzen ere | Azken egunetan Gasteizen, Baionan eta Santurtzin ere salatu dute hainbat emakumek ziztada bidez eraso dietela. Algortako Mugimendu Feministak elkarretaratzera deitu du arratsalderako. | Ziztada bidezko erasoak salatu dituzte Algortan eta Zarautzen ere. Azken egunetan Gasteizen, Baionan eta Santurtzin ere salatu dute hainbat emakumek ziztada bidez eraso dietela. Algortako Mugimendu Feministak elkarretaratzera deitu du arratsalderako. | Bart gaueko beste zenbait ziztada kasu ikertzen ari dira. Zarautzen (Gipuzkoa), bi neska adingabek osasun etxean salatu zuten ziztadak egin zizkietela, eta analisiak egin zizkieten biei. Bestetik, Algortan (Getxo, Bizkaia) hiru emakumek salatu dute modu berean eraso dietela, hango mugimendu feministak azaldu duenez. Ertzaintzak jakinarazi du kasu horiek ikertzen ari dela, nahiz eta ez duten salaketa judizialik jaso.
Hain zuzen ere Getxoko Udalak ukatu egin du ziztadarik izan dela, Udaltzaingoak eta Ertzaintzak salaketarik jaso ez dutelako.
Algortako mugimendu feministak deituta elkarretaratzea egin dute, 18:00etan, Telletxea kalean. Udalaren jarrera gaitzetsi dute: «Hemen elkartzen gara erasoa jasan dutenen lekukotza zalantzan jartzen ez dugunok, Getxoko Udalak ez bezala».
Bertan azaldu zuten kasu batzuetan erasoen egileek ez dutela metodo horrekin sumisio kimikoa bilatzen, baizik eta «beldurra» eragitea eta «segurtasunik ez den gune bihurtzea» jai eremua. «Sumisio kimikotik harago doaz ziztadak»
Kasu horiek ez dira azken egunetako bakarrak izan. Baionako besten lehen bi egunetan gutxienez 24 salaketa izan dira ziztadengatik. Bart gauean, berriz, 39 pertsonek salaketa jarri dute ziztada jaso ote duten zalantza zutelako. Horietatik, bederatzi lagun ospitalera eraman dituzte odol analisiak egiteko.
Eusko Jaurlaritzako bozeramaile Josu Erkorekak berri eman zuenez, azken egunetan beste hiru salaketa ere jaso dituzte; bi Gasteizen, eta bat Santurtzin (Bizkaia). Erkorekak azaldiu zuen ikertzen ari direla ziztada kasu horiek «sumisio kimikoarekin zerikusirik» ote duten. |
2022-7-30 | https://www.berria.eus/albisteak/216601/remco-evenepoelen-garaipen-ikusgarria-donostiako-klasikoan.htm | Kirola | Remco Evenepoelen garaipen ikusgarria, Donostiako klasikoan | Flandriarra bakarrik iritsi da Bulebarrera, 46 kilometro falta zirenean, Erlaitzen gora denak atzean utzi ostean. Denboraldiko 11. garaipena du. Bigarren izan da Sivakov eta hirugarren Benoot. | Remco Evenepoelen garaipen ikusgarria, Donostiako klasikoan. Flandriarra bakarrik iritsi da Bulebarrera, 46 kilometro falta zirenean, Erlaitzen gora denak atzean utzi ostean. Denboraldiko 11. garaipena du. Bigarren izan da Sivakov eta hirugarren Benoot. | Remco Evenepoelek (Quick Step) bigarrenez irabazi du Donostiako Klasikoa. 2019. urtean egin bezala, erakustaldia emanda egin du, lege zaharreko txirrindulariek egiten zuten bezala. Orduan txirrindulari ezezaguna zen. Orain, berriz, ez. Baina begirada guztiak harengan jarrita zeudenean, ausart jokatu du beste behin. Erlaitzen gora estutu txiki bat eman, eta nahikoa izan du oraindik oparoa zen tropela txikitzeko. Simon Yatesek baino ez dio eutsi. Baina hark ere amore eman behar izan du Evenepoelen erritmo eta pedalkaden aurrean. Kilometro pasatxo baino ez dio jarraitu gurpilean. Beste estutu txiki bat, eta flandriarra bakarrik geratu da. Hala egin ditu azken 46 kilometroak, erlojupeko bat balitz bezala, aeordinamikoki jarrera ikusgarri bat erakutsiz. Horren erakusle, Mugileko zatirik gogorrenak eserita egin ditu, erraz, eta zaleek hauspotuta. Hala eskertu diote emandako erakustaldia. Azken kilometroak gozamena izan dira irabazlearentzat. Bigarren izan da Pavel Sivakov (Ineos) eta hirugarren Tiesj Benoot (Jumbo-Visma).
Eguna goibel esnatu da, eta Alejandro Valverdek Bulebarrean jasotako omenaldiaren ostean abiatu da lasterketa. Eguneko ihesaldia bederatzi txirrindularik osatu dute: Theo Delacroixek (Intermarche), Manuele Boarok (Astana), Eugenio Sanchezek (Kern Pharma), Mads Pedersenek (Trek), Martijn Tusveldek (DSM), Jon Barrenetxeak (Caja Rural) Oscar Cabedok (Burgos BH), Ibai Azurmendik (Euskaltel Euskadi) eta Fabien Grellierek (Total Energie). Bidea egin dute, nahiz eta gero, besteak beste, Barrenetxea atzean geratu den. UAEk hartu du tropel nagusiaren burua. Tadej Pogacar ondo zegoela zirudien. Eta pixkanaka aldea murrizten joan dira. Jaizkibel igotzen hasi direnean minutu bat baino gutxiagoko errenta zuten iheslariek, eta mendatean gora jaisten jarraitu dute aldea. Donostiako Bulebarreko helmugarako 65 kilometro falta zirenean harrapatu dituzte.
Pixkana lekua hartzen joan dira faboritoak. Tropelaren aurrealdean agertu dira, besteak beste, Evenepoel eta Yates. Ezustea, ordea, Pogacarrek eman du, atzean geratu baita igoeraren bigarren zatian. Esloveniarrak Frantziako Tourreko ahalegina ordaindu du. Hori jakinda, Quick Stepek hartu du orduan tropelaren burua. Multzo handia iritsi da elkarrekin Jaizkibel gainera. UAEren egun beltzak jarraitu egin du, Joao Almeidak erorikoa izan baitu. Taldeak egindako ahalegina alferrikakoa izan da. Ion Izagirre (Cofidis) ere erori egin da, eta lasterketa utzi behar izan du, sorbaldan min hartuta.
Quick Steepek luze jarri du tropela, eta lasterketa gogortu du. Evenepoel ondo baino hobeto babestuta zihoan lau taldekiderekin. Jaizkibelen sufritu duten txirrindulariei beste estutu bat eman nahi izen diete. Education First eta Bahrain ere azaldu dira. Erlaitzen hasieran, Yates, Evenepoel eta Daniel Felipe Martinez (Ineos) hor zeuden. Ia nahigabe, Evenepoelek eta Yatesek aurrera egin dute. Flandriarrak nahikoa izan du estutu txiki bat egitea. Ezin da ezta eraso moduan hartu. Sivakov ere saiatu da haiekin joaten, baina ezin izan du. Bestek denak atzean geratu dira. Yatesek kilometro pasatxo baino ezin izan dio eutsi Evenepoeli. 46 kilometro falta ziren, eta Erlaitzeko sasi-ordekan Evenepoel bere gariapenaren zutarriak jartzen joan da. 18 segundoko errentarekin iritsi da gora. Pedalkadaz pedalkada aldea handitzen joan da.
Hortik aurrera, azken 40 kilometroak, erlojupeko baten moduan egin ditu, aerodinamika ikusgarria erakutsiz. Yatesen atzetik, Carlos Rodriguez (Ineos), Sivakov eta Bennot geratu dira. Eta Bauke Mollema (Trek) ere gehitu zaie. Baina jazarpen lanak ez du eraginik izan. Boskoteak ezer gutxi egin ahal izan due Evenepoelen erakustaldiaren aurrean. Gainera, Sivakovek eta Rodriguezek aurrera egin dute.
Murgilen gora, Evenepoelek bere pedalkada fresko eta arinari eutsi dio. Eserita igo du, zaleen zoramenerako. Ederki hauspotu dute hor ere. Atzetik zetozenei, berriz, eguneko ahaleginak eta pendizaren gogortasunak eragin die. Murgil gainean Evenepoelek zuen errenta bi minutukoa zen. Atzeko bikoan Rodriguez geratu egin da, eta Sivakovek egin du aurrera. Azken kilometroak gozamena izan dira Evenepoelentzat, eta hala biribildu du erakustaldia. |
2022-7-30 | https://www.berria.eus/albisteak/216602/oriok-kolpe-sendoa-eman-du-getxon.htm | Kirola | Oriok kolpe sendoa eman du Getxon | Patxi Francesen taldeak Euskotren ligako bosgarren bandera irabazi du. Arraun Lagunak bigarren izan da, bi segundora; Tolosaldea hirugarren, hamahirura; eta Donostiarra laugarren, hamalaura. | Oriok kolpe sendoa eman du Getxon. Patxi Francesen taldeak Euskotren ligako bosgarren bandera irabazi du. Arraun Lagunak bigarren izan da, bi segundora; Tolosaldea hirugarren, hamahirura; eta Donostiarra laugarren, hamalaura. | Erori eta jaiki. Horixe egin du gaur Oriok, Getxoko (Bizkaia) estropadan, Euskotren ligako zazpigarren jardunaldian. Patxi Francesen taldeak ligako bosgarren bandera irabazi du, eta, gisa horretara, oriotarrek Euskadiko Txapelketako arantzatxoa kentzea lortu dute, baita ligako sailkapen nagusian beste kolpe bat eman ere Donostia Arraun Lagunak-i. Juan Mari Etxaberenak bigarrenak izan dira, garaileengandik bi segundora. Hirugarren posturako lehian, Tolosaldea nagusitu zaio Donostiarrari.
Meteorologoek itsaso lasaia egongo zela iragarria zuten, metro erdiko olatuak. Dena den, naturaren beste aldagai batek, haizeak, eragozpen ugari jarri dizkie goren mailako lau ontziei; ipar-mendebaletik jotzen zuen, batez beste hamazazpi kilometroko abiaduran.
Estropada eremu klasikoan egin dute estropada, Portu Berrian. Semaforoa berde jarri orduko, txanpa bizian irten dira lau traineruak: Orio lehendabiziko kaletik; Donostiarra, bigarrenetik; Arraun Lagunak hirugarrenetik; eta Tolosaldea laugarrenetik. Behin arraunketa egonkortu dutenean, Lugañene branka sartu nahian zebilen, eta Oriori segundo bat ateratzea lortu du. Juan Mari Etxaberenak, batez beste minutuko 34 arraunkadako erritmoan zihoazen; San Nikolas-eko eskifaia, berriz, zertxobait sarriago, minutuko 36 arraunkadako erritmoan.
Arraun Lagunak ziabogara lehendabizi heldu den arren, Nadeth Agirre Orioko patroiak ontzia estu biratu du, eta donostiarrak baino pare bat tosta lehenago irten dira oriotarrak. Atzean, berriz, Tolosaldea heldu da hirugarren postuan, zortzi segundora, eta Donostiarra hamarrera. Tolosarren traineruaren txopan Maialen Amondarain zihoan, Aiora Sorozabalen ordez.
Maniobraren ostean, Oriok bere arraunketan serio jarraitu du, luze-luze. Francesenek bi segundoren abantaila zuten Arraun Lagunak-ekiko. Agirrek datu hori jakin ostean, istribor aldera jotzea erabaki du; zerogarren kalean hondo gehiago zegoenez, itsaslaster handiago zuten alde, eta Orioko patroia nolabait abantaila horri zukua atera nahi zion.
Andrea Astudillo Arraun Lagunak-eko patroia, aldiz, kondenatuta zegoen; Etxaberen kuadrilla laugarrenetik zihoanez, metro gehiago egin behar zituen istriborrera joateko. Zirt edo zart egiteko tenorea heldu zitzaion lemazainari. Bitartean, Orioko traineru horia airean zihoan, Arraunekiko aldea hiru segundora handitzeraino. Lugañene-koek azken ahalegina egin dute oriotarrak harrapatzeko, baina ez da nahikoa izan. Garaipena horientzat izan da, eta bi segundo geroago helmugaratu da Arraun. Atzean, berriz, Tolosaldeak eta Donostiarrak buruz buruko lehia ederra izan dute, eta, amaieran, tolosarrak hirugarrenak izan dira.
Sailkapen nagusian, ligako titulua irabazteko lehian, Oriok lehen postua sendotu du, 26 punturekin, eta hiru punturen aldea ateratzen dio Arrauni. Donostiarrak hamabi puntu ditu, eta Tolosaldeak bederatzi. Bihar, Lekeition (Bizkaia) izango dute zortzigarren jardunaldiko estropada (11:40, ETB 1).
Getxoko bandera
1. Orio: 10.52,56
2. Donostia Arraun Lagunak: 2,34
3. Tolosaldea: 13,20
4. Donostiarra: 14,44
Sailkapen nagusia
1. Orio: 26 puntu
2. Donostia Arraun lagunak: 23 p.
3. Donostiarra: 12 p.
4. Tolosaldea: 9 p. |
2022-7-30 | https://www.berria.eus/albisteak/216603/donostiarra-nagusitu-da-getxon.htm | Kirola | Donostiarra nagusitu da Getxon | 'Torrekua'-k denboraldiko hirugarren garaipena lortu du, Eusko Label ligako bederatzigarren jardunaldian. Igor Makazagaren taldeak hirugarren luzean hautsi du estropada, Hondarribiarekin lehia handia izan eta gero. | Donostiarra nagusitu da Getxon. 'Torrekua'-k denboraldiko hirugarren garaipena lortu du, Eusko Label ligako bederatzigarren jardunaldian. Igor Makazagaren taldeak hirugarren luzean hautsi du estropada, Hondarribiarekin lehia handia izan eta gero. | Urrats bat besteari lotuz doa Donostiarra. Igor Makazaga prestatzaileak 2016ko udazkenean jarri zuen lehen hazia Kaiarriba Arraun Elkartean. Orduz geroztik, Gipuzkoako hiriburuko taldea sendotzen joan da, urtez urte, Eusko Label ligako oilarretako bat bilakatzeraino. Bide onetik hasi zuen aurtengo arraun denboraldia, eta bide beretik jarraitzen du Torrekua traineru zuriak. Bada, Arkaitz Diaz patroiak hirugarrenez astindu du bandera, Getxon (Bizkaia), bederatzigarren jardunaldian. Ur gazietan gozatu ederra hartu du.
Arraunzaleek traineruak bertatik bertara ikusteko xedez, Getxoko estropada eremu klasikora mugitu dute, nora-eta Portu Berria deritzon lekura. Itsasoa ez zen haserre, baina ipar-mendebaleko haize zakarrak xaxatu egin zion ur putzuari, haize olatu petralak eragiteraino.
Donostiarrari, aurreko bi txanden irabazleak izan ziren Caboren eta Kaikuren kalea egokitu zaio: hirugarrena. Seinale ona, beraz Makazagaren kuadrillarentzat. Lehendabiziko kaletik Urdaibai, Euskadiko Txapelketako garailea, aritu da; bigarrenetik, Orio; eta hirugarrenetik Hondarribia. Irteera eman aurretik, Ioseba Amunarriz Ama Guadalupekoa ontziko lemazainak traineru berdea ababor aldera zuzenduta zeukan, haizeak hala behartuta. Semaforoa berde jarri eta segituan, lau ontzietako lemazainek estatxa utzi, eta arraun kolpe bizian irten dira.
Marea goian 18:43an zela eta, urak buelta eman zuen lau oilarrak lanean hasterako. Beraz, itsaslasterra alde zuten; haizea, berriz, aurka. Horiek horrela, lau patroiak makur-makur eginda joan dira brankaz. Aurreko astean, Donostiarrak ez zuen banderarik irabazi, eta, Diazek eta haren kuadrillak bazuten amorrua eta gogoa trapua etxeratzeko.
Torrekua-ren branka ageri-agerian zegoen, eta hirugarren minutua betetzerako, segundo bateko aldea ateratzen zion Hondarribiari; bi Oriori; eta hiru Urdaibairi. Bou Bizkaia-n, bestalde, Iker Zabala entrenatzaileak Eneko Bilbao ezarri du traineruaren txopan, Gorka Aranberriren ordez. Bada, bermeotarrek ez dute egunik gozoena izan.
Donostiarra eta Hondarribia ia parean heldu dira lehen ziabogara; Torrekua zertxobait azkarrago. San Nikolas-ek hiru segundo gehiago behar izan ditu, eta Urdaibaik, bost. Une horretan, hain zuzen, Kaikuren atzetik zen. Jose Luis Kortarenak aise nagusitu dira bigarren txandan. Bigarren luzeari ekin eta berehala, Orio Hondarribiaren eta Donostiarraren parean jarri da. Baina natura zer den; San Nikolas ur nahasietan sartu da, eta zanbulu batzuk ere egin ditu, traineruaren kalterako; sei segundo atzetik jarri dira oriotarrak. Bitartean, Donostiarra eta Hondarribia bigarren luzeko azken zatira heltzen ari ziren, baina Makazagarenek joaldi bizi bat egin, eta hiru segundoko abantailarekin iritsi dira ziabogara. Urdaibai bost segundo atzetik zen; Orio zortzi.
Donostiarrako arraunlariak berdeei ontzi bateko aldea ateratzen zietela ikusi ondoren, hauspotu egin dira. Arraunlariek beraiek Diaz patroiari eskatu diote hamarreko indartsu bat agindu zezala. Esan eta egin. Minutuko 37 arraunkadako erritmoan zirela, bost segundotara zabaldu dute Hondarribiarekiko zeukaten abantaila. Diazek, bitartean, arraunlariei esan die erasoa jotzerakoan gorputza gora eramateko. Xehetasun guztiak fin-fin eraman nahi zituen Torrekua-ko lemazainak.
Berdeen joaldiari eustea, gako
Donostiarrak aitzakiarik gabeko azken ziaboga egin du, eta Hondarribia bost segundora heldu da; Urdaibai hamabira, eta Orio hemezortzira. Horiek Kaikuri bi segundo besterik ez zioten ateratzen. Maniobraren ostean, Diazek hirugarren kaleari eustea erabaki du, Amunarrizek istriborrera ez jotzeko. Halere, metroak egin hala, segundoak erortzen ari ziren, berdeen alderako. Gisa horretara, Ama Guadalupekoa-ko patroiak mezu argia igorri dio kuadrillari, eta, hirurehun metro falta zirela, hankean joan diren bi arraunlariri erritmoa sarritzeko eskatu die. Bai sarritu ere; Hondarribia hiru segundora gerturatu zaio Donostiarrari, baina ontzi zurian zihoazen arraunlariek bikain eutsi diete berdeen joaldiari, eta azken txanpan ondo baino hobeto biribildu dute.
Cabo bigarren txandan arituko da bihar (12:13, ETB 1), Lekeition (Bizkaia). Galiziarrek uzta ederra bildu dute gaur; seigarren egin baitute, lehen txandan erraz nagusitu ostean. Txanponaren beste aldean, Santurtzik kolpe handia hartu du, azkena eginda. Horiek horrela, beheko multzoa are gehiago estutu da. |
2022-7-31 | https://www.berria.eus/albisteak/216628/bi-gizon-atxilotu-dituzte-zizurkilen-sexu-eraso-bat-egitea-eta-lapurtzea-egotzita.htm | Gizartea | Bi gizon atxilotu dituzte Zizurkilen sexu eraso bat egitea eta lapurtzea egotzita | Ertzaintzak ez du xehetasun gehiagorik eman, baina ikerketa bat zabaldu du, gertatutakoa argitzeko. | Bi gizon atxilotu dituzte Zizurkilen sexu eraso bat egitea eta lapurtzea egotzita. Ertzaintzak ez du xehetasun gehiagorik eman, baina ikerketa bat zabaldu du, gertatutakoa argitzeko. | Ertzaintzak bi gizon atxilotu ditu asteburu honetan Zizurkilen (Gipuzkoa). Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, emakume bati sexu eraso bat egitea eta lapurtzea egozten diete.
Oraingoz, ez du xehetasun gehiagorik eman, baina Ertzaintzak ikerketa bat zabaldu du, gertatutakoa argitzeko. |
2022-7-31 | https://www.berria.eus/albisteak/216629/hondarribiak-hamabi-ehunengatik-irabazi-du-lekeitioko-estropada.htm | Kirola | Hondarribiak hamabi ehunengatik irabazi du Lekeitioko estropada | Liderrak eta Urdaibaik lehia gogoangarria izan dute, eta epaileen erabakiek eragina izan dute. Euskotren Ligan, Oriok irabazi du, laugarren aldiz jarraian, eta lidergoa sendotu du. | Hondarribiak hamabi ehunengatik irabazi du Lekeitioko estropada. Liderrak eta Urdaibaik lehia gogoangarria izan dute, eta epaileen erabakiek eragina izan dute. Euskotren Ligan, Oriok irabazi du, laugarren aldiz jarraian, eta lidergoa sendotu du. | Gaur, bai. Atzo, Getxon (Hondarribia), lehia estua izan zuten Hondarribiak eta Donostiarrak, eta, azkenean, Donostiakoek astindu zuten bandera. Gaur Lekeition (Bizkaia), ordea, Mikel Orbañanosen mutilek ez zuten nahi gauza bera gertatzerik: buruz buruko ikusgarria jokatu dute Urdaibairekin, eta banderak ez die ihes egin. Horri esker, lehen postua sendotu du Ama Guadalupekoa-k.
Hamabi ehunenen aldea izan dute biek. Azken ziabogan, hiru segundoren abantaila zuen Hondarribiak, baina barruranzkoan olatu gehiago hartu ahal izan ditu Urdaibaik. Irabazlea erabakita zegoela zirudien, baina epaileek ababorrera bidali dute Bou Bizkaia, helmugarako 300 metro falta zirela, eta Hondarribiak aukera baliatu du.
Azken sei estropadetatik lau irabazi dituzte berdeek, eta tarteak zabaltzen ari dira sailkapen nagusian: 111 puntu ditu Hondarribiak, 108 Donostiarrak, 104 Urdaibaik, eta 96 atzean geratzen ari den Oriok. Gainerakoei alde handia ateratzen die: 62 ditu Kaikuk, bosgarren sailkatuak.
Sailkapenaren beheko aldean, Santurtzi izan da asteburuko galtzaile argia. Bi estropadetan azken postuan amaitu du Sotera-k, eta, lehen aldiz, jaitsiera postuetan dago. Ondarroa atera da haietatik. 39 puntu ditu Lekittarrak, 35 Ondarroak, 34 Santurtzik eta 31 Aresek.
Laugarrena jarraian Oriok
Euskotren Ligan, berriz, ez da horren estua izan lehia: Orio nagusitu da, eta baieztatu du indartsuena dela azkenaldian. Laugarren garaipena du jarraian, eta jada lau punturen abantaila diote sailkapen nagusian Arraun Lagunari. Sei jardunaldi falta dira liga amaitzeko, eta, erabakita ez dagoen arren, kolore horia hartzen ari da liga.
Gaurko estropadan, hasiera-hasieratik hartu du aurrea San Nikolas-ek. Ziabogara heltzerako, hamar segundoren abantaila zuen; bederatzi atera dizkio helmugan Arraun Lagunaki.
Sailkapenaren goialdean zabaltzen ari dira tarteak, baina, beheko aldean estutzen ari dira. Gaur, beste behin, Tolosaldeak aurrea hartu dio Donostiarrari, eta bi puntura dago sailkapenean. |
2022-7-31 | https://www.berria.eus/albisteak/216630/baionan-beste-33-emakumek-salatu-dituzte-ziztadak.htm | Gizartea | Baionan beste 33 emakumek salatu dituzte ziztadak | Festak hasi zirenetik 112k salatu dute zizt egin dietela. Azkenaldian salaketak izan dira Bilbon, Santurtzin, Etxebarrin, Zierbenan, Zarautzen, Villabonan, Gasteizen eta Azpeitian ere, eta Ertzaintza hamabi kasu ikertzen ari da. | Baionan beste 33 emakumek salatu dituzte ziztadak. Festak hasi zirenetik 112k salatu dute zizt egin dietela. Azkenaldian salaketak izan dira Bilbon, Santurtzin, Etxebarrin, Zierbenan, Zarautzen, Villabonan, Gasteizen eta Azpeitian ere, eta Ertzaintza hamabi kasu ikertzen ari da. | Ziztada salaketak etengabe ari dira areagotzen Euskal Herrian. Baionako festetakoa da azken egunetako foku nagusia: Pirinio Atlantikoetako Prefeturaren arabera, festak hasi zirenetik gutxienez 112 emakumek jakinarazi dute zizt egin dieten susmoa dutela. Bart gauean, 33 emakumek salatu zituzten ziztadak; lehen egunean, hamasei izan ziren; bigarrengoan, 24, eta herenegun, 39.
Baiona ez da, ordea, azkenaldian halako erasoak izan diren leku bakarra. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, azken bi asteetan gertatutako hamabi kasu ikertzen ari da Ertzaintza. Guztiak jaietan egindako erasoak izan dira, baina, adierazi duenez, ez da gai toxikorik aurkitu.
Dena den, osasun langileek baieztatu dute ziztadak izan direla. Hamabi kasu horiek Bilbon, Santurtzin, Etxebarrin, Zierbenan (Bizkaia), Zarautzen (Gipuzkoa) eta Gasteizen erregistratu dituzte. Azken orduetan, Azpeitian eta Villabonan ere (Gipuzkoa) izan dira salaketak.
Txosnak itxi
Horren aurrean, bart, tabernak eta txosnak itxi dituzte Villabonan. Han, gainera, sexu-abusu kasu bat ikertzen ere ari da Ertzaintza. Ostiral gauean jarri zuen salaketa biktimak, eta mugimendu feministak elkarretaratze bat egin du gaur. Zierbenan ere txosnak ixtea erabaki dute.
Azpeitian, berriz, bi neska artatu dituzte anbulatorioan. Segurtasun Sailak azaldu du ez dakitela zein den ziztaden helburua, eta ez dutela baztertzen hipotesirik.
Ziztadekin lotuta, Algortako mugimendu feministak ere elkarretaratzea egin zuen atzo arratsaldean. Udalaren jarrera gaitzetsi zuen: «Hemen elkartzen gara erasoa jasan dutenen lekukotza zalantzan jartzen ez dugunok, Getxoko Udalak ez bezala». Azaldu zuten kasu batzuetan erasoen egileek ez dutela sumisio kimikoa helburu, baizik eta «beldurra» eragitea eta «segurtasunik ez den gune bihurtzea» jai eremua. «Sumisio kimikotik harago doaz ziztadak». |
2022-7-31 | https://www.berria.eus/albisteak/216631/ingalaterrak-irabazi-du-eurokopa.htm | Kirola | Ingalaterrak irabazi du Eurokopa | Luzapenean gailendu da etxeko taldea, Ella Tooneren eta Chloe Kellyren golei esker. 87.192 ikusleren aurrean jokatu dute finala, Wembleyn. | Ingalaterrak irabazi du Eurokopa. Luzapenean gailendu da etxeko taldea, Ella Tooneren eta Chloe Kellyren golei esker. 87.192 ikusleren aurrean jokatu dute finala, Wembleyn. | Ingalaterrak irabazi du etxean jokatu duen Eurokopa. Sarina Wiegmanek prestatutako taldea ez zen faboritoa, baina finalak jokatu egin behar dira, eta merezitako garaipena eskuratu du, bere historiako lehenengoa. Chloe Kellyk sartu du gol erabakigarria, luzapenean, 110. minutuan.
Espero zen bezala, neurketa parekatua eta gogorra izan da, gol aukera gutxikoa. Lehen zatian, batez ere. Joko hori, ustez, Alemaniari komeni zitzaion, baina lehen gola Ingalaterrak sartu du. Eta nolakoa, gainera: kontraeraso batean Ella Tooneri iritsi zaio baloia, eta hark atezainaren gainetik loratu du baloia. 1-0, eta eromena Wembleyn.
Alemaniak, orduan, erasora jo behar izan du. Eta berandu baino lehen lortu du neurketa berdintzea: 79. minutuan, erdiraketa bat heldu zaio Lina Magulli, eta bikain bidali du sarera. Horrela iritsi da partida 90. minutura.
Eta luzapenean erabaki da. Korner batean, hainbat aldaratzeren ondoren, Chloe Kellyri iritsi zaio baloia, eta hark ahal bezala sartu du gol erabakigarria. Bere hirugarren finalean, lehen garaikurra Ingalaterrarentzat.
Nabarmentzekoa da aurtengo Eurokopak eta bereziki finalak izandako oihartzuna eta jarraipena. Besteak beste, finala bertatik bertara ikusi dute 87.192 lagunek. |
2022-7-31 | https://www.berria.eus/albisteak/216632/30-urteko-gizon-bat-ito-da-senpereko-aintziran.htm | Gizartea | 30 urteko gizon bat ito da Senpereko aintziran | 15:30 aldera gertatu da ezbeharra. Bainua hartzera sartu da gizona aintzirara. | 30 urteko gizon bat ito da Senpereko aintziran. 15:30 aldera gertatu da ezbeharra. Bainua hartzera sartu da gizona aintzirara. | 30 urteko gizon bat hil da gaur Senpereko aintziran (Lapurdi). Eguerdiko 15:30 aldera sartu da uretara gizona, bainu bat hartzeko, baina, irteten ez zela ikusita, lagun batek larrialdi zerbitzuei abisatu die.
Hara joan dira itsas salbamendurako taldea, bi helikoptero eta urpekariak. Azkar aurkitu dute gizona, baina ezin izan dute suspertu. |
2022-8-1 | https://www.berria.eus/albisteak/216633/atera-da-laborez-beteriko-lehenengo-zamaontzia-ukrainatik.htm | Mundua | Atera da laborez beteriko lehenengo zamaontzia Ukrainatik | Ukrainako uzta aurten ohikoaren erdia izango dela iragarri du Kievek. Mikolaiven, labore esportatzaile nagusietako bat hil dute bonbardaketa batean, Ukrainako gizonik aberatsenetako bat ere bazena. | Atera da laborez beteriko lehenengo zamaontzia Ukrainatik. Ukrainako uzta aurten ohikoaren erdia izango dela iragarri du Kievek. Mikolaiven, labore esportatzaile nagusietako bat hil dute bonbardaketa batean, Ukrainako gizonik aberatsenetako bat ere bazena. | Errusiak Ukraina inbaditu zuenetik, ez da Ukrainako laborerik esportatu zamaontzi bidez, hegoaldeko kaiak errusiarrek harturik edo blokeaturik daudelako. Horrek aleak garestitzea ekarri du mundu osoan, eta gosetearen inguruko beldurra zabaldu da, Ukraina baita planetako labore esportatzaile nagusietako bat, eta herrialde asko horren alearen mende baitaude populazioa elikatzeko. Turkiak artekari lanak egin ditu Ukrainaren eta Errusiaren artean, laboreen esportazioa desblokeatzeko, eta, Kievek baieztatu duenez, gaur goizaldean atera da lehenengo zamaontzia Ukrainatik.
Razoni ontzia 06:15 aldera atera da Odesako portutik. 26.000 tona arto eramango ditu Libanora. Bihar arratsaldean da heltzekoa Tripolira, plangintzaren arabera.
Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidentearen eledun Ibrahim Kalinek Kanal 7 telebistan gaineratu duenez, Istanbulen jarri duten koordinazio zentroak laster amaituko ditu esportatzeko bide seguruak zehazteko lanak.
Esportazioei berriz ekin badiete ere, ikuskizun dago horrek nola eragingo dien laboreen merkatuei, eta, ondorioz, alearen prezioari. Izan ere, Volodomir Zelenski Ukrainako presidenteak iragarri du litekeena dela aurten Ukrainak normalean biltzen duen uztaren erdia jasotzea.
Laboreak arma estrategiko bihurtu dira Ukrainako gerran. Errusiari egotzi dioten bonbardaketa batean, Ukrainako gizonik aberatsenetako bat hil dute Mikolaiv hirian, Oleksiy Vadaturski. Bere etxean hil dute. Nibulon konpainia esportatzailearen buru zen, eta laborea esportatuz aberastu zen. Besteak beste, zamaontzi talde baten jabe da konpainia. Kieveko Gobernuko aholkulari Mikhailo Podoliakek esan duenez, Vadaturski hiltzea ez da istripua izan, baizik eta «ongi pentsaturiko eta antolaturiko hilketa» bat. |
2022-8-1 | https://www.berria.eus/albisteak/216634/iparraldean-kendu-egin-dituzte-covid-19aren-aurkako-neurriak.htm | Gizartea | Iparraldean kendu egin dituzte COVID-19aren aurkako neurriak | Gaurtik aurrera ez da beharrezkoa izango osasun pasaportea eta konfinamendua egitea. Hala ere, 2023ko martxoaren 31ra arte, gobernuak 12 urtetik gorako herritarrei PCR proba negatiboa exijitu ahal izango die mugetan, aldaera arriskutsu bat agertuz gero. | Iparraldean kendu egin dituzte COVID-19aren aurkako neurriak. Gaurtik aurrera ez da beharrezkoa izango osasun pasaportea eta konfinamendua egitea. Hala ere, 2023ko martxoaren 31ra arte, gobernuak 12 urtetik gorako herritarrei PCR proba negatiboa exijitu ahal izango die mugetan, aldaera arriskutsu bat agertuz gero. | Joan den asteartean, Frantziako Parlamentuak COVID-19aren aurkako neurriak amaitzeko lege proiektua onartu zuen. Hori horrela, gaurtik aurrera Ipar Euskal Herrian ez da beharrezkoa izango osasun ziurtagiria eta COVID-19aren aurkako salbuespenezko beste neurri batzuk hartzea.
Lege proiektuak aldeko 209 boto, kontrako 30 eta 104 abstentzio jaso zituen. Horren arabera, ez da beharrezkoa izango COVID ziurtagiria eta konfinamendua egitea abuztuaren 1etik aurrera. Etxeratze agindua ere bertan behera gelditu da. Neurriak baliogabetzea onartu bazen ere, 2023ko martxoaren 31ra arte, Gobernuak 12 urtetik gorako herritarrei PCR proba negatiboa exijitu ahal izango die mugetan, aldaera arriskutsu bat agertuz gero.
Era berean, itsasoz haraindiko lurraldeetarako ere PCR proba negatiboa eskatuko dutela aurreikusten da, baina, kasu horretan, ospitaleak gainezka egonez gero. Testuak bi mekanismo ere zabaltzen ditu: lehena, positiboen jarraipenari buruzkoa, urtarrilaren 31ra arte; eta bigarrena, testen emaitzak zentralizatzen dituen sistema, ekainaren 30era arte.
Olivier Veran Frantziako Gobernuko bozeramaileak «gobernua garaitu nahi izatea» leporatu zion oposizioari duela bi aste, Asanblea Nazionalean egindako lege proiektuaren lehen bozketa baten ostean.
Intzidentzia behera Hegoaldean Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak gaur argitaratu ditu uztaileko azken asteko datuak: 53 pertsona hil dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan COVID-19aren ondorioz, eta 428 pertsona daude ospitalean gaixotasun horrek jota; horietatik hemeretzi, ZIUetan. Guztira, 2.730 positibo zenbatu zituen Osasun Sailak 25etik 31ra. Hala ere, 14 eguneko intzidentzia tasa metatua nabarmen jaitsi da tarte horretan, 100.000 biztanleko 444tik 310era.
Joan den astean, Nafarroako Gobernuak ere adierazi zuen intzidentziak behera egin zuela: %55 aurreko astearekin alderatuta. |
2022-8-1 | https://www.berria.eus/albisteak/216635/baionak-agur-esan-dio-leon-erregeari.htm | Bizigiro | Baionak agur esan dio Leon Erregeari | Hamar ziztada salatu dituzte jaien azken gauean, eta pertsona bat atxilotu dute. | Baionak agur esan dio Leon Erregeari. Hamar ziztada salatu dituzte jaien azken gauean, eta pertsona bat atxilotu dute. | «Gora 2023ko Baionako bestak!». Oihu horrekin bidali dute hibernatzera Leon Erregea Lapurdiko hiriburuan. Bart eginiko ekitaldiarekin amaitu dira hiriko bestak.
90 urte bete dituzte aurten Baionako jaiek. Jendetza batu da herriko etxearen aurrean, eta zapi gorria kendu dute, jaiei «datorren urtera arte» esateko. Aturritik jaurtitako su festarekin amaitu da jaia.
Agintarien arabera, gaua lasai samarra izan da. Edonola ere, ziztadengatik hamar salaketa jarri dituzte, eta pertsona bat atxilotu dute horren harira. Beste egunetan, denera, 122 salaketa jarri dituzte ziztadengatik.
Horrez gain, beste sei pertsona atxilotu dituzte lapurretan, borrokan eta halakoetan aritzeagatik. Eta gidariei eginiko 450 alkohol kontroletan, sei gidariri isuna jarri diete.
Larrialdi zerbitzuek 131 pertsona artatu behar izan dituzte, eta horietako zazpi adin txikikoak ziren. |
2022-8-1 | https://www.berria.eus/albisteak/216636/identifikatu-gabeko-txirrindulari-bat-hil-zen-atzo-berako-pista-batean.htm | Gizartea | Identifikatu gabeko txirrindulari bat hil zen atzo Berako pista batean | Foruzaingoak zehaztu du nazionalitate frantsesa duela hildakoak. Gorpua Nafarroako Auzitegi Medikuntzako Institutuan dago. | Identifikatu gabeko txirrindulari bat hil zen atzo Berako pista batean. Foruzaingoak zehaztu du nazionalitate frantsesa duela hildakoak. Gorpua Nafarroako Auzitegi Medikuntzako Institutuan dago. | Txirrindulari bat hil zen atzo 18:45ean Beran, NA-4410 errepidetik sarbidea zuen pista batean.
Txirrindulariaren gorpua lurrean etzanda aurkitu zuen Foruzaingoak, eta, zehaztu dutenez, nazionalitate frantseseko pertsona bat da Gertatutakoa ikertzen ari dira. Gorpua Nafarroako Auzitegi Medikuntzako Institutura eraman zuten atzo —Iruñean du egoitza—, autopsia egin ziezaioten. |
2022-8-1 | https://www.berria.eus/albisteak/216637/kosovok-hilabete-atzeratu-ditu-serbiako-mugan-tentsioa-handitu-duten-neurriak.htm | Mundua | Kosovok hilabete atzeratu ditu Serbiako mugan tentsioa handitu duten neurriak | Gobernuak erabaki du irailaren 1ean sartuko dela indarrean auto matrikulak eta nortasun agiriak kosovar bilakatzeko legea. Herrialdearen iparraldean jarritako barrikadak kentzeko eskatu du. | Kosovok hilabete atzeratu ditu Serbiako mugan tentsioa handitu duten neurriak. Gobernuak erabaki du irailaren 1ean sartuko dela indarrean auto matrikulak eta nortasun agiriak kosovar bilakatzeko legea. Herrialdearen iparraldean jarritako barrikadak kentzeko eskatu du. | Kosovon gaur zen indarrean sartzekoa auto matrikula eta nortasun agiri guztiak kosovar bilakatzeko legea, baina, horrek atzo Serbiako mugan eragin zuen gatazka dela eta, gobernuak erabaki du hilabete itxarotea indarrean ezartzeko. «[Albin] Kurti lehen ministroak, [Vjosa] Osmani presidentearekin batera, bilkurak eta harremanak izan ditu Europako eta [Ameriketako Estatu Batuetako] AEBetako faktoreekin. Oraingoan, Kosovoko Gobernuak konpromisoa hartu du 2022ko irailaren 1era geroratzeko bi erabakien inplementazioa», jakinarazi du presidentetzak, ohar baten bidez.
Atzo gauean, protesta gisara, manifestariek kamioiak utzi zituzten mugako bi pasabideetara —Jarinjera eta Brnjakera— daramaten errepideetan; horren ondorioz, Kosovoko Poliziak esan zuen igarobideak itxi behar izan zituela, eta erabaki horrek are gehiago handitu zuen tentsioa. Segurtasun indarrek esan zuten «tiroak» izan zirela, baina ez zutela inor zauritu.
Kosovo iparraldean serbiarrak dira gehiengo, eta ez dituzte begi onez ikusi gaur indarrean sartzekoak ziren neurriak. Horien arabera, Kosovon dauden herritar guztien auto matrikulek eta nortasun agiriek kosovarrak izan behar dute, eta, beraz, horrek Serbiatik sartzen diren eta Kosovon bizi diren serbiarrei ere eragiten die —Belgradek antzeko lege bat du indarrean muga pasatzen duten kosovarrentzat—.
Pristinak esandakoaren arabera, serbiarrek bi hilabeteko «trantsizio epe bat» izango dute Kosovoko auto matrikulak lortzeko. Hori bai, bi baldintza jarri ditu gaur jakinarazitako atzerapena indarrean sartzeko, Xhelal Sveçla Barne ministroak zehaztu duenez: Serbiako mugan ezarritako barrikadak kentzea, eta, horrekin batera, «erabateko» mugimendu askatasuna berreskuratzea «errepide guztietan».
Josep Borrell EB Europako Batasunaren diplomaziaburuak «pozez» hartu du Kosovoko Gobernuaren erabakia, eta Pristinari eta Belgradi eskatu die auzi hori EBk ahalbideturiko elkarrizketa mahaian lantzeko.
Egoera, halere, oso zaila da oraintxe. Aleksandar Vucic Serbiako presidentea gogor mintzatu zen atzo gauean, eta adierazi zuen bere herrialdea ez dela «inoiz hain egoera konplexu eta zailean egon» Kosovorekiko. NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea buru duen KFOR Kosovo Indarrak ere ohar bat argitaratu zuen egoeraz mintzo, eta esan zuen «esku hartzeko prest» dagoela herrialdearen «egonkortasuna arriskuan» balego: «Beharrezko neurri guztiak hartuko ditugu Kosovon inguru seguru bat une oro mantentzeko».
KFOR 1999tik dago Kosovon, NBE Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun Kontseiluaren aginduz, eta 3.775 soldaduk osatzen dute; gehienak Italiakoak (638), AEBetakoak (635) eta Hungariakoak dira (469).
Serbiaren aliatu den Errusiak, berriz, atzo gauean adierazi zuen Kosovoko Gobernuaren neurriak «baztertzaileak» direla, eta Pristinari egotzi zion «jokaleku biolento bat sortzea»; hala, «probokazioak gelditzera» eta «Kosovoko serbiarren eskubideak errespetatzera» deitu zituen AEBak eta EB.
Iragan urtean ere bai
Joan den irailean antzeko tentsioa izan zen Kosovoren eta Serbiaren arteko mugan, auto matrikulen afera zela-eta, eta bi gobernuek behin-behinean bideratu zuten egoera, adostu baitzuten polizia indarrak Jarinjeko eta Brnjakeko pasabideetatik erretiratzea; KFORek hartu zuen mugako kontrola, bi asterako.
Gainera, Bruselak hauspotutako elkarrizketa esparruan elkartzen jarraitzea erabaki zuten, eta urte erdiko epean zirkulazioaren auziari behin betiko irtenbide bat ematea jarri zuten helburutzat. Ez zuten halakorik lortu.
Kosovok 2008an aldarrikatu zuen independentzia, baina Serbiak ez zuen aitortu erabaki hori, ezta nazioarteko hainbat estatu eta erakundek ere; tartean, Txina, Errusia, NBE eta Espainia. |
2022-8-1 | https://www.berria.eus/albisteak/216638/indarkeria-matxistaren-kontrako-gidan-sumisio-kimikoaren-atal-bat-gehitu-du-eusko-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Indarkeria matxistaren kontrako gidan sumisio kimikoaren atal bat gehitu du Eusko Jaurlaritzak | Dokumentuaren arabera, substantziak «edari batean isurita» edo «ziztaden bidez» ematen ahal dira. | Indarkeria matxistaren kontrako gidan sumisio kimikoaren atal bat gehitu du Eusko Jaurlaritzak. Dokumentuaren arabera, substantziak «edari batean isurita» edo «ziztaden bidez» ematen ahal dira. | Beatriz Artolazabalek, Eusko Jaurlaritzako Berdintasun sailburuak, indarkeria matxistaren kontrako protokoloaren bertsio eguneratua aurkeztu du gaur, Gasteizen. Gidak sumisio kimikoaren atal bat izanen du hemendik aurrera, izan diren kasuek eragindako «kezkagatik».
Artolazabalen erranetan, Ertzaintza ikertzen ari da azken egunetan gertatutako hainbat ziztada kasu. Sailburuak azpimarratu du kasu horietako bakar batean ere ez dela substantzia toxikorik identifikatu. Horregatik, «ez dira jakin» ziztaden egileen asmoak. Gainera, adierazi du «beldurra» dela «mehatxurik handiena».
Protokoloaren arabera, sumisio kimikoa indarkeria matxistaren mota bat da. «Aldez aurretik pentsatutakoa» izan daiteke, biktima «ezgaitzeko». Gainera, azaldu du substantzia bi modutara ematen ahal dela: «edari batean isurita» edo «ziztaden bidez gorputzeko parteren batean». Hala ere, dokumentuan argitu dute ziztada egon arren ez duela zertan sumisio kimikorik egon. Gisa horretako kasuetan, «beldurra» hedatzea lortzen da.
Protokoloan, azaldu dute zer sintoma dituen emakume batek sumisio kimikoaren biktima izan bada: besteak beste, zorabiatzea, goitika edo goragalea, nahasketa eta ikusmen alterazioak. Horietako batzuek zerikusia dute alkoholaren eta drogen gehiegizko kontsumoaren sintomekin, baina, gidaren arabera, sumisio kimikoaren ondorioak «intentsitate handiagokoak» dira.
Horrekin batera, gomendio sorta bat bere biltzen dute gidan. Adibidez, ziztadaren bat nabarituz gero norbait abisatzea eta larrialdi zerbitzuetara deitzea. Gainera, aholkatzen da norbaitek ziztada sentitu eta gero bakarrik ez joatea inora. Sumisio kimikoaren ondorioz erasoak jasan dutela uste duten emakumeei ospitalera joatea gomendatzen zaie, eta Ertzaintzan salaketa jartzea.
Gida udalei, ostalaritzari, txosnen arduradunei eta festak antolatzen dituztenei begira egin dute. Helburua da “argibide zehatz batzuk” finkatzea. Artolazabalek azpimarratu du emakume guztiek dutela «aske izateko eskubidea». Gehitu du denen zeregina dela indarkeria horri «aurre egitea».
Ikusi gehiago: Ertzaintza hamabi ziztada kasu ikertzen ari da |
2022-8-1 | https://www.berria.eus/albisteak/216639/jaurlaritzak-gida-bat-aurkeztu-du-gorroto-arrazistari-xenofoboari-lgtbifobikoari-eta-ijitoen-aurkakoari-aurre-egiteko.htm | Gizartea | Jaurlaritzak gida bat aurkeztu du gorroto arrazistari, xenofoboari, LGTBIfobikoari eta ijitoen aurkakoari aurre egiteko | Gidak biktima beti erdigunean ipintzea, autonomiaren errespetua, konfidentzialtasuna eta azkartasuna nabarmentzen ditu. | Jaurlaritzak gida bat aurkeztu du gorroto arrazistari, xenofoboari, LGTBIfobikoari eta ijitoen aurkakoari aurre egiteko. Gidak biktima beti erdigunean ipintzea, autonomiaren errespetua, konfidentzialtasuna eta azkartasuna nabarmentzen ditu. | Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak aurkeztu du gaur, eta azaldu du helburua dela «erantzunak ematea tamaina, baliabide edo biztanleriari dagokionez errealitate oso desberdinak dituzten udalerriei». Esan duenez, testuinguru legal «konplexu» baten esparruan dagoenez, dokumentu «bizia» izango da, eta eguneratzeko asmoa agertu du eragile instituzional eta sozialekin berrikusi eta kontrastatu ahala.
Biltzen Kulturen Arteko Integrazio eta Bizikidetzarako Euskal Zerbitzuak prestatu du dokumentua, eta Artolazabalek adierazi du batez ere udalentzat egin dutela: «Udal bakoitzaren egitekoa izango da, egoki iritziz gero, gidaren edukia edo haren zati bat bere errealitatera egokitzea. Horretarako, Eusko Jaurlaritzaren laguntza izango dute».
Biktima beti erdigunean ipintzea, haren autonomiaren errespetua zaintzea, konfidentzialtasuna eta azkartasuna dira gidak nabarmentzen dituen gakoetako batzuk.
Mehatxuak eta eraso fisikoak
Ikuspegi Immigrazioaren Euskal Behatokiak Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarrek aniztasunaren eta diskriminazioaren inguruan dauzkaten pertzepzioak eta jarrerak jaso zituen Neurtu 2021 txostenean. Bertako datuen arabera, herritarren %42,5ek adierazi dute LGTBI pertsonen kontrako irainak entzun edo ikusi dituela; %17,9k, mehatxuen berri izan duela, eta %13,5ek, eraso fisikoen berri. |
2022-8-1 | https://www.berria.eus/albisteak/216640/madrilek-50-urteko-epea-ezarri-nahi-du-goi-mailako-sekretuak-desklasifikatzeko.htm | Politika | Madrilek 50 urteko epea ezarri nahi du «goi mailako sekretuak» desklasifikatzeko | Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluak gaur onartuko du tramiterako Informazio Klasifikatuen Lege aurreproiektua. | Madrilek 50 urteko epea ezarri nahi du «goi mailako sekretuak» desklasifikatzeko. Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluak gaur onartuko du tramiterako Informazio Klasifikatuen Lege aurreproiektua. | Espainiako Gobernua prestatzen ari den Informazio Klasifikatuen Lege aurreproiektuak 50 urteko epea ezarriko luke «goi mailako sekretu» gisa klasifikatutako informazioa argitaratzeko, eta epea beste hamar urtez luzatzeko aukera izango luke Ministroen Kontseiluak. Hala, hura legealdia amaitu aurretik onartuta ere, Moncloak aukera izango luke 1963tik aurrera klasifikatutako informazio konprometituenak ezkutuan edukitzeko.
Espainiako Gobernuko iturriek jakinarazi dutenez, Ministroen Kontseiluak gaur arratsaldean onartuko du tramiterako lege aurreproiektua. Hala, ministerioek datozen asteetan aztertuko dute, udazkenean Espainiako Kongresuaren esku uzteko. Aldaketa nagusietako bat informazio klasifikatua mailakatzeko modua izango da. Informazioa bi kategoriatan banatu ordez —sekretuak eta ezkutukoak—, lautan sailkatuta egongo litzateke: goi mailako sekretuak, sekretuak, ezkutukoak eta mugatuak. Espainiako segurtasunari eragin diezaioketen kalteen arabera banatzen dira horiek, oso larrietatik arinetara. Horrek, iturrien arabera, helburu du Europako Batasunak eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak ezarritako araudietara egokitzea; besteak beste, estatuen artean informazioa errazago trukatzeko.
Joera bera izango litzateke horiek desklasifikatzeko epeei dagokienez ere. Egungo Sekretu Ofizialen Legeak ez du eperik ezartzen ez informazio sekretuak ez ezkutukoak desklasifikatzeko, eta Ministroen Kontseiluaren esku dago pauso hori ematea. Aurreproiektuak, baina, lau eta 50 urte bitarteko epeak ezartzen ditu, haien sailkapenaren arabera. Gainera, sekretuen eta goi mailako sekretuen kasuan, epea beste hamar urte luzatzeko aukera izango luke Ministroen Kontseiluak, horretarako nahikoa arrazoi dagoela uste balu. Beraz, 1981eko estatu kolpearen inguruko informazioa 2041era arte ezkutuan mantentzeko aukera izango luke gobernuak; GALen ingurukoak, 2042ra arte.
Sailkapenen eta epeen ingurukoak ez dira gobernuak egin nahi dituen aldaketa bakarrak. Espainiako Segurtasun Agintaritza Presidentetza Ministerioaren agindupean geratuko litzateke. Hark izango luke eskumena informazioak klasifikatzeko proposamenak egiteko, ondoren Ministro Kontseiluak onartu ditzan. Egun, Defentsa Ministerioak du eskumen hori, CNI Espainiako zerbitzu sekretuen kontrola bezala. Izan ere, CNIko zuzendariaren esku dago dokumentu klasifikatuak babesteko arauak betetzen direla egiaztatzea eta informazio hori eskuratzeko baimenak ematea.
Gobernuaren arabera, Felix Bolaños ministroaren departamentuaren transbertsaltasuna da aldaketa horren arrazoia, informazioak zenbait ministeriori eragiten diela argudiatuta; besteak beste, Ekonomia, Barne, Defentsa eta Industria ministerioei. Halere, Presidentetza eta Defentsa ministroek agerian utzi dituzte aferaren inguruan dituzten desadostasunak. Sanchez eta gobernuko beste kide batzuk Pegasus softwarearekin espiatu zituztela jakin ostean, Bolañosek CNI seinalatu zuen. Margarita Robles Defentsa ministerioak, berriz, zerbitzu sekretuetako zuzendari ohi Paz Esteban defendatu zuen, eta gobernukideen telefonoen ardura Presidentetza Ministerioarena zela esan.
Beste aldaketa bat epaileek informazio sekretua eskuratzeko egin beharreko bidean egongo litzateke. Aurreproiektuaren arabera, epaile batek auzi baten instrukzio fasean informazio bat desklasifikatzeko eskatu nahi badu, Auzitegi Goreneko Administrazioarekiko Auzien Salaren bidez eskatu beharko du. Gaur egun, eskaera zuzenean Ministroen Kontseiluari egin behar zaio, oraintsu Jose Luis Calama Auzitegi Nazionaleko epaileak gobernukideen aurkako espioitzen kasuan egin bezala. Gainera, dokumentuak klasifikatu dituen erakunde bera arduratuko litzateke horiek desklasifikatzeaz. Goi mailako sekretuen kasuan, Ministroen Kontseilua, eta gainerakoetan, dagokion ministerioa, estatu idazkaritza edo agintaritza zibil edo militarra.
Espainiako Kongresuak informazio horiek eskuratzeko izan ditzakeen bideak arautzeko modua ere aldatzeko asmoa du gobernuak, baina argitzeko dago hori nola egingo den. Egun, Ezkutuko Funtsen Batzordeko kideek dute halako informazioa eskuratzeko aukera, baina gobernuaren baimenarekin eta haien inguruko informaziorik ez zabaltzeko betebeharrarekin.
Babes beharra
Gobernuak urteko plan normatiboan aipatzen zuen 1968ko Sekretu Ofizialen Legea aldatzeko asmoa, baina ez zuten urratsik egin Pegasus auzia piztu zen arte. Aferaren inguruko bilkura monografikoan jakinarazi zuen Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek hura eta CNIren kontrol judizialerako legea aldatzeko lanean hasiko zirela. Hilabete hasieran, Espainiaren egoeraren inguruko eztabaidan baieztatu zuen, eta gehitu hilabetea amaitu baino lehen prest izango zutela. EAJko eledun Aitor Estebani erantzunez egin zituen hitzok. Izan ere, jeltzaleak dira gaur egun Kongresuan tramitatuta dagoen proposamen bakarraren egileak.
Sekretu Ofizialen Legea aldatzeko, Kongresuan gehiengo soila beharko du gobernuak. Horretarako, bi bide izango ditu; PPrekin akordio bat egitea, edo inbestidurako blokeko indarrekin ados jartzea. Bide horretan, epeen ingurukoa izan daiteke elkarrizketa mahaian negoziatu beharreko aferetako bat. Esaterako, EAJk egindako lege proposamenak gehienez 25 urteko epeak aurreikusten ditu. Horrek, ordea, frankismoko azken urteen, trantsizioaren, 1981eko estatu kolpearen eta gerra zikinaren ingurukoak argitaratzea eragingo luke, eta orain arte galarazi egin dute hori PSOEk eta PPk.
EAJko bozeramaile Aitor Estebanek «etsigarritzat» jo ditu Espainiako Gobernuak iragarritako epeak, «luzeegiak» direlakoan. Horrez gain, aurreproiektua «oso berandu» iritsi dela salatu du, eta abiadura bizkortzeko eskatu dio Moncloari: «Aurreproiektu bat dela kontuan izanda, zalantza dago legealdi honetan tramitatzenamaitu ahalko den».
EH Bilduko parlamentari Jon Iñarrituk ere leku berean jarri du begirada: «1968ko araudi frankista bat indargabetzeko onartu nahi den lege bat, baina, era berean, aurreikusten duena desklasifikatu gabe uztea 1962ra arteko aferak. Egia esan, ez dirudi aurrerapen handi bat, ez?».
Unidas Podemos ere ez dago gustura Sanchezen aurreproiektuarekin, eta aldaketak proposatzeko asmoa adierazi du. Izan ere, koalizioak hamabost edo hogei urteko epe bat ezartzearen alde egin zuen lehen ere. UPk, gainera, inbestidurako blokeko indarrekin negoziatzeko deia ere egin dio Sanchezi.
Aurkakoa egin du PPk. Alderdiko idazkari nagusi Cuca Gamarrak presidenteari exijitu dio bere ibilbidea «birbideratzeko» eta estatu politikak popularrekin adosteko: «Estatu politikak bi alderdi handien artean adostu behar dira, Espainia gobernatzera deituta daudenak dira eta». |
2022-8-1 | https://www.berria.eus/albisteak/216641/alemaniak-berriro-ireki-du-ikatz-bidezko-zentral-termiko-bat.htm | Ekonomia | Alemaniak berriro ireki du ikatz bidezko zentral termiko bat | Gasa aurreztearren martxan jarri duten lehen zentrala da. Hamar egunean, gas biltegietako erreserbek %6,2 egin dute gora. | Alemaniak berriro ireki du ikatz bidezko zentral termiko bat. Gasa aurreztearren martxan jarri duten lehen zentrala da. Hamar egunean, gas biltegietako erreserbek %6,2 egin dute gora. | Ez dute beste irtenbiderik izan Alemanian, erabakia «mingotsa» bada ere. Iragan ekainean, Rocher Habeck Alemaniako Ekonomia ministro berdeak iragarri zuen zentral termiko batzuk berriro ireki beharko zituztela, datozen hilabeteetan elektrizitatea lortzeko modurik izateko. Errusiak gas esportazioak apaldu ditu, eta, negura begira, Alemaniak elektrizitatea sortzeko beste erregaietara jo du.
Gaur bertan martxan jarri dute berriro ikatz bidezko zentral termiko bat Saxonia Beherean, herrialdearen erdialdean. «Erreserba» egoeran zegoen. Lehena da, baina seguruenik ez da azkena izango; 27 zentralek dute baimena merkatu elektrikora itzultzeko, gehienez, datorren apirilera arte. Ikatzetik edo petroliotik lortzen den olio minerala darabilte.
Zentralak berriro funtzionatzeko neurria aurkeztu zutenetik, Alemaniak Nordstream 1 gasbidearen giltza erdira murriztu du. Eraman dezakeen gasaren %40 besterik ez zuen garraiatzen orduan. Uztaileko hamar eguneko mantentze lanen ostean —hilaren 11tik 21era—, Errusiak gasbideak eraman dezakeenaren %20 baizik ez du bidaltzen. Errusiako gas konpainia publikoak adierazi du arrazoi teknikoengatik egin duela hori.
Nola edo hala aurreztu nahi dute gasa, negura begira biltegiak beterik izateko. Apurka-apurka, ari dira helburua lortzen. Nordstream 1 ireki berri zutelarik, biltegiak %64,5ean ziren. Hamar egun igaro dira ordutik, eta %68,5ean dira orain, Bundesnetzagentur energia agentzia federalaren arabera. Helburua da hiru herenera iristea irail hasieran, eta %95era azaroan. Erreserba horrek bizpahiru hilabete inguruko kontsumoa bermatzen du negu arrunt batean.
Ikatzik ez 2030erako
Atzerapausoa izango da erregai kutsagarrienak erabiltzea elektrizitatea sortzeko. Alemaniaren asmoa da 2030erako ikatza erretzeari uztea. Oraingoz, badirudi urruti ikusten dutela helmuga. Dena dela, zentralak berriro irekitzeak «ez du eraginik izango» deskarbonizazioaren bidean; «lehentasunezko helburua» izaten jarraituko du, Habeck ministroaren hitzetan. |
2022-8-1 | https://www.berria.eus/albisteak/216642/nafarroako-erresuma-sartu-dute-errusiaren-propaganda-gerran.htm | Mundua | Nafarroako Erresuma sartu dute Errusiaren propaganda gerran | Errusiako Nazio Askeen Foruma egin dute Pragan, eta herrialdea deskolonizatzeko mapa bat marraztu dute. Errusiako sare sozialetan erantzun diete, Europan kolonialismoa amaitzeko proposamen batekin. | Nafarroako Erresuma sartu dute Errusiaren propaganda gerran. Errusiako Nazio Askeen Foruma egin dute Pragan, eta herrialdea deskolonizatzeko mapa bat marraztu dute. Errusiako sare sozialetan erantzun diete, Europan kolonialismoa amaitzeko proposamen batekin. | Mapa bat bolo-bolo zabaltzen ari da Errusiako Telegram sarean, eta, ingelesezko bertsioan, Reddit eta bestelako sare sozialetan. Europaren deskolonizazioa du izenburu, eta egileek adierazi dutenez, «Europa osteko estatu askeen» mapa da. Horretan, Nafarroako Erresuma berpiztu dute nolabait, eta hegoaldera zabaldu dute, orain Aragoi eta Espainiako beste lurralde batzuk diren eremuetara Iparraldea Akitaniako Errepublika Federal batean sartu dute, argitu gabe federazio hori nola osatuko den.
«Milaka urtez, Europako inperialistek nortasun independenteak zapaldu, asimilatu, eta preso gorde dituzte», idatzi dute maparen egileek, hau da, Ordinaryczarism (tsarismo arrunta) kontuko kudeatzaileek. Ukrainaren inbasioan Errusiaren ikuspegia eta hango armadaren aldeko propaganda zabaltzen dute. «Orain da garaia 'Ez' ozen bat esateko. Errusiaren bota askatzaileak Europa deskolonizatuko du».
Mapak errealitate nazionalak eta parodia nahasten ditu. Irlanda baturik agertzen da, eta Eskozia, independente, esaterako. Kataluniak «Herri Errepublika» izendapena dauka. Beste izendapen batzuek, berriz, Errusiako inperialismoak Europako eskuin muturrarekin partekatzen dituen mamuak islatzen dituzte: Londresko eta Parisko emirerriak agertzen ditu, adibidez, eta Erroma eta Napoli (Italia) «Estatu Islamikoak» dira. Askok nabarmendu dutenez, mapan Finlandia eta Baltikoko Herrialdeak «Errusia» dira.
Mapa hori mundu fisikoan gertaturiko ekitaldi bati erantzunez egin dutela esan daiteke.
Joan zen astelehenean, Errusiako Nazio Askeen bigarren foroa amaitu zen, Pragan. Han, Errusian dauden gutxiengo nazional batzuetako ordezkariak bildu ziren, eta «Errusia deskolonizatzeko» adierazpen bat onartu zuten.
Errusiako oposizioaren hainbat ordezkarik hartu zuten parte. Tartean zen Pavlo Klimkin, 2014tik 2019ra Ukrainako Atzerri ministro izan zena. Garry Kasparov xake txapeldun eta Putinen aurkako opositoreak eta Ivan Tyutrin Errusiako Solidarnost mugimenduko zuzendari ohiak sortu zuten foroa, Lituanian, 2016an. Lehen foroa maiatzean egin zuten, Varsovian, eta hurrengoa Klaipeda hirian egingo dute, Lituanian.
«Errusiako oposizioko buruzagi ospetsuek Kremlin gaiztoa Kremlin zintzo batekin ordezkatu nahi dute». Horrela definitu du foroak bere helburua Pragako bileran. Horretarako, ordea, Errusia berriz antolatu behar dela uste dute, errotik, «deskolonizaturik, inperiogabeturik eta putingabeturik».
Vladimir Putin Errusiako presidentearen «politika erasokorrak», Europako «azken 80 urteotako gerrarik handiena» eragin duela adierazi dute. Nabarmendu dutenez, Errusiako Federazioko herri guztiek dute «autodeterminazio politiko, ekonomiko eta kulturalerako eskubidea». Nazio Batuen Erakundeak autodeterminazio eskubidearen inguruan ebatziak dituen agiriak hartu dituzte erreferentzia gisa.
Foroak mapa hau argitaratu du, Errusia deskolonizatua nola geratuko litzatekeen adierazteko. Errusia 34 estatutan banatuta agertzen da.
Baina mapa gerra hau ez da azken egunek ekarri duten informazio gatazkaren adibide deigarri bakarra. Errusiara bizitzera joateko garaia da, izenburupean, iragarki turistiko bat parodiatzen duen bideo bat zabaldu zen joan zen astean, Errusiako sare sozialetan lehenbizi, eta mundu osoan gero.
Bideoan, ingelesez errusiar ahoskera parodiatzen duen esatari batek Errusiako sukaldaritza, literatura, «balio tradizionalak», «kristautasuna», eta «emakume ederrak» goraipatzen ditu. Horrez gain, han gas merkea ere badagoela gaineratzen du, eta «milaka zigorri eusten dion ekonomia». Bideoak barre egiten dio Europako hainbat herrialdek hurrengo hilabeteetan gasaren hornikuntzarekin paira ditzaketen arazoei, Errusiak erregaiaren esportazioaren iturria itxi duelako, zigorrei erantzuteko. Game of Thrones telesaileko leloa erabilita, «badator negua», ohartarazten du esatariak, eta Errusiara bizitzera joatera gonbidatzen du.
Europako mapa eta bideoa sare sozialetan ohikoak diren meme zirikatzaile gisa uler daitezke, noski. Ez dago argi nortzuk dauden horien atzetik, umoregile batzuk besterik ez diren edo Errusiako Estatuko propaganda aparatuko parte, edo bien nahasketa bat. Baina esanguratsua da Errusiako diplomazialariek ere bideoari sostengua eman izana. Moskuk Espainian duen enbaxadak, esaterako, bideoa zabaldu du bere kontu ofizialetik.
Beraz, negua badator, eta pentsatzekoa da propaganda gerra berotu egingo dela. Euskaldunak, badaezpada ere, hasi beharko lirateke aztertzen euskaren zonifikazioa nola hautsi, eta euskara nola egin erabat ofizial... Aragoi osoan. |
2022-8-1 | https://www.berria.eus/albisteak/216643/auto-berrien-salmentak-342-egin-du-behera-hegoaldean.htm | Ekonomia | Auto berrien salmentak %34,2 egin du behera Hegoaldean | Uztailean 2.222 auto matrikulatu dira, iaz hilabete berean baino 1.159 gutxiago. Urteko lehen zazpi hilabeteko datuei erreparatuz gero, iaz baino %17,5 gutxiago dira. | Auto berrien salmentak %34,2 egin du behera Hegoaldean. Uztailean 2.222 auto matrikulatu dira, iaz hilabete berean baino 1.159 gutxiago. Urteko lehen zazpi hilabeteko datuei erreparatuz gero, iaz baino %17,5 gutxiago dira. | Ez da urte ona izaten ari auto berrien salmentarako, eta, uztailean, joera hori nabarmenago egin da Hego Euskal Herrian. Iazko uztailarekin alderatuta, auto berrien matrikulazio datuak oso txarrak dira, heren bat gutxiago saldu baitira. Zehazki, %34,2 apaldu dira salmentak, Anfac, Faconauto eta Ganvam auto saltzaileen elkarteek emaniko datuen arabera. Iaz 3.381 auto berri saldu ziren uztailean; aurten, berriz, 2.222. Geografikoki gehiago zehazte aldera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %35,8 egin dute behera salmentek, eta Nafarroan, %26,7.
Uztaileko datuak urte osoan izandakoak baino okerragoak dira; izan ere, lehen zazpi hilabeteak alderatuz gero, aurten %17,5 auto berri gutxiago saldu dira. Iaz, 19.752 auto berri matrikulatu zituzten uztailaren 31ra arte; aurten, berriz, 16.284 izan dira: %17,5 gutxiago. Nafarroako eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako datuak antzekoak dira. Auto ereduari erreparatuz gero, diesel eta gasolina dira nagusi oraindik: %59,4; elektrikoak edo hibridoak, berriz, %40,6 izan dira.
Datuen balorazioa egiteko orduan, auto saltzaileen patronalak ez du ezkutatu bere ardura, uztaila hilabete ona izaten baita normalean, eta, aurten, joera erabat aldatu da. Analisian adierazi dutenez, mikrotxipen gabeziaren arazoa oraindik ez da konpondu, eta, auto ekoizpenak pixka bat goraka egin arren, oraindik asko itxaron behar da eskari jakin batzuk jasotzeko. Era berean, nabarmendu dute inflazioak eragina izan duela prezioan, familien erosahalmena apaldu duelako eta autoak %6 garestitu direlako aurten. |
2022-8-1 | https://www.berria.eus/albisteak/216644/amazon-prime-videok-eitbren-ikus-entzunezko-hainbat-produkzioren-eskubideak-eskuratu-ditu.htm | Bizigiro | Amazon Prime Videok EITBren ikus-entzunezko hainbat produkzioren eskubideak eskuratu ditu | Go!azen eta Lain telefilmak eta zenbait dokumental jarriko ditu bere katalogoan Amazon Prime Videok. | Amazon Prime Videok EITBren ikus-entzunezko hainbat produkzioren eskubideak eskuratu ditu. Go!azen eta Lain telefilmak eta zenbait dokumental jarriko ditu bere katalogoan Amazon Prime Videok. | EITBk eta Amazon Prime Videok lankidetza hitzarmen bat sinatu dute gaur. Hartara, Prime Videok EITBren ikus-entzunezko hainbat produkzioren eskubideak eskuratu ditu, streaming zerbitzuan SVOD edo nahieran modalitatean hedatzeko. Bi aldeek oso baikortzat jo dute izenpetutako akordioa. «Euskal Irrati Telebistari leiho berri bat izateko aukera emango dio, bere edukiei zabalkunde eta irisgarritasun handiagoa emateko», azaldu dute EITBko iturriek.
Aliantza horri esker, askotariko ekoizpenak ikusi ahal izango dira Prime Videon, hala nola Go!azen gazteentzako telesail musikalaren filma (2008) eta Pablo Rivero eta Aitor Luna protagonista dituen Lain telefilma (2012).
ETBren zenbait dokumental ere badaude eskaintzan. Besteak beste, Hasier Etxeberriak zuzendu zuen Arzak, Aduriz, Arbelaitz, Berasategi eta Subijana euskal sukaldariei eskainitako dokumental saila dago eskuragai. Ahoan laztan dokumentalaz ere gozatu ahal izango da; ekoizpen horrek Eneko Atxa sukaldariaren sukaldaritza eta sorkuntza ditu ardatz.
Halaber, zabaldu eta ugaritu nahi den EITBren lehen eskaintza horretan, beste lan batzuk ere badaude: Kontxa: Pasioa eta garaipena, Kontxako Banderaren historia errepasatzen duen dokumentala; Bilbo denboran zehar, Felix Linaresek kontatutako hiriaren erradiografia, eta Amalurra, euskal natura biziari buruzko serie dokumental bat, fauna eta ekosistema naturalen irudi ikusgarriekin.
Jatorriz euskaraz diren ekoizpenak Amazon Prime Videon ere euskaraz ikusi ahalko dira. |
2022-8-2 | https://www.berria.eus/albisteak/216645/hitz-egiten-duen-frontoia.htm | Kirola | Hitz egiten duen frontoia | Zesta-puntaren etxea da. Harrizkoak ditu frontisa eta errebotea, zoru ederra du ere bai, eta bikain ikus daiteke kantxa harmailako edozein tokitatik. Puntista gehienak ados daude: «Bakarra da». | Hitz egiten duen frontoia. Zesta-puntaren etxea da. Harrizkoak ditu frontisa eta errebotea, zoru ederra du ere bai, eta bikain ikus daiteke kantxa harmailako edozein tokitatik. Puntista gehienak ados daude: «Bakarra da». | Euskal kirol bat munduan barrena zabaldu bada, zesta-punta izan da. Hala ere, ez ditu inoiz galdu sustraiak. Oso argi izan du beti non duen etxea. Eta etxe kutunik badu, Gernika-Lumoko Jai Alai pilotalekua du (Bizkaia). Bere katedrala da. «Frontoi onena da», dio Gonzalo Beaskoetxea puntista izandakoak (Gernika-Lumo, 1957). Eraikinaren ingurukoei erreparatu die lehenbizi. Oso jantzia da horretan; hamaika biltzarretan hitz egin du Gernikako pilotalekuaren inguruan. «Secundino Zuazo bilbotarrak diseinatu zuen. XX. mendeko arkitekto ezagunenetako bat izan zen. 1962an hasi ziren hura eraikitzen, eta urtebetera amaitu zuten, 1963an. Arkitektura modernoaren eredurik onena da, baita XX. mendeko Europako kirol eraikuntza garrantzitsuenetako bat ere; maisulana da», azaldu du. Ez dio hark bakarrik, baita Docomomo Iberiar Fundazioak ere. Horregatik izendatu zuen Eusko Jaurlaritzako Kultur Sailak Kultur Ondare, 2012an.
Gonzalo Beaskoetxea, puntista izandakoa, Jai Alaiko pilotarien inguruan idatzitako liburuarekin. Oihana Cabello, Busturialdeko Hitza
Azaldu duenez, herriak izan duen hirugarren pilotalekua da. «1853an eraiki zuten lehena; ezkerparetako aurrenekoetako bat izan zen. 1925ean eraiki zuten bigarren pilotalekua, baina txikituta geratu zen Gernikako bonbardaketan. 25 urtez itxaron behar izan genuen frontoi berriaren lehen lanak hasteko».
25 milioi pezeta inguru ordaindu zituzten frontoi berria egiteko (150.000 euro), eta hura finantzatzeko mila pezetako (sei euro) milaka akzio saldu zituzten Gernikan eta inguruetan. Herritar askok erosi zituzten akzio horiek, eta, Beaskoetxearen ustez, «ahalegin kolektibo» horrek handitu egin zuen «frontoiaren inguruko atxikimendua». «Oso gurea dela sentitu behar dugu», nabarmendu du harro.
Oso argi du: «Zuazok frontoirik onena eta berritzaileena eraiki nahi bazuen, bete-betean asmatu zuen». Segituan hasi da haren berezitasunak nabarmentzen: «Berezien egiten duena da harrizkoa dela: bakarra da, ez dago halako beste frontoirik». Frontisa eta errebotea Markina-Xemeindik (Bizkaia) ekarritako harlauza beltzez eginda daude, eta ohi baino lodiagoak dira, 22 zentimetrokoak. Apropos egin zuen Zuazok. «Pilotak soinu ezberdina egiten du pareta jotzen duenean; badirudi pilotariari hitz egiten diola, kantatu egiten diola. Soinu ederra da, eta bakarra». Lurra ere berezia da. «Betoikoa da, eta lurretik metro bat gorago dago, hezetasuna saihesteko. Horri esker, botea perfektua da».
Dioenez, kantxa da «frontoiaren altxorra», baina harmailak «ikusgarriak» dira ere bai. «2.000 lagun sartzen dira, eta berdin dio non eseri, toki guztietatik ikusten baita ezin hobeto kantxa. Horren arrazoia da ez dagoela zutabe bakar bat ere eserlekuen aurrean. Sentipena da goiko harmailak zintzilik daudela. Gainera, sabaian, argizagi handi batzuk daude, ahalik eta argi natural gehien sar dadin; horiei esker, kantxak argitasun bikaina du, eta ez du horrenbesteko energia kontsumitzen». Haren ustez, Zuazo «hogei bat urte» zegoen «aurreratua» haren garaira. «Sinestezina da 1963an halako obra bat egin izana». Ederra bezain exijentea Ibilbide luzea egin zuen Beaskoetxeak, eta, tartean, urte askoan jokatu zuen AEBetan. Baina, dioenez, inon gozatzen bazuen, etxean gozatzen zuen. «Frontoi pila batetan jokatu dut, baina Gernikakoa da onena, bereziena. Eta ez diot hori bakarrik gernikarra naizelako, eta etxekoa dudalako. Bakarra da. Ez du parekorik. AEBetan jokatzen nuenean ere hona etorri nahi izaten nuen».
Xabi Barandika, Gernikako Jai Alai pilotalekuan. Marisol Ramirez, Foku
Ez du ahaztu zer sentitu zuen hura lehen aldiz zapaldu zuenean. «Haren ondoan bizi nintzen, eta, egun batean, sartu egin nintzen. Zerbait magikoa sentitu nuen: saskien eta piloten usaina zen. Puntista batzuk ari ziren entrenatzen, eta katigatuta geratu nintzen. Ez nuen pentsatzen halako zerbait existitu zitekeenik. Ordutik ez naiz atera frontoitik. Mende erdi daramat». 25 urte daramatza Gernikako frontoiaren bueltan Xabi Barandika puntistak (Gernika-Lumo, 1990). «Hemen hazi naiz. Bi urterekin jada hona etortzen nintzen, osaba ikustera. 7 urterekin hasi nintzen, eta 32 ditut orain. Lagun pila bat egin ditut, eta ofizio hau ikasi dut».
Ados daude Beaskoetxea eta Barandika: frontoi eder bezain «exijentea» da. «Frontoi honek biluztu egiten zaitu, ahulezia guztiak azaleratzen dizkizu; pilotaria izan beharra dago, abila, plazagizona. Edozeinek ezin du arrakasta izan Gernikan», dio Beaskoetxeak. «Beste frontoiak baino handiagoa eta zabalagoa da [57,36 metro luze da, eta 11 metro zabal]. Indarra behar da hemen jokatzeko, eta ez baduzu, segituan geratzen zara nabarmen. Beste frontoi batzuetan nola edo hala estal ditzakezu gabeziak, baina hemen, ez», gaineratu du Barandikak. Zailtasunak zailtasun, biek aitortu dute «gozamena» dela bertan jokatzea. «Lotsagabea nintzen ni; izugarri gustatzen zitzaidan hemen jokatzea», aitortu du Beaskoetxeak. Barandika ere beste frontoietan baino «gogotsuago» aritzen da. «Oso motibatuta jokatzen dut. Nire etxea da, baita zesta-puntarena ere». |
2022-8-1 | https://www.berria.eus/albisteak/216646/itziar-moreno-euskal-presoaren-lagun-batek-auto-istripua-izan-du-roazhongo-espetxera-bidean.htm | Politika | Itziar Moreno euskal presoaren lagun batek auto istripua izan du Roazhongo espetxera bidean | Uztailaren 17an izan zuen istripua, A-83 errepidean. Gau bat egin zuen ospitalean. | Itziar Moreno euskal presoaren lagun batek auto istripua izan du Roazhongo espetxera bidean. Uztailaren 17an izan zuen istripua, A-83 errepidean. Gau bat egin zuen ospitalean. | Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Itziar Moreno euskal presoaren lagun batek auto istripua izan zuen uztailaren 17an, Roazhongo espetxera (Rennes, Bretainia) bidean. Anbulantzian eraman zuten ospitalera, eta gau bat igaro zuen han. Presoen senide edo lagun batek aurten izandako lehen istripua da.
A-83 errepidean gertatu zen istripua, Sainte Hermine (Frantzia) herritik gertu. Etxerat-en arabera, bata bestearen atzetik zihoazen bi kamioi aurreratzen saiatu zen laguna, baina horietako bat bestea aurreratzen hasi zen, «argiak eman gabe». Autoak kamioiaren atzeko aldearen aurka jo zuen. «Autoa biraka hasi zen, zirkuluak eginez, errepide alboan geratu arte», azaldu du elkarteak, eta gehitu kamioilariak alde egin zuela, geratu gabe.
Etxerat-ek gogoratu du iaz lau istripu izan zituztela euskal presoen senide eta lagunek, Soriako, Leongo, Villabonako eta Logroñoko kartzeletara egindako joan-etorrietan (Espainia). Egun, hamazazpi preso daude Frantziako Gobernuaren menpeko espetxeetan, eta horietatik hiru iparraldeko kartzeletan; Moreno Roazhonen (795 kilometrora) eta Ainhoa Ozaeta eta Iratxe Sorzabal Reaun (925 kilometrora). Era berean, Espainiako espetxeetan 65 preso daude.
Etxerat-ek salatu du Espainiako eta Frantziako gobernuek salbuespeneko espetxe politikari eusten diotela oraindik: «Rennesera egindako bidaia honetan gertatutakoak agerian uzten du salbuespen politika horrek senideak eta gertukoak ere arriskuan jartzen jarraitzen duela». Elkarteak eskatu du salbuespen politika behin betiko amaiarazteko, eta, hala, euskal gizartea ez kondenatzeko «bizikidetzaren eraikuntza mugarik gabe atzeratzera». |
2022-8-1 | https://www.berria.eus/albisteak/216647/txoria-txori-salvador-sobral-abeslariak-abesturik.htm | Kultura | 'Txoria txori' Salvador Sobral abeslariak abesturik | Salvador Sobral abeslariak Txoria txori abestiaren bere bertsioa jarri du sare sozialetan. Ez da Mikel Laboaren kantua abesten duen lehen aldia. Musikariak Eurovision abesti lehiaketa irabazi zuen 2017an. | 'Txoria txori' Salvador Sobral abeslariak abesturik. Salvador Sobral abeslariak Txoria txori abestiaren bere bertsioa jarri du sare sozialetan. Ez da Mikel Laboaren kantua abesten duen lehen aldia. Musikariak Eurovision abesti lehiaketa irabazi zuen 2017an. | Salvador Sobral abeslari eta musikariak bideo bat zabaldu du sare sozialetan Mikel Laboaren Txoria txori kantua abestuz. Musikariaren izena 2017an egin zen munduan ospetsu, Eurovision abesti lehiaketa irabazi baitzuen Amar pelos dois abestiarekin. Momentu gogoangarria izan zen Portugalentzat, herrialdeak lortutako lehen garaipena izan baitzen.
Salvador Sobral Lisboan jaio zen, 1989ko abenduaren 28an. Psikologia ikasketak egiten hasi zen, baina Erasmus beka baten bitartez Palmara joan zen (Balearrak), eta hango tabernetan kantatzeari ekin zion, ikasketak utzita. 2010ean Bartzelonara joan zen, Taller de Musics-en ikastera, eta bertan lizentzia lortu zen.
Musikari dagokionez, batez ere jazz musika egiten du Chet Bakerren estiloan, bossa nova, Chico Buarque eta Caetano Velosoren estiloan, eta Latinoamerikako erritmoak lantzen ditu. 2014an Venezuelako musikariz osaturiko Noko Woi taldean airtu zen. Bi urte geroago, 2016an, Lisboara itzuli, eta, Julio Resende piano jotzailearekin batera, Excuse Me diskoa kaleratu zuen.
Disko horretaz gain, Excuse Me (Ao Vivo) (2017), Paris, Lisboa (2019) eta bpm (2021) dauzka.
Euskaraz abesten
Ez da abeslariak Txoria txori abesten duen lehen aldia. Eurovision irabazi ostean, osasun arazo batzuek agertokietatik kanpo utzi zuten lau hilabetez, baina 2018an eszenatoki gainera itzuli zen berriro ere. Urte hartan, Donostiako Jazzaldian izan zen, eta aho bete hortz utzi zituen zaleak, Txoria txori kantua abestuz. Horien erantzuna ikusita, 2020an ere berriro abestu zuen.
Dagoeneko 75.000 ikustalditik gora eta 2.000 atsegin dut-etik gora dauzka Twitterren jarri duen bideoak. Instagramen jarritakoak, berriz, 3.000 atsegin dut baino gehiago ditu. |
2022-8-1 | https://www.berria.eus/albisteak/216648/tximino-baztangaren-kontrako-txertoa-ematen-hasi-da-osakidetza.htm | Gizartea | Tximino baztangaren kontrako txertoa ematen hasi da Osakidetza | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak 141 dosi bakarrik dauzka oraindik, eta biztanleriaren eta kasu kopuruaren arabera egingo du banaketa. | Tximino baztangaren kontrako txertoa ematen hasi da Osakidetza. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak 141 dosi bakarrik dauzka oraindik, eta biztanleriaren eta kasu kopuruaren arabera egingo du banaketa. | Tximino baztangaren aurkako txertoak ematen hasi da Osakidetza. Jada harremanetan jartzen ari da txertaketa gomendioetan jasotako irizpideak betetzen dituztenekin. Efe berri agentziaren arabera, oraingoz, «arrisku handiko sexu praktikak dauzkaten» 18 eta 45 urte arteko pertsonentzat prestatu dute kanpaina, oraindik gaixotasuna izan ez dutenentzat. Horiez gain, gaixotasun larria izateko aukera daukatenek —haurdun dauden emakumeek, immunodepresioa daukatenek eta umeek— txertoa hartu ahal izango dute, baldin eta kontaktu zuzena izan badira.
Lurraldeen araberako banaketa, berriz, populazio hautagarriaren zenbatekoaren arabera egiten ari dira: 80 Bizkaian (%57), 46 Gipuzkoan (%33) eta hamalau Araban (%10). Gainera, Osasun Sailak adierazi du infekzioa prebenitzeko deia egiten ari dela oraindik ere. Webgunean atal bat zabaldu dute gaixotasunari eta txertaketari buruzko informazioa eskuragarri ipintzeko.
Osasun Sailak adierazi duenez, joan den ostegunera arte 85 kasu antzeman zituzten Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Denak dira kasu arinak, etxean bakartuta daude, eta urrutiko jarraipena egiten ari zaizkie.
Munduan ere, kasuek gora
Guztira, 18.000 kasu baino gehiago zenbatu dira munduan. Joan den asteazkenean, Osasunaren Mundu Erakundeko (OME) Tedros Adhanom Ghebreyesus zuzendari nagusiak azaldu zuen kasuen %10ek bakarrik behar izan dutela ospitaleratzea, eta %98 gizonekin sexu harremanak dauzkaten gizonen artean atzeman direla. Gainera, horiei eskatu zien «sexu bikotekideen kopurua» murrizteko eta harremanetarako datuak emateko elkarri, «badaezpada».
OMEren datuen arabera, kasuen %70 Europakoak dira, eta %25 Ameriketakoak. Brasilek larrialdi batzorde bat eratu du kontingentzia plan bat sortzeko, eta San Frantzisko eta New York hiriek (AEB) larrialdi egoera ezarri zuten joan den astean. |
2022-8-1 | https://www.berria.eus/albisteak/216649/baldintzapean-aske-utzi-dituzte-sexu-erasoa-eta-lapurreta-egotzita-zizurkilen-atxilotutako-bi-gizonak.htm | Gizartea | Baldintzapean aske utzi dituzte sexu erasoa eta lapurreta egotzita Zizurkilen atxilotutako bi gizonak | Ostiral gauean izan ziren salatutako gertakariak. Ikertzen jarraitzen du Ertzaintzak. | Baldintzapean aske utzi dituzte sexu erasoa eta lapurreta egotzita Zizurkilen atxilotutako bi gizonak. Ostiral gauean izan ziren salatutako gertakariak. Ikertzen jarraitzen du Ertzaintzak. | Asteburuan Zizurkilen (Gipuzkoa) atxilotutako bi gizonak baldintzapean aske utzi ditu epaileak, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez. Ostiral gauean emakume bati sexu eraso bat egin eta lapurtu izana egozten diete. Ertzaintzak zabalik du ikerketa.
Zizurkilgo Udalak irmo salatu zituen gertakariak igandean zabaldutako ohar batean, eta «elkartasuna eta babesa» helarazi zizkion eraso egin zioten emakumeari, baita bere eskura dituen baliabideak eskaini ere. Udalaren iritziz, gertatutakoak erakusten du «gizarte parekide batetik urrun gaudela», eta «ezinbestekoa» dela feminismoaren bidean urratsak egiten jarraitzea. |
2022-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/216651/barazki-hotzen-basoa.htm | Bizigiro | Barazki hotzen basoa | Plater ohikoak dira entsaladak, eta hainbat motatakoak izan daitezke, erabilitako osagaien arabera. Halere, ‘entsalada’ kontzeptua sarri oker erabiltzen dela azaldu dute nutrizionistek, eta horien oinarriak zerrendatu dituzte. | Barazki hotzen basoa. Plater ohikoak dira entsaladak, eta hainbat motatakoak izan daitezke, erabilitako osagaien arabera. Halere, ‘entsalada’ kontzeptua sarri oker erabiltzen dela azaldu dute nutrizionistek, eta horien oinarriak zerrendatu dituzte. | Errukula, uraza eta kanonigoak, batetik; tomatea, artoa eta erremolatxa, bestetik; gazta, arroza edo pasta aukeran; arrautza edo patata egosia ere bai; eta, amaieran, borobiltzeko, gatza, olioa eta ozpina. Hainbat elikagaiz osatutako basoak dira entsaladak, eta osagai adina forma, kolore eta zapore izan ditzakete. Baina zer da, benetan, entsalada bat? Argi zehaztu du definizioa Eli Gallego Hondarribiko (Gipuzkoa) Elikaeskolako dietista eta nutrizionistak: «Entsalada bat barazki hotzak nahastuak dituen plater bat da; oinarrian beti barazkiak izan behar ditu; gutxienez %50 barazkiak izan behar dira. Guk, entsalada hitza esaten dugunean, plater bat etorri behar zaigu burura, eta, hor, barazki hotzak».
Gallegorekin bat dator Amaia Diaz de Monasterioguren dietista eta nutrizionista. Gallegok ezaugarri bat gehitu dio definizio horri, ordea: urteko sasoia. «Garaian garaiko barazki eta fruituekin gertatzen den plater hotz-epel bat da entsalada. Oinarrian barazkiak egongo dira beti, eta errezeta garaian garaikoa izan behar da», azaldu du. Izan ere, plater asko jotzen dira entsaladatzat, bien ustez, sarritan entsalada izateko baldintzak betetzen ez badituzte ere. «Hainbat jatetxetan irakurtzen dut 'pasta entsalada'; eta ez da entsalada, baizik eta pasta, beste osagai batzuekin. Entsalada deitzeko, egon beharko lirateke barazki gehiago pasta baino», esan du Gallegok. Diaz de Monasteriogurenek ere uste du kontsumitzaile gisa jendeak ez duela ongi bereizten entsalada bat zer den: «Askotan, nahastu egiten gara menu bat jatera goazenean edo etxean plater bat osatzen dugunean». Entsaladen onurak Nutrizioaren ikuspegitik erreparatuta, entsaladak oso onuragarriak direla azaldu dute bi nutrizionistek. Bi arrazoi nagusi aipatu ditu Gallegok horretarako: «Alde batetik, barazki gordinek bitaminak eta mineralak ematen dizkigute, eta, beste alde batetik, zuntz iturri oso onak dira».
Gainera, osagaiak neurrian jarriz gero, bat aseta geratzen dela nabarmendu du Elikaeskolako nutrizionistak: «Entsalada batek asetasun handia ematen dizu, digestioa motela duelako. Bestela, azkar digeritzen den zerbait jaten baduzu, gosea berriro ere segituan jarriko zaizu. Baina entsalada batek denbora gehiago behar du». Horrez gain, digestioa hobetzeko lagungarriak direla aipatu du Gallegok, mastekatzea bultzatzen delako, eta «digestioa ahoan hasten delako». Izan ere, hainbat testura nahasten dira entsalada batean: urazarena, fruitu lehorrena, arrautzarena... Horri esker, masailen giharreria lantzen denez, mugimendu horrek erlaxatzea bultzatzen duela esan du. Diaz de Monasteriogurenek, berriz, entsaladek elikadura emozionalean egiten duten ekarpena nabarmendu du: «Nik elikadura emozionala asko lantzen dut, eta onura asko dituzte: usaimena, ikusmena, kaska-kaska soinua, testurak...». Lagungarria da testurak, koloreak eta zaporeak nahastea platerean Gallegoren aburuz ere, «begiekin ere jaten delako». Denak ez du balio, ordea. Bada osagaien baso horretan galtzearen ondorioz, entsalada ez-osasungarriak egiten dituenik ere: «Inportanteena da ez izatea oinarria baino gehigarri gehiago. Batzuetan, gauza gehiegi jartzen dizkiogu: artoa, txaka, intxaurrak, atuna, gazta freskoa, gulak... hori ez da entsalada osasuntsu bat», azaldu du Gallegok.
Eta zer behar du entsalada batek osasuntsua izateko? Diaz de Monasteriogurenen kontsultan, Hardvarreko platera deitutako eskema hartzen dute irizpidetzat: «Plater erdia, gutxienez, barazkiak izango dira, laurdena proteinaren bat —animalia jatorrikoa edo barazki jatorrikoa—, lekaleak edo fruitu lehorrak. Eta platera osatzeko, azken laurdena karbohidrato bat izango da».
Dena den, kontuan hartu behar da entsalada hori izango ote den otorduko plater bakarra, edo beste plater bat izango duen atzetik. Hala azaldu du Diaz de Monasteriogurenek: «Lehenengo platera bada, barazkiak baliatzeaz gain, karbohidrato batekin apainduko dugu platera. Patatarekin, adibidez; edo hiruzpalau koilarakada arroz, pasta italiarra, artoa, kinoa...». Kasu horretan, bigarren platerean gehituko lituzkete proteinak. Baina plater bakarra bada, proteina iturri bat izan beharko lukeela esan dute bi nutrizionistek: oilaskoa, hegaluzea, izokina, tofua, gazta...
Aintzat hartu beharreko beste aldagai bat da nork jango duen entsalada hori. Izan ere, posible da entsalada bera bi pertsonarentzat egokia ez izatea, bizi estiloaren arabera, beharrak aldatzen direlako. Hainbat adibide aipatu ditu Diaz de Monasteriogurenek: «Umeen entsalada batean sartuko ditugu gehienez hiru osagai, eta ozpina ez dugu erabiliko normalean, olioa baizik; kirolari gazte batentzat baldin bada, karbohidrato kopurua moldatu egiten dugu; hortzak galdu dituzten adinekoei barazki kremak gomendatzen dizkiegu...». Usteak eta akatsak Badaude entsaladei buruz zabaldutako hainbat mito oker. Esate baterako, urazak likidoen erretentzioa dakarrela. Ukatu egin du hori Gallegok: «Hori gezurra da. Pentsa, normalean zure gorputzak ura atxikitzen duenean, horrek esan nahi du ez daukala ur nahikorik, eta gehiago edatea gomendatzen dugu». Azaldu duenez, sarri norbaiti uraza jateak likidoen erretentzioa badakarkio, gatz gehiegi bota diolako edo soja saltsa ugari bota diolako izan ohi da.
Urazarekin lotutako beste mito bat da hura afaltzea desegokia dela; hala uste du jende askok. Horri ere kontra egin diote bi nutrizionistek. Diaz de Monasteriogurenen hitzetan, komenigarria da afaltzeko orduari erreparatzea: «Gaueko 22:00etan afaltzen badugu entsalada bat, edo beste edozer gauza, ez da egokia. Izan ere, jaten dugunak buruan eragiten du, eta gauetan, gure burua deskantsurako prestatzen gabiltza, atsedenerako. Beraz, garrantzitsua da berandu ez afaltzea».
Bestalde, elikagaiak dagokien moduan ahoratzea ere garrantzitsua dela nabarmendu dute biek. Txia, lihoa, sesamoa edo bestelako haziak, adibidez, geroz eta gehiago jartzen dira entsaladetan; baina ez beti beharko luketen eran: «Haziak osorik daudenez, behar bezala aprobetxatzeko, hesteek lan handia egin behar dute, eta askotan ez daude horretarako prestatuta», esan du Diaz de Monasteriogurenek. Hortaz, osorik jan ordez, txikituta jan behar direla azaldu du. Bestela, askotan hazi horiek hesteetan pilatuta geratzen dira, eta digestio arazoak sortzen dituzte.
Baina mundu guztiarentzat ote dira egokiak entsaladak? Gallegok kontsultan behin baino gehiagotan errepikatutako kasuak ekarri ditu gogora: «Jende asko kexatzen da haizeak dituela sarri, edo beherakoa, idorreria... osasun gastrointestinala ona ez den kasuetan, jakin egin behar da zer botatzea komeni den». Adibidez, segun eta zer barazkik, gordinik janez gero, eta elikagai jakin batzuekin nahastuz gero, kalte horiek eragin ditzaketela onartu du. Edozein kasutan, argi utzi du, ongi konbinatuta, horrelako kasuetarako ere plater oso gomendagarriak direla. Hain zuzen ere, bakoitzaren beharrez ohartzeko eta aholkuak emateko daude nutrizionistak, osagaien basoan ez galtzeko. Elikadura osasuntsua eta gustagarria uztartzea dute xede, Diaz de Monasteriogurenen arabera: «Horretarako gaude nutrizionistok: norbere beharretara egokitzen diren platerak eta errezetak pentsatzeko; elikagaiak betiko kendu barik, moduak topatzeko errezeta goxo eta praktikoen bidez janariaz gozatzeko». |
2022-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/216652/berdea-nola-berdatu.htm | Bizigiro | Berdea nola berdatu | Hosto berdeko barazki eta landareak ohikoak dira entsaladetan. Gero eta aniztasun handiagoa dago: tonu, forma, testura eta propietate ezberdinak dituzte. | Berdea nola berdatu. Hosto berdeko barazki eta landareak ohikoak dira entsaladetan. Gero eta aniztasun handiagoa dago: tonu, forma, testura eta propietate ezberdinak dituzte. | Berdea da entsaladen iruditeria. Mila kolore eta klasetakoak dira orain entsaladak, baina berdea zen abiapuntuan, eta berdea da oraindik ere askoren hondoa eta oinarria. Areago, berdeak berak ere izan du bilakaerarik bere berdetasunean. Sortu baitira letxuga betierekoaz gain beste hainbat hosto berde, barazki eta landare, eta berdatu baitaiteke berdea are gehiago: tonuz, formaz eta testuraz. Erabiltzen dira orain lehen kozinatuta erabiltzen ziren hosto berdeak gordinean, eta jarri dituzte zalantzan berdearen balio nutrizional eskasa, alimenturik eza, eta asperdura. Jokoa ematen du berdeak, eta emango du gero ere, berde berriak eta propietate gehiago agertuz doazen heinean. «Mineraletan eta bitaminetan dira aberatsak. Hori da osagai berde horien potentzialtasuna: kaloria gutxi izaten dutela, eta ur asko», nabarmendu du Cristina Perezek, Donostiako Nusan nutrizio zentroko dietista eta nutrizionistak: «Eta zuntz asko ere badute: zuntz disolbagarria, komunera joaten laguntzen duena».
Sinpletasunari egindako gorazarrea baita izatez oinarri-oinarrizko entsalada berdea: letxuga bere soilean, tipulina edo tipula fin ebakita, eta betiko olio-ozpinak. «Laguntzeko» entsalada da hori, ordea; «jateko» eta «asetzeko» entsaladetan egin du aspaldian aldaketa osagai berdeak ere. Letxugen artean bakarrik, izugarri handitu da zerrenda: letxuga erromatarra, frantziarra, lollo rosso, batavia, iceberga, haritz-hostoduna... Eta sortu dira letxugarekin batera bakarka edo beste osagaiekin nahasian jar daitezkeen beste hainbat osagai berde: albaka, txikoria, apioa, errukula, azak, berroa, kanonigoa, zerba, ziazerba... Ia guztien ezaugarria da proportzio handi batean ura direla, kaloria oso gutxi dituztela, baina badituztela uste den baino propietate eta onura gehiago.
Cristina Perez BERRIA
«Arinak» dira hosto berdeak, eta «freskoak». Cristina Perezek eta beste hainbat dietista-nutrizionistak nabarmentzen dituzten propietateen zerrenda oso luzea da: bitaminak dituzte —A, C eta K—, mineralak, antioxidatzaileak, kaltzioa, burdina, azido folikoa, fitokimikoak, fosforoa, magnesioa, potasioa, iodoa eta klorofila. Eta benetan egokiak dira hainbat gaixotasun eta ondoezi aurre egiteko: anemia, osteoporosia, minbizia, bihotzeko gaixotasunak, digestio aparatuarenak, buruko minak, hilekoarenak...
«Berdetasun horren barruan, eskala ezberdinak daude. Taldeka sailkatzen dira horiek ere. Mikronutriente gehiago dituzte batzuek besteek baino. C bitamina gehiago dute batzuek besteek baino. Berroek eta ziazerbek, adibidez, magnesioa, fosforoa, B12 bitamina eta abar dituzte», azaldu du Perezek, adibideak jarrita. Aukera handiagoa orain Hainbat uste oker daude entsaladetako hosto berdeko landare eta barazkien inguruan: gauez janez gero haizeak sortzen dituztela, ondoeza eragiten dutela, pobreak direla, aspergarriak... Perezek dio ez dagoela halakorik: «Denak dira onak, baina orain onena da aukera handia dagoela. Lehen, egunero entsalada jan behar zenean, jendeak nazkatuta amaitzen zuen urazarekin, eta, gainera, egia da letxugak adibidez jende bati ez diola onik egiten. Baina aukeratzeko dago orain: testurak ezberdinak dira, eta zaporeak ere ezberdinak dira. Dieta egitea errazagoa da horrela. Zapore ezberdinak egoteak erraztu egiten du hori».
Gordinik jaten diren —eta jan behar diren— elikagaiak dira entsaladetako osagai berde horiek. Egia da barazki batzuetatik —zerbak eta ziazerbak, esaterako— hostorik berrienak edo gazteenak jaten direla, eta, kasu guztietan, aurretik ondo-ondo garbitu ostean, uretan pasatuta, eta tentuz. Dietista-nutrizionista asko daude elikagai gordinak jatearen onurak nabarmentzen dituztenak: ez dutelako propietaterik galtzen bidean. Izan ere, kozinatutakoan —eta behar bezala kozinatu ezean—, galdu egiten dira nutrienteak, bitaminak, mineralak eta entzimak. Gordinik, nutriente gehiago «Elikagaiak gordinik jatea bada garrantzitsua. Izan ere, elikagai gordin horiek prozesu oso gutxi eta txikiak izaten dituzte. Zenbat eta prozesamendu gutxiago izan, elikagai horrek nutriente gehiago izango ditu. Zergatik? Tenperatura aldatuz gero, txikituz gero, moztuz gero... galdu egiten duelako nutrienteren bat. Egia da, era berean, elikagai jakin batzuek behar dutela gutxieneko prozesamendu bat digestioa egiteko modukoak izan daitezen, baina elikagai gordinen bat sartzea beti da onuragarria», nabarmendu du Perezek. Eta C bitaminaren adibidea jarri du, ondoren: «C bitamina, beroarekin, galdu egiten da. Horregatik dute entsalada berdeek horrenbeste C bitamina, gordin joaten delako ia dena. Kozinatzen denak galdu egiten ditu bitamina horiek bidean».
OSAGAI BERDEAK
Letxugak. Entsaladetako osagai berde nagusi eta ezagunena da, asterazeoen familiakoa, eta duela milaka urte landatzen hasi zena. Hainbat mota daude: erromatarra, frantziarra, lollo rosso, batavia, iceberga, haritz-hostoduna... Propietate nagusia da urazaren %94 ura dela, baina bitamina eta mineral asko dituela. Familia berekoak dira eta propietate berberak dituzte kukuluak, endibiak eta eskarolak.
Albahaka.
Albaka. Lamiazeoen familiako belar-landare usaintsua da. Mediterraneoko sukaldaritzari oso lotuta dagoen arren, Indian ei du jatorria. Asko erabiltzen da sukaldaritzan, baita entsaladetan ere. Propietateen artean: olio esentzialak ditu; digestiboa da; haizeak eragozten ditu; eta botagura, buruko mina eta hilekoaren mina arindu.
Txikoria.
Txikoria. Asterazeoen familiako belar-landarea da. Mediterraneoan du jatorria, eta oso ezaguna da Italian —radicchio esaten diote han—. Sukaldaritzan, sustraia eta hostoak erabiltzen dira. Oso osasungarria da, eta propietate asko ditu: inulina asko dauka, eta diabetesa dutenentzat oso mesedegarria da hori. Apioa. Apiazeoen familiako landarea da. Kaloria oso gutxi dauzka, eta oso egokia da gorputza garbitzeko eta dietak orekatzeko, diuretikoa baita. Olio esentzialetan aberatsa da, eta usaintsua. Laguntzaile gisa erabiltzen da entsaladetan. Errukula. Brasikazeoen familiako landarea da, eta Mediterraneoan du jatorria. Besteekin konparatuta, oso zapore berezia dauka, mina baita. Oso egokia da minbiziari, diabetesari eta bihotzeko arazoei aurre egiteko, besteak beste. Azak. Brassica oleracea familian biltzen dira aza gehienak, eta batzuk entsaladetan erabiltzen dira: azaburua, aza gorria eta aza kizkurra —kalea—, esaterako. Mediterraneoan eta Asian dute jatorria. Bitaminak eta antioxidatzaileak dituzte, eta egokiak dira minbiziari aurre egiteko, besteak beste.
Aza zuria.
Berroa. Balerianazeoen familiako uretako landarea da, oso kaloria gutxikoa, eta aberatsa bitaminetan —A, C eta K— eta mineraletan —burdina, sodioa, iodoa, fosforoa eta manganesoa—. Anemiari aurre egiteko oso egokia da. Ardi-mihia. Berroaren familia berekoa da ardi-mihi edo kanonigoa, baina hura baino hosto txikiagoa dauka, eta zapore suabeagoa. Propietate berberak dituzte: bitamina eta mineral asko. Zerba. Barazki aspergarriaren fama dauka zerbak, baina ez da hala, inolaz ere. Ez da ohikoa entsaladetan erabiltzea, baina lasai ederrean erabil daiteke gordinik, ongi garbituta, eta uraza balitz bezala. Barazkirik zaharrenetakoa da, eta bitaminak, mineralak eta zuntza dauzka. Antioxidatzaile bikaina da. Ziazerba. Amarantazeoen familiakoa da. Sukaldaritzan modu askotan erabiltzen da, eta entsaladetan landarerik gazteenen hostoak erabiltzen dira bakarrik. Bitamina eta mineral asko ditu, eta egokia da anemiari eta kolesterolari aurre egiteko, besteak beste. |
2022-8-1 | https://www.berria.eus/albisteak/216653/hiru-gizon-atxilotu-dituzte-gasteizen-indarkeria-matxista-dela-eta.htm | Gizartea | Hiru gizon atxilotu dituzte Gasteizen indarkeria matxista dela eta | Bikotekidea edo bikotekide ohia jotzeagatik atxilotu dituzte 36 urteko gizon bat eta 37 urteko beste bat. | Hiru gizon atxilotu dituzte Gasteizen indarkeria matxista dela eta. Bikotekidea edo bikotekide ohia jotzeagatik atxilotu dituzte 36 urteko gizon bat eta 37 urteko beste bat. | Gasteizko Udaltzaingoak jakinarazi duenez, hiru gizonezko atxilotu dituzte azken egunetan indarkeria matxistarekin zerikusia dutelakoan. Etxebizitza batean bikotekidea jotzea leporatuta, 36 urteko gizonezko bat atxilotu zuten ostiralean, eta 37 urteko beste gizonezko bat atxilotu zuten kalean bikotekide ohiari eraso egiteagatik.
Igande gauean, berriz, 31 urteko gizonezko bat atxilotu zuten udaltzainek, emakume bati sexu abusuak egitea leporatuta. Udaltzaingoak azaldu duenez, emakume bati ukituak egin zizkion Aiztogile kaleko taberna batean, eta, kargu hartu ziotenean, 31 urteko gizonak eta haren hiru lagunek tabernako atezainari eraso zioten. Erasotzaileek ihes egin zuten hasieran, baina inguruan atzeman zituzten ondoren. |
2022-8-2 | https://www.berria.eus/albisteak/216677/aiman-al-zawahiri-al-qaedako-burua-hil-dute-aebek-drone-batez-eraso-eginda.htm | Mundua | Aiman al-Zawahiri Al-Qaedako burua hil dute AEBek, drone batez eraso eginda | Kabulen hil dute Osama Bin Ladenen lekukoa hartu zuen gizona. 71 urte zituen. | Aiman al-Zawahiri Al-Qaedako burua hil dute AEBek, drone batez eraso eginda. Kabulen hil dute Osama Bin Ladenen lekukoa hartu zuen gizona. 71 urte zituen. | Joe Biden Ameriketako Estatu Batuetako presidenteak baieztatu duenez, CIAk Aiman al-Zawahiri hil du, Kabulen. Al-Qaeda erakundeko burua drone batetik jaurtitako misilekin hil zuten igandean, Afganistango hiriburuko etxe bateko balkoian zegoela. Bilatuenen zerrendan zeukan Washingtonek aspalditik.
Al-Zawahiriri 2001eko irailaren 11ko erasoak agintzea eta prestatzea leporatzen zioten AEBek. Osama Bin Ladenen bigarrena zen orduan, eta, gero, erakundearen buruzagitza bere gain hartu zuen, 2011n, AEBek Bin Laden hil zutenean.
Washingtonen arabera, Kabulen ezkutatuta bizi zen Al-Zawahiri, haren familiarekin. Senideekin zegoen hil zutenean. Bi misil Hellfire jaurti zizkioten, baina, Etxe Zuriaren arabera, beste inork ez zuen minik hartu erasoan.
71 urte zituen Al-Zawahirik. Bidenek esan duenez, hilabeteak behar izan dituzte haren kontrako erasoa prestatzeko. «Orain, justizia egin da, eta buruzagi terrorista hau iragana da». 2001eko erasoen 3.000 biktima ingururentzat, honek atal hura itxiko duela gaineratu du. «Ez du axola zenbat denbora behar den, ez du axola non ezkutatzen zaren; gure jendearentzat mehatxua bazara, AEBek aurkituko zaituzte, eta akabatuko zaituzte».
Talibanak agintean dira Afganistanen, joan zen udan AEBek tropak herrialde hartatik ateratzea erabaki zutenetik. Talibanen eledun batek esan du igandeko erasoak nazioarteko printzipioak bortxatzen dituela.
Hogei urtez okupatu zuten estatubatuarrek Afganistan. 2020. urtean sinaturiko bake itun baten arabera, talibanek hitzeman zuten ez ziotela aterperik emango Al-Qaedari. Iazko abuztutik, lehenengo aldiz egin dute drone bidezko eraso bat AEBek Afganistanen barrutik. Herrialdetik atera aurreko azken erasoan, hamar pertsona hil zituzten estatubatuarrek, huts eginiko eraso batean: gobernuz kanpoko erakunde bateko langile bat hil zuten, eta zazpi haur, besteak beste.
Al-Zawahiri Egipton jaio zen. Sendagilea zen, eta 1980ko hamarkadatik zebilen islamismoan militatzen. Espetxean egon zen Egipton, eta, askatu zutenean, herrialdetik alde egitea erabaki zuen, nazioarteko jihadismoan aritzeko, Bin Ladenekin batera.
Washingtonek hamar urte behar izan zituen Bin Laden aurkitzeko eta hura hiltzeko, eta beste horrenbeste haren ordezkoarekin gauza bera egiteko. Al-Zawahiri ezkutuan ibili da, eta oso gutxitan egin ditu adierazpenak. |
2022-8-2 | https://www.berria.eus/albisteak/216678/lan-merkatua-indarra-galtzen-hasi-da.htm | Ekonomia | Lan merkatua indarra galtzen hasi da | Ekainean baino 357 langabe gutxiago daude Hego Euskal Herrian, baina aurreko hilabeteetako erritmoa apaldu egin da. Afiliatuak galdu dira, urte hasi zenetik lehen aldiz. | Lan merkatua indarra galtzen hasi da. Ekainean baino 357 langabe gutxiago daude Hego Euskal Herrian, baina aurreko hilabeteetako erritmoa apaldu egin da. Afiliatuak galdu dira, urte hasi zenetik lehen aldiz. | Neke sintomak ageri ditu Hego Euskal Herriko lan merkatuak. Langabeziak beherantz jarraitzen duen arren, ez da ari aurreko hilabeteetan bezain indartsu. Inflazio handiaren eragina nabari da enpleguaren sorreran, eta datozen hilabeteetako bilakaerari adi begiratzen diote enpresek eta lanean daudenek, baita lanik topatu ezinda dabiltzanek ere.
Uztaileko datuak ez dira onak izaten, baina kezka nagusitzen hasi da. Eragile ekonomiko eta politikoen artean gehien zabaltzen ari den mezua da urte amaierara arteko bilakaera bestelakoa izan daitekeela: hots, langabeziak jaisteari utz diezaiokeela. Zenbatean eta zein erritmotan gertatuko den, hori inor ez da ausartzen iragartzera. Gora egingo duela inork ez du esan nahi.
Hori bai, urte hasieran egindako hazkunde aurreikuspenak berrikusten hasiak dira erakunde gehienak, urteko bigarren hiruhilekoan izan den geldi txikiaren ostean. Dena den, langabezia tasa azken urteetako apalenetakoa da oraindik ere, eta Gizarte Segurantzan afiliatuta daudenen kopurua pandemia aurrekoa baino handiagoa da; are, 2008an abiatutako serie historikotik handienetan bigarrena.
Langabezia Behera, baina apalago
Antzeman daitekeen joera aldaketaren erakusle izan daitezke uztaileko langabezia datuak. Laugarren hilabetez jarraian, behera egin du langabeziak Hego Euskal Herrian, baina, aurreko hilabeteekin alderatuta, erritmoa apaldu egin da. Ekainean baino 357 langabe gutxiago zenbatu ditu Espainiako Enplegu Ministerioak, EAEko Lanbide eta Nafarroako Lansare enplegu zerbitzu publikoaren datuetan oinarrituta.
Dena den, ekainean handiagoa izan zen jaitsiera: orduan 2.423 langabe gutxiago izan ziren. Maiatzean 3.566, eta apirilean 2.503. Iazko uztaileko datuekin alderatuta, are agerikoagoa da aurtengo uztaila ez dela izaten ari espero modukoa. Duela urtebete, 4.750 lanpostu sortu ziren: aurten baino 4.413 gehiago. Orduan, baina, turismoak tira egin zuen enplegutik, pandemiarekin lotutako debekuak malgutzearekin batera.
Urte arteko datuei dagokienez, bilakaera ona izan da. Duela urtebete baino 11.241 pertsona gutxiago daude lanik gabe. Herrialdeka, Nafarroak izan du eboluzio onena: %9,32 egin du behera langabeziak urte batetik bestera. Bizkaian %7,34 murriztu da; Gipuzkoan, %6,88; eta Araban, %4,35.
Ekainetik uztailera, berriz, Araban eta Gipuzkoan jaitsi egin da langabezia, eta Nafarroan eta Bizkaian, aldiz, zertxobait hazi. Araban izan da jaitsierarik handiena; ekainean baino 255 pertsona gutxiago zeuden lanik gabe: guztira 19.070. Gipuzkoan 218 lagunek aurkitu dute lana, eta denera 29.110 daude langabezian. Nafarroan, aldiz, lanik gabe daudenen kopuruak gora egin du: beste 91 pertsona daude lanik gabe, eta 31.440 dira guztira. Eta Bizkaian 25 lagun gehiago zenbatu dituzte: 63.014 guztira.
Lan kontratuak Turismoaren itzalean
Uztailean, oro har, 98.090 kontratu sinatu ziren. Kopuru horrek ere erakusten du geldialdia, ekainean baino 13.058 gutxiago izan baitira. Eta, iazko uztailarekin alderatuta, 13.811 kontratu gutxiago egin dira aurten lau herrialdeetan.
Enplegu sorrerari dagokionez, uztaila ez da bereziki ona izaten. Lan kontratu asko —hezkuntza arlokoak bereziki— hil horretan amaitzen dira, eta zerbitzuen sektorean udako kanpainari begira sortzen direnak ez dira aski izaten horiek utzitako hutsunea betetzeko. Hala gertatu da aurten ere, baina are nabarmenago. Izan ere, zerbitzuen sektorean langabeen kopuruak gora egin du ekainetik uztailera: 968 lagun gelditu dira lanik gabe. Eta ezohikoa izaten da hori uztailean. Gainera, aurtengo udan turismoak susperraldi handia izan du.
Beste sektoreetan, berriz, txikitu egin da langabezia, industrian bereziki: 271 lanpostu sortu dira. Nagusiki sektore horrek —zerbitzuenarekin batera— bultzatu du urteko lehen erdian izan den hazkunde ekonomikoa. Baina hilabetetik hilabetera industrian ere gero eta enplegu gutxiago sortzen ari dira.
Kontratu motari dagokionez, 24.951 izan dira mugagabeak, hau da, sinatutakoen %25,4. Ekainean %27,2 izan ziren. Azken lan erreforma indarrean jarri eta aldi baterako kontratazioa mugatu zenetik, asko ugaritu dira kontratu finkoak; izan ere, aurretik %7-8 izaten ziren —konparazio baterako, iazko uztailean %5,5 izan ziren—. Edonola ere, horietako asko aldizkako kontratu finkoak dira, eta ez dute bermatzen urte osoko jardunaldia.
Afiliazioak Hilabete txarra
Langabeziak behera egin du, baina baita Gizarte Segurantzan afiliatuta dauden langileen kopuruak ere. Hilabete batetik bestera, 5.246 afiliatu galdu dira. Uztaila eta batez ere abuztua oso hilabete kaskarrak izaten dira afiliazioari dagokionez, hezkuntzan batez ere milaka lanpostu galtzen baitira udako oporrak hastearekin batera, ikasturtearen hasierarekin itzultzen direnak. Zerbitzuen sektoreak ezin izan du hutsune hori bete. Iazko uztailean, jende asko kontratatu zen ostalaritzan, pandemiaren lotutako debekuak kentzearekin batera. Aurten, aurreko hilabeteetan egin dira kontratu horiek, eta uztaileko hazkundea ez da hain nabaria izan.
Dena den, afiliatuen kopurua oso handia da oraindik, 2008. urtetik handienetan bigarrena: 1.283.071 pertsona. Ekainekoa soilik du aurretik. Urtarrilean hasitako goranzko joera eten da uztailean. |
2022-8-2 | https://www.berria.eus/albisteak/216679/84-urteko-gizon-baten-bila-ari-dira-maulen.htm | Gizartea | 84 urteko gizon baten bila ari dira Maulen | Atzo galdu zen, bizikletaz txango bat egitera atera ostean. Bizikleta besterik ez dute aurkitu. | 84 urteko gizon baten bila ari dira Maulen. Atzo galdu zen, bizikletaz txango bat egitera atera ostean. Bizikleta besterik ez dute aurkitu. | Larrialdi zerbitzuak lanean ari dira Maulen, 84 urteko gizonezko baten bila. Atzotik ez dago haren berririk. Bizikletaz txango bat egitera atera zen, baina ez zen etxera itzuli. Bizikleta besterik ez dute topatu.
Suhiltzaileak, poliziak, helikoptero bat eta urpekariak mobilizatu dira bilaketa lanetan. Izan ere, gizonaren bizikleta Ühaitza ibaiaren bazterrean topatu dute.
Oraingoz ez dago gizonezkoaren arrastorik. |
2022-8-2 | https://www.berria.eus/albisteak/216680/alerta-egunak-hego-euskal-herrian-beroagatik-eta-sute-arriskuagatik.htm | Gizartea | Alerta egunak Hego Euskal Herrian, beroagatik eta sute arriskuagatik | Osteguna izango da sute arrisku handieneko eguna. 40 gradu zentigradutik gertu ibiliko da termometroa Nafarroako leku batzuetan. | Alerta egunak Hego Euskal Herrian, beroagatik eta sute arriskuagatik. Osteguna izango da sute arrisku handieneko eguna. 40 gradu zentigradutik gertu ibiliko da termometroa Nafarroako leku batzuetan. | Tenperaturak gora egiten ari dira gaur Euskal Herrian, eta ostegunera arte abisuak piztu dituzte Hego Euskal Herrian, beroagatik eta sute arriskuagatik. Nafarroan, tenperatura altuenak gaur eta etzi erregistratuko dira, eta Erriberan eta Lizarraldean 40 gradu zentigradura iritsiko dira. Araban ere tenperatura altuengatik alerta dago piztuta gaurko eta biharko. Gasteizen, 35 gradura iritsiko dira gaur eta bihar, eta Guardian (Araba), berriz, 38ra.
Sute arriskuari dagokionez, AEMET Espainiako Meteorologia Agentziaren arabera, sute arriskua «oso handia» izango da gaur, bihar eta etzi Hego Euskal Herrian. Euskalmet agentziak alerta horia piztu du Araban, sute arriskua dela eta. |
2022-8-2 | https://www.berria.eus/albisteak/216681/siemens-gamesak-1226-milioi-euro-galdu-ditu-azken-bederatzi-hilabeteetan.htm | Ekonomia | Siemens Gamesak 1.226 milioi euro galdu ditu azken bederatzi hilabeteetan | Salmentak %12 apaldu zaizkio, iazko aldiarekin konparatuz gero. Eskari zorroa leheneratzen ari delako zantzuak daude. | Siemens Gamesak 1.226 milioi euro galdu ditu azken bederatzi hilabeteetan. Salmentak %12 apaldu zaizkio, iazko aldiarekin konparatuz gero. Eskari zorroa leheneratzen ari delako zantzuak daude. | 2020an emaitza negatiboetan sartu zen Siemens Gamesa, eta oraindik egoerari buelta ezin emanik dago. 1.226 milioi euroren galerak izan ditu iazko urritik ekainera. Aurreko urteko epe bereko datuak hirukoiztu ditu —368 milioi galdu zituen—. Azken hilabeteetan, bizkar gainean dakartza hainbat zama: merkatua sendotu ez izana, hornidura katean atzerapenak egotea, eta lur gaineko parke eolikoen «erronkak». Horiek horrela, 446 milioi euro galdu ditu azken hiru hilabeteotan.
Salmentei erreparatuz gero, Zamudioko taldeari kostatzen ari zaio aurreko jardunaldiko martxa hartzea. Azken hiruhilekoan (apiriletik ekainera), 2.436 euroren salmentak izan ditu, aurreko aldian baino %10 gutxiago. Orain arteko jardunaldiko datuek ere (urritik hona) antzekoa erakusten dute: salmentak %12 jaitsi dira, 6.442 milioi euroraino. Konpainiak ez du zehaztu sektore bakoitzak zenbateko beherakada izan duen: zehazki, zerbitzuek, ur gaineko haize errotek (offshore) eta lur gainekoek (onshore). Dena dela, aurreko hiruhilekoan azken horiek apaldu ziren gehien, %43 —horra hor konpainiaren erronka—.
Eskari gehiago
Aurreikuspenek, ordea, beste zerbait diote: 3.523 milioi euroren eskariak gehitu zituzten eskari zorrora, apiriletik ekainera bitartean; hau da, aurreko urtean baino 2,3 bider gehiago. Horietatik 2.094 milioi ur gaineko haize errotak izan ziren (+%14,3); 1.068 milioi, lur gainekoak (+%27); eta 361 milioi, zerbitzuak (-%32). Gaur egun, 33.980 milioi euroko eskari zorroa du Siemens Gamesak.
Zor garbiak ere gorantz doaz Siemens Gamesarentzat. Ekainaren amaieran, 2.275 milioi euro zor zituen konpainiak. Jakinarazi duenez, 4.450 milioi eskuratzeko bidean da finantzaketaren bidez —jada 2.650 milioi jaso ditu—, eta 3.036 milioiko likidezia du gaur-gaurkoz. |
2022-8-2 | https://www.berria.eus/albisteak/216682/industria-ekoizpena-79-igo-da-lehen-sei-hilabeteetan.htm | Ekonomia | Industria ekoizpena %7,9 igo da lehen sei hilabeteetan | Eustaten datuek joera ona berretsi dute. Energiaren (%13,5) eta ekipamendu ondasunen (%14,6) sektoreek izan dute bilakaerarik onena. | Industria ekoizpena %7,9 igo da lehen sei hilabeteetan. Eustaten datuek joera ona berretsi dute. Energiaren (%13,5) eta ekipamendu ondasunen (%14,6) sektoreek izan dute bilakaerarik onena. | Urte amaierarako atzeraldi hotsak gero eta ozenagoak diren arren, aurtengo lehen sei hilabeteak oso oparoak izan ziren Araba, Bizkai eta Gipuzkoako industriarentzat. Eustaten datuen arabera, eta iazko tarte berdinarekin alderatuta, industria ekoizpenak %7,9 egin zuen gora. Joera, gainera, hoberakoa izan da, ekainean bakarrik iaz baino %10,1 ekoitzi zelako, eta datu hori maiatzekoa baino puntu erdi hobea izan zen.
Sektore handi gehienek iazko ekaineko jarduna hobetu dute. Energiarenak —petrolioaren fintzea hor sartuta dago— %24,5eko gorakada izan du, eta ekipamendu ondasunenak, %17,5ekoa. Azken horretan sartzen dira, besteak beste, autogintza, trengintza, ontzigintza eta sektore aeronautikoa. Oro har, arlo guztiek izan dute iaz baino ekain hobea, batek izan ezik: epe luzeko kontsumo ondasunak. Altzarigintza eta etxetresnak batzen dituen sektorea da, eta horien ekoizpenak %7,6 egin zuen behera.
Lurraldekako analisia eginda, alde handia dago batetik bestera. Gipuzkoaren bilakaera %6,9koa izan da, Bizkaikoa %11,4koa, eta Arabakoa %13,9koa. Datu horiek aztertzean, bi aldagai izan behar dira kontuan: batetik, krisi betean ere Gipuzkoako industriak emaitza hobeak izan dituelako eta bilakaera zaila zela, eta, bestetik, iaz ekainean Tubacex greba betean zegoela eta Mercedesek eten luzeak egin zituela, txipen gabeziarengatik. Bi kasu horiek azalduko lukete, besteak beste, Araban izandako igoera handia. |
2022-8-2 | https://www.berria.eus/albisteak/216683/manuel-abramovich-christophe-honore-eta-hong-sang-soo-urrezko-maskorrerako-lehian-izango-dira.htm | Kultura | Manuel Abramovich, Christophe Honore eta Hong Sang-soo Urrezko Maskorrerako lehian izango dira | Sebastian Lelio, Diego Lerman, Marco Martins, Laura Mora, Frelle Petersen, Ulrich Seidl, Petr Vaclav, Genki Kawamura eta Marian Mathiasen filmek ere Donostiako 70. Zinemaldiaren Sail Ofizialean parte hartuko dute. Lehiaketatik kanpo, Yannick Kergoaten La (très) grande évasion / Tax Me If You Can dokumentalaren emanaldi berezia egingo dute, besteak beste. | Manuel Abramovich, Christophe Honore eta Hong Sang-soo Urrezko Maskorrerako lehian izango dira. Sebastian Lelio, Diego Lerman, Marco Martins, Laura Mora, Frelle Petersen, Ulrich Seidl, Petr Vaclav, Genki Kawamura eta Marian Mathiasen filmek ere Donostiako 70. Zinemaldiaren Sail Ofizialean parte hartuko dute. Lehiaketatik kanpo, Yannick Kergoaten La (très) grande évasion / Tax Me If You Can dokumentalaren emanaldi berezia egingo dute, besteak beste. | Urtero moduan, Donostiako Zinemaldia hasia da, tantaka-tantaka, aurtengo programaziorako hautatu dituen filmen berri ematen. Jaialdiaren 70. aldian Sail Ofizialean Urrezko Maskorrerako lehian izango diren beste hamabi filmen izenburuak jakinarazi berri ditu: Manuel Abramovich, Christophe Honore, Sebastian Lelio, Diego Lerman, Marco Martins, Laura Mora, Frelle Petersen, Hong Sang-soo, Ulrich Seidl eta Petr Vaclav zuzendarien pelikula berriak daude horien artean, baita Genki Kawamuraren eta Marian Mathiasen lehen lanak ere. Irailaren 16tik 24ra egingo dute jaialdia.
Manuel Abramovichen aurreko hainbat lan jada erakutsi izan dituzte Zinemaldian, Zabaltegi-Tabakalera sailean, eta bere laugarren film luzearekin lehiatuko da orain Sail Ofizialean: Pornomelancolía / Pornomelancholia, zeina sex influencer baten erretratua den. Zinemagile argentinarraren lana WIP Latam sailean hautatu zuten iaz, eta Ikusmira Berriak egonaldietan parte hartzeari esker sortu ahal izan du, Mikel Gurreak Suro filma bezalaxe; hala, aurten lehen aldiz, programa horretako bi film izango dira Urrezko Maskorra eskuratzeko hautagaien artean.
Christophe Honore zuzendari frantsesa aurrez izana da Sail Ofizialean, La belle personne / The Beautiful Person (2008) eta Non ma fille, tu n'iras pas danser / Making Plans for Lena (2009) lanekin, eta berriro lehiatuko da aurten, aita hil ondoren krisian sartuko den nerabe bati buruzko Le Lycéen / Winter Boy filmarekin. Aktoreen artean Paul Kircher, Vincent Lacoste eta Juliette Binoche daude.
Hong Sang-soo zinemagile korearrarentzat ere ez da izango Sail Ofizialeko lehian parte hartuko duen lehen aldia, Dangsinjasingwa dangsinui geot / Yourself and Yours filmarekin (2016) zuzendari onenaren Zilarrezko Maskorra irabazi baitzuen. Aurten, berriz, Top / Walk Up filmarekin lehiatuko da, zeinak zinema zuzendari batek hainbat pertsonarekin topo egiten dueneko istorioa kontatzen duen. Zabaltegi-Tabakalera sailean ere bi lan erakutsi zituen: Geu-hu / The Day After (2017) eta Domangchin yeoja / The Woman Who Ran (2020, aipamen berezia).
Sebastian Lelio txiletarrak ere ezaguna du jaialdia, Perlak sailean Gloria-rekin (2013) eta Horizontes Latinos sailean Una mujer fantástica / A Fantastic Woman-ekin (2017) parte hartu baitzuen. The Wonder lanarekin estreinatuko da Sail Ofizialean; XIX. mendearen erdialdean Irlandako herri batean girotua, hainbat hilabetez ezer jan gabe bizirik iraun duen neskato baten istorioa kontatzen du, eta Emma Donoghueren izen bereko eleberrian dago oinarrituta. Florence Pugh, Ciaran Hinds, Tom Burke, Toby Jones, Elaine Cassidy eta Niamh Algar antzezleek lan egin dute filmean.
Diego Lerman argentinarra ere aurrez izana da Zinemaldian; Horizontes Latinos sailean bi aldiz erakutsi ditu bere lanak, eta Una especie de familia / A Sort of Family filmagatik (2017) Gidoi Onenaren Epaimahaiaren Saria irabazi zuen. Oraingoan, El suplente / The Substitute filmarekin lehiatuko da, zeinak Buenos Airesko aldirietako irakasle baten jazoerak biltzen dituen. Proiektu fasean zela, jaialdiaren Europa-Latinoamerika Koprodukzio Foroan parte hartu zuen 2019an. Juan Minujin, Barbara Lennie, Alfredo Castro, Maria Merlino, Lucas Arrua eta Rita Cortese dira filmeko protagonista nagusiak.
Marco Martin portugaldarrak Erresuma Batuan filmatu eta girotu du bere lan berria, Great Yarmouth-Provisional Figures, eta immigrazioaren drama jorratu du bertan. Tania du protagonista, jatorriz portugaldarra dena, eta bere herrialdetik etorritako langileen eta Norfolk eskualdeko lantegien arteko lotura gisa jokatzen duena.
Laura Mora kolonbiarrak, berriz, Medellin hiriko kaleetan bizi diren bost mutiko jarri ditu protagonista Los reyes del mundo / The Kings of the World ipuin subertsibo eta fantastikoan. Bigarren film luzearekin itzuliko da Mora jaialdira; aurrez, Matar a Jesús / Killing Jesús filmarekin (2017), Zuzendari Berriak sailean aipamen berezia irabazi zuen, baita Gazteriaren saria ere.
Frelle Petersen zuzendari danimarkarra, aldiz, lehen aldiz lehiatuko da Zinemaldian, Resten af livet / Forever lanarekin. Familia erretratu korapilatsu baina baikorra da filma, non bi senar-emaztek eta haien alabak doluari aurre egin beharko dioten, haien seme nagusia eta anaia zaharra hiltzen denean. Aurrez, Onkel / Uncle filmarekin (2019), Tokioko Nazioarteko Zinema Jaialdiaren Sari Nagusia eskuratu zuen zinemagileak.
Ulrich Seidl austriarrak jaialdiko beste sail batzuetan erakutsi izan ditu bere lanak aurretik —hala nola atzera begirakoetan zein Zabaltegi-Tabakaleran—, eta lehen aldiz hartuko du parte orain lehiaketa ofizialean, Sparta filmarekin. Aurtengo Berlinalen estreinatu zuen Rimini (2022) filmarekin hasitako diptikoa ixten du zuzendariaren film berriak; hain zuzen ere, Sparta-ko pertsonaia nagusia Rimini-ko protagonistaren —porrot egin duen abeslari baten— anaia da.
Petr Vaclav txekiarrak, berriz, Zuzendari Berriak sailean erakutsi zuen Paralelní svety / Parallel Worlds lana (2001), eta Il Boemo drama biografikoarekin izango da lehian aurten. Josef Myslivecek du ardatz pelikulak, 1770eko hamarkadako opera italiarreko konpositore emankorrenetakoa izan zen musikagilea.
Beste bi zinemagile beren lehen lanekin lehiatuko dira: Genki Kawamurak, hainbat animazio film japoniarren ekoizleak —hala nola Bakemono no ko / The Boy and the Beast (Mamoru Hosodak zuzendua eta Sail Ofizialeko lehian izana 2015ean) edo Kimi no na wa / Your Name (Makoto Shinkairena, Sail Ofizialeko emanaldi berezietan erakutsi zutena 2016an)—, Hyakka / A Hundred Flowers filmarekin egingo du debuta zuzendari gisa. Irudi errealeko filma da, eta alzheimerra duen emakume baten istorioa kontatzen du. Bere lehen filma erakutsiko du Marian Mathias estatubatuarrak ere, Runner, zeinak AEBetako midwest-eko bi gaztek elkar topatzen dutenekoa kontatzen duen. Proiektu horrekin, Canneseko Cinefondation, Torino FeatureLab eta Veneziako zinema jaialdian Production Bridge Program egonaldietan hautatu zuten Mathias.
Horiek guztiak aurrez iragarritako beste lau filmen zerrendara batuko dira: orain egun gutxi jakinarazi zuten Sail Ofizialeko lehian izango direla Mikel Gurrearen Suro —Katalunian eta katalanez filmatutakoa—, Fernando Francoren La consagración de la primavera, Pilar Palomeroren La maternal eta Jaime Rosalesen Girasoles silvestres ere.
Lehiaketatik kanpo
Alberto Rodriguezen Modelo 77 filmak inauguratuko du Zinemaldia, lehiaketatik kanpo. Eta lehiaz kanpo erakutsiko dituzte beste hainbat film ere; tartean, La (très) grande évasion / Tax Me If You Can, emanaldi berezi batean. Yannick Kergoat zinemagile frantsesak ihes fiskalaren zirkuituak arakatzen ditu dokumentalean, eskala handiko iruzurraren mekanismoak argitzeaz gain. Halaber, Isabel Coixeten El sostre groc ez-fikziozko lanaren emanaldi berezia ere izango da.
Bestalde, telesail bat ere programatu dute lehiaketaz kanpo: Apagón. Movistar Plus+ek ekoitzia, Rodrigo Sorogoyen, Raul Arevalo, Isa Campo, Alberto Rodriguez eta Isaki Lacuesta zinemagileek zuzendutako bost kapituluk osatzen dute. |
2022-8-2 | https://www.berria.eus/albisteak/216684/nafarroan-iaz-baino-15-zereal-gutxiago-bildu-da-aurtengo-uztan.htm | Ekonomia | Nafarroan iaz baino %15 zereal gutxiago bildu da aurtengo uztan | Orotara, 678.000 tona bildu dira. Erriberan «normal» joan da uzta; iparralderagoko eskualdeetan, berriz, gehiago nabaritu dira bero handia eta lehortea. | Nafarroan iaz baino %15 zereal gutxiago bildu da aurtengo uztan. Orotara, 678.000 tona bildu dira. Erriberan «normal» joan da uzta; iparralderagoko eskualdeetan, berriz, gehiago nabaritu dira bero handia eta lehortea. | Gaizki, baina ez hain gaizki. «Galera askoz ere handiagoa izatea espero genuen», laburbildu du Jesus Goñi Nafarroako Intia sozietate publikoko esperimentazio arloko koordinatzaileak. Nafarroan, aurtengo zereal uztan 678.000 tona zereal bildu dira, iaz baino %15 gutxiago. Laborantza kooperatibek emandako datuak dira —ez dute ordezkatzen zereal produkzioaren %100, baina bai lurren %80—.
Erriberrin eman dituzte aurtengo uztaren datuak, kooperatibekin batera egindako jardunaldi batean. Datu orokorraz harago, diferentziak badira laborearen eta eskualdearen arabera. Oro har, Nafarroa hegoaldean aurreko urteetan adina bihi bildu dute. Alderantziz, iparralderago (erdialdean eta Zangoza aldean), errendimendua eskasagoa izan da oro har. Dena den, Intiaren arabera, eskualde arteko gorabeherok lur sailen artekoak ere izan dira.
Jesus Goñiren arabera, «uzta okerragoa» izatea espero zuten, eta bildutakoa baino «askoz ere gutxiago» lortzea. Haren esanetan, «lur sakonagoek hobeto eutsi diete» eguraldiaren gorabeherei. Izan ere, zereala erein osteko hilabeteetan euri asko egin zuen —azarotik abendu erdialdera arte—. Aitzitik, udaberria eta uda oso lehorrak izan dira, eta ekainetik aurrera muturreko tenperatura historikoak izan dira.
Bi zereal nagusien artean, garagarraren uzta gariarena baino hobea izan da. Oro har, garagarra nahiko ondo joan da kantitate aldetik. Aldiz, gari uzta txarra izan da: Zangoza aldean, azken hamabi urteetako uztarik txarrena izan dute; Nafarroa erdialdean, berriz, azken hamabi urteetako uztarik okerrenetan bigarrena.
Gainerako zerealen kasuan, oloaren uzta «oso negatiboa» izan da. Koltza eta ekilorea errotaziorako labore gisa erabili ohi dituzte laborariek —batik bat, urteroko kanpainari ekitean, zereal nagusietarako ez diren lursailei arnasa emateko—. Koltza eta ekilore olioen produkzio handia espero zen aurten. Hala, koltzaren kasuan 1984tik «uztarik hoberena» izan da: 9.000 hektarea erein dira, eta hektareako bi tona lortu dira.
Beste zerealen aldean, ekilorea udaberrian erein ohi da, eta, Ukrainako gerrak eragindako eskasiaren aurrean, produkzioa nabarmen igotzea espero zen. Aurreikuspen horiek bete egin dira, hein batean; izan ere, laborariek handitu egin dute labore hori, errotaziorako, baina ez da espero bezain handia izan azalera: beste urteetan, batez beste 4.400 hektarea erein ohi dira, eta aurten %20 handitu da azalera. Ekilorea oraindik ez da bildu, eta, ondorioz, ez dago bilketaren daturik.
Nafarroako datuez gain, Araban uzta txarra izatea espero da. Iragan astean, Javier Torre UAGAko presidenteak aurreratu zuen iaz baino %40 gutxiago biltzea espero dutela. Zonaka, zenbait tokitan txarragoa izango dela ohartarazi zuen. |
2022-8-2 | https://www.berria.eus/albisteak/216685/etxerat-ek-dei-egin-du-igandean-salbuespen-politikaren-aurka-mobilizatzeko.htm | Politika | Etxerat-ek dei egin du igandean salbuespen politikaren aurka mobilizatzeko | Elkarretaratzeak egingo dituzte Bizkaiko, Gipuzkoako eta Lapurdiko hamabost hondartzatan. | Etxerat-ek dei egin du igandean salbuespen politikaren aurka mobilizatzeko. Elkarretaratzeak egingo dituzte Bizkaiko, Gipuzkoako eta Lapurdiko hamabost hondartzatan. | Etxerat elkarteak igandeko mobilizazioetan parte hartzeko deia egin du: «Beharrezkoa delako euskal gizartea aktibatzea, behin betiko amaitu daitezen Espainiako eta Frantziako estatuak oraindik aktibo dituzten presoen aurkako salbuespen neurriak». Bizkaiko, Gipuzkoako eta Lapurdiko hamabost hondartzatan egingo dituzte elkarretaratzeak, Salbuespen politikari stop! Etxean eta bizirik nahi ditugu lelopean.
Donostian egindako prentsaurrekoan, uztailaren 17an Itziar Moreno euskal presoaren lagun batek Roazhongo espetxera (795 kilometro) bidean izandako istripua gogoratu dute, eta adierazi salbuespen politikek eragindako sufrimenduaren adibide dela. Izan ere, salatu dute azken hiru hamarkadetan presoei ezarritako «ezohiko erregimenen», «isolamenduen» eta «urruntze sistematiko eta orokorren» biktima izan direla senide eta lagunak ere. «Sufrimendua, gastu ekonomiko handia, ehunka zauritu eta hamasei pertsona hil baitira dispertsioaren erruz».
Azaldu dute ezin direla beste hiru hamarkada itxaron «blokeoak eta eskubideen urraketak gainditzeko», eta urratsak eskatu dituzte presoen egoera onbideratzeko. Izan ere, 177 euskal presoetatik 88 daude Euskal Herriko kartzeletan. Hau da, oraindik 72 Espainiako espetxeetan daude, eta beste hemezortzi Frantziakoetan. Etxerat-en arabera, horietatik 27 daude hirugarren graduan, nahiz eta 122k izan beharko luketen. Berdin espetxe baimenekin ere: 151 euskal presok dute horretarako eskubidea, elkarteak azaldu duenez, baina horietatik seiri bakarrik eman dizkiete.
Etxerat-ek ezinbestekotzat jo du gaixotasun larri eta sendaezinak dituzten hamazazpi presoak eta 65 urtetik gorako beste hamazazpiak askatzea. Era berean, salatu dute Jakes Esnalek, Jon Kepa Parotek eta Unai Parotek 32 urte baino gehiago daramatzatela kartzelan.
Bizikidetzaren eraikuntza «mugarik gabe» atzeratzen duten oztopoak dira horiek, Etxerat-en esanetan, eta aldaketak eskatu ditu espetxe politikan: «Dagozkien eskubideak dira, eta euskal gizarteak ezin du onartu eskubide hauek behin eta berriz urratuak izatea».
Igandeko mobilizazioak eta Sarek hiriburuetan deitutakoak «azkenak» izatea nahi du elkarteak: «Horrek esan nahiko baitu amaiera emango zaiola salbuespenari, presoak eta erbesteratuak Euskal Herrian eta etxean egongo direla». Etxerat-ek azaldu du horrek esan nahi lukeela «konponbidearen eta bizikidetzaren ziklo berri horretan» murgildu dela gizartea. |
2022-8-2 | https://www.berria.eus/albisteak/216686/beste-hamabi-euskal-preso-euskal-herriratuko-dituzte.htm | Politika | Beste hamabi euskal preso Euskal Herriratuko dituzte | Preso horiek guztiak Eusko Jaurlaritzaren eskumeneko espetxeetara lekualdatuko dituzte. | Beste hamabi euskal preso Euskal Herriratuko dituzte. Preso horiek guztiak Eusko Jaurlaritzaren eskumeneko espetxeetara lekualdatuko dituzte. | Espainiako Espetxe Erakundeek jakinarazi dute hamabi euskal preso Euskal Herriko kartzeletara mugituko dituztela datozen egunetan. Kasu honetan, guztiak Eusko Jaurlaritzaren eskumeneko espetxeetara lekualdatuko dituzte.
Hauek dira: Itziar Alberdi (Logroñotik), Mikel Xabier Aiensa (Logroñotik), Juan Carlos Besance (Palentziatik), Zigor Bravo (Soriatik), Aitor Garcia (Burgostik), Iurgi Garitagoitia (Logroñotik), Josu Narvaez (Logroñotik), Alicia Saez de la Cuesta (Logroñotik), Diego Ugarte (Leondik), Gotzon Telleria (Duesotik), Iñigo Vallejo (El Duesotik) eta Manex Zubiaga (Burgostik).
Aurrez, joan den uztailaren 21ean, iragarri zuten beste 11 euskal preso Euskal Herriratuko zituztela. |
2022-8-2 | https://www.berria.eus/albisteak/216687/baionako-bestetan-talde-bortxaketa-bat-gertatu-da.htm | Gizartea | Baionako bestetan talde bortxaketa bat gertatu da | Baionako aurtengo bestak orokorrean giro «jabalean» eta «onean» gertatu badira ere, azpimarratzekoa da talde bortxaketa bat gertatu dela eta hamaika lagunek kexa ezarri dutela baizik eta ziztatu dituztela. Inoizko bestarik jendetsuenak izan direla ere nabarmendu dute. | Baionako bestetan talde bortxaketa bat gertatu da. Baionako aurtengo bestak orokorrean giro «jabalean» eta «onean» gertatu badira ere, azpimarratzekoa da talde bortxaketa bat gertatu dela eta hamaika lagunek kexa ezarri dutela baizik eta ziztatu dituztela. Inoizko bestarik jendetsuenak izan direla ere nabarmendu dute. | Baionako besten analisi orokor «baikorra» egin dute aho batez bai instituzioek, bai kasik elkarte guziek. Dena den, ortzegun gauean talde bortxaketa bat gertatu zen, bi gizonek emazte gazte bat bortxatu baitzuten bortxatzaileetako baten etxean, Baionan. «Egileak kontrol judizialaren esku ezarri dituzte larunbataz geroztik», zehaztu du Caroline Parizel Frantziako Errepublikaren Baionako prokuradoreordeak.
PAF alternatiba feministaren aldeko elkartearen izenean mintzatu da Nathali Riobe. Ez dator bat aurtengo besten bilan baikorrarekin: «Bortxaketa eta eraso sexista eta sexualik dagoen bitartean, ezin dugu bilan baikorrik atera. Zenbaki ofizialek kopuru batzuk erakusten dituzte, baina oso zaila da zinez jakitea zenbat izan diren. Egia da aitzineko bestei alderatuz gutiago egon direla eta aitzina ari garela borroka honetan. Alta, hau ez da bukatu: egunerokoa da gure guduka, eta datorren urteari begira segituko dugu».
Baliteke ondoko egunetan gertakari gehiagoren berri jakitea, biktimek ez baitituzte kexak beti jartzen, edo ez berehala. Andree Diarte Planning Familial elkarteko koordinatzaileak, adibidez, hala kontatu du: «Larunbatean, emazte gazte bat eraso sexual batez kexatu da, baina ez du kexarik ezarri, ez dugu elementu gehiagorik».
Baionako Herriko Etxearekin eta bertze hainbat elkarterekin batera, aurten ere Maina harrera gunea muntatu eta koordinatu du Planning Familial elkarteak, bortizkeria sexista eta sexualei aitzi egiteko. Diartek ere bilan orokor baikorra egin du, nahiz eta eraso bakarra beti «sobera» izan: «Bilana baikorra da: ziztadak ez ziren gure eskumenekoak. Gure esku dira batez ere eraso sexual eta sexistak, eta ez dira hainbeste izan; nahiz eta anitz kexatu diren, ipurdia edota titiak ukitu baitizkiete, bai laido sexistak pairatu baitituzte ere. Betikoak dira, gaizki bizitzen dira, eta erran egin behar da, baina ez da haragokorik izan. Beraz, oro har baikorra da gure bilana». 3.045 laguni banatu diete gaiaz informatzeko materiala, eta, orotara, 2.090 lagunekin mintzatu dira, izan karriketan barrena, izan Maina harrera gunean, Xaho kaitik hurbil: «Denbora anitz pasatu dugu sentsibilizatzen. Aurten askoz jende gehiago interesatu da gaiaz; sentitzen da interesa orokortzen ari dela: zinez baikorra da hau». Eraso sexistez gain, hiru emazte gazteri harrera egin zieten, ustez GHB bota baitzieten basoetan: «Egiten zutenaren kontzientzia galdua zuten; gaizki izan dira. Haietako batek bere burua Errobirat bota nahi izan du; bertzea arrunt nahasia zen... Ostatu batean izan da, Plaza Berdearen parean». Badirudi momentuz ez dutela kexa ofizialik ezarri.
Aurtengo bestek bazuten bertze arrangurarik: ziztada salbaiak. Prokuradoreordeak honela xehatu du: «Herritarrak zinez kezkatuak ziren; horregatik, sistema berria ezarri genuen martxan. Bereziki prestatuak ginen ziztadei aitzi egiteko, baina baikorki harrapatuak izan gara. Ikusiz bestetarat zenbat jende bertaratu den, zinez guti izan dira hala baieztatuak: hirurogei baino gehiago agertu dira ziztadez arranguraturik, haietarik hamazazpiri egin diete odol analisia, eta hamaikak kexa ezarri dute. Orokorrean giro goxoa zen. Polizia indarrak ikusteaz ere kontent zen jendea». Oroitarazi du milioi bat lagun baino haboro izan direla bestetan, eta hainbesteren artean, ororen buru, jende guti arriskuan ezarririk.
Philippe Le Moing-Surzur Baionako suprefeta ere zentzu berean mintzatu da: «Ziztadez bazen arrangura; fenomeno aski beldurgarria izan zitekeen: taldea ezarri genuen martxan, zeina gai baitzen jende franko tratatzeko. Baina susmoa genuen beldurra handiagoa zela indizeak baino, eta zenbakiek arrazoia eman digute: hamazazpi odol analisi egin dira, eta hamaika kexa ezarri. Gehiegi badira ere, ez dira izan batzuek uste zuten bezainbeste».
Berak ere bilan baikorra deskribatu du, besten izpiritu ona azpimarratuz: Goraipatu du plantan ezarri duten aitzinantolaketa «egokia»: «Dispositibo gotorra izan da, pertinentea eta eraginkorra. Bestalariek aurten bazuten nahikari bat besta gogotsu egiteko, baina errespetuan, antolaketari poxelurik ezarri gabe. Plazer partekatua izan da». Adibide gisa ezarri du sokorriek norbait lagundu behar zutelarik jendeketaren muinean, ez dutela zailtasunik izan, alderantzizko guzia baizik. Aitzinerat ezarri ditu, era berean, besten segurtasuna bermatzeko hartu dituzten neurriak: gauero eta egunero, orotara, 1321 lagun ibili baita lanean, bai osagarri zerbitzuetan, bai segurtasunaren alde.
Bertze gisaz, Poliziak 36 lagun gelditu ditu, gehienbat ebasketei loturik. Izan da bertze motako erasorik ere: adibidez, aizto ukaldika lagun bat zauritu duenaren kasua. Bizia ez du lanjerean.
Satisfos hartu du hitza Jean Rene Etxegarai Baionako auzapezak: «Urostasuna erdietsi dugu, partez, segurtasun neurriei esker. Eskertzen ditut segurtasunaren alde lanean aritu diren guziak». Baionako besten 90. urtebetetzea giro «jabalean» ospatu dela azpimarratu du. Garraio sistemaz ere zinez kontent agertu da, kontuan hartuz besten bezpera arte tren txoferrak greban egon direla. Alta, bi puntutan hobetzeko arrazoiak ikusi ditu Etxegaraik: emazteendako komoditate eskasa eta ostalari zenbaiten musika bolumen goregia.
Elkarteak ere zinez kontent jalgi dira bestetatik. Lukas Hiriartek, konparazione, Gazte Asanbladaren izenean erran du «usaiako giro onean» pasatu direla bestak Patxa plazan: «Bilana baikorra da. Erasorik ez da izan, ez ziztadarik. Egitarauan moldaketa batzuk egin behar izan ditugu, baina beti gertatzen dira halakoak. Hori bai, sekula baino jende gehiago egon da, eta nehoiz baino garagardo gehiago saldu dugu. Aurten karguak igo direnez eta duela hiru urteko prezioak mantendu ditugunez, etekina ez da ordu hartakoa bezain ederra izanen, baina baikorra hala ere».
Peio Lambert ere, Baionako bi ikastolak biltzen dituen BIL elkartekoa, pozik aritu da besten bukaeraz: «Dena ontsa pasatu da, giro biziki onean; plazer egiten du berriz atzematea jendea, dantzariak eta musikariak». Hala, Franck Cerramon Miarritzeko ikastolako lehendakariak bilan baikorra atera du: «Urte berezia izan da, Hotel des Basques eraikina obretan baitzen, eta ezin izan dugu betiko txipiroirik saldu. Baina biziki kontent gara. Geneukan kasik guzia saldu dugu; helburua bete dugu». |
2022-8-2 | https://www.berria.eus/albisteak/216688/lidia-thorpe-australiako-senatariak-karguaren-zina-errepikatu-behar-izan-zuen-elizabeth-iiari-laquokolonizatzaileraquo-deitzeagatik.htm | Mundua | Lidia Thorpe Australiako senatariak karguaren zina errepikatu behar izan zuen Elizabeth II.ari «kolonizatzaile» deitzeagatik | Australiako Berdeak alderdi politikoko kidea da Lidia Thorpe. Aborigen aktibismoan karrera egin duten emakumeen oinordekotza baten parte da. Politikaren bitartez bere jatorria defendatzeko xedea du. | Lidia Thorpe Australiako senatariak karguaren zina errepikatu behar izan zuen Elizabeth II.ari «kolonizatzaile» deitzeagatik. Australiako Berdeak alderdi politikoko kidea da Lidia Thorpe. Aborigen aktibismoan karrera egin duten emakumeen oinordekotza baten parte da. Politikaren bitartez bere jatorria defendatzeko xedea du. | Lidia Thorpe Australiako senatari indigenak bi aldiz egin behar izan zuen biltzarkide karguaz jabetzeko zina, Elizabeth II.a erreginari «kolonizatzaile» deitu ondoren. Atzo goizean hartu zuen kargua senatari ekologistak; berak bakarrik, joan den asteko kargu hartze ofizialera ez baitzen joan.
Senatuko presidentearen aurrean ukabila goratu, eta zin egin zuen «subirano, solemne eta zuhurtziaz benetako leialtasuna» gordeko ziola «maiestate kolonizatzaileari, Elizabeth II.a erreginari». Thorperen adierazpenak ezinegona eragin zuen senatuko zenbait kiderengan, eta Sue Lines presidenteak eskatu zion karguaz jabetzeko formula errepikatzeko.
Helburuak garbi
Thorpe Australiako Berdeak alderdi politikoko kidea da, eta jatorriz DjabWurrung Gunnai Gunditjmara etniakoa. Politikaren bitartez bere jatorria defendatzeko xedea du Thorpek. Horretarako, legebiltzarrera jotzea du helburu, «herrialde honetan sistema kolonialaren legez kanpoko okupazioa zalantzan jartzeko». Horrez gain, ohartarazi zuen bere «jendeagatik» dagoela han, eta bere burua «sakrifikatuko» duela «kolonizatzaileari leialtasuna zin eginez, komunikabideetan egon ahal izateko eta parlamentuan sartzeko».
Senatukoa amaitu ostean, gertakaria sare sozialetara igaro zen. Kritika guztien artean, Adam Bandt politikariak bere babesa agertu nahi izan zion Thorperi eta Beti izan zen. Beti izango da esaldia jarri zuen sare sozialetan erreginari erreferentzia eginez. Ondoren, Thorpek berak Twitterren argitaratu zuen ez duela inoiz «subiranotasuna utzi». Jarraian, Australiako bandera ere kritikatu zuen emakumeak, «lur horien kolonizazioa» irudikatzen duelako. «Ez dago ez baimenik ez itunik; beraz, bandera horrek ez nau ordezkatzen», esan zuen Channel 10 katean.
Daily Mail-ek jakinarazi duenez, Thorpe senataria aborigen aktibismoan karrera egin duten emakumeen oinordeko da. Haren amona Alma Thorpek Victoriako osasun aborigen zerbitzua sortu zuen, eta haren ama Marjorie Thorpek, berriz, belaunaldi lapurtuak deiturikoen inguruko ikerketa nazionalean parte hartu zuen.
Kolonizazioa Australia kolonia britainiarra izan zen ehun urtez baino gehiagoz, eta garai horretan milaka australiar aborigen hil zituzten, eta komunitateak lekuz aldatu. Azkenean, herrialdeak de facto-ko independentzia lortu zuen 1901ean, baina ez zen inoiz eskubide osoko errepublika bihurtu.
1999an egindako bozketa batean, australiarrek erregina kargutik kentzearen aurka bozkatu zuten. Azken urteetan egin diren inkesten arabera, australiar gehienak errepublika bat izatearen alde daude, baina akordio gutxi dago estatuburua aukeratzeko moduari buruz. |
2022-8-2 | https://www.berria.eus/albisteak/216689/donostiako-udalak-kereila-bat-aurkeztuko-du-frankismoak-hildako-udal-langileengatik.htm | Gizartea | Donostiako Udalak kereila bat aurkeztuko du frankismoak hildako udal langileengatik | Zenbait familiarekin ipini dira harremanetan, eta esan diete helburua dela euren senideen eskubideak «aitortzea» eta «berrezartzea». | Donostiako Udalak kereila bat aurkeztuko du frankismoak hildako udal langileengatik. Zenbait familiarekin ipini dira harremanetan, eta esan diete helburua dela euren senideen eskubideak «aitortzea» eta «berrezartzea». | 24 udal langile eta kargudun publiko izan ziren frankismoaren biktimak Donostian, eta horien aldeko kereila bat aurkeztuko du orain udalak. Udal Memoria Historikoaren Kontseilu Sektorialeko lantaldeak egindako ikerketaren ondorioak dira. Besteak beste, «eskubide urraketak jasan» zituztela eta «heriotza eragin» zietela jaso du txostenak.
Udalak adierazi duenez, lortu du udal langile eta kargudun publiko horien hainbat familiarekin harremanetan jartzea, eta jakinarazi die euren senideen eskubideak «aitortzeko» eta «berrezartzeko» asmoa duela.
Eneko Goia alkateak esan du hiriko memoria historikoa berreskuratzeko helburuarekin egin dutela, orain dela urteak hasitako bideari jarraituz, eta azpimarratu du Donostian memoria historikoaren arloan hainbat ikerketa egin direla: «Hiriko historian garrantzi handia izan zuen denboraldi bat gogora ekarri eta ezagutzera emateko pausoak ematen ari gara».
Horrez gain, udalak jakinarazi du, «ikusita beharrezkoa dela», gaian aditua den abokatu bat kontratatu duela Tokiko Gobernu Batzordeak kereila aurkezteko eta defendatzeko asmoz. |
2022-8-3 | https://www.berria.eus/albisteak/216690/justizia-segurtasun-eta-osasun-sailak-elkarlanean-arituko-dira-ziztadei-laquoberehalaraquo-erantzuteko.htm | Gizartea | Justizia, Segurtasun eta Osasun sailak elkarlanean arituko dira ziztadei «berehala» erantzuteko | Eusko Jaurlaritzak jarduera protokolo koordinatu bat ondu du, egoerari erantzun «uniforme eta berehalakoa» emateko. Artolazabalek «lasai egoteko eta zuhur jokatzeko» deia egin du. | Justizia, Segurtasun eta Osasun sailak elkarlanean arituko dira ziztadei «berehala» erantzuteko. Eusko Jaurlaritzak jarduera protokolo koordinatu bat ondu du, egoerari erantzun «uniforme eta berehalakoa» emateko. Artolazabalek «lasai egoteko eta zuhur jokatzeko» deia egin du. | Azken egunotako ziztada kasu eta salaketen harira, Eusko Jaurlaritzak jarduera protokolo koordinatu bat ondu du, egoerari erantzun «uniforme eta berehalakoa» emateko. Horrela, ziztada kasuen aurrean, Justizia, Segurtasun eta Osasun sailak elkarlanean arituko dira, «arinago eta azkarrago» erantzuteko.
Protokoloa lantzeko, bilera profesionalak egin zituen atzo Jaurlaritzak epaileekin eta Osasun, Segurtasun eta Justiziako ordezkariekin, Auzitegiko Medikuntzako Euskal Erakundearen bitartez. Bileretan sail bakoitzak izango duen jarduera ildoa zehaztu zuten, halako kasuetan bakoitzak nola jokatu behar duen argitzeko.
Protokoloan azaltzen denez, ustezko ziztadarik bada, kasua salatzeko edo publiko egiteko hiru bide daude: 112 telefonora deituz, Poliziaren bitartez, edo ospitale edota osasun zentro baten bidez. Larrialdi zerbitzuetatik Poliziarengana bideratu beharko dute kasua, eta Segurtasun eta Osasun sailek «berehala» jarri beharko dute elkarrekin harremanetan: biktima lehenengo ospitalera badoa, bertatik Poliziari emango diote abisua, eta alderantziz.
Ospitaleak lesioen partea, argazkiak eta odol eta gernu laginak hartu beharko dizkio ziztatu dutenari. Behin horiek eginda, berriro bideratuko diote kasua Poliziari, eta hortik guardiako epaitegira eraman beharko dute kasua. Epaitegiak ikerketa prozesua jarriko du martxan, eta, delituren bat izan dela baieztatuz gero, auzitegiko medikuek egingo dituzte proba medikoen interpretazioak.
Protokoloan, era berean, zehazten da biktimak ez duela bakarrik geratu beharko, eta kontzientzia egoera aldatzen zaiola sentitzen badu osasun zentro batera jo beharko duela.
Ikusi gehiago: Ziztada kasuetarako gomendioak gehitu ditu Jaurlaritzak udako plan berezian
Gaur egun, Ertzaintza ziztadekin lotutako hamabi salaketa ari da ikertzen, eta, Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak azken egunotan baieztatu duenez, horietan ez dago jasota substantzia toxikorik sartu denik. Oraindik ziztadak egitearen xedea ari dira ikertzen, baina, oraingoz, baztertu egin dute sexu erasoak egiteko asmoa.
Artolazabalek «emakumeen aurkako indarkeria modu berri» gisa deskribatu zituen atzo erasook, eta gaitzetsi egin zituen: «Emakumeok aske izateko eta nahi dugun bezala dibertitzeko eskubidea dugu». Horrekin batera, jaiak, kaleak eta gaua emakumeenak ere badirela aldarrikatu zuen, eta ohartarazi egoera ezin dela izan «atzerakada» bat emakumeen askatasunean, «hori baita benetako mehatxua». Horiek horrela, «lasai egoteko eta zuhur jokatzeko» deia egin zuen, eta berdintasunaren alde «eragile aktibo» bihurtzeko eskatu zien herritar guztiei. |
2022-8-3 | https://www.berria.eus/albisteak/216691/euskal-mendizaleen-ikur.htm | Kirola | Euskal mendizaleen ikur | Nafarroako Pirinioetan dago, eta 2.444 metro garai da. Historiak, kokapenak eta izenak egiten du berezi. Urtean 4.000 mendizale baino gehiago joaten dira hara, gailurra zapaltzeko asmoz. | Euskal mendizaleen ikur. Nafarroako Pirinioetan dago, eta 2.444 metro garai da. Historiak, kokapenak eta izenak egiten du berezi. Urtean 4.000 mendizale baino gehiago joaten dira hara, gailurra zapaltzeko asmoz. | Euskal mendizaleen artean eta, oro har, euskal herritarren artean mendi ezagunik bada Euskal Herrian, hori Hiru Erregeen Mahaia da (Pirinioak, Nafarroa, 2.444 metro). Urtean milaka mendizale joaten dira hara, gehienak euskal herritarrak, hango gailurrean dauden Frantzisko Xabierkoaren metalezko irudia eta Xabierko Gazteluaren itxura duen buzoia bisitatzeko asmoz.
Frantzisko Xabierkoaren metalezko irudia. Maider Agirre
Historiak kontatzen duenez, hango gailurrean elkartzen ziren Nafarroako, Aragoiko (Espainia) eta Bearnoko (Frantzia) erregeak, lur eremuen berri izateko eta tratuak egiteko. Hortik dator Hiru Erregeen Mahaia izena. Hara igotzeko hiru bide daude: Laskun ibarretik igotzen dena (Biarno, Frantzia), Belaguatik igotzen dena (Nafarroa) eta Anso ibarreko Linzako aterpetxetik abiatzen dena (Aragoi, Espainia), denetan ezagunena. Benito Odriozola Beni da Linzako aterpetxeko zaindaria azken 25 urteetan (Azkoitia, Gipuzkoa, 1968). 1989an eraiki zuen Ansoko Udalak aterpetxe hori, eta gaur egun ohikoa da han geldialdi bat egitea gailurretik jaistean. «Lehen, Azpeitian, Etxezuri taberna izan nuen beste bazkide batekin, eta, bi astean behin, Linzako aterpetxera joaten nintzen egonaldi batzuk egitera. Orduan, asko ibiltzen nintzen mendian, eta beti izaten nuen mendian bizitzeko gogoa. Egonaldi haietako batean, lehen aterpetxea kudeatzen zutenek aipatu zidaten utzi egingo zutela, eta hartzea erabaki genuen». Geroztik, Hiru Erregeen Mahaia mendiaren oinarrizko kanpalekuan dihardu lanean Odriozolak. «Niretzat, dena da Hiru Erregeen Mahaia. Gure mendirik garaiena izateaz gain, denontzat elkargune baten moduan ikusi izan dut mendi hau».
Benito Odriozola, Linzako aterpetxeko zaindaria. Maider Agirre
Euskal mendizaletasunak azken urteetan izan duen bilakaeraren ikurretako bat da Hiru Erregeen Mahaia mendia. Urtero, 4.000 mendizale baino gehiago joaten dira, gailurra zapaltzeko asmoz. Aldaketarik nabariena, halere, emakumeen presentzia izan da. «Lehen, gizonezkoak izaten ziren gehienak. Orain, berriz, asko handitu da emakumeen presentzia Hiru Erregeen Mahaian», azpimarratu du Odriozolak. Alderaketengatik galdetuta, argi dauka: «Lehengo mendizaleek mendia maite zuten. Orain, askotan, batzuei esan behar izaten diet abiatu ere ez egiteko. Askok ez dakite nora doazen ere. Ez da mendi arriskutsua, baina kontuz ibiltzea eskatzen du». Aterpetxean daramatzan urte hauetan guztietan jende ezagun ugari ikusi du Hiru Erregeen Mahaia mendirako bidean. «Euskal herritarren mendirik kutunena dela esango nuke. Hemen daramatzadan urteetan, jende ezagun asko ikusi izan dut gailurrera igotzen; besteak beste, Juan Jose Ibarretxe, Ane Igartiburu, Juanito Oiartzabal, Iñurrategi anaiak eta Marino Lejarreta». Halere, pertsona bat gogoratzen du bereziki: Iñaki Otxoa de Olza alpinista. «Asko maite zuen mendi hau. Gaur egun, oso ohikoa da gailurrera korrika igotzea eta handik korrika jaistea. Baina, orain dela urte asko, hark askotan egiten zuen hori. Bi ordu eta erdi inguruan egiten zuen joan-etorria».
Odriozola bera ere askotan igo izan da gailurrera. Udan, lanez gainezka egoten da Linzako aterpetxea, eta udazkenean eta neguan joatea du gogokoen. «Orduan izaten dugu lan gutxien, eta lasaiago ibiltzen gara mendian. Nahiz eta azkenaldian gutxiago igo izan naizen, garai horietan ere ederra da Hiru Erregeen Mahaia». Erretiroko urteak bete arte egoteko kontratua sinatu zuen orain gutxi. Oraindik ez dakienez urte horiekin hartuko duen erretiroa, kontratu hori beste bost urtez luzatzeko aukera izango du. Odriozolak argi du: «Zorte handia dut, urteko egun gehienak Hiru Erregeen Mahaiaren inguruan igarotzen ditudalako. Ezin nuen leku hoberik aukeratu horretarako».
Korrikalarien esperientzia
Sarah Ugarte (Donostia, 1986) orain bost urte inguru hasi zen mendi lasterketetan lehiatzen, eta hainbat aldiz igo izan du Hiru Erregeen Mahaia. Baina mendian korrika hasi baino lehen, hainbatetan igo zuen. «Izugarri maite dudan mendia da. Agian, nire lehen bimilakoa izan zelako izango da. 14 urterekin igo nintzen lehenbizikoz, eta oso-oso oroitzapen onak ditut igoera hartaz. Geroztik, ikur bat bilakatu da niretzat».
Sarah Ugarte, mendi lasterkaria. Juan Carlos Ruiz, Foku
Euskal Herritik kanpo mendian asko ibilitakoa den arren, bereziki maite duen gailurra da. Omenaldi gisara, uztailaren 9an, erronka berri bat egin zuen Ugartek Hiru Erregeen Mahaia ardatz hartuta. Gaur egun bizitoki duen Tolosatik (Gipuzkoa) abiatu zen bizikletaz Etxarri-Aranatzera (Nafarroa). Han, Beriain mendia igo zuen (Andia mendikatea, Nafarroa, 1.494 metro), eta berriro ere bizikleta hartu, eta Linzako aterpetxera joan zen. Berriro ere oinetakoak aldatu ondoren, Hiru Erregeen Mahaia mendiko bideari ekin zion donostiarrak. Gailurra zapaldu, eta aterpetxean eman zion amaiera erronkari. Orotara, 14 ordu eta 32 minutu behar izan zituen. «Oso gogorra izan zen erronka».
Hainbat euskal mendizalerentzat bezala, Ugarterentzat ere Pirinioetako mendirik gustukoena da Erronkariko ipar-ekialdean kokatzen den gailurra. «Dena du berezia mendi honek: historia, izena, kokapena, Euskal Herriko mendirik garaiena izatea... Horregatik maite dugu hainbeste», nabarmendu du Ugartek. |
2022-8-2 | https://www.berria.eus/albisteak/216692/ghk-k-ukatu-egin-du-erraustegi-azpiko-uren-kutsadura-errausketaren-ondorio-dela.htm | Gizartea | GHK-k ukatu egin du erraustegi azpiko uren kutsadura errausketaren ondorio dela | GuraSOSek argitara atera dituen txosten batzuen arabera, metal astunen, dioxinen eta furanoen kantitate arriskutsuak daude erraustegiaren lur azpiko uretan. Salatu du Eusko Jaurlaritzak baduela horien berri, eta ez duela ezer egin. | GHK-k ukatu egin du erraustegi azpiko uren kutsadura errausketaren ondorio dela. GuraSOSek argitara atera dituen txosten batzuen arabera, metal astunen, dioxinen eta furanoen kantitate arriskutsuak daude erraustegiaren lur azpiko uretan. Salatu du Eusko Jaurlaritzak baduela horien berri, eta ez duela ezer egin. | Zubietako erraustegiaren inguruan dauden lur azpiko urek metal astunen, dioxinen eta furanoen kantitate arriskutsuak dituzte. Hori ondorioztatu dute SGS eta Idom enpresek duela urtebete egindako ikerketa txostenek, GuraSOS elkarteak adierazi duenez. Txosten horiek Eusko Jaurlaritzak bere eskuetan dauzka, eta elkarteak salatu du egoeraren jakitun izanda ere ez duela ezer egin. GHK-k, berriz, esan du substantzia horiek erraustegia martxan jarri aurretik ere ageri zirela eremu horietan egindako ikerketetan.
Erraustegiaren inguruko aferak berriro ere polemika sortu du azken asteetan, duela hamabost egun Zubietako erraustegiaren azpiko Arkaitzerreka errekastoan izandako kutsadura dela eta. Usurbilgo Udalak eta EAM Errausketaren Aurkako Mugimenduak hartutako laginak ikertu dituzte laborategian, eta kutsadura arrasto «kezkagarriak» topatu dituztela jakinarazi dute. Ez da halako zerbait gertatzen den lehen aldia; 2020ko maiatzean, ehunka arrain hilda agertu ziren errekasto horretan isuritako substantzia toxikoen ondorioz, eta auzi bat irekita dago delitu ekologikoagatik.
GHK Gipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak dauka erraustegiaren gaineko eskumena, eta, aldi berean, horrek Ekondakin Energia eta Ingurumena izeneko enpresa taldea dauka kontratatuta erraustegia kudeatzeko. Azken horrek eskatu zion Suitzako SGS enpresari 2020. urtean erraustegiko inguruen egoera aztertzeko txosten bat egiteko. Izan ere, Ingurumen Baimen Bateratua dauka erraustegiak, eta horrek behartzen du zundaketak egin behar dituzten lurzoruaren eta lurpeko uren kalitatea neurtzeko ikerketak egitera, eta gero horiek Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Sailera bidaltzera. Hain zuzen, GuraSOSek salatu du Eusko Jaurlaritzak bazuela txosten horretako datuen berri 2020. urtearen amaieratik.
Txosten horretan, ikertzaileek adierazten dute lur azpiko uretan aurkitutako kutsadura mailek esku hartzearen balioa gainditzen dutela. GuraSOSek azaldu du, horrek «gizakiaren osasunerako edo ekosistemetarako arrisku onartezina» dakarrela. Besteak beste, kromoa, kobrea, zinka eta antzeko metal astunak, dioxina eta furanoak, zein fenola eta hidrokarburo aromatikoak aurkitu dituzte ikerketa horietan —2019ko abenduan, 2020ko abuztuan eta iaz egin zituzten—.
Era berean, txostenak gomendatzen du «ikerketa xehatua eta arriskuen balorazioa» egitea, eta baita azterlanaren emaitzak «ingurumen arloan eskumena daukan administrazioari» helaraztea ere. GuraSOSek kutsadura horiekin lotzen ditu zuzenean Arkaitzerrekako substantzia toxikoak, baina GHK-k behin eta berriz adierazi du ez dakiela nondik etor daitekeen errekastoko kutsadura hori. Astearte honetan, gainera, GHK-k adierazi du GuraSOS taldea informazioa «manipulatzen» ari dela. Eta errausketaren aurkako taldeak erabat ukatu du hori.
2021. abenduan egin zuen orain arteko azken azterketa Idom ingeniaritza enpresak. Haren arabera, erraustegiaren inguruko eremua kutsatuta zegoen jada ikerlan horretarako laginak hartu zituztenean, 2019ko abenduan. Idomen txostenak eta GHK-k adierazi dutenez, beraz, erraustegia 2020ko abenduan martxan jarri aurretik, jada substantzia toxikoak zeuden erraustegi ondoko lur azpiko uretan. Hala ere, erraustegia zabaldu aurretik, hainbat hilabetez egon ziren probak egiten, eta, hain zuzen, proba horiek 2019ko azaroan hasi zituzten, Idomek azterketa egin baino aste batzuk lehenago.
GHK-k adierazi du GuraSOSek «behin eta berriz asmo txarrez» erabiltzen duela informazioa, eta informazio horrek, gainera «erraustegia martxan jarri aurreko datuak» islatzen dituela. Kontrara, azaldu du lur azpiko uren kutsadura horrek lotura izan dezakeela «lurerauzketako materialarekin lurzatian egindako betelanekin». |
2022-8-2 | https://www.berria.eus/albisteak/216694/nancy-pelosi-taiwanen-da.htm | Mundua | Nancy Pelosi Taiwanen da | AEBetako Ordezkarien Ganberako presidentea uharteko gobernuburuarekin batzartzekoa da bihar. Pekinek, Taipeik eta Washingtonek alerta gorenean jarri dituzte norbere militarrak. | Nancy Pelosi Taiwanen da. AEBetako Ordezkarien Ganberako presidentea uharteko gobernuburuarekin batzartzekoa da bihar. Pekinek, Taipeik eta Washingtonek alerta gorenean jarri dituzte norbere militarrak. | Txinaren eta AEB Ameriketako Estatu Batuetako Gobernuen ohartarazpenak gorabehera, Nancy Pelosi AEBetako Ordezkarien Ganberako presidentea Taiwanen da, egonaldi gatazkatsu bat egiteko. Uharte horretara iritsi eta berehala, Pelosik ohar bat atera du argitara, eta esan du «inoiz baino garrantzitsuagoa» dela «amerikar elkartasuna». Agintariaren bisitak Pekinen eta Washingtonen arteko beste krisi bat eragingo du.
Pelosiren egonaldiaz ez dute ezer esan ez Washingtonek ez Taipeik, baina, Taiwango hedabideen arabera, agintaria uharteko gobernuburu Tsai Ing-wenekin, hango diputatuekin eta giza eskubideen aldeko ekintzaileekin batzartzekoa da bihar. AEBetako Ordezkarien Ganberako presidenteak baieztatu du «Taiwango buruzagitzarekin» elkartuko dela, eta bilkura horietan «interes partekatuez» arituko direla. Hori bai, Pekinen kexei erreferentzia eginez, agintariak adierazi du AEBak «statu quo-a aldatzeko aldebakarreko saiakeren kontra» daudela.
Pelosi irlara joan aurretik, mugimendu militar asko izan dira Hego Txinako Itsasoaren inguruan, eta Txinak, Taiwanek eta AEBek alerta gorenean jarri dituzte norbere armadak.
Txinakoak, esaterako, kostaldera mugitu ditu indar anfibio batzuk, batez ere hego-ekialdean dagoen Fujian probintziara —Taiwandik gertuen dagoelako—, eta haren hegazkin batzuk Taiwango itsasartetik gertu pasatu dira hainbatetan; horietako batzuek muga ere pasatu dute. Horiez gain, ontzi bat uhartetik 80 kilometrora mugiarazi du, bi hegazkin ontziak beren baseetatik atera dira eta armadak esan du ariketa militarrak egingo dituela irlaren inguruan, asteburura arte. Iragan astean Xi Jinping Txinako presidenteak Joe Biden AEBetakoari esandakoa gertatzen ariko litzateke, hortaz: Pekinek modu «sendoan» erantzuteko asmoa lukeela.
Era berean, AEBetako armadak zaintzarako abioiak bidali ditu Taiwan ingurura, Pelosi zeraman hegazkinaren segurtasuna bermatze aldera —Filipinetatik pasatuta, AEBetako Ordezkarien Ganberako presidenteak ibilbide luzeagoa egin du, Hego Txinako Itsasoa saiheste aldera—, eta lau gerraontzi irlaren ekialdera joan dira, South China Morning Post egunkariaren arabera.
Taiwango itsasartearen ingurua, beraz, ordu gutxian militarizatu dute Mendebaldeko eta Ekialdeko bi potentzia handiek. Uhartean, aldiz, Taiwango armada alarma egoeran da, CNA albiste agentziaren arabera; Liberty Times-ek, berriz, esan du zortzi ehiza hegazkin bidali dituztela ekialdeko Taitung basera.
Ohar baten bidez, Taiwango Defentsa Ministerioak zera esan du egoeraz: «mehatxuaren araberako indar armatu egokiak bidaltzeko» prest daudela militarrak, eta armada «gai» dela «segurtasun nazionala bermatzeko».
Txinak hamarkadotan argudiatu du Taiwan bere lurraldearen parte dela —nahiz eta ez duen horren kontrolik—, eta Xik esana du Txina eta Taiwan —ofizialki, Txinako Errepublika— «berriz elkartuko» dituela, eta gaineratu hori indarkeriaren bidez ere egingo luketela «beharrezkoa balitz». Aldi berean, Pekin saiatu da irla hori bakartzen eta nazioarteak Taiwani edonolako zilegitasunik ematea eragozten.
Horregatik, Txinako Gobernuak ez du begi onez ikusten Pelosiren bisita; hain justu, aitortza moduko bat litzatekeelako. AEBetako zenbait kongresukide jada izan dira uharte horretan, baina Ordezkarien Ganberako presidente bat ez da hara joan 1997tik —Newt Gingrich errepublikanoa zen karguduna—, eta, hortaz, AEBetako politikaririk garrantzitsuenetako bat dela kontuan harturik, Pekinek «probokaziotzat» du Pelosi Taiwanen izatea, Txinako Atzerri Ministerioak iragan astean hainbatetan adierazi modura —AEBetako Ordezkarien Ganberako presidentea persona non grata da Txinarentzat—.
«Traizio deitoragarria»
Are, Wang Yi Atzerri ministroak AEBei egotzi die «traizio deitoragarri bat» egitea uhartearen aferan; izan ere, bi herrialdeek 1979an harreman diplomatikoak berriz ezarri zituztenetik, Washingtonek «Txina bakarraren» printzipioa defendatzen du Taiwani dagokionez. «Txina bakarraren printzipioa Txinak beste herrialdeekin dituen harremanen oinarri politikoa da», esan du Wangek.
Haren aurretik, Atzerri Ministerioaren bozeramaile Hua Chunying mintzatu da auzi horretaz, eta Taiwani ohartarazi dio «ondorio ezin txarragoei» egin beharko diela aurre «AEBek gaizki kudeatzen badute [Taiwango] itsasarteko egoera».
Pekinen eta Washingtonen arteko harremanak aspaldidaniko txarrenak dira egun, eta Pelosiren bisitak are gehiago oker litzake horiek; tentsioa, behintzat, nabarmen igo da asteon, eta gaurko bidaiarekin, are gehiago.
AEBetako Ordezkarien Ganberako presidentearen bisita ofizial egin aurretik, Dmitri Peskov Errusiako Gobernuaren bozeramaileak Txinaren hitz berberak erabili du, eta adierazi du Pelosiren bidaia «probokazio bat» dela.
Egunotan gerta daitekeenaren aurrekari bat 1995ekoa da, garai hartan Taiwango presidente zen Lee Teng-hui AEBetara joan zenekoa. Pekin asko haserretu zen bidaia horrengatik, eta misilak Taiwango itsasora botata erantzun zuen; Pentagonoak eremu horretara zenbait gerraontzi bidali zituenean utzi zion hori egiteari. |
2022-8-2 | https://www.berria.eus/albisteak/216695/haurrak-adinekoak-eta-emakumeak-donetsketik-ebakuatzen-hasi-dira.htm | Mundua | Haurrak, adinekoak eta emakumeak Donetsketik ebakuatzen hasi dira | Ukrainak nabarmendu du «eremu seguruetara» eramango dituztela. Datozen bi asteetan «bizpahiru» zamaontzi dira Odesatik ateratzekoak | Haurrak, adinekoak eta emakumeak Donetsketik ebakuatzen hasi dira. Ukrainak nabarmendu du «eremu seguruetara» eramango dituztela. Datozen bi asteetan «bizpahiru» zamaontzi dira Odesatik ateratzekoak | Azken asteetan bereziki Donetsken, Ukrainaren ekialdean, gogortu da gerra, eta, horregatik, eskualdean kontrolpean duen eremua ebakuatzeko eskatu zien Volodimir Zelenski herrialdeko presidenteak herritarrei, joan den larunbatean. «Zenbat eta lehenago ebakuatu Donetsk eskualdea, Errusiako armadak orduan eta denbora gutxiago edukiko du pertsonak hiltzeko», ohartarazi zuen. Eta Ukrainako Gobernuak gaur jakinarazi du adingabeak, emakumeak, adinekoak eta mugitzeko zailtasunak dituzten pertsonak ebakuatzen hasi direla.
Ukrinform albiste agentziak Irina Verextxuk lehen presidenteordearen hitzak jaso ditu, eta, haren arabera, ebakuatuak tren batean abiatu dira, eta bihar dira Kropivntskira iristekoak. Nabarmendu du pertsona horiek lagunduta daudela une oro, eta «eremu seguruetara» eramango dituztela. Kieven asmoa da trenez eta errepidez eramatea herritarrak mendebaldeko hirietara, zeintzuetan horiek hartzeko lekuak egokitu dituzten. Zelenskik aitortu du Donetsketik alde egin nahi ez duten ehunka pertsona daudela. Pavlo Kirilenko da Donetskeko buruzagi militar gorena, eta asteburuan adierazi zuen azken hilabetean 662 pertsona hil direla eskualdean Errusiako armadaren erasoen eraginez, eta zaurituak 1.700 inguru direla.
Bestalde, Odesako portutik (Ukraina) herenegun abiatu eta 26.000 tona arto daramatzan Razoni zamaontzia gaur gauean da Istanbulera heltzekoa, Turkiako iturri militarrek jakinarazi dutenez. Behin hara iritsita, eta Errusiak, Ukrainak, Turkiak eta NBE Nazio Batuen Erakundeak atzera Itsaso Beltzean zerealak esportatzeko izenpetutako akordioa aintzat hartuta, itunaren sinatzaileek osatutako koordinazio zentroko talde batek ikuskatu egingo du.
Oleksandr Kubrakov Ukrainako Azpiegitura ministroak BBC hedabideari gaur adierazi dionez, proba gisa datozen bi asteetan «bizpahiru» zamaontzi dira ateratzekoak Odesatik, eta espero du «beste norabidean ere» ontziek ibilbideak egitea. «Dena egiaztatu eta gero, korridore horretan zehar arrunta izango da nabigazioa».
Azov, «terrorista» Errusiako Auzitegi Gorenak «talde terrorista» izendatu du Azov eskuin muturreko batailoi paramilitarra. Joan den maiatzean, Errusiako armadak Mariupol hiriko Azovstal altzairutegia hartu zuenean, Errusiako Fiskaltzak eskatu zuen eskuin muturreko batailoi hori «talde terrorista» izendatzeko. Azoveko paramilitarrak altzairutegian gotortuta egon ziren zenbait astez. Kremlinen arabera, horietako asko, buruzagiak barne, Rostov eskualdeko (Errusia) kartzeletan daude preso.
Gerra frontean Mendebaldearen laguntza militarra jasotzen ari da Ukraina, eta Jens Stoltenberg NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkari nagusiak adierazi du, gaur, Zelenskirekin hitz egin eta gero, biei iruditzen zaiela «are» laguntza militar handiagoa behar duela Ukrainak, eta laguntza hori «azkarrago» jaso behar duela. |
2022-8-2 | https://www.berria.eus/albisteak/216696/hitzarmen-kolektiboa-adostu-dute-bilboko-metroko-zuzendaritzak-eta-ccoo-semaf-lab-egie-eta-esk-sindikatuek.htm | Gizartea | Hitzarmen kolektiboa adostu dute Bilboko metroko zuzendaritzak eta CCOO, Semaf, LAB, Egie eta ESK sindikatuek | Hilabete baino gehiago iraun dute greba eta lanuzteek, eta, horien ostean, akordio bat lortu dute zuzendaritzak eta gehiengo sindikalak. ELA, UGT eta CIM sindikatuek akordioa salatu dute, eta adierazi «langileen pobretzea» bermatuko duela. | Hitzarmen kolektiboa adostu dute Bilboko metroko zuzendaritzak eta CCOO, Semaf, LAB, Egie eta ESK sindikatuek. Hilabete baino gehiago iraun dute greba eta lanuzteek, eta, horien ostean, akordio bat lortu dute zuzendaritzak eta gehiengo sindikalak. ELA, UGT eta CIM sindikatuek akordioa salatu dute, eta adierazi «langileen pobretzea» bermatuko duela. | Bilboko metroko langileen hitzarmen kolektibo berria adostu dute enpresaren zuzendaritzak eta CCOO, Semaf, LAB, Egie eta ESK sindikatuek. 21 ordezkari sindikaletatik 11k bozkatu du alde, ELA, UGT eta CIM sindikatuek akordioaren aurka egin baitute. Semaf sindikatuak aldatu du iritzia, eta horrek ahalbidetu du akordioa sinatzea. Hori dela eta, aurrerantzean langileek ezingo dute greba eta lanuzteetara deitu.
ELAk gogor salatu du sindikatuek eta enpresaren zuzendaritzak sinatutako hitzarmena. Haien ustetan, hitzarmen berriak langileak «pobretzea» ekarriko du. Izan ere, 2025eko hasierara arte langileen soldata administrazio publikoak igotzen duen mailan igoko dute, eta ez KPIaren arabera; urte arteko KPIa %10,8an dago egun. Bestalde, enplegua «prekarizatu» egingo dela dio euskal sindikatuak, eta nabarmendu du behin-behineko langileetan «eskala bikoitzak» sortuko direla. Izan ere, haien esanetan, behin-behineko langileak etengabeko ebaluazioan egongo dira behin betiko izan arte, eta jardunaldi osoa «bermatua izan gabe» gainera.
Mantentze lanetako langileek aparteko orduak egiteko duten derrigortasuna handitu egingo dela ere ohartarazi du ELAk. Bestalde, diote ez dela bermatuko geltoki guztietan gutxienez langile bat egotea.
Laburbilduz, hitzarmen berriak langileen arteko zatiketa bultzatzen duela esan du ELAk, eta gehitu du baztertu egingo direla enpresako kolektibo batzuen baldintzak. Akordioaren helburua sinatzaileen interes partikularrak bultzatzea dela esanez amaitu dute oharra. |
2022-8-2 | https://www.berria.eus/albisteak/216697/israelgo-armadak-17-urteko-palestinar-bat-hil-du-sarekada-batean-zisjordanian.htm | Mundua | Israelgo armadak 17 urteko palestinar bat hil du sarekada batean Zisjordanian | Jeninen egindako operazioan, Al-Saadi Jihad Islamikoko buruzagietako bat atxilotu dute Israelgo soldaduek. Urte hasieratik gutxienez 60 palestinar hil dituzte. | Israelgo armadak 17 urteko palestinar bat hil du sarekada batean Zisjordanian. Jeninen egindako operazioan, Al-Saadi Jihad Islamikoko buruzagietako bat atxilotu dute Israelgo soldaduek. Urte hasieratik gutxienez 60 palestinar hil dituzte. | Israelgo armadaren erasoek ez dute etenik Zisjordanian, Israelek okupaturiko eremuan. Iragan astean 16 urteko palestinar bat hil zuten, eta atzo Dirar al-Kafrini 17 urteko beste palestinar gazte bat hil zuten sarekada batean. Jenin hiriko errefuxiatu kanpalekuan zegoen gazte palestinarra —beste hainbat miliziano palestinarrekin batera—, eta Israelgo armadak tiroz hil zuen. Herrialdeko Osasun Ministerioak jakinarazi zuenez, Al-Kafrini jada hilda zegoen Jeningo ospitalera eraman zutenean. Ministerio horrek adierazi zuen beste palestinar bat zauritu zutela. Hari zangoan egin zion tiro Israelgo armadak, eta ospitaleratu egin zuten.
Israelgo soldaduek atzo gauean egindako operazioaren helburu nagusia Bassam al-Saadi Jihad Islamikoko buruzagietako bat atxilotzea zen, eta, Al-Saadi ez ezik, haren suhi Ashraf al-Jada ere atxilotu zuten, Wafa Palestinako albiste agentziaren arabera. Sare sozialetan ikus daitezkeen irudiek erakusten dute Jihad Islamikoko buruzagiaren etxea odolez blai zegoela Israelgo armadak liderraren etxeari eraso egin ondotik. Al-Saadiren emaztea ere ospitaleratua izan zen zauritu egin zutelako.
Al-Saadi hainbat urtez egon da preso Israelgo kartzeletan. 2018an atxilotu zuten, Israelgo indarrek bost urtez hura bilatzeko ahalegina egin ondotik, eta 2020an aske utzi zuten. 2002an, Israelgo armadak Al-Saadiren bi seme hil zituen Jeningo errefuxiatuen kanpalekuan egindako eskala handiko inbasioan.
Israelgo indarren erasoari erantzunez, Jihad Islamikoko adar Al-Quds brigadak atzo kaleratutako ohar batean adierazi zuen «alerta egoeran eta prest» dagoela Israelgo armadak Al-Saadiri egindako «mendekuzko» erasoari aurre egiteko.
Aldi berean, Presoen Aferetarako Palestinako Agintaritzaren Batzordeak Israelgo armadaren erasoa gaitzetsi zuen, eta atxiloketa «basatitzat» jo. Qadri Abu Bakr batzordeko buruak Israelgo agintariei egotzi zien Al-Saadi atxilotzearen, eta Al-Kafrini palestinar gaztearen «exekuzioaren» erantzukizun osoa. Abuk gehitu zuen Israelgo armadak Zisjordania iparraldean indarrean duen «okupazioak» jomugan jartzen dituela Jeningo kanpalekuan daudenen, eta han bizi direnen bizitzak.
Bestalde, Israelgo indarrek Jeningo errefuxiatuen kanpalekuaren aurka egindako erasoa justifikatu zuten atzo, esanez «terrorismoagatik» susmagarri diren bi lagun atxilotzeko egin zutela operazioa. Horrez gain, Israelgo armadak adierazi zuen sarekada egin zutela palestinarrek haien kontra tiro egin eta arrokak jaurti zituztelako. 17 urteko palestinar gaztearen hilketaz, ordea, ez zuten adierazpenik egin. Al-Saadiren atxiloketa justifikatu zuten hari «galdeketa bat» egiteko zela esanez.
Jenin, Israelgo indarren jomuga
Israelgo armadak hilabeteak daramatza Jenin erasotzen bertako erresistentzia garaitzeko ahalegin luzean. Izan ere, hiri horretan presentzia handia dute Jihad Islamikoa eta Al-Fatah talde armatuek. Aurten gutxienez 60 palestinar hil dituzte Israelgo indarrek, eta horietatik herenak Jeningoak dira.
Gatazka honetan, hildakoak ez ezik, atxilotuak ere ugariak izan dira azken bi hilabeteetan Zisjordanian, PAN Palestinako Aginte Nazionalaren eskutik: gutxienez 94 palestinar atxilotu baitituzte. |
2022-8-2 | https://www.berria.eus/albisteak/216698/beste-bi-hilabetez-luzatu-dute-yemengo-su-etena.htm | Mundua | Beste bi hilabetez luzatu dute Yemengo su etena | Menia luzatzeko, hainbat baldintza bete beharko dituzte aldeek; besteak beste, matxino huthien kontrolpean dauden eremuetarako errepideak zabaltzea. | Beste bi hilabetez luzatu dute Yemengo su etena. Menia luzatzeko, hainbat baldintza bete beharko dituzte aldeek; besteak beste, matxino huthien kontrolpean dauden eremuetarako errepideak zabaltzea. | Apirilean hasi eta ekainera luzatutako su etena amaitu eta 90 minutura iragarri du NBE Nazio Batuen Erakundeko ordezkari berezi Hans Grundbergek hura luzatzea adostu dutela. Omanekin batera aritu da Grundberg bitartekari lanetan. Hala, beste bi hilabetez luzatu dute menia, urriaren 2ra arte. Tarte horretan, aldeek bete egin beharko dituzte apirileko akordioan izenpetutako puntuak: besteak beste, matxino huthien kontrolpean dauden eremuetako gobernuko langileei ordaintzea, eta eremu horien arteko errepideak zabaltzea. Saudi Arabiak zuzentzen duen koalizio militarrak ere izango du betebeharrik; tartean, matxinoen kontrolpeko portuetara erregai gehiago bidaltzea eta Sana hiribururako hegaldi gehiago baimentzea.
NBEko ordezkari bereziak azaldu duenez, bi aldeak bat etorri dira akordioarekin. Grundberg itxaropentsu agertu da, eta nabarmendu du meniak ahalbidetuko duela nazio mailako su eten bat adostea eta «Yemengo herritarrek zuzendutako prozesu politikoa berriz abian jartzea».
2015ean piztu zen Yemengo gerra, eta, ordutik, ia 400.000 lagun hil ditu. Gainera, 13 milioi pertsona daude gosete larria pairatzeko zorian. Apiriletik abuztua arteko lau hilabeteok izan dira azken zazpi urteotan herritarrek izan duten gatazkarik gabeko eperik luzeena, kontuan izanik aldeek ez dituztela erasoak erabat eten. |
2022-8-3 | https://www.berria.eus/albisteak/216718/hilda-aurkitu-dute-herenegun-maulen-galdu-zen-84-urteko-gizona.htm | Gizartea | Hilda aurkitu dute herenegun Maulen galdu zen 84 urteko gizona | Bizikletaz txango bat egitera atera zen, eta, hasieran, bizikleta besterik ez zuten aurkitu. Atzo arratsaldean aurkitu zuten hilotza, handik metro gutxira. | Hilda aurkitu dute herenegun Maulen galdu zen 84 urteko gizona. Bizikletaz txango bat egitera atera zen, eta, hasieran, bizikleta besterik ez zuten aurkitu. Atzo arratsaldean aurkitu zuten hilotza, handik metro gutxira. | Aurkitu dute astelehenean Maulen galdu zen 84 urteko gizonaren hilotza. Larrialdi zerbitzuak lanean ibili ziren atzo, eta arratsaldean aurkitu zuten gizona. Aurrez, gizonaren bizikleta Ühaitza ibaiaren bazterrean topatu zuten; handik metro gutxira zegoen gizona, hilda.
Herenegundik ez zegoen haren berririk. Bizikletaz txango bat egitera atera zen, baina ez zen etxera itzuli. Suhiltzaileak, poliziak, helikoptero bat eta urpekariak mobilizatu ziren bilaketa lanetan. |
2022-8-3 | https://www.berria.eus/albisteak/216719/kansas-abortatzeko-eskubidea-mantentzea-onartu-duen-lehen-estatua.htm | Mundua | Kansas, abortatzeko eskubidea mantentzea onartu duen lehen estatua | Erreferendum bat egin dute han, eta hautesleen %60k bozkatu dute abortatu ahal izatearen alde. AEBetako Auzitegi Gorenak abortatzeko eskubide konstituzionala ezabatu zuen ekainean. | Kansas, abortatzeko eskubidea mantentzea onartu duen lehen estatua. Erreferendum bat egin dute han, eta hautesleen %60k bozkatu dute abortatu ahal izatearen alde. AEBetako Auzitegi Gorenak abortatzeko eskubide konstituzionala ezabatu zuen ekainean. | Abortatzeko eskubidearen aldeko mugimenduak garaipen handia lortu du bart Kansasen (AEBak). Erreferendum bat egin dute abortatzeko eskubidea mantendu edo ez erabakitzeko, eta bozkatu dutenen %60k baino gehiagok eskubide horri eustearen alde egin dute. Emaitza garrantzitsua da: Kansas da AEBetan gisa horretako erreferendum bat egin duen lehen estatua, eta aurrekaria sor dezake datozen hilabeteetan beste estatu batzuetan egingo dituzten galdeketentzat. Emaitzak oihartzuna izan du herrialde osoan; porrot handia da errepublikanoentzat.
AEBetako Auzitegi Gorenak bertan behera utzi zuen abortatzeko eskubide konstituzionala ekainaren amaieran. Horren ondorioz, estatuei itzuli zien gai horri buruz erabakitzeko eskumena. Hala, litekeena da herrialdeko estatuen erdietan baino gehiagotan abortua debekatzea, ala haurdunaldia eteteko aukerak murriztea berandu baino lehen. Horietako batzuetan berehala jarri zuten indarrean debekua, Gorenaren epaiaren aurretik onartutako legeak baitzituzten zain; zehazki, bederatzi estatutan.
Besteak beste Kansasen, ordea, bozkatu egin behar zuten legea indarrean jarri aurretik. Han, gobernadore demokrata dute orain, baina tradizio errepublikanoa duen estatu bat da. Kontserbadoreek kontrolatzen dituzte hango fiskaltza eta estatu idazkaritza, eta presidentetzarako hauteskundeetan ere Donald Trump gailendu zen han. Ez zegoen argi, beraz, zein izango zen galdeketaren emaitza.
Legea onartu zenetik, Texasko, Oklahomako, Missouriko eta beste hainbat estatutako hainbat emakumek bidaiatu behar izan dute Kansasera abortatzeko; hori egin ahalko dute aurrerantzean ere, ekonomikoki posible badute behintzat.
Emaitzen berri izan bezain pronto, Joe Biden AEBetako presidenteak adierazpenak egin ditu: «Kansasko hautesleak inoiz baino gehiago mobilizatu dira gaur, AEBetako konstituzioa moldatzeko saiakera estremistei aurre egiteko. Aukeratzeko eskubidea kendu nahi diete emakumeei», esan du. «Galdeketak argi utzi du bagenekiena: estatubatuarren gehiengoa abortatzeko eskubidearen alde dago; emakumeek euren osasunaren inguruko erabaki propioak hartzearen alde, beraz. Kongresuak herritarren ahotsa entzun behar du, eta berriz onartu abortu eskubidea bermatzen zuen legea».
Kolpea
Iragarrita zegoen, baina Auzitegi Gorenak ekainean hartu zuen erabakia kolpe izugarria izan zen: Roe v. Wade abortu eskubidea bermatzen zuen 1973ko aurrekaria bertan behera utzi zuen. Bost epailek bozkatu zuten legea baliogabetzearen alde, eta lauk kontra —hiru epaile aurrerakoiekin batera bozkatu zuen magistratu kontserbadoreetako batek—.
Horrek berehala eragin zituen protestak herrialde osoan. Jendetzarik handienetakoa Auzitegi Gorenaren atarian bertan eta inguruko kaleetan bildu zen, Washington hiriburuan.
Legeak azkar izan zuen eragina: berehala itxi zituzten hainbat klinika, eta milaka emakume non eta noiz artatuko zituzten jakin gabe geratu ziren. Ordutik, manifestariek desobedientzia zibileko ekintza masiboak egin izan dituzte abortu eskubidearen alde. |
2022-8-3 | https://www.berria.eus/albisteak/216720/pelosik-esan-du-aebek-ez-dutela-taiwan-laquoabandonatuta-utzikoraquo-txinaren-esku.htm | Mundua | Pelosik esan du AEBek ez dutela Taiwan «abandonatuta utziko» Txinaren esku | Ordezkarien Ganberako presidentea uharteko agintari Tsai Ing-wenekin batzartu da. Pekinek ariketa militarrekin erantzun du: «Beharrezkoak dira». | Pelosik esan du AEBek ez dutela Taiwan «abandonatuta utziko» Txinaren esku. Ordezkarien Ganberako presidentea uharteko agintari Tsai Ing-wenekin batzartu da. Pekinek ariketa militarrekin erantzun du: «Beharrezkoak dira». | Konpromisoa eta babesa berresteko bidaia bat izan da. Nancy Pelosi AEB Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberako presidenteak, Taiwango gobernuburu Tsai Ing-wen alboan zuela, adierazi du AEBek ez dutela uharte hori «abandonatuko» Txinaren ohartarazpenen aurrean, eta berriz esan du bere iritziz irla horrekiko «amerikar elkartasuna inoiz baino garrantzitsuagoa» dela gaur egun: «Hori da gaur dakargun mezua». Adierazpen horiekin, bere herrialdeak Asia-Pazifikoan duen estatusa ere defendatu du Pelosik, eremu hori geopolitikoki geroz eta pisu handiagoa hartzen ari den honetan.
AEBetako Ordezkarien Ganberako presidentearen bisitak gatazka handia eragin du, eta are gehiago handitu du Pekinen eta Washingtonen arteko tentsioa. Pelosi Asian da bira bat egin eta bere herrialdearen aliatu garrantzitsuenetako batzuekin elkartzeko —Japonia, Hego Korea, Malaysia eta Singapur—, baina ez zuen ez baieztatua ez ezeztatua Taiwanera joango zenik; azkenean, atzo iritsi zen, eta horrek haserretu egin du Txinako Gobernua. Besteak beste, Pekin «operazio militarrekin» erantzuten ari da.
Erabaki horren aurrean, Taiwango presidenteak esan du ez dutela «atzera egingo», eta, beraz, «beharrezkoa den guztia» egingo dutela uhartean «bakea eta egonkortasuna mantentzeko». Pelosik berretsi du AEBek konpromisoa dutela helburu horrekin, baina adierazpen nahiko anbiguoak egin ditu horren inguruan, Washingtonek hamarkadotan izan duen joerarekin bat eginez.
Joe Biden AEBetako presidenteak bitan ziurtatu du bere herrialdeak militarki esku hartuko lukeela Txinak Taiwani eraso egingo balio, baina haren gobernuak berehala gezurtatu izan ditu adierazpen horiek. Pelosik babesa helarazi dio irlari, baina ez da horretaz harago joan: «Statu quo-aren aldekoak gara; ez dugu nahi Taiwani ezer gertatzea indarkeriaren bitartez».
Halere, Taipeik baikortzat jo du AEBetako Ordezkarien Ganberako presidentearen bisita, irlaren estatusaren aitortza bat izan delakoan. Hain justu, ideia hori helarazi du Tsaik prentsaren aurrean, adierazita Pelosiren egonaldi laburrak erakutsi duela uharteak baduela «nazioarteko babes irmoa» Txinaren «presioen» aurrean.
Taiwango Defentsa Ministerioaren arabera, Txinako armadaren maniobrak eskala handikoak izaten ari dira —printzipioz, asteburura arte iraungo dute—, eta uhartearen aire eta itsaso eremuak «blokeatzea» eragin du. Horren ondorioz, uharteko gobernuak jakinarazi du Japoniarekin eta Filipinekin negoziatzen ari dela hegazkinentzako «ibilbide alternatiboak» zehazteko.
Pekinek esana du Pelosiren bisita «probokazio bat» izan dela, eta horregatik hasi zituzten, atzo, ariketa militarrak. Hua Chunying Txinako Atzerri Ministerioaren bozeramailea horietaz aritu da gaur, eta defendatu du «bidezkoak» direla: «Beharrezkoak dira [...] subiranotasun nazionala babesteko». Huak berriz argudiatu du AEBak «probokatzaileak» direla, eta, beraz, Txina «biktima bat» dela: «AEBen eta Taiwanen probokazioa etorri da lehenik, eta Txinaren defentsa bigarrenik».
Txinako, Taiwango eta AEBetako armadak alerta gorenean daude atzodanik, eta Taiwango itsasartea militarizatuta dago. Egunotan gerta daitekeenaren aurrekari bat 1995ekoa da, garai hartako Taiwango presidente Lee Teng-hui AEBetara joan zenekoa. Pekin asko haserretu zen bidaia horrengatik, eta misilak Taiwango itsasora botata erantzun zuen —Pentagonoak eremu horretara zenbait gerraontzi bidali zituenean utzi zion hori egiteari—.
Txinaren eta Taiwanen arteko harremana
Txinak hamarkadotan argudiatu du Taiwan bere lurraldearen parte dela —nahiz eta ez duen haren kontrolik—, eta Xi Jinping Txinako presidenteak esana du Txina eta Taiwan —ofizialki, Txinako Errepublika— «berriz elkartuko» dituela, eta gaineratu hori indarkeriaren bidez ere egingo luketela «beharrezkoa balitz». Aldi berean, Pekinek ahalegina egin du irla hori bakartzeko eta nazioarteak Taiwani edonolako zilegitasunik ematea eragozteko.
Horregatik, Txinako Gobernuak ez du begi onez ikusi Pelosiren bisita; hain justu, aitortza moduko bat litzatekeelako. AEBetako zenbait kongresukide jada izan dira uharte horretan, baina Ordezkarien Ganberako presidente bat ez da hara joan 1997tik —Newt Gingrich errepublikanoa zen karguduna—, eta, hortaz, AEBetako politikaririk garrantzitsuenetako bat dela kontuan harturik, Pekinek «probokaziotzat» du Pelosi Taiwanen egon izana, Txinako Atzerri Ministerioak iragan astean hainbatetan adierazi modura —AEBetako Ordezkarien Ganberako presidentea persona non grata da Txinarentzat—.
Wang Yi Atzerri ministroak AEBei egotzi zien, atzo, «traizio deitoragarri bat» egitea uhartearen aferan; izan ere, bi herrialdeek 1979an harreman diplomatikoak berriz ezarri zituztenetik, Washingtonek «Txina bakarraren» printzipioa defendatzen du Taiwani dagokionez. «Txina bakarraren printzipioa Txinak beste herrialdeekin dituen harremanen oinarri politikoa da», esan zuen Wangek. |
2022-8-3 | https://www.berria.eus/albisteak/216721/lau-urte-eta-zazpi-hilabeteko-espetxe-zigorra-eskatu-du-fiskaltzak-tubacexeko-greban-auzipetutako-hiru-gazterentzat.htm | Ekonomia | Lau urte eta zazpi hilabeteko espetxe zigorra eskatu du fiskaltzak Tubacexeko greban auzipetutako hiru gazterentzat | Desordena publikoak eta agintaritzaren kontrako atentatua egotzi dizkie. Iazko martxoko greba batean parte hartu zuten hiru auzipetuek. | Lau urte eta zazpi hilabeteko espetxe zigorra eskatu du fiskaltzak Tubacexeko greban auzipetutako hiru gazterentzat. Desordena publikoak eta agintaritzaren kontrako atentatua egotzi dizkie. Iazko martxoko greba batean parte hartu zuten hiru auzipetuek. | Iazko Tubacexen grebaren oihartzuna gaur egunera heltzen da oraindik. Fiskaltzak lau urte eta zazpi hilabeteko espetxe zigorra eskatu du Tubacexeko greba batean auzipetutako hiru gazterentzat, Aiaraldea komunikabideak informatu duenez. Desordena publikoak eta agintaritzaren kontrako atentatua egotzi dizkie. Jakiteko dago noiz egingo duten epaiketa.
Urte eta erdi egin behar da atzera grebaren arrazoia jakiteko: enpresak iragarri zuen Amurrioko eta Laudioko (Araba) 150 langile kaleratuko zituela, eta gainerakoak (600 inguru) aldi baterako erregularizazioan jarriko zituela. 236 egunen ostean, langileek urrian amaitu zuten greba, akordioa sinatuta.
Martxoko mobilizazioa
Aurretik, martxoaren amaiera aldera ekin zieten langileek mobilizazioei. Hilaren 25eko piketeengatik epaitu nahi dituzte, hain zuzen, hiru gazteak. Aurretik ere, iazko ekainean, Amurrioko epaitegietan deklaratu zuten hirurek, aipatutako delituak egotzita.
Egun horretan, Amurrioko Saratxo industrialdean bildu ziren grebalariak. Suzko barrikada bat piztu zuten hainbat gurpilekin, Tubacexen fabrikaren sarreran. Ertzaintza han izan zen, eta, borrak zein foam pilotak erabiliz, hainbat pertsona zauritu zituzten.
Fiskaltzak azaldu duenez, mobilizazio horretan hiru gazteek «bake publikoa asaldatzeko helburuarekin» jardun zuten, «batera eta adostasunez», identifikatu gabeko «bostehun pertsona inguruk» lagunduta. Orotara, lau urte eta zazpi hilabeteko espetxe zigorra eskatu du fiskaltzak. Batetik, bi urte eta hamar hilabetekoa desordena publikoagatik; bestetik, urtebete eta bederatzi hilabetekoa agintaritzaren aurkako atentatuagatik. Hiru ertzaini 756 euro (252 bakoitzari) ordaintzea ere galdegin die, «eragindako lesioengatik».
Gainera, fiskaltzak Ertzaintzaren materialek eta Tubacexeko zuzendaritzaren autobusek izandako kalteak ordaintzea nahi du; oraindik, ordea, ez du zehaztu guztizko zenbatekoa.
Epaiketa Arabako Auzitegi Probintzialean izango da, baina oraindik ez dago aurreikusita noiz izango den. Abokatuek Aiaraldea-ri jakinarazi diotenez, prozedura hainbat hilabetez luza daiteke. Komunikabideak berak auzipetutako gazte bat elkarrizketatu zuen ekainean, deklaratu aurretik. «Nire iritzia da, ikusita langileen aurka ezin dutela ezer egin, babesten daudenon aurka jo dutela, elkartasuna jaso ez dezaten», azaldu zuen gazteak. |
2022-8-3 | https://www.berria.eus/albisteak/216722/biktimen-oroimenezko-zentroak-meliton-manzanas-biktima-moduan-gogoratu-du-berriro-ere.htm | Politika | Biktimen Oroimenezko Zentroak Meliton Manzanas biktima moduan gogoratu du berriro ere | Foro Sozialak «birbiktimizazio» hori saihesteko eskatu zion zentroari, baina Florencio Dominguez zuzendariak entzungor egin du. Eusko Jaurlaritzak Meliton Manzanasen torturen berri eman du aurten, estatuaren biktimak aitortzeko prozesuari buruzko urteko txostenean. | Biktimen Oroimenezko Zentroak Meliton Manzanas biktima moduan gogoratu du berriro ere. Foro Sozialak «birbiktimizazio» hori saihesteko eskatu zion zentroari, baina Florencio Dominguez zuzendariak entzungor egin du. Eusko Jaurlaritzak Meliton Manzanasen torturen berri eman du aurten, estatuaren biktimak aitortzeko prozesuari buruzko urteko txostenean. | Gasteizko Terrorismoaren Biktimen Oroimenezko Zentroak inspektore soil gisa gogoratu du Meliton Manzanas, berriro ere, ETAk hura hil zuenetik 54 urte bete berri diren honetan. Iaz polemika sortu zen, eta aurten ere gauza bera gertatu da. Sare sozialetan atzo zabaldutako mezu batean, ez zuten aipatu Manzanasek frankismo garaiko indarkerian izan zuen erantzukizuna eta dozenaka euskal atxiloturi egin zizkien torturak.
Joan den urtean gertatutakoa ikusita, Foro Sozialak «birbiktimizazio» hori saihesteko eskatu zion zentroari, baina Florencio Dominguez zuzendariak entzungor egin zuen. Foroak oroitzapen partzial hori saihesteko galdegin zien Dominguezi eta Memorial Zentroaren Fundazioko beste buru batzuei. Manzanas Polizia inspektore soil gisa oroitzen du zentroak, eta Clement Perret, berriz, «Frantziako industrialari bat» baino ez zela izan aipatzen da. Biak gerra zikinean inplikatuta egon ziren.
Gobernuak Manzanasen torturen berri eman du aurten estatuaren indarkeriaren biktimak aitortzeko prozesuari buruzko urteko txostenean. Aurreko ikasturtean Balorazio Batzordeak onartutako 46 kasu biltzen ditu txostenak, eta Manzanasi eta haren taldeari dagozkien bi kasu daude. Horiek 1961. eta 1968. urteetakoak dira, eta azpimarratzen da «Manzanasek tortura saioak zuzentzen zituela eta horietan parte hartzen zuela».
Foro Sozial Iraunkorrak uste du Patronatuko kideek esku hartu behar dutela horrelako egoerak saihesteko.
Manzanasen kasua
1968ko abuztuaren 2an hil zuen ETAk Meliton Manzanas, etxera zihoala. Erakunde armatuak modu antolatuan eta hiltzeko helburuz prestaturiko lehen atentatua izan zen. Donostiako polizia etxea utzi eta gero, autobusez joan zen Manzanas Irunen (Gipuzkoa) zuen etxera, Villa Arana izeneko txaletera. Autobusetik jaitsi, eta etxeko atarian sartu bezain pronto, eskaileretan, ETAko kide bat zuen zain.
Ikusi gehiago: 1968ko abuztu sargori hura |
2022-8-3 | https://www.berria.eus/albisteak/216723/laboral-kutxak-65-milioi-euro-irabazi-ditu-2022aren-lehen-erdialdean.htm | Ekonomia | Laboral Kutxak 65 milioi euro irabazi ditu 2022aren lehen erdialdean | Herritarrei eta batez ere enpresei mailegu gehiago eman dizkie, eta bildutako aurrezkia handitu du. | Laboral Kutxak 65 milioi euro irabazi ditu 2022aren lehen erdialdean. Herritarrei eta batez ere enpresei mailegu gehiago eman dizkie, eta bildutako aurrezkia handitu du. | Interes tasa handiagoen garaia baldintza onetan hasiko du Laboral Kutxak. Mondragon taldeko kreditu kooperatibak 65 milioi euro irabazi ditu 2022. urtearen lehen sei hilabeteetan, iazko epe horretan baino %25 gehiago.
Mozkinen hobekuntzaren zati bat zergen ordainketari dagokio: iaz, 61.511 milioi euroko irabazi gordinetik 9.684 milioi euro pagatu zituen zergetan; aurten %13,3 handitu du irabazi gordina (69.672 milioi), baina iazkoaren erdia baino gutxiago ordaindu dio ogasunari (4.656 milioi).
Beste faktore bat izan da Laboral Kutxak ematen dituen zerbitzuen komisioek irabazi handiagoa ekarri diotela: 58,2 milioi iaz, eta 64,2 milioi aurten (+10,3). Eragiketen komisioak baino gehiago, inbertsio funtsetan eta beste aurrezki moduetan egindako kontratazioengatik (+%12) jasotako komisioek izan dute pisua atal horretan.
Horrela konpentsatu dute banku negozio hutsaren emaitza eskasagoa. Izan ere, emandako maileguen interesei kenduz gero bezeroei bere aurrezkiaren truke emandako interesak, 121,2 milioi irabazi ditu Laboral Kutxak, iaz baino %1 gutxiago.
Berez, mailegu kopurua handitzen ari da. Guztira, 15.614 milioi euroren kredituak emanda dauzka Laboral Kutxak, iaz baino %3,4 gehiago. Hipoteken saldoa gutxi hazi da (+%0,9), baina gehiago handitu da kontsumorako kredituena (+%4), «batez ere pandemiak eragindako murrizketak amaitu direlako eta, ondorioz, kontsumorako joera handitu delako». Mailegu horien erdiak baino gehiago (%55) Dispon programaren barruan eman dira, hau da, bezero finkoek berehala eta tramite handirik gabe lortzen dituzten maileguak.
Ikusiko da zer gertatuko den urtearen bigarren erdian arlo horretan, inflazio handiaren ondorioz oso litekeena baita kontsumoa apaltzea.
Enpresen aldetik, berriz, ez da oraingoz uzkurdurarik: iazko lehen erdian baino %42 diru gehiago mailegatu die Laboral Kutxak enpresei.
Bulegoetako gastuak, gora
Kooperatibaren gastuak, berriz, %9 handitu dira, «bezeroen zerbitzu hobea eskaintzearren ordutegiak eta baliabideak zabaltzeko erabakia hartu delako». Adinekoen protesten ondorioz hartu zuten erabaki hori Laboral Kutxak eta beste banku gehienek.
Kapital aldetik oso sendo jarraitzen du Laboral Kutxak: CET1 parametroen arabera, %21,14ko kaudimena du, «eta lehen postuan jarraitzen du bere erreferentziazko merkatuan». Maileguen berankortasuna, berriz, %2,58 da, haren lehiakide gehienek dutenaren azpitik. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.