date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-8-3 | https://www.berria.eus/albisteak/216724/espainiako-justizia-idazkariak-uste-du-garrantzitsua-dela-herritarrek-galen-berri-izatea.htm | Politika | Espainiako Justizia idazkariak uste du garrantzitsua dela herritarrek GALen berri izatea | Tontxu Rodriguezen iritziz, Informazio Klasifikatuen Lege aurreproiektuak ezarritako epeak moldatu egingo dira Kongresuan. | Espainiako Justizia idazkariak uste du garrantzitsua dela herritarrek GALen berri izatea. Tontxu Rodriguezen iritziz, Informazio Klasifikatuen Lege aurreproiektuak ezarritako epeak moldatu egingo dira Kongresuan. | Espainiako Gobernuko Justizia Estatu idazkari Tontxu Rodriguezek adierazi du «garrantzitsua» dela herritarrek 1981eko otsailaren 23ko estatu kolpearen eta gerra zikinaren inguruko informazioa jakitea: «Espainiako historian badaude gizarteak bere osotasunean ezagutzea ona litzatekeen orrialdeak; esaterako, otsailaren 23a edo GAL». Afera horrek, baina, ez du kezkatzen PSOEren Espainiako Kongresuko eledun Patxi Lopez, GALen ingurukoak «bere garaian epaitu eta zigortu» zirelako. Haren hitzetan, kezka eragin dezakeena da «1990eko eta 2000ko hamarkadetan ETAren komandoak atxilotzen lagundu zutenen izenak publiko egitea».
Informazio Klasifikatuen Lege aurreproiektuak informazioa desklasifikatzeko ezarritako epeen inguruko interpretazio ezberdinak egin dira egunotan, baita sozialisten artean ere. Aurreproiektuaren arabera, «goi mailako sekretu» gisa klasifikatutako informazioak 50 urtez mantenduko lirateke ezkutuan, eta epe hori beste hamabost urtez luzatzeko aukera izango luke Ministroen Kontseiluak. Europako Batasuneko «estandarretara» egokitzen den epe bat da, Maria Jesus Montero Ogasun ministroaren esanetan. Lopezen hitzetan, gainera, ez da dena epeen aferara «murriztu» behar.
Rodriguezek, berriz, legearen tramitazioan jarri du arreta. Moncloak legea urte amaierarako edo hurrengoaren hasierarako onartzea du helburu, eta, horretarako, gehiengoa lortu beharko du Espainiako Kongresuan. Prozesu horretan, Rodriguezek uste du testua «hobetzeko» aukera izango dutela talde parlamentarioek. «Ez dut zalantzarik», esan du, Radio Euskadin egindako elkarrizketan: «50 urteko epea zuzenketen bidez laburtuko da».
Izan ere, PSOEk inbestidurako blokeko gehiengoa baliatu nahi badu, negoziazioen gako nagusietako bat informazio sekretuak desklasifikatzeko epeen ingurukoa izango da. Sozialisten ohiko bazkideen ustez, gehiegizkoa da, besteak beste, trantsizioaren, gerra zikinaren eta estatu kolpearen inguruko informazioa 65 urtez ezkutuan mantentzeko aukera plazaratzea. «[Espainiako Gobernuko presidente] Pedro Sanchezek baino, Felipe Gonzalezek pentsatutakoa dirudi», esan zuen atzo UP Unidas Podemoseko kide Jaume Asensek, presidente ohiaren eta haren agintaldian erabilitako gerra zikinari erreferentzia eginda. UPk hamabost eta hogei urte arteko epeak ezarri nahi ditu sekretuak desklasifikatzeko. EAJk, berriz, 25 urteko muga proposatu zuen Kongresuan aurkeztutako lege proposamenean.
Elkarrizketarako prest
Aferaren inguruan talde parlamentario guztiekin hitz egiteko prest dagoela adierazi zuen atzo Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek, eta «ahalik eta zuzenketa gehien» onartuko dituztela gehitu zuen Margarita Robles Defentsa ministroak; betiere, «arrazoizkoak» badira. Hark, gainera, azaldu zuen GALen inguruko informazioa desklasifikatzea espero duela, azken urteetan 1936ko gerraren eta frankismoaren inguruko informazio militarrarekin egin bezala.
Elkarrizketei ekiteko garaian, Monterok hiru indar jarri zituen gainerakoen gainetik: Unidas Podemos, EAJ eta ERC. «Eman diezaiogun denbora denborari. Orain, lehentasuna da lege aurreproiektua gobernu barruan adosteko gai izatea. Bazkideei dagokionez, ezagutzen ditugu EAJren eta ERCren ohiko jarrerak. Itundu beharko dugu».
Halere, sozialistek ez diote atea itxi PPrekin akordio bat ixteko aukerari. Roblesek esan zuen «estatu itun bat» lortu nahi duela. Lopezi, berriz, «oso ondo» iruditu zaio popularrak legearen inguruko akordio bat ixteko prest agertu izana: «Estatu egituren parte diren eta adostasun zabalak behar dituzten gaiak daude».
PPko koordinatzaile nagusi Elias Bendodok egin dio proposamena Moncloari. «Estatuaren aurka» dauden indar parlamentarioak baztertu eta «estatu afera hau» popularrekin adosteko eskatu dio. Haren hitzetan, 50 urteko epea egokia da zenbait gairentzat, baina beste batzuek epe luzeagoak behar dituzte. |
2022-8-3 | https://www.berria.eus/albisteak/216725/gizon-bat-hil-da-basaurin-kamioi-batek-harrapatuta.htm | Gizartea | Gizon bat hil da Basaurin kamioi batek harrapatuta | Anbulantzia bat joan da, baina hilda zegoen ordurako | Gizon bat hil da Basaurin kamioi batek harrapatuta. Anbulantzia bat joan da, baina hilda zegoen ordurako | Adineko gizon bat hil da Basaurin gaur goizean kamioi batek harrapatuta, Ertzaintzak jakinarazi duenez. Cervantes etorbidean izan da ezbeharra, herriaren erdigunean.
Anbulantzia bat bertaratu da, baina biktima hilda zegoen ordurako. Orain, Ertzaintza kasua argitzeko lanetan ari da, zer gertatu den jakiteko. |
2022-8-3 | https://www.berria.eus/albisteak/216726/preso-dauden-kazetari-kurduen-hitzak-berrian.htm | Mundua | Preso dauden kazetari kurduen hitzak BERRIAn | Abdurrahman Gok kazetariari buruzkoa da Kazetari kurduak itzalpetik blogaren azken sarrera. «Erakunde terrorista baten propaganda egitea» leporatzen diote, eta urte eta erdiko espetxe zigorra ezarri diote. | Preso dauden kazetari kurduen hitzak BERRIAn. Abdurrahman Gok kazetariari buruzkoa da Kazetari kurduak itzalpetik blogaren azken sarrera. «Erakunde terrorista baten propaganda egitea» leporatzen diote, eta urte eta erdiko espetxe zigorra ezarri diote. | Turkiako Poliziak hogei kazetari atxilotu zituen ekainaren 8an Ameden —Diyarbakir turkieraz—, fiskalak aginduta. Kurduak dira kazetari horietatik gehienak, eta «terrorismoari» laguntzea leporatzen diete, zeini bere akusaziopean. Hainbat hedabide eta albiste agentziatako langileak dira kazetari horiek, eta Turkiako Gobernuak prentsa askatasuna isilarazi nahi duela salatzen ari dira. «Atxilotuak ez dituzte zuzenean akusatu: horrek erakusten du ikerketaren helburua ez dela juridikoa, baizik politikoa», azaldu du Resul Temurrek, atxilotuetako batzuen abokatuak.
Hogei kazetari horietatik aske utzi dituzte batzuk, akusaziopean, baina gehienek preso jarraitzen dute. Eta gehiago dira lehenagotik preso dauzkatenak. Oraintxe 76 bat kazetari daude preso Turkiako kartzeletan.
Ekainaren 8ko sarekadan preso hartutako kazetari horien hitzak jasotzeko eta haien auziak azaltzeko, blog bat sortu du BERRIAk, Kazetari kurduak itzalpetik izena duena, eta astero berrituko du, kazetariek eurek igorritako mezuekin.
Gaurkoa da azken sarrera, Abdurrahman Gok kazetariari buruzkoa. «Erakunde terrorista baten propaganda egitea» leporatzen diote, eta urte eta erdiko espetxe zigorra ezarri diote.
Ikusi gehiago: 'Kazetari kurduak itzalpetik' bloga |
2022-8-3 | https://www.berria.eus/albisteak/216727/gasteizen-gizon-bat-atxilotu-dute-neska-bati-sexu-erasoa-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Gasteizen gizon bat atxilotu dute neska bati sexu erasoa egitea egotzita | Lekuko baten laguntzari esker atxilotu dute gizona | Gasteizen gizon bat atxilotu dute neska bati sexu erasoa egitea egotzita. Lekuko baten laguntzari esker atxilotu dute gizona | 47 urteko gizon bat atxilotu dute Gasteizen neska gazte bati sexu eraso bat egin izana egotzita. Udaltzainek jakinarazi dutenez, lekuko batek ustezko erasotzailea ikusi eta jarraitu egin ziolako atxilotu ahal izan dute gizona, eta beste pertsona batzuen laguntzarekin atxiki zuelako Polizia bertaratu arte.
Gasteizko Arana auzoan atxilotu dute, 00:30ak aldera. |
2022-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/216728/loriaren-gotorlekua-da.htm | Kirola | Loriaren gotorlekua da | Bidasoa taldea eta haren zaleak batzen diren gunea da 1987az geroztik; bi adar horien arteko lotura indartu egin da sasoien poderioz. Han batu dira, garai onetan eta txarretan: «Zerbait berezia du». | Loriaren gotorlekua da. Bidasoa taldea eta haren zaleak batzen diren gunea da 1987az geroztik; bi adar horien arteko lotura indartu egin da sasoien poderioz. Han batu dira, garai onetan eta txarretan: «Zerbait berezia du». | Ez besaulki garestirik, ez markagailu distiratsurik. Eraikin gisa, Artaleku nekez bereiz daiteke ohiko eskubaloi kantxetatik. Maila oneko talde batek erabili ohi duen pistatik, alegia: 2.000 lagun eskasek dute harmailetan esertzeko aukera. «Artaleku, hutsik, instalazio soil bat da: adreilua eta pintura. Jendeak egiten du berezi, Bidasoarekiko sentimenduak». Kolore batzuekiko grinak berotzen du porlanaren hotza. Irungo (Gipuzkoa) bihotzean egonik, sentipenak arte bilakatzen diren lekua da Artaleku: «Espiritua du toki honek». Ernesto Ezamak egin ditu adierazpen horiek, eta badaki zerbait gaiaz. Hura da Bidasoa Eskubaloi Klubaren etxea zaintzen duten kideetako bat; 1988az geroztik ari da lantegi horretan, eta era guztietako bizipenak bildu ditu han. Hain justu, Bidasoak sasoi bat lehenago egin zuen Urantzu frontoitik Artalekurako bidea, eta Ezamak esan du aldaketa hori «funtsezkoa» izan zela kluba biziberritzeko: «Jauzi ikaragarria izan zen. Lortu duten guztia hemen lortu dute».
Artaleku pabiloiko kirol gunea. Andoni Canellada, Foku
Eraikin bizia da Artaleku, koloretsua. Baditu aulki laranja batzuk, baina horiak eta urdinak dira gehienak. Haietxek dira klubaren koloreak, eta haiek bizitzen dituzte harmailak. Zaleen sentimendua orro bidez azaleratzen da Irunen, eta jarraitzaileen eta jokalarien arteko loturatik ailegatu dira irundarren lorpenik sonatuenak. Batik bat, bidasotarrek Artalekun dastatu dute loria: «Garaiak aldatzen ari ziren, eta Urantzu zaharkituta geratu zen. Ligako lehen garaikurra eta lekualdatzea garai berekoak dira. Kluba kirolaren exijentziara egokitzeko hautua izan zen, eta oso ondo egin zen». Juantxo Villarrealen (Errenteria, Gipuzkoa, 1947) esanak oso kontuan hartzekoak dira Bidasoaz aritzean. Ez alferrik, bera izan baitzen hori-urdinen garaikur guztiak bildu zituen entrenatzailea. Villarrealeak 22 urte egin zituen Artalekuko etxekoen aulkian —1975 eta 1997 artean—, eta ondo ezagutzen ditu jokalekuaren zirrikitu guztiak: «Kantxa egokia da jokatzeko, etxekoentzat bereziki. Izan ere, zaleak gain-gainean daude, harmaila bertikalak dituelako. Gainontzean ere egokia da, baina ez du bereizgarri nabarmenik». 40 metro luze da, 20 zabal, eta bi ate ditu. Gainontzeko guztiak bezalakoxea da, alegia.
Juantxo Villarreal, Bidasoako entrenatzaile izandakoa. Erik Gartzia, Gipuzkoako Hitza
Villarrealen eta Ezamaren arabera, jokalekua biltzen duenak ematen dio zentzua Bidasoaren gotorlekuari, eta elkar elikatzen dute bi arloek. Hala zehaztu du teknikari izandakoak: «Taldeak prestasuna erakusten badu, ikusleak berehala erantzun ohi du. Elkarreragin horretan du sorburua; taldeak beti jardun izan du oso leial, eta publikoak eskertu egin du».
Villarrealek orain urte batzuk Artalekun bizi izandako pasarte bat ekarri du hizpidera. Beñardo Garcia presidente ohiak galdetu zion ea zer iruditu zitzaion amaitu berri zen partida bat: «Erantzun nion: 'Ikusi besterik ez duzu jendea zer gustura dagoen, nolako irribarrea duten. Hor behean [pistan] egiten ari direnak esanahi handia duelako da'. Ondo gogoan dut sentipen hori». Artaleku «historiaren zati» dela gaineratu du Ezamak. Bidasoak egun gogoangarriak izan ditu han. Lehendabiziko aldietatik, gainera. Estreinako denboraldian, modu epikoan eskuratu zuten ligako garaikurra. Irungo partida amaituta, Bartzelonaren emaitzaren zain geratu ziren zaleak, jokalariak eta klubeko ordezkariak, zirkinik ere egin gabe. Harik eta, aldeko emaitza tarteko, festa piztu zen arte. Villarrealek ondo gogoan ditu ordukoak: «Ordukoa dut oroitzapenik onena. Gehiena aztoratzen nauen sentipena da».
Entrenatzaile ohiak Europako Kopako lorpena ere azpimarratu du. Ordukoan ere, zeresan berezia izan zuen Irungo giroak. Han jokatu zen Zagreben aurkako finaleko joaneko neurketa, eta, hasieran, kosta egin zitzaion etxeko taldeari. Atsedenaldiko berdinketaren ondotik (12-12), bigarren zatian zaleek izugarri hauspotu zuten multzoa, 30-20 irabazteraino. Artalekuko giroa funtsezkoa izan zen garaikurra Kroaziatik etxera ekartzeko. «Gaur egun, lan gehiago» Urrezko aroa izan zen hura bidasotarrentzat. Orduz geroztik «era guztietakoak» izan dituztela oroitu du Ezamak: «Onak gehienak, baina bestelakoak ere bai. Guk, geure lanarengatik, neutralak izan beharko genuke, baina ezinezkoa da, egiten dituzun harremanengatik». Mantentze teknikariak mailari eusteko faseak, Errege eguneko nazioarteko txapelketak eta lorpen handiak azpimarratu ditu.
Ernesto Erezuma, . Andoni Canellada, Foku
Egun, esne mamitan dago Bidasoa. Asobal ligan aise, eta Europan bidaiari, horrek lana gehitzen die Ernestori eta haren lankideei: «Lehen errazagoa zen. Orain, dena profesionalizatua dago: EHFko delegatuak, telebistak, publizitatea, aurkaria.... Horrenbeste urtean aritzeak lagundu egiten du, baina zaildu egiten da. Pentsa, pistako tapaki urdina jarri eta kendu aritzen gara». Dena den, «lanak merezi du» Ezamaren esanetan, «bizi osoa» egin baitu horretan: «Kanpotik datozenek argazki pila bat ateratzen dizkiote. Badu zerbait: Artakeluko izpiritua deitzen dioten hori». |
2022-8-3 | https://www.berria.eus/albisteak/216730/paula-badosa-tenislariaren-esanetan-laquokatalana-berez-ez-da-hizkuntza-batraquo.htm | Mundua | Paula Badosa tenislariaren esanetan, «katalana berez ez da hizkuntza bat» | Elkarrizketa batean galdetu diote zenbat hizkuntza hitz egiten dituen, eta hala erantzun du tenislari ezagunak: «Gaztelania, katalana —berez ez da hizkuntza bat, baina zenbatzen dut hala ere— eta ingelesa». Tenislariak esan du sentitzen duela bere hitzak «gaizki ulertu» izana. | Paula Badosa tenislariaren esanetan, «katalana berez ez da hizkuntza bat». Elkarrizketa batean galdetu diote zenbat hizkuntza hitz egiten dituen, eta hala erantzun du tenislari ezagunak: «Gaztelania, katalana —berez ez da hizkuntza bat, baina zenbatzen dut hala ere— eta ingelesa». Tenislariak esan du sentitzen duela bere hitzak «gaizki ulertu» izana. | Sare sozialak borborka jarri ditu Paula Badosa tenis jokalariak katalanari buruzko adierazpen batzuekin. Esan du katalana ez dela «hizkuntza bat berez», Lawn Tennis Association (LTA) Britainia Handiko tenisaren gobernu organo nazionalak egindako elkarrizketa batean. Berehala iritsi dira Badosaren hitzak gaitzesten zituztenen erantzunak. «Lotsatzeko modukoa», eta «ezjakintasun izugarriaren adibide» dela esan dute hainbat erabiltzailek. Ordu batzuetara, tenislariak esan du sentitzen duela bere hitzak «gaizki ulertu» izana.
Plataforma per la Llengua erakundeak ere bidali dio mezu bat Badosari: «Noski, katalana hizkuntza bat da, Paula Badossa: erabat harro egon zaitezke! Mundu osoan erreferente linguistiko izatera animatzen zaitugu: hamar miloi katalan hiztunetatik, asko izango dira zure jarraitzaileak, ziur!».
Badosa (1997) New Yorken jaio bazen ere, guraso katalanak ditu, eta Herrialde Katalanetan bizi izan da bizitza osoan. Elkarrizketan zenbat hizkuntza hitz egiten dituen galdetu diotenean, «gaztelania, katalana —berez ez da hizkuntza bat, baina zenbatzen dut hala ere— eta ingelesa», erantzun du tenislariak.
Ez da Badosaren jokaera kritikatzen den lehen aldia. Joan den udazkenean, Indian Wellseko txapelketa irabazi ondoren, Espainiako hedabideei soilik eman zizkien elkarrizketak, eta hedabide katalanak albo batera utzi zituen. Jordi Baste El Mundo en RAC1 saioko aurkezleak azaldu zuenez, katea «arrakastarik gabe saiatu zen» harekin hitz egiten; «hala ere Ser, COPE eta Radio Nacional de España irratietan entzun genuen». Hala ere, azkenean Badosak elkarrizketa bat eman zion Aleix Parise RAC1eko Tú DIÁS saioko aurkezleari, polemikagatik barkamena eskatu baitzuen. Parisek jakinarazi zuen beraien asmoa «ez zela izan sortu den zalaparta» sortzea. Bestalde, tenislariak erantzun zuen hedabide katalanak beti «oso ondo artatu» dituela eta ez zela iristen «hedabide guztiei arreta ematera». |
2022-8-3 | https://www.berria.eus/albisteak/216731/alemania-zentral-nuklearren-erabilera-luzatzea-aztertzen-ari-da.htm | Ekonomia | Alemania zentral nuklearren erabilera luzatzea aztertzen ari da | Errusiako gas hornidura arazoei aurre egiteko hartuko luke erabakia. Egun hiru planta ditu martxan, eta urte amaieran ixteko asmoa zuen. | Alemania zentral nuklearren erabilera luzatzea aztertzen ari da. Errusiako gas hornidura arazoei aurre egiteko hartuko luke erabakia. Egun hiru planta ditu martxan, eta urte amaieran ixteko asmoa zuen. | «Zentzua izan dezake». Hitz horiekin mintzatu da Olaf Scholz Alemaniako kantzilerra, Errusiatik datorren gasaren murrizketaren ondorioz herrialdean duten energi krisia konpontzeko zentral nuklearren erabilera luzatzeko aukerari buruz. Urte honen amaieran azken hiru plantak ixteko asmoa zuen Alemaniak, baina baliteke atzeratzea.
Erabakiak kantziler sozialdemokrataren koalizio gobernuko kideak zatitzen ditu. Berdeek baztertzen dute aukera hori; liberalak, aldiz, alde daude, eta, gainera, jada deskonektatuta dauden baina teknikoki berriro funtzionatzeko gai diren beste zentral batzuk berriro martxan jartzea proposatu dute. Scholzek esan duenez, erabaki bat hartu aurretik ebaluazio zehatz bat egingo dute herrialdeak dituen gas erreserbei buruz eta asteon egiten ari den argindar sistemaren «erresistentzia probaren» ondoren.
Errusia da herrialdearen gas hornitzaile nagusia, eta gasa erabiltzen duten zentral termikoetan ekoizten du argindar gehiena, azken urteetan zentral nuklear eta ikatzezko zentral termiko gehienak itxi ondoren. Uztailean, Errusiako Gazpromek gas hornidura erabat eten zion hamar egunez, eta berriro martxan jarri zuenean, edukieraren %20ra murriztuta egin zuen, Nord Stream 1 gasbiderako turbina bat falta zuela argudiatuz. Argudio horri eusten dio Moskuk, baina asteazken honetan Scholzek agerraldia egin du turbinaren aurrean, Kanadatik Alemaniara eraman berri dutena.
Ikatza ere bai
Egoera hori gorabehera, Alemaniak bere gas biltegien maila %64ren gainetik mantentzea lortu zuen, eta, gasbidea berriz martxan jarri ondoren, %68raino igo du. Gobernuaren helburua da irailaren hasieran %75era eta azaroan %95era iristea, neguan gas hornidurak bermatzeko.
Dena den, elektrizitatearen ekoizpenerako gasa erabilera murrizteko, funtzionamendutik kanpo zegoen ikatzezko zentral termiko bat aktibatu du azken egunetan, eta gehiagorekin gauza bera egiteko erabakia hartua du. Orain zentral nuklearrekin gauza bera egitea planteatzen ari da.
Frantziak ere nuklearren alde egin du, baina arazoak ditu zentral batzuekin, mantentze lanengatik, eta horietako batzuk deskonektatu behar izan ditu azken asteetan. Mantentze lanen kostu handiak dira, hain justu, azken urteetan Europako zentral nuklear askoren itxieraren atzean dagoen arrazoi nagusia, segurtasun arriskuekin batera. Scholzek Frantziaren egoera ekarri du gogora eta bereak aktibatuta inguruko herrialdeak lagun ditzakeela azpimarratu du. «Ekarpen garrantzitsua egin diezaiokegu Europaren elkartasunari». |
2022-8-3 | https://www.berria.eus/albisteak/216732/sri-lankako-presidenteak-herrialdea-laquoarriskuanraquo-dela-ohartarazi-eta-laquobatasunerakoraquo-deia-egin-du.htm | Mundua | Sri Lankako presidenteak, herrialdea «arriskuan» dela ohartarazi, eta «batasunerako» deia egin du | Wickremesinghek jakinarazi du Nazioarteko Diru Funtsarekin hitz egiten hasiko dela berriz, Sri Lankak duen zorra kitatzeko. | Sri Lankako presidenteak, herrialdea «arriskuan» dela ohartarazi, eta «batasunerako» deia egin du. Wickremesinghek jakinarazi du Nazioarteko Diru Funtsarekin hitz egiten hasiko dela berriz, Sri Lankak duen zorra kitatzeko. | Sri Lankak bizi duen krisi ekonomikoa gainditzeko, «batasuna» eskatu du Ranil Wickremesinghe herrialdeko presidenteak gaur, parlamentuan egindako diskurtsoan. «Egoera berri bat da hau. Arrisku larrian dago herrialdea, eta egoera latz honetatik ateratzeko bide bakarra elkarlana da», nabarmendu du Wickremesinghek. Horregatik, eskua luzatu die parlamentuko gainerako alderdiei «iragana atzean uzteko».
Horrez gain, berriro NDF Nazioarteko Diru Funtsarekin hitz egiten hasiko dela jakinarazi du Wickremesinghek. Izan ere, herrialdeak 12.000 milioi dolar —ia 11.800 milioi euro— inguruko zorra du. Hori kitatzeko, presidenteak adierazi die parlamentariei lau urteko plan bat adostuko duela NDFrekin hilabete honetan egitekoak diren negoziazioetan. Presidentearen asmoa da lau urteko epean NDFk 3.000 milioi dolar —ia 3.000 milioi euro— mailegatzea. Izan ere, NDFk baldintza jakinak eskatu ohi dizkie herrialdeei dirua mailegatzeko. «Plan hori NDFri aurkeztuko diogu etorkizun hurbilean», adierazi du estatuburuak. Horrez gain, hartzekodun pribatuekin ere hitz egingo duela esan du Wickremesinghek.
Litekeena da Sri Lankako presidenteak datozen asteotan aurkeztea herrialderako aurrekontua. Izan ere, Wickremesinghek jakinarazi du luzera begirako ekonomia plan bat prestatzen ari dela krisiari aurre egiteko. Plan horren neurrietako batzuk lirateke, besteak beste, zor publikoa Sri Lankako BPG Barne Produktu Gordinaren %140tik %100era jaistea hamar urteko epean. Horrela, 2025erako aurrekontuan superabita izango luke.
SJB Samagi Jana Balawegaya alderdiko Harsha de Silvak babesa eman dio Wickremesinghek egindako proposamenari, «denbora mugatu» baterako bada ere. «Indarrak batu behar ditugu Sri Lanka berri bat eratzeko, eta puntu komun batzuk izango dituen oinarrizko programa bat ezartzeko», adierazi du bere Twitter kontuan.
Herritarren protestak
Iragan hilaren 9ko protesten harira, oraindik Gotabaya Rajapaksa Sri Lankako presidente zela, ekintzaileek herrialdeko bi egoitza ofizial hartu zituzten, tartean presidentearen jauregia, eta, egoera horretan, Rajapaksak atzerrira alde egin zuen. Ondoren, Wickremesingherrek kargua hartu zuen, eta, protestak baretu diren arren, estatuburuak epe bat jarri zien manifestariei jauregitik irteteko. Epe hori amaitu baino lehen, herrialdeko indarrak bidali zituen presidenteak jauregira manifestariak indarrez ateratzera.
Gertakari horien ondotik, presidenteak alarma egoera ezarri zuen herrialdean, eta hori salatu dute nazioarteko zenbait erakundek. Human Rights Watch erakundeak gobernuari egotzi zion alarma egoera erabili izana «erreforma politikoak nahi dituzten aktibistak arbitrarioki jazartzeko eta atxilotzeko». Gobernuaren indarren errepresio ekintzek dozenaka pertsona zauritu zituzten, eta zenbait herritar ere atxilotu zituzten, presidentearen jauregiari su ematea leporatuta.
Wickremesingherrek duela bi aste hartu zuen kargua, eta 2024 arte izango da presidente, Gotabaya Rajapaksaren lekua hartuz. Azken horrek dimisioa eman zuen herritarrek iragan uztailean hasitako protestak zirela medio. Alabaina, Sri Lankak inoizko krisi ekonomikorik larriena du, 1948an Britainiar Inperiotik independentzia lortu zuenez geroztik handiena. Oinarrizko elikagaien eskasiak, erregaien eta botiken eskasiak, eta azken urteetan inflazioak etengabe gora egin izanak eragin du krisia. |
2022-8-3 | https://www.berria.eus/albisteak/216733/20000-uso-mezulari-bidean-galduak.htm | Bizigiro | 20.000 uso mezulari, bidean galduak | 20.000 uso desagertu dira Okzitaniatik Belgikara bidean, nazioarteko lasterketa batean, baldintza meteorologikoen eraginez. Milaka euro balio dezake uso bakoitzak. | 20.000 uso mezulari, bidean galduak. 20.000 uso desagertu dira Okzitaniatik Belgikara bidean, nazioarteko lasterketa batean, baldintza meteorologikoen eraginez. Milaka euro balio dezake uso bakoitzak. | Waterlooko uso mezulari ezagunak adina ez, agian, baina badute balio bat eurotan Narbonatik (Okzitania) Liejara (Belgika) bidean desagertu diren 20.000 uso mezulariek. Nazioarteko uso lasterketa batean galdu dira: 26.149 hegazti askatu zituzten astelehenean Mediterraneo itsasoaren ondoan, baina haietako asko eta asko ez ziren helmugara iritsi. Milaka euro balio dezake halako uso bakoitzak; 2019an, esaterako, txinatar bildumazale batek 1,6 milioi euroan erosi zuen New Kim izeneko uso bat, astelehenean jokatutakoaren moduko lasterketetan nabarmendu zela eta.
Ezaguna da Waterlooko batailaren berri eman zuen uso mezulariaren istorioa: Nathan Mayer Rothschild baroi eta bankari ingelesak haien bidez jakin zuen, inork baino lehen, Ingalaterrak Napoleon Bonaparte buru zuen Frantziako armada garaitu zuela. Milioiak egin zituen gero Ingalaterrara hegan iritsitako informazio hari esker. Britainiar bonuak saldu, guztiek guda Ingalaterrak galdu zuela sinetsi eta bonuen prezioa merkatzea lortu ondoren, Rothschildeko baroiak erosi egin zituen berriz. Benetan gertatua zabaldu zenean, asko igo zen bonuen prezioa.
Kolonbofilia elkartea, kexu
Waterloora ez, baina inguru hartara iritsi behar ziren asteon galdutako uso mezulariak; Liejara. Gertatutakoaren ondoren, kexu agertu da Belgikako Kolonbofilia Elkartea —usoak hazi eta hezteari esaten zaio kolonbofilia—. Liejako antolatzaileei bota diete die errua, baldintza meteorologiko egokirik ez zegoen arren usoak askatzea eta lasterketa hastea baimentzeagatik. Azaldu dutenez, lasterketaren ardura zuten alde guztiek ez ziren ondo komunikatu, eta hortik erabakiaren okerra.
Uso mezulariek kilometro ugari egin ditzakete ordu gutxitan. Uso lasterketatan, 1.000 kilometro arteko distantziak egin ohi dituzte; leku batean askatu, eta habiara lehenago nor iristen den kalkulatzen dute. Bero handia badago edo edateko urik topatzen ez badute, ordea, orientazioa gal dezakete. Belgikan tradizio eta afizio handia dute halako lasterketak egiteko.
Ez da lehen aldia halako lehiaketetan milaka uso galtzen direna. Iazko udan, esaterako, 9.000 hegaztitatik 5.000 inguru galdu ziren Ingalaterran. Belgikako federazioak azaldu du neurriak batzuk hartzea aztertzen ari direla, halakorik berriz gerta ez dadin; besteak beste, kamerak erabiltzea, eta kolonbofilo eta meteorologoak jartzea lasterketak zeharkatzen dituen probintzietan. |
2022-8-3 | https://www.berria.eus/albisteak/216734/fiskaltzaren-blokeo-jarrera-salatu-du-sarek-gasteizen-egindako-manifestazioan.htm | Politika | Fiskaltzaren «blokeo» jarrera salatu du Sarek Gasteizen egindako manifestazioan | Euskal presoei «oraindik aplikatzen zaizkien salbuespen neurriak» bertan behera uzteko eskatu dute Etxera bidea gertu lelopean egindako protestan. | Fiskaltzaren «blokeo» jarrera salatu du Sarek Gasteizen egindako manifestazioan. Euskal presoei «oraindik aplikatzen zaizkien salbuespen neurriak» bertan behera uzteko eskatu dute Etxera bidea gertu lelopean egindako protestan. | Manifestazioa egin du gaur Sare mugimenduak Gasteizen, euskal presoen aurkako salbuespen politika salatzeko. Etxera bidea gertu lelopean egin dute martxa hainbat lagunek, Bilbo plazatik hasita. Bereziki Espainiako Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzaren jarrera gaitzetsi dute Blanca Martinez de San Vicente eta Joseba Azkarraga bozeramaileek.
Sareko kideen esanetan, Fiskaltza «blokeatzen» ari da espetxeetako zuzendaritzek eta tratamendu batzordeek onartutako baimen eta gradu aldaketak, proposamen horiek atzera botaz eta helegiteen bidez. «Eskuin mutur politikoaren tresna juridiko bihurtzen ari da». Hainbat preso Euskal Herriko espetxeetara ekarri dituzten arren, «salbuespenak oraindik ere arau» direla salatu du herritar sareak. Gogorarazi duenez, EPPK-ko presoen %28,3 urrun daude oraindik.
Urriaren 8ari begira
«Gaur, irribarre egiten has gaitezke», esan dute Martinez de San Vicentek eta Azkarragak: «Aurrera egiten ari gara, baina ez dadila inor engainatu. Bide luzea dugu egiteko euskal presoek eta haien senideek oraindik jasaten dituzten urraketa guztiak atzean geratzea nahi badugu». Bide horretan, Donostian eta Bilbon ere egingo dituzte manifestazioak, Gasteizen bezala, hiriburu horietako festen harira.
Urriaren 8an, berriz, mobilizazio handi bat egin nahi dute Gipuzkoako hiriburuan. «Gure aldarrikapenak zabaltzeko eguna izatea nahi dugu, baina, aldi berean, lortutako guztiari balioa ematea, eta, hala, musikaz eta alaitasunez betetako egun on bat pasatzea ere bai». |
2022-8-3 | https://www.berria.eus/albisteak/216735/hiru-soldadu-hil-dituzte-karabakh-garaian.htm | Mundua | Hiru soldadu hil dituzte Karabakh Garaian | Stepanakerteko agintariek Azerbaijani leporatu diote erasoaldia, eta Bakuk salatu du Armeniak urratu duela 2020ko su etena. | Hiru soldadu hil dituzte Karabakh Garaian. Stepanakerteko agintariek Azerbaijani leporatu diote erasoaldia, eta Bakuk salatu du Armeniak urratu duela 2020ko su etena. | Ez dago batere argi nork hasi duen erasoaldia, ez eta ere nola gertatu den. Karabakh Garaiko Errepublikako presidente Araik Harutiunianek Azerbaijani leporatu dio bi militar hil eta beste hamalau zauritu izana. Hala, lurralde autonomoko estatuburuak iragarri du tropak mobilizatuko dituztela. Aldiz, Bakuk ukatu egin du «Azerbaijango eremuan dauden legez kanpoko soldadu armeniarren aurka» jo izana; aldiz, salatu du armeniarrek hil dutela militar azerbaijandarra. «Erasoari erantzuteko» Mendekua operazioa jarri du abian Bakuk, eta Karabakh Garaiko hainbat eremu hartu ditu indarrez.
Azerbaijanen menpe dago ofizialki Karabakh Garaia, baina gehiengo armeniarra du, eta de facto independentea da, nahiz eta nazioarteko herrialde bakar batek ere halakorik onartu ez. Armeniak berak, errepublika babesten duen arren, ez dio nazio izaera aitortu. Bi estatuak 1918tik ari dira eskualdearen gaineko erabateko kontrola lortu nahian, zehazki Errusiarekiko independentzia lortu zutenetik. 1920ko hamarraldiaren hasieran, Sobietar Batasunak bere agintea ezarri zuen Karabakh Garaian, eta eskualdea Azerbaijanen menpe geratu zen, nahiz eta erabakiak Moskutik hartzen ziren eta lurraldeak autonomia zuen. 1988an, baina, gobernu autonomoak erreferendum bat egin zuen eskualdea Armeniako Errepublikaren menpeko bilaka zedin, eta baiezkoak irabazi zuen. Azerbaijango Gobernuak eta Moskuk ez zuten onartu emaitza.
202ko irailaren amaieran lehertu zen azkenengoz bi estatuen arteko gatazka. Ordu hartan, Nazio Batuen Erakundearen arabera, mila hildako baino gehiago izan ziren, eta milaka ilagunek utzi behar izan zituzten beren etxeak borroken ondorioz. Borrokak azaroan amaitu ziren, Errusiaren bitartekaritzarekin bi aldeek su etena sinatu baitzuten. Akordio hartan, Armenia irten zen galtzaile, Azerbaijanen itzuli behar izan baitzizkioten hainbat eskualde: besteak beste, Aghdam, Gasakh, Kelbajar eta Lachin.
Hain zuzen ere, Lachinetik gertu piztu dira borrokak, Berdzor herrian —handik igarotzen da Lachingo korridorea, Karabakh Garaia eta Armenia lotzen dituena—. 202ko azaroan sinatutako bake akordioaren arabera, bi aldeek korridore hori berreraikitzeko plana adostu behar dute hiru urteko epean. Ordea, Harutiunianen esanetan, azken erasoaldiaren ostean «zentzugabea» da Bakurekin negoziazio mahaian esertzea.
Oso bestelakoa da, Bakuren azalpena. Azerbaijango Defentsa Ministerioak onartu du Karabakh Garaiko hainbat eremu okupatu izana, baina salatu du Armeniako tropak ahalegindu direla Lachingo korridorearen gaineko kontrola bereganatzen —Errusiako tropen zaintzapean dago korridorea 2020ko azarotik—. Bakuk nabarmendu du lehendik ere salatu zuela militar armeniarrak zeudela inguruetan, eta hori «etengabeko arrisku iturria» dela, eta ohartarazi du «edozein probokaziori are gogorrago» erantzungo diotela.
Aurreko borroketan bitartekari lanak egin zituen Moskuk, berriz, Erevanen aldeko jarrera hartu du, eta Azerbaijani egotzi dio su etena urratu izana. Aldi berean, Defentsa Ministerioak iragarri du hasiak dituztela elkarrizketak «tentsioa baretzeko». |
2022-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/216757/farceko-disidenteak-prest-agertu-dira-petrorekin-hitz-egiten-hasteko.htm | Mundua | FARCeko disidenteak prest agertu dira Petrorekin hitz egiten hasteko | Sareetan zabaldutako bideo batean, bere burua Nestor Gregorio Vera gisa aurkezten duen gerrillari batek dio «irtenbide politikoa» eman nahi diotela gatazkari, «estatuak hasitako indarkeria» amai dadin. | FARCeko disidenteak prest agertu dira Petrorekin hitz egiten hasteko. Sareetan zabaldutako bideo batean, bere burua Nestor Gregorio Vera gisa aurkezten duen gerrillari batek dio «irtenbide politikoa» eman nahi diotela gatazkari, «estatuak hasitako indarkeria» amai dadin. | Badirudi gauzak aldatzen has daitezkeela Kolonbian. Igandean bertan egingo du presidente karguaren zina Gustavo Petrok, eta jada jaso ditu lehen elkarrizketa eskaintzak. Horietatik azkena gaur goizaldean heldu da, sareetan zabaldutako bideo batean. Irudietan, bere burua Nestor Gregorio Vera gisa aurkezten duen gerrillari bat ageri da, esanez FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileak prest leudekeela gobernuarekin elkarrizketak hasteko, «estatuak hasitako indarkeria» amai dadin.
Veraren esanetan, bake akordioa sinatzeari uko egin eta borroka armatuari eutsi zioten disidenteek konpromisoa hartu dute bi aldeko su eten bat adosteko «testuinguru egokia» sortzeko. Mezuan gaineratu dute Petro bera eta Francia Marquez presidenteorde hautatua direla «herriaren nahien benetako ordezkariak», eta iragarri jadanik izendatu dutela elkarrizketak zuzenduko lituzkeen ordezkaria, Ivan Lozada gerrillaria.
Miguel Botachek zuzendutakoa litzateke eskaintza egin duen taldea. Botache bera joan den maiatzaren 4an hil zuten, Kolonbiarekin muga egiten duen Venezuelako estatu batean. Talde horrekin bat egin dute beste zenbait disidentek ere.
Bogotak ez du, oraingoz, eskaintzari buruzko adierazpenik egin. Ordea, joan den uztailaren 10ean, Ivan Duqueren gobernuak zabaldu zuen Vera hil zutela herrialdearen hegoaldean egindako operazio batean, baina haren gorpua ez zen agertu. Hori dela eta, armadak iragarri du ikertuko duela bideoa egiazkoa den, edo Veraren heriotza baino lehen grabatua izan ote litekeen.
Vera, Ivan Mordisco ezizenez ezagunagoa, 32 urtez aritu zen FARCen, eta 2016ko bake akordioen aurka agertu ziren lehen buruzagietako bat izan zen; disidentzien buru bilakatu zen hala. Botacheren heriotzaren ostean, hark hartu zuen lehen frontearen buruzagitza, eta hego-ekialdeko operazioen ardura.
Elkarrizketak ELNrekin
FARCeko disidenteena ez da izan Petrok jaso duen eskaintza bakarra. ELN Nazioa Askatzeko Armadak joan den uztailaren 5ean iragarri zuen gobernu berriarekin negoziazioak hasteko prest dagoela. Eliecer Chamorro buruzagiak sinatutako oharraren arabera, gerrillak badu esperantza aurreko gobernuek hitzartu eta bete ez zituzten akordioak beteko dituela Petrok. «Elkarrizketak izan ditugu azken bost gobernuekin, Ivan Duquerenarekin izan ezik, hark uko egin baitzion adostutakoa betetzeari. Orain berriz hasiko gara», zioen idatziak.
Joan den astean heldu zen Bogotaren erantzuna. Petrorekin Atzerri ministroaren karguan izango den Alvaro Leyvak iragarri zuen eginak dituztela lehen urratsak ELNrekin elkarrizketak hasteko: «ELNkoekin hitzartutako guztia betez joango gara; eutsi egingo diogu hasitako prozesuari». Hala ere, Bakerako ordezkari berezi Danilo Ruedak nabarmendu zuen negoziazioak hasteak ez duela esan nahi justiziarik egongo ez denik. «Ezin dugu pentsatu bake prozesuak egin daitezkeenik zigorgabetasunean oinarrituta, hemen ezer gertatu ez balitz bezala».
Juan Manuel Santos presidente zela (2010-2018) hasi zituzten negoziazioak ELNrekin, Habanan, eta han jarraitu nahi ditu Petrok ere. Besteak beste, ELNko buruzagitza bertan dagoelako aterpetuta. Alde horretatik, Leyvak salatu egin zuen AEBek uhartea «terrorismoa babesten duten estatuen zerrendan» sartu izana, ELNko kideak babesteagatik: «Horrek frogatzen du ez dituztela ezagutzen aurreko gobernuekin sinatutako akordioak».
Santosen eta ELNren arteko elkarrizketak bertan behera geratu ziren 2018 hasieran. Ondoren, Duquek kargua hartu zuenean, hitz egiteko baldintza berri bat jarri zion taldeari: bahitu guztiak askatzea eta ekintza guztiak gelditzea. 2019an Bogotan atentatu bat egin zuen ELNk, eta gutxienez 22 pertsona hil zituen. Duquek erasoa baliatu zuen Habanari eskatzeko entrega zitzala taldeko buruzagiak; Kubako Gobernuak, ordea, entzungor egin zion eskariari, argudiatuta bake elkarrizketak hasteko hitzartutako akordioek babesten zituztela. |
2022-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/216758/urkulluk-agindu-du-bete-egingo-dutela-madrilen-energia-aurrezteko-plana.htm | Ekonomia | Urkulluk agindu du bete egingo dutela Madrilen energia aurrezteko plana | Edonola ere, Espainiako Gobernua kritikatu du, neurriak erkidegoekin ez negoziatzeagatik. | Urkulluk agindu du bete egingo dutela Madrilen energia aurrezteko plana. Edonola ere, Espainiako Gobernua kritikatu du, neurriak erkidegoekin ez negoziatzeagatik. | Udako eztabaida bukaezin horietako bat bilakatu aurretik, debatea itzali nahi du Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak: bere gobernuak bete egingo du energia aurrezteko Espainiako Gobernuak indarrean jarriko dituen neurriak. Hori bai, Madrilgo agintariak kritikatu ditu neurriak inorekin eztabaidatu gabe aurkeztu izana eta ez aintzat hartzea bere gobernuak azken urteetan eta gaur egun ere energia gutxiago gastatzeko hartutako erabakiak.
Jaurlaritzak ez du ezkutatu ahal izan gaiak sorrarazi dion deserosotasuna. Energia aurrezteko ahaleginean ez du agertu nahi intsumiso gisa, baizik eta ahaleginaren protagonista gisa. Hori dela eta, iragan ostiral goizean jendaurrean azaldu zen Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapeneko sailburua, aldundiekin eta Eudelekin batera argindarra aurrezteko plan propio bat lantzen ari zirela iragartzeko. Irailerako egon behar zuen planak, baina lehen neurriak aurreratu zituen: eraikin publikoetan gehienez 19-20 gradutan jarriko zuten berogailua, eta 25 gradutan aire girotua.
Baina Tapiaren iragarpenek pisua galdu zuten ordu gutxiren buruan. Izan ere, ostiral arratsaldean bertan, Pedro Sanchez Espainiako presidentea urrunago joan zen, eta, administrazioaren eraikinetan ez ezik, merkataritzan, ostalaritzan eta eraikin publiko gehienetan ezarri beharreko neurri sorta bat proposatu zuen. Termostatoaren mugak gogortu zituen Sanchezek —19 gradu, kanpoan hotz dagoenean; 27, kanpoan bero dagoenean—, eta saltokietako eta eraikin publikoetako kaleko argiak gauean itzaltzera behartu. Gainera, udazkenetik aurrera, debekatu egingo du klimatizazioa piztuta daukaten dendek eta ostatuek atea irekita uztea.
Termostatoaren gerra Isabel Ayuso Madrilgo erkidegoko presidenteak (PP) piztu zuen, nork bestela, iragarri baitzuen ez zuela neurriak betetzeko inolako asmorik. Antzeko jarrera azaldu du Murtziako gobernu eskuindarrak ere, eta Gaztela eta Leonen, gobernuko bazkide txikia (Vox) bazkide handia (PP) xaxatzen ari da, neurriak Espainiako Auzitegi Konstituzionalera eraman ditzan.
PSOEk gustura hartu du eskuina energia aurrezteko asmoen aurka azaldu izana, baina ez hainbeste Gasteizko gobernua kexatzea. Izan ere, Tapiak ziurtatu zuen Madrilen plana «efektista» zela, eta «burutazioz» beteta zegoela. Neurriak beteko ez zituela espresuki esan ez bazuen ere, nabarmendu zuen Jaurlaritza bere plana aspaldi lantzen ari zela, eta hori indarrean jarriko zuela.
Patxi Lopez PSOEko Kongresuko bozeramaileak kargu hartu zion atzo Jaurlaritzari, eta Espainiako Gobernuak erabakitako betetzeko eskatu. «Burutazioak txikiagoak al dira Eusko Jaurlaritzak erabakitzen baditu?».
Urkulluren erantzuna
Hala egingo duela argitu du gaur Urkulluk, sare sozialetan argitaratutako artikulu batean. «Espainiako Gobernuak hartutako neurriek, bai, eskumen oinarria dute Konstituzioan; baina, aukera horretatik haratago, Espainiako Gobernuak gehiago hartu ahal izango ditu kontuan autonomia erkidegoak, eta ezin izango ditu haien oinarriak zabaldu, arau horietan eskatzen diren muturretaraino; izan ere, autonomia erkidegoekin batera, Estatu Administrazio Orokorrarekin koordinatuta, neurri horien definizioa partekatu ahal izango du. Kasu horretan, agerian geratuko litzateke, benetan, hainbeste alditan aipatu den gobernantza proposamena».
Euskara garbian, baietz, beteko dituela neurriak, baina horrelako gaiak hobe dituela erkidegoekin negoziatu.
Urkulluren erantzuna txalotu du Lopezek. «Hori da jarrera. Hau bete egin behar da, eta gero kexatuko naiz», esan du Radio Euskadin.
Testu horretan ere, Urkulluk iradoki egiten du ez dagoela gustura Madrilen neurrien derrigortasunarekin: «Efizientzia energetikorako eta kontsumoa aurrezteko jardun globalaren premian lehentasunezkoa da pedagogia eta kontzientziazio soziala. Horrek ohiturak aldatzea dakar, eta epe ertainerako lana da». Jaurlaritzak, esaterako, ez zuen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako sektore pribatua ezertara behartzeko asmorik, baina zentzuz jokatzeko eskatu die.
Zigorrak?
Madrilen planak zigorrak aurreikusten ditu neurriak betetzen ez dituztenentzat, baina ikusteko dago zer mailatan betearaziko dituzten. Erkidegoei dagokie kontrola, eta Jaurlaritzak jada iragarri du ezin dituela ertzainak termostatoak kontrolatzen jarri. Neurri gehienak datorren asteartean jarriko dira indarrean —denbora gehiago dago ateak egokitzeko—, baina oraindik atal batzuk ez daude oso garbi.
Bero handiko garaia denez, aire girotua 27 gradutan jarri behar izateak eragin ditu orain arteko kezka gehienak ostalarien eta dendarien artean. Ohartarazi dutenez, neurri horrek talka egin dezake lantokietan gehienezko tenperatura finkatzen duen lan osasuneko araudiarekin. Horren arabera, bulegoko lanak egiten diren lantokietan gehienez 27 gradura igo daiteke tenperatura, baina 25era, berriz, «lan arinak» egiten diren lekuetan. Ostatuak eta dendak hala direla uste dute. |
2022-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/216759/txinako-armadak-ariketa-militarrak-hasi-ditu-taiwan-inguruan.htm | Mundua | Txinako armadak ariketa militarrak hasi ditu Taiwan inguruan | Askapenerako Herri Armada aire eta itsasoko maniobrak egiten ari da sei eremutan. Taipeik erantzun du «gerrarako prestatzen» ari dela, «gerra bilatu» gabe. | Txinako armadak ariketa militarrak hasi ditu Taiwan inguruan. Askapenerako Herri Armada aire eta itsasoko maniobrak egiten ari da sei eremutan. Taipeik erantzun du «gerrarako prestatzen» ari dela, «gerra bilatu» gabe. | Nancy Pelosi AEB Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberako presidentearen bisitaren biharamunean abiatu ditu Txinako armadak azken urteetako ariketa militarrik handienak. PLA Askapenerako Herri Armada aire eta itsasoko maniobrak egiten ari da Taiwan inguruko sei eremutan, eta, besteak beste, bi misil balistiko bota ditu Matsu uharteetatik gertu, Reuters berri agentziaren arabera.
PLA indar erakustaldia egiten ari da, Pelosiren egonaldiagatik, Pekinek argudiatu baitu Taiwanekiko bere subiranotasuna urratu duela AEBetako agintariak. Txinako Global Times egunkariak esan du igandera arte iraungo duten ariketa militar horiek «aurrekaririk gabeak» direla, eta «misil konbentzionalak» Taiwandik pasatuko direla, «lehen aldiz».
Taiwango Defentsa Ministerioak atzo iragarri modura, Txinako armadaren maniobrek aire eta itsaso eremuak ixtea eragin dute sei eremu horietan, eta itsasontzien eta bederatziehun bat hegazkinen ibilbideak aldarazi ditu. Ministerio horrek beste ohar bat atera du argitara gaur, eta esan du «gerrarako prestatzen» ari dela, «gerra bilatu» gabe: «Ez dugu atzera egingo Taiwanen subiranotasunari eta segurtasunari dagokionez».
Tentsioa, hortaz, nabarmen handitu da Taiwango itsasartean. AFP berri agentziaren arabera, PLAko iturri batek adierazi dio egunotako ariketak «egiazko borrokarako prestatzeko» antolatu dituztela, eta uharteko armadari ohartarazi dio «neurri zorrotzak» hartuko lituzketela Txinakoarekin «nahita topo egingo» balu edo «ezustean tiro egingo» balu.
Txinak hamarkadotan argudiatu du Taiwan bere lurraldearen parte dela —nahiz eta ez duen haren kontrolik—, eta Xi Jinping Txinako presidenteak esana du Txina eta Taiwan —ofizialki, Txinako Errepublika— «berriz elkartuko» dituela, eta gaineratu hori indarkeriaren bidez ere egingo luketela «beharrezkoa balitz». Aldi berean, Pekinek ahalegina egin du uharte hori bakartzeko eta nazioarteak Taiwani edonolako zilegitasunik ematea eragozteko.
Gainera, Pelosiren bisita ez da momenturik egokienean gertatu Txinako Gobernuarentzat. Herrialdeko buruzagiak hilabete honetan dira elkartzekoak urteroko bilera bat egiteko, Beidaihen, eta hor eztabaidatuko dituzte aferarik garrantzitsuenak.
Gainera, udazkenean, Txinako Alderdi Komunistak 20. Kongresua egingo du, eta, horretan, Xik hirugarren agintaldia eskuratu nahi du. |
2022-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/216760/munduko-tenperaturen-batezbestekotik-gora-igotzen-ari-dira-txinakoak.htm | Mundua | Munduko tenperaturen batezbestekotik gora igotzen ari dira Txinakoak | Pekinek ohartarazi du azkeneko 70 urteetan batez beste 0,15 gradu igo direla munduko tenperaturak, eta Txinakoak, berriz, 0,26 | Munduko tenperaturen batezbestekotik gora igotzen ari dira Txinakoak. Pekinek ohartarazi du azkeneko 70 urteetan batez beste 0,15 gradu igo direla munduko tenperaturak, eta Txinakoak, berriz, 0,26 | Txinako tenperaturak munduko batezbestekotik gora igotzen ari dira azkeneko 70 urteotan, eta etorkizunean ere gainetik egongo dira, klima larrialdiaren arazoak areagotu ahala. Ohartarazpen hori egin du Pekinek, asteon argitaratutako klimari buruzko urteroko azterketan. Klimaren Zentro Nazionaleko zuzendariorde Yuan Jiashuangen arabera, 1951az geroztik munduko tenperaturak batez beste 0,15 gradu igo dira, eta Txinakoak, berriz, 0,26. «Etorkizunean, tenperatura igoeren batezbestekoak mundukoak baino altuagoak izango dira Txinan».
Adierazi du horrek baliabide hidrikoen orekari eragingo diola, berekin ekarriko duela ekosistemak zaurgarriagoak izatea, eta uzten errendimendua murriztuko duela. Txinan 44 graduraino igo dira tenperaturak azken asteetan bai hego-ekialdean, bai iparraldean. Tenperaturak neurtzeko 131 puntutan marka historikoak hautsi dituzte; iaz 62tan gertatu zen hori. Gainera, itsasoko urak 1980az geroztiko mailarik gorenean zeuden iaz, txostenean jaso dutenez. Glaziarren urtzea ere areagotu egin zela nabarmendu du.
Klima larrialdia larritzeak bero bolada luzeak eragin ditu munduan, eta, ondorioz, suteak gehitu egin dira, baita lehorteak ere, eta uholdeak. Antonio Guterres NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak joan den hilabetean adierazi zuen «herrialde bakar bat ere» ez dagoela klima larrialditik salbu, eta «ekintza kolektiboaren edo suizidio kolektiboaren artean» aukeratu behar duela munduak. |
2022-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/216761/nafarroako-unibertsitate-publikoak-jakinarazi-du-bere-bildumako-hamar-bat-obra-desagertuta-daudela.htm | Kultura | Nafarroako Unibertsitate Publikoak jakinarazi du bere bildumako hamar bat obra desagertuta daudela | Joan den astelehenean jakin zuten Iruñeko Udalak eta Nafar Ateneoak desagerpenen berri. Ez da Nafarroako bildumetako artelanak desagertzen diren lehen aldia; 2014an ere gauza bera gertatu zen Nafarroako Kutxaren bildumarekin. | Nafarroako Unibertsitate Publikoak jakinarazi du bere bildumako hamar bat obra desagertuta daudela. Joan den astelehenean jakin zuten Iruñeko Udalak eta Nafar Ateneoak desagerpenen berri. Ez da Nafarroako bildumetako artelanak desagertzen diren lehen aldia; 2014an ere gauza bera gertatu zen Nafarroako Kutxaren bildumarekin. | Datorren urrian, Ziudadelako Armen Aretoan erakusketa bat inauguratuko da 1972ko Iruñeko Topaketen urteurrena dela eta. Iruñeko Udalak eta Nafar Aretoak Nafarroako Unibertsitate Publikoaren (NUP) Arte Garaikideko bildumako zenbait obra eskuratu nahi zituen erakusketarako; baina zentroak jakinarazi zien bildumako hamar bat obra desagertuta daudela 2015etik. Obren artean, Fernando Iriarte margolari nafarraren Hodeia, ibaia eta errota lana dago.
Erakusketaren arduradunak, Pedro Salaberri margolaria eta Javier Manzanos arte plastikoetako udal teknikaria, unibertsitatera joan ziren iragan astelehenean, hango Proiekzio, Kultura eta Dibulgazio errektoreordeari bere bildumako hainbat lan erakusketan sartzeko asmoa jakinaraztera. Fernando Iriarteren obraz galdetu ziotenean, ordea, esan zien ez dakitela non dagoen, «desagertuta» dagoela. Beste zenbait obra ere galduta daudela aitortu zien errektoreordeak.
Nafarroako Unibertsitate Publikoa astelehen horretan bertan jarri zen harremanetan Fernando Iriarterekin, bere pinturaren desagerpenaren berri emateko. Iriartek esan du 3 metroko koadro bat ez dela «hain erraz galtzen» eta horrek «erakundeak bildumekin duen utzikeria izugarria» erakusten duela; ez baita artelanak «desagertzen» diren lehen aldia. 2014an, Kontuz kontsumitzaile eta erabiltzaileen elkarteak salatu zuen Nafarroako Kutxaren bildumako 157 artelan desagertuta zeudela.
'Hodeia, ibaia eta errota'
Fernando Iriarteren artelana 3 m x 2 m neurriko diptiko bat da. Nafarroako Unibertsitate Publikoak 650.000 pezetaren trukean erosi zuen, 1993an. Margolariak dioenez, garai hartako errektore Juan Garcia Blascoren bulegoan jarri zuen berak artelana, eta 2012an erakusketa kolektibo ibiltari baten esparruan erakutsi zen, Unibertsitate Publikoaren 25. urteurrena zela eta. Haren funtsetako piezak Lizarrara (Gustavo de Maeztu Museoa), Tuterara (Maria Forcada fundazioa) eta Iruñera (Nafarroako Museoa) eraman zituen ondoren.
2014. urtean, Fernando Iriarterekin harremanetan jarri zen NUP, bere diptikoa zaharberritzera eramateko baimena eskatzeko. Iriartek koadro hori «beraiena zela» eta harekin «egoki iruditzen zitzaiena» egiteko esan zien, baina jakinarazi du unibertsitateak inoiz ez diola esan nahi izan zaharberritzea «kanpoko zer enpresak» egin zuen. Iriartek dionenez, koadroa «atera eta itzuli egin zela» esan dio unibertsitateak, baita «inongo paperik» ez dagoela ere. |
2022-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/216762/gipuzkoako-garraio-publikoak-50eko-deskontua-izango-du-irailaren-1etik-abenduaren-31ra.htm | Gizartea | Gipuzkoako garraio publikoak %50eko deskontua izango du irailaren 1etik abenduaren 31ra | Araba, Bizkai eta Gipuzkoan %50ekoa izango da deskontua, eta Bat, Barik eta Mugi txartelei ere aplikatuko zaie. Nafarroan, berriz, %30eko beherapena izango du garraio publikoak. | Gipuzkoako garraio publikoak %50eko deskontua izango du irailaren 1etik abenduaren 31ra. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan %50ekoa izango da deskontua, eta Bat, Barik eta Mugi txartelei ere aplikatuko zaie. Nafarroan, berriz, %30eko beherapena izango du garraio publikoak. | Irailaren lehena gerturatzen ari da, eta egun horretan indarrean jarriko dira garraio publikoaren deskontuak Hego Euskal Herrian, inflazioari aurre egiteko neurri gisa. Madrilek %30eko deskontua iragarri zuen, eta autonomia erkidegoen eta aldundien esku utzi zuen beherapen hori %50era handitzea. Eusko Jaurlaritzak hasieratik erakutsi zuen %50era hedatzeko borondatea, eta, azkenean, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako garraio publikoan erdia ordaindu beharko da urteko azken lauhilekoan. Gipuzkoako Garraioaren Lurralde Agintaritzak gaur jakinarazi du %50eko deskontua izango dela Mugi txartelarekin.
Araba, Bizkai eta Gipuzkoako aldundietako garraio agintaritzek eman dituzte deskontuaren inguruko xehetasunak. Arabako Foru Aldundiaren arabera, Alavabuseko hemeretzi zerbitzuetan eta eskualdeetako 28 lineatan beheratuko dituzte prezioak, Bilbo eta Iruñeko bidaia luzeetan izan ezik. Bizkaiko Garraio Partzuergoak ere adierazi du garraio publikoaren zerbitzu guztietan erdira jaitsiko duela prezioa. Gipuzkoako Garraioaren Lurralde Agintaritzak ere gaur jakinarazi du Mugi txartelaz egindako bidaietan %50eko deskontua egongo dela. Hala ere, joan-etorriko ohiko bidaiek ez dute deskontua izango, eta Bat, Barik eta Mugi txartelen bidez ordaindutako bidaiei bakarrik aplikatuko zaie.
Nafarroan, berriz, Nafarroako Gobernuak eta Iruñerriko Mankomunitateak adierazi dute %30eko deskontua aplikatuko dutela garraio publikoan. Berta Miranda Garraioaren eta Mugikortasun Jasangarriaren zuzendari nagusiaren arabera, zerbitzu hauetan egingo da deskontua: Iruñeko Garraio Hirian, Iruñea-Donostia ibilbidean, Iruñea-Zaragoza ibilbidean, Iruñea-Gasteiz ibilbidean, Iruñea-Hondarribia ibilbidean, Otsagabian, Tierra Estella-Busen eta Ubarmin klinikarako zerbitzuan. |
2022-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/216763/bilboko-aste-nagusiak-baditu-pregoilaria-eta-txupinera.htm | Bizigiro | Bilboko Aste Nagusiak baditu pregoilaria eta txupinera | Bilboko konpartsek eta udalak aurtengo Aste Nagusirako pregoilaria eta txupinera aurkeztu dituzte: Itziar Lazkano eta Iratxe Palacios. | Bilboko Aste Nagusiak baditu pregoilaria eta txupinera. Bilboko konpartsek eta udalak aurtengo Aste Nagusirako pregoilaria eta txupinera aurkeztu dituzte: Itziar Lazkano eta Iratxe Palacios. | Bilboko Aste Nagusian pregoilari eta txupinera lanetan ibiliko diren bi emakumeak aurkeztu dituzte gaur Bilboko Udaletxean. Bertan, aurtengo pregoilariaz eta txupineraz gain, Itziar Urtasun Bilboko Udaleko jai zinegotzia eta Bilboko Konpartsen bozeramaile Garazi Askasibar egon dira. Itziar Lazkano Setien Vaya Semanita telesaileko aktorea izango da pregoilaria. Haren hitzek emango diote hasiera Aste Nagusiari, abuztuaren 20an, 19:00ak aldera. Aste Nagusia hiriarekin batera hazi dela azpimarratu du Portugaleteko aktoreak: «Bilboko jaietara bertaratzen diren denak protagonista sentitzen dira, eta, horregatik, pregoilari izatea ohorea da».
Txupineraren lanaren arduraduna Iratxe Palacios Gana izango da, Deustuko Tintigorri konpartsako kidea: «Euskaldun berria naiz, eta gustatuko litzaidake jaiak euskaraz eta gazteleraz izatea». Suziriaz arduratu behar zela iragarri ziotenean «beldurra» izan zuela aitortu du, baina denbora igaro ahala «gogotsu» sentituz joan dela. Azken bi urteak «oso gogorrak» izan direnez bilbotarrek egun hauek «behar» dituztela adierazi du Tintigorriko kideak.
Biek errespetuzko jai batzuen alde egin dute, eta edozein motatako erasoak arbuiatu dituzte. Palaciosek, gainera, Aste Nagusira gonbidatu ditu herritarrak, eta azpimarratu du konpartsetan erasoen aurka egiteko prest daudela: «Txosnetan babesleku bat eskainiko zaio behar duenari». |
2022-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/216764/herriaren-topaleku.htm | Kirola | Herriaren topaleku | Euskal Herriko errugbi zelairik ezagunena da, eta Baionako Aviron taldeak jokatzen du bertan. Abendurako amaituko dira estadioa zaharberritzeko lanak: 27 miloi euroko aurrekontua izan dute. | Herriaren topaleku. Euskal Herriko errugbi zelairik ezagunena da, eta Baionako Aviron taldeak jokatzen du bertan. Abendurako amaituko dira estadioa zaharberritzeko lanak: 27 miloi euroko aurrekontua izan dute. | Ipar Euskal Herriko kirolik garrantzitsuena da errugbia. Alde handiz, gainera. Hegoaldean futbola dena Iparraldean errugbia da. Baiona eta Miarritze dira erreferentziazko taldeak, eta Jean Dauger eta Aguilera gune nagusiak. Historia luze eta mamitsua du Jean Daugerrek. Errugbiari lotua bereziki, baina zeresana eman duten beste kirol eta arlo batzuetako ekitaldiak hartutakoa ere bada. Baiona hiriko bihotzean dagoen gune neuralgikoa da. «Baionako jendea elkartzeko gune nagusietako bat da Jean Dauger. Errugbia ikusi nahi dutenak ez ezik familiak ere elkartzeko tokia izan ohi da. Kirol biziki herrikoia baita errugbia», esan du Xexili Foixek (Baiona, 1972). Gaztetatik da Baiona errugbi taldearen zalea, eta 20 urte daramatza Peña Baionan: elkarteko idazkaria eta administrazio kontseiluko kidea da. «Oso giro sanoa eta herrikoia sortzen da Jean Daugerren. Errugbiak toki handia du hiriaren eguneroko bizian». Ipar harmailan esertzen da Foix.
«Estadioa hiriaren erdigunean dago. Hori ez da batere ohikoa. Baiona txikia bertan dago, eta horrek eragin zuzena dauka zelai barruko giroan». Jean Daugerren berezitasun hori nabarmendu du Asier Altunak (Donostia, 1968). 1989tik 2001era Baionako jokalari izan zen, eta, azken urte luzeetan Baionako Herriko Etxearentzat lan egiteaz gain, taldeko etxeko partidetan ligako epaileei laguntzeaz arduratzen da. Saint-Leon izenez eraiki zen, 1935ean, gaur egun Jean Dauger esaten zaion estadioa; dena den, lanak ez ziren erabat amaitu 1939ra arte. Harmaila nagusiaren begiradapean zeuden orduan errugbi zelaia, atletismoko pista eta belodromoa. Beste hainbat tokitan aritu eta gero, Baionako Aviron eta hiriko beste taldea, ASB, orduko Saint Leonera lekualdatu ziren. ASB aurrena, Aviron beranduago, 1941ean. Ordutik gaur egun arte, moldatze ugari egin dizkiote estadioari. Errugbiaren gorakadak eta profesionalizazioak bultzatuta, 1999an kendu zuten belodromoa, eta 2010ean atletismoko pista. 2001ean aldatu zioten izena, Avironeko mitoetako bat omentze aldera. «Egungo estadioak zerikusi gutxi du nik 1989an ezagutu nuenarekin. Aldaketa horiei esker, giroa asko hobetu da, lanak egin aurretik zelaia eta harmaila oso urrun baitzeuden bata bestetik. Esan ohi da Frantziako ligako girorik onena hemen sortzen dela», azaldu du Altunak. Giroa aipatuta, Jean Daugerren dagoenean sentitzen duena azaleratu nahi izan du Foixek. «Poz kolektibo bat sentitzen dut. Zerbait magikoa da bertan sortzen dena». Pandemiako lehen hilabeteetan estadiora joatearen falta sumatu zuen, baita uda honetan ere. «Badut gogoa aurki etxean jokatuko dugun lagunarteko partidara joateko. Berriro ere denak elkartuko gara Top14ra itzuli den gure taldea ikusi eta animatzeko».
Jean Dauger estadioko obrak. Bob Edme
Oroitzapenen zorroa betea dute batak zein besteak. Altuna hasi da: «Toulonen aurka jokatu genuen partida bat da nire oroitzapenik onena. Oso partida ona egin zuen taldeak, eta asteko jokalari onenen zerrendan sartu ninduten ni. Oraindik ere, noizbehinka, partida hartan egin nituen bizpahiru jokaldi gogorarazten dizkidate kaletik». Bat aukeratzea ezinezkoa da Foixentzat: «Derbietako garaipenak, talde handien aurkako partidak edo azkenaldian hemen jokatu diren kanporaketak. Beti da polita eta berezia Jean Daugerrera joatea». Errugbitik kanpo ere historia «handia» du estadioak, Altunak dioenez. «Garai batean, Baionan antolatzen ziren gauza ia guztiak Jean Daugerren egiten ziren: dantzari egunak, atletismoko txapelketak... Pentsa, Frantziako Tourra Baionan amaitzen zenean, Jean Daugerreko belodromoan izaten zen helmuga!». 1938 eta 1968 artean zortzi aldiz amaitu zen munduko lasterketa garrantzitsuena bertako belodromoan, eta euskal ziklista batek ere irabazi zuen han behin: Marcel Queheille zuberotarra izan zen, 1959an, Bordele eta Baiona lotu zituen etapan. Hura da Tourrean etapa irabazi duen Ipar Euskal Herriko azken txirrindularia. AB Etxea egitasmoa Urteen poderioz, eta egindako lanen etengabeko behin-behinekotasunagatik, oso zaharkituta geratu zen Jean Dauger. Hala, Baionako Herriko Etxearen laguntzarekin, 27 milioi euroko aurrekontua zuen AB etxea proiektua onartu zuten, estadioa berritu eta hiriko klubentzat erabilgarria izango zen formakuntza zentro bat eraikitzeko. «Ea bigarren partidarako dena amaituta dagoen. Itxura ederra du zelaiak», azaldu du Peña Baionako idazkariak. Horrelako zaharberritze baten «beharra» bazuela uste du Altunak: «Baldintza eskasetan zegoen. Profesionalizazioaren exijentziari erantzun ahal izateko, nahitaezkoak ziren lan hauek». Hego harmaila irailean amaitzea da asmoa, eta alboan dagoen formakuntza zentroa urtea amaitu aurretik prest egotea espero da.
Irailaren 10ean jokatuko du Baionak denboraldiko lehen partida etxean, Racing 92 taldearen aurka. Altunak eta Foixek ez dute huts egingo. «Asteburuero bete egiten da zelaia. Are gehiago Top14an. Estadioaren bultzada hori ere beharko du taldeak», esan du Altunak. «Aurreko denboraldian ez bezala, aurten larunbatetan jokatuko dugu. Ea horri esker, pandemia aurretik bezala, Hego Euskal Herriko jendea Baionaren partidetara etortzen den berriro ere», gaineratu du Foixek. Errugbizaleen etxea ez ezik, herriaren etxea ere bada Jean Dauger.
Zaleak Jean Dauger estadioan. Guillaume Fauveau |
2022-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/216765/iparraldeko-102-udalerritan-ur-murrizketak-ezarri-dituzte.htm | Gizartea | Iparraldeko 102 udalerritan ur murrizketak ezarri dituzte | Eremu berdeen ureztatzeak ordu jakin batzuetara mugatu dituzte, eta herritarrak arduraz jokatzera deitu. Azaldu dute lehorteak arazo larriak ekar ditzakeela ondoko asteetatik goiti jadanik. | Iparraldeko 102 udalerritan ur murrizketak ezarri dituzte. Eremu berdeen ureztatzeak ordu jakin batzuetara mugatu dituzte, eta herritarrak arduraz jokatzera deitu. Azaldu dute lehorteak arazo larriak ekar ditzakeela ondoko asteetatik goiti jadanik. | Euriterik ezak eta azken asteetako bero handiek eraginik, sekulako lehortea hedatu da Ipar Euskal Herrian eta Pirinio Atlantikoetako Departamendu osoan. Erraterako, udaberritik, «%30eko euri eskasa» identifikatu da departamenduan, eta «uztaileko hilabetea sekula baino idorragoa» izan dela adierazi du prefetak. Lehorte horrek ur eskas adierazgarriak ekarri ditu Euskal Herriaren hegoaldean eta mendebaldean, eta Orthezen sektorean, batez ere.
Egoerari aurre egiteko asmoz, eta ur edangarriaren aurrezteko, murrizketa neurriekin jadanik ibiltzen ziren 26 herriei beste 76 gehitu zaizkie. Izan ere, guztira, 102 herri dira gaur egun uraren erabilpena mugatze neurriekin kudeatu behar dutenak.
Neurri berriak
Goizean, prefetak prentsa aitzineko bat eman du departamenduko egoera hidrologikoaren inguruan hitz egiteko eta lehorte krisiaren salbuespen neurrien aurkezteko. Eremu berdeen ureztatzearen aldetik, 08:00ak eta 20:00ak artean ureztatzerik ezin izango da gehiago egin; izan dadin baratze, lore multzo edo kirol zelaietan. Bestalde, garbiketa aldetik, ibilgailuen garbitzea ere debekatu dute, partikularrenak profesionalenak bezala, eta, etxe aitzinaldeak, teilatuak eta bide bazterrak ere, adibidez, sail horretan sartuak dira. Aisialdiari dagokionez, etxeetako igerilekuen betetzea debekatua da; igerilekuen berriz heinean ezartzea, aldiz, baimendua da. Bukatzeko, iturri publikoen urez hornitzea ezinezkoa da gaurtik goiti.
Gainera, beharrezkoa den euri hori ez dela eroriko zehaztu dute, ondoko bi asteen aurreikuspen meteorologikoen araberako datuetatik abiatuz. |
2022-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/216767/peruko-lehen-ministroak-dimisioa-eman-du-arrazoi-pertsonalengatik.htm | Mundua | Peruko lehen ministroak dimisioa eman du, «arrazoi pertsonalengatik» | Gobernuburuaren erabakia ez da behin betikoa; Castillok badu atzera botatzeko eskumena | Peruko lehen ministroak dimisioa eman du, «arrazoi pertsonalengatik». Gobernuburuaren erabakia ez da behin betikoa; Castillok badu atzera botatzeko eskumena | Beste kolpe bat hartu du Pedro Castillo Peruko presidenteak: duela urte bat baino gehiago hartu zuen kargua, eta, geroztik, lau aldiz aldatu behar izan du gobernuburua. Atzo Anibal Torres lehen ministroak dimisioa eman ondotik, bosgarrenez izendatu beharko du presidenteak lehen ministroa. Hori, Torres erabakia aldatzera behartzen ez badu. Izan ere, presidenteak ahalmena du lehen ministroaren dimisioa atzera botatzeko. Horren inguruan, ordea, oraindik ez du adierazpenik egin Castillok.
Ohar baten bitartez jakinarazi zuen Torresek hartutako erabakia: «Arrazoi pertsonalengatik, herrialdeko presidentearen esku utziko dut kargua». Castillori eskertu egin zion beregan jarritako «konfiantza», Justiziako lehen ministro izendatu zuenean lehenik, eta lehen ministroaren kargua hartu zuenean ostera. Bukatzeko, etorkizunerako «hoberena» opa zion presidenteari. Torres unibertsitateko irakasle izatera itzuliko da, hori baitzen haren lanbidea politikara sartu aurretik.
Torresen ibilbide politikoa iragan urtean hasi zen, Castillok hauteskundeak irabazi ondotik. Castilloren lege aholkulari ere izan zen hura presidente izan aurretik. Ostera, Guido Bellido, Mirtha Vasquez, eta Hector Valer lehen ministroen dimisioek bultzatuta iritsi zen kargura, iragan otsailean.
Litekeena da Castillok gobernu berriari bide eman behar izatea, eta, horretan, Diputatuen Ganberaren onespena behar du. Hain justu, lehen ministroa izendatzeko, presidenteak parlamentarien erdien baino gehiagoren babesa behar du. Herrialdeko lehen ministroa berresteko azken bozketan, Torresek aldeko 64 boto lortu zituen, eta aurkako 58.
Ez da erraza izango Castillorentzat parlamentarien botoak eskuratzea lehen ministroa izendatzeko. Are gehiago kontuan hartuta Peru Libre alderditik kanporatu zutela presidentea iragan hilabetean, eta, beraz, ez duela hasiera batean haien babesa Diputatuen Ganberan. Castillok alderdi horrekin lortu zuen Peruko presidente izatea. Hala eta guztiz ere, presidenteak bi zentsura moziori aurre egin behar izan die, eta, bietan, Kongresuko behe ganberan ez dute nahi adina boto eskuratu presidentea kargutik kentzeko; hain justu, 87 aldeko boto behar zituzten, parlamentarien bi heren.
Lehen zentsura mozioa Herri Berrikuntza, Herri Indarra, eta Herria Aurrera alderdiek bultzatu zuten, iragan abenduan. Castillori egotzi zioten «ezgaitasun moral iraunkorra» zuela, baina alderdiek ez zuten nahi adina babes lortu: mozioak aldeko 46 boto, aurkako 76, eta 4 abstentzio izan zituen. Bigarrenean, alderdien arteko lehia estuagoa izan zen, baina ez zuten mozioa aurrera ateratzea lortu. Iragan abenduan izan zen, eta Herri Berrikuntzak bultzatu zuen mozioa. Ustelkeria kasuak egozten zizkioten presidenteari, baita estatuburu izateko ustezko gaitasun falta ere. Diputatuen Ganberan egin zen bozketan, aldeko 55 boto, aurkako 54, eta 19 abstentzio izan zituen mozioak.
Castillok, inoizko onespenik txikiena
Ipsos Peruk joan den hilabetean kaleratutako inkesta baten arabera, Castillok presidente kargua hartu zuenetik inoizko onespen txikiena du. Zehazki, herritarren %76 ez datoz bat presidentearekin. Herritarrak ez dira bakarrak Castilloren kudeaketarekin ados ez daudenak: parlamentarien %79 ere iritzi berekoak dira.
Horrez gain, fiskaltzak bost ikerketa irekita dauzka Castilloren aurka; horietatik lau ustelkeria kasuengatik dira. Hain justu, gaur egin behar dio galdeketa fiskaltzak Castillori, indar armatuetako hainbat lagunen igoera «irregularren» inguruan. Izan ere, iragan hilabetean, fiskaltzak Castillori leporatu zion «egitura kriminal baten buru» izatea, herrialdeko Polizian eta armadan bere lagunak gorengo postuetara igotzeko. |
2022-8-4 | https://www.berria.eus/albisteak/216768/zapia-lepoan-dute-berriz-gasteiztarrek.htm | Bizigiro | Zapia lepoan dute berriz gasteiztarrek | Ohitura denez, Zeledonen jaitsierarekin hasi dira Gasteizen Andre Maria Zuriaren jaiak, hiru urteren ondoren. | Zapia lepoan dute berriz gasteiztarrek. Ohitura denez, Zeledonen jaitsierarekin hasi dira Gasteizen Andre Maria Zuriaren jaiak, hiru urteren ondoren. | 2019ko abuztuan jaitsi zen azkenengoz Zeledon San Migel elizako dorretik Andre Maria Zuriaren plazako balkoira. Bi urtez atera gabe geratu ondoren, ez zuen plazara irteteko gogorik falta, ezta gasteiztarrek eta bisitariek ere festarako grinarik. 17:00etarako goraino zegoen Andre Maria Zuriaren plaza. Zeledon 18:00etan atera da San Migel elizatik, eta, zerua zeharkatu ondoren, jende artetik igaro du plaza. Alkateari zapia jarri, eta Elena Loyo eta Ruth Brito kirolariek, Jaione Prado merkatariak, Maria Jose Saez de Cortazar ostalariak eta Arantza Navarro ikerlariak bota dute txupinazoa.
«Zuen falta sumatu dut», esan du Gorka Ortiz de Urbinak festarik gabeko urteak aipatuz, eta gogoan izan ditu «gaur hemen gurekin egoterik ez dutenak». Indarkeria matxistaren aurka ere mintzatu da, emakumeentzat ere «festa seguruak» izan daitezen aurtengoak.
Zeledonek aterkia zabaldu eta berehala, Zeledon, etxe berria egin duk! kantatu dute milaka lagunek, ohi bezala, Gasteizko jaiei hasiera emateko. 2017tik egin ohi duten bezala, udaltzainek hustu zuten plaza jaia hasi aurretik, jendeak beirarik eta latarik sar ez zezan. Inoiz baino kontrol zorrotzagoak ezarri dituzte aurten; plaza guztia itxi dute, eta ilara luzeak sortu dira jaiaren erdigunera sartzeko. Edaririk ez da falta izan, ordea; jendetzak dantzan eta edanean itxaron dio Zeledoni, musikaren laguntzaz.
Izugarrizko berorik ez du egin gaur, nahiz eta arratsalde eguzkitsua zegoen. Urte batzuetan suhiltzaileak ura botatzen ibili izan dira, baina aurten ez dute halako lanik hartu, eta festazaleek ahal izan duten bezala egin diote aurre beroari.
Aldarrikapen ugari
Aldarrikapenik ere ez da falta izan jaien hasieran. Pankarta ugari atera ditu jendeak, era guztietako leloekin. Zeledon elizako dorretik jaisteko ordu erdi falta zela jarri dute Presoak eta iheslariak etxera leloko pankarta Andre Maria Zuriaren plazako eskulturan, eta Sozialismoa eraiki zioen bat ere ikusgai izan da aurreko lerroetan. Amnistiaren aldeko pankarta bat eta Ernairen beste handi bat ere atera dituzte, Independentzia, feminismoa, sozialismoa aldarriekin.
Joseba Fiestras FesTVal jaialdiaren zuzendariak irakurri zuen aurtengo jaietako jaietako pregoia, herenegun. «Bete-betean gozatzeko» deia egin zuen Fiestrasek: «Utz ditzagun gatazkak atzean, eta jaian zentratu gaitezen. Gasteiz elkargune izan dadila».
Ikusi gehiago: Plaza berriz betetzeko ordua |
2022-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/216790/osses-albokagilea-aurkitzeko-laguntza-eskatu-dute.htm | Gizartea | Osses albokagilea aurkitzeko laguntza eskatu dute | Autoarekin eta txakurrarekin galdu dela adierazi dute senideek. Euskal Herriko albokagile nagusietako bat da. | Osses albokagilea aurkitzeko laguntza eskatu dute. Autoarekin eta txakurrarekin galdu dela adierazi dute senideek. Euskal Herriko albokagile nagusietako bat da. | Jose Antonio Martinez Osses luthierra desagertuta dabil duela bizpahiru egunetik, bere autoarekin eta zakurrarekin. Senideek eman dute abisua, eta informazioa eskatu dute, hura aurkitze aldera.
Senideen arabera, jende asko mobilizatu da galduriko albokagilea aurkitzeko, baina, lerrook idazteko orduan, ez zegoen autoaren edo txakurraren arrastorik. Animaliak babesteko elkarteetara deika ibili dira, baina ez dute border collie arrazako animaliaren berririk. Peugeot Partner zuri bat gidatzen du Ossesek, 7450 HFZ matrikuladuna.
Adierazi dutenez, Opakua aldera joateko ohitura zuen luthierrak. Han ibili dira haren bila, hasieran.
Ezaguna da Osses albokarien artean, Euskal Herriko albokagile nagusietako bat baita. Hark eginiko albokak erabili ditu, besteak beste, Ibon Koteronek, eta luthierrak eraiki zuen elkarlanean sorturiko albokotea tresna. Otazun (Araba) du tailerra.
Hainbatetan agertu da hedabideetan; besteak beste, ETB1eko Herri txiki, infernu handi saioan. |
2022-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/216791/izenekoa-baino-gehiago.htm | Kirola | Izenekoa baino gehiago | Kirolarekin loturarik ez duten ekitaldi kultural eta politikoak eta aisialdi jarduerak hartu ditu 1965az geroztik. Toki bizia bilakatu da denborarekin, eta horrek eragina izan du kirolaren jarraitutasunean. | Izenekoa baino gehiago. Kirolarekin loturarik ez duten ekitaldi kultural eta politikoak eta aisialdi jarduerak hartu ditu 1965az geroztik. Toki bizia bilakatu da denborarekin, eta horrek eragina izan du kirolaren jarraitutasunean. | Izena izana izan daiteke, eta izana, izena baino gehiago. Belodromo bat txirrindularitzarako tokia da definizioz, baina Donostiakoak bestelako jarduera ugari bildu ditu zabaldu zutenez geroztik. Pistako txirrindularitzatik harago, atletismoak pisu handia du kirolgune horren egunerokoan, eta herri kiroletan eta arraun ergometroan ere zenbait marka hautsi dituzte han, Euskadiko Sei Orduen barruan. Gimnasia erritmikoa ere egin izan dute. Haatik, askoz handiagoa da Antonio Elorza belodromoko jarduna, kirolez haragoko makina bat ekitaldi egin baitituzte leku horretan. Kultur arlokoak asko; bertsolari txapelketetako saioak, zine emanaldiak, maila handiko kontzertuak eta abar. Kolore ezberdinetako alderdi politikoen mitinak ere, dozenaka.
Donostiako belodromoa. Andoni Canellada, Foku
Belodromoak, ordea, txirrindularitzan du sorburua. 1965ean eraiki zuten, artean estalkirik gabe, pistako txirrindularitzako Munduko Txapelketarako, eta 2005ean jarri zioten Elorza bultzatzailearen izena. Sorreratik, makina bat pedalkada eman dituzte belodromoan. Tartean, Leire Olaberria txirrindulari ohia (Ikaztegieta, Gipuzkoa, 1977). Olinpiar medailadunak ondo gogoan ditu pedalkada haiek: «Oroitzapen onak ditut, eta txarrak ere asko. Anoetako belodromoari esker hasi nintzen pistako txirrindularitzan, baina egia da nahiko belodromo berezia dela». Olaberriaren esanetan, zementuzkoa izateak eta dituen neurriek ohiz kanpokoa bihurtzen dute Donostiako txirrindularitza gune nagusia: «Teknikoki, Anoetan ondo moldatuz gero, ondo moldatu zaitezke munduko edozein belodromotan. Esaterako, peralte bortitzak ditu, eta neguko baldintza gogorrak oroitzen ditut, hotza eta».
Ikaztegietakoak azaldu du leku «egokia» dela euritik babesteko eta lehendabiziko entrenamenduak egiteko, baina goi mailarako ez du balekotzat jo: «Horrexegatik, lehiatu behar nintzen tokien antzekoak bilatzen nituen: egurrezkoak eta distantzia ofizialekoak».
Leire Olaberria Donostiako Belodromoan hasi zen pistan. Gorka Rubio, Foku
Txirrindularitzarako ez, baina atletismorako leku «homologatua» da Donostiako belodromoa. Hala esan du Ramon Cid atleta eta entrenatzaileak (Donostia, 1954). Cidek adierazi du, lehenik eta behin, kirolarientzat «luxua» dela halako kirolgune bat eskura edukitzea. Atletismorako pista berria du, eta goi mailarako egokia dela adierazi du prestatzaile donostiarrak: «Nazioarteko edozein txapelketa har dezake. Pistak 200 metro ditu, sei kale, eta trazatu ona. Tartan berria du, erortzeko guneak, koltxonetak... Europako Txapelketa antolatzeko adinako edukiera ere badu, lasai asko. Lehiarako ezaugarri onak ditu». Ordea, bestelako gaiei ere erreparatu die Cidek. Gimnasio egoki bat behar du «perfektua izateko», goi mailako kirolarien beharretara egokitutakoa, eta gaineratu du kirolaz gaindiko zenbait ekitalditarako ixteak oztopatu egiten duela kirolarien jarduna: «Batzuetan ulergarria da, beste batzuetan ez horrenbeste, baina abisatu gabe ixteak, edo kirolarekin zerikusirik ez duten gauzak antolatzeak kalte egin izan digu batzuetan. Baina, tira, atletismo instalazio bikaina da». Goi mailako topaketak Anoetako belodromoak Munduko Txapelketa bat izan zuen abiapuntu. Orain 57 urteko txapelketa hartatik, baina, goi mailako zenbait topaketa egin dituzte han. Cidek ere «bizitza osoa» eman du eraikin horren jiran: «Ikusi nuen txapelketa hura, aire zabalean egin zena, eta gerora izan duen bilakaera. Donostiaren bihotzetako bat da, hiria hari esker pilpiratu baita: kirolarekin, kontzertuekin, mitin politikoekin...». Cidek ondo gogoan du 1977ko Europako Atletismo Txapelketa ere. Ez alferrik, parte hartzaile izan zen. Jauzi hirukoitzean aritu zen, eta esan du «garai hartako atletarik onenak» bildu zirela Anoetan. Orduan, eta geroago ere, makina bat izar aritu dira Donostian: Sebastian Coe, Irina Privalova, Sergei Bubka, Carl Lewis...
Bizikletako txapelketen artean, Euskadiko Sei Orduek itzal luzea utzi dute belodromoan. Pistako txirrindulari onentsuenak batu dituen proba hori 1979. eta 2008. urteen artean jokatu zen, eta goi mailako ziklista andana aritu zen urte haietan: Urs Freuler eta Joop Zoetemelk, Gianni Bugno, Mario Cipollini, Abraham Olano eta beste asko. Herri kiroletan ere sonatua izan zen jaialdi hori. Belodromoan lortu zituzten garai hartako zenbait marka; Iñaki Perurenak lortu zituen, batik bat. Leitzarrak 300 kiloko harria jaso zuen 1987an egitarau horren barruan; urtebete geroago, 305ekoa Sei Orduetan kale eginda, bi aste geroago itzuli zen belodromora—; 2003an, berriz, maila aldiz altxa zuen 100 kiloko zilindroa —zortzi arroakoa— bost ordu eta lau minutuan.
Ramon Cid, entrenatzailea. Ramon Cid
Aldian aldiko lorpen horiek distira gehitu diote belodromoari. Ordea, eguneroko jardunak ematen dio bizia eraikinari. Eraberritu baten beharrean dago belodromoa,Olaberriaren esanetan: «Errendimendu handia atera zaio, baina zerbait hobea merezi delakoan nago. Ez dut informazio askorik, baina, dirutza izugarririk gastatu gabe, eredu txukunak badaude munduan». |
2022-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/216792/sei-pertsona-atxilotu-dituzte-araban-eta-nafarroan-drogaren-aurkako-operazio-batean.htm | Gizartea | Sei pertsona atxilotu dituzte Araban eta Nafarroan, drogaren aurkako operazio batean | Araban eta Nafarroan sei pertsona atxilotu dituzte, eta Espainiako beste leku batzuetan, beste 11. Erakunde kriminal baten parte izatea eta droga trafikoan aritzea egotzi diete, besteak beste. | Sei pertsona atxilotu dituzte Araban eta Nafarroan, drogaren aurkako operazio batean. Araban eta Nafarroan sei pertsona atxilotu dituzte, eta Espainiako beste leku batzuetan, beste 11. Erakunde kriminal baten parte izatea eta droga trafikoan aritzea egotzi diete, besteak beste. | Espainiako Poliziak eta Guardia Zibilak droga trafikatzaile talde baten aurkako operazio bat egin dute, eta guztira hamazazpi pertsona atxilotu dituzte, horietako sei Euskal Herrian. Agurainen (Araba) bi atxilotu dituzte, eta Oionen (Araba), Gasteizen, Tresponden (Araba) eta Vianan (Nafarroa) atxilotu bana izan dira. Maila ezberdinean, baina erakunde kriminal baten parte izatea, droga trafikoa, kapital zuriketa, iruzurra, delitu simulazioa eta dokumentu faltsuen erabilera egotzi dizkiete atxilotuei.
Polizia indarrek guztira hogei erregistro egin dituzte Araban, Nafarroan, Leonen (Espainia) eta Errioxan (Espainian), etxebizitzetan, pabiloi industrialetan eta gaueko aisialdiko negozioetan. 150.000 euro atxiki dituzte, baita ibilgailuak eta drogak ere. Bankuko hainbat kontu eta etxebizitza batzuk ere blokeatu dituzte. Bestalde, 13,767 kilo kalamu eta 2.352 kokaina dosi merkaturatzea eragotzi dute.
Poliziaren arabera, hilabetean 10.800 kokaina dosi inguru banatzen zituen talde horrek, eta uste dute hilabetean 227.000 euro inguru irabazten zituztela. |
2022-8-7 | https://www.berria.eus/albisteak/216794/bi-ahots-errimadun-nor-bere-doinuan.htm | Kultura | Bi ahots errimadun, nor bere doinuan | Irailaren 24an hasiko da Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusia, Getxon. Entseatzen hasia da Alaia Martin, baina, eguna gertu dagoen arren, urruti ikusten du oraindik. Aldiz, hamahiru urte dira Andoni Egañak txapelketak utzi zituela; lehiaren falta baino gehiago, aurreko prestaketarena sumatzen du. ARGAZKIAK: Andoni Canellada / Foku | Bi ahots errimadun, nor bere doinuan. Irailaren 24an hasiko da Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusia, Getxon. Entseatzen hasia da Alaia Martin, baina, eguna gertu dagoen arren, urruti ikusten du oraindik. Aldiz, hamahiru urte dira Andoni Egañak txapelketak utzi zituela; lehiaren falta baino gehiago, aurreko prestaketarena sumatzen du. ARGAZKIAK: Andoni Canellada / Foku | Donostiako Kaxilda tabernako bi aulkitan eserita saiatu dira oroitzen, baina Alaia Martin (Oiartzun, Gipuzkoa, 1987) eta Andoni Egaña (Zarautz, Gipuzkoa, 1961) bertsolariek ez dute lortu gogoratzea noiz aritu ziren elkarrekin oholtzan lehendabizikoz. Hala ere, badakite oholtzan ezagutu zutela elkar, eta oholtzak batzen ditu oraindik ere.
Ate joka dago Bertsolari Txapelketa Nagusia, baina horrek ez ditu batuko bi bertsolariak. Izan ere, 2009an agurtu zituen Egañak txapelketak, ibilbide luze baten ostean. Martinek, berriz, jokatuko du aurtengoa.
Abuztuan sartu gara, eta bi hilabete besterik ez da geratzen final-laurdenetarako. Nola ikusten duzu txapelketa, Alaia? ALAIA MARTIN: Gertu dago, baina nahiko urruti ikusten dut oraindik. Batez ere uda giro honetan sartu garelako eta kosta egiten delako burua udazkenean jartzen. Hala ere, ilusioz begiratzen diot; lanean ere orain denboratxo bat hasi nintzen. Orain arte, barne lanean edo gogoetan aritu naiz, batez ere; barrua eta gorputza askatzen, etor daitekeenaren intuizioa eduki ahal izateko. Hasi gara pixka bat taldean biltzen, saioen simulakro txiki batzuk egiten. Hemendik eta urrira arte egiteko dagoen bide gisa ikusten dut oraindik; udazkena luze joateko suertea baldin badut, behintzat, arnasa pixka batekin iritsi nahiko nuke. Urriaren 1ean duzu lehen final laurdena, Gotaine-Iribarnen. MARTIN: Talde ederra egokitu zaigu, gainera, saio horretarako. Ane Labaka, Julio Soto, Nerea Ibarzabal, Oihana Iguaran eta Patxi Iriartekin kantatuko duzu. MARTIN: Bai. Berri on bezala hartu dut. Lagunak ditut kideak, plaza askotan izaten ditut kantukide; apartak dira oholtzan jarduteko eta elkarrizketa bat sortzeko. Beraz, gure diskurtso eta tonuekin, uste dut giro ederra sortu daitekeela saio horretan. Gogoz nago. Bestelakoa da zure kasua, Andoni. «Behien aulkiak aipatzetik behean aulkiak jartzera» pasatu zinen 2009an. Bi txapelketa egin dituzu geroztik harmailetan, eta aurtengoa duzu hirugarrena. Nola bizi duzu hori? ANDONI EGAÑA: Iragan-min handirik gabe. Behin txapelketetan ibilbide bat egin ondoren esan nion agur, eta nire erabakiz. BECera joan, eta orduan bai, noski, gogoratzen zara bertan izan zarela askotan. Baina, bestela, iragan-minez baino gehiago, jakin-minez bizi dut. Zeren jakin-mina? EGAÑA: Interesatzen zait oraindik plazan zer tendentzia egon litezkeen ikustea, nola helduko dieten gaiei, edo ea bakarka estilo berriren bat sortzen den... Noski, oraindik banaiz plazetan dabilen bertsolari bat, eta plazan dabilen bertsolariak elikatu beharra du ingurukoek egiten dutenaz. Ez pentsa, inbidia puntu bat ere ematen dit txapelketak. Lehiak ez, baizik eta lehiarako prestakuntzak; kideekin elkartu eta entseatzeak. Fase hori garrantzitsua eta ederra izaten da. Begira: aurreko batean, adibidez, Miren Artetxerekin nengoen geldituta Portugaleteko gaztetxeko saio batera joateko, eta deitu nion galdetzeko ea batera joan gintezkeen. «Orain Alaiarekin eta Miren Amurizarekin nago pixka bat entrenatzen», erantzun zidan. Horren falta sumatzen dut gehien. Joaten zara saioak ikustera? EGAÑA: Etxetik ikusten ditut saio gehienak, baina finaletara bai, joaten naiz. Saioak nahiago izaten dut etxetik ikusi, hala ez bada ere norberari iruditzen zaiolako begirada guztiak bere kokotean dituela, eta hori ez zait gustatzen. Hala ere, gustatzen zait joatea, kideak entzuteak laguntzen duelako nire garapenean.
Esango zenuke txapelketak aldatu egin direla utzi zenituenetik? EGAÑA: Gutxien aldatu dena txapelketen formatua dela esango nuke. Gaitegia aldatu da, eta, aurtengoan, espero daiteke are gehiago aldatzea. Eta ikuslearen profila? MARTIN: Aldatu, ez dakit aldatu den; gaztetu egingo zen agian, baina ni ere zahartu egin naiz [barreak].
EGAÑA: Bada, nik uste dut bertsolariekin gertatzen den gauza bera gertatzen dela ikusleekin. Alde batetik, emakume gehiago daude bi aldeetan. Eta, bestetik, adinaren kontua dago. Ematen du zahar pila bat zegoela 1986ko txapelketan, baina ez da hala. Txapelketa horretan nire adineko jendea zegoen harmailetan, eta bertsolariak oso gazteak ziren. Esaterako, Jon Sarasuak 19 urte zituen txapelketa horretan, eta nik 24. 1989koan, berriz, [Xabier] Euzkitze eta Sarasua zeuden, 23na urterekin. 1993an, Unai Iturriaga, 18rekin; 1997koan, Maialen Lujanbiok 21 urte zituen, eta 2001ean, berriz, Sustrai [Colina] sartu zen, 19rekin. Orain ez da hori gertatzen, ezta? MARTIN: Ez. Orain, txapelketako parte hartzaileen adinaren batezbestekoa nire adinean dago; 34 urtetan. Ez da batezbesteko gazte bat. EGAÑA: Egia da irudiek engaina zaitzaketela. Ikusten baduzu 1991ko Gipuzkoako Txapelketako argazkia, esaten duzu: «Horiek zaharragoak ziren oraingoak baino!», baina ez, ez da horrela. Adinaren batezbestekoa ez zen, inola ere, 34 urte. Bada beste zerbait aldatu dena. Iruñean jokatuko da lehenengoz aurtengo finala. MARTIN: Gehienok pozez hartu dugun aldaketa bat da hori. Badakigu lurralde historiko bakoitzaren egoera zein den, eta, alde horretatik, finala Nafarroara eramateak uste dut on egin diezaiokeela ingurune horri, Iruñerriari. Oso momentu emankorrean dago hango giro euskaltzalea. Bertakoa da Saioa Alkaiza, aurtengo Nafarroako txapelduna; Laba sortu berri da, gainera. Ez dakit, uste dut bertsolaritzarentzat ederra izango dela, eta, gainera, bi norabidetan izango dela truke ona. Espazioa aldatzeak berak lagun lezake alda litezkeen beste aldagaiak ere aldatzen eta beste argazki bat sortzen. EGAÑA: Apustu polita da. Ematen du urteak azkar joaten direla, baina orain dela 18 edo 19 urte erabaki genuen Barakaldora joatea. Ziklo horren ondoren, batetik, ondo dator aldaketa hori, eta, bestetik, aukera ideologiko handi bat da Iruñean egitea. Hala, etorkizuneko ateak irekitzeko bide bat izan daiteke, beste urte batean beste leku batean egin ahal izateko; esaterako, Baionan edo Gasteizen. Dena dela, iaz behar zuen txapelketak. Pandemiak urtebete atzeratu du. Nola eragiten dio horrek bertsolari bati? MARTIN: Bertsozale Elkartearentzat, mugimendua indartzeko bidean, urtebeteko atzerapena izan da. Hala izan da ekonomikoki ere, iturri hori izoztuta egon baita urtebetez. Bertsolari bezala, uste dut denoi eragin digula, eta, beraz, urtebete atzeratu arren, aurtengo txapelketari ere eragingo diola. Eta iaz egin izan balitz? MARTIN: Segur aski, shock eta analgesia egoera oso arraro batean egongo ginateke kantatu ahal izateko txapelketa batek duen intentsitatean. Beraz? MARTIN: Bada, uste dut gose handiz hartuko dugula elkartzeko, partekatzeko eta hunkitzeko aukera hori. Mundua lehen ere ez zegoen oso zuzen, baina bereziki hankaz gora dagoenean hanka zola horiei elkarrekin begiratzeak eta elkarri lokarriak lotzen saiatzeak denoi lagunduko digula uste dut. Urtebeteko atzerapen horrek beste indar bat emango digu orain egin behar dugun bide hori egiteko.
EGAÑA: Nik, antolakuntzaren aldetik, ez diot hainbesteko garrantzirik ematen urtebete atzeratzeari. Olinpiar Jokoak iaz egin ziren, urtebete atzeratuta, eta 2024an egingo dira hurrengoak. Lau urte pasatu beharrean, beraz, hiru pasatuko dira bataren eta bestearen artean. Inork planteatu al du hori? Hala ere, bertsolarien aldetik bai, ikusten dut eragina. Pentsa! Gure agendak ez ziren mugitzen hasi Olatz Peonek esan zuen arte Tolosako inauteriak ospatuko zirela. Horrek esan nahi du gure agendak aurtengo apirilean mugitzen hasi direla, gutxi gorabehera. Bi urtez beste erritmo batean bizi ondoren, ikusi beharko da ea bertsolaria nola dagoen txapelketa batekin tupust egiteko. Horregatik, uste dut ongi dagoela aurtengo udazkenean egitea. Bestela, topa genezake bertsolarien batezbestekoa orain bost urte baino okerragoa. Ez okerragoak direlako, baizik eta ez direlako aritu erritmo berean.
Online saioak ere egin zenituzten itxialdian. Erritmoa gehiago moteldu zizuen horrek? EGAÑA: Nahiko anekdotikoa izan zen hori. Gutxi egin genituen, baina atentzioa ematen du bertso saio bat horrela egiteak. Oso esperientzia gogorra izan zen: finean, zure etxeko pareta zuri bati begira kantatzea zen, eta, horrela, nekez pizten da zerbait komunikatzeko gogoa. MARTIN: Bai, nik ere sufritu egin nuelako oroitzapena daukat. Poza ematen zidan bakarra zen bertsokideak berriro ikustea. Horrelako saio batzuk antolatu izanak eta horrek ikusle batzuk bildu izanak erakusten du kultura bera bizitzeko eta pentsatzeko behar dugula. Guretzat erosoa izan ez zen arren, garai polita izan zen jabetzeko zenbat ematen digun giroak, parean daukagunak, usaintzen dugun tenperatura horrek, tabernan dugun elkarrizketak, nola gauden ikusteko termometroak... Hain garai geldo eta geldian, zaila zen sortzea; hutsari kantatzeko modu gogor bat izan zen. EGAÑA: Pentsa zitekeen, gainera, sortzeko garaian pagotxa zela etxean egote hori. Baina sortzaileontzat ez zen garai emankorra izan; nire ustez, galduegiak geunden nondik sortu jakiteko. Testua eta testuingurua da bertsoa; testu bati testuingurua kentzen bazaio, gaizki aterako da testua ere. Hala ere, online saioetan sufritu egin genuen, baina merezi izan zuen sufritzea: zerbait egin behar zen, eta hori zen egin zitekeena.
Pandemia albo batera utzita... Nola dago gaur egungo plazetarako sarbidea belaunaldi berrientzat? MARTIN: Bada, esango nuke geroz eta zailago dutela. Pandemia garaian, lehendik ere bagenbiltzanok aritu gara gazteagoak baino gehiago. Beraz, ez dut uste gazteentzat erraz dagoenik. Ikusten dudana da belaunaldi berriak indarrez, irizpide finez eta duintasun handiz bide bat egiteko gogoz eta determinazioz datozela. Horren erakusle dira orain egiten ari diren emanaldi berriak. Sortu berri duten eRRe ikuskizun ausarta eta kalitatezkoa, esaterako. Izan dira gazte sariketa batzuk ere azken urtean, eta, agian, sortuko dira horietatik plazatxo batzuk. Baina, uste dut oraindik plazaratzeko zubi hori ez dagoela hain eraikita. Lehen ere hala zen? EGAÑA: Ez, baina lehenago bertsolaritzak ez zeukan orain daukan prestigiorik; apenas zegoen bertso eskolarik, eta, beraz, oso nekezak ziren bertsotan trebatzeko bideak. Lehen, zaila zen gazteak abiatzea, baina erraza zen iristea. Gaur egun, abiatzea da erraza, eta iristea, berriz, zaila. Gogoratzen duzue zuen lehenengo plaza? MARTIN: Nirea eskolartekoren bat izango zen. Gainera, gogoratzen dut nire anaiak eraman gintuela kotxean [Jon Martin]. Uste dut Urnietan zela saioa, eta Usurbilera eraman gintuela, edo alderantziz. Badago beste bat maitasun handiz gogoratzen dudana. Ziburun izan zen, sagardo dastaketa bateko saio batean. Karmele Mitxelenarekin aritu nintzen kantuan. Gurasoek eraman gintuzten Hendaiara. Bertan jaso gintuen Amets eta Maddalen Arzallusen amak, eta berak eraman gintuen Zibururaino. Ilusio handiz gogoratzen dut.
EGAÑA: Nik ere gogoratzen dut, noski. Garai hartan ez zegoen bertso eskolarik nire inguruan. Ni kaleko tipo bat nintzen, 18 bat urterekin zeraz ohartu zena: «Hara! Nik hau ondo ez, baina nahiko erraz egiten dut». Orduan, txapelketa batean eman nuen izena, Zarautzen oraindik ere jokatzen den Lizardi sariketan. Hura izan zen nire lehenengo plaza, 1982an, eta txapela irabazi nuen, gainera. Irabazi izan ez banu, atzera egingo nukeen agian, beldurtuta. Oroitzapen laburrak dira, dena dela. Nik jendaurrean lehenengo aldiz kantatu nuenetik nire lehenengo Euskal Herriko finalera hiru urte eta erdi bakarrik pasatu ziren, eta hiru horietako bat soldaduskan egin nuen; Madrilen eta Caceresen [Espainia]. Gaur egun, oso zaila da hori gertatzea.
Zerk zailtzen du? EGAÑA: Gaur egun bertsolaritzan dagoen kalitateak. Kalitatezko bertsolari pila bat dago, eta horrek zaildu egiten du kalitatezko beste bertsolari batzuk Euskal Herriko finalera iristea. Eta zuek biak noiz izan zineten elkarrekin oholtzan lehenengoz? EGAÑA: Zu gogoratzen zara, Alaia? MARTIN: Ea, utzi pentsatzen... EGAÑA: Zer urtetan izango zen? MARTIN: Nik gogoratu beharko nuke; hunkituta egongo nintzen, seguru. EGAÑA: Eskolarteko txapelketaren bat izango zen. Alaia gaztetxoa zen, eta ni gai jartzaile aritzen nintzen. MARTIN: Bai, argazkia atera genuen, eta gordeta daukat oraindik. Lehen aipatu duzue gero eta emakume gehiago ari direla bertsolaritzan. Apenas iritsi den gaur egunera garai bateko emakumeen bertsorik. Andoni, oroitzen duzu noiz aritu zinen lehenengoz oholtzan emakume batekin? EGAÑA: Bai, noski. Egun jakin bat ez dut gogoan, baina, gure garaian, bi emakume ezagutu genituen oholtzan: Kristina Mardaras, ni baino urte batzuk zaharragoa dena, eta bestea, Arantzazu Loidi, ni baino urte batzuk gazteagoa. Adinkiderik ez. Esango nuke Arantzazurekin partekatu nituela oholtza gehien. Oso ondo egiten zuen bertsotan. Baina utzi egin zuen bertsogintza. EGAÑA: Bai. Lehengo gizartea ez zen oraingoa. Oso ondo egiten zuen Arantzazuk, baina bazegoen sektore bat-edo uste bat esaten zuena: «Ederki egiten du, baina ahots mehea dauka: ez da bertsotan egiteko ahotsa», eta horrelako mamu batzuk, akaso zaildu egin ziotenak ibilbidea. Berak beti esan izan du gustura aritu zela mutil artean kantuan. Baina bai, bazegoen halako uste bat zailtzen zuena emakumeen plazaratzea. Nire kasuan, esanguratsua da haur nintzenetik esparru asko partekatu ditudala emakumezkoekin. Ikastolara joan nintzen, eta umetatik izan gara klasean neskak eta mutilak, UBIn izan ezik. Kirolean ere beti parte hartu izan dut emakumezkoekin. Eta, hala ere, ez ginen konturatzen bertsogintzan ez ginela emakumezkoekin oholtza partekatzen ari.
Gerora, Maialen Lujanbio hasi zen, besteak beste, zure belaunaldiarekin kantuan... EGAÑA: Bai. Gogoratzen dut noiz kantatu genuen lehenengoz elkarrekin, eta berak ere gogoratzen du. Hondarribian izan zen, 1992ko martxoaren 8an. Ez da kasualitatea bertan egin izana, Emeki emakume elkartekoak izan baitziren antolatzaileak. MARTIN: Bai, oso gaztetxoa zen Maialen. EGAÑA: Bai, bai. Guk 30 urte izango genituen, eta berak 16 izango zituen. Hasiera-hasieratik igartzen zitzaion indartsu zetorrela. Ondoren iritsi ziren plazara emakume gehiago. Horien artean, Alaia. EGAÑA: Gero eta gehiago dira, eta ederra da hori. Ederra da, nire belaunaldiko bertsolari gizonezkoak interpelatu egiten dituelako horrek. Zuk nola bizi izan zenuen bertsolaritzan sartzeko bide hori, Alaia? MARTIN: Ni bertso eskolan hasi nintzenean, emakumezkoak ginen gehienak; hamaseitik hamalau. Nik jarraitu nuen aurrera bide horretan, baina utzi egin zuten horietako askok. Zergatik gertatzen zen hori? MARTIN: Sufritu egiten zutelako. Eta sufrimendua errepikatua denean, badira azpiko arrazoi batzuk sustrai horretan: muturreko autoexijentzia, kalitate brutal bat eduki ezean espazio publikoa hartzeko beldurra... Guztiok izan beharko genukeen barregarri gelditzeko eskubiderik ere ez dugu eduki. Niri lagundu egin zidan bertsolari izateari berebiziko garrantzirik ez emateak. Oso perfekzionista izan naiz beti, baina bertsolaritzan ez hainbeste.
EGAÑA: Hori zure alde da. [Xabier] Amurizak esan zuen behin: «Bertsotan jarduteko, gutxi pentsatu behar du bertsolariak». Egia da. Saioetatik etxera bueltan zure inperfekzio guztietan pentsatzen bazabiltza, gozatu gutxi egingo duzu, eta sufritu asko. MARTIN: Zenbait girotan eroso sentitzea ez da erraza izan; zaila da bide batean aurrera egitea txikituz joan bada zenekarren autoestimu txiki hori. Horregatik utzi zuten bertsolaritza nire kide izan ziren askok. Beraz, nire bertsokideak gizonezkoak izan dira orain gutxi arte. Horrela bizi izan dut nire bertso bidea ere. Beste era batera bizi duzu orain? MARTIN: Bai. Beste inguru batzuk bilatu ditut, feminismoaren olatuari eta nire barne lanketari esker. Horrela, errazago aztertu ditut bidean izandako bihurgune eta joera batzuk, nahi gabe ere oso barneratuta dauzkagunak. Hamarkada bat izango da agenda plazaz betetzen hasi nintzela, eta orain, gero eta gerri zabalagoarekin sentitu dut neure burua, poz izugarriz hartu baititut gertuan beste kantukide batzuk. Gipuzkoako finalean, adibidez, Oihana Iguaran, Ane Labaka eta Nerea Elustondo bezalako bertsolari puskak. Plazaren erdigunea hartu baino gehiago, erdigunera hurbiltzeko zilegitasun edo ausardia bat sentitu dugula esango nuke. Eta, hain zuzen, konplizitate eta ahizpatasun horrek ahalbidetu digu Ez da kasualitatea bezalako saio berezietan parte hartzea. Artikulazio bat gertatu da horri esker, eta esango nuke aldatu duela bertsolariok bertsolaritza bizitzeko dugun patxada. Ezagutu ditugu genituen beldurrak, jarri dizkiegu izen-abizenak, eta partekatu ditugu. Beraz, sistemikoak direla ikusteak lagundu digu kokatzen eta funtzio bat bilatzen oholtza gainean egin genezakeenari. Ederra izan da hori niretzat. |
2022-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/216796/hiru-emakumek-ziztadak-salatu-dituzte-gasteizko-jaietako-lehen-gauean.htm | Gizartea | Hiru emakumek ziztadak salatu dituzte Gasteizko jaietako lehen gauean | Gorka Urtaran Gasteizko alkateak Radio Euskadin adierazi du gertakari horiek «guztiz onartezinak» direla. Bilboko Konpartsek eraso sexisten aurkako protokoloan gehituko dituzte ziztadak. | Hiru emakumek ziztadak salatu dituzte Gasteizko jaietako lehen gauean. Gorka Urtaran Gasteizko alkateak Radio Euskadin adierazi du gertakari horiek «guztiz onartezinak» direla. Bilboko Konpartsek eraso sexisten aurkako protokoloan gehituko dituzte ziztadak. | Hasi besterik ez dira egin Gasteizko jaiak, eta, lehen gauean, hiru emakumek salatu dute zizt egin dietela. Gorka Urtaran alkateak eman du salaketa horien inguruko informazioa gaur goizean, Euskadi Irratian. Gau «nahiko lasaia» izan dela esan du alkateak, baina gehitu du eraso horiek guztiz onartezinak direla: «Europan zabaltzen ari den izurri matxista hau guztiz onartezina da, eta ziztadek emakumeen askatasuna mugatzea eta mehatxatzea dute helburu. Hori dela eta, oso gogorrak izan behar dugu matxito harrapakari horien aurrean». Ziztaden aurkako mobilizazio bat egin zuen Itaiak herenegun, Gasteizen.
Bilboko Konpartsak egoerari aurrea hartzen saiatzen ari dira, eta ziztadak festetako eraso sexisten aurkako protokoloan gehitu dituzte. Idoia Ugalde federazioaren bozeramaileak dio jende guztia arduratuta dagoela ziztaden inguruan, eta horregatik erabaki dute protokoloa berritzea. Eraso sexista formatu berria dela ere esan du Ugaldek. Abuztuaren 16an emango dituzte protokolo berriaren inguruko xehetasun gehiago. Abuztuaren 20tik 28ra izango dira Bilboko jaiak.
Ziztadak, lesio delitu
Fernando Grande-Marlaska Espainiako barne ministroa TVE1 kateko La hora de La 1 telesailean izan da, eta ziztaden inguruz mintzatu da. Espainian oraingoz hirurogei salaketa ikertzen ari direla dio, eta adierazi du aurrerantzean lesio delitu gisa tratatuko dituztela, genero larrigarriarekin. |
2022-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/216797/biktimak-eta-erasotzaileak-parekatzea-egotzi-dio-zelenskik-amnesty-internationali.htm | Mundua | «Biktimak eta erasotzaileak parekatzea» egotzi dio Zelenskik Amnesty Internationali | GKEaren txosten baten arabera, Ukrainako indarrek «arrisku egoeretan» jartzen dituzte zibilak. | «Biktimak eta erasotzaileak parekatzea» egotzi dio Zelenskik Amnesty Internationali. GKEaren txosten baten arabera, Ukrainako indarrek «arrisku egoeretan» jartzen dituzte zibilak. | AI Amnesty Internationalek txosten bat kaleratu zuen atzo, nabarmenduz Ukrainako indarrek «arrisku egoeretan» jartzen dituztela zibilak. Eta gaur goizaldean sare sozialetan zabaldutako diskurtso batean heldu da Volodimir Zelenskiren erantzuna. «Biktimak eta erasotzaileak» parekatzea egotzi dio Ukrainako presidenteak GKE gobernuz kanpoko erakundeari. «Zoritxarrez, estatu terrorista amnistiatzen eta erasotzailearen erantzukizuna biktimari leporatzen ahalegintzen da», nabarmendu du Zelenskik.
Txosten horren arabera, zibilak arriskuan jartzen dituzten borroka taktikak erabiltzen ditu Ukrainako armadak; esaterako, base militarrak jarriz zibilak bizi diren eremuetan, ospitaleetan eta eskoletan. «Taktika horiek nazioarteko giza zuzenbidea urratzen dute, zibilak helburu militar bihurtzen baitira». Agnes Callamard AIko idazkari nagusiak atzo adierazi zuenez, salaketen frogak bildu dituzte apiriletik uztailera egindako ikerketa horretan. Horretarako, lekukoen, bizirik atera direnen eta biktimen senideen adierazpenak baliatu dituzte, baita satelite bidezko irudiak ere. «Posizio defentsibo batean egoteak ez du esan nahi Ukrainako indarrek nazioarteko giza zuzenbidea errespetatu behar ez dutenik».
Zelenskiren ustez, baina, «inolaz ere» ezin da justifikatu Errusiak Ukrainari egindako ezein eraso. «Gure estatuaren aurkako erasoa ez da probokatutakoa; zuzenean inbaditzailea eta terrorista da». Ukrainako presidentearen iritziz, ezin da «toleratu» AIren txostena.
Dmitro Kuleba Atzerri ministroak atzo adierazi zuen txostena «bidegabea» dela. «AI, jarrera horrekin, ez da saiatzen ari egia bilatzen eta hori plazaratzen, baizik eta oreka faltsu bat sortzen ari da kriminal baten eta biktimaren artean». |
2022-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/216799/alaia-martin.htm | Alaia Martin | Alaia Martin. | Mikrofono bat nahi nuke/ euskal sortzaile denentzat/ eta ikararik gabe miatzea gure ertzak/ Musu handi bat kultura/ babesten duzuenentzat. Hala bukatu zuen Alaia Martinek azken Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa, hirugarren egin ostean. Postu horrek ahalbidetu dio, hain zuzen, Euskal Herriko Txapelketa Nagusira pasatzea. Urriaren 1ean izango du lehen final-laurdena, Gotaine-Iribarnen (Zuberoa). Hasia da horretarako entseatzen, «etor daitekeenaren intuizioa eduki ahal izateko». Urruti ikusten du eguna, baina birikak puztuta iritsi nahi du. | ||
2022-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/216800/andoni-egana.htm | Andoni Egaña | Andoni Egaña. | 2005eko Euskal Herriko txapelketan «aulkia» jarri zioten kantatzeko gaitzat. Askotariko aulkiez aritu zen, baita behiak jeztekoez ere. 2009an esan zien agur txapelketei, aulki horiei erreferentzia eginez: Ni oso harro pasako naiz/ naturala horixe da/ behien aulkiak aipatzetik/ behean aulkiak jartzera. Harmailetatik biziko du hirugarrenez txapelketa, eta, iragan-mina baino gehiago, jakin-mina du; oholtzan egon litekeen joerarena. «Kideak entzuteak laguntzen du nire garapenean». | ||
2022-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/216801/umeek-eta-kirolek-garrantzi-berezia-izango-dute-bilboko-konpartsen-egitarauan.htm | Bizigiro | Umeek eta kirolek garrantzi berezia izango dute Bilboko Konpartsen egitarauan | Bostehun ekintza baino gehiago antolatu dituzte Aste Nagusirako. Hurrengo astean emango dute ziztaden eta erasoen aurkako protokoloaren berri. | Umeek eta kirolek garrantzi berezia izango dute Bilboko Konpartsen egitarauan. Bostehun ekintza baino gehiago antolatu dituzte Aste Nagusirako. Hurrengo astean emango dute ziztaden eta erasoen aurkako protokoloaren berri. | Bilboko Konpartsek Aste Nagusirako antolatu duten ekitaldi programa aurkeztu dute, Nagusia izango da lelopean. Indartsu itzuli dira bi urteko etenaldiaren ondoren, eta, guztira, 533 ekintza antolatu dituzte, Idoia Ugalde eta Ioritz Varona konpartsakideek azaldu dutenez. Horietatik 160 haur eta gazteei zuzendutakoak dira: «Urte hauetan umeek galdu baitituzte gauza gehien».
Dena den, umeak ez dira izango Areatzako jai guneaz gozatuko duten bakarrak: konpartsek adin tarte guztientzako ekintzak antolatu dituzte; esaterako, jaietako lehen igandean Zabalbide kalean egingo den goitibehera lehiaketa. Horretan ere umeek gune propioa izango dute: goitibehera sortzeko tailerra.
Kirolak garrantzi handia hartuko du aurtengo jaietan: «Otordu oparoen ostean, nahi duenak gorputza astintzeko aukera izango du», iragarri dute. Aerobitoian, igel-toketan, herri kiroletan eta Hiri Krosean parte hartzeko aukera izango dute bilbotarrek. Gainera, piraguismoa eta ur poloa egongo dira Erripako kaian, «udalak oztopoak ipini dituen arren».
Azken egunetan Euskal Herriko jaietan hainbat emakumek jasandako ziztada eta erasoen harira, «eraso xenofoboak, matxistak eta LGTBIQ+foboak» ez dituztela onartuko adierazi dute konpartsek. Era berean, nabarmendu dute txosnak «babes gunea» izango direla edozelako erasoen aurka aurrerantzean ere. Konpartsek protokolo bat diseinatu dute, eta hurrengo asteartean emango dute horren berri.
Bilboko Aste Nagusia hilaren 20an hasiko da, eta 28ra arte iraungo du. Itziar Lazkano aktorea da aurtengo pregoilaria, eta Iratxe Palacios Tintigorri konpartsako kidea txupinera. |
2022-8-7 | https://www.berria.eus/albisteak/216802/belaontzia.htm | Bizigiro | Belaontzia | Aina Fullana Llull 1997an jaio zen, Manacorren (Mallorca), eta han bizi izan da beti. Istorioak asmatzeko grinak hartaraturik, ipuinak eta komikiak argitaratu ditu txikitatik. Katalan Hizkuntza eta Literaturako gradua ikasi zuen Balearretako Unibertsitatean. 2018an, lehen saria irabazi zuen Femeninoan Idatzitako Kontakizunen Lehiaketan, gazteen kategorian. Ikasketak bukatu eta gero, urtebete ibili zen bidaiatzeari eta idazteari emana. Konfinamenduan, lehenbiziko eleberria bukatu zuen, Els dies bons (Egun onak), eta Bromerak argitaratu zion, 2001ean Alfontso Bihotz-handiaren Institutuak Valencia saria eman eta gero, narratiba sailean. Valentziako Idazleen Kritika Saria jaso berri du eleberriak. Berrogeialdia bukatu zenean, helduentzako katalan eskolak ematen aritu zen. Aurten, zuzenketari eta hizkuntza aholkularitzari buruzko graduondoko bat egin du Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan, eta bertze bat helduentzako katalan irakaskuntzakoa Viceko Unibertsitatean. Ipuinak ere idatzi ditu zenbait aldizkarirentzat. | Belaontzia. Aina Fullana Llull 1997an jaio zen, Manacorren (Mallorca), eta han bizi izan da beti. Istorioak asmatzeko grinak hartaraturik, ipuinak eta komikiak argitaratu ditu txikitatik. Katalan Hizkuntza eta Literaturako gradua ikasi zuen Balearretako Unibertsitatean. 2018an, lehen saria irabazi zuen Femeninoan Idatzitako Kontakizunen Lehiaketan, gazteen kategorian. Ikasketak bukatu eta gero, urtebete ibili zen bidaiatzeari eta idazteari emana. Konfinamenduan, lehenbiziko eleberria bukatu zuen, Els dies bons (Egun onak), eta Bromerak argitaratu zion, 2001ean Alfontso Bihotz-handiaren Institutuak Valencia saria eman eta gero, narratiba sailean. Valentziako Idazleen Kritika Saria jaso berri du eleberriak. Berrogeialdia bukatu zenean, helduentzako katalan eskolak ematen aritu zen. Aurten, zuzenketari eta hizkuntza aholkularitzari buruzko graduondoko bat egin du Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan, eta bertze bat helduentzako katalan irakaskuntzakoa Viceko Unibertsitatean. Ipuinak ere idatzi ditu zenbait aldizkarirentzat. | Hamaikagarren aldiz, eguzkiaren argia ahaleginean ari da nire atsedenlekuan sartzeko. Edozein modutan, ez da hori izan azken egun hauetan lorik ez egiteko arrazoi bakarra. Jaiki, eta gosaltzera joan naiz. Gure alabatxoa eta zu sukaldean zarete nire esperoan, egunero bezala. Beti izan zarete goiztiarrak, baina badira egun batzuk ohatzea ez duzuela ia ukitu ere egin. Zuek gutxienez bake ederrean hartzen duzue atseden. Orain dela urte asko ohitu nintzen itsasoaren kulunka etengabean bizitzen. Baina ohitzea gauza bat da, eta hartaz gozatzea bertze bat. Halako bidaiak egin genituen lehenbiziko aldietan, anitz kostatzen zitzaidan lokartzea; aldiro erraten nizun, «nola lasaituko naiz, ba, halako tratu txarrak hartuta? Ohatzean etzatean, logela bueltaka hasten da, eta burua batetik bertzera ibilki zait, belaontziaren bizkarrean bueltaka hondartzako baloi bat bezala».
Eta bete-betean asmatu nuen konparazioarekin. Gure alabatxoak bi urte bete zituelarik, hondartzako baloi bat oparitu genion, plastikozkoa, gehien gustatzen zaizkion marrazki bizidunen irudiak dituena, eta, geroztik, irteera guzietara eramaten dugu. Iluntzero, alaba ohatzera joan baino lehen, beti erritual bera: «Non da baloia? Batek daki. Bueltaka», harik eta bietako batek baloia aurkitu eta gordetzen duen arte. Alaba eduki baino lehenago, bertzelakoa zen dena. Baina ez hura sortu aitzinetik bakarrik, hagitzez lehenago ere bai, oraindik burutik pasatu gabea zitzaizunean ni ez bertze norbait maitatzeko ideia. Aitortu behar dut badela gustuko dudan gauza bat hemen pasatzen ditugun boladetan: euria. Olatuen gainean euria denean, euria da bertzerik gabe. Munduko leku bakarrean izaten da euria bertzerik gabe, itsasoan. Hemen ez da autorik, ez motorik, ez alternadorerik, ez oihuka ibiltzen den jenderik, ez telebista ikusten duen bizilagunik, ez aire giroturik, ez garbigailurik. Hemen, euria da, bertzerik gabe. Euria da, eta, batzuetan, ez dakizu goitik edo behetik datorkizun, ezta tximista zuregandik hurbil erori den edo ozeanoaren bertze aldean, ezta gizakia edo ura zaren, ezta arrain bihurtzea gustatuko litzaizukeen ere, Rodoredaren ipuinean bezala. Eta, orduan, isildu, eta euria eta zornea sumatzen dituzu. Zuri, ordea, izugarri gustatu izan zaizu beti itsasoaren kulunkarekin lokartzea. Nola erraten zenuen? «Begiak itxi, eta uraren marmarra aditzen baduzu, eta poliki-poliki mugitzen den zur hezearen kirrinka, ematen du kutxa txiki baten barrenean bizi garela, eta hartan gordea dugula itsaso guzia. Itsasoa nirea dela sentiarazten dit horrek, eta ez dudala zertan izutu». Ordurako histeriko jartzen ninduzun, zure istoriotxoekin. Segur aski, bertzeak bertze horregatik asperrarazi ninduzun poliki-poliki, eta horregatik erabaki nuen, duela zenbait egun, irteera honen ondotik ez nuela gehiago bidaiatuko zuekin biekin. «Lastima da hau izatea hirurek elkarrekin eginen dugun azken bidaia», erran dizut kafeari eztia nahasi bitartean. Baina zuk erantzun ez. Badira zenbait egun gogoa bertze nonbait duzula, bertze mundu batean bazina bezala. Egia da nire erabakiak dena aldatu zuela. Baina errua ezin didazu niri bakarrik egotzi. Badakizu maite zaitudala. Eta ez dut ukatuko pixka bat pasatu nintzela. Oroitzen zara? Eguzkiarekin batera jaiki ginen, gaur bezalaxe, beti bezalaxe. Kaioak aditzen ziren karrankaka, eta itsasoa bare zegoen. Kafea prestatu zenuen, baina beroegi zegoen, eta erre egin nintzen. Orduan, zure istoriotxo horietako bat kontatzen hasi zinen, inoiz probatu zenuen kaferik hoberenari buruz, «aroma zitrikoa zuen, eta samina eta hagitz gozoa zen aldi berean. Kakao organiko pizar bat ere bazuen. Imajinatzen duzu nolakoa izanen den munduko kaferik gozoena? Ba, halakoxea zen». Brasilen edan zenuen, ni ezagutu baino lehenago egin zenuen bidaia batean, olatuek surf ohol baten gainean hara eramandako frantses baten jatetxean; frantses hark «kafe eta txokolatezko eskuak zituen, leunduak, egunero behatzetan edukitzen zuen lur hezeari eta landareen ferekei esker». Harexek erran zizun kafe ale gordinak izugarri onak zirela osasunarentzat, eta zuk sinetsi. Ez zenidan erran, baina ikusita nolako grinaz deskribatu zenizkidan esku haiek, segur naiz larrua jo zenutela, lurrez zikin-zikin eta heze eguzki tropikalaren pean, orain irrika pizten zizun eta urrundik miran oroitzen zintuen herri txiki-txiki hartan. Gainera, pentsatu nuen inori ez zaiola bururatzen kafe on bat irudikatu eta hari kakaoa edo aroma zitrikoak ematea. Eta pentsatu nuen garai batean niri ere begiratzen zenidala pasioz, orain aspaldiko maitale baten berri ematean erakutsi duzun pasio berberaz, beti agerian zeure-zeurea den ezinegon hori, ni beneratzeko modutzat hartu nuena, eta zugana itsatsi ninduena lapa baten pare. Orduan ere hortxe entusiasmozko espantu handiegi haiek, orain neure onetik aterata naukatenak. «Anitzetan pentsatu dut hara itzultzea». Ohartu orduko, zure lepoan nituen bi eskuak, gogor estutzen. Ez zinen kexatu, ez oihurik egin, ezta kontra hasi ere. Baina zure begirada... Gogoan ditut zure begiak, nireetan iltzatuak, barren-barrenean, errukia eskatzen, nahiz eta jakin ez zutela halakorik izanen. Zabal-zabal, nahasiak, baina harrituak ez. Begi batzuk itsasoz eta maitasunez beteak, eta gaur, egun gutxi batzuen buruan, zabal-zabal daude oraindik ere, baina orain ez dute inolako gizatasunik isurtzen. Uste dut inpresio desatsegin horregatik ez niola begiratu gure alabari hil nuenean. Kafea hoztua da, eta ni leher egina nago, logaleak; ziraldoka ari naiz alde batetik bertzera, hondartzako baloia bezalaxe, sukaldeko lurrean dauden bi hilotz geldien artean bueltaka. Bertze kafe bat prestatuko dut, eta, gero, hainbertze gustatzen zitzaizun itsaso horretara botako ditut zuen gorpu zurbilak. Itzultzailea: BERRIAko euskara taldea |
2022-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/216804/bi-gizon-atxilotu-dituzte-gasteizen-bikotekidea-jipoitzeagatik.htm | Gizartea | Bi gizon atxilotu dituzte Gasteizen, bikotekidea jipoitzeagatik | 39 urte ditu atxilotuetako batek, eta Errota Zaharra auzoan egin du erasoa; 42 urte ditu besteak, eta Zaramaga auzoan egin du erasoa. | Bi gizon atxilotu dituzte Gasteizen, bikotekidea jipoitzeagatik. 39 urte ditu atxilotuetako batek, eta Errota Zaharra auzoan egin du erasoa; 42 urte ditu besteak, eta Zaramaga auzoan egin du erasoa. | Gasteizko Udaltzaingoak bi gizon atxilotu ditu gaur goizeko ordu txikietan, bikotekidea jipoitzea egotzita. Lehena 01:11n izan da; 42 urteko gizon batek bikotekidea jo du Zaramaga auzoko etxebizitza batean, eta udaltzainek atxilo eraman dute.
Handik gutxira izan da bigarrena, 02:00etan. 39 urteko gizon batek bikotekidea jipoitu du Errota Zaharra auzoko etxe batean, eta ihes egin du. Hala ere, handik gutxira erasotzaileak berak deitu du Udaltzaingora, bere bertsioa emateko, eta patruila batek atxilotu du.
Atzo hasi ziren Gasteizko jaiak, eta lehen gauean hiru emakumek salatu dute zizt egin dietela. |
2022-8-7 | https://www.berria.eus/albisteak/216805/epikoa-eta-lirikoa.htm | Kirola | Epikoa eta lirikoa | Kirola eta kultura. Saskibaloia eta musika, nagusiki. Baskonia, Araski... eta Gasteizko jazzaldia. 53 urteko eraikina xarmagarri bilakatu da urteen joanean, eta sinbolo bat ere bada. | Epikoa eta lirikoa. Kirola eta kultura. Saskibaloia eta musika, nagusiki. Baskonia, Araski... eta Gasteizko jazzaldia. 53 urteko eraikina xarmagarri bilakatu da urteen joanean, eta sinbolo bat ere bada. | Garai bateko etxea, ate guztiak irekita edukitzen zituzten horietakoa. Sartu barrura, eseri lasai, eta etxean bezala. Besoak zabalik dauzka Mendizorrotza kiroldegiak. Bertan sartzen dena harrapatu egiten du. Badu berezitik, eta, urteen joanarekin, magikotik ere bai. Behin ezagutuz gero, bigarrenez joateko gogoa ematen du. Abegikorra. Gozoa. Gasteizko hotzari epela ematen dioten lekuetako bat.
Iñaki Garaialde Mendizorrotzan. Berria.
Saskibaloiak eta hiriko jazzaldi ezagunak eman diote distira. 50 urtetik gora dauzka: 53 aurten beteak. 1969an eraiki zuten, eta hor segitzen du. Orduan bezala segitu ere. «Jokalari nintzenean, bazuen usain berezi bat, eta oraindik ere ez du galdu», esan du Iñaki Garaialde Baskoniako jokalari ohiak (Gasteiz, 1957). Etxetzat hartu zuen, eta etxetzat dauka. Made Urieta Araskiko entrenatzailearentzat ere (Amurrio, Araba, 1981) etxea da, leku kuttun pare bat eta guzti: «Gustatzen zait lasai eserita egotea aulkietan, harmailan. Bi toki dauzkat. Entrenamenduren bat badago, batean esertzen naiz, eta ez badago, beste batean, baina beti bi leku horietan». Lasaitasun bila hartzen du jarleku.
Baliteke musikaren doinuak entzutea trankilaldi horretan. Jazz hotsak. Barruan baitaude, behin jo eta sekula hil gabe, bizi-bizirik. 1978an hartu zuen lehendabiziko aldiz jazzaldi ezaguna. Barruan dagoen bezala bere-berea duen beste hots bat: saskibaloiko baloiak pistako egur argia jotzen duenean ateratzen duena. Garaialderi belarriak gozatzen dizkio oraindik, Araskiren partidak ikustera joaten den aldiro. Pistako sekretuen jabe da oraindik bere garaian joko antolatzaile izandakoa: «Ederki ikasi genuen non ematen zuen bote okerra baloiak».
Made Urieta, Araskiko entrenatzailea. Araski.
Zenbat aldiz ez ote dute gauza biribil horiek pista ukitu. Eta oraindik horrenbeste edo gehiago geratzen dira. Baskonia hasi zen, eta haren atzetik Araski —orain bertan jokatzen du—, Araberri eta Baskoniaren bigarren taldea. Beste kirol batzuetarako ere erabili izan da; eskubaloian, esate baterako.
Erabili ez zuena, ez behintzat etxeko talde bezala, egitasmoaren bultzatzailea izan zen: KAS saskibaloi taldea. Pista behar zutela-eta, eskaria hiriko udalari, baina hark ezetz, udal lurrak ez zirela erabiliko talde pribatu batentzat. Bilbora joan zen taldea, eta udalak kiroldegia egiteko asmoari segida eman zion. Enrique Marimon izan zen arkitektoa, eta inauguratzailea, kirol munduan oso ezaguna izan zen bat: Juan Antonio Samaranch, orduko Espainiako Gobernuko Kirol ordezkaria.
Aurreneko ekitaldia hau izan zen: hiriko Kirol Astea. Ordutik gaur arte, kontaezina da zenbat gauza egin diren Mendizorrotzan. Eta musikaren inguruan, bitxikeria bat: Julio Iglesiasen gisako kantari ezagun batek kontzertua ere eman zuen, eta eztabaida izan zen festa aretoetako enpresariekin, bezeroak kentzen zizkietela eta. Kirol munduan oso ezagun diren Harlem Globetrotters taldekoak ere izan ziren kiroldegian, jokatzen eta erakustaldia ematen. Indar Baskonia zaleen taldea bertan sortu zen, eta euskal selekzioan hantxe jokatu zuen lehen partida, 1980an. Berriki, duela hiru urte, Espainiako Kopa jokatu zen, Araskiren gidaritzapean.
Aurkarientzat ere kuttuna
«Hiriko sinbolo bat da», esan du Garaialdek. «Kanpoko taldeetako jokalariek argazkiak ateratzen dituzte aurreneko aldiz jokatzera etortzen direnean», azaldu du Urietak. Ez baita alferrik kantxa mitikoetako bat.
Hitz egingo balute hormek. Aldagelakoek, kasurako. «Bizipen handiak izaten genituen. Jokalari estatubatuarrei bertan azaltzen genien hirian non zer erosi, adibidez», oroitu du Garaialdek. |
2022-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/216806/ander-martinez-rituertok-bosgarren-egin-du-munduko-txapelketan-pertika-jauzian.htm | Kirola | Ander Martinez Rituertok bosgarren egin du Munduko Txapelketan, pertika jauzian | 20 urtez azpiko txapelketan hartu du parte Real Sociedad taldeko atleta tolosarrak. 5,25 metroko jauzia eginda, aurrez ezarria zeukan marka gainditzea lortu du. | Ander Martinez Rituertok bosgarren egin du Munduko Txapelketan, pertika jauzian. 20 urtez azpiko txapelketan hartu du parte Real Sociedad taldeko atleta tolosarrak. 5,25 metroko jauzia eginda, aurrez ezarria zeukan marka gainditzea lortu du. | Finalera iritsi, eta postu bikaina lortu du Ander Martinez de Rituerto jauzilari tolosarrak Calin (Kolonbia) jokatutako Munduko Atletismo Txapelketan. 5,25 metroko jauzia eginda, bosgarren egin du Real Sociedad taldeko jokalariak 20 urtez azpikoetan, Tolosaldeko Atariak berri eman duenez. Lehenago ere berak zeukan Araba, Bizkai eta Gipuzkoako marka, 5,23 metrotan, eta bere burua gainditu du orain, marka berria ezarriz.
1.500 kirolari baino gehiago aritu dira Calin 20 urtez azpiko Munduko Atletismo Txapelketan. Bihar amaituko txapelketa, baina, oraingoz, Espainiako selekzioak lortu duen posturik onena eskuratu du tolosarrak. Pertika jauzian, lehen hiru postuetan sailkatu zirenek 5,45 metroko langa gainditzea lortu zuten.
Ekainean lortu zuen Martinez de Rituertok Munduko Txapelketarako sailkatzea, 5,20 metroko jauzia eginda. Uztailean, berriz, urrea eskuratu zuen Espainiako txapelketan. |
2022-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/216807/gaza-bonbardatzen-ari-da-israelgo-armada.htm | Mundua | Gaza bonbardatzen ari da Israelgo armada | Operazioa hasi eta berehala Jihad Islamikoko buru bat hil dutela adierazi dute. Gazako Osasun Ministerioak jakinarazi du gutxienez bederatzi palestinar hil dituztela, tartean 5 urteko haur bat. Israelen arabera, «hamar eta hogei terrorista artean» hil dituzte. | Gaza bonbardatzen ari da Israelgo armada. Operazioa hasi eta berehala Jihad Islamikoko buru bat hil dutela adierazi dute. Gazako Osasun Ministerioak jakinarazi du gutxienez bederatzi palestinar hil dituztela, tartean 5 urteko haur bat. Israelen arabera, «hamar eta hogei terrorista artean» hil dituzte. | Gaza bonbardatzeari ekin dio beste behin Israelgo armadak. Ostiral arratsaldean jakinarazi duenez, Egunsentia deituriko operazioa abiatu du, eta gutxienez zortzi palestinar hil eta 55 zauritu ditu jada, Gazako Osasun Ministerioaren arabera; tartean, bost urteko haur bat. Jerusalem Post hedabideak jakinarazi du Tayseer al-Jabari Jihad Islamikoko buruzagia hil dutela, Gaza iparraldean. Israelen esanetan, «hamar eta hogei terrorista artean» hil dituzte, sei gune bonbardatuta.
Palestinako Wafa berri agentziak ere baieztatu du Gaza bonbardatzen ari direla; besteak beste, Rimal auzoko Palestina Dorrea jo dutela zehaztu dute.
Zisjordanian Israelek okupatutako eremuetan izandako erasoen ondoren dator Gazakoa. Israelgo armadak sarekada bat egin zuen astelehenean, eta 17 urteko palestinar bat hil zuen Jenin hiriko errefuxiatu kanpalekuan: Dirar al-Kafrini. Gainera, Bassam al-Saadi Jihad Islamikoko buruzagia atxilotu zuten.
Gutxienez 60 palestinar hilak aurten
Jihad Islamikoaren «mehatxu zuzenak» aipatuz justifikatu du Israelek bonbardaketa. Haren esanetan, asteleheneko sarekadaren ondoren egin ditu «mehatxuok» Gazako Jihad Islamikoak. Yair Lapid Israelgo lehen ministroak esan du ez dietela utziko «talde terroristei Israelgo mugetan eragiten eta israeldarrak mehatxatzen». Jihad Islamikoak, berriz, ziurtatu du ez dutela etsiko, erasoak eraso: «Erresistentziak bat eginda jarraitzen du».
Ikusi gehiago: Israelgo armadak 17 urteko palestinar bat hil du sarekada batean Zisjordanian
Israelgo armadak hilabeteak daramatza Jenini erasotzen. Izan ere, Jihad Islamikoa eta Al-Fatah talde armatuek presentzia handia dute hiri horretan. Aurten gutxienez 60 palestinar hil dituzte, eta horietatik herenak Jeningoak dira.
Atxilotu ugari ere izan dira azken bi hilabeteetan Zisjordanian, PAN Palestinako Aginte Nazionalaren eskutik, gutxienez 94 palestinar atxilotu baitituzte. |
2022-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/216808/aebekiko-elkarlana-eten-du-txinak-klimaren-arloan-eta-alor-militarrean.htm | Mundua | AEBekiko elkarlana eten du Txinak klimaren arloan eta alor militarrean | Pekinen arabera, Pelosiren bisitak «azpijana egin» dio «Txinaren subiranotasunari eta lurralde osotasunari». Txinak zigorrak iragarri ditu AEBetako Ordezkarien Ganberako presidentearen eta haren familiaren aurka. | AEBekiko elkarlana eten du Txinak klimaren arloan eta alor militarrean. Pekinen arabera, Pelosiren bisitak «azpijana egin» dio «Txinaren subiranotasunari eta lurralde osotasunari». Txinak zigorrak iragarri ditu AEBetako Ordezkarien Ganberako presidentearen eta haren familiaren aurka. | AEBetako Ordezkarien Ganberako presidente Nancy Pelosik Taiwanera egindako bisitak ondorioak izan ditu Pekinen eta Washingtonen arteko lankidetzan. Txinak AEBekiko elkarlana eten du arlo militarrean, klima larrialdiaren alorrean eta arlo juridikoan. Hala jakinarazi du gaur ohar baten bitartez Wang Yi Txinako Atzerri ministroak. Haren esanetan, erabaki hori hartu dute Nancy Pelosi AEBetako Ordezkarien Ganberako presidenteak «Txinaren subiranotasunari eta lurralde batasunari azpijana» egin diolako. Izan ere, Txinak ez du begi onez ikusi Pelosi Taiwanera joan izana. Haien ustez, «Txina bakarraren printzipioa» urratu du AEBetako Ordezkarien Ganberako presidenteak —Taiwan Txinako Errepublikaren parte da Pekinentzat—.
Txinako Atzerri ministroak jakinarazi duenez, hainbat gaietan hasitako bitariko harremanak ere eten egingo ditu Pekinek, besteak beste, legez kanpoko migratzaileak aberriratzeari buruzko elkarrizketak, droga trafikoaren aurkako borrokari buruzkoak, edota zigor arloko laguntza judizialari lotutakoak.
Pekinek leporatu dio Pelosiri uhartera ez joateko ohartarazpenari «entzungor» egitea, eta Txinaren subiranotasunari «mehatxu» egitea, baita herrialdeko barne politikak «oztopatzea», eta itsasarteko bakea zein egonkortasuna «mehatxatzea» ere. Arrazoi horiengatik, Pekinek zigorrak ezarri dizkio AEBetako buruzagi demokratari eta bere familiari, zehaztu ez duen arren horiek zein izango liratekeen. Ez da lehen aldia Txinako Gobernuak AEBetako buruzagi baten aurkako neurriak hartzen dituena; iaz Mike Pompeo Estatu idazkariaren aurkako zigorrak iragarri zituen.
Pekinen jarrera «barregarria»
Japonian izan da gaur AEBetako Ordezkarien Ganberako presidentea eta adierazpenak egin ditu Taiwanen egindako egonaldiaren inguruan. Pelosik nabarmendu du bere bisitak ez diola uharteari kalte egin, eta gehitu du hasieratik esan zuela zein zen Taipeira joatearen arrazoia: «Taiwanekiko harremanen irizpideak zehaztea, eta AEBen eta Txinaren arteko harreman politikoak eztabaidatzea».
Pelosik «barregarri» jo du Pekinek afera honetan erakutsitako jarrera, eta nabarmendu Washingtonek ez duela arazorik nahi Txinarekin. Hain justu, baieztatu du AEBek ez dutela asmorik Taipeiren status quo-a aldatzeko: «Ez dut nahi uhartera egindako bisitak arreta beste leku batera desbideratzea. Taiwanera egindako bisitan helburu bat genuen; Asiako gure aliatu direnekin harremanak sendotzea».
Horrez gain, Txinak Taiwanekiko duen jarrera ere kritikatu du. Taipei «bakartu nahi izatea» egotzi dio Pekini, eta ohartarazi du Txinak ez duela eragotziko bera uhartera joatea. AEBetako Ordezkarien Ganberako presidenteak Pekin kritikatu ez ezik, Taipei ere laudatu du esanez «munduko herrialderik askeenetariko bat» dela, eta herrialde horrek «bere demokrazia sendotzeko egindako urratsak nabarmentzekoak» direla.
Txinaren maniobra militarrak
Bien bitartean, Txinak inoizko ariketa militarrik handienak abiatu zituen atzo Taiwan inguruko sei eremutan. Reuters berri agentziaren arabera, PLA Askapenerako Herri Armada aire eta itsasoko maniobrak egiten ari da, besteak beste, Matsu uharteetatik gertu. Ariketa militar horiek igande eguerdira arte iraungo dute.
Horren harira, Taiwango Atzerri Ministerioak ohartarazi du Txinak 68 gerra hegazkin, eta beste hamahiru gerraontzi bidali zituela Taiwan ingurura. Ministerioak salatu du Pekinek egindako «mehatxu militarrak» arriskuan jartzen dituela «herrialdeko bakea eta egonkortasuna», eta erasoa gaitzesteko eskatu die nazioarteko buruzagiei.
Su Tseng-chang Taiwango lehen ministroa ere mintzatu da Txinaren maniobraz: «Ez genuen espero ondoko bizilagun gaiztoak bere botere militarraren erakustaldia egingo zuenik; ezta arriskuan jarriko zuenik ere munduko itsasarte garrantzitsuena». Tsai Ing-wen Taiwango presidenteak ohartarazi du ez dela «kikilduko» Txinak egindako «erasoen» aurrean: «Lasai gaude, eta arrazionalak izango gara; ez oldarkorrak, ezta probokatzaileak ere». Washingtonek, Taiwanen antzera, Txinak abiatutako ariketa militarrak gaitzetsi ditu, eta esan du ez dutela justifikaziorik. |
2022-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/216809/tenperatura-mugak-malgutu-ahal-izango-dira-langileak-babesteko.htm | Ekonomia | Tenperatura mugak «malgutu» ahal izango dira, langileak babesteko | Madrilek zehaztu du «ariketa fisiko handiko» jardueretan arinago ezarriko dutela dekretua; jatetxeetan, adibidez. Eraikinen kaleko argiak eta erakusleihoetakoak nahitaez itzali beharko dira. | Tenperatura mugak «malgutu» ahal izango dira, langileak babesteko. Madrilek zehaztu du «ariketa fisiko handiko» jardueretan arinago ezarriko dutela dekretua; jatetxeetan, adibidez. Eraikinen kaleko argiak eta erakusleihoetakoak nahitaez itzali beharko dira. | Derrigorrezkoa, bai, baina neurrian. Eta, betiere, beharginen osasuna kontuan hartuz. Espainiako Gobernuak energia aurrezteko ezarri dituen neurriek zenbait sektoretan eragin dituzten kexak apaltzeko eta dekretuari buruz egon diren gaizki-ulertu batzuk argitzeko, Teresa Ribera Trantsizio Ekologikorako ministroak argitu du «malguak» izango direla horien aplikazioan. Gogoratu duenez, kontzientziazioa da neurrion helburu nagusia, baina nahitaez bete behar direla argi utzita. Hala ere, zigorrei buruz ez du hitz egin nahi izan, momentuz.
Aste honetan onartutako neurri sorta lehen urratsa da Europako Batasunarekin konprometitutako energia kontsumoaren %7ko jaitsiera lortzeko. Irailerako neurri gehiago iragarri ditu, eta «gogorragoak» agian, helburu horretara iristeko zailtasunak baleude edota energien eta bereziki gasaren hornikuntzan arazoak handituko balira.
Neurrietako batzuk asteartean sartuko dira indarrean, eta 2023ko azarora arte iraungo dute. Hurrengo egunetan, adibidez, kanpoan bero dagoenean, erabilera publikoko eraikinetako gutxieneko tenperatura 27 gradukoa izango da —neguan 19 gradukoa, gehienez—. Hala ere, zenbait establezimendutan aire girotua jarri ahal izango dute dekretuan ezarritako tenperatura baino tenperatura freskoagoan, Riberak zehaztu duenez, «25 graduren bueltan».
Ministroak esandakoa ez da berria, baina eztabaida iturri bihurtu da. Dekretuan, aipatzen da laneko osasun araudia errespetatu behar dela —orain arte bezala—, eta araudiak dio bulegoko lanak egiten diren lantokietan gehienez 27 gradura igo daitekeela tenperatura, baina «lan arinak» egiten diren lekuetan 25ekoa jarri behar dela gutxienekoa.
Eta zer dira lan arinak? Riberak ez du zerrenda zehatzik eman. Adibide bat jarri du: «Dantzaleku bateko behargin bati eta liburu denda bati ezin zaie tenperatura bera eskatu lan egiteko». Oro har, «ariketa fisiko handiko» jarduerak aipatu ditu, eta horiek, besteak beste, jatetxeak, sukaldeak, dantzalekuak eta gimnasioak izan daitezkeela.
Beste jarduera batzuei dagokienez —hala nola saltokietan, garraioko eraikin publikoetan, kulturguneetan...—, Riberak esan du «justifikatu» egin beharko luketela dekretuak ezarritako tenperatura muga ez aplikatzeko arrazoia, betetzen ez dutenean: dena den, horietan ere «malgu» jokatu ahal izango dute, beharginak kontuak hartuz, haien lan osasun eskubideak «babesteko».
Justifikaziorik ez du izango eraikinetako kaleko argiak gauean itzaltzeko obligazioak. Itzali egin beharko dute jarduera bukatzean edo beranduenik 22:00etan dendetako erakusleihoak eta eraikin publikoetako —museoetako, antzokietako, monumentuetako...— kanpoko argiak badira.
Jaurlaritzaren babesa
Eusko Jaurlaritzak bere egin ditu Madrilek ezarritako neurriak, baina horiek erkidegoekin adostu ez izana kritikatu du Iñigo Urkullu lehendakariak. Gauza bera egin zuen atzo Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuak. Ukatu egin zuen berak esan izana dekretua ez zutela beteko. Jaurlaritzari dagokio neurriak betetzen diren ala ez kontrolatzea, eta horri buruz ez du argibiderik eman, baina araua malgu aplikatu beharra azpimarratu du. Tapiarentzat ere funtsezkoa da «sektore bakoitzaren berezitasunak» kontuan hartzea.
Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Euskomer Merkataritza Federazioak —18.000 saltoki inguru ordezkatzen ditu—, berriz, erakundeei eskatu die arau berriak «malgutasunez» indarrean jartzeko, eta «denbora epe bat» emateko, negozio bakoitzaren ezaugarriak kontuan harturik. Agintariei euren mezuetan «argiak» izateko eskatu die, «neurriak behar bezala hartu ahal izateko». Energia aurrezteko egitasmoekin bat egiten dutela azpimarratu du merkatarien elkarteak. |
2022-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/216810/bi-mosso-behin-behinean-kartzelatu-dituzte-tratu-txarrengatik.htm | Mundua | Bi mosso behin-behinean kartzelatu dituzte tratu txarrengatik | Ostegunean atxilotu zituzten Mossos d'Esquadrako bi kide, barne ikerketa baten ondoren. Pertsona batzuk legez kontra atxilotzea eta tratu txarrak ematea egotzi diete. | Bi mosso behin-behinean kartzelatu dituzte tratu txarrengatik. Ostegunean atxilotu zituzten Mossos d'Esquadrako bi kide, barne ikerketa baten ondoren. Pertsona batzuk legez kontra atxilotzea eta tratu txarrak ematea egotzi diete. | Mossos d'Esquadraren Barne Auzien Dibisioak ikerketa bat hasi zuen iaz, Bartzelonako bi mossok izandako jokaeragatik. Bartzelonako SER irrati kateak jakinarazi duenez, gayek elkartzeko erabiltzen duten taberna batera joan ziren bi mossoak, iazko urte bukaeran —ez dute eguna zehaztu—, iskanbila bat sortzen ari zen pertsona bat atxilotzera, ustez. Hara iritsita, ordea, eraso egin zioten mossoek, irain homofoboak egin, eta, komisariara eraman gabe, kalean utzi zuten, «ea bortxatzen zaituzten» esanda, gainera. Legez kontra atxilotu zuten gizon horrek jarri zuen salaketa, eta mossoek barne mailako ikerketa hasi zuten ondorioz.
Mossos d'Esquadrakoek berek atxilotu zituzten eraso horretan parte hartu zuten bi mossoak, eta epailearen aurrera eraman zituzten —beste lau mosso ere ikertzen ari dira, ea zer parte hartze izan zuten erasoan—. Gaur, Bartzelonako guardiako epaile batek kartzelara igorri ditu biak, behin-behinean; epaiketa egin bitartean kalera irten nahi badute, 6.000 euroko bermea ordaindu beharko du bakoitzak. Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak jakinarazi duenez, hiru delitu leporatzen dizkiete: tratu txarrak ematea, lesioak eragitea eta legez kontra atxilotzea.
Akusatuak bermea ordainduta kartzelatik aterako balira, bestalde, biktimarengandik mila metro urruntzeko agindu bat ere ezarri die epaileak poliziei, eta harekin inola ere komunikatzea debekatu die. Pasaportea kendu, eta auzitegian aurkezteko ere agindu die.
Poliziak, berriz, zigor txosten bat ezarri die bi mosso horiei, eta zerbitzutik apartatu ditu. |
2022-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/216811/zerealen-auzian-bitartekari-aritzea-eskertu-dio-putinek-erdogani.htm | Mundua | Zerealen auzian bitartekari aritzea eskertu dio Putinek Erdogani | Turkiako presidenteak adierazi du Ankararen ikuspuntutik Errusiak «rol berezi bat» duela munduan. Laborez beteriko beste hiru zamaontzi atera dira Txornomorskeko portutik | Zerealen auzian bitartekari aritzea eskertu dio Putinek Erdogani. Turkiako presidenteak adierazi du Ankararen ikuspuntutik Errusiak «rol berezi bat» duela munduan. Laborez beteriko beste hiru zamaontzi atera dira Txornomorskeko portutik | Vladimir Putin Errusiako presidenteak eskerrak eman dizkio, gaur, Recep Tayyip Erdogan Turkiakoari, Ukrainako zerealak eta Errusiako elikagaiak zein ongarriak atzera Itsaso Beltzetik barrena komertzializatzeko Errusiak, Ukrainak, Turkiak eta NBE Nazio Batuen Erakundeak sinatutako akordioan «rol zuzena» eduki duela iritzita. Bi agintariak Sotxin (Errusia), Itsaso Beltzeko kostaldean, batzartu dira. «Zure parte hartzearekin eta NBEko idazkaritzarenarekin konpondu da arazoa», esan dio Kremlineko buruak Erdogani.
Azken hilean bi aldiz hitz egin dute aurrez aurre, uztailaren 19an Teheranen batzartu baitziren. Putinek adierazi dio ituna «oso garrantzitsua» dela, kontuan hartuta joan den otsailaren 24an Errusiak Ukrainako inbasioa hasi zuenetik bost hilabetez ezin izan dutela zerealik garraiatu Itsaso Beltzetik Kremlinek ezarritako blokeoaren ondorioz, eta horrek munduko elikagai krisia areagotu duela.
Zenbait komunikabidek Moskuko eta Ankarako iturriak aipatuz kaleratu dutenez, Siriako gerraz ere hitz egitekoak dira —han ez dituzte interes berak—, baita harreman ekonomiko-komertzialei buruzko txosten bat sinatzekoak ere. Putinek nabarmendu du, gainera, «Europako bazkideek» Erdogani «eskertuta» egon beharko luketeela, Turkish Stream gasbideak «bermatzen» duelako Errusiako gasa «modu jariakor batean» iristea «Europako merkatura». Itsaso Beltza zeharkatzen du gasbide horrek, eta, Putinen esanetan, beren hidrokarburuak garraiatzeko gainontzeko bideek ez bezala, «primeran» funtzionatzen du. Erdoganek azpimarratu du, bestalde, Turkiaren ikuspuntutik Errusiak «rol berezi bat» duela munduan.
Eta zerealen auziari loturiko akordioarekin lotuta, Kievek jakinarazi du laborez beteriko hiru zamaontziko konboi bat atera dela, gaur, Txornomorskeko portutik (Ukraina). Aldeek joan den uztailaren 22an akordioa sinatu zutenetik, Itsaso Beltzean zehaztu duten korridoretik egindako bigarren operazioa da.
Ankarak zehaztu duenez, Navistar ontziak Panamako bandera du eta 33.000 tona arto daramatza Irlandara. Rojen-ek Maltako bandera du, eta Erresuma Batura bidean da 13.000 tona artorekin. Polarnet-ek ere artoa darama —12.000 tona—, Turkiako bandera du, eta herrialde horretako portu batera doa: Karasura.
Ukrainan 22 milioi tona zereal pilatuta gelditu ziren, eta, blokeoa altxatu ondoren, joan den astelehenean abiatu zen lehen ontzia, Razoni izenekoa. Etzi da Libanoko Tripoli hiriko portura iristekoa.
Bide batez, eta akordioak jasotakoari erreparatuz, Txornomorskerantz abiatu behar duen zamaontzi huts bat ikuskatzen hasi dira, gaur, Istanbulen, Turkiako funtzionarioak. |
2022-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/216812/itziar-moreno-euskal-presoa-espainiaratu-dute.htm | Politika | Itziar Moreno euskal presoa Espainiaratu dute | Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Alcalako (Madril) espetxean sartu dute Moreno. | Itziar Moreno euskal presoa Espainiaratu dute. Etxerat elkarteak jakinarazi duenez, Alcalako (Madril) espetxean sartu dute Moreno. | Itziar Moreno euskal presoa Espainiaratu dute gaur, Etxerat elkarteak adierazi duenez. Madrilgo Alcala espetxean sartu dute preso bilbotarra, Roazhongo (Rennes, Bretainia) kartzelatik lekualdatu ondoren. Moreno 2011ko apirilean atxilotu zuten, Frantziako Creuse departamenduan, ETArekin lotuta, eta hamabost urteko zigorra ezarri zioten Frantzian.
Duela gutxi, uztailaren 17an, Morenoren lagun batek auto istripua izan zuen Roazhongo espetxera bisitan zihoala. Anbulantzian eraman zuten ospitalera, eta gau bat igaro zuen han.
Ikusi gehiago: Itziar Moreno euskal presoaren lagun batek auto istripua izan du Roazhongo espetxera bidean |
2022-8-5 | https://www.berria.eus/albisteak/216814/athleticek-merezita-irabazi-dio-realari.htm | Kirola | Athleticek merezita irabazi dio Realari | Athletic nagusitu da Euskal Herria Txapelako finalean, Reala mendean hartu eta gero, Barakaldon. Vesgak sartu du gol bakarra. Bi final irabazi dizkiete zuri-gorriek txuri-urdinei. | Athleticek merezita irabazi dio Realari. Athletic nagusitu da Euskal Herria Txapelako finalean, Reala mendean hartu eta gero, Barakaldon. Vesgak sartu du gol bakarra. Bi final irabazi dizkiete zuri-gorriek txuri-urdinei. | Athleticek irabazi du gaur Barakaldon Euskal Herria Txapela, bigarren aldiz, eta garaipen gehien duen taldea bilakatu da. Vesgak egin du neurketako gol bakarra, baina aukera asko izan ditu gehiago ere egiteko, batez ere lehenengo zatian. Lagunarteko partida izan bada ere, intentsitate handiarekin aritu dira Athletic eta Reala, eta falta asko egin dituzte bi taldeetako jokalariek. Bigarren zatian Diego Ricok bigarren txartel horia ikusi du, eta hamarrekin amaitu zuten neurketa txuri-urdinek.
Nagusi izan da Athletic aurreneko zatian. Oso goian egin dute presioa Ernesto Valverderen jokalariek, eta Realak zailtasun handiak izan ditu bertatik irteteko. Txuri-urdinek ez diete haien jokoari uko egin, baina galdutako baloien ondorioz etorri dira Athleticen aukera gehienak.
Falta batean iritsi da neurketako lehenengo gola, 22. minutuan. Berenguerrek egindako erdiraketa ederki errematatu du Vesgak, eta Zubiaurrek ezin du gola ekidin. Ordurako hainbat aldiz sortua zuen izua Athleticek Realaren area inguruan, eta azkenean asmatu dute zuri-gorriek. Imanol Alguacilen jokalariak saiatu dira Iruarrizagaren atera gerturatzen, baina hala ere, gertuago izan dute bigarren gola zuri-gorriek.
Bigarren zatian aldaketa ugari egin dituzte bi taldeek, eta neurketaren nondik-norakoa ere aldatu egin da. Athleticek ez du lortu lehenengo zatian egindako presio bera egitea, eta errazago iritsi da Reala bizkaitarren ate ingurura. Brais Mendezek izan du Realaren aukera garbiena. Bigarren zatian zelairatutako Robert Navarroren pase baten ondoren, bakar-bakarrik egin du jaurtiketa galiziarrak, baina kanpora bota du dena alde zuenean. Berehala gelditu da, ordea, hamar jokalarirekin Reala, eta bertan amaitu dira txuri-urdinen aukerak. |
2022-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/216833/etaren-lehergai-biltegi-zahar-bat-aurkitu-dute-biarnon.htm | Politika | «ETAren lehergai biltegi zahar bat» aurkitu dute Biarnon | Akozeko aparkaleku batean bost bidoi atzeman dituzte, euskarazko idazkiekin, hango agintarien arabera. | «ETAren lehergai biltegi zahar bat» aurkitu dute Biarnon. Akozeko aparkaleku batean bost bidoi atzeman dituzte, euskarazko idazkiekin, hango agintarien arabera. | Aspeko haraneko Akoze (Acus-Accous, Okzitania) herriko bazter batean leherkariz beteriko bost bidoi topatu dituzte. Prokuradorearen arabera, ETAren biltegi zahar bat izatea da litekeena.
Adierazi dutenez, nekazari batek bost bidoi topatu zituen atzo, harresi baten barruan, Aoulet deituriko lekuko aparkaleku batean. Herriko alkate Dany Barraudek esan duenez, plastiko urdina ikusi du nekazariak harri bat mugitu duenean. Hainbat bidoi atera ditu, eta barruan begiratu duenean, hauts zuri bat sumatu du.
Parisek Paben duen prokuradore Cecile Gensacek adierazi duenez, «litekeena da ETAren zulo zahar izatea». Izan ere, alkateak esan du bidoietan amonio nitratoa zegoen idatzita. euskaraz, eta pisua.
Leherkariez arduratzen diren teknikariek gaur goizean jaso dituzte gaiok. Herritar batzuek leherketak entzun dituztela zabaldu du Sud Ouest egunkariak. Fiskalak gaineratu du «gai zaharrak» zirela, eta kontuz maneiatu behar izan dituztela, eraman aurretik.
Zakur taldeekin aritu dira inguruan, baina ez dute beste biltegirik topatu. |
2022-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/216834/israelek-ohartarazi-du-ez-duela-gazako-erasoaldia-eteteko-asmorik.htm | Mundua | Israelek ohartarazi du ez duela Gazako erasoaldia eteteko asmorik | Jada 24 dira hildakoak bi egunetan, tartean sei ume, eta 125 inguru zaurituak. Jihad Islamikoak suziriak jaurtiz erantzun du. Su eten proposamen bat egin die Egiptok bi aldeei. | Israelek ohartarazi du ez duela Gazako erasoaldia eteteko asmorik. Jada 24 dira hildakoak bi egunetan, tartean sei ume, eta 125 inguru zaurituak. Jihad Islamikoak suziriak jaurtiz erantzun du. Su eten proposamen bat egin die Egiptok bi aldeei. | Israelgo armada Gaza bonbardatzen hasi zen atzo, eta gaur ohartarazi du oraingoz ez duela asmorik Jihad Islamikoaren aurkako Egunsentia operazioa eteteko. Esan eta egin. Iluntzean Jabaliatik iritsi da azken ordukoa: bost herritar hil dituzte, Al Jazeera hedabidearen arabera, horietarik hiru umeak. Dagoeneko sei dira hil dituzten haurrak. Palestinako Osasun Ministerioak jakinarazi duenez, 24 dira bi egunetan hildakoak, eta zaurituak, 125 inguru. 40 familiak alde egin behar izan dute euren etxeetatik, Nazio Batuen Erakundeak azaldu duenez. Israelek Jihad Islamikoari egotzi zion Jabalian gertatutakoa.
Jihad Islamikoak erantzun du Israelera suziriak jaurtiz eta horietako batzuk Tel Avivera ere zuzenduz. Israelen iritziz 200 inguru jaurti ditu, baina Al-Quds miliziaren —Jihad Islamikoaren adar militarra da— esanetan 60 izan dira. Hiru pertsona zauritu dituzten arren, Israelgo iturri ofizialek jakinarazi dute suziri gehienak neutralizatu dituztela.
Iazko maiatzeko gerratik ez da gatazka larriegirik egon Gazan. Joan den urtekoak bi aste inguru iraun zuen eta 256 pertsona hil ziren Gazan eta hamalau Israelen. Atzo hasitako borrokak datoz Zisjordanian Israelek okupatutako eremuetan izandako erasoen ondoren. Sarekada bat egin zuen armadak astelehenean, eta Bassam al-Saadi Jihad Islamikoko buruzagia atxilotu zuen. Hasi duen erasoaldia justifikatu zuen atzo Tel Avivek, esanez «prebentiboa» dela, iruditzen zaiolako atxiloketa horrengatik mendekua bilatzeko eta erasora jotzeko asmoa zuela erakunde islamistak.
Gerra hotsak entzun daitezke Gazan, aintzat hartuta alde bateko zein besteko buruzagiek diotena. «Israelek ez du gatazka luzatu nahi, baina beldurtu ere ez da egingo», adierazi zuen Yair Lapid Israego lehen ministroak atzo gauean, telebistan emandako diskurtso batean. Israelgo hedabideek kaleratu dutenez, astebeteko iraupena izan dezakeen erasoaldi baterako prestatzen ari da armada. Gantz instalazio militar batera joan da gaur, eta azpimarratu du Jihad Islamikoari «min handia» egingo diotela. Tel Avivek esan du goizaldean Jihad Islamikoko hemeretzi militante atxilotu dituela Zisjordanian.
Hamas mugimendu islamistak kontrolatzen du Gaza 2007tik, Jihad Islamikoarekin lotura estua du, eta ohar baten bidez jakinarazi du «erresistentzia» bat eginda dagoela «bere armekin eta fakzio militarrekin», eta «azken hitza» izango duela. Jihad Islamikoko kide batek Reuters berri agentziari azaldu dionez, ez da «su etenerako» unea, «erresistentziarakoa» baizik.
Israelen eta Gazako talde armatuen arteko bitartekaria izan da historikoki Egipto, eta su eten bat adosteko proposamena egin die bi aldeei. Egiptoko iturri militarrek adierazi diote DPA berri agentziari negoziatzaile talde bat Gazara eta Israelera joateko pronto dagoela. NBE Nazio Batuen Erakundeak ere bere burua eskaini du bi aldeen arteko bitartekari izateko. Tor Wennesland NBEren Ekialde Hurbilerako mandatariak esan zuen, atzo, «inplikatuta dauden alde guztiekin konprometituta» dagoela gatazka berri bat eragozteko.
«Erresistentzia islamikoa»
Israelgo Estatuaren etsaia da Iran, eta, hala, Teheranen babesa dute Hamasek eta Jihad Islamikoak. Hori dela eta, Palestinako talde armatuaren idazkari nagusi Ziad Al-Nakhalah Irango Guardia Iraultzaileko buru Hossein Salamirekin batzartu da, gaur, Teheranen. «Erresistentzia islamiko palestinarraren erantzun azkarrak erakusten du, zalantzarik gabe, aro berri bat hasi dela erresistentziak agintea har dezan», adierazi du Salamik. Bide batez, Tel Avivi ohartarazi dio egindakoagatik «ordainduko» duela. Gantzek erantzun dio haiek ere «kontua» ordaindu beharko dutela.
Al-Nakhalah pozik agertu da «erresistentzia islamikoak» eduki duelako «garapen oso on eta eraginkor bat» eremu militarrean. «Baldintza oso onetan gaude, eta erregimen sionistaren edozein erasori modu egokian erantzun diezaiokegu».
Nazioartetik, bestalde, neurritasunez jokatzera deitu dituzte alde guztiak. Errusiako Atzerri ministro Maria Zakharovak eskatu die berriro ezar dezatela «su eten jasangarri bat». Eta EBko Atzerriko Ekintzarako Zerbitzuak adierazi du, ohar baten bidez, «ahal den guztia» egin behar dela «gatazka handiago bat» saihesteko. |
2022-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/216835/oriok-beste-koska-bat-igo-du-euskotren-ligaren-bila.htm | Kirola | Oriok beste koska bat igo du Euskotren ligaren bila | Irabazi egin du Hondarribian, eta bost puntu ateratzen dizkio orain Arraun Lagunaki. Zazpigarren bandera du bederatzi jardunalditan. | Oriok beste koska bat igo du Euskotren ligaren bila. Irabazi egin du Hondarribian, eta bost puntu ateratzen dizkio orain Arraun Lagunaki. Zazpigarren bandera du bederatzi jardunalditan. | Hori kolorea zeukan lehendik ere Euskotren ligak, eta gaur Hondarribian izan den emaitzarekin, are gehiago. Oriok zazpigarren bandera irabazi du, eta nagusi da, bi jardunalditan baino ez baita geratu puntu kopuru handiena eskuratu gabe. Bost puntu ateratzen dizkio Arraun Lagunaki sailkapenean, eta beste horrenbeste estropada baino ez dira falta. 31 eskutik du Patxi Francesen taldeak, beraz.
Bi zati bezala izan ditu gaurko lanak. Itsasoan, kanpoaldean, bada mugimendu pixka bat, eta haizea mendebaldetik jotzen ari da. Orio aurreneko kalean joan da, eta Arraun hirugarrenean. Donostiarrak bigarrena zuen, eta Tolosaldeak, laugarrena. Kanporanzko zatian, Arraun hobeto moldatu da. Estropadetan nekez aurkitzen ari diren arraunketaren bila, sendo ekin dio jardunari. Orioren aurretik joan da une oro, segundo bat-bi koska horretan. Ematen zuen gaur baietz, galdua duen hori berreskuratuz onbidera itzuliko zela, baina ez da horrela izan azkenean. Bigarren zatian, barrurantz, Oriok jan egin du Donostiako taldea.
Mugarria ziaboga izan da lehendabizi. Biziago zuzendu du trainerua Nadeth Agirrek Andrea Astudilloren aldean, eta buruan atera da ziabogatik. Zabaletik hartu du Oriok buelta, nahita, eremuaren kanpotik barrura bideratzen zen olatua baliatzeko. Bai lortu ere. Segundoa segundoari kateatuz, aldea handitzen joan da. Traineruaren muturra askotan ekarri du uretan ederki sartuta, popa aterata zuen bitartean. Ez zaio horrelakorik ikusi Arraunen ontziari. Azkenean, 5,14 segundo atera dizkio Oriok.
Beste lehian, jaitsierako kanporaketari ihes egin nahian, Tolosaldeak beste puntu bat jan dio Donostiarrari. Bateko aldea baino ez du Donostiako taldeak orain. Kanpora hobeto moldatu den arren, barrurantz ez da kolorerik ez. Tolosaldea nagusi. Datu honek ederki azaltzen du zer-nolako buelta egin duten tolosarrek: Orioren atzetik bigarren talde azkarrena izan da barruranzko luze horretan.
Gaurkoak eginda, bihar Getarian ariko dira, hamargarren jardunaldia jokatzeko (11:40). |
2022-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/216836/emakumeei-egindako-ziztadak-gorroto-delitu-gisa-ikertuko-ditu-ertzaintzak.htm | Gizartea | Emakumeei egindako ziztadak gorroto delitu gisa ikertuko ditu Ertzaintzak | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak eman du agindua. Delitua tipifikatzerakoan, azken hitza fiskaltzarena eta epaileena da. | Emakumeei egindako ziztadak gorroto delitu gisa ikertuko ditu Ertzaintzak. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak eman du agindua. Delitua tipifikatzerakoan, azken hitza fiskaltzarena eta epaileena da. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak Ertzaintzari bidalitako barne agindu baten arabera, poliziek genero arrazoiengatik egindako gorroto delitu gisa gordeko dituzte emakumeei egindako ziztada salaketak.
Erne sindikatuak baieztatu du agindua polizia etxeetan banatu dutela. Atestatua osatzeko modua aldatuko dute, gorroto delitu bat dela idatzita. El Correo egunkariak argitaratu duenez, aginduak zehazten du atestatuan jaso beharko dutela «mehatxatutako kolektibo baten» parte dela biktima, eta «beldur testuinguru bat» sortu dela. Kasuaren arabera, ziztadaren helburua emakumea mehatxatzea izan dela ere jasoko dute, eta erasoa biktima emakume bat izateagatik egin dela.
Horrek erasotzaileen aurkako zigorretan eragina izan dezake. Lesio arinen kasuan, zigorrak ekonomikoak dira. Gorroto delituei dagokionez, berriz, Zigor Kodeak urtebete eta lau urte arteko espetxe zigorrak, eta sei eta hamabi hilabete arteko isun ekonomikoak aurreikusten ditu. Halere, aldaketak ez luke eragin juridiko zuzenik izango. Izan ere, ekintzen tipifikazio juridikoa ezartzea fiskaltzari eta epaileei dagokie.
Espainiako Zigor Kodeak gorroto delitu gisa kalifikatzen ditu, besteak beste, genero arrazoiengatik talde edo pertsona baten aurkako «gorrotoa, areriotasuna, diskriminazioa edo indarkeria» sustatzen dituzten ekintzak; tartean, kolektibo bati «segurtasun falta edo beldur sentimendu larri bat» eragiten dietenak.
Izan ere, Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburu Beatriz Artolazabalek adierazi zuen halako erasoak «emakumeen aurkako indarkeria modu berri bat» direla: «Emakumeok aske izateko eta nahi dugun bezala dibertitzeko eskubidea dugu». Orain arte lesio delitu gisa jaso dituzte halako erasoak, genero larrigarriarekin. Hala azaldu zuen herenegun Espainiako Gobernuko Barne ministro Fernando Grande-Marlaskak.
Salaketa gehiago
Azken asteetan ziztaden biktima izan direla adierazi dute dozenaka emakumek. Aste honetan, besteak beste, Berako (Nafarroa) bestetan ziztatu dituztela salatu dute zenbaitek. Erasoei erantzuteko, elkarretaratze bat egingo dute gaur, 20:30ean, txosna batzordeak, berdintasun batzordeak eta udalak deituta. |
2022-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/216837/osses-albokagilea-aurkitu-dute.htm | Gizartea | Osses albokagilea aurkitu dute | Jakinarazi dute «onik» dagoela. | Osses albokagilea aurkitu dute. Jakinarazi dute «onik» dagoela. | Jose Antonio Martinez Osses luthierra «onik» agertu da. Bizpahiru egun egin ditu desagertuta, bere autoarekin eta zakurrarekin. Senideek eman zuten abisua, eta herritarren laguntza eskatu zuten. Azaldu dutenez, mezua zabaldu izana izan da hura aurkitzeko gakoetako bat.
Ezaguna da Osses albokarien artean, Euskal Herriko albokagile nagusietako bat baita. Hark eginiko albokak erabili ditu, besteak beste, Ibon Koteronek, eta luthierrak eraiki zuen elkarlanean sorturiko albokotea tresna. Otazun (Araba) du tailerra. Hainbatetan agertu da hedabideetan; besteak beste, ETB1eko Herri txiki, infernu handi saioan. |
2022-8-6 | https://www.berria.eus/albisteak/216838/urdaibaik-bandera-eta-lasaitasuna.htm | Kirola | Urdaibaik, bandera eta lasaitasuna | Hondarribian irabazi du, Eusko Label ligako liderraren etxean, eta bigarren bandera astindu du. Atzeko lehian, Santurtzi eta Ares geratzen hasi dira. Getariak laugarren egin du, eta bihar ohorezko txandan ariko da, etxean. | Urdaibaik, bandera eta lasaitasuna. Hondarribian irabazi du, Eusko Label ligako liderraren etxean, eta bigarren bandera astindu du. Atzeko lehian, Santurtzi eta Ares geratzen hasi dira. Getariak laugarren egin du, eta bihar ohorezko txandan ariko da, etxean. | Irabaztera ohituta zegoen taldea zen Urdaibai urte asko ez dela. Atzoko kontuak dira horiek, ez da iragan luzera atzera egin behar. Azken denboraldietan, ordea, galtzaile. Behar zuen klubak eta behar zuten arraunlariek irabaztera itzultzea. Zilegi, erabat, grina hori izatea. Ona arraunarentzat ere, jakina. Esatea eta egitea bi kontu ezberdin izaten dira zenbaitetan, eta ez dabil irabazle-irabazle ere uda honetan. Eusko Label ligan bandera bat Coruñan, eta Euskadiko Txapelketa. Gaur arte. Hirugarrena eskuratu baitu, non eta Hondarribian, ligako liderraren etxean. Nagusitasunez. Pozarekin batera, lasaitu handia eta sakona talde barruan. Egiten ari diren lana ona dela berresteko. Eta hainbeste buru zoratzen ez hasteko beharrezkoa.
Une guztiak dira onak garaipenak lortzeko. Ez da bat bera ere txarra. Baina batzuk badira besteak baino hobexeagoak. Ligako 11. estropada zen gaurkoa, eta garaipenaren lehian bete-betean sartzeko, goitik dituen Hondarribiari eta Donostiarrari puntuak jaten hasi beharrean da. Berandu baino lehen. Gaur egin du hori. Uztailean izan ez duen irabazlearen boladari helduko ote dio ba abuztuan? Urak idatziko du liburu hori.
Gaurkoaren esaldi ilara sortari hasiera emateko, kontu batzuk: astean egindako lan onaren ondorioa izan da Urdaibairen garaipena. Kale onari, laugarrenari, etekina ateratzearen jakitearena ere bai, beste estropada batzuetan ez bezala, gaur zorteko izan baita Bermeoko taldea kalearekin. Beroketan zizelkatzen hasitako garaipena izan da haientzat. Inertzia ona hartu momentu horretan, ikusi traineruak zer eskatzen zuen ondo nabigatzeko, eta ikusitakoa ondo ikasiz, lehia betean biribildu lana.
Estropada betea egin dute Iker Zabalarenek. Hasi eta buka. Lehen luzeko erdira arte, parean izan badituzte ere Hondarribia (bigarren kaletik), Donostiarra (lehendabizikotik) eta Orio (hirugarrenetik), hortik aurrera 'Bou Bizkaia' nagusi. Brankaz ondo lehen luzean, eta poparean ere bai bigarrenean (bazen baga kanpoan, leuntzera egin badu ere arratsaldeak aurrera egin ahala, olatuak mendebaldetik barrura markatzen zuela). Beste horrenbeste hirugarren luzean eta laugarrengoan ere. Azkenean zazpi segundo atera dizkio Hondarribiari, baina hamarretik gorako aldeak izanda aurretik. Azkeneko txanpa jo beharrik ere ez dute izan garaileek. Luze bukatuz osatu dute zati hori.
Hondarribiak ere estropada ona egin du. Gehiago nahi etxean, baina gaur aurkari hobe bat izan du. Etxekoen lanaren kontakizunean ere, ñabardura bat: Iñigo Sagarzazu titularrak, istribor hankekoak, ezin arraunean egin, gaixo. Azken orduko aldaketa, eta Gaizka Gorostiaga haren lekuan, ohiko tokitik aterata. Gertatzen dira horrelakoak, eta erantzun ona eman dio taldeak. Lider segitzen du Hondarribiak.
Atzetik Donostiarra ere dotore. Inork nahi ez zuen kaletik. Ematen zuen zama hori ere gaindituko zuela denboraldi bikaina egiten ari den taldeak, baina ezin azkenerako. Hirugarren hala ere, eta hamalau segundo galtzea ez da asko. Oriok gehiago galdu ditu, txandako azkenak: hemezortzi. Horrek zigorra ekarri dio, eta bihar ez da ohorezko txandan ariko, Getarian (12:13), herri horretako taldea sartu zaiolako laugarren.
Sekulako beste estropada bat egin du 'Esperantza' traineruak. Bigarren txandan, laugarren kaletik, aise bota ditu paretik Cabo, Zierbena eta Kaiku, hurrenkera horretan. Saria irabazi du, ligan estreinako urtean, lehen aldiz ariko delako ohorezko txandan, non eta etxeko estropadan. Galiziarrak ere ondo, behetik gora datozela erakutsi. Urruti utzi dituzte orain gutxi arte gainean izandako mamuak, jaitsiera eta kanporaketakoak.
Bizkaiko bi taldeak, aldiz, gaur bederatzigarren eta hamargarren. BIhar lehen txandan joango dira. Hor izango ez direnak Ondarroa eta Isuntza izango dira. Aurreneko txandako lehen biek (Ondarroa garaile, eta hau ere laugarren kaletik) ordezkatuko dituzte bihar bigarren txandan. Lortu dute gaur hainbat ontzi sartzea Ares eta Santurtzi eta bien artean, eta ospa egin diete mamuen lekutik. Gaur-gaurkoz, ematen du Ares eta Santurtzi izan daitezkeela azkeneko bi postuen jabeak. Hala daude orain, behintzat. Gaur Santurtzik egin du azkena, Ares aurretik sartu zaion bitartean. |
2022-8-7 | https://www.berria.eus/albisteak/216861/55-urteko-gizon-bat-hil-da-irrisarri-landen-bizikletaz-zebilela.htm | Gizartea | 55 urteko gizon bat hil da Irrisarri Landen, bizikletaz zebilela | Jauziak egiteko pista batean erori da gizonezkoa, eta, kaskoa jantzia zuen arren, garuneko lesio traumatiko bat izan du. Larrialdi zerbitzuek ezin izan dute berpiztu. | 55 urteko gizon bat hil da Irrisarri Landen, bizikletaz zebilela. Jauziak egiteko pista batean erori da gizonezkoa, eta, kaskoa jantzia zuen arren, garuneko lesio traumatiko bat izan du. Larrialdi zerbitzuek ezin izan dute berpiztu. | 55 urteko txirrindulari bat hil da gaur Igantzin (Nafarroa), Irrisarri Land abentura parkean. Goizeko 10:55 aldera gertatu da ezbeharra: jauziak egiteko pista batean zebilen gizona, eta eroriko larria izan du. Kaskoa jantzita zeraman, baina, hala ere, garuneko lesio traumatiko bat izan du, eta arnasa hartzeari utzi dio.
Berehala deitu diete larrialdi zerbitzuei, baina haiek ezin izan dute ezer egin gizona berpizteko. Orain autopsia egingo diote hilotzari, eta gertatutakoa argitzeko ikerketa zabaldu du Foruzaingoak. Hildakoa gipuzkoarra zen, nahiz eta Hendaian (Lapurdi) bizi zen.
Irrisarri Land parkeko arduradunek ohar bat plazaratu dute hildakoaren senideei eta lagunei doluminak emateko. Esan dute autopsiaren emaitzen zain daudela zer gertatu den zehazki jakiteko. |
2022-8-7 | https://www.berria.eus/albisteak/216862/bandera-eta-lidergoa-urdaibairentzat-hondarribiaren-hutsegite-bat-tarteko.htm | Kirola | Bandera eta lidergoa Urdaibairentzat, Hondarribiaren hutsegite bat tarteko | Bigarren ziaboga barnealdetik hartu du Ama Guadalupekoa-k, Urdaibairekin lehian zebilela. Ligan zuen sei punturen aldea galdu du. Euskotren Ligan, Orio gailendu da beste behin ere, eta ia erabakita dago liga. | Bandera eta lidergoa Urdaibairentzat, Hondarribiaren hutsegite bat tarteko. Bigarren ziaboga barnealdetik hartu du Ama Guadalupekoa-k, Urdaibairekin lehian zebilela. Ligan zuen sei punturen aldea galdu du. Euskotren Ligan, Orio gailendu da beste behin ere, eta ia erabakita dago liga. | Punta-puntan ibili nahi izanez gero, ezin da hutsik egin. Eta horixe erakutsi du gaur Hondarribiak: Eusko Label ligako liderra zena Urdaibairekin lehian zebilen ohorezko txandan, baina, haizeak lagunduta, huts egin du bigarren ziaboga hartzerakoan. Barnealdetik eman du bira Ama Guadalupekoa-k, estriborretik, eta ihes egin dio estropadak. Baita lidergoak ere.
Ligako hamabigarren jardunaldia jokatu dute gaur Getarian (Gipuzkoa), eta Urdaibaik ligan lortutako hirugarren bandera astindu du. Bigarrena atzo lortu zuen, aurkari zuzenaren etxean, Hondarribian (Gipuzkoa). Asteburua, beraz, amestutakoa baino ere hobea izan da Bermeokoentzat.
Gaurko estropadari ekin aurretik, Hondarribiak (122) Urdaibairekiko (116) sei punturen aldea zuen sailkapen nagusian. Bigarren Donostiarra (118) zen, laura. Orain, ordea, Urdaibai da berdeekiko hiru punturen aldea duena. Hamargarren amaitu du Ama Guadalupekoa-k gaur, Zierbenaren eta huts bera leku berean egin duen Aresen aurretik.
Orain, Urdaibaik bi postu gora egin du, eta lehen postua eskuratu: 128 puntu ditu, Donostiarrak bezala. 125 ditu Hondarribiak. Estu dago sailkapena.
Gainontzean, Orio eta Santurtzi izan dira eguneko garaileak. Haiek izan dira lehen eta bigarren txandetako azkarrenak, eta amaierako sailkapenean bigarren eta laugarren amaitu dute, hurrenez hurren. Hirugarren izan da Donostiarra. Bosgarren Kaiku, seigarren Lekittarra eta zazpigarren Getaria, etxeko estropadan.
Hala, sailkapen nagusian hamargarren postura gerturatu da Sotera. 44 puntu ditu, eta bi puntura du Ondarroa.
Euskotren Liga, bideratuta
Euskotren Ligan, berriz, azken jardunaldietako bera izan da emaitza: Orio izan da nagusi hamargarren jardunaldian ere, eta denboraldiko zortzigarren bandera astindu du.
Estropadari indartsu ekin dio Arraun Lagunak-ek. Lehen metroetan aurrea hartu dute donostiarrek, eta ziabogara parean iritsi dira bi talde indartsuenak. Barruranzkoan, ordea, ezin izan dio eutsi Orioren joari. Berehala hartu dute aldea horiek, eta, azkenean, ia hamar segundoren aldea lortu dute Arraun Lagunak-ekiko.
Ez hori bakarrik: donostiarrek nahikoa lan izan dute bigarren postuari eusteko. Donostiarra baino segundo eta erdi azkarrago iritsi dira helmugara, eta Tolosaldea baino bi segundo eta erdi lehenago.
Sailkapen nagusian sei puntuko abantaila du Oriok lau estropadaren faltan. 38 ditu Oriok, 32 Arraun Lagunak-ek, hamasei Donostiarrak, eta hamalau Tolosaldeak. |
2022-8-7 | https://www.berria.eus/albisteak/216863/espetxe-politika-anakronikoa-amaitzeko-eskatu-dute-hondartzetan.htm | Politika | Espetxe politika «anakronikoa» amaitzeko eskatu dute hondartzetan | Etxerat elkarteak deituta, mobilizazioak egin dituzte Bizkaiko, Gipuzkoako eta Lapurdiko hamabost herritan. Urratsak eskatu dizkiete Madrili eta Parisi. | Espetxe politika «anakronikoa» amaitzeko eskatu dute hondartzetan. Etxerat elkarteak deituta, mobilizazioak egin dituzte Bizkaiko, Gipuzkoako eta Lapurdiko hamabost herritan. Urratsak eskatu dizkiete Madrili eta Parisi. | Euskal presoen eta haien senideen egoera «nabarmen» hobetu da azken hilabeteetan, baina oraindik ere urratsak geratzen dira egiteko. Horietako bat da salbuespenezko espetxe politika bertan behera uztea, Etxerat elkartearen esanetan. Hala, Salbuespen politikari stop! Etxean eta bizirik nahi ditugu lelopean mobilizatu dira gaur eguerdian, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Lapurdiko hamabost hondartzatan.
«Euskal gizarteari, eragile politikoei eta sozialei eskatzen diegu herri honen etorkizunaren aldeko apustua egiten jarraitzeko», adierazi du elkarteak. Izan ere, salatu du ezin dela euskal gizartea kondenatu «erresoluzioa eta bizikidetzaren eraikuntza mugarik gabe atzeratzera».
Egungo espetxe politika «anakronikoa» dela salatu du Etxerat-ek, eta jarrera «immobilista» baztertzeko eskatu die Espainiako eta Frantziako gobernuei. Izan ere, salatu du zenbait epailek, biktimen elkartek, eta espazio politiko eta mediatikok «mendeku gisa» mantentzen duten jarrera nagusitzen dela estatuetan. Elkartearen hitzetan, Madrilek eta Parisek ez dute kontuan hartzen «euskal gizarteak herri honen etorkizunerantz aurrera egiteko hartu duen erabakia».
Egun, hamazazpi euskal preso daude Frantziako espetxeetan, eta 70 baino gehiago Espainiakoetan. Egoera hori «salbuespenezkoa eta anakronikoa» da, elkartearen iritziz; are gehiago «biolentzia zikloa amaitu eta ia 11 urtera». Era berean, salatu dute salbuespenezkoa dela gaixotasun larri eta sendaezinak dituzten hamazazpi preso eta 70 urtetik gorako beste zazpi oraindik espetxeratuta egotea. Elkarteak Jakes Esnalen, Ion Kepa Paroten eta Unai Paroten egoerari ere erreferentzia egin die. Hirurek 32 urte baino gehiago daramatzate kartzelan.
Etxerat-ek bestelako urratsak ere eskatu ditu. «Zuzenbidearen aurkakoa da sei presok baino ez izatea irteera baimenak», salatu du, eta gehitu «ohiko legaltasuna» aplikatuko balitz 151 presok izan beharko luketela halakoak eskuratzeko eskubidea. Gradu aldaketei dagokienez, berriz, «mendeku» jarrera mantentzen dela azaldu du. Etxerat-en arabera, 122 presok egon beharko lukete hirugarren graduan, baina orain arte 27k eskuratu dute. Era berean, adierazi du erbesteratuetan 24 lagunen eta deportatutako zortziren itzulera eskatzeko ordua dela. |
2022-8-7 | https://www.berria.eus/albisteak/216865/euskal-selekzioen-aldeko-aldarria-oso-apalduta-dagoela-ikusi-dugu.htm | Kirola | «Euskal selekzioen aldeko aldarria oso apalduta dagoela ikusi dugu» | Euskal selekzioen aldeko mendi martxa azken aldiz egin dute aurten. Atzo amaitu zen, Getarian (Gipuzkoa). Iturriaren iritziz, gizarte mugimenduak nahiko garai kritikoan daude orain, «baina ziklo kontua da». | «Euskal selekzioen aldeko aldarria oso apalduta dagoela ikusi dugu». Euskal selekzioen aldeko mendi martxa azken aldiz egin dute aurten. Atzo amaitu zen, Getarian (Gipuzkoa). Iturriaren iritziz, gizarte mugimenduak nahiko garai kritikoan daude orain, «baina ziklo kontua da». | Amaitu da euskal selekzioen aldeko mendi martxak azken hogei urteetan egindako bidea. Zehazki, atzo bukatu zen, Getarian (Gipuzkoa). Ez da gehiago egingo. Bizirik jarraitzen du, ordea, egunen batean euskal selekzioak nazioartean ofizialki lehiatzen ikusteko nahiak. Nabaria da hori Txumai Iturria (Zarautz, Gipuzkoa, 1960) gaiaz hizketan entzunda. Bera izan da 2013. urtetik martxaren arduradun nagusia, eta, aldarrikapena garai apalean dagoela aitortu arren, ereindako haziek fruituak emango dituztelakoan dago.
Zer moduz azken mendi martxa?
Balorazioa oso positiboa da. Kontua da aurtengo mendi martxa duela bi urterako prestatuta zegoela, baina atzeratu egin behar izan genuela pandemiagatik. Konpromisoa hartuta genuen jada udalekin, eragileekin eta martxistekin, baina argi esan genien aurtengoa azkena izango zela. Horren arrazoiaren berri eman genien aurrez martxistei.
Eta zein da?
Azken finean, mendi martxa 2001. urtean ESAIT iritzi taldearen barruan sortutako egitasmo bat zen, eta 2015. urtean, ESAIT desagertzearekin batera, gure etorkizuna birplanteatu behar izan genuen. Esan genuen: «ESAIT ordezkatuko duen herri mugimendu indartsu bat sortzen bada, hor izango dugu guk gure leku naturala». Tamalez, hori ez da gertatu, eta azkenean bertan behera utzi behar izan dugu egitasmoa. Behin hori erabakita, azken martxa ahal bezainbeste gozatu nahi genuen, eta, egia esan, gozamen hutsa izan da. Herrietan sekulako berotasuna jaso dugu, eta martxisten inplikazioa ere erabatekoa izan da. Horrekin geratu behar dugu.
Egitasmoa bertan behera uzteko erabakia, beraz, ez da egun batetik bestera hartutakoa izan.
Ez, ez, eta pandemiak ere ez du zerikusirik izan. Ikusi duguna da selekzioaren aldeko aldarria oso apalduta dagoela azken urteotan, eta beste bultzada bat behar duela. Gu ez ginen jaio protagonistak izateko, aportazio xume bat egiteko baizik. Mendi martxak, zerbait izan badu, herriz herri ibili dela da hori, eta aldez aurretik egiten genuela herrietan giroa sortzeko lana. Hogei urtez Euskal Herri osoko herri mordoa zeharkatu dugu, eta haietan ereindako haziek fruituak emango dituzte etorkizunean. Kontua da nola aktibatuko dugun berriz selekzioaren aldeko aldarria.
Orduan, aurrerago selekzioen aldeko beste egitasmoren bat sortuko delakoan zaude.
Bistan da. Ni baikorra naiz. Sentimenduak ez dira desagertzen. Beste nazioek oso argi dute kirolaren gaiak zenbateko garrantzia duen. Ikusi besterik ez dago Munduko Txapelketak edota Olinpiar Jokoak gerturatzen direnean zer gertatzen den: ustez bereziki nazionalistak ez diren herrialdeak, Espainia eta Frantzia kasurako, harrotu egiten dira euren selekzioekin. Horrek sentimentu nazionalista indartzen laguntzen du, eta uste dut gu oraindik ez garela jabetu horrek gizartean duen eraginaz. Horri buelta eman behar zaio, eta, behin kontzientzia hartuta, ziur nago egoerari aurre egingo dion jendea mobilizatuko dela.
Euskal Herrian bizi dugun ziklo politikoak harreman zuzena du selekzioaren aldarriak duen babes apalarekin?
Bai, neurri batean bai. Egia esan, gizarte mugimenduak nahiko garai kritikoan daude orain, baina nik sinesten dut ziklo kontua dela. Olatuak goia jotzen du, baina behea ere bai, eta orain behean gaude. Jakin egin behar da olatuaren gainean zaudenean boga egiten, baina baita halako uneetan bizirik irauten ere. Bide orri bat marrazten badugu erakundeen, kirolarien eta gizarte mugimenduen artean, berpiztuko da grina.
Euskadiko Futbol Federazioak ez du behar beste egin ofizialtasunaren bidea jorratzeko?
Hori oso nabarmena izan da; kolpe handia jaso dugu. Urteetan landu genuen prozesu bat zen. Euskal Herriko edo, gutxienez, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako klub guztiek, erabaki zuten ofizialtasunaren bideari ekitea, eta azken muturreraino eustea asmo horri. Gero, federazioaren zuzendaritzan aldaketa izan zen, eta begi bistakoa da aldaketa horrek zeresana izan duela. UEFAk Euskal Herriko selekzioak nazioartean jokatzeari ezezkoa eman eta gero, erantzun hori gorde egin zuen Euskadiko Futbol Federazioak, inongo helegiterik jarri gabe. Eta, guk dakigunez, Eusko Jaurlaritza ere ez zegoen horren jakitun. Beraz, huts egin diote gizarteari, eta baita modu batera edo bestera ordezkatzen gaituzten erakundeei ere. Horrek atzerapauso nabarmena ekarri du. Gainera, hori pasatu zela jakin arren, ez da neurririk hartu egoera bideratzeko.
Zer mezu helarazi nahiko zenieke etorkizunean zuen lekukoa har dezaketenei?
Gazte nahiz zahar, uste dut denok pozten garela gure koloreak munduan zehar ikusten ditugunean, edozein kiroletan. Futbolean, surfean, sokatiran edo dena delakoan. Beraz, sentimendu horri bide eman behar zaio. Azken urteetan jendearen pultsuak gorabeherak izan ditu hainbat gaitan, eta beheranzko joera horretan gaude orain. Helduko zaio selekzioaren gaiari ere bere unea, eta itxaropena sortuko zaio gizarteari. Lehenago edo geroago lortuko dugu ofizialtasuna.
…
Pentsa: bere garaian, Jaurlaritzaren aginduz egin zen azterketa juridiko bat jakiteko ea gaur egungo testuinguru politikoan posible zen euskal selekzioek nazioartean lehiatzea. Batzuek diote independentzia lortu arte ez dela posible izango, baina hori ez da egia. Horren adibideak ugariak dira nazioartean. Aukerak badaude, eta gaiari begira jarri behar dugu berriro.
Ikusi gehiago: OFIZIALTASUNAREN ALDARRIARI TIRAKA |
2022-8-8 | https://www.berria.eus/albisteak/216866/indarrean-da-israelek-eta-jihad-islamikoak-adostutako-su-etena.htm | Mundua | Indarrean da Israelek eta Jihad Islamikoak adostutako su etena | Jada 44 dira erasoak hasi zirenetik hildako palestinarrak. Haietatik 15 hemezortzi urtez azpikoak ziren. 360 zauritu baino gehiago ere zenbatu dituzte. | Indarrean da Israelek eta Jihad Islamikoak adostutako su etena. Jada 44 dira erasoak hasi zirenetik hildako palestinarrak. Haietatik 15 hemezortzi urtez azpikoak ziren. 360 zauritu baino gehiago ere zenbatu dituzte. | Hiru egunetako bonbardaketen ondoren, bart gauerdian sartu da indarrean Israelen eta Jihad Islamikoaren arteko su etena, Egiptoko bitartekariek Gazara egindako bisitaren ondoren. Jihad Islamikoak nahiz Israelgo Gobernuak, biek baieztatu dute menia. Ostiralean hasi zen Jihad Islamikoaren aurkako Egunsentia operazioa, eta etenik gabe egin du gora geroztik biktima kopuruak. Azken informazioen arabera, gutxienez 44 dira Israelek hildako palestinarrak (tartean 15 adingabe), eta 360tik gora zaurituak. Jihad Islamikoak jakinarazi duenez, talde armatuko hamalau kide daude hildakoen artean; tartean, bi komandante.
Ikusi gehiago: Elkarrizketa. Sarmi Zaqout: «Zenbat aldiz bonbardatu behar dute Gaza nazioarteak hatz bat mugi dezan?»
Palestinako WAFA berri agentziaren arabera, Jabalia eta Beit Hanun herrietan izan dira gaur arratsaldeko erasoak, eta bost lagun hil dira haietan.
Jihad Islamikoaren gertuko hainbat iturrik eta Egiptoko bitartekariek jakinarazi zuten atzo talde armatua eta Tel Aviv bake akordio bat adostear zeudela.
Jihad Islamikoak erantzun egin zuen larunbatean, Israelera suziriak jaurtiz eta horietako batzuk Tel Avivera ere zuzenduz. Israelen iritziz, 200 inguru jaurti zituen, baina, Al-Quds miliziaren —Jihad Islamikoaren adar militarra da— esanetan, 60 izan dira. Hiru pertsona zauritu zituzten, baina, Israelgo iturri ofizialek jakinarazi dutenez, suziri gehienak neutralizatu dituzte.
Iazko maiatzeko gerratik ez da gatazka oso larririk egon Gazan. Joan den urtekoak bi aste inguru iraun zuen, eta 256 pertsona hil ziren Gazan, eta hamalau Israelen. Zisjordanian Israelek okupatutako eremuetan izandako erasoen ondoren datoz atzo hasitako borrokak. Sarekada bat egin zuen armadak astelehenean, eta Bassam al-Saadi Jihad Islamikoko buruzagia atxilotu zuen. Hasi duen erasoaldia justifikatu zuen herenegun Tel Avivek, esanez «prebentiboa» dela, iruditzen zaiolako atxiloketa horrengatik mendekua bilatzeko eta erasora jotzeko asmoa zuela erakunde islamistak.
Gerra hotsak entzun daitezke Gazan, aintzat hartuta alde bateko zein besteko buruzagiek diotena. «Israelek ez du gatazka luzatu nahi, baina beldurtu ere ez da egingo», adierazi zuen Yair Lapid Israego lehen ministroak atzo gauean, telebistan emandako diskurtso batean. Israelgo hedabideek kaleratu dutenez, astebeteko iraupena izan dezakeen erasoaldi baterako prestatzen ari da armada. Gantz instalazio militar batera joan da gaur, eta azpimarratu du Jihad Islamikoari «min handia» egingo diotela. Tel Avivek esan du goizaldean Jihad Islamikoko hemeretzi militante atxilotu dituela Zisjordanian.
Hamas mugimendu islamistak kontrolatzen du Gaza 2007tik; Jihad Islamikoarekin lotura estua du, eta ohar baten bidez jakinarazi du «erresistentzia» bat eginda dagoela «bere armekin eta fakzio militarrekin», eta «azken hitza» izango duela. Jihad Islamikoko kide batek Reuters berri agentziari azaldu dionez, ez da «su etenerako» garaia, «erresistentziarakoa» baizik.
Israelen eta Gazako talde armatuen arteko bitartekaria izan da historikoki Egipto, eta su eten bat adosteko proposamena egin die bi aldeei. Egiptoko iturri militarrek adierazi diote DPA berri agentziari negoziatzaile talde bat Gazara eta Israelera joateko pronto dagoela. NBE Nazio Batuen Erakundeak ere bere burua eskaini du bi aldeen arteko bitartekari izateko. Tor Wennesland NBEren Ekialde Hurbilerako mandatariak esan zuen, herenegun, «inplikatuta dauden alde guztiekin konprometituta» dagoela beste gatazka bat eragozteko.
«Erresistentzia islamikoa»
Israelgo Estatuaren etsaia da Iran, eta, hala, Teheranen babesa dute Hamasek eta Jihad Islamikoak. Hori dela eta, Palestinako talde armatuaren idazkari nagusi Ziad Al-Nakhalah Irango Guardia Iraultzaileko buru Hossein Salamirekin batzartu zen atzo, Teheranen. «Erresistentzia islamiko palestinarraren erantzun azkarrak erakusten du, zalantzarik gabe, aro berri bat hasi dela erresistentziak agintea har dezan», adierazi zuen Salamik. Bide batez, Tel Avivi ohartarazi zion egindakoagatik «ordainduko» duela. Gantzek erantzun zion haiek ere «kontua» ordaindu beharko dutela.
Al-Nakhalah pozik agertu zen «erresistentzia islamikoak garapen oso on eta eraginkor bat» eduki duelako eremu militarrean. «Baldintza oso onetan gaude, eta erregimen sionistaren edozein erasori modu egokian erantzun diezaiokegu».
Nazioartetik, bestalde, neurritasunez jokatzera deitu dituzte alde guztiak. Errusiako Atzerri ministro Maria Zakharovak eskatu die berriro ezar dezatela «su eten jasangarri bat». Eta EBko Atzerriko Ekintzarako Zerbitzuak adierazi du, ohar baten bidez, «ahal den guztia» egin behar dela «gatazka handiago bat» saihesteko. |
2022-8-8 | https://www.berria.eus/albisteak/216867/azken-orduetan-berriz-piztu-da-zanbranako-sutea.htm | Gizartea | Azken orduetan berriz piztu da Zanbranako sutea | Atzo arratsaldean piztu zen sutea, Santa Cruz del Fierro eta Ozio (Araba) artean, zereal soro batean. | Azken orduetan berriz piztu da Zanbranako sutea. Atzo arratsaldean piztu zen sutea, Santa Cruz del Fierro eta Ozio (Araba) artean, zereal soro batean. | Suhiltzaileek lanean jarraitzen dute atzo arratsaldean Zanbranan (Araba) piztutako sutea itzaltzeko. Gainera, azken orduetan okerrera egin du: Arabako Foru Aldundiak jakinarazi duenez, beroak eta batez ere haize indartsuak hauspotu dute sua bi guneetan.
Igandean piztu zen sua, 16:30 aldera, Santa Cruz del Fierro eta Ozio herrien artean, eta piztuta zegoen oraindik gaur goizean. 11:00 pasatxo zirela, kontrolatuta zeukaten. Goizean Zanbranako alkateak esan duenez, lehen hipotesien arabera, auto batetik botatako zigarro batek eragin zuen sutea. Arabako suhiltzaileen buru Alberto Amenabarrek, ordea, Euskadi Irratian esan du baserri batean sortu dela sutea, eta ikertu ondoren argitu beharko dela zergatik piztu den.
Arabako suhiltzaileekin batera, Nafarroakoak eta Burgoskoak ere ari dira sutea itzaltzeko lanean; besteak beste, helikoptero batekin. Ozio eta Zanbrana arteko A-3126 errepidea itxi behar izan dute, 31. kilometroan. |
2022-8-8 | https://www.berria.eus/albisteak/216868/hil-egin-da-tuterako-entzierro-batean-larri-zauritutako-gizona.htm | Gizartea | Hil egin da Tuterako entzierro batean larri zauritutako gizona | 74 urte zituen, eta uztailaren 26ko entzierroan zauritu zen. | Hil egin da Tuterako entzierro batean larri zauritutako gizona. 74 urte zituen, eta uztailaren 26ko entzierroan zauritu zen. | Hil egin da Tuterako (Nafarroa) festetako bigarren eguneko entzierroan zauritutako gizona. 74 urte zituen, eta uztailaren 26ko entzierroan zauritu zen, Errioxako Toropasion ganadutegiko zezenek harrapatu eta buruan kolpe bat hartuta. Tuterako Reina Sofia ospitalean egon da geroztik, eta igande honetan hil da.
Atzo arratsaldean, bestalde, 37 urteko gizon bat larri zauritu zen Arguedasen (Nafarroa), bigantxetan. Tuterako gizona lepoan adarkatu zuen behi batek, zezen plazan, entzierroaren amaieran. Zauri larriekin eraman zuten Tuterako Reina Sofia ospitalera. |
2022-8-8 | https://www.berria.eus/albisteak/216869/kolonbiak-laquobigarren-aukeraraquo-duela-esanez-hartu-du-presidentetza-petrok.htm | Mundua | Kolonbiak «bigarren aukera» duela esanez hartu du presidentetza Petrok | Mari Jose Pizarrok jantzi dio soinean banda presidentziala, M-19 gerrillan Petroren kide izan eta presidentegai zenean hil zuten Carlos Pizarroren alabak. Petrorekin batera, Francia Marquezek ere hartu du presidenteorde kargua. | Kolonbiak «bigarren aukera» duela esanez hartu du presidentetza Petrok. Mari Jose Pizarrok jantzi dio soinean banda presidentziala, M-19 gerrillan Petroren kide izan eta presidentegai zenean hil zuten Carlos Pizarroren alabak. Petrorekin batera, Francia Marquezek ere hartu du presidenteorde kargua. | «Zin egiten diot Jainkoari, eta hitzeman herriari, Kolonbiako Konstituzioa eta legeak leialki beteko ditudala». Halaxe egin du karguaren zina Gustavo Petro Kolonbiako presidente berriak, Kolonbiako lehen ezkerreko gobernuaren buruak. Roy Barreras Kongresuko presidentearen eta Bogotako Bolivar plaza bete duten milaka jarraitzaileren aurrean egin du zina, eta Carlos Pizarroren alaba Mari Jose Pizarrok jarri dio soinean Kolonbiako bandearen koloreak dituen banda edo xarpa presidentziala. Carlos Pizarro M-19 gerrillako kide eta buruzagia izan zen, eta 1990eko apirilaren 26an hil zuten, presidentegai zela, bakea sinatu eta hauteskundeak egin ondoren.
«Bizitzaren eta bakearen gobernua da hau, eta halaxe oroituko dute», adierazi du Petrok inbestidura ekitaldian: «Amaitu dira ezin liteke eta halaxe izan da beti bezalakoak. Gaur hasi da posible denaren Kolonbia. Gaur hasi da gure bigarren aukera; geuk irabazi dugu, eta zuek irabazi duzue. Zuen ahaleginak balio izan du, eta balio izango du. Aldaketaren ordua da». Bere familia aipatuz hasi du diskurtsoa, baina «langilearen, nekazariaren eta kaleak garbitzen dituenaren esku xeheak» ere izan ditu gogoan: Herriarekiko maitasuna, bazterkeria sufritzen duen jendearekikoa, horrek nauka hemen nazioa batu eta eraikitzeko».
Petrorekin batera, Francia Marquez presidenteordeak ere hartu du kargua.
Erreforma ekonomiko eta sozialak hitzeman ditu Petrok hasieratik, eta armak uzteko deia egin die oraindik jardunean jarraitzen duten gerrillariei. 2016an FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileak eta Kolonbiako Gobernuak adostutako akordioa betearaziko duela ziurtatu du, eta ELN Nazioa Askatzeko Armadari mintzatu zaio bereziki: «Dei egin diegu oraindik armatuta dauden guztiei horiek iragan goibelean uztera. Dei egiten diegu bakearen eta biolentziaren behin betiko amaieraren truke onura juridikoak onartzera, eskualdeen atzerapena amaituko duen ekonomia emankor baten jabe bihurtzeko lan egitera».
Juan Manuel Santos (2010-2018) presidente zela hasi zituzten elkarrizketak bai FARCek bai ELNk, Habanan, eta hantxe jarraitu nahi ditu Petrok ere. ELNk uztailaren 5ean iragarri zuen gobernu berriarekin negoziazioak hasteko prest dagoela, eta joan den astean, FARCeko disidenteak ere prest agertu ziren Petrorekin hitz egiteko. Santosekin egindako bake akordioen ondoren ere, pobreziak, goseak eta bortxakeriak ez dute etenik, bereziki landa eremuan. Bi egunez behin hiltzen dute militante sozial bat: Indepaz erakundeak ekainean emandako datuen arabera, gutxienez 86 lider sozial eta bake akordioa sinatu zuten FARCeko beste 21 gerrillari ohi hil dituzte aurten.
Drogaren aurkako politikak eta zerga erreforma
Bake akordioez ez ezik, «drogaren aurkako gerra amaitu» beharraz ere hitz egin du Petrok agintea hartzean. «Beharrezkoa da Nazioarteko Konbentzio bat, drogaren aurkako gerrak porrot egin duela onartzeko; 40 urteotan, miloi bat latinoamerikar hil ditu gerra horrek, gehienak kolonbiarrak». Urtero gaindosiz 70.000 estatubatuar hiltzen direla ere aipatu du Kolonbiako presidenteak. «Gerra» gisa ikusi ordez, drogaren aurka «gizarte aurreratuetan prebentzio politiko sendoak» egin behar direla azaldu du Petrok.
Azkenik, zerga erreforma «justu» bat ere hitzeman du Kolonbiako presidenteak. Azaldu duenez, kolonbiarren %10ek dute herrialdeko aberastasunaren %70, eta ziurtatu du «berdintasuna» posible dela, «guztiontzako aberastasuna sortu eta modu justuago batean banatzeko gai izanez gero». Jose Antonio Ocampo Ogasun ministroak gaur aurkeztu duen lege proiektuaren bidez, gobernuak espero du ezartzen den lehen urtean 5.700 milioi euro inguru gehiago biltzea, eta kopuru hori bikoiztea zerga iruzurraren kontrako neurriei esker.
Zerga erreformak proposatzen du, besteak beste, enpresei hobari fiskal batzuk murriztea, azukredun edariak zergapetzea eta zergak ezartzea petrolio, ikatz eta urre esportazioei, horiek kopuru jakin bat gainditzen dutenean.
Petrorentzat «lehentasunezkoa» da zerga erreforma indarrean jartzea. Proposamena Kongresuan aurkeztu du gaur gobernuak, eta, printzipioz, hura onartzeko gehiengoaren babesa izango du. |
2022-8-8 | https://www.berria.eus/albisteak/216870/astigarragako-gazte-bat-hil-da-pirinioetan-moto-istripu-batean.htm | Gizartea | Astigarragako gazte bat hil da Pirinioetan, moto istripu batean | Atzo gertatu zen ezbeharra, Eretan. | Astigarragako gazte bat hil da Pirinioetan, moto istripu batean. Atzo gertatu zen ezbeharra, Eretan. | Astigarragako (Gipuzkoa) 24 urteko gazte bat hil zen atzo Eretan (Biarno, Okzitania). Moto istripua izan zuen Pirinioetako Soudet mendatea igotzen ari zela, D-113 errepidean, San Martingo Harriko eski estaziotik gertu. Gaztea taldean zihoan, baina errepidetik atera eta amildu egin zen, 14:45 aldera.
SudOuest hedabideak jakinarazi duenez, larrialdi zerbitzuak, osasun zerbitzuak eta helikoptero bat bertaratu ziren, baina ezin izan zuten gaztea salbatu. Jendarmeria gertatutakoa ikertzen ari da. |
2022-8-8 | https://www.berria.eus/albisteak/216871/hiru-gazte-hil-dira-asteburuan-trafiko-istripuz.htm | Gizartea | Hiru gazte hil dira asteburuan trafiko istripuz | Barakaldoko 20 urteko bi gazte hil ziren larunbat gauean. Igandean, berriz, Astigarragako gazte bat hil zen Pirinioetan, moto istripu batean. | Hiru gazte hil dira asteburuan trafiko istripuz. Barakaldoko 20 urteko bi gazte hil ziren larunbat gauean. Igandean, berriz, Astigarragako gazte bat hil zen Pirinioetan, moto istripu batean. | Barakaldoko (Bizkaia) 20 urteko bi gazte hil ziren joan den larunbatean, beren ibilgailua errepidetik atera ostean. Istripua BU-520 errepideko 2. kilometroan gertatu zen, Quintana Martin Galindez parean (Burgos), 23:14an.
112ko operazio aretoak gertakariaren berri eman zien Burgosko trafikoko Guardia Zibilari, Burgosko suhiltzaileei, Miranda de Ebroko suhiltzaileei eta Sacyl osasun larrialdiko zerbitzuari. Azken horiek Tobalina haraneko ZIU mugikor bat eta mediku talde bat bidali zituzten gertakariaren lekura.
Bertaratu bezain laster, Sacyleko langileek Barakaldoko (Bizkaia) bi gizonen heriotza baieztatu zuten ezbeharra gertatu zen lekuan.
Moto istripua Pirinioetan
Astigarragako (Gipuzkoa) 24 urteko gazte bat hil zen atzo Eretan (Biarno, Okzitania). Moto istripua izan zuen Pirinioetako Soudet mendatea igotzen ari zela, D-113 errepidean, San Martingo Harriko eski estaziotik gertu. Gaztea taldean zihoan, baina errepidetik atera eta amildu egin zen, 14:45 aldera.
SudOuest hedabideak jakinarazi duenez, larrialdi zerbitzuak, osasun zerbitzuak eta helikoptero bat bertaratu ziren, baina ezin izan zuten gaztea salbatu. Jendarmeria gertatutakoa ikertzen ari da. |
2022-8-8 | https://www.berria.eus/albisteak/216872/hilik-aurkitu-dute-atzotik-desagertuta-zegoen-ribaforadako-bizilaguna.htm | Gizartea | Hilik aurkitu dute atzotik desagertuta zegoen Ribaforadako bizilaguna | Zaragozako Novallas (Aragoi) herrian aurkitu dute 82 urteko gizonaren gorpua. | Hilik aurkitu dute atzotik desagertuta zegoen Ribaforadako bizilaguna. Zaragozako Novallas (Aragoi) herrian aurkitu dute 82 urteko gizonaren gorpua. | Hilda aurkitu dute 82 urteko Ribaforadako (Nafarroa) bizilagun bat, Zaragozako Novallas (Aragoi) herrian. Igande eguerdian eman zuten desagerpenaren berri, eta Ribaforadako Udalak laguntza eskatu zuen hura aurkitzeko. Aragoiko Ubidean aurkitu dute azkenean, Novallasen.
Atzotik, gizona bilatzeko lanetan aritu dira Nafarroako suhiltzaileak, Foruzaingoa eta Ribaforadako udaltzainak. Babes Zibileko eta Gurutze Gorriko kideak ere aritu dira laguntzen. |
2022-8-8 | https://www.berria.eus/albisteak/216873/foro-sozialak-etsigarritzat-jo-du-informazio-klasifikatuen-lege-aurreproiektua.htm | Politika | Foro Sozialak «etsigarritzat» jo du Informazio Klasifikatuen Lege Aurreproiektua | Nazioarteko zuzenbidean oinarritutako lege bat adosteko eskatu die inbestidurako blokeko indarrei. | Foro Sozialak «etsigarritzat» jo du Informazio Klasifikatuen Lege Aurreproiektua. Nazioarteko zuzenbidean oinarritutako lege bat adosteko eskatu die inbestidurako blokeko indarrei. | Espainiako Gobernuak aurkeztutako Informazio Klasifikatuen Lege aurreproiektuak kritika ugari jaso ditu publiko egin zutenetik. Haiei batu zaie Foro Sozial Iraunkorra ere. «Etsigarritzat» jo du proposamena, eta inbestidurako gehiengoa baliatzeko eskatu dio Moncloari, testua hobetzeko: «Gizarte heldu eta demokratiko batek ezin du egia osoa eskuratzeko beldurrik izan».
Talde parlamentarioek azken egunetan egindako adierazpenek erakusten dute badaudela aurreproiektua aldatzeko baldintzak, Foro Sozialaren arabera. Hala, alderdiei eskatu die «giza eskubideen urraketen biktimen arteko diskriminaziorik ezaren nazioarteko zuzenbidean» eta «biktima guztiek egia, justizia eta erreparaziorako eskubidean» oinarritutako akordio baten alde egiteko.
1968ko Sekretu Ofizialen Legearen erreforma da estatuaren eta hark garatutako gerra zikinaren zenbait biktimaren kasuetan egia azaltzeko «bide egingarri bakarrenetakoa». Foro Sozialaren esanetan, ordea, gobernuaren aurreproiektuak ez die behar duten erantzuna ematen, ez GALen ez torturaren biktimei.
Aurreproiektuak 50 urtera arteko epeak aurreikusten ditu sekretuak publiko egiteko, eta haiek beste hamabost urtez ezkutuan mantentzeko aukera ematen dio Ministroen Kontseiluari. Hala, Foro Sozialak uste du egungo legeak baino «denbora kortse handiagoa» ezarriko lukeela, biktimen «birbiktimazioan» sakonduta: «Oraindik bizi diren ‘hirugarren mailako biktimen’ sentimenduan sakonduz, inpunitatea bermatzeaz gain». Kontrara, erreformak EAEko Polizia Abusuen Biktimen Legearen Balorazio Batzordearen lana erraztu beharko lukeela adierazi du, baita Nafarroan prestatzen ari diren molde bereko legea ere.
Beraz, aurreproiektuak hartutako bidea baztertu eta Nafarroako Parlamentuak iazko martxoan lortutako akordioa abiapuntu gisa hartzeko eskatu du. Orduko hartan, Navarra Suma ez beste guztiek bat egin zuten Espainiako Gobernuari eskatzeko Sekretu Ofizialen Legea aldatu dezala, Mikel Zabalzaren heriotzaren nondik norakoak argitzeko.
Ez da Foro Sozialak halako eskaera bat egiten duen lehen aldia. Iazko irailean gutun bat bidali zien Espainiako Presidentetza ministro Felix Bolañosi eta inbestidurako blokea osatzen duten alderdiei. Testu hartan, hausnarketa bat egiteko eta erreformari «nazioarteko parametroen ikuspegitik» heltzeko eskatu zien politikariei. Horrekin batera, exijitu zuen «artxibo ofizialetarako sarbidea behar-beharrezkoa baino gehiago luzatzen duen kortse berririk» ez ezartzeko. |
2022-8-8 | https://www.berria.eus/albisteak/216874/zenbat-aldiz-bonbardatu-behar-dute-gaza-nazioarteak-zerbait-egin-dezan.htm | Mundua | «Zenbat aldiz bonbardatu behar dute Gaza nazioarteak zerbait egin dezan?» | Leherketak eten badira ere, Gazako palestinarren egoera larria da oraindik. Ez dute edateko urik, ezta argindarrik ere, eta Israelek eten egin die erregai hornidura. Al Mezan gobernuz kanpoko erakundeko zuzendariak salatu du hiltzen utzi dituztela. | «Zenbat aldiz bonbardatu behar dute Gaza nazioarteak zerbait egin dezan?». Leherketak eten badira ere, Gazako palestinarren egoera larria da oraindik. Ez dute edateko urik, ezta argindarrik ere, eta Israelek eten egin die erregai hornidura. Al Mezan gobernuz kanpoko erakundeko zuzendariak salatu du hiltzen utzi dituztela. | Gazan egiten diren giza eskubideen urraketak dokumentatzeaz arduratzen da Al Mezan giza eskubideen erakundea. Gaza hirian dute egoitza nagusia, eta handik erantzun die BERRIAren galderei Samir Zaqout zuzendari nagusiak.
Ikusi gehiago: Indarrean da Israelek eta Jihad Islamikoak adostutako su etena
Hiru eguneko bonbardaketen ondoren, su etena hitzartu dute Israelek eta Jihad Islamikoak. Nola dago orain Gaza?
Bonbardaketak izugarriak izan dira, baina egoera honetatik okerrena ez da hori. Edateko urik eta argindarrik gabe gaude; erietxeetan ez dute nahikoa baliabide zaurituak artatzeko. Israelek utzi dio bonbak jaurtitzeari, baina palestinarrak hiltzen ari da. Erasoaren aurretik ere, argindarra etengabe eteten zuten, baina joan den larunbatetik geldirik dago Gazako argindar planta bakarra, Israelek utzi egin diolako erregaia bidaltzeari. Egunean, gehienez ere lau orduz dugu argindarra, eta beste hamasei orduz ilunpean egon behar dugu. Horri gehitu behar diogu bonbardaketek kalte handiak eragin dituztela azpiegitura zibiletan, batez ere edateko ura eta argindarra banatzeko sareetan.
Ez dugu ezer, eta ezin ditugu gure oinarrizko beharrak ere ase. Bonbek etxeak suntsitu dituzte; horietako asko azken erasoaldiaren ondoren eraikiak ziren, eta orain berriz eraiki beharko dira, baina horretarako ere ez daukagu materialik. Janaria ere ez da sartzen, Israelek blokeatuak dituelako hornigaiak sartzeko pasabideak.
Blokeoa, baina, ez da berria. Hamabost urte daramatza Gazak itxita.
Bai, baldintza hauetan bizitzen daramatzagu urteak. Espetxe bilakatu dute eskualdea. Ez dago hemendik irteteko modurik Tel Aviven baimenarekin ez bada. Aurrera egiten dugu besterik egiten ez dakigulako, baina inork ez luke modu honetan bizi behar. Oinarrizko eskubiderik txikiena ere urratu egiten zaie palestinarrei: haurrak ezin dira eskolara joan, ez daukagu osasun zerbitzurik, ez askatasunik...
Baduzue nazioartearen laguntzarik?
Ez. Lotsagarria da nazioartearen jarrera. Isilik daude, beste aldera begira. Errusiak Ukrainaren aurka jo zuenean, berehala altxatu ziren guztiak, eta bitartekaritza lanetan hasi ziren, eta Kievi laguntzen. Baina gurekin ez da berdin. Ez dute interesik Israelen aurka joateko. Zenbat aldiz bonbardatu behar dute Gaza nazioarteak zerbait egin dezan? Hor dituzu 2012ko eta 2014ko erasoaldiak: herritarrak etxean hil zituzten, hondakin artetik jaso genituen ehunka zibilen gorpuak, eta zer egin zuten agintariek? Isilik geratu. Zenbat aldiz jo dugu Nazioarteko Zigor Auzitegira? Zer egin dute? Ezer ere ez.
Ez dugu eskatzen Israel bonbardatzeko: Giza Eskubideen Ituna errespeta dezatela, besterik ez; Genevan hitzartutakoa bete dezatela. Erresuma Batuak, Alemaniak, Frantziak, Espainiak esku hartu izan dute beste hainbat gatazkatan, hasi Indiatik eta Myanmarreraino; salatu dituzte gerra krimenak, eta eskatu dituzte zigorrak. Baina palestinarrok, antza, ez gara besteak bezalakoak: gu hiltzen utz gaitzakete.
Noiz arte iraun dezake egoera honek?
Norbaitek esku hartu ezean, guk etsi arte. Baina ez dugu etsiko; beste urte bat egingo dugu, eta haren atzetik beste bat, eta gero beste bat. Jarraituko dugu urraketak salatzen, eta gertatzen ari dena dokumentatzen, hori baita gure lana. |
2022-8-8 | https://www.berria.eus/albisteak/216875/renferen-erabiltzaileek-doako-bonuak-eta-deskontuak-eska-ditzakete-gaurtik-aurrera.htm | Ekonomia | Renferen erabiltzaileek doako bonuak eta deskontuak eska ditzakete gaurtik aurrera | Internet bidez eska daitezke. Neurria irailetik 1etik abenduaren 31ra egongo da indarrean, eta tarte horretan gutxienez hamasei bidaia egin beharko ditu erabiltzaileak. | Renferen erabiltzaileek doako bonuak eta deskontuak eska ditzakete gaurtik aurrera. Internet bidez eska daitezke. Neurria irailetik 1etik abenduaren 31ra egongo da indarrean, eta tarte horretan gutxienez hamasei bidaia egin beharko ditu erabiltzaileak. | Doako bonuak aldirietan eta tarteko distantziako trenetan, eta %50eko deskontua Avant zerbitzuetako multibidaia abonuetan. Gaurtik aurrera, Renferen erabiltzaileek tren zerbitzuetako doako bonuak eta deskontu bonuak eskatu ahal izango dituzte Internet bidez, nahiz eta ez dituzten jasoko abuztuaren 24ra arte.
Eskariak egiteko epea aurrez irekitzearen helburua da erabiltzaileek denborarekin egitea izen ematea. Hala, hilaren 24tik aurrera jaso ahal izango dituzte deskontu bonuak, eta irailaren 1etik abenduaren 31ra arte erabili. Renferen webgunean edo app-ean eman daiteke izena.
Bonuak doakoak dira, baina aldiriko trenen erabiltzaileek hamar euro utzi beharko dituzte berme modura. Hura bueltan jasotzeko, gutxienez hamasei bidaia egin beharko dituzte neurria indarrean egongo den lau hilabeteetan: hileko lau. Tarteko distantziako trenetan, berbera izango da funtzionamendua, baina bermea hogei euro izango da.
Espainiako Gobernuak ekainean iragarri zuen inflazioari aurre egiteko garraio publikoaren prezioak jaitsiko dituela. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako garraio publikoan ere prezioak %50 merkatuko dituzte, eta Nafarroan, berriz, %30.
Neurria indarrean jartzeko, Espainiako Ogasun Ministerioak 210 milioi euro transferituko dizkio Renferi.
Mugi, Barik eta Bat
Madrilen neurriak ez die Renferen erabiltzaileei soilik eragingo. Mugi, Barik eta Bat txartelen erabiltzaileek ere %50eko beherapenak izango dituzte irailaren 1etik urtea amaitu arte, txartela erabil daitekeen zerbitzu guztietan: Euskotren, Lurraldebus, Bizkaibus, hainbat herritako autobus zerbitzuak...
Deskontu horiek izateko, ez dute tramiterik egin beharko erabiltzaileek. |
2022-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/216876/zientzia-fikziozko-kapitalismoa.htm | Ekonomia | Zientzia fikziozko kapitalismoa | Forbes zerrendaren arabera, munduko pertsonarik aberatsena da Elon Musk. Auto elektrikoen Tesla konpainia da haren enpresa nagusia, baina, horregatik baino gehiago, ideiak saltzeagatik egin da famatu. Esan ohi da kapitalismoak jauzi berri bat egin duela Muskekin. | Zientzia fikziozko kapitalismoa. Forbes zerrendaren arabera, munduko pertsonarik aberatsena da Elon Musk. Auto elektrikoen Tesla konpainia da haren enpresa nagusia, baina, horregatik baino gehiago, ideiak saltzeagatik egin da famatu. Esan ohi da kapitalismoak jauzi berri bat egin duela Muskekin. | Superaberatsen artean, hura da «ameslaririk handiena». Edo hala diote, bederen, Elon Musken (Pretoria, Hegoafrika, 1971) biografia gehienek. Batzuentzat, «etorkizuna aurreikusten duena» (titulu hori du haren biografia ofizialak); beste batzuentzat, ke saltzailea. Baina, beste ezeren gainetik, haren xede nagusia dirua egitea da. «Irabazi, arriskatzeko», berak esatea atsegin duen moduan. Ez alferrik, munduko pertsonarik aberatsena da, Forbes zerrendaren arabera. Eta 2021ean Time aldizkariak «urteko pertsona» izendatu zuen. Musk ez da rara avis bat superaberatsen artean, berak irudi hori eman nahi duen arren. Baina baditu bere berezitasunak. Pertsonaiarik publikoena da, gaia edozein delarik ere bere iritzia emateko zalea, bereziki sare sozialetan. Izan itxura sakoneko hausnarketak, izan iruzkin hutsalak, izan munduari bira ematen dioten iritzi polemikoak. Enpresaburu gisa, hainbeste miresten duen zientzia fikziozko nobela batetik ateratako pertsonaia baten irudia eman nahi du, beste inork ez dituen ideiak gauzatzeko superbotereak dituen batena. Ziur da bere «asmakizunak» gizadiaren mesederako direla, lurraren suntsipen ekologikoa saihesteko, roboten gehiegizko botereari aurre egiteko... Eta horregatik ez du ekintza filantropikorik egiten, gainerako dirudun handiek hain gustuko duten moduan.
Haren arerioek, baina, «zerga iruzurgile profesionala» izatea leporatzen diote; arrazista eta sexista, bere langileen eta bere esperimentuetarako erabiltzen dituen animalien eskubideei inolako errespeturik ez diena. «Gezurti patologiko bat da, atentzio bilatzaile etsi bat, zorakerien saltzaile bat»; izenondo horiek eta beste hainbat erabili dituzte Bill Gatesek eta enparauek haren aurka egiteko. Baina enpresari hegoafrikarrarekin liluratuta daudenak ere badaude, eta asko gainera, bere egitasmoak aurrera eramateko lortu dituen milaka milioiko finantzaketa publiko eta pribatuek erakusten dutenez. Amets amerikarra 5.0 2003. urtean, Tesla konpainia sortu zuenean, inor gutxik pentsa zezakeen gidaririk gabeko auto elektrikoetan. Gauza bera gertatu zitzaion 1990eko hamarkadan, Internet bidez ordainketak egiteko sistema martxan jarri zuenean —X.com, geroago Paypal—. Gaur egun, beste amets bat du begiz joa: 2050. urtea baino lehen gizakiek Martera bidaiak egitea —Space X enpresa sortu du horretarako—.
Elon Musk bere amarekin aurtengo maiatzean, New Yorken. JUSTIN LANE / EFE
Halako biografietan ohikoa denez, oso gazte zela hasi zen negozioak egiten. 12 urterekin, berak egindako bideo jolas bat saldu zuen 425 euroren truke. Gaur egun, 2802.000 milioi euroko ondasuna du. Haren familiak dirua egin zuen Afrikan, diamante meatzeetan. Baina biografoek diotenez, ez zuen haurtzaro goxoa izan: ume bakartia zen, zientzia fikziozko liburuetara emana; berak kontatu duenez, gainerako haurrek jazarri egin zioten horregatik, eta horrek markatu omen du haren izaera. «Hura ezagutu dutenek diote pertsona ziztrin, anker eta harroputza dela, bereziki desafiatuta sentitzen denean», idatzi zuen Ashlee Vence biografoak. Hegoafrikan jaio, eta, 18 urterekin, Kanadara ihes egin zuen. Fisikako eta Ekonomiako doktoretza egin zuen AEBetan, eta berehala sortu zuen bere lehen enpresa arrakastatsua, 1995ean: Zip2, Interneteko egunkarientzako softwarea egiten zuen konpainia bat. Aitak utzitako diruarekin hasi ziren Musk anaiak, 28.000 eurorekin, eta, lau urte geroago, 307 milioirengatik saldu zuten. Diru horrekin, online bankara egin zuen jauzia, X.com-ekin. 2002an, eBayk erosi zuen Paypal, 1.500 milioi euro ordainduta. Jasotako dirutzarekin, bi enpresa sortu zituen Muskek: Solar City eguzki energiarako sistemen hornitzailea eta Tesla auto elektrikoen fabrikatzailea. Konpainia horien arrakastak, azkenean, superaberatsen klubean sartzea ahalbidetu zion. Baina salmentengatik izango balitz, aspaldi itxita egon beharko luke Teslak. 800.000 auto merkaturatu zituen iaz; Volkswagenek, hamar milioi. Baina lehenak bigarrenak baino balio handiagoa du burtsan. Zergatik? Tesla auto ekoizle bat baino gehiago da: konpainia teknologiko bat da. Haren fabrikarik handienak ez dira autoak ekoizteko, bateriak egiteko baizik: aurten bere lehen gigafaktoria inauguratu du Europan, Alemanian, eta Txinan aurki bigarrena eraikitzeko asmoa agertu du. Teslaren egitekoa ez da autoak saltzea, I+Ga baizik. Haren enpresen balioa ideietan dago. Zenbat eta eroagoa, orduan ete garestiagoa. Space X Martera bidaiak egiteko konpainiak, adibidez, 33.000 milioi euroko balioa du gaur egun. Eta zer egin du orain arte? 2018an, Tesla auto bat jaurti zuen espaziora —han jarraitzen du oraindik—.
Haren enpresa guztiak kontuan hartuz, Muskek 100.000tik gora langile ditu beretzat lanean. 2018an, Wired aldizkariak «infernu» baten gisa deskribatu zuen haren lantegietako lan giroa. Langileak nahierara kaleratzeagatik, arrazakeriagatik eta sexu jazarpenagatik ikertu eta zigortu izan dute Musk. «Inguruko jendeak beldur dio, eta berak beldur dio egia esateari. Langileak mugara eramaten ditu. Ordutegirik gabe lanean, gau eta egun. Egun batean gauzak ondo egin ditzakezu, eta heroitzat hartzen zaitu. Baina hurrengoan huts egiten baduzu edo berak ezarritako helburuak betetzen ez badituzu, kaleratu edo tratu txarrak eman diezazkizuke», adierazi zuen Teslako ingeniari batek, Vancek idatzitako biografian. Twitter sare soziala erostea izan da Musken azken «erokeria». 44.000 milioi euro jartzeko prest zegoela esan zuen, baina azkenean atzera egin du, eta baliteke 1.000 milioiko isuna ordaintzea horregatik. Ikusteko dago zer gertatuko den azkenean, eta zein diren Musken benetako asmoak. Izan ere, hori baita haren ideien eta abiatu dituen proiektu gehienen misterio nagusia.
Dirudunak, guruak. Aitzindariak, ameslariak, ekintzaileak... Lezio emaile ugari daude aberatsen artean, eta are gehiago dira teknologia berriekin sortutako enpresa erraldoietan.
Irune Lasa
Marten hil nahi luke Elon Muskek. Teslaren sortzailea lotsagabeago agertu ohi da Bill Gates, Jeff Bezos eta teknologiei eta sare sozialei lotutako beste aberatsak baino. Sarriago hitz egiten, txiokatzen du, eta formaltasun gutxiagorekin. Eta horrekin, argi eta garbi ikusten da zer pentsatzen duen Muskek bere buruaz —eta besteez—. Iaz esan zuen harrituko litzatekeela «bost urteren buruan» SpaceX Marteratzea. Halako iragarpen ahoberoengatik ezaguna da Teslaren sortzailea, eta urteak daramatza Marteri buruzkoekin; burmuinean ezarriko diren txipak iragartzen; giza adimenaren eta adimen artifizialaren sinbiosia izango diren ziborgez hitz egiten...
Ez baitu bere burua handi-mandi diletante gisa ikusten. Bera ameslaria da, ekintzailea, esploratzailea, buruargia, mundua eta etorkizuna aldatuko dituen aitzindaria. Zerbait ezberdina, hobeagoa ez esatearren. Edonola ere, mundutik aura balute bezala ibiltzen diren guru ustekoak ez dira gutxi enpresa teknologiko handi arrakastatsuen buruzagitzetan eta munduko aberatsenen Forbes zerrenda ezagunean.
Transhumanismoak edo posthumanismoak baditu jarraitzaileak zerrenda horretan; eta badaude Ayn Rand (1905-1982) idazlearen zaleak ere, zeinak libertarianismoaren, nagusitasunaren eta berekoikeriaren gorazarrea egiten baitzuen. Elon Muskek behin baino gehiagotan aipatu izan du Rand; Appleren sortzaile Steve Jobs ezagunarentzat inspirazioa izan omen ziren haren liburuak; PayPalen sortzaile Peter Thiel ere Randen mireslea da. Uberreko buruzagi Travis Kalanick, Twitterren fundatzaile Jack Dorsey...
Ayn Randek estatu ahalik eta txikiena eta laissez faire-a defenditzen zituen neoliberalismoaren hasieran, eta jarraitzaile dezente izan zituen 1980ko urteetan. Gero, berriz ere, Rand ideien itzala antzeman zitekeen Donald Trump Etxe Zurira eramango zuen mugimenduan, eta Trumpek berak aitortu izan du haren mireslea dela. Enpresa teknologikoei lotutako aberatsek, orain, beste begirada batekin ulertzen dute Randen filosofia. Vanity Fair aldizkariak 2016an dirudun haiei buruz egindako artikulu batean esplikatzen zuen zergatik. «Muinean, Randen filosofiak iradokitzen du ondo dagoela berekoia izatea, zikoitza eta interesatua izatea negozioetan batez ere. Kosta ahala kosta irabazteko mentalitate hori da gizarteko arauak aldatzearen prezioa». Aitzindaritzaren ardura. |
2022-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/216877/perfekzio-plastifikatua.htm | Bizigiro | Perfekzio plastifikatua | Poltsetan doazen entsaladen ekoizpen prozesuan hotz katea ez apurtzea garrantzitsua dela azpimarratu dute Floretteko arduradunek. Ekologistek kalte ekologikoez ohartarazi dute. | Perfekzio plastifikatua. Poltsetan doazen entsaladen ekoizpen prozesuan hotz katea ez apurtzea garrantzitsua dela azpimarratu dute Floretteko arduradunek. Ekologistek kalte ekologikoez ohartarazi dute. | Hazia ereitetik platerera iritsi arte, prozesu luzea egiten dute entsaladek. Plastikozko poltsetan doazen entsaladen prozesuaren nondik norakoak azaldu dituzte Florette enpresako arduradunek. Azpimarratu dute bereziki garrantzitsua dela prozesu osoan hotz katea ez apurtzea, eta helburua dela produktu «homogeneoa», «ona», «defekturik gabekoa» eta «merkatuaren eskaeraren araberakoa» sortzea. Horrez gain, Eguzki talde ekologistak horrelako produktuen arriskuez ohartarazi du. «Adi seinaleetara, ez ukitu makinarik baimenik gabe, debekatuta dago jatea edo edatea, kendu bitxiak...», debeku eta agindu zerrenda luze bati kasu egin behar zaio Floretteren lursailetan sartzeko. Horren zergatia azaldu du Maria Oños Florette enpresako lehengaien kalitatearen arduradunak: «Elikagaien kalitatea ziurtatzeko bete beharreko neurriak dira».
Idoia Zabaleta, Foku
Neurriak azaltzeaz gain, produzitzeko egin beharreko planez mintzatu da. Ereiten hasi baino lehen, lurraren kudeaketaren inguruko plana egiten dute; bertan aztertzen dituzte lurraren mantenugaiak, ongarritzeko plana, eta lekuaren beharren arabera modu batean edo bestean lantzen dute lurra. «Oso garrantzitsua da lurraren kudeaketa ondo egitea erabilera ona egiteko; hau da, egin beharrekoa ahalik eta energia gutxien kontsumituz egitea», azaldu du. Horrez gain, garrantzitsua da lurraren beharrak «ongi» aztertzea ongarritze «justua» izateko: «Modu horretan, laboreak bere sortze erritmo naturalari jarraitzen dio, presarik gabe; azkarregi hazten bada, ahultzen eta zimeltzen dira». Azaldu duenez, horrek energia gutxiago kontsumitzen du: «Labore jasangarria egitea da xedea».
Lurrak daukan hezetasuna ere aztertzen dute, beharren arabera kudeatzen baitute ura. Babesturiko laboreetan, mikroihintzatze teknika erabiltzen dute, «eraginkorrena» delako. Aire zabalean, tantakako ureztatze teknika erabiltzen dute. «Euritik jasotako ur birziklatua daukaten iturriak ditugu», azpimarratu du. Ahalik eta ur gutxien kontsumitzen saiatzen dira; horretarako, berotegi batzuetan manta termiko bat erabiltzen dute lurra homogeneizatzeko eta hezetasuna mantentzeko: «Askoz hobe hozitzen da, eta hazteko garaian ez da hainbeste ureztatu behar».
. Idoia Zabaleta, Foku
Lurra zaintzeko beste modu bat lurra solaritzatzea da; horretako, materia organikoa botatzen da, eta plastiko batekin estaltzen da dena. Udan egiten da, produktu kimikorik ez erabiltzeko. «Tenperatura igotzen denez, belar txarren haziak eta onddoak hiltzen ditu», azaldu du Oñosek. Goizean goiz Garaiaren arabera, leku batean edo bestean ereiten dute. «Xedea da produkzio zentroetatik ahalik eta gertuen egotea, energia gutxiago kontsumitzeko». Euskal Herrian produkzio zentro bakarra dute; Milagron (Nafarroa). Laborea lantzeko hiru lursail dituzte, aire zabalean zein berotegietan daukate laborea, baina udan ez dute aire zabalean ekoizten. Aire zabalean sortutako laborea udaberrian ereiten dute.
Iceberg letxuga, Batavia, erromatarra, eskarola eta espinaka helduak landatzen dituzte, besteak beste, aire zabalean. Eskuz ereiten eta jasotzen dira. Berotegietan, ordea, errukula, berroak, kanonigoak eta letxuga ernamuin gorriak ereiten dituzte makina batzuen bidez. Uzta biltzeko makinarekin jasotzen dituzte: «Lurrak homogeneoa egon behar du marraza batekin mozteko, eta ez izateko ez handiegia, ez txikiegia». Uzta jasotzeko ordurik «onena» aukeratu behar dela esan du Oñosek; horregatik, udan gauean biltzen dute uzta: «Gerta daiteke ordurik onena goizeko hiruretan izatea, fresko dagoelako; beroa egiten badu, produktua zimeltzen da, eta poltsetan ikusten da». Neguan, ordea, hezetasuna dagoenez, geroago biltzen da. Behin jasota, hozteko makina batzuetan sartzen dituzte; hortik, kamioi batean, produkzio zentrora eramateko. «Mozten denetik platerera iritsi arte hotz egon behar du; bestela, eboluzionatu egiten da», nabarmendu du Julen Sarasolak, Milagroko ekoizpen zentroko poltsen kontroleko arduradunak. Hortaz, produkzio zentroan lan egiteko arropa berezia behar da, hotzik ez pasatzeko; horrez gain, higiene neurri batzuk hartu behar dira: eskuak eta zapatak behin eta berriz garbitu behar dira, eta txano bat eraman. Horrez gain, ezin dira bitxiak eraman, ezin da janaririk ez edaririk sartu, eta debekatuta dago erretzea eta jatea. Gainera, zenbait gaixotasunen sintomak izan dituztenak ez dira sartu. Horren zergatia azaldu du Sarasolak: «Produktua gordinik jaten denez, ahalik eta neurri gehien hartu behar dira».
Materia organikoa bota, eta plastiko batekin estaltzen da lurra belar txarrak kentzeko. Idoia Zabaleta, Foku
Uzta fabrikara iristen denean, lehenengo urratsa aukeraketa da. Uzta lantzeko zenbait ekoizpen lerro dituzte, eta horiek moduluetan banatzen dute uzta. «Nahi ez duguna kentzean datza; modu horretan, onena aukeratzen dugu». Aukeratutakoa txikitzen da, eta garbigailu batean sartzen dute, bi gradutan. Hortik, gela zurira doa aukeratutakoa. Bertan, zentrifugagailu handi batean sartzen dituzte letxuga helduak. Ekoizpen lerroari jarraituz, makina batek «akatsak» dituen zatiak kentzen ditu: «Kamera baten bidez detektatzen du marroiagoa den, urratuta dagoen edo letxuga ez den zerbait dagoen, eta hori baztertzen Gero, zenbait letxuga nahasten dituzte. Denek pisu iguala izan behar dute, «homogeneoak» izateko. Hortik, poltsetara doaz entsaladak, eta kartoizko kutxetan sartzen dituzte kamioietan sartzeko. Uzta jasotzen dutenetik saltokietara iritsi arte, hogeita lau ordu baino gutxiago igaro behar dira. «Aurreikuspenen arabera egiten dugu lan. Produktua 06:00 aldera iristen denez, ez dakigu zer eskari izanen dugun». Hortaz, espero duten eskaria baino pixka bat gehiago produzitzen dute, eta aurreko eguneko stockarekin jolasten dute: «Hamar egun irauten dute, gutxi gorabehera; hortaz, 12:00etarako saltokietara bidean egon behar dute». Lan erritmoa eta funtzionamendua «tentsio handikoa» dela azpimarratu du: «Ez gara inoiz aspertzen».
Sarasolak esan du fabrikatik saltokira egindako bidean ere hotz mantendu behar direla entsaladak: «Berotzen badira, zimeldu egiten dira». Hotz mantentzearen garrantziaz ere mintzatu da Garikoitz Plazaola Eguzki talde ekologistako kidea: «Hotz katea apurtzeak osasun arazoak eragin ditzake; plastikozko bildukietan doazen jakietan arriskua handitzen da; adibidez, salmonella eta Escherichia coli kasuak atera dira». Gordinik jaten denez, arriskua «handiagoa» dela esan du. Ingurumenaren kalterako Plastikoaren erabilerak ingurumenean duen eraginaz ohartarazi du Plazaolak:«Nahiz eta eduki birziklagarriak izan, bildukirik ez erabiltzearen eta bildukiak erabiltzearen artean alde handia dago». Gaineratu duenez, plastikoak, orokorrean, petrolioa du jatorrian: «Erregai fosilen kalteen antzekoak dira; gainera, plastikoa sortzeko egiten diren eraldaketek gai kutsagarri berriak sor ditzakete». Hondakin horietatik «ehuneko handi bat» erraustegietara doala salatu du: «Gai kimikoen sorburu nagusia plastikoa da». Hortaz, zenbait gomendio eman ditu: «Badakit poltsetan sartutako produktuak erabiltzea askoz errazagoa dela denbora gutxiago eskatzen dutelako, baina komeni da, ahal den neurrian, ahalik eta produktu fresko gehien kontsumitzea, gai kutsagarri gutxiago eragiten dituztelako, eta, ondorioz, kalte txikiagoa egin ingurumenari. Gainera, freskoak direnez, zero kilometrokoak edo gertukoagokoak izateko aukera gehiago dago». |
2022-8-8 | https://www.berria.eus/albisteak/216878/covid-19arekin-hildakoak-eta-positibo-eman-dutenak-gutxituz-doaz-etengabe.htm | Gizartea | COVID-19arekin hildakoak eta positibo eman dutenak gutxituz doaz etengabe | Astetik astera, nabarmen jaisten ari dira kopuruak; oraingoan, 31 hildako izan dira, eta 1.881 positibo. | COVID-19arekin hildakoak eta positibo eman dutenak gutxituz doaz etengabe. Astetik astera, nabarmen jaisten ari dira kopuruak; oraingoan, 31 hildako izan dira, eta 1.881 positibo. | Koronabirus kasuak nabarmen behera doaz azken asteetan. Hain zuzen, 31 pertsona hil dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan abuztuaren 1etik 7ra COVID-19arekin, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak argitaratu dituen datuen arabera. Aurreko astean, berriz, 53 izan ziren gaixotasun horrekin hildakoak. Ospitaleetako presioak ere behera egin du: 286 pertsona daude ospitaleratuta, horietatik 9 ZIUetan—joan den astean 428 pertsona zeuden ospitaleetan COVID-19ak jota—.
Positibo kopuruari begiratuta ere, beheranzko joera bat ikus daiteke; 1.881 pertsonak eman dute positibo oraingo honetan, eta horietatik 1.305ek 60 urte baino gehiago dituzte. Joan den astean, guztira 2.730 izan ziren positibo eman zutenak. Izan ere, 14 eguneko intzidentzia tasa metatuak beheranzko joera hartua zuen azken asteetan, eta orain ere horrela jarraitzen du: 210,24 dela jaso du Eusko Jaurlaritzaren txostenak—310ekoa zen joan den asteko txostenean—.
Nafarroan, berriz, 1.244 kasu atzeman zituzten joan den astean. Han ere beherakada nabarmena izan da: %64 jaitsi da positibo kopurua aurreko astearen aldean. Intzidentzia jaistearekin batera, gutxitu egin ziren COVID-19aren ondorioz ospitaleratutakoak: 36 gaixo erietxeratu zituzten, aurreko astean baino %72 gutxiago —93 lagun ospitaleratu zituzten—. Koronabirusak jota hil direnei dagokienez, hamar gaixo zendu ziren: aurrekoan baino hamasei gutxiago.
Txertaketak
Azken astean 104 txerto pediatriko gehiago jarri dituztela jakinarazi du Jaurlaritzak. Guztira 142.981 ezarri dituzte pandemia hasi zenetik, eta, beraz, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 5 eta 11 urte arteko haurren %48,8 daude txertatuta dagoeneko; 88.305ek jaso dute dosi bat gutxienez, eta 70.710ek bete dute pauta osoa. |
2022-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/216879/pantailan-erosoago.htm | Ekonomia | Pantailan erosoago | Facebookekin, harreman birtualen sarea sortu zuen, eta orain, metabertsoarekin, errealitate birtualean beste urrats bat egin nahi du. Lobbyetan asko gastatzen du, Facebooken edukien kontrolari aurre egiteko. | Pantailan erosoago. Facebookekin, harreman birtualen sarea sortu zuen, eta orain, metabertsoarekin, errealitate birtualean beste urrats bat egin nahi du. Lobbyetan asko gastatzen du, Facebooken edukien kontrolari aurre egiteko. | Topikoak egia izan ohi direla dioen esaldi topikoa bete egiten da Mark Zuckerbergen kasuan (New York, AEBak, 1984). Pertsona lotsatia da Facebooken sortzailea, bere baitan biltzen diren horietakoa; INTJ bat, pertsonalitateen sailkapena egin zuen MBTI neurketa sistemaren arabera (barnerakoia, intuitiboa, pentsakorra eta kalifikatzailea). Eskolako patioan eta herriko plazan txoko batean jartzen diren horietako bat, eta ez erdian, besteen arreta bilatuz eta bereganatuz. Eta, horrela izanda, ez da harritzekoa Zuckerberg txikitatik eduki izana zaletasun handia konputagailuekiko. 12 urte zituela, ZuckNet programa sortu zuen, aitaren hortz klinikako ordenagailuaren eta etxekoen arteko komunikazioari bide emateko. Ulergarria da, beraz, haren ekarpen nagusia Facebook izatea, elkar ikusi eta ukitu gabe —eta norberari ongi datorkionean soilik— harremanak izateko webgune bat. Eta are ulergarriagoa da Zuckerbergen proiektu kuttuna metabertsoa izatea; hau da, mundu birtual bat, mota askotako esperientzia birtualak norbere etxetik bizi ahal izateko, bizitza errealak zikindu gabe.
Berez, Facebook sortu aurretik ere baziren aurrez aurre egon gabeko adiskideak, eskutitzen bidez komunikatzen zirenak, baina Facebookek beste maila batera eraman zuen kontaktu fisikorik gabeko harremanena, baina baita voyeurismoa eta exhibizionismoa ere. «Begira zer guapo nagoen Punta Canako hondartza honetan!», «zer ongi pasatu dudan piraguismoa egiten Bidarrai aldean», eta «zer goxoa zegoen guakamolea Gironako kostaldeko txosnan». Informazio pertsonala sarea darabilten 3.500 milioi lagunen eskura.
Baina hori baino gehiago ere bilakatu da Facebook: munduari begiratzeko eta mundua azaltzeko tresna boteretsu bat. 2017an, Zuckerbergek asmo onez beteriko manifestu bat kaleratu zuen, Facebooken helburuak zerrendatuz: konpromiso soziala duen komunitate bat, ongizatea eta askatasuna zabaltzen dituena, klima aldaketaren aurka borroka egiten duena... Horren guztiaren adibide izan daiteke, baina baita horren guztiaren aurkakoaren ikurra ere; egiak, egia erdiak, gezur erdiak eta gezur erabatekoak arazorik gabe zabaltzen dituen bozgorailu indartsu bat.
Kontrol saioak
Zuckerbergek ez du, noski, bozgorailu hori mugatu nahi, eta baditu arrazoiak: Facebooken negozioari lehen pitzadurak agertu bazaizkio ere, oraindik orain ongi doakio. 2021ean ia 40.000 milioi euroren irabaziak izan zituen orain Meta izena duen konpainiak, mundu erdia begiradapean izateak publizitatea saltzeko ematen dion abantaila baliatuz.
Irabazi horietatik zati bat lobbygintzan gastatzen du Metak, eta soldatapean dituen eragile horien laguntza derrigorrezkoa beharko du, lortuko badu izkin egitea Europako Batasunean eta AEBetan jarri nahi dizkioten arau zorrotzagoei.
Fronte horretan kalte handia egin dio Frances Haugen Facebookeko langile ohiak iazko urrian AEBetako Kongresuan egindako agerraldiak. Han erakutsi zituen Metaren barne agiriek argi utzi dute enpresak bazekiela bere plataformek —Facebook ez ezik, baita Instagram ere— kalte egin diezaieketela adin txikikoei... baina ezer ez egitea erabaki zuela.
Agiri horiek gehiago asaldatu dituzte Facebooken boterea gehiegizkoa dela uste dutenak. «Hau da nire mezua Zuckerbergentzat: amaitzear daude geure pribatutasuna bortxatzen eta eduki toxikoak bultzatzen zenituen garaiak. Kongresuak zerbait egingo du», esan zuen Ed Markey senatariak. Demokratak eta errepublikanoak biltzen dituen talde batek ikerketa bat zabaldu du Instagramek gazteengan duen eraginari buruz.
Washingtonen zein Bruselan aztertzen ari diren neurrien artean daude Meta zatikatzea, uste baitute botere handiegia hartu duela konpainiak.
Noizbait urrats hori egitera ausartzen badira, ikusiko da zer gertatuko den Zuckerbergen proiektu maitatuenarekin: metabertsoarekin. Izen hori jaso du Metak eta beste enpresa teknologiko batzuek sortu nahi duten «hiru dimentsioko mundu birtualen sare integratuak». Betaurreko berezi batzuen bidez, errealitate handituak ikusi eta haietan errealismo handiz murgildu ahal izango du erabiltzaileak. Mota horretako jokoak badaude honezkero, baina urrats pare bat aurrerago egin nahi dute, eta beste arlo batzuetara zabaldu, haien artean musika kontzertuak, kirol lehiaketak, irakaskuntza edota administrazioa bera.
Errealitate birtual horretan dirutza gastatzen ari direnen artean dago Meta. Iaz, 10.000 milioi euro jarri zituen, baina horiengandik etekin handirik ez du jasoko hurrengo urteetan.
Botere ekonomikoarekin, botere politikoa. Zuzenean hauteskundeetara aurkeztetik alderdi politikoen B kutxak betetzeraino, plutokraziak mila aurpegi ditu; baita Zuckebergek ere.
Irune Lasa
Birritan ukatu zuen Mark Zuckerbergek AEBetako presidentetzara aurkeztu nahi zuela. Baina 2017. urtean haren jokaerak susmoak piztu zituen. Hasteko, ikusgarriago bihurtu zen hedabideentzat. Itzuli bat hasi zuen, urte berriko asmoa omen, ezagutzen ez zituen AEBetako estatuetan zehar. Etxalde bat Wisconsinen, Forden lantegi bat Michiganen... «Nire lana mundua konektatzea eta bakoitzari ahotsa ematea da. Aurten ahots horietako gehiago entzun nahi ditut nik neuk», esan zuen, askorentzat politikarien doinua zuten adierazpenetan.
Alderdi demokratarentzat aritutako inkestagile ezagun bat ere kontratatu zuen, teorian Chan Zuckerberg Iniciative plataforma filantropikorako.
Zuckerbergek noizbait bere burua AEBetako presidente ikusi ala ez, muinean, Zuckerbergek berak jakingo du bakarrik. Hala ere, hauteskundeetara aurkeztea ez da milioietan igerian dabiltzan aberatsek politikan esku hartzeko edo eragiteko duten modu bakarra.
Fundazioak eta B kutxak
Asko izan daitezke botere ekonomikoarekin botere politikoa eskuratzeko moduak. Zuzenak edo zeharkakoak, agerikoak edo ezkutukoak... Adibidez, Facebooken sortzaileak, edo zehatzago Chan Zuckerberg Initiativek, 350 milioi dolar banatu zituen 2020ko AEBetako presidentetzarako bozetan, pandemiaren ondorioz posta bidezko inoiz baino boto gehiago kudeatu behar zituzten eskualdeen artean. Porrota eraman ezinean gelditu ziren Donald Trumpen jarraitzaileen arabera, hauteskundeen emaitza baldintzatzea izan zen laguntza horien xedea.
Dena den, ikusi behar zen Trumpek berak nor gonbidatu zuen palkora presidente karguaren zina egin zuenean 2017ko urtarrilean; hantxe zegoen Sheldon Adelson zena, alderdi errepublikanoaren diru emaile ezaguna. Kasinoen magnateak ohorea mereziko zuela pentsatuko zuen Trumpek. Ikerketa baten arabera, Adelson senar-emazteek guztira 500 milioi dolar eman zizkioten alderdi errepublikanoari hauteskunde desberdinetarako. Bai, botere politikoa erosteko, eta batez ere sionismoaren aldeko politikak helburu.
PHILIPP GUELLAND, EFE
Ez da pentsatu behar ere halakoak AEBetan soilik pasatzen direnik. Ikusi beharko litzateke Europako zenbait alderdiren B kutxak nork betetzen dituen.
Bada, hala ere, erabat agerikoa eta legezkoa den modu bat aberatsek euren boterea handitzeko erabili ohi dutena: filantropia. Haren bidez, aberatsek erabakitzen dute zer egin eta zer ez bestela zerga bilketako dirua izango litzatekeenarekin.
Dirudienez, haiek dakite ondoen—gobernuek baino hobeto, argi dago— beren dirua nola eta zertarako erabili.
Dell ordenagailu konpainiaren jabe Michael Dellek oso argi esplikatu zuen Davosko Foroan 2019an: «Jarri nahiko duten %70eko zerga tasa horrekin ordainduko genuen baino diru gehiago jarri dugu emazteak eta biok azken hogei urteetan gure fundazioan. Erosoago sentitzen naiz funts horiek esleitzeko fundazio pribatu gisa dugun abileziarekin, haiek gobernuari ematearekin baino». |
2022-8-8 | https://www.berria.eus/albisteak/216882/aebetako-senatuak-klima-larrialdiaren-aurkako-lege-proiektua-onartu-du.htm | Mundua | AEBetako Senatuak klima larrialdiaren aurkako lege proiektua onartu du | Testuan jasotako neurri guztiak betetzen badira, %40 gutxituko lirateke isuriak 2030erako. Ordezkarien Ganberan azken baiezkoa jasotzea espero da, Joe Bidenek lege egin ahal izateko. | AEBetako Senatuak klima larrialdiaren aurkako lege proiektua onartu du. Testuan jasotako neurri guztiak betetzen badira, %40 gutxituko lirateke isuriak 2030erako. Ordezkarien Ganberan azken baiezkoa jasotzea espero da, Joe Bidenek lege egin ahal izateko. | AEB Amerikako Estatu Batuetako Senatuak atzo onartu zuen Inflazioa Murrizteko Lege Proiektua, zeinak klima larrialdiaren aurkako neurriak jasotzen dituen, trantsizio energetikoaren alde egiteko. Senatuak onartu ostean, Ordezkarien Ganberan bozkatuko dute aste honetan; han gehiengoa dute demokratek, eta, beraz, aurrera egingo duela espero da. Hori litzateke azken urratsa Joe Biden AEBetako presidenteak proiektua lege egin ahal izateko.
Legea indarrean sartuz gero, AEBek 362.000 milioi euro jarriko dituzte berotegi efektua eragiten duten gasak murrizteko eta energia berriztagarrietan inbertitzeko. Besteak beste, kutsadura gutxiagoko teknologiak bultzatu nahi dituzte, kotxe elektrikoak esaterako, baita energia gutxiago kontsumitzeko estrategiak garatu ere. Ikerketek aurreikusi dute jasotako neurriak betez gero 2030. urterako gas isuriak %40 murriztuko dituztela, Bidenen hasierako helburua %50 jaistea bazen ere.
Klima larrialdiaren aurkako inbertsioez gain, botikak merkatzeko egitasmo bat ere jasotzen du lege proiektuak, bereziki Medicareko erabiltzaileentzat. Haren onuradunek urtean 2.000 euro ordainduko dituzte gehienez botikengatik; beraz, gehienbat gaixotasun kronikoak edo larriak dituztenei eragingo lieke neurriak. Hortaz gain, Medicare programari eskumena emango dio botika enpresa handiekin prezioak negoziatzeko. Hala ere, aukera hori ez da botika guztietara zabalduko, eta 2026an jarriko da indarrean; beraz, ez lituzke berehala apalduko prezioak. Inflazioa AEBetan azken lau hamarkadetan izan den altuena da.
Politika berriak finantzatzeko, lege proiektuak %15eko gutxieneko zerga ezartzen die mila milioi dolar baino gehiagoren irabaziak dituzten enpresei. Orotara, 726.000 milioi euroren bueltan biltzea espero du gobernuak. Plan horrekin, trantsizio energetikoan inbertitzeaz gain, defizit publikoa 300.000 milioi dolar inguru jaitsi nahi dute. Bidenek atzo esan zuen Senatuak «familia amerikarren alde» egin zuela, eta enpresa aberatsek «ekarpen justu bat» egin beharko dutela.
Hala ere, aurrera egin duen lege proiektua ez da hasieran presidenteak proposatutakoa. 3,5 bilioiko aurrekontua zuen lehen bertsioak, eta, 2021eko azaroan Ordezkarien Ganberak onartu egin bazuen ere, Senatuak atzera bota zuen, kide demokrata batek ez baitzuen babestu. Ordutik, murrizketak egin dizkiote; hala, babes nahikoa jaso zuen atzo –alde bozkatu zuten 50 senatari demokratek eta Kamala Harris presidenteordeak–, hogei orduko eztabaida saioaren ostean. |
2022-8-8 | https://www.berria.eus/albisteak/216883/errusiak-baimena-eman-die-ikuskatzaileei-ukrainako-zaporizhia-zentral-nuklearrera-sartzeko.htm | Mundua | Errusiak baimena eman die ikuskatzaileei Ukrainako Zaporizhia zentral nuklearrera sartzeko | Antonio Guterresek ohartarazi du «eraso suizida bat» dela instalazio nuklear baten aurkako edozein oldarraldi. Kievek eta Moskuk elkarri egotzi diete zentral nuklearrari erasotzea. | Errusiak baimena eman die ikuskatzaileei Ukrainako Zaporizhia zentral nuklearrera sartzeko. Antonio Guterresek ohartarazi du «eraso suizida bat» dela instalazio nuklear baten aurkako edozein oldarraldi. Kievek eta Moskuk elkarri egotzi diete zentral nuklearrari erasotzea. | Errusiako RIA Novosti albiste agentziak jakinarazi duenez, Moskuk baimena eman dio IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziari Ukrainako Zaporizhia zentral nuklearrera sartzeko. Antonio Guterres NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiaren ohartarazpenaren ondotik etorri da Moskuren erantzuna: «Eraso suizida bat da instalazio nuklear baten aurkako edozein oldarraldi, eta espero dut halakoak amaitzea. Aldi berean, IAEAk zentral nuklearrerako sarbidea izan behar du, bere lana egin dezan».
Guterresek ez ezik, IAEAk ere ohartarazi du «hondamendi nuklear bat gertatzeko benetako arriskua» dagoela, eta Errusiari eta Ukrainari eskatu die zentral nuklearretik gertu egiten ari diren ekintza militar guztiak berehala amaitzeko.
Iragan ostiralean Ukrainako Zaporizhia zentral nuklearra bonbardatzen hasi ziren, eta asteburuan ere eraso gehiago izan dira. Kievek eta Moskuk elkarri egozten diote eraso horien erantzukizuna. Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak Moskuri leporatu dio «izu nuklearra» eragitea herrialdean, eta Errusiarentzako zigor gehiago eskatu ditu.
Errusiako Defentsa Ministerioak Ukrainari egotzi dio Zaporizhiako zentral nuklearra bonbardatu izana, eta jakinarazi du bonbardaketetan kalte egin diotela Zaporizhzhia eta Kherson eskualdeetarako elektrizitatea hornitzen zuen energia handiko linea bati.
Reuters albiste agentziaren arabera, Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak hauxe adierazi du: «Mendebaldeak Kievi ohartarazi beharko dio horrelako bonbardaketa arriskutsuak geldiarazteko». Horren harira, Maria Zakharova Errusiako Atzerri Ministerioko bozeramaileak «Europa bahitzea» egotzi dio Kievi, Zaporizhiako zentral nuklearraren egoera dela eta. Gainera, NBEri eta IAEAri leporatu die «ausardia» ez izatea Kiev «bonbardaketen erantzule egiteko».
Bestalde, Errusiak okupaturiko Zaporizhia eskualdeko administrazioko buru Jevgeni Balitskik adierazi du zentral nuklearra normal dabilela.
Instalazio nuklear hori Europako handiena da. Claire Corkhill material nuklearraren degradazioan adituak The Guardian egunkariari jakinarazi dio misil batek zer eragin izan dezakeen zentral nuklearrera jaurtiz gero: «Hondakin nuklearrak biltegiratzeko gune batean misil bat jaurtitzen badute, erradioaktibitatea askatzea ekar lezake, eta hori oso arriskutsua litzateke».
Zentral nuklearra Energoatom enpresarena da, eta haren jabeak esan du ezinezkoa litzatekeela Ukrainako armadak zentral horri eraso egitea, hain justu, herrialdeko langileak ari direlako bertan lanean. Horrez gain, Energoatomen jabeak salatu du Errusiako armada base militar gisa erabiltzen ari dela zentrala, Ukrainaren aurkako erasoak egiteko. Eta horren erakusgarri dela 500 soldadu errusiar egotea bertan.
Zaporizhia hegoaldean, erreferenduma
Zaporizhia eskualdeko hegoaldean, erreferenduma egingo dute Errusiaren parte bihurtu ala ez erabakitzeko, RIA Novosti albiste agentziak jakinarazi duenez. Errusiak okupaturiko eremua da Zaporizhia hegoaldea, eta hango agintariek dekretu bat sinatu dute erreferenduma egin ahal izateko. Galdeketa horren harira, Zelenskik irmoki adierazi du ez duela Moskurekin akordiorik egingo erreferendumak antolatzen jarraitzen badu Ukrainan Errusiak okupatutako eskualdeetan.
Alez betetako beste bi ontzi atera dira Ukrainako Itsaso Beltzeko portutik. Moskuk eta Kievek zerealen esportazioari blokeoa kentzeko ituna sinatu zuten duela hiru aste, Turkiaren eta NBEren bitartekaritzak lagunduta. |
2022-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/216907/bi-langile-hil-dira-gipuzkoan-bata-elgoibarren-eta-bestea-errenterian.htm | Ekonomia | Bi langile hil dira Gipuzkoan, bata Elgoibarren eta bestea Errenterian | Garraiolari bat eta eraikuntzako langile bat dira hildakoak. Zirkulazio istripu batean hil da lehena, Elgoibarren. Aldamiotik erorita hil da bigarrena, Errenterian. | Bi langile hil dira Gipuzkoan, bata Elgoibarren eta bestea Errenterian. Garraiolari bat eta eraikuntzako langile bat dira hildakoak. Zirkulazio istripu batean hil da lehena, Elgoibarren. Aldamiotik erorita hil da bigarrena, Errenterian. | Azken orduotan bi langile hil dira Gipuzkoan. Garraiolari bat eta eraikuntzako langile bat dira hildakoak. Zirkulazio istripu batean hil da lehena, Elgoibarren. Aldamiotik erorita bigarrena, Errenterian.
Bart gauean gertatu da Elgoibarko ezbeharra, AP-8 errepidean izandako istripu batean. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Saileko ordezkariek jakinarazi dutenez, kamioi bat N-634 errepidera erori da, 02:00etan. Kamioian bi lagun zihoazen, eta ibilgailuan harrapatuta geratu dira biak. Kopilotu zihoana hil egin da, eta gidaria larri zauritu da; 61 eta 45 urte zituzten, hurrenez hurren. Suhiltzaileak eta osasun langileak bertaratu dira ezbeharraren lekura, eta zauritua Donostia ospitalera eraman dute.
Errenteriako lan istripuaren inguruko zehaztasunik ez dute eman oraingoz. LAB sindikatuak eman du ezbeharraren berri. «Lan heriotzen sarraskiak ez du etenik. Urteko 48. eta 49. lan hildakoen berri izan dugu», adierazi dute sare sozialetan. |
2022-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/216908/al-aqsako-martirien-brigadako-bi-kide-eta-adingabe-bat-hil-ditu-israelek-zisjordanian.htm | Mundua | Al-Aqsako Martirien Brigadako bi kide eta adingabe bat hil ditu Israelek Zisjordanian | Palestinako Osasun Ministerioaren arabera, beste 40 palestinar zauritu dira sarekada osteko istiluetan. Gazako erasoaldiaren helburuak betetzat jo ditu Yair Lapid lehen ministroak. | Al-Aqsako Martirien Brigadako bi kide eta adingabe bat hil ditu Israelek Zisjordanian. Palestinako Osasun Ministerioaren arabera, beste 40 palestinar zauritu dira sarekada osteko istiluetan. Gazako erasoaldiaren helburuak betetzat jo ditu Yair Lapid lehen ministroak. | Israelgo segurtasun indarrek sarekada bat egin dute Nablusen gaur goizaldean, eta Al-Fatahren adar armatuko bi kide eta adingabe bat hil dituzte. Operazioaren ondorengo liskarretan beste 40 palestinar zauritu dituzte, haietako lau oso larri. Tel Aviven arabera, hildako Al-Aqsako Martirien Brigadako kideak Ibrahim al-Nabulsi eta Islam Sabouh dira; aurrez Al-Nablusi atxilotzen ahaleginduak ziren hainbat militar hiltzea egotzita. Segurtasun indarren esanetan, tokian bertan hil da Al-Nablusi; aldiz, Palestinako Osasun Ministerioaren arabera, erietxera bizirik heldu da, baina minutu gutxiren buruan hil da.
Al-Nabulsi bere etxean gotortuta zegoen, beste hainbat militanterekin batera. Sarekada hasi aurretik, milizianoak bideo bat zabaldu du sare sozialetan hauxe esanez: «Ez entregatu zuen armak. Segada bat egin didate, eta martiri bilakatuko naiz». Tel Aviven esanetan, lehergailuak aurkitu dituzte haren etxean.
Joan den uztailean ahalegindu ziren azken aldiz Al-Nabulsi hiltzen. Israelek ustez hura ezkutatzen zen etxea bonbardatu zuen, baina gaztea ez zegoen bertan. Bi palestinar hil ziren sarekada hartan, Al-Aqsako Martirien Brigadako kideak biak.
Zisjordaniako komertzioak itxi, eta egun osoko greba egitera deitu du Al-Fatahren adar armatuak, eta iragarri du protestak antolatuko dituela Nablusen gertatutakoa salatzeko. PAN Palestinako Aginte Nazionaleko presidente Mahmud Abbasen eledun Nabil Rudeinehk gaitzetsi egin du sarekada, eta Tel Avivi leporatu dio «aurrez aurreko baten bila» aritzea: «Gatazka honek jarraitzen badu, matxinada bat piztuko du lurralde osoan, eta horrek ondorio lazgarriak izango ditu».
Bestalde, Gazako su etena indarrean dago oraindik. Israelgo lehen ministro Yair Lapidek ziurtatu zuen atzo «erasoaldiaren helburuak» bete dituztela, eta ohartarazi zuen «Israel arriskuan» jartzen duen edonork «bere bizitzarekin» ordainduko duela. Hala esan zuen Lapidek telebistan egindako agerraldian: «Terrorismoaren aurkako zero tolerantzia politikarekin jarraituko du Israelek».
Lehen ministroaren arabera, Israelek «ahalegin berezia» egin zuen asteburuko bonbardaketetan zibilik ez hiltzeko —45 pertsona hil ziren, eta horietatik hamabi ziren Jihad Islamikoko kideak—, baina, aldi berean, berretsi du ez duela barkamenik eskatuko «bere jendea» defendatzeagatik. |
2022-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/216909/bi-eraso-homofobo-salatu-dituzte-gasteizen.htm | Gizartea | Bi eraso homofobo salatu dituzte Gasteizen | Irain homofoboak eta bultzadak salatu ditu gazteetako batek. Besteari, berriz, bizkarretik egin zioten eraso. | Bi eraso homofobo salatu dituzte Gasteizen. Irain homofoboak eta bultzadak salatu ditu gazteetako batek. Besteari, berriz, bizkarretik egin zioten eraso. | Ikusgune Gasteizko LGTB+fobiaren Aurkako Behatokiak adierazi du azken 24 orduetan bi eraso homofobo izan direla hirian. Gasteizko alkate Gorka Urtaranek ere eman du horien berri, Euskadi Irratian egindako elkarrizketan.
Hiriko mugimendu feministak eman du erasoen berri, Ikusgunek jakinarazi duenez. Batetik, gizon batek eraso egin zion atzo Alde Zaharreko taberna batean dantzan ari zen gazte bati, «irain homofoboak eta bultzadak emanez». Bestetik, bi lagunek «bizkarretik eraso egin diote» gaur goizaldean txosnetan zegoen gazte bati, «irain homofoboak oihukatzen zituzten bitartean». Urtaranek azaldu du gazteetako batek salaketa jarri duela.
Halako erasoek ez dute lekurik Gasteizko kaleetan, Ikusgunek azaldu duenez. Hala, kalean, etxean zein lantokietan «LGTB+fobiak tokirik izan ez dezan» lan egiteko asmoa adierazi du. |
2022-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/216910/fbik-donald-trumpen-etxea-miatu-du.htm | Mundua | FBIk Donald Trumpen etxea miatu du | AEBetako presidente ohiak dokumentu klasifikatuen erabilera okerra egin ote duen ikertzen ari da Ikerketa Bulego Federala. Trumpi hiru urte arteko zigorra jar diezaiokete, dokumentu federalak ezkutatu dituela frogatzen bada. | FBIk Donald Trumpen etxea miatu du. AEBetako presidente ohiak dokumentu klasifikatuen erabilera okerra egin ote duen ikertzen ari da Ikerketa Bulego Federala. Trumpi hiru urte arteko zigorra jar diezaiokete, dokumentu federalak ezkutatu dituela frogatzen bada. | Donald Trumpek Palm Beachen (Florida, AEBak) duen Mar-a-Lago oporlekuan sartu da FBI AEBetako Ikerketa Bulego Federala, eta kutxa gotorra ireki du. Herrialdeko presidente ohiak berak eman du albistea, ohar baten bidez: «Une honetan, FBIko agente talde handi bat Mar-a-Lago, Palm Beacheko nire etxe zoragarria, setiatzen, indarrez hartzen eta okupatzen ari da», gaitzetsi du.
Polizia Federala ikertzen ari da Trumpek dokumentu klasifikatuen erabilera okerra egin ote duen, The Washington Post-en arabera. Zehazki, ikertzen ari dira ea presidente ohiak dokumentu klasifikatuak eraman ote zituen bere etxera Etxe Zuria utzi zuenean. Auzitegi batek baimendu du operazioa.
Ikusi gehiago: Trumpen aurka zabaldutako auziak
Trumpek, bere ohiko tonuan, salatu du aurrez abisatu gabe egin dutela sarekada, eta gehitu du ez zela «ez beharrezkoa, ezta egokia ere». Esan du eskatu dioten guztian kolaboratu duela gobernuaren agentziekin. Horrez gain, Alderdi Demokratari egotzi dio justizia sistema bere aurka jartzea: «Garai ilunak dira gure nazioarentzat. AEBetako presidente bati ez zaio sekula gertatu horrelakorik. Demokratek ez dakite zer egin 2024ko presidentetzarako bozetara aurkeztea eragozteko».
Trumpen arabera, FBIk haren kutxa gotorra zabaldu du: «Horrelako erasoak Hirugarren Munduko herrialde batean bakarrik gerta daitezke. Zoritxarrez, AEBak herrialde horietako bat bihurtu dira orain; sekula ez dugu horrenbeste ustelkeria izan». Etxe Zuriak, ordea, ukatu egin du Joe Biden presidenteak operazioaren berri zuela. Baina, Palm Beach barrutiko fiskal ohi Wendy Olsonen esanetan, zail da pentsatzea FBIk horrelako operazio bat abian jarri izana froga sendorik gabe.
Hillary Clinton Estatuko idazkari ohiaren aurka ere jo du, eta esan du hari utzi ziotela 33.000 mezu elektroniko ezabatzen, Kongresuak mezu horiek eskatu arren. Berez, FBIk norbaiten etxea miatzeko agindua eska dezake, betiere uste baldin badu zabalik dagoen ikerketa batekin lotutako informazioa gordetzen dela toki horretan, edota arriskua baldin badago informazio hori suntsitzeko.
Baina beste baldintza batzuk ere bete behar dira auzitegi batek eskaria onartu ahal izateko: FBIk «argudio sendoak» behar ditu eskaria egiteko, edo miaketa horretan delitu baten frogak topatuko dituztela ziurtatu behar du; miaketa non egingo den zehaztu behar du, baita zeren bila dabiltzan ere; epaile «neutral» batek sinatu behar du agindua; miaketa legez kanpokoa izango da baldin eta aginduak ez badu jasotzen «delitutzat» har daitekeen ekintzaren bat egin den frogarik, edota ez baldin badu azaltzen zeren bila ari diren; agindua onartuko da baldin eta froga horiek eskuratzeko bestelako baliabideek haiek arriskuan jartzea badakarte.
Urtarriletik
Trumpen aurkako salaketa ez da gauza berria. Urtarrilean, AEBetako Artxibo Nazionalen eta Dokumentuen Administrazioak hamabost dokumentu kutxa berreskuratu zituen Mar-a-Lagotik, bi hilabeteren ondoren. Erakunde horretako ordezkarien arabera, Trumpek haiek entregatu behar zituen Etxe Zuria utzi zuenean.
Presidentetzaren erregistroen legearen arabera, gorde egin behar dira AEBetako presidente baten gutunak, oharrak, mezu elektronikoak, faxak eta beste hainbat komunikazio. Orain, Trumpek lege hori hautsi ote zuen ari dira ikertzen.
Hainbat hedabideren arabera, Trumpek 2024. urteko hauteskundeetara aurkezteko asmoa du, eta ikusteko dago prozesu judizial horrek nola eragiten duen horretan. Izan ere, presidentetzarako bozetara aurkezte hutsak auzipetua izatetik babesten ez badu ere, hauteskundeak irabazi eta karguaren zina egin ostean immunitatea izango luke. Bestalde, azken inkesten arabera, Joe Bidenen sostenguak gora egin duen arren —herritarren %39,6k babesten dute—, oraindik ere gehiago lirateke Trump babesten dutenak: %42.
Dena den, ez dago argi presidentetzara aurkezteko aukera izango ote lukeen auzipetu edota zigortu egingo balute. Hauxe jasotzen du AEBetako Zigor Kodearen 2071 atalak: delitua da gobernuaren dokumentu edo artxiboen jabe den edonork horiek «borondatez eta legez kontra ezkutatzea, kentzea, murriztea, ezabatzea edo faltsutzea»; zigortua izanez gero, akusatuari hiru urte arteko espetxe zigorra jar dakioke; akusatuak bulego federal batean lan egiten badu, kargua galduko du, edota ezin izango du gehiago kargu federal batean aritu.
Alabaina, bestelakoa da presidentetzara aurkezten direnen kasua. Konstituzioak hiru ezaugarri ezartzen ditu presidentetzara aurkeztu nahi duen ororentzat: AEBetako hiritarra izan behar du sortzez, hamalau urtez bertan bizitakoa eta 35 urtetik gorakoa. Gorenaren arabera, Kongresuak ezingo lituzke aldatu baldintza horiek —bai, aldiz, presidente bat kargutik kendu, auzi politiko baten bidez—; eta, bai, Zigor Kodearen 2071 atala Kongresuak onartutako lege bat da. |
2022-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/216911/uharteko-industria-hondamendi-handiena-eragin-du-matanzasko-erregai-edukiontzietan-piztutako-suak.htm | Mundua | Uharteko industria hondamendi handiena eragin du Matanzasko erregai edukiontzietan piztutako suak | Hildako bat eta hamalau desagertu utzi ditu ostiralean piztutako suteak. Etengabeko leherketek zaildu egin dute suhiltzaileen lana. Ezbeharraren ondorioz, Habanak iragarri du argindar eskaeraren %60 soilik ase ahalko duela. | Uharteko industria hondamendi handiena eragin du Matanzasko erregai edukiontzietan piztutako suak. Hildako bat eta hamalau desagertu utzi ditu ostiralean piztutako suteak. Etengabeko leherketek zaildu egin dute suhiltzaileen lana. Ezbeharraren ondorioz, Habanak iragarri du argindar eskaeraren %60 soilik ase ahalko duela. | Inoizko suterik larriena da joan den ostiralean Matanzasko erregai edukiontzietan piztutakoa. Suak lau egun daramatza kontrolik gabe, eta adituek ohartarazi dute beste hainbat egun beharko dituztela hura menpean hartzeko. Hainbat leherketa izan dira azken egunetan edukiontzietan, eta horrek ezinezko egiten du suhiltzaileen lana.
Zortzi dira suak hartutako edukiontziak, eta horietatik biren egoerak kezkatzen ditu adituak, ez dakitelako zenbaterainokoak diren eragindako kalteak. «Tenperatura altuek asko zaildu dute lana, eta kate erreakzio bat gertatu da, sua itzaltzeko lanak ezinezko egin dituena», azaldu du Kubako suhiltzaileen arduradun Alexander Avalos Jorgek.
Osasun Ministerioaren arabera, hildako bat eta 125 zauritu eragin ditu suteak; horietatik 25 erietxeratu egin behar izan dituzte. Desagertutzat jo dituzte beste hamalau pertsona, gehienak sua itzaltzera joandako suhiltzaileak. Horiez gain, 4.000 lagun atera behar izan dituzte etxetik.
Bestelako ondorioak ere izan ditu erregai edukiontzietan piztutako suteak; izan ere, Habanak iragarri du argindar eskaeraren %60 soilik ase ahal izango duela datozen egunetan. Kubako Batasun Elektrikoak jakinarazi duenez, Antonio Guiteras zentral termoelektrikoa itzali egin behar izan dute, hozketa sistemarako ur nahikorik ez zutelako, ura suak itzaltzera bideratu baitute. Uharteko zentral termoelektriko handienetako bat da Antonio Guiteras.
Sua nola piztu zen ikertzen hasi besterik ez dira egin, baina adituek uste dute edukiontzietako batean eroritako tximistak piztu zuela. Sua piztu eta gutxira lehertu zen lehen edukiontzia, eta leherketak beste batera zabaldu zuen sua. Atzo goizaldean, erori egin zen bigarren edukiontzia, eta beste leherketa bat eragin. |
2022-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/216912/bilboko-bizilagun-bat-hil-da-entzierro-batean-valladoliden.htm | Gizartea | Bilboko bizilagun bat hil da entzierro batean, Valladoliden | Gizonezkoak lepoan jaso du adarkada, Valladolideko La Seca herrian (Gaztela eta Leon, Espainia). | Bilboko bizilagun bat hil da entzierro batean, Valladoliden. Gizonezkoak lepoan jaso du adarkada, Valladolideko La Seca herrian (Gaztela eta Leon, Espainia). | Bilbon bizi zen gizonezko bat hil da Valladolideko La Seca herriko (Gaztela eta Leon, Espainia) festetan, entzierro batean. Herriko plazan gertatu zen ezbeharra, astelehen gauerdian. Behi baten aurrean korrika ari zela, adarkada bat eman zion lepoan Bilboko bizilagunari, El Norte de Castilla hedabideak jakinarazi duenez.
Osasun langileek zezen plazan bertan artatu zuten gizonezkoa, baina han bertan zendu zen azkenean. Aipatutako hedabideak zehaztu du adin ertaineko gizonezkoa dela hildakoa.
Ikusi gehiago: Hil egin da Tuterako entzierro batean larri zauritutako gizona |
2022-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/216913/olivia-newton-john-hil-da-grease-filmeko-aktorea.htm | Kultura | Olivia Newton-John hil da, 'Grease' filmeko aktorea | Sandy Olsen pertsonaiari eman zion bizitza Grease pelikulan. 30 urte zeramatzan bularreko minbiziaren aurkako borrokan. | Olivia Newton-John hil da, 'Grease' filmeko aktorea. Sandy Olsen pertsonaiari eman zion bizitza Grease pelikulan. 30 urte zeramatzan bularreko minbiziaren aurkako borrokan. | Olivia Newton-John aktore eta abeslaria zendu zen atzo, 73 urterekin. 1992an bularreko minbizia diagnostikatu zioten, eta 30 urteren ostean hil da, Kalifornian (AEB), familiaz eta lagunez inguratuta. John Easterling senarrak eman du albistearen berri sare sozialetan. Senideek ere mezu bat zabaldu dute Olivia Newton John Instagrameko kontu ofizialean; familiarentzako «errespetua eta pribatutasuna» eskatu dituzte «garai zail» honetan.
Ibilbide luzeena abeslari gisa egin bazuen ere, haren izena Grease pelikulari esker egin zen ospetsu, Sandy Olsen pertsonaia antzeztu baitzuen. 60ko hamarkadan egin zuen zinemako lehen agerraldia, Australiako film batean. Horren aurretik telebistako kantu programa bat irabazi zuen, eta 1974. urtean laugarren gelditu zen Eurovision kantu lehiaketan. Grease pelikula 1978an estreinatutako filmik arrakastatsuena izan zen, eta haren soinu banda zerrendetako lehen postuetan egon zen asteetan. Aktorea Urrezko Globo baterako izendatuta egon zen, eta hurrengo urteko Oscar sarietan ere parte hartu zuen.
Minbiziaren aurka
Ikuskizunaren munduan erreferente bat izateaz gain, garaipenaren eta itxaropenaren sinboloa ere izan da Newton-John urte askoan. 30 urte zeramatzan minbiziaren aurka borrokan; gaixotasuna hiru alditan diagnostikatu zioten. Lehena 1992an izan zen, haren aita hil eta denbora gutxira; bigarrena, 2013an, ahizpa zaharrena hil ostean; eta hirugarrena, berriz, 2017an. Azken horretan aurreko aldietan baino gehiago konplikatu zen gaixotasuna, eta, diagnostikatu ziotenean, minbizia laugarren fasean zegoen, hezurretan metastasia zuela.
Artistak minbiziaren ikerketara zuzendutako Olivia Newton-John Fundazioa sortu zuen duela urte batzuk Australian, eta familiak, haren memorian, fundaziorako dohaintzak egiteko eskatu du.
John Travoltaren agurra
Olivia John Travoltarekin batera aritu zen Grease pelikulan. Oso harreman estua izan zuten bi aktoreek, eta Travoltak sare sozialetan doluminak eman nahi izan dizkie familiari eta lagunei. Adierazi duenez, Newton-Johnek bere bizitza «hobeagoa» egin du eta haren eragina «ikaragarria izan» da. |
2022-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/216914/trumpen-aurka-zabaldutako-auziak.htm | Mundua | Trumpen aurka zabaldutako auziak | AEBetako presidente zen garaian ustez Etxe Zuritik ateratako dokumentu klasifikatuen ikerketa ez da buruzagi errepublikanoaren kontra zabaldutako bakarra. | Trumpen aurka zabaldutako auziak. AEBetako presidente zen garaian ustez Etxe Zuritik ateratako dokumentu klasifikatuen ikerketa ez da buruzagi errepublikanoaren kontra zabaldutako bakarra. | Donald Trump buruzagi errepublikanoaren etxea miatu du goizaldean FBIak, estatuburu ohiak berak sare sozialetan zabaldutako mezuaren arabera. AEBetako presidente zenean Etxe Zuritik dokumentu klasifikatuak hartu izana egozten diote, baina salaketa hori ez da azken urteetan haren aurka aurkeztutako bakarra. Hona hemen buruzagi errepublikanoak zabalik dituen auziak:
Dokumentu nazionalen jabetza. AEBetako Artxibo eta Erregistro Nazionalen Administrazioak joan den otsailean jakinarazi zion Kongresuari Etxe Zuriko dokumentuak gordetzen zituzten hamabost kaxa berreskuratu zituztela Trumpek Floridan duen etxetik. Dokumentu klasifikatuak ziren haietako batzuk. Ordezkarien Ganberako Ikuskaritza Batzordeak jakinarazi zuen orduan ikerketa zabalago bat jarriko zuela abian Trumpen ekintzak argitzeko, eta informazio gehiago eskatu zion administrazioari. Aurrez buruzagi errepublikanoak berak aitortu zuen hainbat dokumentu itzultzea adostu zuela artxibategiarekin, baina «ohiko prozedura» bat zela esan zuen.
Kapitolioaren aurkako erasoa. 2021eko urtarrilaren 6an, Trumpen ehunka jarraitzaile indarrez sartu ziren AEBetako Kapitolioan, eta presidentetzarako bozetan iruzurra izan zela salatu. Handik gutxira, demokraten ekimenez, ikerketa batzorde bat jarri zen abian argitzeko buruzagi errepublikanoak sustatu ote zuen erasoa, bozetako porrota iraultzeko. Batzordeak salatu zuen Trump ahalegindu zela orduan presidenteorde zen Mike Pencek Joe Biden presidentegai demokrataren aldeko botoak indargabetu zitzan, edo, gutxienez, botoen zenbaketa atzeratu zezan. Hala ere, batzordeak berak ezin du Trump auzipetu delitu federal bat egiteagatik. Merrick Garlandek zuzentzen duen Justizia Departamentuaren eskumena da hori, eta, hark urratsa egingo balu, fiskaltzaren ardura litzateke frogatzea Trump bozak indarrez iraultzen ahalegindu zela. Hala balitz, sedizioa ere egotzi ahalko liokete buruzagi errepublikanoari, gobernua indarrez desegitea egotzita.
Iruzurra. Urtarrilaren 6ko ikerketa batzordearen saio batean, demokratek salatu zuten Trumpek 250 milioi dolar —244 milioi euro— jaso zituela bere jarraitzaileengandik auzitegietan bozetako ustezko iruzurra salatzeko, baina dirua «beste zeregin batzuetarako» baliatu zuela. Hori egiaztatuko balitz, aukera egongo litzateke haren aurkako iruzur ikerketa bat zabaltzeko, dirua «asmo faltsu edo iruzurrekoen bidez» lortzeagatik.
Georgiako hauteskundeak manipulatzea. Joan den maiatzean, epaimahai berezi bat osatu zen Georgiako Fiskaltzak eskatuta, ikertzeko Trumpek esku hartu ote zuen 2020ko bozen emaitzak manipulatzeko. Ikerketa telefono dei batean oinarritzen da, iazko urtarrilaren 2an orduan estatuburu zenak Georgiako Estatu idazkariari, Brad Raffensperger errepublikanoari, egindakoa. Dei horretan Trumpek eskatu zion Raffenspergerri «aurki» zitzala errepublikanoen porrota irauliko zuten botoak. Elkarrizketaren grabazioa Washington Post egunkariak zabaldu zuen. Adituen arabera, buruzagi errepublikanoari hiru delitu federal egozteko aukera legoke: hauteskunde iruzurra egiteko azpijokoa; hauteskunde iruzurra egiteko eskari kriminala; eta hauteskunde betebeharretan esku hartzea.
New Yorkeko ikerketa kriminala. Manhattan barrutiko fiskala ikertzen ari da Trumpen familiaren higiezinen enpresak bere jabetzen balioak faltsutu ote zituen mailegu mesedegarriak lortu eta zerga gutxiago ordaintzeko. Ikerketako arduradunetako bik dimisioa eman zuten otsailean, baina fiskaltzak iragarri du aurrera egingo dutela.
E. Jean Carroll. Elle aldizkariko kazetari ohia da E. Jean Carroll. 2019an Trumpen aurkako salaketa jarri zuen, bere izen ona zikintzea egotzita, buruzagi errepublikanoak ukatu egin zuelako 1990eko hamarkadan, New Yorken, kazetaria bortxatu izana. Orain auzitegiek erabaki behar dute Carrollen salaketa ontzat eman edo ez. Dena den, Trumpen abokatuek argudiatu dute legedi federalak babestu egiten dituela gobernuko funtzionarioak difamazio salaketen aurka. |
2022-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/216917/henipabirus-mota-berri-bat-aurkitu-dute-txinan.htm | Mundua | Henipabirus mota berri bat aurkitu dute Txinan | Txinako Shandong eta Henan probintzietan Langya birusaz kutsatutako 35 pertsona atzeman dituzte. Animalien artean maizago detektatzen den gaixotasun bat da. | Henipabirus mota berri bat aurkitu dute Txinan. Txinako Shandong eta Henan probintzietan Langya birusaz kutsatutako 35 pertsona atzeman dituzte. Animalien artean maizago detektatzen den gaixotasun bat da. | Txinako eta Singapurko zientzialari talde batek Langya izeneko henipabirus mota berri bat aurkitu du. Dagoeneko birusaz kutsatutako 35 pertsona daude Txinako Shandong eta Henan probintzietan. Oraingoz, ez dago hildakorik eta gaixotasunaren garapena ere ez da larria. Hala ere, adituek jakinarazi dute ez dagoela birusa sendatzeko txerto edo tratamendurik eta, hori dela-eta, «alerta» mantentzea beharrezkoa dela.
Zientzialarien esanetan, Langyak Nipah birusaren antza dauka. Sukarra, nekea, eztula, mialgia, goragalea eta gonbitoak ditu sintomarik ohikoenak. Langya pertsonatik pertsonara transmiti daitekeen argi ez badago ere, adituek jakinarazi dutenez, animalien artean maizago detektatzen den gaixotasun bat da, batez ere satitsuen artean. Birus horren antigorputzak ahuntzetan eta txakurretan ere aurkitu izan ohi dituzte.
Hori ikusirik, Huashan ospitaleko gaixotasun infekziosoen departamentuko Wang Xinyu medikuak esan du gaixotasun infekzioso berriek «gero eta eragin handiagoa» izango dutela gizakion eguneroko bizitzan. Gehitu du koronabirusa ez dela izango mundu osoan «pandemia bat eragingo duen azken gaixotasun infekziosoa». |
2022-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/216918/abuztuan-eta-irailean-jokatuko-da-euskal-herria-kopa-bi-mailatan.htm | Kirola | Abuztuan eta irailean jokatuko da Euskal Herria Kopa, bi mailatan | Txapelketak hamabigarren aldia izanen du aurten. Finalak iraileko lehenbiziko asteburuan jokatuko dituzte: B mailakoa irailaren 3an, Berriozarren (Nafarroa); maila nagusikoa, 4an, Sondikan (Bizkaia). | Abuztuan eta irailean jokatuko da Euskal Herria Kopa, bi mailatan. Txapelketak hamabigarren aldia izanen du aurten. Finalak iraileko lehenbiziko asteburuan jokatuko dituzte: B mailakoa irailaren 3an, Berriozarren (Nafarroa); maila nagusikoa, 4an, Sondikan (Bizkaia). | Prest da Euskal Herria Kopa, hamabigarrenez; hasia da atzerako kontua. Txapelketaren 2022ko aldia aurkeztu dute gaur Tolosako Berazubi estadioan, eta eman dituzte, azkenik, aurtengoaren xehetasunak.
Antolaketari dagokionez, aurten ere ez du izango nahi bezalako formatua txapelketak. Antolatzaileen esanetan, berez Euskal Herria Kopak «lehiaketa batean jokatzekoa» izan beharko luke, «Euskal Herriko herrialde guztietako taldeen artean» eta «behetik gorako formatuan onenak finalera iristeko aukera izanda». Hala ere, taldeen egutegiak «beste aukerarik utzi» ez diela eta aurten ere bi mailatan jokatuko dutela jakinarazi dute.
Abuztuan jokatuko dira A mailako finalerdiak eta B mailako kanporaketa guztiak. Finalak berriz, irailaren hasieran jokatuko dira bi mailetan. A mailari dagokionez, Lehen Mailan diharduten Alaves, Athletic eta Reala taldeak ariko dira, baita Bigarren Mailara jaitsi den Eibar ere.
Zozketa egindakoan, lehen finalerdian Eibar eta Alaves arituko dira hilaren 28ko 12:00etan Elgoibarko Mintxetan. Egun berean jokatuko da Reala eta Athletic-en artean bigarren finalerdia; Tolosako Berazubin 16:00etan. Hirugarren eta laugarren postuetarako partida irailaren 3an edo 4an jokatuko da, eta finala irailaren 4an izango da. ETBn zuzenean ikusi ahalko da.
B mailari dagokionez, bi multzo egongo dira: A multzoan arituko dira Oiartzun, San Ignacio, Berriozar, Mulier eta Gasteizko Aurrera; eta B multzoan Bizkerre, Tolosa eta Angeluko Isatsak. Liga formatuan jokatuko da eta multzo bakoitzeko irabazleek finala jokatuko dute irailaren 3an Berriozarren.
‘A’ mailako Reala eta Athleticen arteko finalerdirako sarrerak salgai jarri dituzte dagoeneko internetez . Finalerako ere izango dira aldez aurretik erosteko aukera, behin finalerdiak jokatu eta gero. |
2022-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/216919/aske-utzi-dituzte-mutilzarra-pentildearen-salaketaren-harira-iruntildeean-atxilotuak.htm | Politika | Aske utzi dituzte Mutilzarra peñaren salaketaren harira Iruñean atxilotuak | Poliziak bost lagun atxilotu zituen atzo, uztailaren 14an Iruñeko zezen plazan izandako istiluekin lotuta. Aske dira, baina epaileak deklaratzera deituko ditu. Gorroto delitua egozten diete. Mutilzarraren arabera, hainbat pertsonak eraso egin zieten peñako zenbait kideri. | Aske utzi dituzte Mutilzarra peñaren salaketaren harira Iruñean atxilotuak. Poliziak bost lagun atxilotu zituen atzo, uztailaren 14an Iruñeko zezen plazan izandako istiluekin lotuta. Aske dira, baina epaileak deklaratzera deituko ditu. Gorroto delitua egozten diete. Mutilzarraren arabera, hainbat pertsonak eraso egin zieten peñako zenbait kideri. | Kalean dira berriz ere. Iruñeko Mutilzarra peñako kideen eskeei men eginda, Poliziak bost pertsona atxilotu zituen atzo Iruñean, sanferminetan izandako istilu batzuen harira. Gaur-gaurkoz, ordea, aske utzi dituzte bost arrastatuak. Edonola ere, auzia ez da bukatua: deklaratzera joan beharko dute epailearen aurrera.
Zehazki, festen hondarrean, uztailaren 14ko arratsean Iruñeko zezen plazan ustez izandako eraso batekin lotua da Poliziaren operazioa; gorroto delituak egitea leporatzen diete –horietako bati, lesioak eragitea ere bai–. Mutilzarrako kideek salatu dute plazan ziren hainbat herritarrek eraso egin zietela peña horretako kideei, «baita mehatxatu ere».
Mutilzarrako kideek ohar bat argitaratu zuten egun hartako gertakarien gaineko beren bertsioa azaltzeko: haien arabera, zezenketa bukatu, eta harmailatik hondarrera jaitsi ziren peñako zenbait kide, «Nafarroako bandera handi bat hartuta». Izan ere, haien peñaren oihalaren atzeko partean Nafarroako armarria daukate margoturik. Diotenez, plazan ziren hainbat txistuka hasi zitzaizkien orduantxe, «gorroto eta arbuio keinu gisara». Eta ez hori bakarrik: peñakoek salatu dute objektuak bota zizkietela, eta «irainak eta bultzadak» izan zirela, baita «heriotza mehatxuak ere». Gainera, Mutilzarrak peñak zehaztapena egin du txistuka ari ziren herritar horien ezaugarrien inguruan: «Muturreko ezker abertzalearen inguruko pertsonak ziren».
Ia hilabete da Iruñeko sanferminak bukatu zirela. Geroztik, apenas zabaldu den Mutilzarra peñak salatutako istiluei buruzko irudirik. Sare sozialetan plazaratutako bideoetan, ez da ikusten objektu jaurtiketarik, ez bestelako erasorik ere. Dena dela, bada Mutilzarra peñakoek zeramaten pankarta ikusterik: oihalean, besteak beste, 2020-2030 agendaren logotipoa ageri da, ezabaturik, bai eta irudi erlijiosoak eta Iruñeko udaletxearen marrazkia ere, Espainiako bandera han dela. |
2022-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/216920/40-bat-jende-ausikiak-izan-dira-hendaiako-uretan.htm | Gizartea | 40 bat jende ausikiak izan dira Hendaiako uretan | Oraindik segurtasunik ez da, baina uste dute balezta arrainak eragin dituela zauriak, eta baliteke zerikusia izatea itsasoko uraren tenperaturaren igoerarekin. | 40 bat jende ausikiak izan dira Hendaiako uretan. Oraindik segurtasunik ez da, baina uste dute balezta arrainak eragin dituela zauriak, eta baliteke zerikusia izatea itsasoko uraren tenperaturaren igoerarekin. | 40 bat pertsonak sokorri zerbitzuetara jo zuten atzo Hendaiako hondartzan (Lapurdi), gorputzean ausiki arrastoak agertu zitzaizkielako. Ausikien jatorria ez da ezaguna, baina arrain batek eginak direla segurtatu dute hondartzako sokorri zerbitzuek.
Kasua azterturik, balezta arraina ote den susmatu dute, baina oraindik ezin dute segurtatu. Hondartzako sorospen gune nagusiko buru Yann Huynh-Totek azaldu duenez, «arrain bizien zein medusen ziztadetara ohituak» dira, baina «lehen aldia da fenomeno hori» ikusten dutela.
Halere, ausikiek ez dute minik egiten, eta sintomak ez dira kezkagarriak. Atzo, hondartzako salbatzaileek antiseptiko bat aplikatu zieten ausikiak izan zirenei, eta nahikoa izan zen.
Klima aldaketaren seinale bat?
Euskal Herriko eta Hego Landetako Ingurumenaren Defentsaren Elkarteen Kolektiboko (CADE) kide Victor Pachonek azaldu duenez, «segurtasunik ez da oraindik, baina egiazki baleztak baldin badira, orduan klima aldaketaren seinale argia da beste behin ere». Izan ere, azken egunotan, itsasoko uren tenperaturak nabarmen igo direla antzeman dute adituek, eta baleztak arrain tropikalak dira: «Honaino iritsi badira, ez da seinale ona».
Haren ustez, «elementu zientifiko gehiago behar dira arrain espeziearen konfirmatzeko, eta interesgarria litzateke horren identifikatzea, geroko joera ere definitzeko».
Hendaiako Herriko Etxea ere egoeraz abertitua izan da, eta azterketak eginen dituzte. |
2022-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/216921/serena-williamsek-erretiroa-hartuko-du.htm | Kirola | Serena Williamsek erretiroa hartuko du | Tenislari estatubatuarrak iragarri du Estatu Batuetako Irekia izanen duela azken txapelketa. Orduan esanen dio agur tenis profesionalari, 40 urterekin. 23 Grand Slam irabazi ditu orain arte. | Serena Williamsek erretiroa hartuko du. Tenislari estatubatuarrak iragarri du Estatu Batuetako Irekia izanen duela azken txapelketa. Orduan esanen dio agur tenis profesionalari, 40 urterekin. 23 Grand Slam irabazi ditu orain arte. | Tenisetik urruntzekoa dela iragarri du Serena Williamsek. Irailean utziko dio tenislari profesionala izateari, 40 urterekin. Vogue aldizkarian argitaratutako gutun batean, jakinarazi du erretiroa hartuko duela, eta azaldu zergatik hartu duen erabakia: «Tenisetik urruntzen ari naizela kontatzera natorkizue, niretzat inportanteak diren beste gauza batzuetara hurbiltzekoa naizela esatera. Familia handitu nahi dut». Hitzok harridura eragin dute kirolariaren jarraitzaileen artean, baita kirolaren zaleen artean ere. Historiako tenislaririk hoberenen artean da Williams.
Data bat ere eman du estatubatuarrak: Estatu Batuetako Irekiarekin esanen dio agur ibilbide profesionalari; irailean, alegia. Orduantxe izanen du Williamsek, etxean, bere azken Grand Slama irabazteko aukera –24.a litzateke–. Hori lortuz gero, Margaret Court tenislariak erdietsitako kopuru bera izanen du Williamsek, eta biek izanen lukete errekorra.
Gizonek ez bezala
Erretiroa iragartzeko idatziriko gutunean, Williamsek ez du ezkutatu agurrak eragiten dion tristura. Are, zehaztu du, «beste batzuei ez bezala», erretiroak ez diola ekarriko pozik, «min handia baizik», ibilbide profesionalaren eta bizitza pertsonalaren artean aukeratu beharra duelako.
Izan ere, Williams kritiko azaldu da bata eta bestea uztartu ezina dela-eta, eta iradoki du gizonek ez dutela problema hori izaten, familia eduki nahi izateak ez dituela behartzen kirola alboratzera. «Gizona banintz, jokatzen ariko nintzateke, irabazten, eta emazteak hartuko luke familia handitzeko ardura». |
2022-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/216922/errusiak-armategi-nuklearrak-ikuskatzeko-aebekin-zuen-akordioa-eten-du.htm | Mundua | Errusiak armategi nuklearrak ikuskatzeko AEBekin zuen akordioa eten du | 2010etik zegoen hitzarmena. Zelenskik eskatu du errusiarrei EBrako sarbidea ukatzeko; Bruselak estatu kideen esku utzi du erabakia. | Errusiak armategi nuklearrak ikuskatzeko AEBekin zuen akordioa eten du. 2010etik zegoen hitzarmena. Zelenskik eskatu du errusiarrei EBrako sarbidea ukatzeko; Bruselak estatu kideen esku utzi du erabakia. | Errusiak eta AEBek elkarri armategia ikuskatzeko bidea ematen duen akordioa bertan behera utzi du Moskuk, behin-behinean. New Start izena du itunak, eta 2010ean sinatu zuten, arma nuklearrak elkarri kontrolatzeko asmoz. Ikuskaritza lanak geldituta egon dira, COVIDak eragindako osasun larrialdia hasi zenetik orain arte. Eta, hain justu, Errusiako Atzerri Ministerioak atzo jakinarazi zuen, ohar baten bitartez, hitzarmena hausteko arrazoi nagusiak izan direla Washingtonek Moskuri ezarritako zigorrak, Errusiak Ukraina inbaditu zuenean. Izan ere, zigor horien ondotik, Errusiako ikuskatzaileek ezin zuten joan AEBetako armategia miatzera.
«Ez dago antzeko oztoporik AEBetako ikuskatzaileak Moskura joateko», jasotzen du Errusiako Atzerri Ministerioaren oharrak. Horrez gain, Ministerioak jakinarazi du Errusiako Atzerri ministroak beste herrialdeei kezka hori helarazi ziela; alegia, ikuskaritza lanak geldirik zeudela, baina ez duela erantzunik jaso AEBetatik.
Washingtonen erantzuna ez da berehalakoan iritsi, eta kontu handiz mintzatu da AEBetako Estatu Departamentuko bozeramailea: «Herrialdeak konpromisoa du akordioarekin jarraitzeko, baina hitzarmenaren aldeen arteko eztabaidak isilpekoak dira».
Itunak bi herrialdeen arteko misil nuklearren erabilera mugatzen du; orain, ezin dituzte eduki 1.550 misil nuklear baino gehiago. Horrez gain, beste herrialdeei armak emateko kopuru bat zehazten du akordioak. Hitzarmenaren oinarria diren ikuskatzeko eta egiaztatzeko klausulak oso garrantzitsuak dira, elkarrenganako konfiantza sortzeko, eta arma nuklearren gehiegizko eta erabilera okerra saihesteko.
Hitzarmena behin-behinean hautsi duten arren, Moskuk Washingtoni bere armategiaren edozein mugimenduren edo egoera aldaketaren berri ematen jarraituko du, Rose Gottemoeller NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko idazkariorde nagusi ohiak jakinarazi duenez.
Bestalde, Ukrainako Zaporizhia eskualdeko hegoaldean iragarri zuten erreferendum bat egingo zutela, Errusiaren parte bihurtu ala ez erabakitzeko. Izan ere, Moskuk okupaturiko eremua da. Galdeketa horren harira, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak adierazi zuen ez duela Errusiarekin «akordiorik egingo» erreferendumak antolatzen jarraitzen baditu okupatutako eskualdeetan.
Gaur hitzetatik ekintzetara pasatu da; Ukrainako presidenteak ez du nahi herrialdeko eskualdeak Errusiaren parte izatea, eta, beraz, The Washington Post egunkarian egin dioten elkarrizketan eskatu dio nazioarteko komunitateari Errusiako hiritar orori beren herrialdeetarako sarbidea debekatzeko: «Herrialdeetako mugak ixtea da ezarri daitekeen zigorrik garrantzitsuena». Errusiarrek beren lurraldean bizi behar dutela gaineratu du, haien «pentsamoldea aldatu arte».
Zelenskiren eskaerari erantzunez, Europako Batzordeak iragarri du EB Europako Batasuneko kide diren herrialdeen esku utziko duela errusiarrei betoa jartzea ala ez. Horrela, herrialde bakoitzak erabakiko du turistentzako bisak mugatzea Errusiatik datozen herritarrentzat.
Arianna Podesta Europako Batzordeko bozeramaileari galdetu diote ea neurri honen ondotik beste hainbat zigor ezarriko dizkioten Moskuri, eta esan du ez duela hortaz hitz egingo. Horrez gain, Anitta Hipper EBko Barne Ministerioko bozeramaileak azaldu du EBko estatu kide bakoitzak aztertu behar duela epe laburreko egonaldietarako bisa eskaerak baimentzea ala ez, eta gehitu du ohikoa dela bisa baimentzea egoera humanitarioak, familiako kontuak, kazetariak eta disidenteak daudenean tartean.
Iragan astean Finlandiak iragarri zuen Errusiako herritarren bisa kopurua mugatu zuela. Eta gaur Estoniak honako hau eskatu die EBko kideei: «Ez baimendu turisten bisa gehiago Errusiako herritarrei; Europara joatea pribilegio bat da, ez giza eskubide bat».
Kremlinek Zelenskiren eskaera arbuiatu du, adieraziz «irrazionala» dela Ukrainako presidenteak eskatutakoa.
Laguntza ekonomikoa Kievi
AEBetako Nazioarteko Garapenerako Agentziak iragarri du beste 4,5 bilioi dolar —ia 4,4 mila milioi euro— emango dizkiola Ukrainako Gobernuari, «oinarrizko funtzioak bermatzen jarraitzeko»; besteak beste, eskolak eta ospitaleak irekita mantentzeko. Errusiak Ukraina inbaditu zuenetik, guztira 7 bilioi dolar —6,8 mila miloi euro— eman dizkio. Finantzaketa herrialdeko Diruzaintza Departamentuak koordinatu du, Munduko Bankuaren bidez, eta zatika emango dio dirua: lehen ordainketa hil honetan egingo dio; 3 bilioi dolar —2,9 mila miloi euro—.
Ukrainak Errusiako inbasioari aurre egiteko dirua ez ezik, munizio gehiago ere jaso du AEBetatik; horien artean, suziri gehiago. Armek bilioi bat dolar —ia mila miloi euro— baino gehiagoko balioa dute. Besteak beste, 75.000 jaurtigai eta aire defentsarako misilak eman dizkio Washingtonek.
Ontziek beste norabide bat hartu dute
Ukrainako Odesa portutik iragan astean atera zen alez betetako lehen ontzia, eta, geroztik, beste hainbeste abiatu dira. Ontzien helmuga Yemen, Somalia eta Etiopia ziren, besteak beste. Baina beste norabide bat hartu dute. Hain justu, Turkiara, Ingalaterrara, Irlandako Errepublikara, Txinara eta Italiara.
Hasieran, Odesako portutik atera zen lehen ontziak Libanora joan behar zuen, baina erosleak operazioa ezeztatu zuen, bost hilabeteko atzerapenarekin zetorrelako, Erresuma Batuko Libanoko enbaxadak jakinarazi duenez. Libano elikagaien inflazio tasarik handiena duen herrialdea da.
NBE Nazio Batuen Erakundeak «bizitzak salbatuko dituen garizko ontziak» gisara deskribatu ditu Turkiako eta Europako norabidea hartu duten hiru ontzi. Zelenskik ere adierazi du Kiev «prest» dagoela munduko elikagaien segurtasuna bermatzen jarraitzeko. Zerealez betetako ontziak, berriz, ez dira joan urgentziaz behar dituzten herrialdeetara, eta, The Associated Press AEBetako albiste agentziak jakinarazi duenez, Ukrainatik atera diren ontzietako alea ez da gizakientzat, animalientzat baizik. |
2022-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/216923/energia-aurrezteko-neurriak-indarrean-sartu-dira-hegoaldean.htm | Ekonomia | Energia aurrezteko neurriak indarrean sartu dira Hegoaldean | Gaur sartu dira indarrean energia aurrezteko Espainiako Gobernuaren neurriak Hego Euskal Herrian. | Energia aurrezteko neurriak indarrean sartu dira Hegoaldean. Gaur sartu dira indarrean energia aurrezteko Espainiako Gobernuaren neurriak Hego Euskal Herrian. | Zenbait sektoretan, ostalarien artean batez ere, ezinegona eta kezka sortu du neurri sorta horrek, baina tenperaturak eta argiztapena mugatzeko irizpide berriak izango dira gaurtik aurrera. Enpresek eta dendek derrigorrez bete behar dituzte aholkuak; etxebizitza partikularrentzat, berriz, borondatezkoak dira. Horra neurriak, laburtuta:
Tenperatura. Aire girotua ezingo da 27 gradutik behera jarri; eta, hotza egiten duenean, berogailua ezingo da 19 gradutik gora jarri. Zenbait salbuespen markatu dituzte: jatetxeetako sukaldeak, ikastetxe eta haurtzaindegiak, osasun zentroak, ile apaindegiak, garbitegiak, gimnasioak, botikak, museoak, eta hoteletako logelak. Ezaugarri berezian dituztelako arau horiek bete ezin dituzten lekuek ere eskatu ahal izango dute salbuesteko. Aldiz, neurriak bete beharrekoak izango dira erabilera publikoa, komertziala edota administratiboa duten eraikinetan; esaterako, antzeztokiak, zinema aretoak, ikuskizun publikoetako aretoak, garraio estazioak, aireportuak...
Argiztapena. 22:00etatik aurrera, hutsik dauden eraikin publikoak eta saltokietako erakusleihoak itzali egin beharko dira. Salbuetsita daude monumentuak eta argi errotuluak.
Ikusi gehiago: Energiaren 'tabula rasa'
Ateak itxita. Irailaren 30etik aurrera, eraikinek sistema automatikoa izan beharko dute ateak ixteko, klimatizazio gailuak martxan daudenean. Denda eta tabernek ere bete beharko dute agindu hori.
Oharrak. Irailaren 2tik aurrera, energia aurrezteko neurrien eta aholkuen berri eman beharko dute eraikinetan, pantaila edo kartelen bidez. Igogailuaren ordez eskailerak erabiltzea, telelana sustatzea eta argiteria optimizatzea ere aholkatuko dute mezu horietan.
Ikuskapen teknikoa. Eraginkortasun energetikoa aztertzeko obligazioa duten eraikinetan, azkeneko azterketa 2021eko urtarrilaren 1a baino lehenago egin bazuten, berriro egin beharko dira azterketak, urte hau bukatu aurretik.
Garraioak. Garraio enpresentzako, autobus zerbitzu publikoak ematen dituzten enpresentzako eta arrantzontzien jabeentzako diru laguntza bereziak ere zehaztu ditu dekretuak, sorta luze batean, erregaien prezioen igoerari erantzuteko.
Bekak. 16 urtez gorako ikasle bekadunek beste 100 euroko laguntza eskatu ahalko dute lau hilabetez, aurtengo irailetik abendura.
Energia. Autokontsumoari eta energia instalazioei begirako zenbait neurri ere jaso ditu dekretuak.
Isunak. Dekretuak zehazten du 60.000 euroko isunak jaso ditzaketela aginduok betetzen ez dituztenek, urratze arinak eginez gero. Urratze larriengatik, sei milioi eurotik gorako isunak ere jarri ditzake gobernuak. Baina Teresa Ribera Espainiako Trantsizio Ekologikorako ministroak adierazi du ez duela uste inork isunak jarriko dituenik lehen kolpean. «Ohartarazpen bat egin beharko da, galdetu zergatik ez diren neurriak bete, eta egokituz joan, modu proportzionatuan». Denda eta ostatuek egokitzeko denbora beharko dutela ere onartu du. Baina lege urratzeak masiboak baldin balira edo iraungo balute, Espainiako Gobernua autonomia erkidegoekin harremanetan jarriko litzateke, «asteak edo hilabeteak pasatzen utzi gabe» neurriak hartzeko. Izan ere, autonomia erkidegoek bermatu behar dute neurriak indarrean jarriko direla.
Epea. 2023ko azaroaren 1 arte egongo dira indarrean neurriok, oraingoz. Baina Espainiako Gobernuak nahi duenean luzatu edo moztu ahalko du dekretuaren iraupena. |
2022-8-9 | https://www.berria.eus/albisteak/216924/sauteten-hamahiru-film-bildu-ditu-zinemaldiak-hari-eskainitako-zikloan.htm | Kultura | Sauteten hamahiru film bildu ditu Zinemaldiak hari eskainitako zikloan | Zinemagile eta gidoigile frantsesaren obra aztertuko du jaialdiak aurten, haren atzera begirakoan. Zikloaren osagarri, zuzendariari egindako elkarrizketekin osatutako liburu bat plazaratuko dute. | Sauteten hamahiru film bildu ditu Zinemaldiak hari eskainitako zikloan. Zinemagile eta gidoigile frantsesaren obra aztertuko du jaialdiak aurten, haren atzera begirakoan. Zikloaren osagarri, zuzendariari egindako elkarrizketekin osatutako liburu bat plazaratuko dute. | Donostiako 70. Zinemaldiko atzera begirakoan, Claude Sautet zinemagileak (Montrouge, Frantzia, 1924 - Paris, 2000) 1956tik 1995era zuzendutako hamahiru film luze erakutsiko dituzte. Zikloa Euskadiko Filmategiarekin elkarlanean antolatu dute, eta Conversaciones con Claude Sautet liburuarekin osatuko da, Michel Boujutek egindako elkarrizketen liburukiaren gaztelaniazko itzulpenarekin, hain zuzen.
Romy Schneider, Michel Piccoli eta Emmanuelle Beart antzezleekin egindako kolaborazioengatik da ezaguna Sautet, eta nolabaiteko bidegurutze batean kokatu zen Frantziako zinemaren historian: ez zen gerraosteko zinemagileen belaunaldikoa, ez eta nouvelle vague-koa ere. 1950. urtean hasi zen zinemaren industrian, zuzendari laguntzaile. Georges Franjuren Les yeux sans visage (1960) izan zen lan horretan egin zuen film garrantzitsuena, baita azkena ere.
Aurretik, bere lehen filma zuzendu zuen, Bonjour, sourire! komedia musikala (1956). Filmak kontatzen duen istorioan, Aline, tronuaren oinordekoa, kemenik gabe dago. Lehen ministroa edozer egiteko prest dago Alinek berriz irribarre egin dezan, hura seduzitu, harekin ezkondu eta errege izan nahi baitu egunen batean. Dena dela, Sauteten lehen interesak Frantziako polar izeneko genero beltzerantz zuzendu ziren; halakoxea da, esaterako, Classe tous risques (1960), hark bere lehen lantzat jotzen zuena; protagonista Lino Ventura izan zen.
1959an, Sautet eta Ventura beste polar batean aritu ziren: Le fauve est lâché (1959). Gidoia sinatu zuen, eta, ematen duenez, zenbait sekuentzia filmatu zituen, Maurice Labroren izenean bakarrik akreditatuta badago ere. Nouvelle vague-a jaio zen garai horietan, eta, Sautet mugimenduko parte izan ez bazen ere, hor zegoen Jean-Paul Belmondo Classe tous risques filmean lapur baten rola egiten, Jean-Luc Godarden À bout de souffle filmean bezala (1960).
Sautetek zinema kriminalarekin lotuta jarraitu zuen, bai eta Jose Giovannirekin ere, Jacques Derayren Symphonie pour un massacre filmaren (1963) gidoian eta beste zenbait polizia filmetan parte hartu baitzuen.
Hamarkada aldaketarekin Sautetek bere ibilbideko etapa oparo eta ospetsuena abiatu zuen, Schneiderren eta Piccoliren bultzadari esker, eta beren kolaborazioak Les choses de la vie (1970) eta Max et les ferrailleurs (1971) izan ziren. Lehenengo filmean, Pierrek trafiko istripu bat izan du, eta, ia konorterik gabe dagoela, iraganean bizi izandakoa gogoratzen du. Bigarrenean, Max polizia inspektoreak tranpa bat ipiniko die gaizkile amateur batzuei, haiek atxilotzeko asmoz.
Jauzi bat ilunerantz
Drama, ordea, ilundu egin zen Mado (1976), Une histoire simple (1978) eta Garçon! (1983) filmetan. Mado filmean, Simon Leotard dirurik gabe geratu da lehiakide baten erruz. Mado prostituta gazteari esker, Simon mendekatu egingo da. Une histoire simple filmeko Marie 40 urteko emakume dibortziatu bat da, eta seme nerabe bat du. Bere bikotekide berriak haurdun utzi duela konturatzean, gizona utzi, eta abortatzea erabakiko du. Garçon! filmean, berriz, Alex 60 urte inguruko gizonak topo egingo du hamazazpi urte lehenago ezagutu zuen Clairerekin.
Sautetek drogazale baten emozio eta familia erreabilitazioa hizpide dituen drama bat ere egin zuen: Un mauvais fils (1980). Quelques jours avec moi tragikomedia erromantikoa ere egin zuen, 1988an. Lehenengo filmean, Ameriketako Estatu Batuetako kartzela batean droga trafiko eta kontsumoagatik bost urte preso igaro ondoren, Bruno aitaren etxera itzuli da. Egoera jasanezin bihurtuko da berehala, aitak amaren heriotza leporatzen baitio, atxilotu zutenean gertatu zena. Bigarren filmean, familia aberatseko gizon bat, Martial, ez dago gustura bere buruarekin. Limogesera joango da bizitzera, eta hango burgesiaren bizitza eta Francine neska aztoratuko ditu.
Gero, Beart aktorearekin lan egin egin zuen, eta harekin filmatu zituen bere azken bi lanak: Un coeur en hiver (1992) eta Nelly et Mr. Arnaud (1995). Maxime eta Stephane adiskideak dira lehen filmeko protagonistak. Maxime Camillerekin maiteminduko da, eta Stephanek amorratu egingo du Camille. 1995. urteko filmean, Nelly gazteak topo egingo du Pierre Arnaudekin, adineko gizon aberats eta erretiratu batekin. Pierre bere memoriak idazten ari da, eta Nellyri horiek transkribatzeko proposatuko dio.
Bere azken lana Collectif de Cineastes Pour les Sans-Papiersen barruan egin zuen (Papergabeen Aldeko Zinemagileen Kolektiboa). Talde hori 200 zuzendari, ekoizle, erakusle eta banatzaile frantziarrek osatzen zuten, eta film formako manifestu bat sinatu zuten Frantziako legez kanpoko etorkinak babesteko: Nous, sans-papiers de France (1997). Aipatutakoez gain, L'arme á gauche (1965), César et Rosalie (1972) eta Vincent, François, Paul et les autres (1974) filmak ere emango dituzte zinemaldian. |
2022-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/216925/ali-baba-eta-datuen-lapurrak.htm | Ekonomia | Ali Baba eta datuen lapurrak | Hainbat urtez Txinako pertsonarik aberatsena izan da Jack Ma, baina, merkataritza elektronikotik finantzen sektorera jauzi egin zuenean, herrialdeko agintarien susmoa piztu zuen, eta pilatutako aberastasunaren erdia galdu zuen. | Ali Baba eta datuen lapurrak. Hainbat urtez Txinako pertsonarik aberatsena izan da Jack Ma, baina, merkataritza elektronikotik finantzen sektorera jauzi egin zuenean, herrialdeko agintarien susmoa piztu zuen, eta pilatutako aberastasunaren erdia galdu zuen. | Tigrea animaliarik preziatuenetarikoa da Txinan: boterearen sinboloa da, eta ausardiarena. Baina kontu handiz tratatu behar da: «Tigrea esnatzean, makila luzea erabili behar da», esaten omen zuen Mao Zedongek, 1949tik 1976ra herrialdea gidatu zuen buruzagi komunistak. Ohartarazpena argia da: norbera baino indartsuagoa den norbaiti aurre egitean, denborak eta distantziak kontrolatu behar dira, baita Pekingo agintariei aurre egin nahi zaienean ere. Txinatarrek oso barneratua dute irakaspen hori, baina badira ondo ulertu ez dutenak edo ulertu nahi izan ez dutenak. Horietako bat da Jack Ma (Hangzhou, 1964), Txinako aberats handiena izandakoa. Oso denbora gutxian hurbildu zen herrialdeko botereguneetara, oso-oso gertu gainera, eta tigrearen hozkada hartu zuen. Ordutik, espazio publikotik «desagertuta» bizi da, eta, bere negozioetan segitzen duen arren, azken bi hamarkadetan pilatu duen aberastasunaren erdia galdu egin du bi urtean.
Ma Txinako pertsonarik mediatikoenetarikoa izan da, eta urteetan nazioarteko agintarien eskuak estutzera ohituta egon da, herrialdeko egungo presidente Xi Jinping baino gehiago. Hala gertatu zen 2016an, Xik G20koen goi bilera antolatu zuenean. Atzerriko buruzagiek interes handiagoa agertu zuten enpresaburuarekin biltzeko, herrialdeko liderrarekin baino. Maren gainbeheraren hasiera izan zen hori.
Jack Ma, 2018an Malaysian eginiko agerraldi batean.. AHMAD YUSNI, EFE
Baina zer gertatu zen? Hori ulertzeko, ezinbestekoa da Jack Ma nor den jakitea. Laburbilduz, Alibaba merkataritza elektronikoko erraldoiaren sortzailea da —Mendebaldean Aliexpress—. Baliteke Amazonen izena ezagunagoa izatea, baina Alibaba Txinako merkatua ia monopolizatzera iritsi zen orain dela ez asko: 1.400 milioi bezero potentzial dituen merkatu bat. Eta hori botere handia da. Ez alferrik, Mak Ant Group izena jarri zion bere taldeari: Inurri Taldea.
Inurriak tigrearen aurka
Alibaba 2000ko hamarkadaren hasieran sortu zuten, Txinako hornitzaileen eta atzerriko bezeroen topagune gisa, eta ate ezin hobea bihurtu zen denek parte hartu nahi zuten merkatu batera sartzeko. Konpainia haziz joan zen, mundu osoko merkataritza elektronikoaren erraldoietako bat bihurtzeraino.
Baina ez hori bakarrik. Ma berehala ohartu zen bezeroen bidez lortzen zituen datuek botere izugarria ematen ziotela, eta, besteak beste, finantza zerbitzuetan hasi zen hori aplikatzen. Alipay ordainketa sistema sortu zuen aurrena, zeinak 700 milioi erabiltzaile inguru lortu dituen, eta, ondoren, Yu E' Bao finantza erakunde edo metabankua sortu zuen.
Duela bost urte, estatuaren kontrolpeko finantza erakundeak urduritzen hasi ziren Yu E' Baorekin, haien bezero asko dirua ateratzen ari zirelako funts horretan uzteko, haien datuetan oinarrituta etekin handiagoak lortzen zituztelakoan. Yu E' Bao, gainera, Txinako hamar kreditutik bat kudeatzera iritsi zen. Agintarien presioengatik, Mak muga batzuk ezarri zizkion jendeak funtsean utz zezakeen kopuruari.
Beste bide bati ekin zion orduan: Hong Kongeko burtsan Ant taldearen finantza atalaren akzioak salerostea. Azken urteetan munduan izandako burtsaratze handiena izan behar zuenak, halere, huts egin zuen. 2020ko abenduan, Mak dena prest zeukan, baina Txinako agintariek debekatu egin zioten jauzia egitea, eta enpresaburuak 11.000 milioi euro galdu zituen.
Mak denbora zeraman herrialdeko finantza sistema kritikatzen, esanez zaharkituta zegoela, eta horren ordez big data-n oinarritutako kreditu sistema erabili beharko litzatekeela. Hala adierazi zuen burtsaratze debekua ezarri baino astebete lehenago. Errepresaliak bata bestearen atzetik iritsi ziren. Alibabaren kontrako kanpaina bat ere abiatu zuten Txinako arautzaileek: jarduera monopolistengatik, beste 2.800 milioi euroko zigorra jarri zioten, eta konpainiak burtsan zuen balioaren heren bat galdu zuen. Txinako aberatsena eta herrialdeko izar mediatikoenetarikoa zenak, egun batetik bestera, bere aberastasunaren erdia galdu zuen, eta «isilarazi» egin zuten.
Hazkunde «basatia»
Maren eta Txinako agintarien arteko harremanak ez dira beti hain gatazkatsuak izan: garai bat egon zen non elkarri mesede egin zioten eta bidelagun estuak izan ziren, 2016ra arte, behintzat. Ordura arte, Txinako teknologia enpresek oso erregulazio ingurune laxoan jardun zuten: gobernuak bere erraldoi teknologiko nazionalen hazkundea sustatu zuen, arerio estatubatuar handiak kanpoan uzteko, besteak beste.
Baina, azken urteetan, Pekingo gobernua sektore teknologikoaren gaineko kontrola handituz joan da, AEBek eta Europako Batasunak egin duten bezala. Maren enpresak ez ezik, herrialdeko beste erraldoi teknologiko batzuk ere pairatzen ari dira murrizketa olde berria. Xi Jinpingen gobernuak dio horren helburu nagusia konpainia horien «hazkunde basatiari» ekitea dela, eta monopolioak geldiaraztea. Baina benetako xedea da enpresa horiek dituzten datuen gaineko kontrola indartzea, kanpora ihes egin ez dezaten.
Estatuko Segurtasun Lege berriak, besteak beste, han jarduten duten enpresa guztiak behartzen ditu erabiltzaileen datuak gordetzera, eta hango enpresak eta han jarduten dutenak behartuta daude agintariei informazioa ematera. Applek, esaterako, Txinako hego-mendebaldean datu zentro bat sortu behar izan du, estatuko enpresa batek kontrolatuta, herrialdeko erabiltzaileen datuak gordetzeko.
Datuen garrantzi gero eta handiagoak agintarien esku hartzea bizkortu du mundu guztian, eta, Txinan, enpresa teknologikoak Alderdi Komunistaren barruko botere borrokaren parte bihurtu dira. Hori ere egon daiteke Maren gainbeheraren atzean. Alibabak politburoaren mesedea galdu zuen, eta haren tokia Pinduoduok hartu du; merkataritza plataforma horrek dauka, orain, erabiltzaile gehien. Jack Ma, berriz, ez da herrialdeko pertsonarik aberatsena. Zhong Shanshan botilako uraren handikiak hartu dio aurrea.
Zenbat dakite jendeari buruz? Talde teknologiko handiek datu asko dituzte norbanakoei buruz; printzipioz, erabilera komertzialerako soilik.
Irune Lasa
Datu pertsonalen politikei eta ekonomiei buruzkoen idazle gisa ari natzaizue: ezabatu ugalkortasun app horiek oraintxe». Gina Neff Oxford Unibertsitateko soziologoak hori esanez erreakzionatu zuen Twitterren, AEBetako Auzitegi Gorenak hainbat estaturi abortua galarazteko eskumena eman zienean ekain bukaeran. Ez zen bakarra izan oharra egiten: alegia, emakumeek besteak beste hilekoaren jarraipena egiteko erabiltzen dituzten aplikazioak arriskutsu bihurtu direla orain.
Pertsona bat smartphone batekin, Txinako Guiyang hirian big data-ri buruz iaz eginiko kongresuan. . Alex Plavevski, EFE
Halako datuak ditu, adibidez, Googlek. Konpainiak uztail hasieran iragarri berri du abortatzeko kliniketarako bisitak bere erabiltzaileen geolokalizazio historialetik kenduko dituela, jaso eta gutxira. Genero indarkeriaren biktimen egoitzak, ugalkortasun zentroak eta halakoak ere ezabatuko ditu, bere borondatez, hori bai.
Beste behin, agerian gelditu da zenbateraino den giltzarria norbanakoen datu asko eta asko noren esku egon daitezkeen. Publizitate pertsonalizatua bideratzeko baino zerbait gehiagorako erabil baitaitezke.
Datu pertsonalen jabetzaren inguruko kezka berehala agertzen da Txinako kreditu sozialerako sistemak aipatzean. Herritar bikainak, erdipurdikoak eta ardi beltzak zerrendatzen dituzten sistema horiek oraindik proban daude Txinako zenbait eskualdetan. Honelakoen arabera sailkatzen dituzte herritarrak: adinekoak bisitatzen dituzten edo ez, haien txakurrak ondo edo gaizki portatzen diren, edo nolako mailegu historiala duten.
Eta argi dago teknologiek erraztu egin dezaketela kontrol soziala. Ezin da baieztatu, baina, zenbait sare sozialetan esandakoen arabera, Pekingo gobernuak herritarren joan-etorriak murriztu ditzaketen Covid QRak manipulatu zituen uztailean Henan probintzian. Bezeroei eskudirurik ematen ez zietela eta, eskualde bankuen kontra piztutako protesta manifestazioak eragotzi nahi omen zituen.
Edonola ere, Jack Ma isiltzean, Txinako Gobernuak kezka azaldu zuen Ant taldeak bere bezeroen datuen gainean zuen kontrolaren inguruan. Txinan eta mundu guztian gertatzen ari da hori. Zenbat dakite Metak, Amazonek, Googlek herritarrei buruz? Aurpegiak, harremanak, zaletasunak, ibilerak, kontu korronteak, hilekoaren egunak... Oraingoz, datu horien erabilera erabat komertziala egin izan dute talde horiek, salerosi egiten dituzte, anonimo bihurtuta, publizitate pertsonalizatuetarako, adibidez. Oraingoz. |
2022-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/216943/euskal-herria-alertan-da-tenperatura-beroengatik.htm | Gizartea | Euskal Herria alertan da tenperatura beroengatik | Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan alerta horia ezarri dute; Nafarroan ere bai, eta Ipar Euskal Herrian, berriz, alerta laranja. Bihar gora egingo dute termometroek. | Euskal Herria alertan da tenperatura beroengatik. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan alerta horia ezarri dute; Nafarroan ere bai, eta Ipar Euskal Herrian, berriz, alerta laranja. Bihar gora egingo dute termometroek. | Uda hasiz geroztik hirugarrenez, Euskal Herria alertan da tenperatura beroengatik: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan alerta horia ezarri dute, Nafarroan ere bai, eta Ipar Euskal Herrian alerta laranjara igo dute datozen orduotarako espero den bero saparen ondorioz eginiko ohartarazpena.
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 13:00etatik aurrera aktibatuko dute alerta horia. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Saileko ordezkariek aurreratu dute eguerditik aurrera egingo dutela gorantz termometroek. Aurreikusi dute barnealdean termometroak 36 gradura ere iritsiko direla, eta kostaldean, berriz, 31 gradura. Arabako Errioxan ere termometroek goia joko dutela esan dute.
Nafarroan, Aemet Espainiako Meteorologia Agentziak lau abisu hori aktibatuko ditu. Lurraldearen erdialdean, Erriberan eta isurialde atlantikoan termometroak 36 gradura iritsiko direla aurreikusi dute, eta Pirinioan, 34 gradura.
Ipar Euskal Herrian, Meteofrance Frantziako Meteorologia Agentziak maila laranjara igo du alerta. Pirinio Atlantikoen Departamentuan aktibatu du, eta ohartarazi du ekaitz arriskuarengatik ere abisupean egongo dela eremu hori.
Bihar tenperatura altuek gora egiten jarraituko dutela esan dute meteorologoek, eta abertitu dute litekeena dela termometroek 38 gradu markatzea Bizkaiko eta Gipuzkoako barnealdean, eta 32 gradu kostaldean. Ostiralean ere antzera egongo dira termometroak: 38 gradura iritsiko dira Araba hegoaldean, eta 37 gradura Arabako gainerako eremuetan; Bizkai eta Gipuzkoa barnealdean, berriz, 34 gradura iritsiko dira, eta kostaldean, 27 gradura.
Nafarroan ere aurreikuspen bertsuak egin dituzte. Ostiralean, berriz, zertxobait apalduko dira termometroak, eta Erriberan eta Nafarroako erdialdean bakarrik eutsiko diete tenperatura beroengatik ezarritako abisuei.
Baso suteak
Tenperatura beroengatik ez ezik, baso suteen arriskuagatik ere ohartarazi dute agintariek. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 14:00etatik aurrera jarriko dute indarrean abisu hori, eta bihar arte luzatuko dute.
Nafarroan ere abertitu dute baso suteak sortzeko arriskuaren inguruan; izan ere, beroak eta hezetasun maila baxuak eraginda, arrisku hori are gehiago handitu da lurraldearen ipar-mendebaldean. |
2022-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/216944/poliziak-labana-bat-zuen-gizon-bat-hil-du-parisko-aireportu-batean.htm | Mundua | Poliziak labana bat zuen gizon bat hil du Parisko aireportu batean | Charles de Gaulle aireportuan izan da hilketa. Poliziaren arabera, gizonak eraso egin die. | Poliziak labana bat zuen gizon bat hil du Parisko aireportu batean. Charles de Gaulle aireportuan izan da hilketa. Poliziaren arabera, gizonak eraso egin die. | Poliziak gizon bat hil du gaur Parisko Charles de Gaulle aireportuan. Ustez labana bat zuen gizonak, eta, Poliziaren arabera, agenteei eraso die.
Hildakoa identifikatzeko lanean ari dira orain; oraingoz ez dute xehetasun gehiagorik eman. Le Figaro egunkariak zabaldu duenez, ustezko erasoa izan denean ez du jihadaren aldeko aldarrikapenik egin. |
2022-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/216945/dozenaka-migratzaile-desagertu-dira-egeo-itsasoan-txalupa-iraulita.htm | Mundua | Dozenaka migratzaile desagertu dira Egeo itsasoan, txalupa iraulita | Greziako kostazainek 29 lagun erreskatatu dituzte bizirik, eta gehiagoren bila ari dira. Turkiako Antalya hiritik irten zen txalupa, 80 pertsona ingururekin. | Dozenaka migratzaile desagertu dira Egeo itsasoan, txalupa iraulita. Greziako kostazainek 29 lagun erreskatatu dituzte bizirik, eta gehiagoren bila ari dira. Turkiako Antalya hiritik irten zen txalupa, 80 pertsona ingururekin. | Dozenaka dira desagertuta dauden migratzaileak, euren txalupa Egeo itsasoan irauli ostean. Greziako kostazainen arabera, 29 pertsona erreskatatu dituzte orain arte, eta gehiagoren bila ari dira. Migratzaileek eurek azaldu dutenez, Turkiako Antalya hiritik irten zen txalupa, eta 60 eta 80 pertsona artean zihoazen bertan. Italiara iristea zuten helburu.
Ontzia Karpathos uhartetik gertu irauli da, Egeo itsasoko hegoaldean. Erreskate lanak goizeko lehen orduan hasi dituzte, baina, Nikos Kokkalas bozeramaileak azaldu duenez, itsaso zakarrak zaildu egiten ditu lanak. Orain arte erreskatatutako migratzaileak Irakekoak, Afganistangoak eta Irangoak dira.
2015 eta 2016 urteen artean milioika pertsona heldu ziren Greziara Siriako gerratik ihesi. Geroztik nabarmen murriztu da kopurua, baina Atenasek ohartarazi du gero eta gehiago iristen ari direla azken hilabeteetan. Migratzaileentzako Nazioarteko Erakundearen arabera, urtea hasi zenetik mila pertsona baino gehiago hil dira Mediterraneoa zeharkatzeko ahaleginetan; horietatik 64 inguru, Egeo itsasoan.
Bestalde, MSF Mugarik Gabeko Medikuak erakundeak jakinarazi du urte hasieratik 570 migratzaile artatu dituela, eta horietako gehienek salatu dutela legez kanpo itzularazi zituela Greziako Poliziak, baita tratu txarrak jasan zituztela ere. Erakundeak zabaldutako komunikatuaren arabera, Turkiatik irten ziren guztiak, Greziara iristeko asmoz, baina, bidean, Greziako Poliziak atzeman egin zituen, eta «jipoitu, indarrez miatu, lapurtu eta itsasoan abandonatu».
Joan den apirilean, larrialdiko arta eman behar izan zion erakundeak Poliziatik ihesi labar batera erori zen talde bati. Haietako batek salatu zuen bederatzi alditan itzuli zutela Turkiara, eta haietako batean beste hainbat migratzailerekin batera eraikin batera sartu eta jo egin zituztela.
Greziako Gobernuak ukatu egin ditu bere aurkako salaketa guztiak, eta nabarmendu du «nazioarteko legediak errespetatu» dituela une oro. |
2022-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/216946/arralderi-buruzko-txio-batek-agerian-utzi-du-albiste-faltsuen-ahalmena.htm | Politika | Arralderi buruzko txio batek agerian utzi du albiste faltsuen ahalmena | Fikziozko herri horretako udalak Miguel Angel Blancoren hiltzailea seme kutun izendatu duela idatzi du Twitterreko Don Mitxel erabiltzaileak. Besteak beste, Daniel Lacalle ekonomialariak eta Antonio Caño El País-eko zuzendari ohiak sinistu eta zabaldu dute mezua. | Arralderi buruzko txio batek agerian utzi du albiste faltsuen ahalmena. Fikziozko herri horretako udalak Miguel Angel Blancoren hiltzailea seme kutun izendatu duela idatzi du Twitterreko Don Mitxel erabiltzaileak. Besteak beste, Daniel Lacalle ekonomialariak eta Antonio Caño El País-eko zuzendari ohiak sinistu eta zabaldu dute mezua. | «Arraldeko Udalak (Bildu) seme kutun izendatu du Miguel Angel Blancori tiro egin zion etakidea, PSOEko hiru zinegotzien abstentzioarekin. PPren zinegotzi bakarrak osoko bilkura utzi du protesta egiteko. Birtxiokatu, lotsagarrikeria hori ezagutu dadin». Hori txiokatu zuen Twitterreko @DonMitxel_I erabiltzaileak astelehen eguerdian, eta mezua berehala egin zen birala. Milaka interakzio eragin zituen, eta, besteak beste, Daniel Lacalle ekonomialariak eta Antonio Caño El País-eko zuzendari ohiak ere zabaldu zuten txioa. Haiek eta beste ehunka espainiar nazionalistak.
Txiokoa, ordea, albiste faltsu bat da. Lehenik eta behin, Arralde ez delako benetako herri bat —Goenkale telesailean ageri zen herria da—. Hasi eta buka, asmatutakoa da Don Mitxelen txioa.
Hala, txiolari horren esperimentuak agerian utzi du sare sozial horretan milaka erabiltzailek duten jarrera: egiaztatu gabeko albisteak sinesteko gai dira euren iritzi politikoak indartzen badituzte. Hala idatzi du Don Mitxelek berak: «Manipulazioa baldarra izateak berdin du, Arralde ez existitzeak berdin du, iturri bakarra Kalimero izateak badu sinesgarritasuna; hemen, kanabera botatzen duzu, eta berehala ohartzen zara nola funtzionatzen duen Espainia txoriburuak jasotzen duen informazioak».
Albiste hau idazteko garaian, txioak 5.000 birtxio, 1.130 aipamen, 7.600 atsegite eta ia mila erantzun ditu. Asko dira txioak dioena egia balitz bezala erantzun dutenak. Eta, tartean, badira, noski, Don Mitxelen froga umorez hartu dutenak, baita erabiltzailea zoriondu dutenak ere. Goraipatu dute esperimentuak bikain erakusten duela bai nola funtzionatzen duten albiste faltsuek, bai haiek zabaltzea zein erraza den: «Orain imajinatu horrelako txio bat idazten duena estoldetako kazetari edo hedabide bat dela», idatzi dute batek baino gehiagok, izango lukeen hedapenaz kezkatuta.
Bestetik, amua irentsi zuten hainbatek jo dute Don Mitxelen aurka. Blancori eta ETAren biktimei barre egitea egotzi diote. Txioa benetakoa ez zela ohartu aurretik, berriz, Pedro Sanchezen gobernuaren aurka jo dute gehienek; «etakideen zuritzearen konplize» izatea egozten zioten. Hainbatek #PSOETA traola erabili dute. Beste hainbatek EH Bildu ETA dela ere esan dute.
Gezurra badirudi ere, ez da Arralderekin antzeko zerbait gertatzen den lehen aldia. Izan ere, 2009. urtean, Baltasar Garzon Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaileak Polizia bidali zuen Arraldera. Aurrez, Dignidad y Justicia elkarteak salaketa bat jarri zuen, herri horretan ustez euskal presoen aldeko egun bat antolatu zutelako, egitarau eta guzti. Ustezko antolatzailea Amnistiaren Aldeko Mugimendua (AAM) zen, eta askatu.org webgunearen bidez zabaldu zuten kartela: «Zentzugabekeria honetan guztian, ziria sartu nahi genien», adierazi zuten AAMkoek. |
2022-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/216947/42-urteko-gizon-bat-atxilotu-dute-leioan-bikotekidea-jipoitzeagatik.htm | Gizartea | 42 urteko gizon bat atxilotu dute Leioan, bikotekidea jipoitzeagatik | Leioako (Bizkaia) Pinueta auzoko kale batean izan da erasoa, gaur goizeko ordu txikietan. Indarkeria matxistako delitua egotzi dio Ertzaintzak gizonari. | 42 urteko gizon bat atxilotu dute Leioan, bikotekidea jipoitzeagatik. Leioako (Bizkaia) Pinueta auzoko kale batean izan da erasoa, gaur goizeko ordu txikietan. Indarkeria matxistako delitua egotzi dio Ertzaintzak gizonari. | Ertzaintzak 42 urteko gizon bat atxilotu du gaur 02:00 aldera, bikotekidea jipoitzeagatik. Gizonak hainbat ukabilkada eman dizkio buruan emakumeari, eta gero lurrera bota du, eta arrastaka eraman. Ertzaintzari erasoaren berri eman diote, eta erasoa jazo den kalean topatu dute gizona oinez, baita emakumea ere. Ertzaintzak indarkeria matxistako delitua egotzita atxilotu du gizona.
Erasoaren ondorioz, ospitalera eraman behar izan dute emakumea. |
2022-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/216948/hil-egin-da-sena-ibaian-erreskatatutako-beluga.htm | Mundua | Hil egin da Sena ibaian erreskatatutako beluga | Oraindik ez dakite nola iritsi den animalia Sena ibaira, Artikoko ur hotzetan bizi baitira belugak. Adituen esanetan, litekeena da gehiegizko hots kutsadura eta berotze globalaren ondorioz itsas korronteetan gertatzen diren aldaketak izatea arrazoi nagusiak. | Hil egin da Sena ibaian erreskatatutako beluga. Oraindik ez dakite nola iritsi den animalia Sena ibaira, Artikoko ur hotzetan bizi baitira belugak. Adituen esanetan, litekeena da gehiegizko hots kutsadura eta berotze globalaren ondorioz itsas korronteetan gertatzen diren aldaketak izatea arrazoi nagusiak. | Frantziako erreskate talde batek beluga bat uretatik ateratzea lortu du gaur goizaldean Sena ibaian. Animalia ostiraletik zegoen atxikita Paristik 70 kilometrora dagoen esklusa batean. Laurogei pertsona inguruk parte hartu dute operazioan; tartean urpekariak, albaitariak eta espezialistak, besteak beste. Sei orduren bueltan lortu dute beluga erreskatatzea, garabi baten bitartez. Sare batean jarri dute animalia, eta segidan hamar bat albaitarik artatu dute. Hala ere, itsasora itzultzen ari zirela, hil egin da.
Isabelle Dorliat-Pouzet Normandiako Eure departamenduko gobernuaren ordezkaria baikor agertu da erreskatearekin. Jakinarazi du «oso operazio luzea» izan dela, baina «lan asko egin» dutela, eta «ahalik eta ondoen» egiten saiatu direla. Belugari egindako odol probaren eta ultrasoinuaren emaitzetan ikusi dute itsasora itzultzeko baldintzak betetzen zituela, baina hil egin da.
Ezohiko egoera
Zetazeoa ostiraletik zegoen esklusan blokeatuta, eta erreskatea aurreratzea erabaki zuten adituek, animaliaren egoera «oso kezkagarria» zelako. Jateari utzi zion, eta 800 kilo zituela erreskatatu dute: ezaugarri horietako zetazeo bati dagokion baino askoz argalago zegoen. Osasun egoerak modua ematen bazuen, Ouistrehamera eramateko asmoa zuten, Normandiako kostaldera, eta han hiru egun pasatu behar zituen itsasoko ur putzu batean, itsaso zabalean aske geratu aurretik.
Oraindik ez dakite nola iritsi zen Sena ibaira, belugek Artikoko ur hotzak baitituzte bizileku. Udazkenean hegoaldera jaisten badira ere, inoiz ez dira hain urrutira iristen.
Ez da lehen aldia izan
Itsas ugaztunetan espezializatua den Pelagis behatokiak jakinarazi du Frantziara iristen den bigarren beluga dela. Lehena Loira ibaira iritsi zen, arrantzale baten sareetan, 1948an. Maiatzean, berriz, orka bat sartu zen Sena ibaian, baina, nekearen eta elikadura faltaren ondorioz, hil egin zen handik egun gutxira.
Adituen esanetan, litekeena da hauek izatea fenomeno hori azaltzen duten arrazoietako batzuk: gehiegizko hots kutsadura eta berotze globalaren ondorioz itsas korronteetan gertatzen diren aldaketak. Horiek desorientatu egiten dituzte belugak, eta iritsi beharko ez luketen lekuetara iristen dira. |
2022-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/216949/energia-aurrezteko-industrian-eta-sektore-guztietan-lan-egin-behar-dela-dio-tapiak.htm | Ekonomia | Energia aurrezteko industrian eta «sektore guztietan» lan egin behar dela dio Tapiak | Energia berriztagarriak bultzatzeko beharra erakutsi du, «industria intentsiboari» beste irtenbide bat bilatzeko. | Energia aurrezteko industrian eta «sektore guztietan» lan egin behar dela dio Tapiak. Energia berriztagarriak bultzatzeko beharra erakutsi du, «industria intentsiboari» beste irtenbide bat bilatzeko. | Hego Euskal Herrian gaur bertan sartu dira indarrean tenperaturak eta argiztapena mugatzeko neurriak. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako «sektore guztiei» eragingo diela azpimarratu du Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumeneko sailburuak, Radio Euskadi-n eskainitako elkarrizketa batean. Saltokiez eta ostalaritzaz maiz hitz egin da, baina industria ere kontuan hartu du Tapiak; «pilare» bat da, administrazioekin eta erabiltzaile pribatuekin batera.
Eusko Jaurlaritzak datorren ostiralean argitaratuko du bere plan propioaren zirriborroa. Xehetasun gehiago emateko esperoan, Tapiak azaldu du tenperatura eta argiztapena erregulatzeaz gain ekonomia deskarbonizatu behar dela, eta energia berriztagarriak bultzatu. «Ez digu balio besteek sortzeak eta kanpotik ekartzeak; gas naturalaren menpekotasuna izan beharrean, berriztagarriena izango dugu».
Azaldu duenez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %8-9koa da egun energia berriztagarrien kuota: «oso eskasa». 2035erako %20ra heltzeko asmoa erakutsi du sailburuak. Hein batean, industriari irtenbidea ematea ere bada helburua: «Industria intentsiboak zerbait gehiago behar du. Dimentsio handiagoko parkeak behar ditu, eta gure ehun produktiboak ere energia berriztagarriak behar ditu».
Nafarroan, kontsumoaren %38
Era berean, Nafarroan ere energia aurrezteko plana «biziagotu» egingo da industrian, Mikel Irujo Garapen Ekonomikoko eta Enpresa Garapeneko Departamentuko kontseilariaren arabera. Gogoratu duenez, industriak egiten du Nafarroako energia kontsumoaren %38. |
2022-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/216950/sute-baten-ondorioz-gutxienez-6000-lagun-ebakuatu-dituzte-akitania-berrian.htm | Mundua | Sute baten ondorioz gutxienez 6.000 lagun ebakuatu dituzte Akitania Berrian | Gironda departamenduan piztu da sua, joan den hilean piztu zen leku berean. Bero sapak eta lehorteak eragin dute sutea. | Sute baten ondorioz gutxienez 6.000 lagun ebakuatu dituzte Akitania Berrian. Gironda departamenduan piztu da sua, joan den hilean piztu zen leku berean. Bero sapak eta lehorteak eragin dute sutea. | Sua berriz piztu da Gironda departamenduan, Akitania Berrian. Sute handiak izan ziren han joan den hilean, eta bero sapak eta lehorteak berriz piztea eragin dute. Gutxienez hamasei etxebizitza suntsitu ditu suak, 6.000 lagun ebakuatu behar izan dituzte, eta 6.000 hektarea erre dira.
Tokiko erakundeen arabera, sua azkar hedatzen ari da, eta Landetara ere iritsi da. Bostehun suhiltzaile ari dira itzaltzeko lanean.
Uztailean, bi sute handi izan ziren Akitania Berrian, eta denera 40.000 lagun ebakuatu behar izan zituzten. 20.000 hektarea erre ziren. |
2022-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/216951/trumpek-uko-egin-dio-new-yorkeko-fiskal-nagusiaren-galderei-erantzuteari.htm | Mundua | Trumpek uko egin dio New Yorkeko fiskal nagusiaren galderei erantzuteari | Ikertzen ari dira estatuburu ohiaren higiezinen enpresak bere jabetzen balioak faltsutu ote zituen. Ikerketak ez du murriztu Alderdi Errepublikanoaren babesa, alderantziz baizik: Trumpek babestutako hautagaiak nagusitu dira zenbait estatutan egindako primarioetan. | Trumpek uko egin dio New Yorkeko fiskal nagusiaren galderei erantzuteari. Ikertzen ari dira estatuburu ohiaren higiezinen enpresak bere jabetzen balioak faltsutu ote zituen. Ikerketak ez du murriztu Alderdi Errepublikanoaren babesa, alderantziz baizik: Trumpek babestutako hautagaiak nagusitu dira zenbait estatutan egindako primarioetan. | Hainbat ikerketa ditu abian Donald Trump buruzagi errepublikanoak, eta azken egunotan justizia urrats ugari egiten ari da ikerketa horietan. Gaur estatuburu ohiak zabaldu duenez, zinpean deklaratzekoa zen New Yorkeko ikerketa dela eta. Ikertzen ari dira Trumpen familiaren higiezinen enpresak bere jabetzen balioak faltsutu ote zituen mailegu mesedegarriak lortu eta zerga gutxiago ordaintzeko.
Trump gaur bildu da ikerketa daraman New Yorkeko fiskal nagusiarekin, Letitia Jamesekin. «New Yorken nago gaur [atzo] gauean. Bihar [gaur] bilduko naiz New Yorkeko fiskal nagusi arrazistarekin AEBetako inoizko sorgin ehiza handienarekin jarraitzeko», txiokatu zuen atzo buruzagi errepublikanoak. Maiatzean Trumpen abokatuek salatu zuten «arrazoi politikoek bultzatutako auzia» zela New Yorkekoa, eta eskatu bertan behera uzteko. Auzitegiek, ordea, atzera bota zuten eskaria. Azkenean, ordea, estatuburu ohiak uko egin dio fiskal nagusiaren galderei erantzuteari. «Nire abokatuaren aholkuz eta beste arrazoi batzuk direla medio, ez diet erantzun AEBetako Konstituzioak herritarrei aitortzen dizkien eskubide eta abantailen inguruko galderei», idatzi du Trumpek Twitter sare sozialean.
Bestalde, FBI AEBetako Ikerketa Bulego Federalak ez du agerraldirik egin, ez eta Justizia Departamentuak ere. Oraindik ez dago argi zeren bila joan ziren atzo segurtasun indarrak AEBetako presidente ohi Donald Trumpek Mar-a-Lagon (Florida) duen etxera, nahiz eta hainbat iturrik zabaldu duten dokumentuz beteriko hainbat kaxa atera zituztela eraikinetik. Ikerketa bera isilpean egin dute orain arte, eta badirudi hala jarraituko duela oraingoz; izan ere, Justizia Departamentuak ez du iragarri buruzagi errepublikanoaren aurkako neurririk.
Polizia federala ikertzen ari da ea presidente ohiak dokumentu klasifikatuak eraman ote zituen bere etxera Etxe Zuria utzi zuenean. Izan ere, Presidentetzaren Erregistroen 1978ko Legearen arabera, gorde egin behar dira AEBetako presidente baten gutunak, oharrak, mezu elektronikoak, faxak eta beste hainbat komunikazio, eta, ikerketatik gertuko iturrien arabera, Trumpen etxetik ateratako dokumentuen artean klasifikatutakoak zeuden. Hala, delitu federal bat egin duela frogatuko balitz, hiru urte arteko kartzela zigorra edota inhabilitazioa jaso ditzake.
FBIk Mar-a-Lagoko etxea miatzeko baimena jaso izanak frogatzen du badela delitua egin den zantzurik, eta horren frogak lirateke etxean topatutako dokumentuak, legearen arabera AEBetako Artxibo Nazionalen eta Dokumentuen Administrazioaren esku egon beharko luketenak. Hori hala balitz, Polizia Federalak bidea zabalik izango luke bestelako ikerketa bat zabaltzeko, argudiatuta dokumentu klasifikatuak horretarako baimenduak ez dauden pertsonen eskuetatik igaroak izan daitezkeela.
«Antolatutako kanpaina bat»
Sare sozialetan zabaldutako mezuetan bere aurka «antolatutako kanpaina bat» salatu du buruzagi errepublikanoak, eta berdin egin dute haren gertukoek ere. Trumpen eledun Taylor Budowichen esanetan, FBIren operazioa, «inoiz gertatu gabea» izateaz gain, «zentzugabea» ere bada: «Botereari eusteko demokraten ahalegin etsiek batu eta handitu egin dute mugimendu kontserbadorea».
Budowichi ez zaio arrazoirik falta. Azaroan egingo dituzte agintaldi erdiko hauteskundeak AEBetan, eta horietarako hautagaiak aukeratzen ari dira egunotan alderdiak. Errepublikanoetan, primarioak egin zituzten atzo Wisconsinen eta Connecticuten, eta bietan Trumpek babestutako hautagaiak gailendu dira.
Wisconsinen, Tim Michelsek garaitu egin du Rebecca Kleefisch gobernadore izandakoa —Mike Pence presidenteorde ohiaren babesa zuen horrek, besteak beste—. Eraikuntza alorrean aritzen den enpresari bat da Michels, eta oraindik 2020ko bozetan iruzurra izan zela diotenetako bat. Buruzagi errepublikanoak milioika dolarrekin lagundu du Michelsen kanpaina, zeinak, beste hainbat ideiaren artean, abortuaren erabateko debekua defendatu duen. Egungo gobernadore demokrata, Tony Evers, izango du aurrez aurre Michelsek.
Gauza bera gertatu da Connecticuten ere: Pencek eta buruzagi errepublikano moderatuagoek sostengatutako hautagaiak, Themis Klaridesek, galdu egin du. Han, Leora Levy izan da garaile: Trumpen gertukoa hori ere.
Gaur jakinarazi dituzte Washingtonen joan den astean egindako primarioen emaitzak, eta Joe Kent izan da garaile. Jaime Herrera Beutler zuen aurkari. Ordezkarien Ganberako kidea da Beutler, eta Kapitolioaren aurkako erasoaren ostean Trumpen aurkako epaiketa politikoa egitearen alde bozkatu zuen, beste hamar kiderekin batera. Trumpek berak komunikatu batean zoriondu zuen Kent, eta «demokraten esanetara» jarri izana egotzi zion Beutlerri.
Orduan oraindik estatuburu zena auzipetzearen alde bozkatu zuten hamar ordezkari errepublikanoetatik soilik bik jaso dute nahikoa babes agintaldi erdiko bozetara aurkeztu ahal izateko. Gobernadore izateko lehiari dagokionez, berriz, sei estatutan atera dira garaile estatuburu ohiak babestutako hautagaiak: Wisconsinen, Connecticuten, Arizonan, Michiganen, Georgian eta Pennsylvanian. Connecticut ez beste estatu guztiek Trumpen alde egin zuten 2016ko bozetan, baina Joe Biden hautagai demokrataren alde lau urte geroago. Adituek aurreikusi dute estatu horiek erabakigarriak izango direla beste behin 2024an. |
2022-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/216952/errenteriako-eta-elgoibarko-lan-heriotzak-salatu-dituzte-sindikatuek.htm | Ekonomia | Errenteriako eta Elgoibarko lan heriotzak salatu dituzte sindikatuek | ELA, LAB, ESK, Steilas, EHNE eta Hiru Errenterian bildu dira. Salatu dute lan heriotzek ez dutela «etenik». | Errenteriako eta Elgoibarko lan heriotzak salatu dituzte sindikatuek. ELA, LAB, ESK, Steilas, EHNE eta Hiru Errenterian bildu dira. Salatu dute lan heriotzek ez dutela «etenik». | Azken egunotan bi behargin hil dira lan istripuz, eta sindikatuek langileok oroitu eta heriotzok gaitzetsi dituzte gaur eguerdian, Errenteriako (Gipuzkoa) Udal plazan. ELA, LAB, ESK, Steilas, EHNE eta Hiru bildu dira han, Lan-istripu gehiagorik ez. Prekaritatea hiltzailea lelopean. «Lan heriotzek ez dute etenik», salatu dute sindikatuek. Horiek egindako zenbaketaren arabera, Euskal Herrian jada 49 behargin hil dira lanean ari zirela.
Elkarretaratuek enpresei leporatu diete langileen segurtasuna eta osasuna «ahaztu» egiten dituztela. Administrazio publikoei ere erantzukizuna eskatu die: «Non daude Osalan eta Lan Ikuskaritza? Zer dio Eusko Jaurlaritzak ardura berea izanik? Beti bezala, ezer ez», galdetu du LABeko lan osasuneko arduradun Inko Iriartek. ELAk ohar bidez adierazi duenez, administrazioak «mota guztietako irregulartasunak baimentzen ditu, inongo jarraipen zein kontrolik gabe».
Lehen langilea, 49 urteko eraikuntza langile bat, herenegun hil zen Errenterian, aldamioko igogailuaren zulotik erorita. Bigarrena, 61 urteko garraiolari bat, errepide istripu batean hil zen Elgoibarren (Gipuzkoa). Kamioia A-8 autobidetik irten eta N-634 errepidera erori zen. Bi zihoazen kabina barruan: kopilotua hilda aurkitu zuten suhiltzaileek, eta gidaria larri eraman zuten Donostia ospitalera.
Jaurlaritzaren erantzuna
Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumeneko sailburuak lan heriotzez jarduteko tartea izan du Radio Euskadin. «Agian protokolo batzuk hobetu behar direla? Beharbada beharrezkoa da, baina enpresaren aldetik ere bai; ez dezagun ikuskaritzaren partea soilik ikusi». Haren arabera, lan osasuna bermatzeko neurriak ezarri behar dira, baita «kontzientziazio pertsonala» lortu ere. «Ikuskaritza bai, baina kontzientziazioa eta lanketa arlo bakoitzean», erantsi du. |
2022-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/216953/entsalada-berezien-bila.htm | Bizigiro | Entsalada berezien bila | Hamaika errezeta eta hamaika modu dauden arren, otordu osasuntsuak prestatzeko plater egokiak dira entsaladak. Epelak zein hotzak, askotariko osagaiekin egin daitezke. Entsaladak egiteko zenbait ideia plazaratu dituzte Iruñeko Catachu, Gasteizko La Riojana, Donostiako Sutan Dago eta Gasteizko Black Salad jatetxeek. | Entsalada berezien bila. Hamaika errezeta eta hamaika modu dauden arren, otordu osasuntsuak prestatzeko plater egokiak dira entsaladak. Epelak zein hotzak, askotariko osagaiekin egin daitezke. Entsaladak egiteko zenbait ideia plazaratu dituzte Iruñeko Catachu, Gasteizko La Riojana, Donostiako Sutan Dago eta Gasteizko Black Salad jatetxeek. | Monserrat Canga Coto
Catachu jatetxea (Iruñea)
Txipiroien entsalada epela
Txipiroien entsalada epela. Jagoba Manterola, Foku
Osagaiak
•Batavia uraza
•Haritz-hosto uraza
•Cherry tomateak
•Tipula
•5 txipiroi
•Modena ozpina
•Oliba olioa
•Gatza
1- Txipiroiak garbitu, eta plantxan kozinatu.
2- Moztu tipula, xerratan.
3- Zartagin batean, olio gutxirekin eta tenperatura baxuan tipula karamelutu, tipulak berak duen azukrearekin, sueztitu arte.
4- Zartagin berean cherry tomateak karamelutu.
5- Gehitu txipiroiak zartaginean.
6- Modena-ozpin txorrotada bat bota, zartaginean dagoen olioarekin batera kozinatu eta gatz pixka bat bota.
7- Kokatu plater batean batavia uraza eta haritz-hosto uraza orriak garbituta.
8- Zartaginean egindako tipula eta txipiroiak gehitu urazari.
Rafa Lopez de Mendiguren
La Riojana jatetxea (Gasteiz)
Burrata entsalada baiekin, ezti ozpinarekin eta fruitu lehorrekin
Burrata entsalada baiekin, ezti ozpinarekin eta fruitu lehorrekin. Endika Portillo, Foku
Osagaiak
•Burrata gazta
•Berroak
•Endibiak
•Errukula
•Cherry tomateak
•Azalik gabeko tomatea, karratutxoetan moztuta
•Ahabiak
•Mugurdiak
•Baiak
•Hurrak eta intxaurrak, edo beste fruitu lehor batzuk
•Carbenet ozpin baltsamikoa
•Arbequina olioa
•Eztia
1- Ozpin-olioa egiteko, nahastu ozpin baltsamikoa olioarekin, eta gehitu ezti koilarakadatxo bat.
2- Gehitu hurrak eta intxaurrak, eta gatz pixka bat bota.
3- Birrindu osagaiak.
4- Gatzozpindu olio, ozpin eta gatzarekin barazki eta tomateak.
5- Kokatu ontzi batean barazki eta tomate gatzozpinduak, eta gehitu burrata gazta, beste osagai guztiekin batera.
6- Gatzozpindu guztia ozpin-olioarekin.
Erik Olov Andreas Nyberg eta Iker Bilbao
Cristobal Sutan Dago jatetxea (Donostia)
Entsalada iparraldeko hegaluzearekin, eskabetxean marinatua
Entsalada iparraldeko hegaluzearekin, eskabetxean marinatua. Gotzon Aranburu, Foku
Osagaiak
•140 g letxuga ezberdinen nahastura
•60 g tipula morea
•16 cherry tomate konfitatua
•320 g hegaluze solomo fresko
•2 azenario
•Tipula zuri erdia
•Piperbeltza
•Koilarakada bat soja saltsa
•Erramua
•Gatza
•Limoi berde baten azala
•50 mililitroko ozpin ezberdinen nahastura
•100 mililitro oliba olio
•Haziak
1- Marinatua prestatzeko, hegaluzea garbitu eta arantzak kendu.
2- 20 gramoko takoetan zatitu, gatzatu, eta gorde erretilu batean.
3- Azenarioa xafla finetan moztu, eta tipula, juliana erara.
4- Erregosi barazkiak, su bizian, tomateekin batera.
5- Gehitu erramua, piperbeltza eta limoi azala, lehenik, eta ozpina eta olioa, berehala.
6- Irakiten dagoenean, hegaluzearen gainetik bota, marinatuak guztiz estali arte hegaluzea.
7- Hozkailutik kanpo utzi, hoztu arte.
8- Entsalada muntatzeko, letxuga kokatu plater batean; ondoren, tipula morea juliana erara.
9- Gainean 80 edo 90 gramo hegaluze eta barazki marinatuak.
10- 3-4 cherry tomate gehitu, eta gero, etxean egindako 2 piper eta hazi batzuk bota.
Unai Fernandez Manzanal
Black Salad jatetxe beganoa (Gasteiz)
Kale ekologikodun entsalada Gernikako kuia errearekin, etxeko ernamuinduekin, Arabako txitxirioekin eta anakardoaren alioli saltsarekin
Kale ekologikodun entsalada Gernikako kuia errearekin, etxeko ernamuinduekin, Arabako txitxirioekin eta anakardoaren alioli saltsarekin. Endika Portillo, Foku
Osagaiak (4 lagunentzat)
•200 g kale ekologikoa
•250 g Gernikako kuia ekologikoa
•80 g ernamuinduak (soja, dilistak...)
•200 g Arabako txitxirio
•50 g anakardo beratu
•2 baratxuri ale
•150 g soja esne
•300 g olio
•Sagar ozpina
•Gatza
1- Garbitu eta lehortu kale orriak.
2- Kendu enborrak, eta masajea eman hostoei oliba olio pixka batekin eta gatz lodiarekin, eta ontzi batean utzi hostoek kolore berde bizia hartu arte.
3- Zuritu kalabaza, eta kendu pipitak, moztu 1,5 zentimetroko kuboetan, gatzpipertu eta erantsi oliba-olio tanta bat eta baratxuri txikitua.
4- Erretilu batera pasatu, eta aurrez 180 gradutan berotutako labe batean sartu, 20 minutuz.
5- Labean txigortu aurretik, gozatu garbantzu egosiak oliba olio txorrotada batekin, gatzarekin eta belar usaintsu edo bereziren batekin, ukitu exotikoa emateko.
6- Aliolia prestatzeko, jarri anakardo gordin beratu eta xukatuak irabiagailu edalontzi batean, azukrerik gabeko soja edariarekin, baratxuriarekin eta sagar-ozpin koilarakada batekin batera
7- Olioa gehitu, eta, irabiagailuaren besoa altxatu gabe, beganesa emultsionatu.
8- Loditu ondoren, nahi den dentsitatea eman, olioarekin edo landare-edari kantitatearekin jolastuz.
9-Zuzendu gatz puntua, sagar ozpina eta baratxuria, nahi bezala.
10- Entsaladaontzi batean kokatu, edo plateretan banatu, koloreak konbinatuz eta alioli saltsarekin olioztatuz.
11- Entsaladari kolore gehiago emateko, gehitu erremolatxa, artoa, azenario birrindua... |
2022-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/216954/miren-iriarte-itzultzailea-hil-da.htm | Kultura | Miren Iriarte itzultzailea hil da | Elena Ferranteri eta Fleur Jaeggyri lan bana ekarri zien euskarara, baita euskarazko hainbat lanen gaztelerazko itzulpenak eman ere. Senide eta lagunek gaur eman diote azken agurra, Iruñeko hilerrian. | Miren Iriarte itzultzailea hil da. Elena Ferranteri eta Fleur Jaeggyri lan bana ekarri zien euskarara, baita euskarazko hainbat lanen gaztelerazko itzulpenak eman ere. Senide eta lagunek gaur eman diote azken agurra, Iruñeko hilerrian. | Iruñean jaio zen Iriarte, 1978an. Kazetaritzako lizentzia lortu zen EHU Euskal Herriko Unibertsitatean, 2000. urtean, eta Itzulpengintza Masterra egin zuen gero unibertsitate berean, baita Literatur Itzulpengintzako Graduondokoa ere, Bartzelonako Pompeu Fabra Unibertsitatean. Bi urtez Euskaldunon Egunkaria-n kazetari aritu ostean, itzulpengintzari ekin zion, zenbait enpresa eta erakundetarako lanean, lehenik, eta Iruñeko Udaleko Itzulpen Zerbitzuan, gerora. Euskaratik, gaztelaniatik eta italieratik askotariko testuak itzuli zituen, gaztelaniara eta euskarara. Euskaratik beste hizkuntzetarako literatur itzulpengintza sustatzeko Idazlea Itzultzaileen Lantegian ekimenean parte hartu zuen 2014an, Danele Sarriugarteren Erraiak liburuaren lehen atala gaztelaniaz jartzeko. Halaber, EIZIE Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen elkarteko zuzendaritza batzordean jardun zuen 2013tik 2014ra.
Bere ibilbidean, euskarazko zenbait literatur lan gaztelerara eraman zituen, tartean Sarriugarteren Erraiak 2019an eta Zer gertatzen da K herrian ilargi beteko gauetan? 2020an; Samara Velteren Nik sinesten dizut: bortxaketaren kultura eta Sanferminetako kasua 2019an; eta Uxue Alberdiren Kontrako eztarritik 2021ean. Halaber, italieratik bi liburu ekarri zituen euskarara: Elena Ferranteren Ihesi doana eta gelditzen dena (2016); eta Fleur Jaeggyren Proleterka (2018), Fernando Reyrekin lau eskutara, Literatura Unibertsala bildumarako.
Hain zuzen, haren lagun eta lankide Reyk eta Amaia Apalauzak hitz batzuk eskaini dizkiote Iriarteri, Iruñeko hilerrian gaur egin dioten agurrean —senideak ere mintzatu dira bertan—. Iriarte bai lagun bai ofiziokide izan dutenek «zorte handia» izan dutela adierazi du Apalauzak: «Miren, gurekin, denekin segur aski, xaloa izan da, maitagarria, zintzoa, ausarta, gardena, indartsua, bihotz-zabala». Haren heriotzak eragindako mina eta, aldi berean, hura ezagutzea izan den plazera, uneotan biak nahasian sentitzen dituztela adierazi du Reyk, eta Cora Coralina poeta brasildarraren gogoeta bat irakurri du agur ekitaldian, bizitzari buruzkoa.
Jaeggyren liburua elkarrekin itzuli izanak «harremana estutzeko» balio izan ziela azaldu dio Reyk BERRIAri, eta oso oroitzapen ona gorde duela: «Oso lankide ona zen, oso apala, eta oso ongi moldatu ginen. Pertsona xaloa zen, sentibera, baina indar handikoa, bizitzaren zailtasunei bizipozez eta jakinduriaz aurre egin ziena». |
2022-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/216955/3500-pertsona-baino-gehiagoko-migrazio-saldo-positiboa-du-eaek.htm | Gizartea | 3.500 pertsona baino gehiagoko migrazio saldo positiboa du EAEk | Eustatek jakinarazi duenez, immigranteen eta emigratzaileen erdiak baino gehiago 40 urtetik beherakoak eta gizonezkoak dira. | 3.500 pertsona baino gehiagoko migrazio saldo positiboa du EAEk. Eustatek jakinarazi duenez, immigranteen eta emigratzaileen erdiak baino gehiago 40 urtetik beherakoak eta gizonezkoak dira. | Eustatek argitaratutako datuen arabera, iaz gora egin zuten immigrazioak eta emigrazioak, aurreko urteko joerekin alderatuta: 2020an baino 4.206 pertsona gehiago etorri ziren kanpotik Euskal Autonomia Erkidegora 2021ean, eta 2020an baino 5.130 pertsona gehiago irten ziren EAEtik —kontuan hartzekoa da 2020a pandemiako lehen urtea izan zela, eta mugikortasuna nabarmen mugatuta egon zela—. Hala ere, 2021ean, gehiago izan ziren kanpotik etorritakoak, EAEtik joatea erabaki zutenak baino. Hortaz, migrazio saldo positiboa izan zen EAEn iaz; hau da, immigranteak emigratzaileak baino gehiago izan ziren: 3.588 pertsonakoa izan zen saldo positibo hori.
EAEko migrazio saldo orokorra positiboa izan bazen ere, zenbait eskualdetako egoera bestelakoa izan zen. Bilbon, adibidez, migrazio saldo negatiboa izan zuten, 35 pertsonakoa. EAEren eta Espainiako gainerako autonomia erkidegoen arteko mugimenduei begira, migrazio saldoa negatiboa izan zen, 500 pertsona baino gehiagokoa. Hau da, gehiago izan ziren EAEtik alde egin zutenak, iritsi zirenak baino. EAEk atzerriko herrialdeekin izandako mugimenduei dagokien saldoa, ordea, positiboa izan zen, 4.161 pertsonakoa.
EAEtik joandako pertsona gehien hartu zituzten autonomia erkidegoak hauek izan ziren: Gaztela eta Leon, Madril, Kantabria eta Katalunia. Aldi berean, eskualde horietatik zetozenak izan ziren EAEra etorri ziren gehienak.
Profila
Eustaten datuen arabera, emigratzaile nahiz immigrante gehienak 40 urtetik beherakoak izan ziren; batez beste, 37,7 eta 34,1 urtekoak, hurrenez hurren. Erdiak baino gehiago, gainera, gizonezkoak izan ziren. Emigratzaileen %45 eta immigranteen %58 atzerritarrak izan ziren. |
2022-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/216956/bi-euskal-herritar-hil-dira-kantabriako-hondartzetan-santontildean-eta-castro-urdialesen.htm | Gizartea | Bi euskal herritar hil dira Kantabriako hondartzetan, Santoñan eta Castro Urdialesen | Hildakoak bi gizonezko dira, 54 urteko donostiarra bata, eta 69 urteko mungiarra bestea. | Bi euskal herritar hil dira Kantabriako hondartzetan, Santoñan eta Castro Urdialesen. Hildakoak bi gizonezko dira, 54 urteko donostiarra bata, eta 69 urteko mungiarra bestea. | Bi euskal herritar hil dira gaur Kantabriako bi hondartzatan. Eguerdian, 54 urteko gizonezko donostiar bat zendu da Santoñako Berria hondartzan (Espainia). Larrialdi zerbitzuek zabaldutako informazioaren arabera, sorosleek atera behar izan dute uretatik, ondoezik baitzen. Ordurako, bihotz-biriketako geldialdia izana zuen gizonezkoak. Suspertzen saiatu dira, baina ez dute erdietsi bizia salbatzea.
Halaber, Mungiako (Bizkaia) gizonezko bat zendu da Castro Urdiales udalerriko Brazomar hondartzan, itota: Jose Angel Fernandez; 69 urte zituen, eta PSEko zinegotzia zen Mungian. Han lanean ziren sorosleak konturatu dira pertsona bat zegoela ur azalean, itsasertzetik 25 bat metrora. Uretatik atera dute, eta erreanimazio maniobrak egin, baina handik gutxira zendu da. |
2022-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/216957/gutxienez-hamahiru-lagun-hil-dira-dnipropetrovsken-errusiak-egindako-bonbardaketa-batean.htm | Mundua | Gutxienez hamahiru lagun hil dira Dnipropetrovsken Errusiak egindako bonbardaketa batean | Susmoa dago Zaporizhiako zentral nuklearretik egin ote duen erasoa Moskuk. Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak adierazi du ez dagoela berehalako mehatxu nuklearrik. | Gutxienez hamahiru lagun hil dira Dnipropetrovsken Errusiak egindako bonbardaketa batean. Susmoa dago Zaporizhiako zentral nuklearretik egin ote duen erasoa Moskuk. Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak adierazi du ez dagoela berehalako mehatxu nuklearrik. | Gutxienez hamahiru pertsona hil dira, eta beste hainbeste zauritu, Errusiak egindako bonbardaketa batean Dnipropetrovsk eskualdean, Ukraina ekialdean. Erasoa atzo gauean izan zen. Ukrainako larrialdietako zerbitzuek jakinarazi dutenez, guztira hogei eraikin hondatu ditu leherketak. Tartean dira ikasleentzako egoitza bat, kulturgune bat, eta bi eskola.
Leherketa jazo den eremua Dnieper ibaiaren ondoan dago, eta, hain justu, ibaiaren beste aldean dago Zaporizhiako zentral nuklearra; azken egunotan behin baino gehiagotan bonbardatu dute. Horren harira, Andrii Jermak Ukrainako presidentearen aholkulariak susmoa du Moskuko armadak Zaporizhiako zentraletik bonbardatu duela Dnipropetrovsk eskualdea, eta baieztatu du 80 jaurtigai bota zituztela handik.
Ukrainako presidentearen aholkularia ez da errezelo hori duen bakarra. Aste hasieran, instalazio nuklearraren jabe den enpresak ere salatu zuen Errusiako armada base militar gisa erabiltzen ari dela zentrala Ukrainaren aurkako erasoak egiteko. Zentral nuklearra Energoatom enpresarena da, eta azken asteotan bonbardaketa ugariren jomuga izan da. Kievek eta Moskuk elkarri leporatu diote erasoen erantzukizuna.
Horrez gain, Europako instalazio nuklear handienaren jabeak ohartarazi du Errusiako indarrak Krimeara bideratzen ari direla zentralaren elektrizitate ekoizpena. Eta, hori egiteko, Ukrainako energia sistemara konektatutako lerro elektronikoak suntsitu behar izan dituzte, enpresak esan duenez: «Aste honetan errusiarrek hiru lerro elektriko hondatu dituzte. Lantegia ekoizpen lerro bakarrarekin funtzionatzen ari da oraintxe, eta modu oso arriskutsua da lan egiteko».
Eraso horien balorazioa egin du IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak, eta adierazi berehalako mehatxu nuklearrerako arriskurik ez dagoela. Hala ere, ohartarazi du Zaporizhiako zentralera egindako bonbardaketak ez dituela bete enpresako zuzendari nagusiak ezarritako arauak, babes eta segurtasun nuklearrari dagozkionak. Horien artean daude, besteak beste, zentralaren osotasun fisikoa, segurtasunaren funtzionamendua eta segurtasun sistemak. Baita langileen zaintzarekin zerikusia dutenak ere.
Horregatik, IAEAk berretsi egin du aste hasierako eskaera: «ahal bezain pronto» joan behar dutela zenbait adituk bertara, zentralaren segurtasun egoera eta babes nuklearra egonkortzen laguntzeko.
Instalazio nuklearrak eztanda egiteak ekarriko lituzkeen ondorioez jakitun dira G7ko herrialdeak —Alemania, AEBak, Erresuma Batua, Frantzia, Italia, Japonia eta Kanada—, eta eskatu diote Errusiako armadari «berehala» erretiratzeko instalazio nuklearretik. Munduko potentzia nagusiek uste dute Moskuko armada bertan egoteak «arriskuan» jartzen duela Zaporizhiako eskualdea. Horrez gainera, adierazi dute «nabarmen handitu» dela zentralean ezbehar atomiko bat jazotzeko aukera, eta horrek arriskuan jarriko lituzkeela, Ukrainako herritarrak ez ezik, nazioarteko komunitatea ere.
Krimean ere leherketak
Atzo gauean, Errusiak Krimea penintsulan duen hegazkin baserik handiena bonbardatu zuten. Gutxienez pertsona bat hil zen, eta beste hamahiru zauritu, RIA Novosti albiste agentziak jakinarazi duenez. Ukrainako aireko indarrek adierazi dute Errusiako dozena bat gerra hegazkin ere suntsitu direla leherketaren ondorioz.
Ez dago garbi nor izan den erasoaren erantzulea. Izan ere, Kievek eta Moskuk elkarri egotzi diete errua. Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearen aholkularietako batek ukatu egin du herrialdeko armadak erasoan erantzukizuna izatea, eta bi arrazoi posible adierazi ditu: Errusiako soldaduek «nahi gabe» egin izana erasoa, edo partisanoak izatea errudunak.
Kieven antzera, Errusiako Defentsa Ministerioak erasoen erantzulea izatea ukatu du, esanez bonbardaketa ez dela izan armadaren eraso batengatik, baizik eta biltegi batean gordeta zegoen munizioa zartatu delako. Jaurtigailu horien leherketa, ordea, Ukrainako misil batek eragindakoa izan daitekeela adierazi du ministerioak.
Krimeako bonbardaketen harira, Zelenskik atzo gauean egindako agerraldian esan zuen Ukrainako gerra Krimean hasi zela, eta han bukatu behar duela, «Krimea askatzean». Krimea Ukrainako errepublika autonomoa zen, 2014ko martxoan erreferenduma egin eta Errusiarekin bat egin zuen arte.
EBk Moskuko ikatza blokeatu du
EB Europako Batasuneko estatu kideek ezingo dute Errusiako ikatza inportatu bihartik aurrera. EBko herrialdeek apirilean sinatutako bost zigorretako bat da, eta 120 egun iraungo du ikatzaren blokeoak. Moskuren ekonomia ahultzea da zigorraren helburu nagusia, eta, Europako Batzordearen arabera, 7.750 milioi euro galduko lituzke.
Aste honetan Washingtonek laguntza ekonomiko eta militarrak eman dizkio Kievi, eta gaur ere iragarri du beste 89.000.000 milioi dolar —85.800.000 milioi euro— emango dizkiola lehertu gabeko lurreko minak eta bonbardaketak garbitzeko, AEBetako Estatu Departamentuak jakinarazi duenez.
Errusiak Ukraina inbaditu zuenetik, zerealez betetako hamabi ontzi atera dira Kievetik. Azken biak atzo atera ziren; Turkiara eta Istanbulera doaz. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.