date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/217183/energia-garestiak-ekoizpena-geldiaraziko-du-europako-bi-galdategitan.htm | Ekonomia | Energia garestiak ekoizpena geldiaraziko du Europako bi galdategitan | Herbehereetako zink fundizio batek iragarri du irailean itzaliko dituela labeak. Eslovakiako Slovalco aluminio galdategiak gaur esan du produkzioa etengo duela. Energiaren erabileran oso intentsiboak diren lantegiak larri dabiltza Europan. | Energia garestiak ekoizpena geldiaraziko du Europako bi galdategitan. Herbehereetako zink fundizio batek iragarri du irailean itzaliko dituela labeak. Eslovakiako Slovalco aluminio galdategiak gaur esan du produkzioa etengo duela. Energiaren erabileran oso intentsiboak diren lantegiak larri dabiltza Europan. | Aurreikusi zitekeen, eta gertatzen hasi da. Energiaren prezioek errekorrak hausten jarraitzen dute Europan, eta horrek eragin zuzena du industrian. Are gehiago energian oso intentsiboak diren lantegietan, altzairutegi, galdategi eta halakoetan. Hala, iritsi dira lehen geldialdiak, eta gehiago etorriko dira.
Galdategiak dira lehenak, metalak sortzea delako energia gehien erabiltzen duen industria prozesuetako bat. Atzo Nyrstar taldeak iragarri zuen Budelko zink galdategiak ekoizpena etengo duela irailaren hasierarekin. Europako zink galdategi handienetako bat da Herbehereetakoa, eta munduko zink ekoizpenaren %2 hartu izan du, nahiz eta iazko urte amaieratik produkzioa asko jaitsi duen energia garestiaren ondorioz.
Zink galdategi handiaren itxiera iragarpenak berehala izan zuen erantzuna Londresko metalen merkatuan, zinkaren prezioak %7ko jauzia egin baitzuen.
Gaur, aluminio galdategi batek hartu du txanda. Norsk Hydro konpainiak jakinarazi du Eslovakiako Slovalco aluminio galdategiak ekoizpena geldiaraziko duela irail amaieran, gasaren prezio garestiak ezin eramanda. Urtero 175.000 tona aluminio ekoizten dituen fundizio horrek hilabeteak egin ditu produkzio ahalmena %60ra murriztuta. |
2022-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/217184/basomutil-bat-hil-da-zeanurin.htm | Ekonomia | Basomutil bat hil da Zeanurin | Administrazioari galdegin diote erantzukizuna hartzeko lan istripuen inguruan. Aurten 51 langile hil dira lanean ari zirela, sindikatuen arabera. | Basomutil bat hil da Zeanurin. Administrazioari galdegin diote erantzukizuna hartzeko lan istripuen inguruan. Aurten 51 langile hil dira lanean ari zirela, sindikatuen arabera. | Zeanurin (Bizkaia) zuhaitz mozketa batean parte hartzen ari zen langile bat hil da asteazken honetan, moztutako aleetako bat gainera erori eta hark emandako kolpearen ondorioz, Bizkaiko suhiltzaileek eta Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakitera eman dutenez.
Gertaera arratsaldeko 16: 30 aldera izan da. Moztutako zuhaitzak langilea harrapatu du, eta, larrialdietako zerbitzuak mobilizatu diren arren, ezin izan dute ezer egin. Langilea tokian bertan hil da.
Sindikatuen zenbaketaren arabera, aurten 51 pertsona hil dira lan istripuan Euskal Herrian.
Protestak
Atzo, berriz, 52 urteko garraiolari bat zendu zen Oiartzunen (Gipuzkoa), Lanbarren poligonoan lanean ari zela. Ondoezak jota hil zen behargina, kamioiaren kabinan, «lan istripu ez-traumatiko baten ondorioz», LAB sindikatuak zehaztu duenez.
Garraiolaria oroitu eta heriotza gaitzetsi dute 12:00etan, Lanbarren industrialdean bertan. Gehiengo sindikala bildu da bertan, Lan istripu gehiagorik ez. Prekaritatea hiltzailea lelopean. Administrazioari, Osalani eta Lan Ikuskaritzari «euren gabezia handiei konponbidea» jartzeko galdegin diete sindikatuek; «arrisku guneetan beharrezko kontrol neurriak ipini behar dituzte».
LABen zenbaketaren arabera, Oiartzungoa aurten lanean ari zela hil den 50. langilea da. Joan den astean, bi langile hil ziren lanean: garraiolari bat Elgoibarren (Gipuzkoa), eta eraikuntzako langile bat Errenterian (Gipuzkoa). |
2022-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/217185/mariano-biasinen-sublime-filmak-jasoko-du-sabastiane-latino-saria-zinemaldian.htm | Kultura | Mariano Biasinen ‘Sublime’ filmak jasoko du Sabastiane Latino saria Zinemaldian | RTVEk Carlos Saura eta Cesc Gay egileen lan berriak aurkeztuko dituela ere iragarri du Zinemaldiak | Mariano Biasinen ‘Sublime’ filmak jasoko du Sabastiane Latino saria Zinemaldian. RTVEk Carlos Saura eta Cesc Gay egileen lan berriak aurkeztuko dituela ere iragarri du Zinemaldiak | Ez da sari ofiziala, baina hamar urteren ostean egina du bere lekua Zinemaldian. Gehitu elkarteak ematen du Sebastiane Latino saria, eta sexu eta genero aniztasuna hobekien irudikatzen duen Latinoamerikako filma saritzea du helburu. Aurten, Mariano Biasin zuzendari argentinarraren lehen film luzea hautatu du epaimahaiak: Sublime. «Filmak maitasunezko istorio positibo eta bisualki erakargarri bat kontatzen digulako, erromantizismoa, nerabezaroa, musika, beldurra eta desira elkartuta. Eta, gainera, duela urte batzuk filmak amaiera erabat desberdina izango lukeelako». Horizontes Latinos sailaren barruan emango dute filma jaialdian.
Sariaz gainera, Iberoamerikako LGTBIQA+ Zinema Jaialdien Topaketa ere antolatzen du Gehitu elkarteak Zinemaldian. Aurten, esaterako, irailaren 20rako mahai inguruen sorta bat antolatu dute.
RTVEren proiekzioak
Beste bi filmen proiekzioak ere iragarri ditu antolakuntzak, bestetik. Carlos Saura zinemagileak Las paredes hablan (Hormek hitz egiten dute) dokumentala estreinatuko du Zinemaldian, eta Cesc Gay zuzendariak Historias para no contar (Kontatzekoak ez diren istorioak) komedia aurkeztuko du. RTVEren babesarekin sortutakoak dira bi lanak, eta haren aterkipean aurkeztuko dituzte jaialdian ere.
Arteari buruzko gogoeta bat du oinarrian Sauraren lanak. Artearen eta hormaren arteko lotura du ardatz lanak, eta historiaurreko kobazuloetatik hasi eta abangoardia berrienetarainoko bidea egiten du kontakizunak. Irailaren 21ean emango dute Sauraren dokumentala. Kursaalean, RTVEk antolatutako emanaldi berezi batean.
Gayren lana, berriz, RTVEk Viktoria Eugenia antzokian irailaren 22an egingo duen gala handian proiektatuko dute. Komedia koral bat dela aurreratu dute, eta, iragarri dutenez, Torontoko Nazioarteko zinema jaialdian ere emango dute aurrez, irail hasieran. |
2022-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/217186/duela-bost-urte-baino-25-haur-gutxiago-jaio-dira-lehen-seihilekoan-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Duela bost urte baino %25 haur gutxiago jaio dira lehen seihilekoan Hego Euskal Herrian | Iaz baino %2,4 haur gutxiago jaio dira aurten urtarriletik ekainera. | Duela bost urte baino %25 haur gutxiago jaio dira lehen seihilekoan Hego Euskal Herrian. Iaz baino %2,4 haur gutxiago jaio dira aurten urtarriletik ekainera. | Jaiotze tasa gero eta txikiagoa da, eta ez du buelta emateko itxurarik: INE Espainiako Estatistika Institutuaren azken datuek berretsi dute gero eta ume gutxiago jaiotzen direla Hego Euskal Herrian. 2022ko lehen seihilekoko datuak eman ditu INEk, eta, ikus daitekeenez, duela bost urteko epe berean baino 2.992 ume gutxiago —%25 gutxiago— jaio dira aurten: urtarriletik ekainera 9.039 ume jaio dira 2022an, eta 12.031 jaio ziren 2016an. Beste modu batera esanda: batez beste 66 ume jaio ziren egunean 2016an, eta 50 jaio dira aurten.
Beheranzko joera ikusten da 2021eko datuekin alderatuta ere. Joan den urtean, lehen sei hilabeteetan, 9.264 ume jaio ziren; hau da, %2,4ko jaitsiera izan da aurten. Dena den, egoera desberdina da lurraldearen arabera: %8,4 jaitsi da Gipuzkoan, eta %2,7 Nafarroan, baina %0,8 igo da Bizkaian, eta %0,9 Araban.
Emakumeek ama izateko duten adinean ere egon da aldaketa. Adina igotzen ari da pixkanaka-pixkanaka. Esaterako, 2016ko lehen seihilekoan jaio ziren haurren %9k zuten ama 40 urte baino zaharragoa; 2022an, berriz, %12k. |
2022-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/217187/bilboko-konpartsek-gezurtatu-egin-dute-jaurlaritzak-ertzaintzaren-jarduna-laquoez-oztopatzekoraquo-eskatu-diela.htm | Gizartea | Bilboko Konpartsek gezurtatu egin dute Jaurlaritzak Ertzaintzaren jarduna «ez oztopatzeko» eskatu diela | El Correo egunkariaren albiste bati erantzun diote konpartsek: «Guztiaren gainetik Aste Nagusia eta erasoen biktimak defendatuko ditugu. Laguntzeko gaude, ez oztopatzeko». | Bilboko Konpartsek gezurtatu egin dute Jaurlaritzak Ertzaintzaren jarduna «ez oztopatzeko» eskatu diela. El Correo egunkariaren albiste bati erantzun diote konpartsek: «Guztiaren gainetik Aste Nagusia eta erasoen biktimak defendatuko ditugu. Laguntzeko gaude, ez oztopatzeko». | «Eusko Jaurlaritzak konpartsei exijitu die ziztadengatiko salaketarik 'ez oztopatzeko'». Titular horixe dakar El Correo egunkariak gaurko albiste batean. Izan ere, kazetaren arabera, Bilboko Konpartsek aurkeztutako erasoen aurkako protokoloak ez du guztiz bat egiten Eusko Jaurlaritzak aholkatutakoarekin. El Correo-ren esanetan, larrialdi zerbitzuei eta Ertzaintzari berri eman aurretik, konpartsek «modu pribatuan» artatuko lituzkete erasoren bat salatzen duten biktimak, eta Jaurlaritzak zabaldutako irizpideen aurkakoa litzateke hori.
«Gobernu autonomikoak lehenbailehen SOS Deietara hots egiteko beharra nabarmendu du, eta eskatu du asistentzia lana ez oztopatzeko», azaldu du hedabideak albistean, eta, «Segurtasun Saileko iturriak» aipatuz, ohartarazi du Poliziari salaketaren berri berandu jakinaraztea arduragabekeria larria litzatekeela. Titularrean dioena, ordea, ez du zehaztu albistean: El Correo-k ez du argitzen zein bidetatik egin dien Jaurlaritzak eskaera hori Bilboko Konpartsei.
Bilboko Konpartsek gezurtatu egin dute albistea: «Eusko Jaurlaritza ez da gurekin harremanetan jarri inolako eskaerarik edo 'exijentziarik' egiteko». Konpartsek zehaztu dute haien jai gunean zerbait gertatuz gero «betidanik» Bilboko Udaltzaingoarekin jartzen direla harremanetan. Algortako Portu Zaharreko jaietan ziztada bat salatu zuen emakumearen kasua hartu du oinarri El Correo-k: «Arazo hori Bilbon errepika daiteke». Bilboko Konpartsek argitu dute, ordea, ez daukatela protokolo komunik beste herrietako txosnekin.
Udalak ere berretsi du hori, eta ukatu egin du inolako arazorik dagoenik. «Txosnetan honelako arazorik gertatu denean arduradun batzuk egon dira beti, eta kasuak Udaltzaingoari jakinarazi zaizkio. Aurten ere horrela izango da, ez da arazorik izango», adierazi du Itziar Urtasun zinegotziak.
Ikusi gehiago: Algortako mugimendu feministako bi kide ikertzen ari dira desobedientzia delitu larriagatik
«El Correo-ri berri horren iturria argitzea eskatzen diogu», adierazi dute Bilbo Konpartsek, zuzenketa publikoa eskatzearekin batera: «Ez da zilegi egunkari batek kontrastatu gabeko berriak modu honetara argitaratzea. Guztiaren gainetik Aste Nagusia eta erasoen biktimak defendatuko ditugu. Laguntzeko gaude, ez oztopatzeko».
Bilboko Konpartsek atzo aurkeztu zuten eraso matxistei, arrazistei eta LGTBI kolektiboaren kontrakoei erantzuteko protokoloa. Aspaldikoa da protokoloa, baina azaldu zuten aurten indartu eta gaurkotu egin dutela. Edozein eraso pairatzen duenak txosnetara jo dezake, eta han «gune seguru bat» eskainiko diote, eta laguntza. Kartelak ere zabaldu ohi dituzte protokoloaren berri emateko. |
2022-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/217188/beste-sei-euskal-preso-jarri-dituzte-hirugarren-graduan-azken-hilabetean.htm | Politika | Beste sei euskal preso jarri dituzte hirugarren graduan azken hilabetean | Guztira, 23 presori eman diete hirugarren gradua Eusko Jaurlaritzak espetxeen eskumena hartu zuenetik. | Beste sei euskal preso jarri dituzte hirugarren graduan azken hilabetean. Guztira, 23 presori eman diete hirugarren gradua Eusko Jaurlaritzak espetxeen eskumena hartu zuenetik. | Sei euskal presori hirugarren gradura igarotzeko baimena eman diete azken hilabetean: Zigor Orbe, Santiago Vicente, Aitor Herrera, Igor Martínez de Osaba eta Lierni Armendaritzi hilabete hasieran eman zieten, eta geroago Juan Carlos Subijanak ere bide bera egin du.
Guztira, 23 euskal presori eman diete gradu hori Eusko Jaurlaritzak urrian espetxeetako eskumena bereganatu zuenetik. 177 euskal preso daude guztira Espainiako eta Frantziako kartzeletan. |
2022-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/217189/euroguneak-hazten-jarraitzen-du-baina-motel.htm | Ekonomia | Euroguneak hazten jarraitzen du, baina motel | Bigarren hiruhilekoan %0,6 handitu da BPGa. Alemaniak sortzen du kezkarik handiena, hango ekonomia ez baita hazi. | Euroguneak hazten jarraitzen du, baina motel. Bigarren hiruhilekoan %0,6 handitu da BPGa. Alemaniak sortzen du kezkarik handiena, hango ekonomia ez baita hazi. | Atzeraldi hotsak gero eta ozenago entzuten dira eurogunean, baina oraingoz eusten dio hazkundeari: aurtengo bigarren hiruhilekoan %0,6 handitu da barne produktu gordina (BPG). Hazkunde apala da, eta iragarri baino hamarren bat okerragoa, baina urteko lehen hiru hilabeteetako %0,5 baino handiagoa. Hori horrela, euroa erabiltzen duten hemeretzi herrialdeek oraingoz eutsi egin diete Ukrainako gerraren lehen kolpeari —otsail amaieran hasi zen— eta energiaren prezioetan iaztik izaten ari den neurrigabeko igoerari.
Beste ekonomia handiekin konparatuta, eurogunea ez da salbuespena. Hiruhileko berean, AEBetako BPGak bi hamarren galdu ditu, eta atzeraldi teknikoan sartu da, urteko lehen hiruhilekoan lau hamarren galdu ondoren. Herrialdeko ekonomia iazko uztailean iritsi zen pandemia aurreko datuetara. Eurogunean aurtengo urtarrilean gertatu zen hori, baina herrialde batzuk behetik jarraitzen dute oraindik. Txinako ekonomia ere ez dago unerik gozoenean, pandemia hasi zenetik lehen kontrakzioa izan baitu bigarren hiruhilekoan: -%2,6koa.
Eurogunean begirada guztiak Alemanian jarrita daude. Herrialdeko ekonomia ez da hazi bigarren hiruhilekoan (%0), eta gero eta zailtasun gehiago ditu atzeraldiaren mamutik aldentzeko. Energia hornidurarekin dituen arazo larriei eta inflazio handiari gehitu zaizkie Europa osoa pairatzen ari den beroaldiaren ondorioak. Alemanian horniduran du eragin nabariena: ibaietatik egiten da, Rhinetik bereziki, eta ur emarien jaitsierak ia ezinezkoa egin du hainbat lehengai eta ondasun garraiatzea.
Eurostatek asteazken honetan jakinarazitako datuen arabera, beste herrialde batzuk egoera hobean daude urtearen bigarren erdiari aurre egiteko. Frantzia %0,5 hazi zen bigarren hiruhilekoan, lehen hiruhilekoan %0,2 murriztu ondoren; Espainia eta Italia, berriz, %1,1 eta %1 hazi dira, hurrenez hurren.
Europako Batzordeak nabarmendu duenez, uda igarota, euroguneko ekonomiak erronka eta ziurgabetasun handiei egin beharko die aurre, eta ohartarazi du mehatxuak gauzatuz gero litekeena dela zenbaki negatiboak itzultzea berriro, pandemiaren unerik gogorrenetatik lehen aldiz. Beldur nagusia da Errusiak gas hornidura erabat etetea; horrek oso egoera ahulean utziko lituzke Europa erdialdeko herrialde ugari, eta Alemania bereziki. |
2022-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/217190/txinan-industria-batzuk-eten-dituzte-lehorteagatik.htm | Txinan industria batzuk eten dituzte, lehorteagatik | Txinan industria batzuk eten dituzte, lehorteagatik. | Txinako erdialdean inoiz izan ez den bero bolada batek industria batzuen jarduera etetea eragin du, energia eskari handiari erantzun ezinda. Sichuan eskualdeko horniduraren %80 inguru hango ibaietan eta urtegi handietan kokatutako zentral hidroelektrikoek sortzen dute, eta lehorteen eraginez oso maila baxuan daude. Eskualde horretatik igarotzen da, esaterako, Yangzi ibaia, Txinako ibai luzeena eta munduko hirugarrena. Ibaiaren emari nagusiko ur maila ohikoa baino % 80 beherago dago tarte batzuetan.
Egoera ikusita, lekuko agintariek lehentasuna eman diote etxebizitzetako hornikuntzari, eta Sichuango probintziako hemeretzi lantegi handitan ekoizpena aldi baterako eten dute, sei egunez. Ekialdeko eskualde batzuetan ere, hala nola Zhejiangen eta Anhuin, industria sektorean energia kontsumoa murrizteko neurriak iragarri dituzte.
Txinako energia kontsumoa nabarmen handitu da pandemiaren ondoren, ekoizpenaren bizkortzearekin batera. Uztailean iazko hil berean baino % 6,3 handiagoa izan zen batez beste, eta etxebizitzetakoa %26,8koa. 2009an abiatutako serie historikoko igoerarik handiena izan da.
Hala eta guztiz ere, herrialdeko agintariek berretsi dute ez dela iaz gertatutakoa errepikatuko; orduan, ipar-ekialdeko eskualde batzuetako industria ekoizpena eten egin zuten hornidura elektrikoaren eskasiagatik, eta itzalaldiak izan ziren etxebizitzetan. | ||
2022-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/217191/bartzelonako-atentatuko-biktimak-omendu-dituzte-bosgarren-urteurrenean.htm | Mundua | Bartzelonako atentatuko biktimak omendu dituzte bosgarren urteurrenean | Aurten ere, hainbat familiak instituzioei egotzi diete biktimei arreta eta erreparazio nahikorik ez eman izana. Cambrilsen, bihar egingo dute omenaldia. | Bartzelonako atentatuko biktimak omendu dituzte bosgarren urteurrenean. Aurten ere, hainbat familiak instituzioei egotzi diete biktimei arreta eta erreparazio nahikorik ez eman izana. Cambrilsen, bihar egingo dute omenaldia. | Bartzelonako eta Cambrilseko (Tarragona, Herrialde Katalanak) atentatuen bosgarren urteurrenean, biktimei omenaldia egin diete Kataluniako hiriburuan. 16 hildako eta 140 zauritu izan ziren 2017ko abuztuaren 17 hartan. Familiek eta ordezkari politikoek gaur goizean egin dute ekitaldia, Ramblen erdialdean. Atentatuen oroimenezko 12 metroko plaka bat dago alboan, han egin baitzuten erasoa orain dela bost urte, furgoneta batekin. «Bakeak har zaitzala, o hiri baketsua» dago idatzita panelean, katalanez, gaztelaniaz, ingelesez eta arabieraz.
Ikusi gehiago: Erasoen osteko galdera gordinak
Omenaldia Fatima Saheb poetak zuzendu du, eta hitzaldi labur batean oroitu ditu «jada ez daudenak, oraindik atsekabez eta beldurrez bizi direnak, etorkizunera begira aurrera egitea lortu dutenak eta ezagutzen ez diren eta aitortu ez dituzten gainerako biktimak». Jarraian, lore eskaintza egin dute, familiek lehenik, eta ordezkari politikoek gero.
Aurten ere, UAVAT Terrorismoak Kalte Egindakoen Arretarako Unitateko aholkulariak Catalunya Radio irratian salatu du instituzioek ez dietela biktimei arreta eta erreparazio nahikorik eman urte hauetan, nahiz eta «horretarako baliabide guztiak erabiltzeko betebeharra duen». Modu berean, omenaldian bertan, Bartzelonako alkate Ada Colauk, Herrizaingo sailburu Joan Ignasi Elenak eta beste hainbat politikarik jakinarazi dute biktimek zailtasun handiak izan dituztela aitortuak izateko eta kalte ordainak jasotzeko. 2021ean, Espainiako Auzitegi Nazionalak 355 biktima aitortu zituen; horietatik 216k eskatu zituzten kalte ordainak, eta 130ek soilik lortu dituzte.
Familiak eta instituzioak ez dira izan gaur kalera irten diren bakarrak. Hainbat lagunek elkarretaratzea egin dute Espainiari «egia argitu dezala» eskatzeko. Izan ere, epaiketak argitu gabe utzi zuen Ripolleko imamaren eta CNI Espainiako zerbitzu sekretuen arteko lotura. Poliziaren ikerketek ondorioztatu zuten Abdelbaki Es Satty imama izan zela 2017ko atentatuen egileak konbentzitu zituena. Es Sattyk harremanak izan zituen CNIko kide batzuekin, narkotrafikoagatik kartzela zigor bat bete eta bi urtera, eta atentatuak gertatu baino urtebete lehenago. Auziko instrukzio epaileak, baina, uko egin dio harreman hori ikertzeari, argudiatuta ez duela inolako loturarik erasoekin.
Protesta oihuak ekitaldi instituzionalekin nahastu dira. Politikari eta biktima ugari kexatu dira manifestariek ekitaldia «ez errespetatu» izanaz, eta UAVATeko aholkulariak adierazi du protestek itxaron zezaketela 17-A Exigim Responsabilitats plataformak 12:00etarako deitutako kontzentraziora arte.
Bartzelonan egin dira ekitaldi instituzionaletik bereizitako omenaldiak ere, eta, Cambrilsen, bihar dira egitekoak, Bakearen Oroimenezko Gunearen parean. Cambrilseko erasoak Bartzelonakoak baino ordu batzuk geroago gertatu ziren, abuztuaren 18ko goizaldean, hain zuzen. |
2022-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/217192/mugimendu-feministak-esan-du-algortan-ez-zietela-oztoporik-jarri-ertzainei.htm | Gizartea | Mugimendu feministak esan du Algortan ez zietela oztoporik jarri ertzainei | Nabarmendu dute ez dutela mugimendu feministaren «kriminalizaziorik» onartuko, eta azaldu dute jaietako protokoloa bete zutela | Mugimendu feministak esan du Algortan ez zietela oztoporik jarri ertzainei. Nabarmendu dute ez dutela mugimendu feministaren «kriminalizaziorik» onartuko, eta azaldu dute jaietako protokoloa bete zutela | Algortako Portu Zaharreko jaietan (Getxo, Bizkaia) gertatutakoak segida izan zuen atzo. Neska batek esan zuen ziztatu egin zutela, eta Ertzaintzaren eta mugimendu feministako kideen artean desadostasunak daude ondoren gertatutakoaren inguruan. Ertzaintzak ziurtatu du hura artatu zuten bi arduradunek oztopoak jarri zizkietela hari arreta emateko, «txosnak ziztaden harira jarduteko bere protokoloa zuela ziurtatu ondoren». Bi pertsona horiek ikertzen ari dira desobedientzia delitu larria egotzita. Gaur arratsaldean, Algortako mugimendu feministak prentsaurrekoa eman du, bere bertsioa hedatzeko. Azaldu dute mugimendu feministako bi kide arduratu zirela artatzeaz, eta ukatu egin dute Ertzaintzari oztopoak jarri izana: «Inork inongo momentutan ez zuen oztoporik jarri».
Areago, nabarmendu dute ziztadaren berri izan bezain laster 112 larrialdietarako zenbakira deitu zutela, anbulantzia eskatzeko: «Jaietarako prestatutako protokoloak halaxe zioen, Ertzaintzaren zein Eusko Jaurlaritzaren protokoloei jarraikiz». Eta, gainera, ziurtatu dute Ertzaintzarekin adostu zutela nola jokatu: «Eraso polizial eta judiziala jaso duten bi kideak dira, hain justu, egun hartan 112ra deitu, gurasoekin harremanetan jarri eta Ertzaintzarekin urrats guztiak koordinatu zituztenak. Hortaz, egin diren adierazpen faltsuak atzera botatzea eta mugimendu feministako gure bi kideen aurkako salaketak berehala bertan behera uztea exijitzen dugu».
Ertzaintzaren jarrera ez ezik, mugimendu feministaz ematen ari diren irudia ere deitoratu dute: «Mugimendu feminista kriminalizatzeko eta jopuntuan jartzeko estrategia politiko orori irmotasunez erantzungo diogu». Ez daude geldirik egoteko: «Jarraituko dugu eraso matxistarik gabeko Euskal Herri feminista bat eraikitzen».
Soka luzeko auzia
Jai giroan gertatzen ari diren eraso matxistei erantzuteko protokoloen harira, zalaparta sortu da azken egunetan. Algortako gertakarien ostean, Ertzaintzaren Esan sindikatuak zer edo zer egiteko eskatu zion Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailari, eta segidan etorri zen Josu Erkoreka Segurtasun sailburuaren erantzuna. Esan zuen «larria» dela ziztada kasuetarako ondua duten protokoloa ez betetzea: «Jarduera zabar horrekin arriskuan jarri ahal izan zuten biktimaren osasuna». Harrezkero Erkorekak ez du adierazpenik egin, eta, BERRIA Segurtasun Sailarekin harremanetan jartzen saiatu bada ere, ez diote telefonoa hartu.
Segida izan du auziak. Gaur El Correo egunkariak eman duen albiste baten arabera, Eusko Jaurlaritzak Bilboko konpartsei exijitu die ziztadengatiko salaketarik «ez oztopatzeko»: «Gobernu autonomikoak lehenbailehen SOS Deietara hots egiteko beharra nabarmendu du, eta eskatu du asistentzia lana ez oztopatzeko». Gezurtatu egin dute Bilboko Konpartsek: «Eusko Jaurlaritza ez da gurekin harremanetan jarri inolako eskaerarik edo exijentziarik egiteko». Zehaztu dute zein modutara jardungo duten ere: «Bilboko Konpartsen jai gunean zerbait gertatuz gero, betidanik, Bilboko Udaltzaingoarekin jartzen gara harremanetan».
Esan sindikatuak berean segitu du: kritikatu du hainbat herritako festetan jarritako puntu moreetan —informazioa ematen dute, baita eraso matxistak jasan dituztenak artatu ere— ere ez dutela Ertzaintzarekin kolaboratzen. Donostiako kasua aipatu du, eta esan du bertan «traba asko» jarri dizkietela. Horrela adierazi du: «Eskatzen dugu [Segurtasun] Sailak talde antisozial eta totalitario hauen aurka egitea, gazteak ezin direlako jende honen eskuetan utzi». Erne sindikatuak ere bide beretik jo du, eta esan du «zentzugabekeria» dela txosnek, konpartsek edo festa batzordeek hartzea ziztadak jaso dituztenei laguntzeko lana.
Sexu eraso gehiago
Ziztadez gain, beste zenbait eraso matxista ere egon dira. Laudioko mugimendu feministak (Araba) salatu du bart gauean eraso matxistak gertatu zirela, eta, gaitzesteko, protesta egin dute gaur. Amurrion ere atzo gauean eraso matxista bat egon zela jakinarazi du herriko mugimendu feministak, eta atzo hura gaitzesteko batu ziren. Udalak ere deitoratu du: «Gaitzespenik sendoena adierazi nahi dugu, baita biktimari eta ingurukoei laguntza eta haiekiko hurbiltasuna ere». |
2022-8-20 | https://www.berria.eus/albisteak/217193/zubi-bat-bi-ilunpetarantz.htm | Kultura | Zubi bat bi ilunpetarantz | Besteak beste, Jane Austen, Virginia Woolf eta Judith Butler itzuli ditu Ana Isabel Moralesek ingelesetik euskarara. Gogoratu duenez, ordea, nerabezaro hasierara arte ezezagun zitzaizkion bi hizkuntzak, eta, beraz, ezinbestean, bi norabidekoa izan da aldi berean haren bidaia linguistikoa. | Zubi bat bi ilunpetarantz. Besteak beste, Jane Austen, Virginia Woolf eta Judith Butler itzuli ditu Ana Isabel Moralesek ingelesetik euskarara. Gogoratu duenez, ordea, nerabezaro hasierara arte ezezagun zitzaizkion bi hizkuntzak, eta, beraz, ezinbestean, bi norabidekoa izan da aldi berean haren bidaia linguistikoa. | Jorge Luis Borgesen ipuin bat balitz bezala, zubia eraikitzen hasi ahala bakarrik hasten dira agertzen haren bi ertzak lotzen dituzten lurraldeak Ana Isabel Morales itzultzailearen kasuan (Bilbo, 1969). Besteak beste, Jane Austen, Virginia Woolf, Edna St. Vincent Millay, Charlotte Perkins Gilman, Hassan Blasim eta Judith Butler euskaratu ditu ingelesetik, baina gaztarora arte erabat ezezagun zitzaizkion orain korapilaturik dagoen soka horren bi muturrak. 14 urte inguru zituela hasi zen euskara ikasten, eta garai bertsuan hasi zen ingelesarekin ere. Zerotik. Gero, Deustuko Unibertsitatean Euskal Filologia ikasi zuen, Euskal Herriko Unibertsitateko itzulpen zerbitzuko langile postua lortu zuen, genero ikasketak egin zituen Marylanden, Nazio Batuen Erakundeko itzultzaile eta interprete izan zen New Yorken, eta, EHUko itzultzaile taldeko langile ez ezik, Xerezaderen Artxiboa izeneko literatur atari digitalaren bihotza ere bada egun. Eta, orain ere, hor, hasieran bi ilunpetarantz altxatutako zubi horren gainean seguru bermaturik, zalantza jaurti du airera lehen-lehenik: «Nire hizkuntzak oso arruntak dira, eta ez daukat halako istorio exotikorik kontatzeko...».
Bikoitza da hizkuntzarako Moralesen bidaia. Bi norabidekoa, aldi berean. Jatorrizko iturburuaren mitorik gabea. Guztia eraikia. Eta, beraz, euskarara nola heldu zen azalduz hasi du kontakizuna. «Hori izan zen nire lehenengo bidaia linguistikoa, eta arrazoi afektiboengatik hasi nuen».
Jakin bazekien euskara existitzen zela, baina sekula ez zuen euskarazko eskola bakar bat ere jaso, eta inguruan ere ez zuen euskaldunik. Francisco Navarro Villosladaren Amaya o los vascos en el siglo VIII eleberria irakurtzen gogoratzen du bere burua gaztetan, eta, dioenez, baita «euskalduntasunaren kontzientzia» hartzen ere. Institutu sasoian jaso zuen bere lehen euskara eskola ikastetxean, bere kabuz egin zituen lehen irakurketak, eta hizkuntza eskolan eman zuen izena gero. Eta barrez borobildu du azalpena. «Nik hizkuntzekin beti egin dudan gauza bat izan da neure buruarekin asko hitz egitea, eta oso ondo joan zait!».
Ana Isabel Morales. Monika del Valle, Foku
«Ezinezkoa da hizkuntza bat ikasten bukatzea», azaldu du lehenik Moralesek, «baina euskara ikasten bukatzea zen nire helburua, gero Euskal Filologia ikasi ahal izateko. Irailean atera nuen EGA, eta urrian hasi nintzen eskolekin. Hura izan zen benetako murgiltzea». 1987an sartu zela zehaztu du, eta orduan «bekatua» zela eskola haietan erdaraz aritzea. «Orduan bai, orduan Euskal Herrira heldu nintzen».
Herrialde oso bat azaldu zitzaion San Inazio auzotik Deustu auzorako bidean.
Euskararen «paraleloan» joan zen ingelesa ere. Emanak zituen eskola batzuk umetan, eta bere kasa hasi zuen bide hori gero, Bilbon bertan beti, ingeles hiztun den ezein herrialdetan sekula egon beharrik gabe.
Austenen urratsen atzetik
Ezinbesteko bidaidea izan da literatura beti Moralesentzat edozein hizkuntzarako bidaian. Haren eskutik egin du beti aurrera hizkuntza ikasketetan, eta haren bidez heldu zen Ingalaterrara ere, lehenengoz.
Jane Austenen Harrotasuna eta aurrejuzguak eleberria izan zen euskaratu zuen lehen lana, eta Literatura Unibertsala bilduman argitaratu zuten, 1996. urtean. Ingeles literaturako katedral bat da lana. Eta lan horretan murgilduta zebilela egin zuen bere lehen bidaia fisikoa ingelesera. Bath izeneko herrira joan zen zehazki; herriak Austenekin zuen loturagatik. Bertan bizi izan baitzen idazlea 1801etik 1806ra, eta hura hartu baitzuen argitaratutako sei nobeletako biren inspirazio iturritzat. Eta, guztira, lau egun eman zituen han Moralesek. Nahikoak, halere, ingelesezko C2 titulua lortzeko ahozko azterketan hango gozotegi batean okin aritu zela esan, eta aztertzaileak gezur hura osorik irensteko.
Austenen lanetik beretik hasita, nabarmena da generoaren gaiak Moralesen itzulpen lanetan duen garrantzia. Hark itzuli du euskarara, esaterako, Judith Butler pentsalariaren Genero nahasmendua lan esanguratsua, Elkar argitaletxearen eta Jakin aldizkariaren Eskafandra bildumarako, 2018. urtean, eta generoarekiko kezkak bustitzen ditu itzulitako gainerako autoreak ere: Woolf, Gilman Perkins... Dioenez, ordea, «era intuitiboan bakarrik» izan zen feminista, harik eta Marylanden, AEBetan, genero ikasketak egin zituen arte. 1998. urtean izan zen hori. Butlerrek generoari buruzko bere liburua kaleratu eta zortzi urtera. «Ordurako, jadanik gaindituta zegoen debatea, eta feminismoa trans inklusiboa zen, edo, behintzat, hala zen han».
Ez zen Moralesen hasierako asmoa. Itzulpengintzako master bat egitera joan zen berez AEBetara, baina, unibertsitatean izena eman ostean eta lehen hiruhilekoaren matrikularen prezioaz jabetutakoan, aldatu egin behar izan zuen plana, eta, gogoratu duenez, bikotekide zuen gizonak gomendatuta eman zuen izena genero masterrean. «Pentsa», barrez. «Eskolen lehen minututik azken minutura egoten nintzen ikasten; super pozik egon nintzen».
Ikasketa haien aurretik ere, Austenen liburuaren itzulpenari ere 34 orriko azalpen testu bat gehitu zion Moraselek XIX. mendeko Ingalaterran ezkontzak emakumeei zekarkienari buruz. «Ezinegona banuen, noski; tresneriarik ez, ordea. Baina bai, hitzaurre hartan badago gogoeta feminista bat, besteak beste azaltzen duena ezkontza arazo ekonomiko bat ere bazela, eta, beraz, Jane Austenen nobelak ez direla ezkontzei buruzko eleberriak bakarrik, baizik eta baita ekonomiari buruzko eleberriak ere».
Opari zail bat
Dioenez, «oparia» izan zen gerora, urte batzuen buruan, Butler itzuli ahal izatea. «Ni Marylandetik guztiz butleriar itzuli nintzen, eta ohore handitzat daukat haren lana euskarara ekarri izana». Era berean, aitortu du orain arte gehien sufriarazi dion itzulpen lana ere huraxe izan zela. Beste katedral bat baita Genero nahasmendua. Kasu honetan, generoari buruzko pentsamenduaren historian. Filosofiaren historiari egindako kritika zehatzekin. Aipuz jositako ehunka orrirekin. Zehaztasun linguistiko handiarekin. Maiz sintaxi bihurriarekin. Eta, halere, opari bat.
Funtsean, generoari, sexuari, gorputzari eta desirari buruzko konbentzioak eraisteko proposamena da Butlerrena, eta eragin handiko lana izan zen argitaratu eta berehala. Mugarri bat, esaterako, queer teorientzat. Hala azaldu zuen liburu haren ekarpena Moralesek itzulpenaren aurkezpenean, 2018an: «Generoa egin egiten dela ondorioztatzen du Butlerrek. Ekintza errepikatu horien segida da genero eraikuntza. Beraz, muga horiekin ito beharrean, ekintzarako eta agentziarako aukera gisa erabil dezakegu egitate hori bera». Eta gero, honela borobildu zuen lanaren muina: «Ez dago esentzialismorik, subjekturik edo naturarik. Kultura baino ez dago. Kultura baino ez gara».
Guztia eraikia.
Ingelesa ikasten hasia zenean egin zuen lau eguneko bisita Ana Isabel Morales itzultzaileak Bath herrira. Ingeleseko azterketan, han okin aritu zela sinetsarazi zion aztertzaileari. Ana Isabel Morales
Aitortu duenez, Butlerren itzulpen hari aurre egiteko, berritu egin behar izan zuen aurrez Austenen lana itzultzeko bere buruari ezarritako irizpide sorta.
1996an eman zuen argitara lehenengoz Harrotasuna eta aurrejuzguak eleberria, baina hura berrikusita argitaratu zuen berriz 2013an. Dioenez, ez zuen aldaketa handirik egiteko beharrik izan, ordea. «Berrikuspena egiterakoan izan nituen irizpideak lehen itzulpen lana egiterakoan izandako berberak izan ziren; berberak, baina erradikalagoak».
Hain zuzen ere, Austen itzultzeko hiru tentaziori aurre egin behar izan ziela kontatzen du Moralesek berrikusitako bertsioarentzako idatzitako hitzaurrean. Puntuz puntu. Testua sinplifikatzeko tentazioa da lehena. Autorea baino jatorragoa izateko tentazioa da bigarrena. Eta gehiegi azaldu edo interpretatzeko tentazioa da hirugarrena.
Butlerrek behartu zuen zerrendari beste puntu bat gehitzera. «Whatever works printzipioa». Hau da, funtzionatzen duen edozerk balio duela. «Zuk badauzkazu printzipio batzuk, baina gero testuak agintzen du, eta liburu osoa hartu behar da osotasun moduan, eta ez esaldiz esaldi bakarrik aritu».
Familia linguistikoa
Marylanden egindakoaz gain, izan zuen beste egonaldi bat ere Moralesek AEBetan. 2003. urtean lortu zuen Nazio Batuen Erakundean itzultzaile izateko postua, oposizioa gaindituta. Frantsesa ere ikasi zuen horretarako, eta 2005etik hasita ia bi urte eman zituen New Yorken lan hartan, Euskal Herriko Unibertsitatean baimena hartuta. Gustura egon zen, dioenez. «Ikaragarri gustatzen zitzaidan hiria». Baina bueltatu egin zen. Zergatik? Faltan zuen euskararen inguruko harreman sarea: «Familia linguistiko hautatua».
Eta buelta egin zuen.
Eta, beraz, ba al du paisaia propiorik hizkuntza bakoitzak Moralesentzat? Eta erantzuna baiezkoa bada, zein da zehazki bakoitzaren paisaia? Segundo gutxi batzuetako isiltasun labur bat, eta baietz Moralesek, badakiela. «Ingelesaren paisaia bikoitza da; batetik, Bath da, noski, eta Brooklyn ere bai, bestetik». Eta euskara? «Euskara pertsonak dira: semea eta adiskideak». Bi leku jakin, beraz, ingelesaren kasuan, eta afektu sare bat euskararenean. Horra Moralesek eraikitzen duen zubiaren bi muturrak. |
2022-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/217194/motor-gidari-gipuzkoar-bat-hil-da-huescan-trafiko-istripuan.htm | Gizartea | Motor gidari gipuzkoar bat hil da Huescan, trafiko istripuan | 50 urte ditu gidariak. Bidetik atera, eta amildegi batetik behera erori da. | Motor gidari gipuzkoar bat hil da Huescan, trafiko istripuan. 50 urte ditu gidariak. Bidetik atera, eta amildegi batetik behera erori da. | 50 urteko motor gidari gipuzkoar bat hil da Huescan (Aragoi, Espainia), trafiko istripu batean. 12:25 aldera gertatu da ezbeharra, Guardia Zibilak jakinarazi duenez, Huescako Yesero herrian, N-260 errepidean. Sabiñanigo aldera zihoan motor gidaria, eta bidetik atera eta 65 metroko amildegi batetik behera erori da.
Gidariaren gorpua Huescako Ospitale Probintzialera eraman dute autopsia egitera, eta istripuaren nondik norakoak ikertzen ari dira. |
2022-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/217196/sendero-luminosoko-hainbat-kide-hil-ditu-peruko-armadak.htm | Mundua | Sendero Luminosoko hainbat kide hil ditu Peruko armadak | Taldeko buru Victor Quispe Palominok ihes egitea lortu du, baina militarrek uste dute zaurituta dagoela. | Sendero Luminosoko hainbat kide hil ditu Peruko armadak. Taldeko buru Victor Quispe Palominok ihes egitea lortu du, baina militarrek uste dute zaurituta dagoela. | Peruko armadak jakinarazi duenez, Sendero Luminoso talde armatuko hamar eta hamabost kide inguru hil eta beste hainbat zauritu dituzte operazio militar batean. Baina taldeko buruak, Victor Quispe Palominok, ihes egin du. Militarrek uste dute zaurituta dagoela. Bi militar ere hil dira borroketan. Armadak berak zabaldu duenez, hainbat arma, komunikaziorako tresnak, ordenagailuak eta idatziak ere aurkitu dituzte kanpalekuan.
Joan den ostegunean hasi zuten operazio militarra Vizcatan eskualdean, Peru erdialdean. Inguru horretan ekoizten da herrialdeak esportatzen duen kokainaren ia erdia, eta asko dira bertan dauden droga trafikatzaile taldeak ere. Hori dela eta, eskualde osoa larrialdi egoeran dago duela hamarkada batetik.
Abimael Guzmanek sortu zuen Sendero Luminoso erakundea, 1980an, Peruko Estatuaren aurka egiteko; talde armatuaren eta polizien arteko borrokak bi hamarkada iraun zuen. Egia eta Erreparaziorako Batzordearen arabera, 70.000 hildako eta desagertu eragin zituen gatazkak.
Guzman bera 1992an atxilotu zuten, eta iazko irailean hil zen, segurtasun handiko espetxe batean. Taldeko sortzailea atxilotu ostean, Quispe Palomino anaiek hartu zuten Sendero Luminosoren ardura, baina Guzmanek ez zuen onartu haien buruzagitza, eta anaiek eurek entzungor egiten zioten buru izandakoaren aginduei. Bi anaietako bat, Jorge Quispe Palomino, iazko martxoan hil zen. |
2022-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/217198/asier-martinez-europako-txapeldun.htm | Kirola | Asier Martinez, Europako txapeldun | Zizur Nagusiko atletak urrezko domina irabazi du Munichen, Europako Txapelketan. Hiru ehunenekotan hobetu du bere markarik onena 110 metroko hesidunean: 13,14 | Asier Martinez, Europako txapeldun. Zizur Nagusiko atletak urrezko domina irabazi du Munichen, Europako Txapelketan. Hiru ehunenekotan hobetu du bere markarik onena 110 metroko hesidunean: 13,14 | Non lehia, han Asier Martinezen erakustaldia. Europako Atletismo Txapelketan izan da azkenekoa, Munichen (Alemania). Zizur Nagusiko (Nafarroa) atletak urrezko domina irabazi du gaur gauean 110 metroko hesidunean. Faboritoetako bat zen, hark baitzuen denboraldiko markarik onena Munichen ariko zirenen artean, Sasha Zhoya frantziarrarekin batera: 13,17. Baina oso diziplina zaila dira hesiak, eta are eta gehiago 110 metrokoaren gisako proba laburra. Goizegi irten, beranduegi, hesi bat ukitu, hura bota... Makina bat arrisku daude, eta huts txikiena oso garesti ordaintzen da, ia ez baitago suspertzeko astirik.
Baina Martinez sekulako lehiakidea da. Nekez egiten du huts. Azkenaldian, batere ez. Horri esker dabil mugarriz mugarri: iaz, laugarren izan zen 60 metroko hesidunean pista estaliko Munduko Txapelketan; ondoren, 23 urtez azpiko Europako txapeldun izan zen 110 metrokoan, eta seigarren Olinpiar Jokoetan; eta aurten, brontzea irabazi du Munduko Txapelketan, eta urrezkoa Europakoan. Eta 22 urte besterik ez ditu. Ikusgarria da daraman garapena. Ez zaio mugarik aurreikusten.
Finalerdietan eman du aurreneko abisua: bete-betean aritu gabe, nagusitasunez irabazi du lehena (13,25). Zortzi finalisten artean marka onena egin du ere bai. Eta finalean, berriz ere izan da azkarrena. Hura baino bizkorrago irten dira zenbait aurkari, baina, ohi bezala, atzetik aurrera egin du, bizi-bizi, hesiak garbi gaindituz. Lehena helmugaratu da, eta 13,14ko marka egin du, bere marka onena baino hiru ehuneko hobea. Bigarren izan da Pascal Martinot-Lagarde frantziarra, Europako azken txapelduna, denbora berarekin. Segundo batzuetan zalantza egon da nork irabazi zuen, baina milaren batengatik nagusitu da Martinez. Hirugarren beste frantziar bat izan da: Just Kwaou-Mathey (13,33).
Bihar, berriz, Arantza Moreno lehiatuko da. Xabalina jaurtitzaile ermuarra sailkapenean ariko da 09:00etatik aurrera. Bi aukera ditu finalera pasatzeko: 61 metro jaurtitzea edo aurreneko hamabien artean sailkatzea. Bigarrena dirudi aukerarik onena, sailkatzeko marka baino metro bat eta 31 zentimetro gutxiagokoa baita haren markarik onena: 59,69 metro. Sailkatuz gero, etzi ariko litzateke finalean, 20:25ean hasita. |
2022-8-18 | https://www.berria.eus/albisteak/217218/miarritzeko-bidarteko-eta-angeluko-hondartzak-ireki-dituzte-berriz-kutsaduraren-ondorioz-itxita-egon-ondoren.htm | Gizartea | Miarritzeko, Bidarteko eta Angeluko hondartzak ireki dituzte berriz, kutsaduraren ondorioz itxita egon ondoren | Pirinio Atlantikoetako Prefeturak alerta egoeran ezarri zuen departamendua atzo, eta zehaztu du uholdeak bereziki Ipar Euskal Herrian gerta daitezkeela. Lapurdi kostaldeko hondartza guztiak itxi zituen kutsaduragatik. Gaur goizean, horietako batzuk berriz ireki ditu. | Miarritzeko, Bidarteko eta Angeluko hondartzak ireki dituzte berriz, kutsaduraren ondorioz itxita egon ondoren. Pirinio Atlantikoetako Prefeturak alerta egoeran ezarri zuen departamendua atzo, eta zehaztu du uholdeak bereziki Ipar Euskal Herrian gerta daitezkeela. Lapurdi kostaldeko hondartza guztiak itxi zituen kutsaduragatik. Gaur goizean, horietako batzuk berriz ireki ditu. | Alerta laranja ezarri zuten atzo Ipar Euskal Herrian, uholde arriskuagatik. Eurite indartsuak izan ziren, eta euriak ur araztegiak gaindikatu zituen Ipar Euskal Herriko eremu askotan. Ondorioz, euriak ura kutsatu zuen, eta Lapurdiko hondartza guztiak itxi behar izan zituzten, prebentzioz. Gaur goizean, Miarritzeko, Bidarteko eta Angeluko hondartzak ireki dituzte berriz. Hendaia eta Donibane Lohizune bitarteko hondartzek, ordea, itxita jarraitzen dute.
Esplikatu dute euriteak indartu direla gauean, eta euri metatzea 30 eta 60 milimetro artekoa izan dela azken hamabi orduetan. Prefeturaren arabera, egun guztian euria ez da geldituko, eta horrek ekar lezake Lapurdi aldean 70 eta 100 milimetro arteko euri metatzea izatea.
Ondorioz, uholdeak izateko arriskua dago, prefeturaren arabera. Usaian uholde arriskua den lekuetan, eta erreka eta ibai bazterretan dago arrisku handiena. Zehaztu dute errepideetan arazoak sortzen ahal dituela euriteak, eta elektrizitate mozketak izan daitezkeela. |
2022-8-18 | https://www.berria.eus/albisteak/217219/turismoak-pandemia-aurreko-egoera-gainditu-du.htm | Ekonomia | Turismoak pandemia aurreko egoera gainditu du | Sektoreak %4,2 egin du gora lehen seihilekoan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 2019arekin alderatuz gero. Nazioarteko udatiarrak ere gehiago izan dira. | Turismoak pandemia aurreko egoera gainditu du. Sektoreak %4,2 egin du gora lehen seihilekoan Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 2019arekin alderatuz gero. Nazioarteko udatiarrak ere gehiago izan dira. | Xehetasun gehiagoren faltan, heldu dira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako turismoaren datu aurreratuak. Eta, erakusten dutenez, indarra hartu du sektoreak. Lehen seihilekoan %4,2 hazi da, pandemia aurreko datuekin alderatuz gero. Hala jakinarazi du Javier Hurtado Turismo, Merkataritza eta Kontsumoko sailburuak.
Kanpotik datozen turisten kopurua ere berreskuratu da, aurreko urteetan hona bidaiatzeko izan dituzten oztopoak tarteko. Duela hiru urte baino gehiago etorri dira; hain zuzen, %3,9 egin dute gora atzerritarrek.
Hala, «uda honetako aurreikuspenak betetzen» ari direla adierazi du sailburuak; «berri oso onak dira oso gaizki pasatu duen sektore batentzat». Ikusteko daude uda bete-beteko datuak zehazki zeintzuk diren; Eustatek laster argitaratuko du uztailari dagokion turismoaren balantzea. |
2022-8-18 | https://www.berria.eus/albisteak/217220/ertzaintzak-gomendatu-du-ziztada-kasuetan-112-larrialdietarako-zenbakira-deitzeko-eta-ospitalera-joateko.htm | Gizartea | Ertzaintzak gomendatu du ziztada kasuetan 112 larrialdietarako zenbakira deitzeko eta ospitalera joateko | Donostiako Asanblada Feministak elkarretaratzera deitu du 19:00etarako, Bulebarrean, Aste Nagusian izan diren eraso matxistak gaitzesteko. | Ertzaintzak gomendatu du ziztada kasuetan 112 larrialdietarako zenbakira deitzeko eta ospitalera joateko. Donostiako Asanblada Feministak elkarretaratzera deitu du 19:00etarako, Bulebarrean, Aste Nagusian izan diren eraso matxistak gaitzesteko. | Azken egunetan eztabaida sortu da emakumeek ziztadaren bat jaso ostean bete beharreko protokoloaz. Gaur, Ertzaintzak eta udaltzaingoek euren gomendioen berri eman dute. Herritarrei aholkatu diete gorputzean ziztadaren bat edo erresumina sumatu eta ondoeza edukiz gero larrialdietarako 112 zenbakira deitzeko. Horrela, haien hitzetan, Ertzaintza edo herriko udaltzainak jakinaren gainean jarriko dituzte, haiek biktimarekin harremanetan jar daitezen, «gertatutakoa argitzen lagunduko duten datu objektiboak biltzeko eta egilea edo egileak identifikatzeko».
Behin hori eginda, gomendatu dute «ahalik eta azkarren» ospitale batera joatea, mediku azterketa egin diezaioten. Horrela, azaldu dutenez, «organismoan substantziaren bat dagoen ala ez» jakingo dute.
Asteon zeresana eman du Algortako Portu Zaharrean (Getxo, Bizkaia) gertatutakoak. Ertzaintzak salatu du txosna bateko bi arduradunek oztopoak jarri dizkietela ziztatu egin zutela esan zuen emakume bat artatzeko; aldiz, Algortako mugimendu feministak ziurtatu du bertako bi kide aritu zirela adingabeari laguntzen. Ertzaintza bi emakumeok ikertzen ari da, desobedientzia delitu larria egon daitekeela iritzita. Tartean sartu da Ertzaintzaren Esan sindikatua ere: zer edo zer egiteko eskatu dio Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailari, eta zenbait herritako jaietako puntu moreak ere kritikatu ditu, iritzita ez dutela Ertzaintzarekin kolaboratzen.
Donostian, kontzentrazioa
Ziztadak ez ezik, beste hainbat eraso matxista ere izaten ari dira azkenaldian. Donostiako Asanblada Feministak, esaterako, gaitzetsi du jaietan eraso matxistak egon direla. Horregatik, gaur, 19:00etan, elkarretaratzea egingo dute Bulebarrean.
Eta Bilbon, Aste Nagusia hastear dela, udalak prebentzio eta sentsibilizazio kanpaina bat aurkeztu du, «Aste Nagusi berdinzale, seguru eta erasorik gabekoaren alde» egiteko asmotan. Hitzeman dute «jarrera irmoa» erakutsiko dutela eraso sexisten aurka: «Indarkeria matxista prebenitzeko politikak indartuko ditugu emakumeentzako jai eremu inklusibo eta seguruak sortzeko baldintzak bermatzeko», esan du Juan Mari Aburto Bilboko alkateak. Bakarrik bai da bai leloa aukeratu dute kanpainarako. EH Bilduk nabarmendu du gisa horretako kanpainak beharrezkoak direla, eta eskatu du udalak eta Bilboko Konpartsek adostutako protokoloak errespetatzeko.
Horretaz gain, Bilboko Udalak azaldu duenez, pronto daukate laguntza psikologiko eta juridikoko zerbitzua, eraso matxistaren bat gertatuz gero biktimari eta senideei laguntzeko. Udalak puntu morea ere jarriko du Areatzan, eta jai gunean beste lau puntu more ere ipiniko dituzte. |
2022-8-19 | https://www.berria.eus/albisteak/217221/euskal-herriko-jaiotza-tasa-herriz-herri.htm | Gizartea | Euskal Herriko jaiotza tasa, herriz herri | Mila biztanleko kalkulatzen da jaiotza tasa: herri bakoitzeko biztanleak mila balira jaiotzak zenbat liratekeen neurtuta. Herrien artean konparaketak egiteko balio du tasak. Euskal Herriko jaiotza tasa mila biztanleko 7koa zen 2020an, 1960ko hamarkadatik baxuena. 2008tik hiru puntu jaitsi da jaiotza tasa, orduan 10,2koa baitzen. | Euskal Herriko jaiotza tasa, herriz herri. Mila biztanleko kalkulatzen da jaiotza tasa: herri bakoitzeko biztanleak mila balira jaiotzak zenbat liratekeen neurtuta. Herrien artean konparaketak egiteko balio du tasak. Euskal Herriko jaiotza tasa mila biztanleko 7koa zen 2020an, 1960ko hamarkadatik baxuena. 2008tik hiru puntu jaitsi da jaiotza tasa, orduan 10,2koa baitzen. | Mapa interaktibo honek aukera ematen du 2014ko eta 2020ko jaiotza tasak ikusteko eta bi urteen artean alderaketak egiteko. Bi urte jakin horietan izandako jaiotzak biztanleriarekin proportzioan jartzen ditu mapak, eta ez du, beraz, bilakaera bat erakusten: bi urte horien arteko konparaketa egiten du. Nolanahi ere, jaisten ari da jaiotza kopurua, eta baita tasa ere, azkeneko urteetan.
INE Espainiako Estatistika Institutuaren azken datuek berretsi dute gero eta ume gutxiago jaiotzen direla Hego Euskal Herrian. 2022ko lehen seihilekoko datuak eman ditu INEk abuztuaren 17an, eta, ikus daitekeenez, duela bost urteko epe berean baino 2.992 ume gutxiago (%25 gutxiago) jaio dira aurten: 2022an, urtarriletik ekainera 9.039 ume jaio dira; eta 2016an, 12.031 jaio ziren (ia 3.000 gehiago). Beste modu batera esanda: batez beste 66 ume jaio ziren egunean 2016an, eta 50 jaio dira aurten.
Beheranzko joera ikusten da aurtengo datuak 2021ekoekin alderatuta ere. Joan den urtean, lehen sei hilabeteetan, 9.264 ume jaio ziren; hau da, %2,4ko jaitsiera izan da aurten. Dena den, egoera desberdina da lurraldearen arabera: %8,4 jaitsi da Gipuzkoan, eta %2,7 Nafarroan, baina %0,8 igo da Bizkaian, eta %0,9 Araban.
Emakumeek ama izateko duten adinean ere egon da aldaketa. Adina igotzen ari da pixkanaka-pixkanaka. Esaterako, 2016ko lehen seihilekoan jaio ziren haurren %9k zuten ama 40 urte baino gehiagokoa; 2022an, berriz, %12k.
Ikusi gehiago: Zailtasunek sarri zamatutako hautua
Eusko Jaurlaritzak maiatzean iragarri zuen 200 euroko diru laguntzak emango dizkiela familiei umeek 3 urte egin arte. Heldu den urtean da sartzekoa indarrean laguntza hori. Iragarpenaren harira, erreportaje bat landu zuen BERRIAk, eta 2014 eta 2020 urteen arteko jaiotza tasak aztertu zituen Euskal Herri osoan. Datu horiek eta bilakaera ikus daitezke mapa interaktiboan.
Herrialde bateko umeen jaiotzak neurtzeko eta urtez urte alderatzeko erabiltzen da jaiotza tasa: urte bateko biztanle kopurua urte horretako jaiotzen kopuruarekin zatitzen da. Hartara, ikusten da urtero mila biztanleko zenbat ume jaio diren. 1990etik 2008ra, jaiotza tasa handitu egin zen Euskal Herrian: mila biztanleko zortzi ume jaio ziren 1990eko hamarkadan batez beste; 2008an, hamar. Baina ordutik jaisten ari da ostera jaiotza tasa, eta 2020an —ordukoa da azken datua— zazpi baizik ez ziren.
Defizit naturala ere —urteko jaiotzei urteko heriotzak kenduta kalkulatzen da— negatiboa da Euskal Herrian. 2020koa da azken datua herrialde osorako: ia 35.000 pertsona hil ziren orduan, eta 24.500 eskas jaio ziren. Hortaz, jaio baino 12.410 pertsona gehiago hil ziren. Pandemia urteko datuak dira horiek, baina azkeneko hamarkadetan defizit negatibo hori mantentzen eta handitzen ari da, eta herrialde guztietan ari da joera hori gertatzen, gainera. |
2022-8-18 | https://www.berria.eus/albisteak/217223/israelgo-armadak-indarrez-itxi-ditu-palestinako-gkeen-egoitzak-zisjordanian.htm | Mundua | Israelgo armadak indarrez itxi ditu Palestinako GKEen egoitzak Zisjordanian | Joan den urtean, Israelek talde terroristatzat jo zituen sei erakunde; hain zuzen, horien egoitzei egin diete eraso. Soldaduak bortxaz sartu dira, eta hainbat objektu hartu berekin. | Israelgo armadak indarrez itxi ditu Palestinako GKEen egoitzak Zisjordanian. Joan den urtean, Israelek talde terroristatzat jo zituen sei erakunde; hain zuzen, horien egoitzei egin diete eraso. Soldaduak bortxaz sartu dira, eta hainbat objektu hartu berekin. | Israelek gidatutako beste erasoaldi bat jasan du Palestinak, gaur goizaldean. Zisjordanian kokatuak diren GKEak izan dira jomuga, zehazki. Israelgo armadako soldatuak bortxaz sartu dira sei erakunderen egoitzetan, hainbat objektu lapurtu dituzte, eta itxiarazi egin dituzte eraikinak. Hain zuzen ere, Israelgo Gobernuak iaz azaldu zuen erakunde horiek «talde terroristak» zirela.
Al-Haq GKEak eman du erasoaldiaren berri, Twitterren. «Gaur goizean, Israelen indar armatuek Al-Haq-ek Ramallahn duen bulegoari egin diote eraso. Objektuak hartu dituzte, eta sarrera itxi dute, burdinazko plaka batekin. Agindu militar bat ere utzi dute haren atzean. Erakundea ilegala dela diote», idatzi dute txio batean.
Zabaldutako informazioaren arabera, itxi egin dituzte Bisan Ikerketarako eta Garapenerako Zentroa, Emakume Palestinarren Batzordeen Elkartearen egoitza, Haurren Babeserako Nazioarteko Zentroa, Nekazaritza Lanerako Batzordeen Elkartearena, eta Addameer Giza Eskubideen eta Atxilotuen Babeserako Elkartearena.
Israelek joan den urteko urrian izendatu zituen erakundeok «talde terrorista». Baina ez orduan bakarrik: hain zuzen ere, atzo, Israelgo Gobernuko Defentsa ministro Benny Gantzek berretsi egin zuen izendapena; «terroristak» zirela adierazi zuen berriz ere. Nazioarteko zenbait erakundek eta herrialde batzuek sarritan ukatu dute hori hala dela; Espainiak, Belgikak, Danimarkak eta Frantziak, esaterako. Ordea, Israelek ez du atzera egin. |
2022-8-18 | https://www.berria.eus/albisteak/217224/ertzaintza-ikertzen-ari-da-txakur-batek-hozka-eginda-hil-ote-den-gizon-bat-mungian.htm | Gizartea | Ertzaintza ikertzen ari da txakur batek hozka eginda hil ote den gizon bat Mungian | Ertzaintzak atestatua zabaldu du, zer gertatu den aztertzeko. | Ertzaintza ikertzen ari da txakur batek hozka eginda hil ote den gizon bat Mungian. Ertzaintzak atestatua zabaldu du, zer gertatu den aztertzeko. | Ertzaintza ikertzen ari da astelehenean Mungian (Bizkaia) hil zen gizon bat txakur batek hozka egin ziola-eta hil ote zen. 22:45 aldera, larrialdi zerbitzuek dei bat jaso zuten Mungiako etxe batetik, eta esan zieten senide bat ez zegoela ondo.
Ertzaintza eta osasun langileak bertara joan ziren; ordurako, ordea, gizona hilda zegoen. Ertzaintzak atestatua zabaldu du, zer gertatu ote zen aztertzeko. |
2022-8-18 | https://www.berria.eus/albisteak/217225/aurten-4500-etorkin-artatu-ditu-gurutze-gorriak-irunen.htm | Gizartea | Aurten 4.500 etorkin artatu ditu Gurutze Gorriak Irunen | Xabier Legarretak adierazi du Frantziako Poliziak mugan egiten dituen «kontrol arrazistak» Jaurlaritzaren jarduna oztopatzen dutela arlo horretan. Irungo Harrera Sareak baliabide falta salatu du berriro. | Aurten 4.500 etorkin artatu ditu Gurutze Gorriak Irunen. Xabier Legarretak adierazi du Frantziako Poliziak mugan egiten dituen «kontrol arrazistak» Jaurlaritzaren jarduna oztopatzen dutela arlo horretan. Irungo Harrera Sareak baliabide falta salatu du berriro. | Eusko Jaurlaritzak kudeatzen duen Gurutze Gorriak 4.500 etorkini eman die zerbitzua aurten —uztailaren 19ra arte—. Datu hori eman du gaur Xabier Legarreta Eusko Jaurlaritzako migrazio eta asilo zuzendariak Euskadi Irratian egin dioten elkarrizketa batean. Gaineratu du Frantziako Poliziak Irungo mugan egiten dituen «kontrol arrazistek» «zailtzen» diotela gehien Jaurlaritzari arlo horretako jarduna.
Hain zuzen, esan du kontrol horiek «auzi honekin negozioa egiten duten mafiak» sustatzen dituztela, eta aitortu du Jaurlaritza «kontziente» dela egoera horretaz: «Irungo egoera nolakoa den helarazteko aukera daukagun bakoitzean, hala egiten dugu». Gehitu du Jaurlaritza «kezkatuta» dagoela azkenaldian migranteen aurka izandako gorroto delituengatik ere, gora egin baitute: «Argumentuak eman behar ditugu areagotzen ari diren eskuin muturreko diskurtsoak gelditzeko».
2018. urtetik handitu den migrazio fluxua behar bezala kudeatzeko, baina, Jaurlaritzak eskumen gehiago behar dituela gehitu du: «Migrazio politiken eremua hor dagoen pakete bat da, negoziazio betean dagoena, eta espero dugu irailean berriro hastea eta egiteke dauden transferentzia horiek lehenbailehen iritsi ahal izatea».
Azaldu duenez, Jaurlaritzak, eskumen hori ez daukan arren, «azkar erreakzionatu», eta «arreta humanitario egokia eta duina» eman behar izan die mugara Irunera iritsi diren etorkinei. Esan duenez, Jaurlaritzak kontaktua dauka mugaz bestaldeko zenbait elkarterekin, Bidasoa ibaian hiltzen diren migranteak identifikatu eta haien familiekin kontaktuan jartzeko.
Hala ere, Irungo Harrera Sareak salatu du migranteak «hiru egunez soilik» gera daitezkeela Gurutze Gorriaren aterpetxean, eta bertan ezin direla Irunera iristen diren etorkin guztiak sartu, «kriterio zentzugabe batzuen arabera» ematen baitiete sarbidea. Horrez gain, «informazio falta» salatu izan dute zenbaitetan, haien hitzetan ez baitituzte ohartarazten, esaterako, Bidasoa ibaia gurutzatzeak dakartzan arriskuez.
Ukrainako errefuxiatuak
Ukrainatik heldutako errefuxiatuen inguruko datuak ere eman ditu Legarretak: urtea hasi zenetik, 3.500 errefuxiatuk eskatu dute nazioarteko babesa Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta 2.700 pertsonak lortu dute dagoeneko osasun txartela.
Eskolaratzeari dagokionez, Ukrainatik zetozen 780 haurrek eman dute izena eskoletan, eta 411 pertsonak helduen hezkuntzan. |
2022-8-18 | https://www.berria.eus/albisteak/217226/zientzialariek-tasmaniako-tigrea-berpiztu-nahi-dute-ingeniaritza-genetikoa-erabiliz.htm | Bizigiro | Zientzialariek Tasmaniako tigrea «berpiztu» nahi dute ingeniaritza genetikoa erabiliz | Dunnart animaliaren «DNA editatu» nahi dute, tilazino batenera eraldatzeko. 1936an desagertu zen azken Tasmaniako tigrea. | Zientzialariek Tasmaniako tigrea «berpiztu» nahi dute ingeniaritza genetikoa erabiliz. Dunnart animaliaren «DNA editatu» nahi dute, tilazino batenera eraldatzeko. 1936an desagertu zen azken Tasmaniako tigrea. | Zientzialari talde batek 1936an galdutako Tasmaniako tigrea (Thylacinus cynocephalus) «berpiztu» nahi du ingeniaritza genetikoaren bidez. Australiako martsupial harrapari bakarra izan zen tigrea, eta aurreikusi dute hamar urteren bueltan burutuko dutela proiektua. Andrew Pask Melbourneko Unibertsitateko irakasleak atzo jakinarazi zuenez, isats lodidun dunnart (Sminthopsis crassicaudata) batetik aterako dituzte zelulak, tilazino baten antzeko zelula bihurtzeko. Dunnarta sagu baten antzeko martsupial bat da, eta, zientzialarien esanetan, Tasmaniako tigreak bizirik daukan ahaide hurbilena da. Hori dela eta, animalia horren DNA «editatu» nahi dute, eta tilazino batenera eraldatu.
Desagertutako martsupiala berpizteaz gain, haren enbrioia ere garatu nahi dute, eta entsegu hodi baten barruan edo buztan lodiko dunnart baten sabela erabiliz egingo dute hori. Pasken esanetan, jaiotzean, Tasmaniako tigrea eta buztan lodiko dunnarta «ez dira arroz ale bat baino askoz ere handiagoak». Halaber, gaineratu du sagua bezalako animalia txiki bat ere erditu daitekeela tilazino batez. Paskek zuzentzen duen laborategiko zientzialariek Tasmaniako tigrea bere habitat naturalean sartu nahi dute, eta espero dute bertan animaliak harraparia izateari eustea.
Tasmaniako tigrearen nondik norakoak Tigre batenak bezalako marrak zituen martsupial bat izan zen Tasmaniako tigrea. Australia kontinentalean eta Ginea Berriko uhartean bizi izan zen, baina leku horietatik desagertu egin zen duela 3.000 urte inguru, klima aldaketaren ondorioz. Azken tigreak Tasmania uhartean gelditu ziren.
XVIII. mendean, europarrak Ozeaniara iritsi zirenean, Tasmania uhartean biltzeko ohitura hartu zuen populazioak, eta 1830 eta 1909 artean egindako gehiegizko ehiza kanpainak desagerrarazi egin zuen harraparia.
Tasmania uharteko tigreak duela 81 urte desagertu ziren: 1936an hil zen azkena, Hobarteko zoologiko batean. Hala ere, 1980ko hamarkadan eman ziren ofizialki galdutzat. |
2022-8-18 | https://www.berria.eus/albisteak/217227/euskarazko-bi-lan-izango-dira-zinemaldiko-nest-saria-lortzeko-lehian.htm | Kultura | Euskarazko bi lan izango dira Zinemaldiko Nest saria lortzeko lehian | Guztira, hamahiru film labur hautatu dituzte antolatzaileek sariketarako, eta lehen aldiz izango dira euskarazko bi lan haien artean: Mikele Landa Eigurenen 'Noizko basoa' eta Nagore Muriel Letamendiaren 'Erro bi' | Euskarazko bi lan izango dira Zinemaldiko Nest saria lortzeko lehian. Guztira, hamahiru film labur hautatu dituzte antolatzaileek sariketarako, eta lehen aldiz izango dira euskarazko bi lan haien artean: Mikele Landa Eigurenen 'Noizko basoa' eta Nagore Muriel Letamendiaren 'Erro bi' | Aurrez ez da sekula euskarazko lanik izan Zinemaldiko Nest sarirako hautagaien artean, eta bi izango ditu aurten, lehiaketa antolatzen duten 21. aldian. Mundu osoko zinema eskoletako ikasleen film laburrak saritzen ditu sariketak, zehazki, eta 160 eskolak aurkeztutako 350 filmen arteko hamahiru bereizi ditu hautaketa batzordeak aurten. Haien artean dira Mikele Landa Eigurenek zuzendutako Noizko basoa eta Nagore Muriel Letamendiaren Erro bi lanak. Biak euskaraz sortutakoak.
Irailaren 19tik 23ra bitarte proiektatuko ditu Zinemaldiak Nest saria jasotzeko hautagai diren lanak, eta Tabakalerako zinema aretoan izango dira emanaldi guztiak. 10.000 euroko saria jasoko du irabazleak, eta oraindik zehaztu gabeko zinema esparruko pertsona ospetsu batek eta hautatutako lanen jatorri diren zinema eskoletako ikasleek osatuko dute epaimahaia. Horrez gainera, Tabakalerako Medialabeko estudioan ikusgai egongo dira orain arte saritutako film laburrak.
Fikzioa eta saiakera
Fikziozko lana da Muriel Letamendik aurkeztutakoa, Erro bi, eta Ainhoa izeneko pertsonaia du ardatz. Urtebete da haren aita hil zela, eta haren akordua dakarkio etxeak etengabe. Ihes egiteko gogoa du, baina amak ondoan nahi du, eta hor piztuko da gatazka. Euskal Herriko Unibertsitateko ikaslea da zuzendaria egun, eta Ibone Ajuria Fondado eta Sonia Villamor aktoreekin grabatu du filma.
Ez-fikziozko film bat da Landa Eigurenen Noizkoa basoa. Donostiako Elias Kerejeta zinema eskolako kide da bera, eta, filmaren sinopsiak iradokitzen duenez, saiakeratik gertu dabil lehiaketara aurkeztu duen lana. «Baso bat berriz hasten da. Herri batek inoiz ikusi ez zuen paisaia bat gogoratzen du. Lur lehorra astintzen duten eskuak, aitzurrak eta botak, Ullan noizbait bizi ziren zuhaitzak azalera ateratzeko. Hemen sortzen da ibaia etengabe, eta jada ahantzitako hizkuntza bat xuxurlatzen du. Baso bihurtzen denean, nor biziko da leku honetan? Baso bat landatu al daiteke? Inork ahoskatuko al du bere izena? Non hasten da herri bat?».
Talentu berria
Orain arte, guztira, 1.000 zinemagile gazte baino gehiagoren lanak proiektatu ditu Zinemaldiak sail honi esker, eta ehun eskola eta elkarrizketa ere antolatu ditu industriako profesionalekin. Jaialdiak azaldu duenez, talentu berria sustatzeko martxan duten sailik «garrantzitsuena» da Nest saria. |
2022-8-18 | https://www.berria.eus/albisteak/217228/esportazioak-24-ugaritu-dira-aurten-energiaren-krisiak-bultzatuta.htm | Ekonomia | Esportazioak %24 ugaritu dira aurten, energiaren krisiak bultzatuta | Pandemia aurreko kopuruetan dago Hego Euskal Herriko kanpo merkataritza, baina inportazioak gehiago hazi dira. Hodien salmenta ere asko handitu da, eta autogintzak eutsi egin dio. | Esportazioak %24 ugaritu dira aurten, energiaren krisiak bultzatuta. Pandemia aurreko kopuruetan dago Hego Euskal Herriko kanpo merkataritza, baina inportazioak gehiago hazi dira. Hodien salmenta ere asko handitu da, eta autogintzak eutsi egin dio. | Kanpo merkataritzak indartsu jarraitzen du Hego Euskal Herrian, eta, urteko lehen erdiko joerari eusten badio, aise gaindituko ditu pandemia aurreko markak. Ukrainako gerraren ondorioek eraginik izan badute, onerako izan dira, emaitzei erreparatuz gero behintzat. Urteko lehen erdian, %23,7 ugaritu dira esportazioak eta %37,3 inportazioak, iazko epe berarekin alderatuta. Bereziki energiaren sektoreak bultzatuta gertatu da hori, %150eko eta %99,8ko igoerekin, hurrenez hurren.
Hego Euskal Herriko ekonomia esportatzailea da, kanpotik erosten duen baino nabarmen gehiago saltzen du, eta aurten ere hala gertatzen ari da: orain arte 4.084 milioi euroko saldo positiboa izan du, Eustaten eta Nastaten datuen arabera.
Hala ere, inportazioak esportazioak baino gehiago hazi izanak eta hori hain modu argian gertatu izanak agerian uzten du behar energetikoak erabat baldintzatzen ari direla kanpo merkataritza. Ukrainako gerraren aurretik hasi zen joera hori, pandemia osteko suspertze ekonomikoarekin batera, eta, denborak aurrera egin ahala, indar handiagoa hartu du.
Hala ere, inportazioak esportazioak baino gehiago hazi izanak eta hori hain modu argian egin izanak agerian uzten du behar energetikoak erabat baldintzatzen ari direla Hego Euskal Herriko kanpo merkataritza. Ukrainako gerraren aurretik hasi zen joera hori, pandemia osteko errekuperazio ekonomikoarekin batera, baina, denborak aurrera egin ahala, indar handiagoa hartu du.
Urteko lehen erdian, produktu energetikoek izan dituzte igoerarik handienak, bai esportazioetan, bai inportazioetan. Beste sektore batzuetan ere, industrian bereziki eta tutugintzan zehatzago, nabarmen handitu dira kanpo erosketak eta salmentak, pandemia osteko geldialdiaren ondoren. Eta autogintzak ere eutsi egin die osagaien faltak eragindako produkzio etenaldiei.
Gehiago ekarri, gehiago saldu
Esportazioetan, petrolio olio finduek %150eko hazkundea izan dute. Bereziki Petronorrek Bizkaian dituen azpiegituretan ekoizten dira produktu horiek, ekarritako petrolioarekin, eta horietako asko kanpoan saltzen dira gero. Ohi baino petrolio eta gas gehiago iritsi da kanpotik, itsasontziz, eta horrek produktu energetikoen inportazioen igoera handia ekarri du: %99,8koa. Gasaren kasuan, Bilboko portuan dagoen Bahia de Bizkaiara ekartzen da, barkuetan; gas likidotua han tratatzen da, eta ondoren gasbideetan sartzen.
Produktu energetikoen inportazio eta esportazioen hazkundea handiagoa izaten ari da Ukrainako gerrak aurrera egin ahala, hornikuntza arazoen beldur. Ekainean, %263 handitu ziren inportazioak eta %264 esportazioak, aurreko urteko urteko hil bereko datuekin alderatuta.
Hego Euskal Herrian ekoitzitako hodien eta autoen salmentak ere handitu dira: sektore energetikoarekin lotura estua duten tutuen kasuan %211,8koa izan da ekainean, eta %133,1ekoa urteko datu metatuetan. Autogintzan, apalagoa izan da igoera; Nafarroan (Volkswagen), %18,9koa, eta Araban (Mercedes), %15,4koa, urteko lehen erdian. Sektore horrek du bolumenik handiena Hego Euskal Herriko inportazioetan.
Lurraldeka, Bizkaiko esportazioek izan dute igoerarik handiena (%36), baina hura da saldo negatiboa duen bakarra —gehiago inportatzen du esportatu baino—, haren produktu izarra hidrokarburoak direlako: 1.586 milioi euroko saldo negatiboa izan du. Araban, berriz, %33,5 hazi dira inportazioak, baina saldoa positiboa da, 1.802 milioikoa; Gipuzkoan %27,4 igo dira kanpo salmentak, 2.020 milioiko alde positiboarekin; eta Nafarroan %13,8 hazi dira inportazioak, eta 1.821 milioiko saldo positiboa izan du.
Esportazioetan Frantziak hartu du Alemaniaren lekua. Hara joan dira salmenten %15,8, eta Alemaniara %15. Historikoki, Erresuma Batua (%6,3) izan da merkatuetan hirugarrena, baina brexit-ak eragina izan du, eta orain AEBek (%6,5) hartu diote aurre. Inportazioetan ere AEBek igoera nabarmena izan dute —ekainean %327,8koa—, bereziki handik ekarritako gasarengatik. Errusiako inportazioek %36 egin dute behera. |
2022-8-21 | https://www.berria.eus/albisteak/217229/hesiak-bota-dituen-belaunaldikoak.htm | Kultura | Hesiak bota dituen belaunaldikoak | Euskal Herriko paradigma musikala aldatzen hasia dela diote Kattalin Barcenak eta Amets Arangurenek. Horrek koiuntura politikoarekin lotura zuzena duela azpimarratu du batek; zutabe batzuk hausteari beldurra galdu diotela besteak. Ematen zaizkien ardurek kezka sortzen diete. | Hesiak bota dituen belaunaldikoak. Euskal Herriko paradigma musikala aldatzen hasia dela diote Kattalin Barcenak eta Amets Arangurenek. Horrek koiuntura politikoarekin lotura zuzena duela azpimarratu du batek; zutabe batzuk hausteari beldurra galdu diotela besteak. Ematen zaizkien ardurek kezka sortzen diete. | «Ez daukat ezer, ez daukat ezer zuretzat», dio J Martinak eta Ibil Bedi-k urte hasieran batera argitaratu zuten abestiak, baina aurkakoa erakusten dute Kattalin Barcenak (Larrabetzu, Bizkaia, 1997) eta Amets Arangurenek (Iruñea, 1998). Biek dute asko eskaintzeko, baita hausnartzeko ere: damutu dira elkarrizketan aipatutako gaien inguruan elkarrekin aurrez hitz egin ez izanaz. Esaten dutenak izan dezakeen oihartzunaren jakitun, ordea, hitz bakoitza neurtu dute. Ez dira, beraz, inozoen hitzak. Zertan datoz bat Ibil Bedi eta J Martina? AMETS ARANGUREN: Nire ustez, askoz azkarrago bukatuko genuke esango bagenu zertan ez gatozen bat. Ez naiz hasiko zerrenda bat egiten, baina askoz gehiago dira batzen gaituzten gauzak banatzen gaituztenak baino. KATTALIN BARCENA: Niri gauza bat datorkit burura lehendabizi: heldu zaigun musika eredu batek eragindako erreakziotik jaio garela. Kontzienteago edo inkontzienteago, aurreko ziklo politiko batekin lotuta egon den musika eredu bat izan dugu Euskal Herrian, eta, momentu batean, haren agortzeagatik edo, erreakzio bat sortu da. Esango nuke horren aldean beste proposamen bat egiten dugula guk, eta bakoitzak bere berezitasunak dituela. ARANGUREN: Ni ados horrekin, baina ez dakit hori ote den gure bereizgarria. Ez dakit gurea ote den hori egin duen lehen belaunaldia. Historikoki beti pasatzen den zerbait da: ez dakit guztia, baina asko da aurretik dagoenaren erreakzio bat.
Orduan, jakingo zenukete zuen belaunaldiko musika taldeak bereizten dituen ezaugarriren bat esaten? BARCENA: Aurretik aipatu dudana garatuko dut: uste dut momentu honetako panorama musikala guztiz lotuta dagoela koiuntura politikoarekin. Aurreko ziklo politikoan, Euskal Herrian, ENAMen inguruan, giro politiko indartsu bat bizi izan zen, eta horrek bazituen bere espresio artistiko, kultural edo musikalak. Adibidez? BARCENA: Negu Gorriak-ek musika politikoa egiteko eredu bat markatu zuen. Hortik sortu ziren hainbat talde, hainbat musika estilotakoak. Iruditzen zait zentzua zuela garai hartan, musika horrek, atzetik, bazuelako esaten zuena gorpuzten zuen proiektu politiko bat. Estrategia hori agortzearekin eta bizi izan duen asimilazio prozesuarekin, ordea, desertu politiko bat aurkitu du gure belaunaldiko jendeak. Ez dugu izan horrelako erreferentzia politikorik, prozesu iraultzaile bat gorpuzten zuen mugimendu politikorik. Iruditzen zait Euskal Herrian eredu hori erreproduzitzen jardun direla talde asko, baina musika horrek islatzen zuena gorpuztu gabe geratzen zela errealitatean. Guk ulertu izan dugu arrasto hori garaian desfasatutako zerbait balitz bezala, edukiz hustutako zerbait. Ez soilik letrei dagokienez, baita formei dagokienez ere. Horregatik iruditzen zait erreakzio moduan sortu direla talde asko, musika egiteko beste forma batzuk bilatuz. Hor kokatzen duzu J Martina? BARCENA: Bai, baita Ibil Bedi ere, eta beste talde batzuk ere bai. Gure asmoa, ordea, ez da soilik erreakzio bat izatea, baizik eta beste kultura politiko bat eta beste ziklo bat sortzea, eta gure musika horren parte izatea. Eduki politiko berri bat sortu, musika sortu, eta forma berri horiek elikatu.
ARANGUREN: Ni ados nago planteamendu horrekin; agian ez hitz konkretu horiekin, baina uste dut bide beretik goazela. Iruditzen zait sortu berri diren talde horiek Kattalinek aipatutakoaren haritik datozela, marko berean daudela, baina marko horrek lehen onartzen ez zituen gauza batzuk onartzen dituela. Hor barruan baziren halako zutabe batzuk oso finkoak zirenak, eta, begira, esanen nuke badela beldur galera bat. Edo sinestea marko horren barruan ere sartzen direla beste gauza batzuk arazorik gabe. Euskal Herrian beti ibiltzen gara ondoko estatu handiekin konparatzen, beti gabiltza haiek baino beranduago-edo, baina gure belaunaldiak azeleratu egin du hor, eta beldur batzuk edo hesi batzuk azkarrago bota ditu.
Estetika zaintzearena eta beste arte diziplina batzuei garrantzia ematearena dira gainditu diren hesi horietako bi? ARANGUREN: Nik zalantzak ditut horrekin. Adibide bat jarriko dut. Gu disko berrian pentsatzen ari gara, eta, horretarako, kolaborazio moduko batzuk ari gara pentsatzen. Hori aurrerapena da, baina Herdoil taldeko Beñat Ziganda abeslaria laguna dugu, eta nahiko genuke hura nonbait agertzea gure gauza berri horretan. Komentatu genionean, dena ondo, eta, bukaeran, guztia proposatu nionean, esan zuen: «Baina ni ez nazazue jantzi zuen arropekin». Eta esan nuen: «Aizu! Ze problema duzu horrekin?». Ematen du orain arteko arau idatzigabe horiei jarraitzea ez dela estetikari garrantzia ematea. Tipo horrek Kattalinek edo nik bezainbesteko garrantzia ematen dio estetikari. Agian axola ez balitzaio bezala janzten da, baina agian gehiago inporta dio berari niri baino. Ez dakit, hori beldurrarekin lotzen dut, talde baten parte izaten ez segitzeko beldurrarekin. BARCENA: Gaur egun existitzen dira gizarte kapitalistak ematen dizkigun joera kultural batzuk. Izan daitezke irudiaren garrantziaren gorakada, elektronikarekin lotutako musika egiteko modu berriak… hainbat fenomeno. Ezin dugu erori horiek gure egingo ditugula dioten diskurtsoetan. Apur bat populismoa da hori. Baina uste dut fenomeno horiek baliatu beharko genituzkeela gure proiektu musikalari jartzen dizkiogun helburuak betetzeko. J Martinaren helburua bada gertatzen ari denaren kontaketa egitea eta gure ingurua aldatzeko urgentzia eta beharra azaleratzea ahalik eta forma garaikideenean, aztertu beharko dugu orain zer fenomeno kultural, musikal eta artistiko dauden. Baita aurretik zeintzuk izan diren ere; zelan funtzionatzen duen bakoitzak; guk zer txertatu dezakegun hor; eta, Ametsek esan duen moduan, konplexurik gabe, beharrezkoa ikusten dugun hori geure egin.
Pentsatzen duzue benetako aldaketa bat izango dela Euskal Herriko paradigma musikalean? Hasiko gara karteletan talde ezberdinak ikusten? ARANGUREN: Hasi gara, ez? BARCENA: Hasi gara, nik uste, bai. ARANGUREN: Dena den, ni pixka bat beldurtzen nau hausturaren irudi horrek. Ez dut uste zera denik: hau honaino, eta bat-batean, pun! Lehengoa bukatzen da eta beste gauza bat hasten da. BARCENA: Batzuetan, zerbait berria egiteaz ari garenean, jendeak pentsatzen du albo batera uzten ari garela, adibidez, punka, rocka, edo oi! musika egitea. Argi utzi behar da hori ez dela horrela; ez garela ari musika estiloen inguruan berbetan, baizik eta musika egiteko moduez. ARANGUREN: Ildo horretatik, nik sentitzen dut egiten dudan musika egin dezakedala badakidalako talde horiek existitzen direla, eta horregatik egin dezakedala egiten dudan moduan, horregatik idazten ditudala letrak idazten ditudan moduan, eta horregatik esaten dudala esaten dudana. Elkarrizketa batean baino gehiagotan atera izan da: Ibil Bedi-ren letrak ez dira esplizituak… hasteko, ez dakit esplizitu den hitza edo ez; agian panfletoarekin gehiago lotuko nuke. Nik bai ikusten dut talde horiek egoteko beharra. Beharrezkoa ikusten dut jende batek oso modu argi eta literalean esatea nik esaten ez ditudanak, eta badakit talde horiek existituko ez balira nik ardura bat sentituko nukeela gauza horiek modu horretan esateko. Mundu honetan sartu naizenean, ordea, sentitu izan dut hutsune hori betea zegoela, nik ez nuela deus gehitzeko hor. Beharra ikusiko banu, eginen nuke.
GKSren eta IAren Gazte Topagune Sozialistako abestia J Martinak egin du; Ernairen Gazte Martxakoa, Ibil Bedi-k. Zeuk iritzi artikulu batean botatako galdera egingo dizut, Amets: hautatu behar da zeinen izenean jo? ARANGUREN: Noski, beti hautatzen duzu. BARCENA: Kontuan hartuta oso garai despolitizatuan bizi garela, iruditzen zait posizionamendu politikoa, kontzeptu gisa, jende askok ulertzen duela futbol talde batekoa edo bestekoa izatearen moduan. Kasik gauza irrazional bat balitz bezala. Politikoki eragile politiko batekin posizionatzeak esan nahi du momentu horretan errealitatearen analisi zehatz eta egokiena egin eta hori gainditzeko potentziala duen proiektu politiko batekin bat egin nahi duzula. Hori ez da erraza askotan, ez da erosoa, baina, beharrezkoa bada, egiten da. Uste dut oinarri horretatik ulertu behar dugula. Gu Mugimendu Sozialistaren parte gara arrazoi horregatik, ez beste ezergatik.
Zuen ustez, gazte mugimenduen artean sortutako distantzia hori murrizteko ardura ematen zaizue kulturgileoi? ARANGUREN: Uste dut ardura hori ematen zaigula, baina beste asko ere bai. Uste dut Beñat Rodrigok esan zuela, Chill Mafiako abeslariak: «Kontziente naiz nik orain dudan rol hori dela-eta ardura bat dudala. Baina zenbateraino moldatu behar dut nire jarduna ardura hori dudalako?». Nik ere zalantzak ditut hor. Ematen du eredu bat izan behar dugula. Banaiz, baina ez dakit oso ongi zein den muga hori. BARCENA: Nik uste dut ez dela hainbeste ematen zaigun ardura bat, baizik eta gure gain hartu beharko genukeen funtzio bat. Musika egiten dugunez gero, musika horrekin egiten dugunaren arduradun izan beharko genuke. ARANGUREN: Noski, baina zuri ari zaizkizu eskatzen beste jende bati eskatzen ez diotena. BARCENA: Baina nor ari da nori eskatzen? Nik, aspirazio eta konpromiso politiko batzuk izanda, beste jende askok bezala, horretan oinarrituta edo horretatik abiatuta egiten dut nire musika. Inor ez da niregana etorri nire musika nola egin behar dudan esatera; nik abiatzen dut nire musika ardura horretatik. ARANGUREN: Bai, baina agian zorrotzago exijituko dizkizute gauza batzuk musikaria zarelako. Nik ere badut marjina nire kontraesanak eta hutsegiteak plazaratzeko. Bizi zaitezke arazorik gabe ardura hori zure gain hartuta, baina bada pisu gehigarri bat. BARCENA: Pertsona publiko bat bihurtzen zarenean, nahitaez, eredu bat ez, baina kontuan hartzeko pertsona bat zara. Ni orain, adibidez, pentsatzen ari naiz zer esango dudan elkarrizketa honetan; ez nigatik, baizik eta transmititu nahiko nukeenaren arduragatik. Adibidez, Chill Mafiak El Mundo-n esan zuen Pablo Hasel, bere konpromiso politikoagatik kartzelan dagoen pertsona bat, gilipollas [astakirten] hutsa dela. Arduragabekeria handia iruditzen zait, jakinda jende askok jarraitzen dizula. ARANGUREN: Ez dakit. Eta ez dut esaten hori babesten dudanik, baina ez dakit arduragabekeria bat den.
Baina Chill Mafiak, aipatu duzuelako, izan beharko luke erreferentzialtasun hori? ARANGUREN: Haiek aldarrikatzen duten lehenengo gauza zera da: «Gu ez gara inoren modelo, ez gara inoren erreferentzia». Nik neuk zertxobait ezagutzen ditut, eta, agian, esaten duten hori ez dute pentsatu ere egiten, ulertzen? Nik ez nuke horrela jokatuko, baina uste dut jende bat ez dela nire mundu berean ibiltzen gauza batzuetan, eta horrela ulertzen dut, distantzia horretatik begiratuta. BARCENA: Nik uste dut artean aritzen garenok, gizarteko beste pertsona orok bezala, izan behar dugula ardura. Gustatuko litzaidake, edo nire aspirazioa da, gauzak aldatzeko konpromisoa izatea eta gauzak aldatzeko bidean gure jarduna borondate kolektibo batean oinarritzea. ARANGUREN: Ni erabat ados nago horrekin, baina egia da pertsona publiko bihurtzen zarenean, eta are gehiago kulturaren munduan bazabiltza, baduzula presio puntu bat gehiago edo baduzula begi bat gehiago gainean: zer egiten duzun, nola, noiz… Zenbateraino ibili behar dut nik esaten dudan guztia pentsatzen? Horixe kontziente naizela oholtza batera igotzen naizenean edo elkarrizketa bat dudanean esaten dudanak eragina izango duela, eta interpretazio bat izango duela. Gainera, espero dut esaten ditudan gauza horiek guztiak hurrengo batean are hausnartuago egotea, eta hobe azalduak. Eta nire iritzia ere aldatuko dela. BARCENA: Batzuetan iruditzen zait bi gauza aparte izango balira bezala berba egiten dugula gure ekoizpenaz eta ardura politiko-sozialez. Honela izango balitz bezala: guk gure ekoizpena daukagu, eta kanpotik zerbait izatea exijitzen digun ardura bat dago. Uste dut ez direla bi gauza bereizi. Nik, behintzat, sentitzen dut J Martinari dagokionez ardura horretatik jaiotzen dela gure ekoizpena eta, beraz, hori dela gure potentzia eta gure motorra. Ardura horrek buruhauste asko ematen ditu, baina gure musikari potentzia ematen dio. Gaia aldatuz. Zuen abesti gehienak zuek ekoiztutakoak dira. Gaur egun demokratikoagoa da musika egitea edo musikaren industrian sartzea? ARANGUREN: Errazagoa, bai. Nik honetaz ez dakit kasik deus, baina badakit grabatzen ahal duzula zure etxean mikro eta ordenagailu batekin kanta bat, eta edozein lekutara irits daitekeela. Bere gauza on eta txarrekin. Eta zer alde txar du horrek? ARANGUREN: Dituen ondorio guztiak har daitezke onerako edo txarrerako. Askoz ere azkarrago heltzen zara leku guztietara, baina askoz azkarrago desagertzen zara. Jendeak aukera du noiznahi eta nonahi nahi duena entzuteko, eta horrek ere baditu gauza onak eta txarrak. Horretan argiak dira kapitalismoaren ondorio horiek guztiak. BARCENA: Askotan pentsatzen dugu jada ez garela diskoaren menpekoak, eta nik ere pentsatu izan dut hori zerbait positiboa dela, baina ez da hala; zerbait diferentea da. Orain, agian, ez duzu ordaindu behar ez dakit zenbat leku batera grabatzera joateko eta diskoa ateratzeko, baina zure ekoizpena asko baldintzatzen dute hedabideek. Asko baldintzatzen dute banatzaileek, entzuleek, bistaratzeek… baita iraupenak eta entzuteko formek ere. Hor beste baldintza batzuk sortu dira, eta ezin dituzu saihestu zure proposamena eskaintzen duzunean. Jendeak entzutea nahi baduzu behintzat.
Helburu bat da musika sortzetik bizitzea? ARANGUREN: Uste dut ezin diodala galdera horri erantzun, ez dudalako sekula hori bizi izan. Ez dakit ilusioa galduko nukeen ala ez hori izanen balitz nire soldatapeko lan printzipala. Ez dakit zenbateraino egon ahal izango nintzatekeen gizartearen arauetatik eta sistema horretatik kanpo gauzak egiteko orduan. Orain arte, bada, bueno, puntu bateraino hortik ihes egiten saiatu naiz. Nire azken geltokia ezezkoa izanen da, baina agian bi hilabeteren buruan baiezkoa izanen da. BARCENA: Nik esango nuke ezetz. Ez dut inola ere ukatzen; egiaz, orain ere kobratzen dugu lekuetan gure musika eskaintzearren. Gure helburua, ordea, ez da horretatik bizitzea, ez delako gure helburua guk egiten duguna horren menpe egotea. Horretatik bizi ahal banu, hau da, ikusiko bagenu diru bat irabazten dugula eta horrekin nahikoa dela bizirik irauteko, bada, aurrera, baina ez genuke gure ekoizpen musikala moldatu nahi horretarako. ARANGUREN: Horretaz asko hitz egin dut taldekide batekin, Aretarekin [Senosiain], eta berak oso ongi azaltzen du. Esaten du gizarte honetan musika, edo antzerkia, edo beste arte adierazpenen bat, edozein, ez dela errentagarria gaur egungo parametroetan. Adibidez, Aretak badu soka kuarteto bat; entsegu ordu guztiak pagatu behar balitzaizkie, ikasketa ordu guztiak, bidaiak... zenbat ordaindu beharko genuke kontzertu baten sarrera? Flipatu egingo genuke. Merkatuaren arauak eta sistema nola moldatuta dauden ikusita, ez da posible. Hori guztia aldatuko balitz, ba, auskalo. Bakoitzak behar duen erritmoan lan egin ahalko balu, jende gehiagok jarraituko luke bide horretatik.
Nola ikusten duzue emakumeen egoera oholtza gainean? BARCENA: Nik uste dut oraindik oso gutxi garela, baina bagarela batzuk, eta benetan pozgarria dela ikustea emakumeen parte hartzea nola ari den handitzen. Ez bakarrik oholtza gainean, baita musikaren gainontzeko esparruetan ere. Oraindik, ordea, gabezia handiak daude. Uste dut ez dela kasualitatea produkzioan eta teknikari moduan emakume gutxiago egotea eszenatoki gainean baino. Emakumeek musikaren industrian oro har gehiago parte hartzen badute ere, oraindik kultura zapaltzailearen interesen baitan aritzen dira; hau da, oraindik objektibizatuta agertzen gara, despolitizatuta, hipersexualizatuta... horrek esan nahi du, nahiz eta parte hartzea handitu, ez dela era askatzaile batean gertatu askotan. Lan handia dago egiteko gure leku hartze horretan, baina baita horren forman ere. ARANGUREN: Horren harira: GRALa bertsolaritzari buruz egin dut, eta Nerea Ibarzabalek oso ongi azaltzen zuen Bizkaiko txapela irabazi ondorengo egunetan egindako elkarrizketa batean. Nahiz eta emakumezkoen presentziak gora egin duen, emakumezko batek askoz ere modu exijenteagoan egiten du lan oholtza batera atera behar badu hori defendatzera. Nereak hau zioen: «Gu ez gara igoko ez bagoaz perfektu egitera». Eta garaiezin izatera. Hori, talde barruan ere, askotan nabaritzen dut nik. Bi emakume eta hiru gizon gara, eta dinamika batzuetan nabaritzen da alde hori. Egongo da beste kolaborazio bat Ibil Bedi-ren eta J Martinaren artean? ARANGUREN: Bai, noski. BARCENA: Ea, egingo bagenu ere ez genuke hemen esango, ez? Sorpresa puntu bat izan behar du. ARANGUREN: Sekretua, bai. |
2022-8-18 | https://www.berria.eus/albisteak/217230/eneko-goiaren-gobernukideek-baztertu-egin-dituzte-alkateak-proposatutako-turismo-tasak.htm | Politika | Eneko Goiaren gobernukideek baztertu egin dituzte alkateak proposatutako turismo tasak | PSE-EEko eta PPko ordezkariek Eneko Goiaren proposamena kritikatu dute. Udalerriek kudeatutako turismo tasa ezartzea eskatu dio Donostiako alkateak Eusko Jaurlaritzari. | Eneko Goiaren gobernukideek baztertu egin dituzte alkateak proposatutako turismo tasak. PSE-EEko eta PPko ordezkariek Eneko Goiaren proposamena kritikatu dute. Udalerriek kudeatutako turismo tasa ezartzea eskatu dio Donostiako alkateak Eusko Jaurlaritzari. | Eneko Goiak Onda Vasca irratian Eusko Legebiltzarrari proposatu zion udalerriek kudeatuko duten turismo tasa bat ezartzea, eta atzo eskaera hori berretsi zuen, Aste Nagusian egin ohi duten gosarian. Goiak dio Donostiako Udalak ez duela eskumenik halako tasarik ezartzeko, eta horregatik eskatu dio legebiltzarrari proposamena kontuan hartzeko. Goiaren esanetan, 2019an aurrerapausoak eman zituzten tasa ezartzeko, baina gehitu du pandemiak dena geratu duela; hori dela eta, tasa hori ezartzeko asmoa azaldu du berriz.
Oposizioko alderdiek eta gobernukide den PSE-EEk Goiaren asmoa kritikatu dute. EH Bilduk dio «adierazpen hutsetan» geratuko direla Goiaren hitzak, «hotelei muga jartzearekin gertatzen den moduan». Hori dela eta, Donostiak jasan dezakeen karga turistikoa denen artean zehazteko eskatu dio koalizio abertzaleak alkateari.
Marisol Garmendia Donostiako Udaleko PSE-EEko bozeramaileak eta bigarren alkateordeak ere Goiaren proposamenaren aurka egin du. Garmendiak turismoak hiriaren ekonomian duen garrantzia nabarmendu du, eta sektorea deabrutzea leporatu dio Goiari. Donostiako sektore turistikoari «ikuspegi inkisidore» batekin begiratzea ere egotzi dio EAJri.
PSE-EEko beste goi kargu batek ere kritikatu ditu Goiaren hitzak: Eusko Jaurlaritzako Turismo, Komertzio eta Kontsumo sailburuak, Javier Hurtadok. Haren ustez turismo tasa ez da ez beharrezkoa, ez lehentasunezkoa, eta gogorarazi du ez EAJk ezta PSE-EEk ez zutela halako proposamenik hauteskunde kanpainan: «Legealdi honetan ez da halako tasarik ezarriko», iragarri du. Bestalde, adierazi du 2019an instituzio guztiek —aldundiek, udalek eta sektoreko ordezkariek— gai horri buruz eztabaidatu zutela, eta «orokorrean baztertua» izan zela gogorarazi du.
Araba, Bizkai eta Gipuzkoako PPk ere turismo tasaren aurka egin du. Carmelo Barrio Eusko Legebiltzarreko PP+Ciudadanos taldeko bozeramaileak adierazi du «konfiskazio politikei ezetz» esan behar zaiela, eta halako zerbait berriro proposatzea «albiste txarra» dela gehitu du: «Turismoaren sektorea krisitik ateratzen saiatzen ari denean, zergen mehatxuak iritsi zaizkio», dio. |
2022-8-18 | https://www.berria.eus/albisteak/217231/amets-aranguren.htm | Amets Aranguren | Amets Aranguren. | Nafarroako Kontserbatorioan ikasketak amaitu berria da Amets Aranguren, baina aurretik dabil buru-belarri lanean lau lagunekin batera osatzen duen proiektuan: Ibil Bedi-n. Ahotsez, saxofoiaz eta teklatuez arduratzen da han. Bi disko argitaratu dituzte (Berandu baina garaiz 2019an eta Beltxarga Beltza 2021ean), eta aitortu du bidean dela beste bat ere. Argia-n kultur ekitaldien kronikak egiten ditu, baina kultura ez da haren kezka iturri bakarra. Nafarroako Hitza-n idazten dituen iritzi artikuluetan ikus daiteke hori. Ez da gazte antolakunde bateko militantea, baina esan izan du modu irekian bat egiten duela alde batekoekin bestekoekin baino gehiago. | ||
2022-8-18 | https://www.berria.eus/albisteak/217232/kattalin-barcena.htm | Kattalin Barcena | Kattalin Barcena. | Kattalin Barcenak 2020. urtean sortu zuen J Martina proiektua, Javi Jorajuria ikaskidearekin eta Ane Barcena ahizparekin batera. Azken hiru urteetan tantaka hainbat abesti argitaratu eta gero, aurten iritsi da estudioko lehen lana: Jaio naiz baina, sei abestik osatutako diskoa. Arte Ederrak ikasi zituen EHUn, eta diziplinartekotasuna agerikoa da taldearen sorkuntzan. Mugimendu Sozialistako militantea ere bada, eta argi dio konpromiso politikotik abiatuta egiten duela musika, horrek buruhauste asko ematen dituen arren: «Hori da taldearen potentzia eta motorra». J Martinarena da azken Gazte Topagune Sozialistako abestia ere. | ||
2022-8-21 | https://www.berria.eus/albisteak/217233/arraiak-lauso-orrietan.htm | Kultura | Arraiak lauso orrietan | Lehen literatur itzulpena galegotik egiteko aukera sortu zitzaion; handik Portugalera igaro, eta, are hegoalderago, Angola, Mozambike eta Cabo Verderaino heltzen den zeharkaldia osatu du literatura lusofonoa euskarara ekarriz. Liburuek botatako zubiei segitu die bidean. | Arraiak lauso orrietan. Lehen literatur itzulpena galegotik egiteko aukera sortu zitzaion; handik Portugalera igaro, eta, are hegoalderago, Angola, Mozambike eta Cabo Verderaino heltzen den zeharkaldia osatu du literatura lusofonoa euskarara ekarriz. Liburuek botatako zubiei segitu die bidean. | Oso anarkikoa izan da nire ibilbidea, oso asistematikoa». Dena kasualitateen kateatze bat izan balitz bezala aletzen du bere ibilbidea Bego Montorio Uribarren itzultzaileak (Bilbo, 1958); nola hasi zen jardunean 1980ko urteetan, nola heldu zen Euskal Herriko Unibertsitateko Itzulpengintza graduan eskolak ematera —erretiroa hartu berri du—, nola den literatura lusofonotik —portugesez idatzitakotik— euskarara lan gehien ekarri dituen itzultzailea gaur egun. «Bide atipikoa diot, ez dudalako inoiz galego edo portuges eskolarik hartu; honetara heldu naiz literaturaren bitartez, eta ikasi dudana ikasi dut irakurriz eta irakurriz. Literatura izan da beti haria».
Bidaiatu asko egin duela dio, bada, «baina beti paperean». «Lan bakoitzak bota dit zubi bat beste norabait joateko». EIZIEren Nordanor datu basean begiratuta, euskara, gaztelania, frantsesa, galegoa eta portugesa ageri dira itzultzailearen fitxari lotuta, eta horrek marrazten du zein esparru geografikotan mugitu izan den, gutxi-asko, Montorioren itzultzaile jarduna. Administrazioan hasi zen lehen itzulpen lanak egiten —nahiz eta, egiaz, hasi ikasle garaian hasi zela dioen: «Lanbidean baino lehen hasi nintzen ni itzultzen; institutuan, asanbladetan... jendeak euskaraz egin ahal izateko, itzuli egin behar zen»—, eta lanpostua Basauriko Udaletik (Bizkaia) Gipuzkoako Foru Aldundira aldatzean bildu zitzaion ingurura literatura itzultzen hasteko giroa. «Soziologiako ikasketak neuzkan, baina ordurako erabakia nuen itzultzaile izan nahi nuela, eta literaturakoa».
Bego Montorio. Marisol Ramirez, FOKU
Ramon Etxezarreta izan zuen lankide Gipuzkoako Foru Aldundian, eta Susako kideak ere garai hartan ezagutu zituen. Hasi berria zen argitaletxea orduan, eta Alfonso R. Castelao idazle galegoaren lau liburuxka ateratzekotan ziren; bi itzuliko zituen Etxezarretak —Gauzak eta Betiko biak—, beste bat Koldo Izagirrek —Zirtzilak. Kristalezko begia— eta beste bat itzultzera «ausartuko» ote zen galdegin zion Etxezarretak Montoriori. Eta baietz hark. Hori izan zen, hala, haren lehen literatur itzulpena: Beti Galizan (1986), Castelaoren Sempre en Galiza liburuko gogoeta politikoen bilduma bat. Etxekoa zuen autore galegoa Montoriok —«aita oso marrazkizalea zen, eta irudiz eta testutxoz osatutako haren Cousas da vida liburua etxean zuen»—, baina, hala ere, itzultzaile modura egitera zihoan zeharkaldiaren abiapuntua hura izatea «txiripa» modura baino ez du kokatzen. «Nik uste nuen nire atzerriko hizkuntza frantsesa izango zela, ze frantseseko eskolak, bai, hartuak bainituen; baina hor non gurutzatu zen galegoa».
Xose Luis Mendez Ferrinen ipuin bat itzuli zuen Susa aldizkarirako, eta haren Mugaldeko jendea nobela ekarri zuen gero, 1998an, Alberdaniaren eskutik. Arraianos da jatorrizkoaren izenburua —Galiziako Kritikaren Saria irabazi zuen 1991n—, eta Galizia eta Portugal arteko muga a raya deitzen dutela gogorarazi du itzultzaileak, eta nola oharkabean zeharkatu zuek berak hura. «Bada oso arraia potentea, baina, hizkuntza aldetik, kanpotik begiratuta, ez da hain desberdina batetik besterako aldea, eta literaturan ere ez zait iruditzen. Nik Arraianos-ekin egin nuen arraiatik behera, eta hala pasatu nintzen portugesera, [Miguel] Torgaren Piztiak-ekin».
Arraiaz harago
Aleka-aleka itzuliz joan den liburuen lagin on bat ekarri du elkarrizketara, eta mahaian egindako pilatik atera du Torgarena (Alberdania, 1997). «Ipuintxoak dira, oso onak». Orriztatze azkar bat, eta halako bestiario moduko bat zabaldu da mahaian: Nero, Premu, Belxko, Malmutz, Txitxarra, Tenorio, Madalena... Badu anekdota kutun bat liburuari lotuta: «Oraindik [Bilboko] Verdes liburu denda zabalik zegoen, eta kontatu zidaten erdaldun batzuk joan zirela liburu honen bila; eta ikusi zutenean euskaraz bazegoela, galdetu zutela ea gaztelaniaz ere bazegoen, baina artean ez zegoen osorik. Pentsatu nuen: 'Behingoz erdaldunek nahi dute euskaraz badaukagun zerbait!' Sentitu nuen ez gindoazela atzetik, gu gure bidea egiten baizik».
Ia beti enkarguz eta jatorrizko lanetatik zuzenean itzuli du Montoriok. «Besteen hautuek markatu zaitzaketelako», batetik; eta, urteak atzera, zenbait lan lortzea bera nekeza zelako, bestetik. «1980-1990eko urteetan liburuak lortzea bera oso gaitza zen. Bide oso on bat lagunen oporrena izaten zen; denok erosten genituen liburuak, norberarentzat eta lagunentzat. Eta oraindik ere mantentzen dugu ohitura. Nik hala deskubritu nuen niretzat eskuragarria zen literatura bat zegoela Afrikan, zoragarria».
Marisol Ramirez, Foku.
Portugalen barneratu ahala, jabetuz joan baitzen portugesez idatzitako literaturak herrialdearen mugak aise gainditzen zituela. «Nire hurbiltzea ez da izan inoiz linguistikoa. Nik nahi nuen irakurri eta gozatu liburu horietaz, eta zenbat eta gehiago irakurri, orduan eta gehiago ulertzen duzu... Horrela deskubritu nuen portugesezko literatura oso-oso zabala zela, hartzen dituela Portugal, Brasil eta Afrika; eta Afrikaren barruan, batez ere, Angola, Mozambike eta Cabo Verde».
Pausa bat. «Bai, asistemikoa izateko, ibilbide geografiko oso koherentea egin dudala dirudi; etxetik gertu Galizia, arraiatik behera Portugalera, eta handik itsasora, eta Afrikaraino».
Eta handik, itsasora
Mia Couto izan zen portugesez idazten duten egile afrikarren artetik Montoriok ezagutu zuen lehena. «Maitemindu egin nintzen», dio, begiak piztuta. Txalaparta argitaletxearentzat haren Cronicando eraman zuen gaztelerara, eta «zoragarria» dela errepikatu du —euskarara haren pare bat ipuin daude ekarrita—. «Mozambikekoa da, eta nik harekin deskubritu nuen, batetik, nolabaiteko errealismo magiko afrikarra, eta, gero, nola portugesaren bestelako erabilera bat egiten duten han». Aime Cesaire «negritudearen aitak» esaten zuenarekin erkatu du: «Hark esaten zuen Amerikara joanda frantsesari beste gauza batzuk esanarazten zizkiotela. Erabiltzen zuten kolonoaren hizkuntza, elkar ulertzeko behar zutelako, baina beste modu batera erabiltzen zuten, eurenarekin nahastuta, euren hitzekin aberastuta. Irakurtzean segituan sumatu nuen nik ere hori hauekin». Torgaren portugesa ez zela Coutoren portugesa, alegia.
Mahaiko pilatik hartu du orain Coutorena, eta ausaz ireki: «Izenburuak irakurrita bakarrik ikusten da: Gizona planeta batekin barruan, edo Aktore-odola bizitzaren zineman, Africa K-rekin?, Emakume bioleta laranjaz jantzia... Alde magikoarekin duen harremana ezberdina da beste tradizio batzuetan; askotan, badute errealitate oso latz batzuk agertzeko modu oso poetikoa, fikzioaren erabilera zentzu magikoenean hartuta». Euskarara ekarri gabe dagoen Jose Eduardo Agualusa idazle angolarraren beste izenburu bat oroitu du: Oharkabeko ameslarien gizartea. «Hor beste mundu bat ikusten da. Portugalgo literaturan ere denetik egongo da, baina Europako beste tradizio batzuetatik edan du. Horregatik, portugesez irakurri dudan literaturatik deskubrimendu handiena itsasoz bestaldekoa izan da niretzat».
Galizian hasi eta Afrika hegoalderaino trazatutako Montorioren lerro horretan, baina, bada marra xeheago bat beste aldera. «Derrepente, bidaia horretan heldu naiz Hego Amerikara», harriduraz itzultzailea bera ere. Coutoren kasuan bezala, portugesetik gaztelaniara eraman ditu hainbat autore Montoriok, eta itzulpen horietako bat, Jose Luis Peixotoren Nadie nos mira, Atlantikoaz bestaldera heldu da. «Argitaratu da Perun, Kolonbian, eta orain gutxi idatzi zidan Peixotok beste herrialderen batean ere ateratzekotan zirela». Mahaian da horietako bat, egileak itzultzaileari idatzitako eskaintza eta guzti, 2017ko irailaren 25ean, Lisboan: «Begorentzat, hona hemen gure liburua, zeinarentzat ez den igarotzen denbora».
Hiru argitaletxearentzat egin zuen itzulpena Montoriok, 2001ean, eta haientzat antzerki lan ugari ere itzuli zituen: Luis Francisco Rebelloren A Desobediencia (1997), Helder Costaren O incorruptivel (2002) eta beste. «Evak [Forest] eta Alfonsok [Sastre] irakurtzen zituzten gero, eta zoragarria izaten zen», oroitu du.
Antzerkia, saiakera, narrazioa... «Denetarik» itzuli du aleka Montoriok; poesia gutxi. Azken urteetan komikiarekin ari da dezente —«oso zalea naiz»—, eta portuguesetik ekarritako bakarra hartu du mahaitik: Jose Carlos Fernandesen Munduko bandarik txarrena (Txalaparta, 2013). «Begira hau: Gauza hutsal eta garrantzi gabekoen museo nazionala. Guztiz surrealista da, ez da jeniala?».
Marisol Ramirez, Foku
Afrikatik Euskal Herrira ekarri dituen beste bi lan dira Germano Almeidaren Napumoceno da Silva Araujo jaunaren testamentua (2002, Txalaparta), Cabo Verdetik; eta haur eta gazte literaturako Ngungaren abenturak, Pepetelarena, Angolatik.
Azkenean, itzulera helburu
Portugesetik euskarara itzuli izan dena oro har aztertuta, lagina «oso-oso murritza» dela ondorioztatu du orain Montoriok. «Badaude izen handiak —Pessoa, Saramago, Machado de Asis, berriki Mello...—, baina garaikideak oso gutxi, eta irudi oso estatikoa sortzen du horrek. Eta, pentsa, Portugal bertan badugu eta ezer gutxi ezagutzen badugu hango literaturaz... zer esan Afrikakoaz».
Hiztegietan begiratu, irakurri, gramatikak eskuratu, lagunekin kontrastatu, jatorrizko hiztunekin korapiloak argitu... eskolarik jasotzeko aukerarik ez, eta hala trebatu da hizkuntza galegoz zein portugesez Montorio. «Alde pasiboa garatu dut, baina berbetan ez dakit», dio. Baina, nolanahi den, gauza bat argi dauka: itzultzailea batez ere xede hizkuntzan behar da egon ahal bezain trebatuta. «Jatorrizkoan zuhaitz eder-eder bat jasotzen baduzu, eta euskaraz marra bakarreko zuhaitz bat egin, beste hizkuntzaren ezagutzak zuri baino ez dizu balioko. Zenbat eta gehiago ezagutu jatorrizkoaren kultura, hobeto ulertuko duzu testua, erreferentziak, baina benetan landu behar dena zure hizkuntza da, euskara, eduki ahal izateko sei modu gauza bakoitza esateko. Eta hori eginean baino ez da irabazten». |
2022-8-18 | https://www.berria.eus/albisteak/217234/bego-montorio.htm | Bego Montorio | Bego Montorio. | Idazle bat? Teolinda Gersao esango dut, baina bakarra esateko eskatzea... Kanta bat? Non son fada nin princesa, Ses-ena. Zerk egon behar luke jadanik itzulita? Benetan krimena da bakarra esatea... jarri Jose Eduardo Agualusa, tira. Bada itzultzea ezinezkoa den hitzen bat? Mezungo; Mozanbiken zuriei esateko erabiltzen duten hitza da. Kolonizatutako herri beltz batekoek mezungo esaten dutenean, zuri esaten dute, bai, baina guk zuri entzuten dugunean, gauza bera da? Uste dut ezetz. Bisitatzeko leku bat? Cabo Verde ezagutu nahiko nuke. Zer ez duzu sekula ulertuko? Mundua bera. | ||
2022-8-21 | https://www.berria.eus/albisteak/217237/totemak-eraitsi-egunerokotik.htm | Gizartea | Totemak eraitsi, egunerokotik | Kapitalismoaren arau ia eztabaidaezinetatik askatuta, bestelako eredu sozioekonomiko bat irudikatu dute Mirene Begiristainek eta Beñat Irasuegik: gizartearen premien arabera antolatua, soldatapeko lanik gabea, denbora libre gehiagorekin, bidezkoagoa. | Totemak eraitsi, egunerokotik. Kapitalismoaren arau ia eztabaidaezinetatik askatuta, bestelako eredu sozioekonomiko bat irudikatu dute Mirene Begiristainek eta Beñat Irasuegik: gizartearen premien arabera antolatua, soldatapeko lanik gabea, denbora libre gehiagorekin, bidezkoagoa. | Utopia orain da». Mundu hobe bat ez du etorkizunean kokatzen Mirene Begiristainek. Euskal Herrian nekazaritzan, hezkuntzan, zaintzan, ekonomian «esperimentu pila bat» egin direla nabarmendu du: «Utopian gaude, utopia eraikitzen». Bide horretan, praktikaren garrantzia aldarrikatu du: «Bizipenetatik eraikitzen dugu mundua, bai pertsonala, bai kolektiboa». Amuari heldu dio Beñat Irasuegik: «Praktikan badago ekonomia egiteko beste modu bat, nahiz eta ez oso hedatua; tamalez, abizenak jarri behar dizkiogu: ekonomia sozial eta eraldatzailea». Sistema kapitalistatik aldendutako antolaketa ekonomiko batean jarri dute biek begirada. «Bizitzako premien inguruan antolatutako eredu sozioekonomiko bat» desiratu du Begiristainek. «Bizitzarako ekonomia kontzeptua erabiltzen hasi gara gu», zehaztu du Irasuegik.
Kooperatibismotik mintzo da Beñat Irasuegi (Errenteria, Gipuzkoa, 1978): ekonomia eta estrategia aholkularia da Talaiosen, eta Olatukoop sarearen sustatzailea. Mirene Begiristain (Andoain, Gipuzkoa, 1972), berriz, ekonomialaria da, EHUko irakaslea, baina agroekologia proiektuak ditu pasio. Sortze jardun horretatik datorkio baikortasuna, bestelako eredu sozioekonomiko batean pentsatzean: «Pandemiak erakutsi zigun gai garela gauzak beste modu batera egiteko: ikusi genuen zein ziren lan esentzialak, kolektiboki antolatu ginen horietako batzuk gauzatzeko... Hura berehala urtu zen, baina erakutsi zigun posible dela». Utopiara nola iritsi irudikatzeko, bi plano bereizi ditu Irasuegik: «Burua eta eskua. Batetik, aurrera begirako hausnarketa, helburuen lanketa; bestetik, praktika, egunerokoa. Oreka zaila da, baina biak landu behar ditugu aldi berean».
Eta nolakoa imajinatzen dute bestelako eredu hori? «Kapitalismoaren hiru totemak eraistea» proposatu du Irasuegik: «Soldatapeko lana, truke balioa eta jabetza pribatua; hiru horiek normalizatu eta barneratu ditugu, eta auzitan jartzeak kontraesan izugarriak eragiten dizkigu, segurtasuna ematen digutelako». Gorputzean sartuta daudela berretsi du Begiristainek: «Guztiz kolonizatuta gaude. Jendarte demokratikoago eta justuago bat lortzeko, desmerkantilizazio eta deseraikitze prozesuak behar ditugu».
Baina badute helmuga bat. «Etorkizun hori soldatapeko lanik gabe imajinatzen dut: lanak zein aberastasuna banatuta», esan du Irasuegik. Gizartearentzat premiazkoak diren lanak «pasioaren eta arduraren arteko banaketa justu» baten bidez gauzatuko lirateke, haren ustez: «Nire utopia da denbora libre gehiago edukitzea denok; ez egungo aisialdiaren ereduan, ordea, guztiz merkantilizatua baitago. Lan gutxiagoko gizarte baterantz joango ginateke; azken batean, ekonomia denbora banatzea ere bada, beraz, izan dezagun denok lan eta denbora libre kopuru bera». Ideia horrek berekin dakar tabu bat haustea: «Ez dakigu ekonomia ez-produktibista egiten; kooperatibismoa bera oso produktibista izan da Euskal Herrian: lan asko, ordu asko, eta horrek eraikitzen zaitu pertsona gisa».
Denboraren erabileran «borroka bat» ikusi du Begiristainek ere: «Bizitza lanaren bueltan antolatzeak eraikitzen gaitu; libre izan beharko genuke gure denbora kudeatzeko». Eta etengabe produktibo izatearen aginduaren aurrean, ziklikotasuna aldarrikatu du: «Bizi osoan ez dugu ekarpenak egiteko indar, modu eta gaitasun berdina; batzuetan ezagutza eta gogo gehiago dugu, eta beste batzuetan atsedena behar dugu. Bakoitzak bere zikloak ditu; zaurgarritasun horrekin konektatu beharko genuke, norbere mugekin, eta konfiantzaz jokatu: 'ezin dut' esatea askatzailea da».
Ildo horretan, lanaren inguruko iruditeria bera moldatzeaz jardun da Irasuegi: «Niretzat, Talaios bizitza proiektu bat da, hor jartzen dudalako bizitza eta lana. Ekonomia kapitalistak disoziatu egin ditu bi horiek: norbere bizitza bihurtu da lanetik kanpo dagoena, baina egunaren parte handi bat lanean pasatzen badugu, hori ere bizitza izan beharko da. Horregatik erabiltzen dugu bizitza proiektuak sortzearen ideia: lan eremuak bizitza proiektu ere bihurtzea». Eta hor, beste tabu bat: «Bizitza kolektiboak eraikitzen ari gara, egun bizitza proiektuak oso indibidualak direnean».
Baserritartze kolektiboa
Bizi kolektibo horien oinarrian ezinbesteko lanak ikusten ditu Begiristainek: «Soldatapeko lanik gabeko jendartea gure premien bueltan eraiki behar da, eta horrek dakar antolaketa osoa eraldatzea». Zehaztasunak marrazten hasita, ekofeminismoa eta desazkundea erreferentzia gisa hartuta bota du neurri sorta: «Urrutiko kontsumoa jaitsi, materialen iraupena luzatu, azpiegitura berriak gutxitu, mugikortasuna murriztu, diruaren garrantzia eta beharra txikitu... Birdefinitu eta desmerkantilizatu beharko lirateke hainbat sektore, hala nola eraikuntza, garraioa, finantzak, industria... Eta indartu beharko lirateke elikadura, energia, osasuna, zaintza, hirigintza, ikerketa...».
Tokikotze hori definitzean, irakasleak argi du lehen sektoreak pisua irabaziko lukeela, herritar gehiago arituko liratekeela eremu horretan: «Baserritartze kolektibo bat imajinatzen dut. Horrek ez du esan nahi denak baserritar izan behar dugunik, baizik eta adiskidetze bat egon behar dela: hirietatik jendea joatea lanera baratzeetara, garai batez —asteburuak, urteko sasoi bat edo bizi ziklo bat— denboraren parte bat horri eskaintzera, osasungarria delako; eta hala, autokontsumoak presentzia irabaziko luke». Nekazaritza planak baino gehiago, elikadura estrategiak lantzera deitu du: «Ezin dugu soilik ekoizpenean pentsatu; kontsumoa eta banaketa ere kontuan hartu behar ditugu, sistema bere osotasunean ulertuta». Eta marrazki horretan, figura bat txertatu du: «Nekazaritzan aritu edo baserritar izan nahi dutenak funtzionario publikoak izango dira»
Planteamendu horrekin ados dago Irasuegi: «Kapitalismoaren ezaugarrietako bat da lanaren espezializazioa: ezagutza erabat bertikala ezartzea, eta ez horizontala; ezagutza bertikal batzuk behar dira, baina gero eta ezagutza horizontal gutxiago dago, eta elikadura adibide argia da. Hain justu, eredu agroindustrialak behar du hiperespezializazioa: oso jende gutxi egotea lur askorekin. Eta gure eredua da jende asko lur gutxirekin: ez da bideragarria kapitalaren metaketaren ikuspegitik, baina bai jendartearen iraunkortasunaren eta premien ikuspegitik». Beste zehaztapen bat, Begiristainek: «Horretarako, lurraren jabetza publikoa edo komunala izan behar da. Lurra pribatua izatea normalizatu dugu, baina ez da inola ere normala: lurrak lantzen duenarentzat izan behar du».
EHUko irakasleak esplikatu du badirela hainbat egitasmo ildo horretan: lur batzuk hainbat pertsonaren artean erosi, kolektibizatzeko eta agroekologia proiektuak garatzeko. Hain justu, jabetza komunalaren ideia beste arlo batzuetara zabaltzearen alde agertu da kooperatibista: «Jabetza pribatuaren totema eraisteko ere inportantea da egunerokotik hastea: etxebizitza proiektu kooperatiboak bultzatzea, bizitzarako espazioak berreskuratzea... Adibidez, Donostiako Parte Zaharrean ezin bada bizi zentzu sozialean, zergatik ez erosi lokal batzuk, jabetza komunalean, eta alokatu bizitzaren ekonomiarako proiektuei? Arlo publikoa ez badago prest, zergatik ez dugu gure gaitasun ekonomiko apurra erabiltzen pixkanaka estrategia horiek garatzeko?».
Eta herritarrentzat berreskuratu beharreko eremuen zerrendari beste bat gehitu dio Irasuegik: teknologia. «Erabat entregatu diogu kapitalismoari, baina haren jabetza berrartu behar dugu. Teknologia ez da ez ona ez txarra, baina ez da neutrala; politikoa da, eta, despolitizatzen badugu, mendekotasunetik erabiliko dugu. Beraz, balia dezagun gure beharretarako».
Egitasmo handiak dira, eta kontraesanez beteak, bi hizlariek aitortu dutenez. Baina utopia, marraztu ez ezik, gauzatu ere egin nahi dutenez, estrategia konplexuak pentsatu eta bideratzearen alde jardun dira, epe laburrera zein luzera begira, mikroan zein makroan. «Eskalari buruz ere hausnartu behar dugu: gure proiektuek nola har dezaketen beste dimentsio bat», aitortu du Begiristainek. Irasuegiren ustez, berriz, «aukerak sozializatzea» da hurrengo urratsa: «Nik kooperatibaren bidez lortu dudan espazio segurua denontzat nahi dut».
Mikroa, kolonizatuta
Izan ere, egitasmo alternatiborik ezin da martxan jarri eguneroko oinarrizko baliabideak ziurtatu gabe: «Prekaritatean ezin da gauza handirik egin; gure borroketako bat da espazio material seguruak izatea». Hori bermatuta, bizitzeko ekonomiak beste ikuspegi bat eman diola azaldu du Irasuegik: «Beste lan testuinguru batek emango ez lidakeen askatasun eremu bat eman dit kooperatibak: oparoago bizi naiz diru gutxiagorekin, kooperatiba eta sare baten parte naizelako, behar gutxiago ditudalako eta behar horietako asko dirurik gabe ase ditzakedalako». Oparo sentitzearen ideia gustatu zaio Begiristaini: «Ekofeminismoan asko hitz egiten da nahikotasunaz, horrek mugekin lotzen gaituelako, gutxiagorekin ere ondo bizitzearekin; baina oparotasunaren kontzeptua aldarrikatzea ere bada berrestea ez dugula hori baino gehiago behar»
Baina tabuak eta beldurrak agertu dira berriz, halako ideiak zabaltzen zailak direla ohartarazi baitu Irasuegik: «Iruditzen zait arazo gehiago ditugula mikroan eraldaketa bideratzeko, erabat kolonizatuta dagoelako, neoliberalismoaren mekanismoak oso indartsuak direlako: errazago irudikatzen dugu munduaren amaiera, gure eguneroko bizimodua merkatuarekiko mendekotasunetik askatzea baino».
Praktikaren premiara itzuli da Begiristain, utopia gauzatzeak eskatzen dituen trantsitu guztiak ibiltzeko behar den grinaz: «Kapitalismoaren totemak eraisteko, aldaketa kultural handi bat behar da. Bidea bizipenetatik egin dugunean, beldurrekin topatu gara, baina ohartu gara mamuak ez direla hain handiak. Posible dela. Eguneroko jarduna behar da materialitatea sortzeko». Ibiliaz egiten da bidea, ekinez eraikitzen dira alternatibak, Irasuegik baieztatu duenez: «Proiektu kolektiboak beharrezkoak dira, hain justu, erakusteko kolektibizazioa posiblea dela». |
2022-8-18 | https://www.berria.eus/albisteak/217238/txosnetan-jasotako-laquomehatxu-faxistakraquo-salatu-dituzte-leitzan-elkarretaratze-batean.htm | Politika | Txosnetan jasotako «mehatxu faxistak» salatu dituzte Leitzan, elkarretaratze batean | 150 bat lagun elkartu dira Faxismoari stop lelopean. Pintura gorria bota zuten txosna batera, eta herritar baten aurkako mehatxuak ere agertu ziren. | Txosnetan jasotako «mehatxu faxistak» salatu dituzte Leitzan, elkarretaratze batean. 150 bat lagun elkartu dira Faxismoari stop lelopean. Pintura gorria bota zuten txosna batera, eta herritar baten aurkako mehatxuak ere agertu ziren. | Festetan txosnetan «eraso eta mehatxu faxistak» jasan dituztela salatu dute 150 bat herritarrek Leitzan (Nafarroa), hango Txosna Batzordeak antolatutako elkarretaratzean. Faxismoari stop leloa zeraman pankartaren atzean bildu dira arratsaldean.
Txosna Batzordeak azaldu duenez, abuztuaren 9an jaso zuten lehen erasoa, festak hastear zirela. Muerte a los terroristas [«heriotza terroristei»] mezua agertu zen txosna batean idatzita, eta pintura gorria ere jaurti zuten. Festetan ez zen halako beste gertakaririk jazo, baina abuztuaren 15eko gauean, beste mezu bat agertu zen, oraingoan zehazki herritar bati zuzendutako mehatxuekin.
Mehatxua jaso duen herritarrari eta haren familiari babesa agertzeaz gain, «Euskal Herriari hainbestetan eraso dion eta erasoan jarraitzen duen faxismo espainiarra» salatu dute: «Guk argi dugu ez dugula eraso faxistarik onartuko, eta horrelakoak berriro gerta ez daitezen borrokan jarraituko dugula». |
2022-8-19 | https://www.berria.eus/albisteak/217259/palentzian-hilik-aurkitu-dute-uztailaren-22tik-desagertua-zen-trapagarango-gizona.htm | Gizartea | Palentzian hilik aurkitu dute uztailaren 22tik desagertua zen Trapagarango gizona | Hildakoak 75 urte zituen. Poliziak susmoa du gizonak auto istripua izan zuela, eta horregatik hil zela. Landare artean aurkitu dute gorpua, ibilgailuan; inguruagatik, ikusi ezinezkoa zen kasik. | Palentzian hilik aurkitu dute uztailaren 22tik desagertua zen Trapagarango gizona. Hildakoak 75 urte zituen. Poliziak susmoa du gizonak auto istripua izan zuela, eta horregatik hil zela. Landare artean aurkitu dute gorpua, ibilgailuan; inguruagatik, ikusi ezinezkoa zen kasik. | Aurkitu dute uztailean desagerturiko Trapagarango (Bizkaia) 75 urteko gizonezkoa. Hilda atzeman dute, Palentzian (Espainia), Villasila de Valdavia udalerriaren parean. Zehazki, uztailaren 22tik zen desagertua, eta Polizia haren bila aritu da azken asteotan. Errepide bazter batean topatu dute, sastraka artean ezkutaturik, ibilgailuaren barrenean.
Polizia gertakaria ikertzen ari da, ezbeharra zer-nola gertatu zen argitzeko. Hala eta guztiz ere, plazaratu dute hipotesi nagusia: poliziek sumoa dute gizonezkoak istripua izan zuela, errepidetik atera zela, autoa irauli egin zela, eta landare artean erori zela, beraz. Landare horiek autoa oso ezkutuan uzten zutela azaldu dute Gaztela eta Leongo Trafikoaren Eskualdeko Zentroko iturriek. Diotenez, horrek nabarmen zaildu ditu bilaketa lanak. |
2022-8-19 | https://www.berria.eus/albisteak/217260/miarritzeko-bidarteko-eta-angeluko-hondartzak-ireki-dituzte-berriz-kutsaduraren-ondorioz-itxita-egon-ondoren.htm | Gizartea | Miarritzeko, Bidarteko eta Angeluko hondartzak ireki dituzte berriz, kutsaduraren ondorioz itxita egon ondoren | Azken orduotako eurite indartsuen ondorioz, Lapurdi kostaldeko hondartza guztiak itxi zituzten atzo, kutsaduragatik. Gaur goizean, horietako batzuk berriz ireki dituzte. | Miarritzeko, Bidarteko eta Angeluko hondartzak ireki dituzte berriz, kutsaduraren ondorioz itxita egon ondoren. Azken orduotako eurite indartsuen ondorioz, Lapurdi kostaldeko hondartza guztiak itxi zituzten atzo, kutsaduragatik. Gaur goizean, horietako batzuk berriz ireki dituzte. | Alerta laranja ezarri zuten atzo Ipar Euskal Herrian, uholde arriskuagatik. Eurite indartsuak izan ziren, eta, euriaren ondorioz, ur araztegiak gaindikatu ziren Ipar Euskal Herriko eremu askotan. Ondorioz, euriak ura kutsatu zuen, eta Lapurdiko hondartza guztiak itxi behar izan zituzten, prebentzioz. Guztira 34 hondartza itxi zituzten. Gaur goizean, ur kalitatearen proba egin ondotik, Miarritzeko, Bidarteko eta Angeluko hondartzak ireki dituzte berriz. Hendaia eta Donibane Lohizune bitarteko hondartzak, ordea, itxita daude oraindik.
Gaur berriz analizatuko dute ura, eta horren arabera erabakiko dute itxita dauden hondartzak ireki ala ez. |
2022-8-19 | https://www.berria.eus/albisteak/217261/indarkeria-sexualarekin-lotutako-salaketen-erdiak-adingabeek-jarritakoak-dira-nafarroan.htm | Gizartea | Indarkeria sexualarekin lotutako salaketen erdiak adingabeek jarritakoak dira Nafarroan | Nafarroako Berdintasunerako Institutuak adierazi du joan den ekainean indarkeria matxistarekin lotutako 165 salaketa egon zirela | Indarkeria sexualarekin lotutako salaketen erdiak adingabeek jarritakoak dira Nafarroan. Nafarroako Berdintasunerako Institutuak adierazi du joan den ekainean indarkeria matxistarekin lotutako 165 salaketa egon zirela | Nafarroako Berdintasunerako Institutuak (Nabi) jakinarazi duenez, 2020tik 2021era bitarte %27 areagotu ziren indarkeria matxistari lotutako salaketak Nafarroan. Nabiren arabera, kezkagarria da autonomia erkidegoaren egoera. Izan ere, aurtengo lehenbiziko sei hilabeteetan indarkeria matxistaren 883 salaketa egon dira, eta horietatik 88 adingabeek jarritakoak dira.
Indarkeria sexualarekin lotutako datuei erreparatuz gero, Nabik adierazi du adingabeen egoera are kezkagarriagoa dela. Izan ere, urte hasieratik ekainera bitarte egon diren 102 salaketen erdiak (47) hemezortzi urtetik beherako gazte eta haurrek jarritakoak dira.
Datu orokorrei begira, salaketen %55 indarkeria fisiko zein psikologikoa jasan duten emakumeek jarritakoak dira. %16, berriz, indarkeria psikologikoa jasan dutenek jarriak. Salatuak babes baimenen bat urratu zuelako jarri ziren bertze 146 salaketak. Joan den ekainean bertan, 165 emakumek jarri zuten salaketaren bat Nafarroan. Horietako 87 indarkeria fisiko zein psikologikoa pairatzegatik jarri ziren. |
2022-8-19 | https://www.berria.eus/albisteak/217262/la-union-autobus-konpainiako-zazpi-langile-kaleratu-dituzte.htm | Ekonomia | La Union autobus konpainiako zazpi langile kaleratu dituzte | ELAk adierazi du enpresak urteak daramatzala lan baldintzak okertzen eta egoera eutsiezina dela. Gogorarazi du enpresak diru publikoarekin finantzatzen dituela zenbait zerbitzu | La Union autobus konpainiako zazpi langile kaleratu dituzte. ELAk adierazi du enpresak urteak daramatzala lan baldintzak okertzen eta egoera eutsiezina dela. Gogorarazi du enpresak diru publikoarekin finantzatzen dituela zenbait zerbitzu | ELAk salatu du Autobuses La Union konpainiak zazpi langile kaleratu dituela, eta ohartarazi du enpresak atzera egiten ez badu mobilizazioak bultzatuko dituela.
Sindikatuak ohar baten bidez jakinarazi duenez, langile horiek finkoak ziren, kontratu mugagabeak zituzten. Salatu duenez, haien ordez enpresak aldi baterako beharginak kontratatu ditu, edo atseden egunetan zeuden langile batzuk zerbitzu horiek betetzera behartu ditu.
ELAren arabera, konpainiaren azken urteetako kudeaketa «murrizketen, aldaketen, eta langileen baldintzen okertze sistematikoaren karrusela» izaten ari da.
Sindikatuak gogorarazi du enpresa horrek diru publikoarekin finantzatzen dituela zenbait zerbitzu: besteak beste, Bilbo-Gasteiz, Bilbo-Iruñea, Aiaraldea, Gasteiz-Durango eta Gasteiz-Miranda Ebro lineak.
100 langile inguru ditu konpainiak, eta lantaldea «lehertzear dagoen presio espiral batean» dagoela salatu du ELAk. «Edalontzia bete duen tanta langile horien kaleratzea izan da, lan karga faltsuak argudiatuz, atsedenaldietan behin-behineko langileekin edo langile finkoekin zerbitzu beharrak betetzen dituen bitartean, langile guztiei prekaritate handiagoa gehituz».
Horregatik guztiagatik, ELAk «murrizketen politika» bertan behera uzteko eta kaleratuak berriro onartzeko exijitu dio enpresari, eta konpainia hori kontratatzen duten administrazio publikoei eta enpresei eskatu die «langileen eskubideak bete daitezen exijitzeko».
Arazoa konpontzen ez bada, sindikatuak «mobilizatzeko eta beharrezkoak diren ekintza guztiak antolatzeko beharra» adierazi dio enpresa batzordeari. CCOOk, UGTk eta ELAk osatzen dute batzordea, eta aurreneko biek dute gehiengoa. Aurki bilduko dira; egoera ikusita, ELAk ez du baztertzen lanuzteak proposatzea beste bi sindikatuei. |
2022-8-19 | https://www.berria.eus/albisteak/217263/gizonezko-bat-atxilotu-dute-lerinen-ama-autoarekin-harrapatu-eta-alde-egiteagatik.htm | Gizartea | Gizonezko bat atxilotu dute Lerinen, ama autoarekin harrapatu eta alde egiteagatik | Antza, gurasoekin izan duen eztabaida batean du jatorria gertakariak. Joan den asteartetik beste zazpi lagun atxilotu ditu Foruzaingoak. | Gizonezko bat atxilotu dute Lerinen, ama autoarekin harrapatu eta alde egiteagatik. Antza, gurasoekin izan duen eztabaida batean du jatorria gertakariak. Joan den asteartetik beste zazpi lagun atxilotu ditu Foruzaingoak. | Nafarroako Foruzaingoak gizonezko bat atxilotu du Lerinen (Nafarroa), ama autoarekin harrapatu eta alde egiten saiatzeagatik. Ustezko lesio delitu bat egin izana leporatu diote gizonari, ama nahita harrapatu nahi izana egotzita.
Poliziak bildutako lehen datuen arabera, gizonezkoaren eta gurasoen artean hasitako eztabaida batean du jatorria gertakariak. Eztabaidaren ondoren, gizona ama autoarekin harrapatzen saiatu da, eta jarraian ihes egin du. Poliziak Allon (Nafarroa) atxilotu du gizona, eta lesio delitu baten ustezko egile gisa atxilotu du.
Beste zazpi atxilotu
Joan den asteartetik beste zazpi lagun atxilotu ditu Foruzaingoak Nafarroan. Horietako lau indarkeria matxistagatik atxilotu dituzte, Tuteran, Tafallan, Ribaforadan eta Iruñean. Lehen hiru kasuetan, tratu txarrengatik atzeman dituzte gizonezkoak, eta laugarrenean, babes neurria hausteagatik eta bikotekide ohiari hiltzeko mehatxuak egiteagatik. |
2022-8-19 | https://www.berria.eus/albisteak/217264/tximino-baztangaren-188-kasu-atzeman-dituzte-araban-bizkaian-eta-gipuzkoan.htm | Gizartea | Tximino baztangaren 188 kasu atzeman dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan | Gehienek sintoma kliniko «arinak» izan dituzte, eta gaixoei etxean bakartzeko agindu diete. Osakidetzak tximino baztangaren kontrako txertoaren 174 dosi jarri ditu orain arte. | Tximino baztangaren 188 kasu atzeman dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Gehienek sintoma kliniko «arinak» izan dituzte, eta gaixoei etxean bakartzeko agindu diete. Osakidetzak tximino baztangaren kontrako txertoaren 174 dosi jarri ditu orain arte. | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jakinarazi duenez, astebetean tximino baztangaren bost kasu atzeman dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Hori horrela, Osakidetzak guztira 188 laguni diagnostikatu die infekzioa: 134ri Bizkaian, 36ri Gipuzkoan eta hemezortziri Araban. Horietatik 185 gizonezkoak dira, eta hiru emakumeak. Gaixo gehienek sintoma kliniko «arinak» izan dituzte, etxean bakartzeko agindu zaie, eta Osakidetza ari zaie jarraipena egiten.
Osakidetzak azaldu duenez, azken egunotan atzemandako kasuek ez dute lotura epidemiologikorik kanpoko beste kasu batzuekin: aurreko kasuen kontaktuak dira, edo azken asteotan identifikatutakoak. Egoera ikusita, Osasun Sailak herritarrei prebentziorako eta txertoa jartzeko deia egin die.
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, abuztu hasieran hasi ziren tximino baztangaren kontrako txertoa jartzen. Orain arte 174 dosi jarri ditu Osakidetzak: 119 Bizkaian, 21 Araban, eta 34 Gipuzkoan. Txertaketa bigarren dosia jartzean osatuko da, eta bi txertoen artean gutxienez 28 eguneko tartea beharko da. |
2022-8-20 | https://www.berria.eus/albisteak/217265/pablo-gonzalezen-behin-behineko-kartzelaldia-luzatzeko-eskatu-du-poloniako-fiskaltzak.htm | Politika | Pablo Gonzalezen behin-behineko kartzelaldia luzatzeko eskatu du Poloniako Fiskaltzak | Kazetariak ihes egiteko arriskua dagoela argudiatu du fiskaltzak. Abuztuaren 23an erabakiko dute proposamena onartuko duten edo ez. | Pablo Gonzalezen behin-behineko kartzelaldia luzatzeko eskatu du Poloniako Fiskaltzak. Kazetariak ihes egiteko arriskua dagoela argudiatu du fiskaltzak. Abuztuaren 23an erabakiko dute proposamena onartuko duten edo ez. | Poloniako Delinkuentzia Antolatuaren eta Ustelkeriaren Arloko Poloniako Fiskaltzaren ordezkariek eskatu dute Pablo Gonzalezek behin-behineko kartzelaldian segi dezala, Efe agentziaren arabera. Esan dutenez, «ondo arrazoitutako kezka bati» erantzuten dio eskaerak, Gonzalezek «prozeduran iruzur egin, ezkutatu edo ihes egingo duen beldurra» daukalako. Gehitu dute, gainera, kazetaria kondenatzen badute «zigor handia ezartzeko arriskua» dagoela.
Eskaera abuztuaren 23an aztertuko du Poloniako Przemysl eskualdeko auzitegiak, eta fiskaltzaren proposamena onartu edo ez erabakiko da han.
172 egun atxilo
Pablo Gonzalez euskal kazetariak 172 egun daramatza atxilotuta eta inkomunikatuta Polonian. Ekainaren amaieran, Rzeszowko Dei Auzitegiak (Polonia) ez zuen onartu Pablo Gonzalez kazetariaren abokatuak haren atxiloaldiaren kontra ezarritako helegitea. Maiatzean, Gonzalezen espetxealdia luzatzeko eskatu zuten Delinkuentzia Antolatuaren eta Ustelkeriaren Arloko Poloniako Fiskaltzaren ordezkariek, eta, eskaera egin ondotik, Poloniako Przemysl eskualdeko auzitegiak onartu egin zuen fiskaltzaren eskaera; horren ondorioz, Gonzalezek beste hiru hilabetez atxilotuta egon beharko duela ebatzi zuen auzitegiak. Orain, epe hori gehiago luzatu nahi du fiskaltzak.
Otsailean atxilotu zuen Poloniako Poliziak Gonzalez, Przemyslen, Ukrainako mugatik kilometro gutxira. Errusiako zerbitzu sekretuetako agente izatea leporatu zioten, eta, akusazio horren arabera, hamar urterainoko kartzela zigorra ezar diezaiokete kazetariari. |
2022-8-19 | https://www.berria.eus/albisteak/217266/argentinako-justiziak-sexu-esplotazioko-sare-batekin-lotu-du-placido-domingo-tenorra.htm | Mundua | Argentinako justiziak sexu esplotazioko sare batekin lotu du Placido Domingo tenorra | Ustezko yoga eskola batean kamuflatuta zegoen sekta. Emakumeak prostituitzera behartzen zituzten buruzagiek. | Argentinako justiziak sexu esplotazioko sare batekin lotu du Placido Domingo tenorra. Ustezko yoga eskola batean kamuflatuta zegoen sekta. Emakumeak prostituitzera behartzen zituzten buruzagiek. | Jomugan dago berriro ere Placido Domingo tenor eta orkestra zuzendaria. Argentinan abiatutako ikerketa batek sexu esplotazioko sare bateko ustezko bezerotzat jo du gizona. Joan den asteburuan, Buenos Airesko Polizia Federalak 50 etxebizitza miatu eta 19 pertsona atxilotu zituen, yoga eskola batean kamuflatuta zegoen sare bat identifikatu ondoren. Hain zuzen ere, Izuaren Sekta izeneko taldeko kideak atxilotu zituzten. Sektako kideei beren gauzak kentzeaz gain, emakumeak prostituitzera behartzen zituzten buruzagiek.
Domingo erruduntzat jotzen duten froga erabakigarrienen artean bi audio grabazio daude. Horietako batean, ustez, Domingo sexu zerbitzu bat negoziatzen ari da sektako kide den emakume batekin. Grabazioan, tenor gisa identifikatu duten gizon bat entzuten da: «Afaritik ateratzen garenean, bananduta etorriko gara; horrela egingo dugu, nire agenteak gelara igoko direlako ni igotzen naizenean eta solairu berean geratuko direlako».
Beste grabazioan Mendy deitzen dioten emakume bat entzuten da, tenorra bisitan joango zitzaiola adieraziz: «Placidok esan zuen bisitan etor zitekeela, hau da, ni bisitatzera etorriko zela, New Yorkeko etxera doa eta».
Beste kasu batzuk
Placido Domingo iskanbila ugariren protagonista izan da azken urteetan. 2020an azalpenak eman behar izan zituen Me Too mugimenduak lankideei erasoak eta botere abusuak egitea leporatu ondoren. Orduko hartan, artistak barkamena eskatu zuen komunikatu baten bidez, «bere ekintzen erantzukizuna» bere gain hartuko zuela esanez.
Ikusi gehiago: Bederatzi emakumek sexu jazarpena leporatu diote Placido Domingo abeslariari
Prostituzio sare bat ezkutatzen zuen sekta bat
Argentinako Justiziak Buenos Airesko Yoga Eskolako 24 kide atxilotu zituen joan den ostiralean. Horien artean zen Percowicz: 84 urteko notario ohia, sektaren liderra eta sortzailea. Ehunka pertsona errekrutatu eta menderatzen zituen sekta bat sortu izana leporatu diote taldeari. Ikerketaren arabera, sektako emakumeek onartu egiten zuten enpresaburu aberatsei, artistei eta politikariei sexu zerbitzuak eskaintzea. Horren truke, liderrak egindako eskala batean igotzeko puntuak lortzen zituzten. Piramidearen puntan Percowicz zegoen, eta aingerua edo maisua deitzen zioten. Liderra antolakundeko zazpigarren mailan zegoen. Horren azpitik apostoluak (seigarren maila), jenioak (bosgarren maila) eta ikasleak (laugarren maila) zeuden. Akusazioaren arabera, eskala altuenetako kideek hainbat egitasmo zituzten beren ardurapean, eta horiek mantentzeko baliabideak ematen zizkioten erakundeari. |
2022-8-19 | https://www.berria.eus/albisteak/217267/80-urteko-gizon-bat-hil-da-arbizun-tailer-bateko-istripu-batean.htm | Gizartea | 80 urteko gizon bat hil da Arbizun, tailer bateko istripu batean | Jasogailu batean zegoen auto bat gainera jausi zaio. | 80 urteko gizon bat hil da Arbizun, tailer bateko istripu batean. Jasogailu batean zegoen auto bat gainera jausi zaio. | Arbizuko (Nafarroa) industrialde batean gertatu da ezbeharra. 80 urteko gizon bat hil da goizean, jasogailu batean zegoen auto bat gainera erori zaionean. Nafarroako Gobernuak eman ditu azalpenak, baina ez du zehaztu autoa jausi den edo jasogailua apurtu den.
Altsasuko suhiltzaileak bertaratu dira, eta atera egin dute gizona, baina guardiako mediku taldeak ezin izan du suspertu. Foru Polizia istripua ikertzen ari da oraindik. |
2022-8-19 | https://www.berria.eus/albisteak/217268/alemaniako-enpresak-laguntzeko-plana-onartu-du-bruselak.htm | Ekonomia | Alemaniako enpresak laguntzeko plana onartu du Bruselak | Argindarraren prezioaren igoerari aurre egiteko, Berlinek 27.500 milioi euro banatuko ditu datozen urteetan. Elektrizitate kontsumoaren %30 iturri berriztagarriekin bete beharko dute enpresek. | Alemaniako enpresak laguntzeko plana onartu du Bruselak. Argindarraren prezioaren igoerari aurre egiteko, Berlinek 27.500 milioi euro banatuko ditu datozen urteetan. Elektrizitate kontsumoaren %30 iturri berriztagarriekin bete beharko dute enpresek. | Europako Batzordeak oniritzia eman dio energiaren erabilera intentsiboa duten enpresentzat Alemaniak diseinatutako diru laguntza planari, 27.500 milioi eurokoa. Batzordeak ondorioztatu du bat datorrela Europako Batasuneko lehiakortasun araudiekin, ez diela hango enpresei mesede egingo beste herrialdeetakoen kaltetan.
Alemaniak berriz ere martxan jarri ditu elektrizitatea sortzeko ikatza erabiltzen duten zentral batzuk, Errusiako gasaren murrizketa dela-eta, eta neurrigabe igo da argindarraren prezioa. Elektrizitate hori garestiagoa da, Europako Batasunean CO2 emisioengatik ordaindu behar diren tasengatik. Berlinen helburua da enpresei emango dien diru laguntzekin «zeharkako gastu» hori partzialki estaltzea, 2021etik 2030era.
Planaren iraupenak eta diru laguntzen zenbatekoak agerian uzten du zeinen gogorra izaten ari den Alemaniarentzat Errusiako gasarekiko mendekotasuna haustea. Argindarraren prezioaren garestitzeak egoera zailean jarri du herrialdeko industria. Urteko lehen erdian %37,2 igo dira produkzio kostuak, estatistika agentzia federalak ostiral honetan jakinarazi duenez.
Diru laguntza planarekin, Olaf Scholz sozialdemokrataren koalizio gobernuak eragotzi egin nahi du konpainiek herrialdetik alde egitea, beren ekoizpena EBtik kanpoko herrialdeetara eramatea, «hain anbiziotsuak ez diren klima politikak dituzten herrialdeetara».
Helburu horrekin bat dator Europako Batzordea, eta Margrethe Vestager Lehia komisarioak azpimarratu du neurriak ez duela talka egiten ez lehiari buruzko araudiekin ez ingurumen politikekin. «Planak Alemaniako ekonomiaren deskarbonizazio ekonomikoa erraztuko du, Itun Berdearen helburuekin bat etorriz, eta lehiaren distortsio posibleak mugatzen ditu».
Zehazki, Berlinek zeharkako isurketen kostuen %75eko laguntza emango die enpresa onuradunei. Diru laguntzak jaso ahal izateko, baina, baldintza batzuk bete beharko dituzte, hala nola beren elektrizitate kontsumoaren %30 iturri berriztagarriekin betetzea. Halaber, 2023tik aurrera, konpainiek inbertsio gehigarriak egin beharko dituzte; besteak beste, gutxienez jasotako laguntzen erdia ekoizpen prozesua deskarbonizatzeko erabili beharko dute.
Alemaniako planaz gain, Batzordeak beste herrialde batzuetakoak ere onartu ditu: Finlandiarena (687 milioi), Herbehereena (835 milioi) eta Estoniarena (125 milioi). |
2022-8-20 | https://www.berria.eus/albisteak/217269/baliteke-gernika-memoria-toki-izendatzea-memoria-historikoaren-lege-berriarekin.htm | Politika | Baliteke Gernika 'memoria toki' izendatzea memoria historikoaren lege berriarekin | Legeak «errepresioarekin eta indarkeriarekin» lotura duten lekuen zerrenda bat egitea aurreikusten du. Ezkabako gotorlekua eta Donostiako Cumbre jauregia memoria toki izendatuko dituzte, eta zerrenda osatzen ari dira hainbat elkarte. | Baliteke Gernika 'memoria toki' izendatzea memoria historikoaren lege berriarekin. Legeak «errepresioarekin eta indarkeriarekin» lotura duten lekuen zerrenda bat egitea aurreikusten du. Ezkabako gotorlekua eta Donostiako Cumbre jauregia memoria toki izendatuko dituzte, eta zerrenda osatzen ari dira hainbat elkarte. | Irailean sartuko da indarrean Memoria Demokratikoaren Espainiako Legea, eta, Ezkabako gotorlekua eta Donostiako Cumbre jauregia ez ezik, litekeena da Gernika (Bizkaia) ere memoria toki izendatzea. Izan ere, legean aurreikusten diren lekuen zerrenda osatzeko dokumentu bat prestatzen ari dira memoria elkarteak, eta Gernika ere proposatuko dute beste hainbat lekuren artean.
Joan den uztailean onartu zuten araudia Espainiako Kongresuan, Senatutik igaro ostean; besteak beste, EAJren eta EH Bilduren aldeko botoekin. Legeak «errepresioarekin eta indarkeriarekin» lotura duten lekuen zerrenda bat egitea aurreikusten du, horien berri emateko, funtzio didaktiko batekin. Araudi berri horren arabera, 1936ko estatu kolpearen, 36ko gerraren, diktadura frankistaren eta erbestearen ondorioz «herritarren kontrako errepresio edo indarkeriaren gune izan diren lekuak, eraikinak, paisaiak edota kultura ondasun ez-materialak» izango dira memoria lekuak.
Memoria Demokratikorako Estatu Idazkaritzari dagokio zerrenda osatuko duten lekuak izendatzea, baina biktimen senitartekoek, memoria historikoko elkarteek eta autonomia erkidegoek proposamenak egin ditzakete.
Memoria leku izendatuko dituzten tokiak
Ezkabako gotorlekua, frankismo garaian preso errepublikanoen kartzela izandakoa, eta Donostiako Cumbre jauregia, Lasa eta Zabala torturatu zituzten lekua, inbentarioaren barruan sartuko dituzte. Horiez gain, litekeena da Gernika ere memoria toki izendatzea; duela 85 urte, Alemania naziko Kondor Legioak eta Italiako hegazkin faxistek gogor bonbardatu zuten Bizkaiko udalerria. |
2022-8-19 | https://www.berria.eus/albisteak/217270/poloniak-dio-litekeena-dela-alga-toxikoek-eragindakoa-izatea-oder-ibaiko-sarraskia.htm | Mundua | Poloniak dio litekeena dela alga toxikoek eragindakoa izatea Oder ibaiko sarraskia | Ehun bat tona arrain atera dituzte hilda Polonia eta Alemania banatzen dituen Oder ibaitik. Hondakin kimikoak isuri zituztela aipatu zuten hasieran, baina oraindik ikertzen ari dira zerk eragin duen hondamena. | Poloniak dio litekeena dela alga toxikoek eragindakoa izatea Oder ibaiko sarraskia. Ehun bat tona arrain atera dituzte hilda Polonia eta Alemania banatzen dituen Oder ibaitik. Hondakin kimikoak isuri zituztela aipatu zuten hasieran, baina oraindik ikertzen ari dira zerk eragin duen hondamena. | Milaka arrain ur azalean, hilda. Itxura horixe izan du azken egunetan Polonia eta Alemania banatzen dituen Oder ibaiak. Aurreko aste hasieran piztu zen alarma, Poloniako Olawa hirian milaka arrain hilda atzeman zituztenean. Kastore batzuk ere agertu ziren hilotz, eta ibaiaren beste puntu batzuetan ere agertu dira geroztik hildako arrainak. Poloniako eta Alemaniako ikerlariak lanean ari dira, «aurrekaririk gabeko sarraski ekologiko» gisa izendatu dutena zerk eragin duen argitzeko. Anna Moskwa Poloniako Ingurumen ministroak emandako azken azalpenen arabera, litekeena da alga toxikoek eragindakoa izatea sarraskia.
Poloniako Arrantza Institutuak egindako txosten baten berri eman zuten atzo, eta azaldu zuten alga doratuak atzeman dituztela Oder ibaian, ugaltze prozesuan arrain asko pozoitzeko moduko toxinak botatzen dituena. Varsoviako unibertsitateko ikerlari Iwona Jasserr fitoplanktonetan aditua da, eta zehaztu zuen alga espezie horiek hamarkadak daramatzatela Europako ibai eta lakuetan, baina Oder ibaian urteak daramatzatela azterketa egokirik egin gabe, eta horrek asko zailtzen duela ikerketa.
Ibaira hondakin kimikoak isuri ote zituzten aipatu zuten aurrena Poloniako agintariek, eta 210.000 euroko ordaina ere eskainia zuten kutsadura eragin zuena aurkitzeko informazioaren truke.
Animaliei egindako kalteaz gain, alga horiek botatako toxinen eraginez, baliteke orain ibaiko ura ez izatea edangarria. Poloniako Gobernuak debekatu egin du Oder ibaiko ura gizakiek kontsumitzeko erabiltzea —edateko, sukaldean egiteko, garbitzeko, ganaduarentzako nahiz landareak ureztatzeko—, baita ibaian bainatzea ere. Poloniako suhiltzaileen estimazioen arabera, asteazkenean ehun bat tona arrain atereak zituzten dagoeneko Oder ibaitik. Alemaniako Ingurumen Ministerioak, berriz, 36 tona atera dituztela jakinarazi zuen egun berean.
Nazioarteko laguntza
WWF Poloniako basabizitzaren kontserbaziorako funtsak nabarmendu du analisi kimikoak egin dituztela orain arte, eta ez biologikoak. «Poloniako laborategi gehienak ez daude prestatuta era horretako azterketak egiteko». Joan den asteartean, nazioarteko laguntza ere eskatu zuen Poloniako Gobernuak; ibaitik hartutako laginak Herbeheretara, Txekiar Errepublikara eta Erresuma Batura bidali dituzte aztertzera. EBk ere laguntza eskaini dio Poloniari.
Alemaniak, hasieran, hondamenaren neurria ezkutatzea leporatu zion Poloniari. Aste honetan, ordea, ikerketa bateratu bati ekin diote, bi herrialdeetako Ingurumen ministroak bildu ondoren. Txekiar Errepublikan du sorburua ibaiak, baina Alemaniaren eta Poloniaren artean muga egiten du ibaiak 187 kilometrotan. Ehunka boluntario aritu dira ingurua garbitzen azken egunetan. |
2022-8-19 | https://www.berria.eus/albisteak/217271/alex-aranburuk-irabazi-du-limousingo-tourra.htm | Kirola | Alex Aranburuk irabazi du Limousingo Tourra | Aurreneko garaipena du itzuli batean. Azkeneko etapan bigarren egin du Movistarrekoak. | Alex Aranburuk irabazi du Limousingo Tourra. Aurreneko garaipena du itzuli batean. Azkeneko etapan bigarren egin du Movistarrekoak. | Alex Aranburuk (Movistar) lehen aldiz gozatu du itzuli bat irabazten. Limousingoaren jabe egin da Ezkiokoa (Gipuzkoa). Gaur amaitu da, eta azkeneko etapan ere postu ona lortu du, bigarren izan baita Vincenzo Albanese (Eolo) italiarraren atzetik.
Sailkapen nagusian, Aranburu izan da azkarrena lau etapako lasterketa amaitzen, eta haren atzetik izen handiko bi txirrindulari sailkatu dira: Diego Ulissi (UAE) 10 segundora, eta Greg Avermaet (AG2R) 18ra.
Etapaz etapako lana aztertuta, Aranburu hirugarren izan zen lehendabizikoan; bigarrengoan irabazi egin zuen; hirugarrengoan hirugarren sartu zen, eta gaurkoan, bigarren egin du. Etapa guztietan esprintean erabaki da garailea, eta gainsariei esker lortu du itzuliaz jabetzea Goierrikoak.
Profesionaletako garaipenen zerrendan, seigarrena du Aranburuk hau: Euskal Herriko Itzulian etapa bat irabazi zuen iaz, eta Getxoko Zirkuitua 2018an. Urte horretan, etapa bana irabazi zuen Burgosko Itzulian eta Madrilekoan. Limousingo oraingo biak (etapa eta nagusia) ditu azkeneko bi lorpenak. |
2022-8-19 | https://www.berria.eus/albisteak/217272/intildeigo-pentildeak-eta-higinio-riverok-zilarra-lortu-dute-europako-txapelketan-eta-begontildea-lazkanok-brontzea.htm | Kirola | Iñigo Peñak eta Higinio Riverok zilarra lortu dute Europako txapelketan, eta Begoña Lazkanok, brontzea | Peñak bigarren domina eskuratu du K4 1.000 metroko modalitatean, eta Lazkanok ere bigarrena du K2 1.000 metrokoan, Riverok VL2 200ean bezalaxe. | Iñigo Peñak eta Higinio Riverok zilarra lortu dute Europako txapelketan, eta Begoña Lazkanok, brontzea. Peñak bigarren domina eskuratu du K4 1.000 metroko modalitatean, eta Lazkanok ere bigarrena du K2 1.000 metrokoan, Riverok VL2 200ean bezalaxe. | Euskal piraguismoak egun handia du gaur, Iñigo Peñak eta Begoña Lazkanok bina domina eskuratu baitituzte Europako txapelketan. Beste bat gehitu du gero Higinio Riverok maila egokituan, VL2 200 metroko proban. Munichen (Alemania) ari dira jokatzen txapelketa.
Peña eta bere hiru taldekideak oso indartsu atera dira hasieratik, ezustea emanez, eta lehen postua bereganatu dute Alemaniaren aurretik. Beste estrategia bat hartu dute finalean, Peñaren hitzetan «borroka psikologikoa irabazteko», eta ongi atera zaie, Alemaniako ontzia atzean utzi baitute lehen metroetan. 900 metro egin dituzte lehen postuan, baina azken metroak gogorrak izan dira laukotearentzat, eta alemaniarrek neke hori baliatu dute azken txanpan aurreratzeko. Ez du irabazi, baina pozik dago zumaiarra egindako txapelketarekin. «Finalean ongi aritu gara; estropada polita egin dugu. Helburua lortu dugu, eta pozik gaude». K4 1.000 metrokoa ez da Iñigo Peñak gaur jokatu duen proba bakarra. Goizeko lehen orduan, Zumaiako palistak bosgarren amaitu du K4 500 metroko sailkapen saioan, eta finalerdia jokatuko du bihar, 9:30ean. Finalaurreko horrez gain, K2 1.000 metroko finala jokatuko du igandean.
Gaur lortutako zilarra bere ibilbide osoan lortutako palmares zabalera gehitu du Peñak. Horien artean daude hiru garaipen munduko kopetan (K2M 1.000m), urre bat Europako txapelketan (K4M 1.000m), bi zilar Munduko txapelketan (K2M 1.000m), bosgarren (K4M 1.000m) Rioko Olinpiar jokoetan, eta seigarren (K2 1.000m) Tokioko Olinpiar Jokoetan.
Lazkano eta bere taldekidea ere gogor hasi dira, eta bigarren postuan jarri dira, Poloniako ontziaren aurretik. 750. metroraino bigarren postuari eutsi diote, baina azken 250 metroetan poloniarrek pasa egin diete, eta hirugarren postuan helmugaratu dira. Hala ere, pasaitarra pozik geratu da lortutako postuarekin. «Asko gozatu dut proba hau. Oso gogorra da, baina ondo moldatu gara, eta oso pozik gaude».
Bigarren domina du Lazkanok, Laia Pelachs kataluniarrarekin batera, iaz Europako txapelketan lortu zuten zilarraren ondoren. Gainera, bere kirol ibilbidean, zilarrezko domina (K4 500 m) eta brontzezko bat (K1 1.000 m) ditu 2016ko Munduko Kopan, brontzezko bat (K4 500 m) 2017ko Munduko Kopan, eta urrezko bat (K1 5.000m) 2022ko Munduko Kopan.
Riveroren kasuan, bigarren aldiz irabazi du zilarrezko domina Europako Txapelketetan. Iaz lortu zuen aurrenekoa. Indartsu ekin dio probari, irteerak asko landu baititu. Amaieran, ordea, nekeak erasan dio, eta aurrea hartu dio Tamas Juhasz hungariarrak. Ez du hori lortu Norberto Mourao portugaldarrak, eta hirugarren lekuarekin geratu da.
Bizkaiko palistaren palmaresa oparoa da. Gaurko dominaz eta iazkoaz gain, laugarren postua lortu du denboraldi honetan Halifaxeko Munduko Txapelketan. Iaz Tokioko Paralinpikoan diploma eskuratu zuen, Szegedeko (Txekiar Errepublika) Munduko Kopako brontzea 2020an, eta Poznango (Polonia) Munduko Kopako zilarra 2022an. «Pozik nago egindakoarekin. Dena eman dut, saiatu egin naiz irabazten, baina bukaera luzea egin zait», adierazi du Riverok. |
2022-8-19 | https://www.berria.eus/albisteak/217273/dardenne-anaiak-hansen-love-inarritu-koreeda-mungiu-eta-ostlund-perlak-sailean-izango-dira.htm | Kultura | Dardenne anaiak, Hansen-Love, Iñarritu, Koreeda, Mungiu eta Ostlund Perlak sailean izango dira | Louis Garrelen, Oliver Hermausen, Marie Kreutzerren eta Santiago Mitreren lan berriek ere Donostia Hiria Publikoaren saria eskuratzeko lehiatuko dira. Saila François Ozonen azkenak irekiko du saila, eta Brett Morgenenak, aldiz, itxi. | Dardenne anaiak, Hansen-Love, Iñarritu, Koreeda, Mungiu eta Ostlund Perlak sailean izango dira. Louis Garrelen, Oliver Hermausen, Marie Kreutzerren eta Santiago Mitreren lan berriek ere Donostia Hiria Publikoaren saria eskuratzeko lehiatuko dira. Saila François Ozonen azkenak irekiko du saila, eta Brett Morgenenak, aldiz, itxi. | Nazioarteko zirkuituan sona lortu duten filmak bildu ohi ditu Donostiako Zinemaldiak Perlak sailean. Iragarrita zeuden bertatik igaroko diren zenbait film, eta beste hamabiren berri eman du orain jaialdiak. Tartean dira, besteak beste, zinemagile hauen lanik berrienak: Dardenne anaiak, Mia Hansen-Love, Alejandro Gonzalez Iñarritu, Hirokazu Koreeda, Cristian Mungiu, Ruben Ostlund eta François Ozon.
Saila Ozonen Peter von Kant filmak irekiko du, joan den Berlinalean estreinatu zenak. Ozonek Dans la maison (2012) filmarekin Urrezko Maskorra eta gidoirik onenaren Epaimahaiaren saria eskuratu zituen. Film berrian, Rainer Werner Fassbinderri egiten dio omenaldia. Peter von Kant zuzendari arrakastatsu eta ospetsua Karlekin bizi da, bere laguntzailearekin, baina tratu txarrak ematen dizkio eta umiliatu egiten du. Sidonie aktoreari esker, Amir gazte ederra ezagutu eta harekin maiteminduko da. Etxea partekatzea proposatu, eta zinemaren munduan sartzeko laguntza eskainiko dio Peterrek Amirri.
Ez Ozon bera, baina aurrenekoz ariko dira zenbait zinemagile Donostian aurten. Jean-Pierre eta Luc Dardenne anaiak, kasurako. Belgikarrak dira, eta Tori et Lokita filmarekin Donostia Hiria Publikoaren saria eskuratzen saiatuko dira. Afrikatik Belgikara bakarrik iritsi diren haur eta nerabe batek erbesteko baldintza gogorrei aurre egin beharko diete.
Oliver Hermanus zinemagile hegoafrikarrak Akira Kurosawaren Ikiru (1952) filmaren remake britainiarra filmatu du, jatorrizkoa estreinatu eta 70 urte geroago: Living. Gidoia, Kazuo Ishiguro Literaturako Nobel saridunak idatzi zuen. 1950eko hamarkadako Londresen girotutako filmeko protagonista da Williams, funtzionario beterano bat. Bizitza arriskuan jarriko dion gaixotasun bat diagnostikatuko diote, eta, orduan, aurrezki kontua hustu, eta kostaldera joatea erabakiko du. Williamsek ahalegin handia egingo du bere ingurua modu harrigarri batean zoriontsu egiteko.
Corsage pelikulan, Marie Kreutzer zinemagile austriarrak Sissiren istorioa berrikusi du, eta Austriako enperatrizak 40 urte bete zitueneko unea aukeratu du horretarako. Corsage Cannesko Un Certain Regard sailean aurkeztu zen, eta Vicky Kriepsek antzezlanik onenaren saria jaso zuen. Arauek ito egiten dute, eta jakiteko eta bizitzeko gogo bizia sentitzen du Elisabet Bavariakoak –Austriako enperatriza–; ondorioz, gero eta gehiago oldartzen zaio inposizioari, gaztaroko zirrara sentitu nahi baitu berriz.
Perlak sailean ariko da, halaber, Cannesko azken zinema jaialdiko Urrezko Palmorria eskuratu zuen filma: Triangle of Sadness. Ruben Ostlund suediarrak luxuzko gurutzaontzi batean girotu du lan berria, burgesiari buruzko satira bat egiteko asmoz. Bi modelo luxuzko itsas bidaia batera gonbidatu dituzte, eta, yatea hondoratzen denean, jenderik gabeko uharte batean amaituko dute. Bizirik irauteko, hierarkiak nahastu egingo dira, garbitzailea baita arrantzan dakien bakarra.
Brett Morgenen Moonage Daydream lanak itxiko du saila, David Bowie abeslari eta artistaren unibertsoan murgiltzen den filmak, hain zuzen. Morgenek bost milioi artikulu baino gehiago arakatu ditu ez-fikzioko musikal hau eratzeko, eta orain arte ezezaguna zen materiala baliatu du. Lehiaketatik kanpo erakutsiko dute filma.
Itzulerak ere badira
Louis Garrel aktore, idazle eta zinemagileak gidoirik onenaren Epaimahaiaren saria irabazi zuen Donostian L’homme fidèle (2018) bere bigarren film luzearekin, trilogia baten lehen zatiarekin, hain zuzen. Bigarren zatia, La croisade (2021), Perlak sailean hautatua izan zen, eta hirugarren zatiarekin itzuliko da Donostiara: L’innocent. Sylviek 60 urte ditu, eta kartzelatik irtetear dagoen Michelekin maitemindu da. Abel Silvyeren semeak, ordea, harremana ez du begi onekin ikusten, Michelek beste delituren bat egingo duela uste baitu.
Mia Hansen-Love, berriz, Un beau matin filmarekin itzuliko da Zinemaldira. Sandra gazteak bakarrik hezi behar du bere haurra; gainera, aita gaixorik du, eta maiz joaten da hura bisitatzera. Familia borrokan ari da aitak behar duen arreta jaso dezan, eta, halako batean, Sandrak Clement, aspaldiko laguna topatuko du, eta istorio sutsu bat hasiko dute.
Bardo, falsa crónica de unas cuantas verdades filmarekin hirugarrenez hartuko du parte Perlak sailean Alejandro Gonzalez Iñarritu mexikarrak, Amores perros (2000) eta Babel (2006) lanekin izan ondoren. Nazioarteko sari ospetsu baten irabazle izendatu berri dute Silverio, Los Angeles hirian bizi den kazetari eta dokumental zuzendari mexikarra, eta sorterrira itzuli behar du. Alabaina, bidaian oroitzapenek eta beldurrek Silverioren eguneroko bizimodua zalantzaz eta harriduraz beteko diote, eta bizitza nahastu.
Hirokazu Koreeda zuzendariak Zinemaldiko Sail Ofizialean parte hartu izan du. Japoniarrak birritan jaso du Publikoaren saria Soshite chichi ni naru / Like Father, Like Son eta Umimachi Diary / Our Little Sister filmekin. 2018an, gainera, Urrezko Palmorria jaso zuen Cannesen, bai eta Donostia saria ere. Broker zinemagileak zuzendutako lehen ekoizpen hegokorearra da. Gau euritsu batean, neska gazte batek eliza atarian uzten du bere haurra, eta jaioberrien lapurretan diharduten bi gizonek jasoko dute hura. Amak, ordea, damututa, elizara itzuli, eta gizonen legez kanpoko negozioa aurkituko du.
Santiago Mitrek Paulina (2015) bere bigarren filmarekin Horizontes saria irabazi zuen, eta Donostiara itzuliko da aurten Argentina, 1985 filmarekin. Veneziako zinema jaialdiaren lehiaketa ofizialaren parte da filma, eta Julio Strasseraren eta Luis Moreno Ocamporen istorioan dago oinarrituta: 1985ean Argentinako historiako diktadura militarrik odoltsuena ikertzera eta hari jazartzera ausartu ziren bi fiskal.
Cristian Mungiu zuzendari errumaniarrak Fipresci Sari Nagusia jaso zuen Donostian 4 luni, 3 saptamani si 2 zile (2007) filmagatik, eta RMN aurkeztuko du oraingoan. Gabonak baino egun batzuk lehenago Matthias bere sorterrira itzuliko da, Transilvaniara, Alemanian lanean ari zela abandonatu zuen semearekin harremanetan jartzeko. Frustrazioak, gatazkak eta grinak berriro azaleratuko dira, eta komunitatearen itxurazko bakea hautsiko da.
Perlak saileko filmak Donostia Hiria Publikoaren sarirako hautagaiak dira, eta Donostiako Udalak babesten du hura. Saria, bestalde, bi golardoz dago osatuta: filmik onenaren saria, 50.000 eurokoa, eta Europako filmik onenaren saria, 20.000 eurokoa. |
2022-8-19 | https://www.berria.eus/albisteak/217275/jumbo-visma-izan-da-bizkorrena-eta-gesink-da-aurreneko-liderra.htm | Kirola | Jumbo-Visma izan da bizkorrena, eta Gesink da aurreneko liderra | Jumbo-Visma gailendu da taldekako erlojupekoan, eta lehenengo aldeak zabaldu ditu Roglicek aurkariekiko. | Jumbo-Visma izan da bizkorrena, eta Gesink da aurreneko liderra. Jumbo-Visma gailendu da taldekako erlojupekoan, eta lehenengo aldeak zabaldu ditu Roglicek aurkariekiko. | Jumbo-Vismak irabazi du taldekako erlojupeko saioa, eta Robert Gesink beteranoa (Jumbo-Visma) da aurtengo lehenengo liderra. Ineos eta Quick-Step izan dira bigarren eta hirugarren, hurrenez hurren. Hiru urte ziren taldekako erlojupekoa World Tourreko lasterketetatik kanpo zegoela. Espainiako Vueltak, ordea, berriro ekarri nahi izan du lehiara. Ibilbideko errepideak zabalak ziren arren, bihurguneek taldekideen erreleboak zailtzen zituen. Goizean euria ere egin du Utrechten, baina zoru lehorrean aritu dira ziklistak.
BikeExchangek ezarri du kontuan hartzeko lehenengo denbora Utrechteko helmugan. Hainbat taldek baina denbora gutxiago behar izan dute helmugara iristeko, baina Ineosek bota du denbora hori. Faborito guztiak amaieran atera dira, eta euren arteko lehia bizia izan zen. Quick-Stepek gertu izan du Ineosen denbora hobetzea, baina segundo bakar batengatik ez du lortu. Movistar ere urruti gelditu da Ineosengandik, eta Jumbo-Visma izan da irteten azken taldea.
Bi talde handien arteko lehia izan da amaieran, eta Herbeherertako taldeak azkarrago osatu zuen ibilbidea. Hamahiru segundoren aldea atera zion Jumbo-Vismak, Ineosi, eta, helmugan aurrena Gesink izan denez, taldeko beteranoena, hark jantzi du maillot gorria. Hortaz, zabaldu dira faborito nagusien artean aurreneko tarteak. Primoz Roglicek (Jumbo-Visma), hamahiru segundoren aldearekin hasiko du bigarren eguna Richard Carapaz (Ineos) aurkari nagusiarekiko. Azken horren etorkizunaren harira, gaur egin da ofizial Education First taldearekin sinatu duela akordioa bost urterako. Hau du Ineosekin azken lasterketa. Joao Almeidak (UAE) ia minutu erdiren aldea dauka, dagoeneko, Roglicekiko, eta Jai Hindleyk (Bora) 40 segundo baina gehiagokoa.
Biharko etapa izango dute esprinterrek aurreneko aukera helmugan besoak altxatzeko. Tropel handia espero da helmugan, eta baliteke haizeak bere garrantzia izatea lehenengo esprintean. |
2022-8-19 | https://www.berria.eus/albisteak/217276/gazpromek-hiru-egunez-nord-stream-1-gasbidea-itxiko-du-hilabete-bukaeran.htm | Ekonomia | Gazpromek hiru egunez Nord Stream 1 gasbidea itxiko du hilabete bukaeran | Konponketa lanak egin behar dituela eta, Errusiako konpainiak abuztuaren 31tik irailaren 2ra ez du gasik bidaliko Baltikoko gasbidetik. Atzera martxan jartzean hornidura ahalmenaren %20 soilik erabiltzen jarraituko duela zehaztu du Gazpromek. | Gazpromek hiru egunez Nord Stream 1 gasbidea itxiko du hilabete bukaeran. Konponketa lanak egin behar dituela eta, Errusiako konpainiak abuztuaren 31tik irailaren 2ra ez du gasik bidaliko Baltikoko gasbidetik. Atzera martxan jartzean hornidura ahalmenaren %20 soilik erabiltzen jarraituko duela zehaztu du Gazpromek. | Nord Stream 1 gasbidean martxan duen konpresio gune bakarra hiru egunez ixteko asmoa duela iragarri du Gazpromek, Errusiako Estatuaren gas monopolioak. Eta horrekin, are txikiagoa izango da gas hornidura, lehendik ere oso murritza baita.
Lehendik ere gas natural gutxi datorkio Alemaniari Nord Stream 1 gasbidetik. Egunean 167 milioi metro kubiko garraiatzeko ahalmenaren %20 bakarrik erabili du Gazpromek azken hilabeteetan. Eta irailaren 3tik aurrera hala jarraituko diola dio.
Konpainiaren arabera, ezinezkoa zaio hornidura normaltzea, gasbideko turbinen egileak —Alemaniako Siemens Energyk— atzerapenak izan dituelako turbinen konponketan eta itzulketan.
Europako agintari eta energia konpainiek, ordea, diote Gazpromek ez duela gas gehiago hornitzea eragozten dion arazo teknikorik, eta salatu dute Errusia propio ari dela hornidura murrizten, Ukrainako Gerrarengatik Alemaniari eta Europari presio egiteko.
Konponketa lanak abuztuaren 31tik irailaren 2ra arte izango direla esan du Gazpromek, eta haiek egiteko derrigortasuna jasotzen dela, hain zuzen, Siemens Energyrekin dituen kontratuetan. |
2022-8-20 | https://www.berria.eus/albisteak/217296/antton-telleriak-aurkeztuko-du-mihiluze-ilaski-serranorekin-batera.htm | Bizigiro | Antton Telleriak aurkeztuko du 'Mihiluze' Ilaski Serranorekin batera | ETB1ek astelehenetik ostegunera emanen du saioa, 21:30ean. Lehiaketa «entretenitua, jostaria eta umoretsua» izanen dela hitzeman du produkzio etxeak. | Antton Telleriak aurkeztuko du 'Mihiluze' Ilaski Serranorekin batera. ETB1ek astelehenetik ostegunera emanen du saioa, 21:30ean. Lehiaketa «entretenitua, jostaria eta umoretsua» izanen dela hitzeman du produkzio etxeak. | Argitu da misterioa. Jakina zen Ilaski Serrano izanen zela Mihiluze saioaren aurkezle, programaren bigarren etapan ere. Ordea, oraindik esan gabea zen nor izanen zuen lagun zeregin horretarako, Kike Amonarrizen lekukoa nork hartuko. Bada, orain bai, plazaratu dute izena: Antton Telleria.
Bederatzi urteko etenaren ondotik, irailean bueltatuko da Mihiluze telebistara; ETB1en orain ere. Euskal Telebistak joan den ekainean iragarri zuen saioaren itzulera, eta, pixkanaka, ari dira xehetasun gehiago ematen. Aurkezleei dagokienez, EITBk adierazi du bai Serranok bai Telleriak «ongi baino hobeki» egiten dutela bat programaren izaerarekin. «Euskara eta umorea ardatz».
Ikusi gehiago: 'Mihiluze' ETBra itzuliko da irailean
Ikus-entzunezko Komunikazioa ikasia da Telleria, Gaztea irratian eta ETB1eko Gure Kasa telebista saioan eman zituen plaza publikorako lehenbiziko pausoak. Azkenaldian, gainera, stand-up komediaren munduan murgildua da tolosarra, Nekatutak ikuskizunarekin.
Ikusi gehiago: Antton Telleria: «Gustatzen zait zuzentasunetik pixka bat aparte ibiltze hori»
«Betiko» Mihiluze, eraberriturik
Saioak izanen duen itxuraren eta muinaren gaineko zenbait datu ere argitaratu dituzte Euskal Telebistak eta saioaz arduratuko den Orio Produkzioak ekoiztetxeak. Ekainean jakinarazi bezala, proba batzuk Mihiluzeren lehenbiziko etapan ikusi bezalakoak izanen dira. Ordea, jadanik aurreratu gisan, bada nobedaderik: azaldu dutenez, finalaurrekoetara iritsiko diren bi bikoteak sokatiran arituko dira lehian. «Sokari tiraka aritu beharko dute, aurkariak baino galdera gehiago asmatuz, eta, ondorioz, puntuak beren aldera ekarriz».
Aste honetan hasiko dira saioa grabatzen. Halaber, saioko arduradunek lau haizeetara zabaldu nahi dute saioan izena emateko deialdia. Gainera, sareetan plazaratu dutenez, programak bereziki nahi ditu animatu Nafarroako eta Ipar Euskal Herriko biztanleak. Jendea «ezin aurkitu» dabiltza, diotenez. |
2022-8-20 | https://www.berria.eus/albisteak/217297/euskal-presoen-eskubideen-alde-mobilizatu-dira-ehunka-lagun-donostian.htm | Politika | Euskal presoen eskubideen alde mobilizatu dira ehunka lagun Donostian | Sare Herritarrak antolatutako du manifestazioan, gogora ekarri dute oraindik ere 58 euskal preso direla Espainiako edo Frantziako kartzeletan, urrundurik. | Euskal presoen eskubideen alde mobilizatu dira ehunka lagun Donostian. Sare Herritarrak antolatutako du manifestazioan, gogora ekarri dute oraindik ere 58 euskal preso direla Espainiako edo Frantziako kartzeletan, urrundurik. | Jendetza bildu da Donostiako karriketan euskal presoen aldeko aldarriak ozentzeko. Sare plataformak deiturik, eta piraten, kofradien eta jai batzordearen babesean, ehunka herritar aritu dira protestan, 12:30etik, Etxera bidea gertu lelopean. Bulebarrean ekin diote manifestazioari, eta «euskal presoak etxera» oihu artean egin dute bidea, porturaino. Irmo egin dute salbuespen politiken kontra.
Euskal presoak etxetik urruntzen dituzten espetxe politiketan jarri du arreta Sarek, beste behin. Horri dagokionez, lorpenak ere ekarri dituzte gogora, pozez, manifestazioaren ondotik eginiko analisian. «Irribarre egiten has gaitezke, aurrera egiten ari baikara», esan du Sareko Nahikari Iturbek. Izan ere, azpimarratu dutenez, jadanik urtebete joan da Andaluziako, Murtziako, Levanteko eta Galiziako kartzeletan euskal presorik ez dagoenetik. Halere, ohartarazi dute «bide luzea» dutela egiteko oraindik. «Egin dezagun irribarre, baina lan egiten jarraitzeko, atzerapausorik eman gabe».
Kopuru bat nabarmendu dute: 58 euskal herritar dira Espainiako edo Frantziako kartzeletan preso. Salbuespen politikak dira horren erantzule, batik bat. «Espetxeak bere baitan biltzen duen etxeratze prozesua gauzatzeko ordua da. Eta horretarako salbuespenak araua izateari utzi behar dio; graduen progresioa, irteera baimenak, larriki gaixo diren presoen etxeratzeak, gurasotasun eta familia eskubideak... bide horretan aurrera eginez jarraitu beharra dugu». |
2022-8-20 | https://www.berria.eus/albisteak/217298/hiru-pertsona-atxilotu-dituzte-migratzaileak-hegoaldetik-iparraldera-eta-frantziara-pasatzeagatik.htm | Gizartea | Hiru pertsona atxilotu dituzte migratzaileak Hegoaldetik Iparraldera eta Frantziara pasatzeagatik | Atxiloketa bat Nafarroan egin dute, eta bestea, Gipuzkoan. Espainiako Gobernuak EAEn daukan ordezkaritzak jakinarazi duenez, migratzaileei kobratu egiten zieten horregatik. | Hiru pertsona atxilotu dituzte migratzaileak Hegoaldetik Iparraldera eta Frantziara pasatzeagatik. Atxiloketa bat Nafarroan egin dute, eta bestea, Gipuzkoan. Espainiako Gobernuak EAEn daukan ordezkaritzak jakinarazi duenez, migratzaileei kobratu egiten zieten horregatik. | Guardia Zibilak eta Frantziako Poliziak migratzaileak Hego Euskal Herritik Ipar Euskal Herrira eta Frantziara pasatzen zituzten hiru pertsona atxilotu dituzte, Espainiako Gobernuak Euskal Autonomia Erkidegoan daukan ordezkaritzak jakinarazi duenez. Horietako bat Nafarroan atxilotu dute, eta bestea, Gipuzkoan. Haien esanetan, migratzaileei kobratu egiten zieten.
Atxiloketak egiteaz gain, etxe bat miatu dute Beran (Nafarroa). Sakelako bi telefono, bi ordenagailu eramangarri eta GPS bat eraman dituzte bertatik.
Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkaritzaren arabera, honela jarduten zuten: Irun (Gipuzkoa) eta Hendaia (Lapurdi) arteko muga igaro nahi zuten migratzaileak atzematen zituzten, eta, ordaindu beharreko prezioa adostutakoan, autoz muga igarotzen laguntzen zieten. Azaldu dutenez, normalean Baionara, Hendaiara edo Bordelera (Frantzia) eramaten zituzten, autoz. Espainiako Gobernuko Barne Ministerioaren esanetan, azken lau hilabeteetan 40 bidaia egin zituzten, eta horietako bakoitzean hiru edo lau pertsona eraman zituzten. Auzia Iruñeko epaitegiaren esku geratu da. |
2022-8-20 | https://www.berria.eus/albisteak/217300/italiako-scarsella-fireworks-su-etxeak-irabazi-du-nazioarteko-suen-lehiaketa.htm | Bizigiro | Italiako Scarsella Fireworks su etxeak irabazi du nazioarteko suen lehiaketa | Zilarrezko Maskorra Castelloko Marti Pirotekniarentzat izan da, eta Brontzezko Maskorra Kanaria Handiko San Miguel Pirotekniarentzat | Italiako Scarsella Fireworks su etxeak irabazi du nazioarteko suen lehiaketa. Zilarrezko Maskorra Castelloko Marti Pirotekniarentzat izan da, eta Brontzezko Maskorra Kanaria Handiko San Miguel Pirotekniarentzat | 2019an bezala, Donostiako Su Artifizialen Nazioarteko Lehiaketako Urrezko Maskorra irabazi du Italiako Scarsella Fireworks su etxeak. Atzo erakutsi zuten haien bilduma Kontxako badian, eta horri esker jaso du sari nagusia. Bigarren saria Herrialde Katalanetara joan da: Castelloko Marti Pirotekniak jaso du. Astelehenean erakutsi zuen bere lana, eta emanaldi dotorea eta erregularra osatu zuen, bukaerako traka zaratatsuarekin. Bigarren saria ez ezik, Super Amara epaimahai gazte saria ere eraman du Marti su etxeak. Hirugarren saria, berriz, Kanaria Handira (Espainia) joan da. Asteartean erakutsi zuen San Miguel su etxeak bere lana: ikuskizun dibertigarria osatu zuten, kolorez eta jolasez betea. Horri esker eramango du bueltan Kanarietara Brontzezko Maskorra.
Gaur eguerdian eman du sarien berri epaimahaiak Donostiako Viktoria Eugenia antzokian. Ekitaldian, eskerrak eman nahi izan dizkiete Erresuma Batuko Fully Fused Fireworks eta Valentziako (Herrialde Katalanak) Turis piroteknia enpresei, «erakutsitako profesionaltasunagatik eta lehiaketan parte hartzeagatik, beren bildumen muntaketak egin zituzteneko baldintza meteorologiko apartei aurre eginda». Asteazkenean bota behar zuen bere bilduma Erresuma Batuko su etxeak, baina haize bolada handiengatik bertan behera geratu zen emanaldia; eta, beraz, ezin izan du lehiaketan parte hartu. Ostegunean eman zuen bere ikuskizuna Valentziako su etxeak, eguraldi kaxkarrarekin.
Irabazleek atzo emanaldi dotorea eskaini zuten Kontxako badian, bai kolore eta bai formei dagokienez. Ohi duten moduan, ez zuten su alturik bota, eta altuera ertainekoak izan ziren nagusi. Emanaldi bikain horri esker jaso dute Urrezko Maskorra.
Eskarmentu handiko piroteknia da Italiako Scarsella Fireworks. 1969an sortu zuen Giussepe Scarsellak, Alatrin (Italia), eta su festen bilakaera guztia ezagutu eta barneratu dute. 50 urteko esperientzia berme handia da pirotekniaren munduan, eta hori da Scarsellak behin eta berriz eskaintzen duena: belaunaldiz belaunaldi transmititutako ezagutza. Ekitaldi ahaztezinak sortzearen fama dute italiarrek, eta hala erakutsi dute bi urtez Donostian, 2019an eta aurten Urrezko Maskorra irabazita. Gaur egun, bi egoitza nagusi dituzte: Alatrikoa eta Anagnikoa. |
2022-8-20 | https://www.berria.eus/albisteak/217301/mexikoko-fiskal-nagusi-ohia-atxilotu-dute-ayotzinapako-ikasleen-desagertzeekin-lotuta.htm | Mundua | Mexikoko fiskal nagusi ohia atxilotu dute Ayotzinapako ikasleen desagertzeekin lotuta | «Behartutako desagertzea, torturak eta justizia administrazioaren aurkako delituak» leporatu dizkiote prokuradore izandakoari. Armadako hogei buruzagi eta 44 polizia atxilotzeko ere agindu dute. | Mexikoko fiskal nagusi ohia atxilotu dute Ayotzinapako ikasleen desagertzeekin lotuta. «Behartutako desagertzea, torturak eta justizia administrazioaren aurkako delituak» leporatu dizkiote prokuradore izandakoari. Armadako hogei buruzagi eta 44 polizia atxilotzeko ere agindu dute. | Goizaldean atxilotu dute Jesus Murillo, 2012 eta 2015 artean Mexikoko fiskal nagusi izandakoa. 2014an Ayotzinapan desagertutako 43 ikasleen kasuarekin lotuta atzeman dute Karam, eta «desagertze behartua, torturak eta justizia administrazioaren aurkako delituak» egotzi dizkiote. Datozen orduetan utziko dute epailearen esku.
Murilloz gain, baina, armadako hogei arduradun, 44 polizia, eta Guerreros Unidos talde armatuko ustezko hamalau kide atxilotzeko ere agindu du fiskaltzak. Atxilotu beharreko polizien artean daude 11 polizia federal. Guztiak lotzen dituzte Igualan 2014ko irailaren 26an eta 27an izandako gertakariekin, eta denei egozten dizkiete desagertze behartuak, torturak eta justizia administrazioaren aurkako delituak.
2014ko irailaren 26an, Ayotzinapako nekazaritza eremuetarako irakasleentzako eskolako 43 ikasleak autobusetara igo ziren, urriaren 2an Mexiko Hirian egitekoa zen manifestazio batean parte hartzeko asmoz. Tlatelolco sarraskian hildakoen omenezko manifestazioa zen.
Ikerketa oso azkarra izan zen. Urri hasieran bere gain hartu zuen kasua delinkuentzia antolaturako fiskaltza bereziak, Ikerketa Kriminalerako Agentziarekin batera; Tomas Zeronek zuzentzen zuen azken hori. Mexiko estatutik zetorren Zeron, haren aurretik agentzia zuzendu zuen Enrique Peña Nieto orduko presidentea bezala. 33 egunen buruan Zeronek eta bere taldeak euren teoria aurkeztu zuten. Urte hartako azaroan Murillok jakinarazi zuen Igualako Poliziak Ayotzinapako Eskola Normaleko ikasleen aurka jo zuela gau hartan: sei pertsona tiroz hil, 27 zauritu eta 57 bahitu zituzten. Bahituetako hamalau handik egun batzuetara aurkitu zituzten. Bertsio ofizialaren arabera, poliziek Guerreros Unidos taldearen esku utzi zituzten ikasleok, eta Coculako zabortegi batean akabatu eta erraustu zituzten, Iguala ondoan. Murillok orduan esan zuen «modu sendoan» geratu zela frogatuta gazteak bahitu, hil, erre, eta arrastoak San Juan ibaira bota zituztela.
Baina desagertuen senideek ikerketa independente bat nahi zuten, eta Coculako zabortegiaren teoria indarra hartzen hasi zenean, 2014ko urriaren amaieran Argentinako Antropologia Forentserako Taldea heldu zen Mexikora. Handik hilabete batzuetara, 2015eko martxoan Aditu Independenteen Talde Interdiziplinarioa heldu zen, Amerikarteko Giza Eskubideen Batzordearen babesarekin.
2015eko irailean aditu taldeak gezurtatu egin zuen Mexikoko Ayotzinapa hirian desagerrarazitako 43 ikasleen inguruko bertsio ofiziala. Batzordearen arabera, ez zegoen frogarik esateko ikasleen gorpuak Cocula udalerriko zabortegi batean erre zituztela, eta hainbat erakundek salatu zuten prokuradorearen bulegoak ez zuela ikerketa «behar bezala kudeatu», frogatutzat emanez «Mexikoko maila guztietako agintarien esku hartzea» egon zela desagertzeetan eta egia ezkutatzeko prozeduran.
Irailaren 29an San Juan ibaian agertutako gorpuak ere eman zuen zeresanik. hilotza Alexander Morarena zen. Aditu independenteek zabaldutako bideoan, baina, agerian geratu zen bezperan prestatu zutela gertalekua; inguruetan ageri da Agustin Garcia Reyes El Chereje. Auzipetuta dagoen sikario bat da El Chereje. Eta bertsio ofiziala eraiki zuten haren bidez. Agertutako gorpuaren zaintza katea ez zela errespetatu frogatu zuten adituek. Eta erasotik bizirik atera ziren ikasleen tesiari erreparatu zioten; militarrak ere bazirela tartean.
Bestalde, NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, ikerketa zeramaten segurtasun indarrek torturatu egin zituzten desagertzeetan parte hartzeagatik atxilotutako 34 pertsonak. Haietako bat izan zen Emmanuel Alejandro Blas Patiño El Chiquis. 2014ko urriaren 27an, armadak operazio bat egin zuen Cuernavacan, Morelos estatuan. Desagertzeen inguruko informazioa eman zezaketen Guerreros Unidos taldeko kideen bila zebiltzan. Operazio hartan, bertsio ofizialaren arabera, ustezko hiru trafikatzaile atzeman zituzten. Haietako batek ihes egin zuen, eta, militarren esanetan, teilatu batetik erori zen, bertan hilez. Gerora atera zen argitara El Chiquis torturatu egin zutela gau hartan bertan, eta torturatzen ari zirela hil zela.
Gezurrak argitara
2018an batzorde independente bat eratu zuen Andres Manuel Lopez Obrador presidenteak Ayotzinapan gertatutakoa argitzeko. 2020ko uztailean bertan behera geratu zen Peña Nietoren gobernuak «egia historiko» gisa aurkeztutakoa, eta Alejandro Gertz Maner fiskal nagusiak 46 funtzionario ohi atxilotzeko agindu zuen, tartean ordura arte ikerketako arduradun izan zen Zeron bera —egun ihesean dagoena—.
Egiaren Batzordeak salatu zuen gerora «botereak antolatutako ekintza bat» izan zela «egia historikoa», helburu zuena «gertatutakoa ezkutatzea, frogak manipulatzea, agintarien eta erasotzaileen arteko harremanak ezkutatzea».
Oraindik ere erantzunen zain
Desagertutako 43 ikasleetatik soilik hiruren gorpuzkiak identifikatu dituzte orain arte; baina ikerketaren arduradunek baztertu dute haietatik inork bizirik irautea. Fiskal nagusiaren esanetan, azken frogetatik ondorioztatu liteke 43 ikasleak ez zirela inoiz elkarrekin egon, nahiz eta Murillok aurkako esan hasieran. Aldiz, Guerrero inguruetako droga trafikatzaileen arteko interes gatazken biktima izan zirela uste da: «Guerrero mendilerroan ekoizten den droga banatzeko gune nagusia da Iguala, eta oinarrizkoa da Mexiko Hirian droga banatzen dutenentzat eta AEBetara bidaltzen dutenentzat ere. Ikasleen presentziak piztu zuen gaizkile taldeen, haiek ezkutatzen zituztenen eta kideen arteko gatazka».
Egiaren eta Justiziaren Batzordearen txostenaren arabera, Mexikoko agintariek eta Igualako segurtasun indarrek unean bertan izan zuten gertatzen ari zenaren berri, eta «desagertzeak eta hilketak» gelditzeko aukera izan zuten: «Armadak esku hartu izan balu, ikasleak bizirik aterako ziren». Mexikoko Gobernuak abiatutako ikerketa batzordeko buruaren arabera, gainera, armadak soldadu bat zuen Ayotzinapako eskolan infiltratuta —43 desagertuetako bat—: «Julio Cesar Lopez txostenak egiten ari zen eskolako idazkaritzarentzako, eta bera zen batzarretan eztabaidatzen zenaz informatzeko arduraduna; urriaren 2ko manifestaziora joateko erabakiaren berri ere bazuen. Bere azken txostena irailaren 26ko goizean jaso zuen armadak, baina ez zuen ezer egin hura aurkitzeko».
Batzordeak salatu du, baita ere, ikerketa hasiz geroztik hil egin direla edo hil egin dituztela oinarrizkoak ziren 26 lekuko. Horietatik hamalau Guerreros Unidos talde armatuko kideak ziren, hiru talde armatu horretako kideen senideak eta beste hiru lekukoak edo gertakariekin nolabaiteko lotura izan zutenak. |
2022-8-20 | https://www.berria.eus/albisteak/217302/pablo-gonzalezen-familiak-espainiako-gobernuari-eskatu-dio-auzian-esku-hartzeko.htm | Gizartea | Pablo Gonzalezen familiak Espainiako Gobernuari eskatu dio auzian esku hartzeko | Oihana Goirienak, Gonzalezen bikotekideak, dei egin dio Pedro Sanchez presidenteari: «Poloniarekin hitz egin dezala, epaiketa justu bat bermatze aldera» | Pablo Gonzalezen familiak Espainiako Gobernuari eskatu dio auzian esku hartzeko. Oihana Goirienak, Gonzalezen bikotekideak, dei egin dio Pedro Sanchez presidenteari: «Poloniarekin hitz egin dezala, epaiketa justu bat bermatze aldera» | Pablo Gonzalezen auzian «esku har dezala» galdegin dio Polonian atxilotutako kazetariaren familiak Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezi. Efe agentziak jasotako adierazpenetan, Oihana Goirienak, Gonzalezen bikotekideak, Espainiako gobernuburuari eskatu dio «bitartekari lana egin dezala», kazetariak «defentsa eta epaiketa justuak izanen dituela» bermatze aldera.
Atzo, Gonzalezen behin-behineko kartzelaldia luzatzea galdegin zuen Poloniako Delinkuentzia Antolatuaren eta Ustelkeriaren Arloko Fiskaltzak. Przemysl hiriko epaitegiak datorren asteartean erabakiko du eskaera onartu edo ez. Goirienak, baina, ez du esperantza handirik jarrita auzitegiaren erabakian: «Aurrekoetan ere, epaileak men egin die fiskaltzaren eskakizunei, eta, tamalez, hala izanen da oraingoan ere». Are: Goirienak gaineratu du fiskaltzaren eskaerak ez dituela ezustean harrapatu: «Hasieratik argi utzi zidaten, bai kontsulak bai Poloniako abokatuak, hala izan ohi dela. Polonian, sei hilabeteko behin-behineko espetxealdia ez da ezohikoa, ez dute uste epe luzea denik».
Hori dela eta, Espainiako presidenteari galdegin dio Poloniarekin hitz egin dezala: «Ez defentsako abokatu gisa, Pablok badu abokatu bat horretarako, baizik eta oinarrizko eskubideak berma diezazkioten, eta ziurtatzeko defentsa eta epaiketa prozesuak justuak izanen direla». Besteak beste, familiarekin hitz egiteko eta konfiantzazko abokatu bat izateko eskubideak aldarrikatu ditu Gonzalezen bikotekideak.
Honako hau, baina, ez da Espainiako Gobernuari eskaera hori egiten dioten lehen aldia: uztailean, Sanchezek Varsoviara egin beharreko bidaia ofizial baten harira, gauza bera galdegin zioten Espainiako presidenteari. Sanchezen erantzuna: Poloniako agintariek eta sistema judizialak Espainiako Gobernuaren «konfiantza osoa» dutela esatea.
Harremanak, gutun bidez
Radio Euskadi irratian eginiko elkarrizketan, Goirienak azaldu du familiak bide bakarra duela atxilotutako kazetariarekin hitz egiteko: gutun bidez. «Ezin dugu harekin zuzenean hitz egin. Ez dizkiote baimendu telefono deiak, ezta bisitak ere». Gainera, salatu du idatzizko komunikazioa «atzerapen handiarekin» iristen zaiela, «zentsuragatik»: «Aste honetan jaso ditugu azkenak, eta ekainekoak dira». Horietan, Gonzalezek senide eta lagunei esan die «ongi» dagoela osasunez, baina «triste»: «Harentzat gogorra da, sei hilabete daramatzalako familiarekin kontakturik izan gabe; ezin seme-alabak ikusi, ezin haiekin hitz egin...».
Otsailean atxilotu zuen Gonzalez, Ukrainako mugatik kilometro gutxira. Errusiako zerbitzu sekretuetako agente izatea leporatu zioten, eta, akusazio horren arabera, hamar urtera arteko kartzela zigorra ezar diezaiokete kazetariari. |
2022-8-20 | https://www.berria.eus/albisteak/217303/sam-bennetek-irabazi-du-espainiako-vueltako-bigarren-etapa.htm | Kirola | Sam Bennetek irabazi du Espainiako Vueltako bigarren etapa | Bora taldeko txirrindulari irlandarra azkarrena izan da esprintean. Mike Teunissen (Jumbo) jarri da lider sailkapen nagusian | Sam Bennetek irabazi du Espainiako Vueltako bigarren etapa. Bora taldeko txirrindulari irlandarra azkarrena izan da esprintean. Mike Teunissen (Jumbo) jarri da lider sailkapen nagusian | Sam Bennettek (Bora) oso gustukoa du Espainiako Vuelta; bikain moldatzen da bertan. Hirutan aritu da esprinter irlandarra, eta hiruretan irabazi du gutxienez etapa bat. Duela hiru urte lehiatu zen aurrenekoz, eta bi etapatan nagusitu zen. Urtebete geroago, beste etapa batean gailendu zen. Eta, gaur, laugarren garaipena eskuratu zuen. Azkarrena izan da bigarren etapan, s’Hertogenboschen eta Utrechten (Herbehereak) artean jokatu dena. Mads Pederseni danimarkarrari (Trek) eta Tim Merlier flandiarrari (Alpecin) hartu die aurre azken metroetan. Mike Teunissen (Jumbo) sailkatu da laugarren, eta, horri esker, lider jarri da.
Ihesaldi batek bakarrik alda zezakeen aurrez ikusitako gidoia: esprinta izatea. Eta ihesaldiak, egon, egon dira. Etapa hasi eta berehala egin dute aurrera Xabier Mikel Azparrenek (Euskaltel-Euskadi), Pau Miquelek (Kern Pharma), Julius van den Bergek (Education First), Jetse Bolek (Burgos) eta Thibault Guernalec (Arkea). 116 kilometro egin dituzte ihesean. Hasieran, tropelak joaten utzi die, eta bost minutu pasatxoren aldea izan dute. Baina esprinterren taldeek lanari ekin, eta aldea murrizten hasi dira. Helmugarako 59 kilometro falta zirela harrapatu dituzte.
Euskaltel-Euskadiko beste txirrindulari bat saiatu da gero: Luis Angel Mate. 25 kilometro egin ditu buruan, baina tropelak kontrolpean izan du une oro, eta hogei kilometroren faltan harrapatu du. Ziztu bizian zihoan tropela, eta tentsioak goia jo du, erorikoren baten beldur. Egon dira, baina ez aurrean, eta azken zuzengunean jokatu da dena. Bennettek izan du pedal kolperik azkarrena.
Gaurkoaren antzeko etapa da biharkoa, hirugarrena, Bredan hasi eta amaituko dena (Herbehereak). 193,5 kilometroko ibilbide laua du. Haize babesak eta erorikoak izan daitezke arriskurik handienak. Aukera asko dago esprinta jotzeko. |
2022-8-20 | https://www.berria.eus/albisteak/217304/beste-lehen-ministro-bat-galdu-du-montenegrok-aurtengo-bigarrena.htm | Mundua | Beste lehen ministro bat galdu du Montenegrok, aurtengo bigarrena | Serbiako Eliza Ortodoxoarekin hitzarmen bat egin zuen Dritan Abazovic lehen ministroak, eta akordio horren kontra aurkeztu zuen mozioa oposizioko alderdi nagusiak. | Beste lehen ministro bat galdu du Montenegrok, aurtengo bigarrena. Serbiako Eliza Ortodoxoarekin hitzarmen bat egin zuen Dritan Abazovic lehen ministroak, eta akordio horren kontra aurkeztu zuen mozioa oposizioko alderdi nagusiak. | Urak uhertuta datoz Montenegron, eta etorkizunari zalantzaz begiratzen zaio. Herrialde barruko tentsioak berriro lehertu dira herrialdeko parlamentuan. Bart gauerdian, eztabaida luze baten ostean, Dritan Abazovic lehen ministroak galdu egin zuen konfiantza mozioa: legebiltzarreko 81 parlamentarietatik 50ek eman zuten haren aurkako botoa. DPS Sozialista Demokratikoen Alderdiak hitzeman du, gobernura itzuliz gero, elizarekin izenpetutako akordioa bertan behera utziko duela.
Milo Djukanovic presidentearen esku daude hurrengo urratsak, orain: beste lehen ministro bati gobernua osatzeko proposatu, edo hauteskundeetara deitu ostera. 2020ko abuztuan egin zituzten azkeneko bozak. DPS —horretakoa da Djukanovic presidentea—, hogeita hamar urtean aurreneko aldiz, ez zuen garaipen argi bat lortu, eta oposizioko zenbait alderdik osatu zuten gobernua: Montenegroren Etorkizuna, Bakea da Gure Nazioa eta Erreforma Baturako Ekintza alderdiek 41 diputatu batu, eta gobernua osatzea lortu zuten; 30 diputatu zituen DPSk.
Elizari ondasunak kendu nahian
DPSk Serbiako Eliza Ortodoxoaren pribilegio batzuk mugatzeko asmoa zuen, eta horrek sortu zuen iskanbila herrialdean, 2019an. Talde erlijioso horren ondasunak estatura pasatu nahi zituen alderdiak. Horri buru egiteko, indar serbiazaleak elkartu egin ziren 2020ko hauteskundeetarako; DPSk botoak galdu zituen, eta serbiazaleek lege hori ezeztatu zuten parlamentu berrian.
Zdravko Krivokapic izendatu zuten lehen ministro, 2020ko abenduan, baina ez zion karguari askorik eutsi: hamazazpi hilabete egin zituen agintean, eta aurtengo apirilaren 28an kendu zuten, zentsura mozio baten bidez. Orduan izendatu zuten Dritan Abazovic —lehen ministrorde izan zen Krivokapicen taldean—. Eta lehen ministro berriak, hain justu, Serbiako Eliza Ortodoxoarekin hitzarmen bat egin ostean iritsi da DPSren zentsura mozioa. Apenas ehun egin dituen Abazovicek karguan.
DPSren esanetan, Abazovicek eliza horrekin egin duen akordioak Montenegroren izaera nazionala lausotzen du. Montenegrok 2006an lortu zuen independentzia, eta aspaldikoak dira tentsioak herrialdearen barruan, montenegroar eta serbiar sentitzen direnen artean. DPSren ustez, beraz, Serbiaren eta Errusiaren eragina handituko du Eliza ortodoxo horren alde egiteak.
Krivokapicen Montenegroren Etorkizuna alderdiaren barruan kokatzen da Fronte Demokratikoa mugimendua. Montenegroren independentziaren aurka egin zuten bere garaian, eta ondoren NATOn sartzearen aurka ere bai —2017an erabaki zuten—. 620.000 biztanle ditu herrialdeak, Arabak adina, gutxi gorabehera.
EBn sartzeko prozesua
Dritan Abazovicek, lehen ministro kargua utzi beharko duela jakin ostean, adierazi du ustelkeriaren eta kriminalen aurka egiten saiatu dela, eta horregatik kendu nahi izan dutela kargutik. Gainera, DPSri leporatu dio nazionalismoa hauspotzea, «identitarioen botoak» suspertzeko.
Abazovicek gogorarazi du helburu politiko bat lantzeko duela Montenegrok oraindik. «Eta hori ezingo du inork bakarrik lortu: Montenegro Europako Batasunean sartzea. Baina nazionalismoen, muturrekoen eta finantza influentzia hauekin, zaila bihurtzen da bide hori». Batasuneko kide izateko hautagaietako bat da, eta, ezarritako egutegiaren arabera, 2025erako integratzea espero dute.
DPSk ez ezik, zentro-ezkerreko beste alderdi batek eta bi diputatu serbiazalek ere bat egin dute Abazovic botatzeko mozioarekin. |
2022-8-20 | https://www.berria.eus/albisteak/217305/oriok-aldea-lortu-du-zarauzko-lehen-jardunaldian.htm | Kirola | Oriok aldea lortu du Zarauzko lehen jardunaldian | Arraun Lagunaki 10,96 segundo atera dizkio biharko bigarren jardunaldiari begira. Kanporaketari ihes egiteko lehian, Tolosaldea puntu batera jarri zaio Donostiarrari. | Oriok aldea lortu du Zarauzko lehen jardunaldian. Arraun Lagunaki 10,96 segundo atera dizkio biharko bigarren jardunaldiari begira. Kanporaketari ihes egiteko lehian, Tolosaldea puntu batera jarri zaio Donostiarrari. | Oriok sendo segitzen du Euskotren ligan. Lehiaketa aurreko larunbatean irabazi zuen Ondarroan, eta gaur, Zarauzko estropada irabazteko lehen pausoa eman du. Sendoa eman ere. Arraun Lagunaki 10.96 segundo atera dizkio, eta biharko bigarren jardunaldirako gauza asko dauzka alde bandera preziatua irabazteko. Bihar goizen jokatuko da bigarren eguna (11:30).
Hasieratik hartu du burua Oriok, lehen kaletik. Alboan izan du Arraun, eta harago, Donostiarra eta Tolosaldea. Itsasoa zakar, ia bi metroko olatuekin, baina nahasia. Arraunerako txarra. Orio moldatu da ondoen, beste baldintza guztietan moldatu den bezala liga honetan. Ziabogan, bost segundo atera dizkio Arrauni, eta bigarren luzean, kaleak kondenatuta, ezin etekin handirik atera. Baina beharrik ere ez. Atzetik, Arraunek nahikoa lan zeukan trainerua gogortuta eta zuzen ekartzen. Ziaboga eman orduko, Oriok are gehiago egin dio ospa. Ez da ezusterik izan bukaeran.
Beste lehia bat, eta ez edonolakoa, Tolosaldeak eta Donostiarrak izan dute atzetik. Ligako azkeneko postuak kondena dauka: jaitsierako kanporaketa jokatu beharra. Donostiarrak bi puntu goitik ekin dio, baina bat galdu du bidean, eta bat bakarrik du fabore. Tolosaldeak aurrea hartu dio gaur, eta estropada nola joan den ikusita, ezustea ez da izan. Soilik hasieran sartu dio branka aurkariak. Hortik aurrera, Tolosakoen urdina aurretik. Bospasei segundoko koska ere izan du alde, eta poparean, ez du aparte izan Arraun bera ere. Donostiarra suspertu egin da barrurako luzearen erdian, segundo batera ere jarri zaio Tolosaldeari, baina ezin aurrea hartu.
Bihar erabakiko dute biek zein doan kanporaketara. Berdinketa egoteko, Tolosaldeak irabazi egin behar dio berriz ere Donostiarrari, eta elkarren arteko lehiak kontuan izanda, berdinduta bukatuko zuketenez, Tolosakoak lirateke hirugarren, eta Donostiarra laugarren. |
2022-8-20 | https://www.berria.eus/albisteak/217307/17520-orduren-ostean-itzuli-da-marijaia-bilbora.htm | Bizigiro | 17.520 orduren ostean itzuli da Marijaia Bilbora | Bi urteko pandemiaren ostean, bueltan da Marijaia Bilbon. Itziar Lazkanok pregoia irakurri eta gero, eta Iratxe Palaciosek suziria piztu ondoren, hasi dira festak Bilbon. | 17.520 orduren ostean itzuli da Marijaia Bilbora. Bi urteko pandemiaren ostean, bueltan da Marijaia Bilbon. Itziar Lazkanok pregoia irakurri eta gero, eta Iratxe Palaciosek suziria piztu ondoren, hasi dira festak Bilbon. | Duela bi urtetik gaur arte pasatu diren ordu eta minutuak kontatu ditu Lazkanok pregoian; 2019ko abuztuaren 17an agertu zen Marijaia Arriaga antzokiko balkoira azkenekoz, eta 2020ko abuztuan berriro agertu behar zuen, baina ez zen posible izan; ezta iaz ere. Bi urte horiek, 17.520 ordu, edo 1.051.200 minutu, banaka zenbatu ditu pregoilariak, eta denbora horretan faltan izan dituzten txosnak, Gargantua, marmitako lehiaketa, jaia eta poza zerrendatu ditu. Denbora hori itxaron eta gero, aurtengoak hiru urteko festak izango direla aipatu du. Erasorik gabeko festak izan daitezela eskatu du, eta «dotoreak eta zoriontsuak» izatea espero duela erantsi.
Gaur hasi eta datorren igandera arte, ehunka ekitaldi egongo dira. Konpartsek egitarau zabala prestatu dute. Aste nagusia «nagusi» egin nahi zutela esan zuten konpartsek ekitaldiak aurkezteko prentsaurrekoan; guztira, 533 ekintza prestatu dituzte, eta horietatik 160 haurrentzat. Jai Batzorde Mistoarekin batera antolatutakoez gain. Aste Nagusiko ekitaldiak prestatzean, «ohi legez, kalitatea, doakotasuna, parte hartzea eta adin eta gustu denak asetzea» nahi izan dute konpartsek. Musika, gastronomia eta jolasak izango dira ekitaldi horietan, besteak beste. Bilboko Udalak ere prest du egitaraua.
Festetarako erasoen kontrako protokoloa ere prestatu dute konpartsek. «Berdintasunezko jaigune inklusiboa» eraiki nahi dute konpartsek, eta, horregatik, ez daude prest eraso matxistarik, arrazistarik edo LGTBI kolektiboaren kontrakorik onartzeko. Bilboko konpartsek protokolo bat dute zehazturik erasoren bat gertatuz gero nola jokatu jakiteko. Aspaldikoa da protokoloa, baina, aurten, indartu eta gaurkotu egin dute, eta nabarmendu dute federazioa osatzen duten konpartsen inplikazioa «gero eta handiagoa» dela auzi horren inguruan. Ziztaden auziari dagokionez, konpartsek protokoloaren aurkezpenean esan zutenez, horiek «erasotzat» jotzen dituzte, eta beste edozein eraso motaren aurka jokatzen den bezala jokatuko dute horrelakorik gertatuz gero, baina ez dute aparteko protokolorik osatu eraso mota horretarako. |
2022-8-20 | https://www.berria.eus/albisteak/217308/bi-penalti-nahikoa-dira-osasunarentzat-hiru-puntuak-lortzeko.htm | Kirola | Bi penalti nahikoa dira Osasunarentzat hiru puntuak lortzeko | Lehenengo bi partidak irabazi ditu talde gorritxoak, eta lider jarri da. Chimy Avilak eta Kike Garciak egin dituzte neurketako golak | Bi penalti nahikoa dira Osasunarentzat hiru puntuak lortzeko. Lehenengo bi partidak irabazi ditu talde gorritxoak, eta lider jarri da. Chimy Avilak eta Kike Garciak egin dituzte neurketako golak | Nagusitasun osoz irabazi du Osasunak Cadizen aurkako neurketa. 2-0 gailendu dira gorritxoak etxean, eta sei puntutik sei poltsikoratu dituzte. Penaltiz iritsi dira neurketako bi golak, eta Chimy Avilak eta Kike Garciak sareratu dute baloia. Cadizek jokalari bat gutxiagorekin amaitu du neurketa, 77. minutuan, Tomas Alarcon erdilariak bigarren txartel horia ikusi baitu.
Lehenengo jardunaldiarekin alderatuta aldaketa bakarra egin du Jagoba Arrasatek: Ante Budimir sartu da hamaikakoan, eta Kike Barja kendu du bertatik. Sevillaren aurkako neurketan egin bezala, ederki hasi du neurketa Osasunak. Oso goran hasi dute presioa Arrasateren jokalariek, eta baloia luze jotzera behartu dute Cadiz. Ledesmaren atera gerturatu diren arren, gorritxoek ez dute aukera garbirik sortu, eta lehenengo aukera garbia Cadizek izan du 15. minutuan. Mamady Diarrari baloia area barruan iritsi zaio taldekide baten kontrol luze baten ondoren, baina Maliko hegalekoak gora bota du errematea.
Aurkariaren lehenengo abisua ondoren, nagusi izan da Osasuna. Oso gutxi iraun die baloiak bisitariei, eta arrisku handia eraman du Ledesmaren ingurura presioan baloiak lapurtu ondoren. 25. minutuan izan dute gorritxoek lehenengo aukera garbia. Budimirrek area barruan ederki borrokatu du baloia, eta goleko pasea eman nahi izan dio Moi Gomezi. Atzelari bat aurreratu da, ordea, eta Ledesmak geldiketa bikaina egin du Osasunaren lehenengo gola saihesteko. 35. minutuan iritsi da gorritxoen lehenengo gola. Errebote baten ondoren Budimirrek jaurtiketa egitea lortu du, baina Ledesmak aurretik eraman du. Mateu Lahozek ez du birritan pentsatu, eta penaltia adoerazi du. Chimy Avilak jaurti du gaurkoan, eta ez du hutsik egin. 1-0 arekin iritsi da neurketa atsedenaldira.
Bigarren zatiak hasiera zirraragarria izan du. Lehenengo bost minutuetan aukera garbi bana izan dute bi taldeek. Osasuna saiatu da aurrena; Moi Gomezek baloi geldian daukan maisutasuna erakutsi du, eta erdiraketa bikaina egin du. Budimirrek burukada ederra egin du, baina ederki erantzun dio Ledesmak. Berehala izan du aukera Cadizek: kontraeraso polita bideratu dute, eta Diarrak jaurtitzea lortu du. Gorputzean eman dio atzelari bati erremateak, eta Lucas Perezek, bakarrik, atezaina lurrean zegoela, kanpora bidali du errematea. Neurketako aukera garbiena izan da, eta zoria alde izan dute gorritxoek.
Neurketa berotu egin da 60. minututik aurrera, eta joan etorriko partida ederra ikusi dute Sadarrera hurbildu diren zaleek. Sergiok aldaketak egin ditu berdinketa lortu nahian, baina 77.minutuan jokalari bat gutxiagorekin gelditu da Cadiz. Tomas Alarconek kontraerasoa gelditzeko falta egin du, eta bigarren txartel horia ikusi du. Neurketa, ordea, gehiago okertu zaio Sergioren taldeari bi minutu geroago. Ledesma eta Victor Chust ez dira ados jarri area txikian baloia alderatzeko orduan, eta atzelariaren penaltia adierazi du epaileak; Kike Garciari elastikotik heltzeagatik. Hamar minutu lehenago zelairatu da aurrelaria, eta berak jaurti du penaltia sareetara. Zigor handia izan da bisitarientzat, eta horrelaxe amaitu da neurketa.
Lehenengo bi jardunaldietan sei puntuak bildu ditu Osasunak, eta Sadar gotorleku bihurtzeko aurreneko pausoa eman du Arrasateren taldeak. 1981. urtetik lortu gabe zegoen Nafarroako taldea ligako aurreneko bi neurketak irabaztea. Datorren jardunaldian Sevillara (Espainia) egingo du bidaia Osasunak, Betisen aurka jokatzeko. Ostiral gauean jokatuko da neurketa (22:00), Benito Villamarin futbol zelaian, eta gorritxoek etxetik kanpo jokatuko duten lehenengo neurketa izango da. |
2022-8-20 | https://www.berria.eus/albisteak/217309/urdaibai-edozein-baldintzatan.htm | Kirola | Urdaibai, edozein baldintzatan | Zarauzko Ikurrinaren lehen jardunaldian irabazi du, Hondarribiaren eta Orioren aurretik. Azkeneko txanda erlojuaren aurka jokatu dute, bigarrengoan lehen kaleko baliza galdu delako. Eztabaida eragin du erabakiak, balizatzaileek ordezkoa jarri dutelako. | Urdaibai, edozein baldintzatan. Zarauzko Ikurrinaren lehen jardunaldian irabazi du, Hondarribiaren eta Orioren aurretik. Azkeneko txanda erlojuaren aurka jokatu dute, bigarrengoan lehen kaleko baliza galdu delako. Eztabaida eragin du erabakiak, balizatzaileek ordezkoa jarri dutelako. | Ez da ondo hasi Eusko Label ligako estropada ezagunena, Zarauzko Ikurrina. Eztabaidak busti du lehen jardunaldia. Azkeneko txanda erlojuaren aurka jokatzea erabaki du Lehiaketa batzordeak, aurreko biak ez bezala, eta Urdaibai izan da azkarrena. Hondarribiari 3,36 segundo atera dizkio, eta 3,52 Oriori. Donostiarra izan da laugarren, 11,18ra. Sailkapen nagusian, Bermeokoek lau puntura igo dute Hondarribiarekiko aldea, eta Donostiarra zortzira dute orain. Ikurrina zeinek eramango duen bihar erabakiko da (12:13).
Eztabaida bigarren txandako bigarren ziabogak eragin du. Cabok lehen kaleko baliza justuan libratu du. Gaineko tapakia askatu zaio balizari, eta orduantxe, urak irentsi ditu bandera, makila, boia eta gainerako guztia. Horrela bukatu dute bigarren txanda, Zierbena garaile zela, Getariaren, Caboren eta Kaikuren aurretik.
Azkeneko txandan, Hondarribiaren kalea zen lehendabizikoa. Balizarik gabe ezin zela jokatu jakinekoa zen. Balizatzaileek azkar jartzea lortu dute ordezkoa, baina trapua edo bandera falta zuen, makilaren azpiko eta gaineko tapakiez gain. Hondarribiko ordezkariek eskatu dute horrela ezin zela jokatu, araudiari jarraituz. Besteak beste, patroiak ez zuen banderarik balizan, norabidean laguntzeko. Hori ere jarri diote balizatzaileek, horietako batek kamiseta zuria erabiliz. Baina Hondarribiak ezetz, araudiak jartzen duelako neurri batzuk izan behar dituela banderak. Ekarri dute bat egokia Getariatik, baina hala ere, konforme ez Hondarribikoak, Ioseba Amunarriz patroia trainerutik esaten aritu baita bigarren ziabogan kateatzeko arriskua zuela, boiaren eta makilaren arteko tapakia ez zuelako. Beste hiru taldeek ohorezko txandakoek ohiko eran jokatzea nahi zuten, baina Lehiaketa batzordeak erabaki du erlojuaren aurka jokatzea. Araudiak dio 30 minutuan ez badago eremua prest, hala egin behar dela. Baliza jarri dute, baina beste arazo bat egon da: Hondarribiaren kalea motzagoa zen, baliza barrukoa aurrerago zegoelako. Horrela ez du jokatu nahi izan Hondarribiak, beste kluben batek estropadari helegitea jartzeko arriskua izan zezakeelako gero, lan motzagoak egingo zituzkeelako.
Azkenean hortaz, erlojuaren aurkakoa. Kalea zozkatu gabe hirugarrenetik egitea erabaki da, baina araudiak dio zozketa egin behar dela. Egin da, eta laugarrenetik egin dute estropada. Azkeneko txandakoen lana asko atzeratu da, bata dela eta bestea dela.
Oriok egin ditu denbora onenak lehen hiru luzeetan. Bigarrengoan ireki die zuloa besteei, eta sei-zortzi segundoko koska ere izan du fabore Hondarribia eta Urdaibairekiko. Azkeneko luzea heldu den arte. Tartea jan diote Oriori ligako lehen bi sailkatuek, eta biak aurretik sartu zaizkio. Alde handirik gabe, baina aurretik.
Txarra zegoen itsasoa, baina azkeneko txandakoek baino dezente txarragoa izan dute beste bi txandetan. Ur-lasterrak txikiak izan arren koefizientez, nahikoa tiratzen zuen. Olatuak nahasiak ziren, baga garbirik ez zegoen, eta traketsa zegoen arraunerako. Bueltako luzeetan, traineru bat baino gehiago ibili da norabidea galtzeko arriskuan, patroiari istriborreko hankekoak eta kontrankekoak lagunduz. Oraintxe zuloan, hurrena olatu ez garbiaren gainean, horrela ibili dira barrurako luzeetan taldeak. Kanpora, aldiz, erritmo baxuetan, bizi joanez gero arriskua zegoelako trainerua saltoka hasteko eta ura hartzeko.
Beste gertakizun ezohiko bat ere izan du gaurkoak, Caborenaz eta azkeneko txandakoaz gain. Lehen txandan izan da. Isuntza Ondarroaren kalean sartu da azkeneko luzean, bigarrenak aurretik zirela. Olatuak lehorrerantz markatzen zuenez, traineruan haien mende jarri du Iñaki Goikoetxea Lekeitiko patroiak. Ziztu batean jan dio aldea Ondarroari. Elkarren gainean ziren Ondarroaren kalean, eta Jenaro Zelaia patroiak kalea defendatu du: trainerua Isuntzaren aldera jarri, eta batzuen istriborreko palek eta besteen ababorrekoek elkar ukitu dute. Epaileak Isuntza bere kalera bideratu du, eta hantxe joan zaizkio txanda irabazteko aukerak. Ondarroa nagusi, azkenean, eta hiru segundoko zigorra Isuntzari.
Hala ere, ez zaio gaizki atera eguna Osertz Aldairen taldeari. Santurtzi atzetik utzi du, eta Ares atzeago. Cabo ere sartu da lekeitiarren eta beste bien artean, eta hortaz, bi sartu dizkio Isuntzak Santurtziri. Sailkapenean, hirura gerturatu zaio azken-aurrekoa azken-hirugarrenari. Bitartean, Aresek azkena egin du gaur ere, eta ia traineru osoa dauka datorren urteko Galiziako ligan. |
2022-8-20 | https://www.berria.eus/albisteak/217310/korronteak-eramandako-hamasei-igerilari-erreskatatu-dituzte-miarritzeko-hondartzan.htm | Gizartea | Korronteak eramandako hamasei igerilari erreskatatu dituzte Miarritzeko hondartzan | Helikoptero bat ere erabili behar izan dute. Onik dira guztiak. | Korronteak eramandako hamasei igerilari erreskatatu dituzte Miarritzeko hondartzan. Helikoptero bat ere erabili behar izan dute. Onik dira guztiak. | Agintariek abisua emana zuten larunbat hau itsasoan bainuak hartzeko arriskutsua suerta zitekeela. Astean zehar bainua debekatua ere egon da egun batez Lapurdiko hondartzetan. Baina gaur arratsaldean hondartzetan normal ibili da jendea ostera, eta arratsaldean, marea gora egiten hasi denean, korronte bortitz bat sortu da Miarritzeko Hondartza Handian.
Olatuekin eta korrontearekin, uretan zeuden igerilari asko itsasora herrestan eraman ditu, bai eta azkar urrundu ere. Ehunka metrotara, batzuk. Erreskate taldeak berehala hasi dira lanean, eta uretako motorrak erabiliz atera dituzte bainuzale batzuk. Beste batzuk ateratzeko, baina helikoptero bat ere erabili dute.
Miarritzeko udalak bideo bat zabaldu du sare sozialetan, non ikusten baita helikopteroa nola aritu den bainuzaleak uretatik ateratzen: |
2022-8-21 | https://www.berria.eus/albisteak/217336/azken-urtea-2030.htm | Kultura | Azken urtea 2030 | Nee Barros Ourensen jaio zen, 2002an, eta @neeumatiko izenarekin aritzen da sare sozialetan. Identidade (Galaxia, 2021) du lehen antzezlana: askatasunaz hitz egiten du, izateko premiaz eta, batez ere, identitateaz. Jaiotze hutsak molde batean sartzen du bizitza, eta gizarteak taxua ematen dio molde horri. Baina zer gertatzen da okerreko molde batean jaiotzen bagara? Itxialdian, Youtuben bideoak jartzen hasi zen Barros, Galiziako literaturako zenbait kontzeptu azaltzeko. Azaldu duenez, entretenituago egoteko eta modu interaktiboago batean ikasteko hasi zen bideoak grabatzen. Lagunek bultzatu zuten horiek argitaratzera, eta kanalak 2.700 harpidedun inguru ditu egun. Orain, Barros Interneteko eduki sortzailea da, idazlea, literaturaren zale amorratua eta kausa sozialen babesle sutsua. Froalla izeneko musika talde bat ere badu, eta podcast bat: Conversas perversas. | Azken urtea 2030. Nee Barros Ourensen jaio zen, 2002an, eta @neeumatiko izenarekin aritzen da sare sozialetan. Identidade (Galaxia, 2021) du lehen antzezlana: askatasunaz hitz egiten du, izateko premiaz eta, batez ere, identitateaz. Jaiotze hutsak molde batean sartzen du bizitza, eta gizarteak taxua ematen dio molde horri. Baina zer gertatzen da okerreko molde batean jaiotzen bagara? Itxialdian, Youtuben bideoak jartzen hasi zen Barros, Galiziako literaturako zenbait kontzeptu azaltzeko. Azaldu duenez, entretenituago egoteko eta modu interaktiboago batean ikasteko hasi zen bideoak grabatzen. Lagunek bultzatu zuten horiek argitaratzera, eta kanalak 2.700 harpidedun inguru ditu egun. Orain, Barros Interneteko eduki sortzailea da, idazlea, literaturaren zale amorratua eta kausa sozialen babesle sutsua. Froalla izeneko musika talde bat ere badu, eta podcast bat: Conversas perversas. | Goizeko 8ak. Logelako led argizko egunsenti-simulazioarekin batera esnatzen naiz. Ez-bitar hau hain ohitua dago txoriok entzutera, ezin baitu itxurarik egin errealak direla. Edonork pixka bat erreparatuz gero igarriko luke ordenagailuz eginak direla. Ahots neutro bare batek aletzen ditu nire bihotz-erritmoa, 75 taupada minutuko, eta nire gorputz-tenperatura, 35,9 °C.
Ohe bertikaletik askatzen naiz, eta komunera noa. Sistemak ebazten du oraindik ez nagoela % 100 itzarrik, aurpegia ur hotzarekin garbitzen dit. Horren beharrik ez zegoela esaten diot garrasika. «Agindu ezezaguna», erantzuten du.
Sukaldean, pantailak bi aukera erakusten ditu: kafe-pilula ala te-pilula. Pribilegioez baliatzea erabakita, halako egun seinalatua izateagatik, kafea eskatzen dut. Egiazko kafe bat. Adimen artifizialak jakin beharko nituzkeen albisteak aletzen dizkit, nahiz garrantzizkoena badakidan. Bestela, nondik nora eskatuko nuke egiazko kafea?
—2063ko abenduaren 30a. Gaur da eguna. 2030eko abenduaren 30eko biltzarraren eguna.
—Badakit! Isildu, mesedez. Badaukat zertan pentsatua?
Espero izatekoa zenez, ez dit kasurik egiten, eta AGak, «Albiste Garrantzitsuak», aletzen segitzen du. Ironikoa da siglok «Axola Gutxi»rekin ere bat etortzea, gaur albisteak ez zaizkit-eta batere axola.
—Zientzialariek lehen aldiz lortu dute gaileta bat telegarraiatzea Cuspedrinhos-etik Folgosodo Courel-era. Ez jakin nola, hozkada bat kenduta ageri da helmugan. Berezko kontzientziadun adimen artifizialen eskaintza berezia, % 50erainoko deskontua...
Ahotsa hizketan uzten dut maneatu bitartean. Atzo aukeratu nuen zer jantzi. Elastiko gardena, top beltza eta gona beltza. Ahotsak, ordurako isilik egon arren, berriro ekiten dio gogoraraziz iraganean ohikoa zela abenduan hotz egitea. Kaka. Pilula bat agertzen zait muturren aurrean, soraiotasun termikoarena. Hartu egingo dut, ez baitut janzkera aldatu nahi ezta biltzarreko denbora galdu ere.
Kapsulan sartu, eta data konfiguratzen dut, 2030eko abenduak 30, denboran zeharreko nire lehenbiziko bidaia baino 365 egun lehenago. Abenduaren 30 guztietan han elkartzen gara, umetako nire etxean, ni eta nire beste bertsioak, urte bakoitzeko bat. Biltzar espazio-tenporala denez, bidaia deserosoa eta garestia da: gertakari honetarako gordetzen dut beti nire urteroko doako bidaia-txartela.
Iristea ez da oso zaila ere, 08:40rako. Urtetik urtera bost minutu lehenago agertzen naiz, zeren, jakina denez, denboran zeharreko bidaiek komunera joateko gogo handia eragiten dute. Dena hantxe bertan dago. Komunak garbi-usaina du, jatekoa prest dago eta erreala da. Amaraun batzuk badira, hauts apur bat, hezetasun pixka bat... Gustatzen zait. Pasieran joango naiz, beste denak iritsi aurretik.
Itzultzen naizenean, 2031 eta 2055 eztabaidan ari dira zuhaitzen kontura. 2055ek uste du ederrak direla, baina 2031k arrapostu ematen dio ezetz, eukaliptoak direla, kaltegarriak direla. 2050 hurbiltzen da eransteko berak nahiko lukeela bere garaian zuhaitzak izatea, eta 2031k ulertarazten dio eukalipto horiei zor zaiela neurri batean haiek desertu batean bizitzea.
Bitxia da, kosta egiten zait nire bertsio guztietan neure burua identifikatzea. 2030ek bizarra du oraindik, ile laburra eta arropa oso xinplea. Jeans urdin ilunak, jaka beltza eta txanoa, beltza hura ere. Handik gutxira 2036, bere estiloa aldatzen hasi berria bera, bere soineko koloretsua erakustera hurbiltzen zaie, eta 2030ek irribarre egiten du, nahiz eta sekula ez litzatekeen halakorik jantzita eramatera ausartuko. 2040 hurbiltzen da, bizarrik gabe, ilea luzeago eta azkazalak pintatuta. 2042k bibotea darama berriro, oraingoan berak nahi duelako.
Elkartu eta nork bere berri ematen du; spoiler askorik gabe, ordea, bertsio gazteenengatik. Beren kabuz bizi behar dituzte ikaraldiak eta atseginak. 2051k gaztigatzen dio 2050i maiatzaren 25ean aterkia hartzeko. 2048k 2045i diotso baietz, egiteko, ondo aterako dela. 2041ek bere betiko diskurtsoa ematen du nork bere burua aurkitzearen inguruan. 2036k galdatzen digu aurrerantzean forma ez-bitarrak erabiltzeko berarekin; zaharrenok txalo egiten diogu; gazteenak zurtz eginda daude, eta kontua zertan den azaltzen diegu. 2036tik aurrera ebatzi genuen ez geundela eroso ezarria zitzaigun maskulinitate horretan.
Aurten isilik nago. Deskonektatua sentitzen naiz, eta nahiago dut lardaskan ez ibili. 2030ek miresmenez begiratzen dio 2036ri. 2036k miresmenez begiratzen dio 2040ri. 2040k miresmenez begiratzen dio 2042ri. Niri inork ez dit begiratzen. Beti pentsatu dut denboraren joanak eboluzioa zekarrela, eta eboluzioa zerbait positiboa dela. Ez dakit nolatan ez nintzen ohartu ez zela hala. Bertatik bertara ikusia nuen: denboraren joanarekin, zaratak hedatu ziren eta zuhaitzak desagertu, jakiak desagertu ziren eta pilulak hedatu, adimen artifizialak hedatu ziren eta zera desagertu, neroni desagertu nintzen. Neroni desagertuz joan nintzen. Noiztik ez dut beste inor ikusi? Hauek ez dute balio, hauek ni neu direlako.
2060 hurbiltzen da, eta labana sartzen dio 2063ri. Bai zoritxarra, 2063 neu naiz eta. Eskua sabelaldera eraman, eta odola ikusten du. Gora begiratu, eta hantxe dago 2061; lehen laguntzetan trebatzen aritu da azken urtean abagune honetarako, baina 2062k geldiarazi egiten du. Izan behar duenak izan behar duela diotso. 2063k, nik, baietz egiten diot buruarekin. Badoaz. Elastiko gardenari esker hobeto ikus dezaket zauria.
Ez dakit zergatik egiten ditudan harritu-plantak, urtero kontu bera izaten baita, eta badakigu. Nahiz eta nire 2061 ez-bitarra lehen laguntzetan trebatu urtebetez egoera aldarazteko, ezin izan du deus egin. Urtero kontu bera da, eta ni bertsio diferente bat izaten naiz, badakiena haietako bati labana sartuko diotela.
Etzaten naiz, eta amore ematen dut, baina 2010 nire ondora dator. Nolatan iritsi da honaino? Haurtxo bat da, eta beraren urtean oraindik asmatu gabe zeuden denboran zeharreko bidaiak. Biltzar guztietara etortzen da, ordea; iritsi, osteratxo bat egin, eta badoa. Gaur nire ondoan eseri da, eta esaten dit neska ederra naizela. Nahasi antzean uzten nau, baina ondo sentiarazten nau, neska ederra esan duelako. Neska ederra. Neska ederra. Neska ederra naiz. Kontu handiz zauria josten dit, eta eskutik helduta basoan barrena eramaten nau. Ez dut galderarik egiten, baina, gailetak dauden leku batera iristen garenean, ni baino zaharragoak diren neska batzuk ikusten ditut, eta kartel batek «Ongi etorri, neska!» dio, urte horretatik aurrera biltzarrak hantxe izango direla ohartaraziz. Neskek beren buruak aurkezten dituzte: 2064, 2065, 2066... Ez zen azken urtea. Iraganeko azken urtea baizik.
Itzultzailea: Iñigo Roque Eguzkitza. |
2022-8-21 | https://www.berria.eus/albisteak/217338/oriok-eta-urdaibaik-irabazi-dituzte-zarauzko-ikurrinak.htm | Kirola | Oriok eta Urdaibaik irabazi dituzte Zarauzko Ikurrinak | Bigarren jardunaldian Hondarribia izan da onena bi ehunenengatik, baina bandera bermeotarrentzat izan da. Oriok aise eskuratu du garaipena gaurko jardunaldian ere. | Oriok eta Urdaibaik irabazi dituzte Zarauzko Ikurrinak. Bigarren jardunaldian Hondarribia izan da onena bi ehunenengatik, baina bandera bermeotarrentzat izan da. Oriok aise eskuratu du garaipena gaurko jardunaldian ere. | Bero bero dago Eusko Label liga. Eztabaida eragin zuen atzoko estropadak, eta, gaur, gorabehera handiko lehian bi ehunenen aldeak erabaki du eguneko irabazlea: Hondarribia. Bigarren, ordea, Urdaibai izan da, eta atzo lortutako hiru segundoren errentak balio izan dio Zarauzko Ikurrina irabazteko (bi jardunalditako onenak jasotzen du bandera).
Urdaibaik atzetik aurrerako lana egin behar izan du gaur. Txandako azkena zen lehen bi ziabogetan (bigarrenean, Donostiarrak zortzi segundoren tartea zuen Bou Bizkaia-rekiko), baina hirugarrengorako gerturatu da lehen postuetara. Atzean geratu da Orio, atzean geratu da Donostiarra, eta bi trainerurik indartsuenen artekoa bilakatu da lehia. Han, oso gutxigatik bada ere, Ama Guadalupekoa izan da indartsuena.
Emaitza horri esker, lehen postuari eutsi dio Urdaibaik. Sailkapen nagusian 172 puntu ditu, eta 169 Hondarribiak. Buruz buruko itxura hartzen ari da liga azken asteetan; Donostiarrak 163 puntu ditu, eta Oriok, atzerago, 148.
Gainontzekoen artean Kaiku izan da onena, eta bosgarren postua lortu du. Seigarren izan da Zierbena, zazpigarren Getaria, zortzigarren Santurtzi, bederatzigarren Lekittarra, hamargarren Cabo, hamaikagarren Ondarroa eta, azkena, Ares.
Sailkapenaren behealdean ere estua da lehia. Cabok, zortzigarrenak, 72 puntu ditu; Ondarroak 71 ditu; Santurtzik, 67; Lekittarrak, 63; eta Aresek, 45.
Orio, nagusitasunez
Euskotren Ligan, berriz, azkenaldiko berbera izan da joera: Oriok estropada ona egin du, eta alde handiarekin irabazi du Zarauzko Ikurrina. Gaurko jardunaldian ia zortzi segundo atera dizkio Donostiarrari, hura bigarren iritsi baita; hamahiru atera dizkio Arraun Lagunak taldeari, eta hamalau, berriz, Tolosaldeari.
Liga erabakita dago jada (joan den astean irabazi zuen Oriok), baina erabakitzeke zegoen zein izango zen kanporaketa jokatu beharko duen taldea, eta erabaki da: Tolosaldea izango da. Gaurko emaitzari esker, Donostiarrak 23 puntu bildu ditu sailkapen nagusian, eta Tolosaldeak, 20. |
2022-8-21 | https://www.berria.eus/albisteak/217339/dutch-spirit-ontzitik-ura-hartzen-ari-zen-hodi-bat-hautsi-da-bermeon.htm | Gizartea | 'Dutch Spirit' ontzitik ura hartzen ari zen hodi bat hautsi da Bermeon | Larunbat goizaldean gertatu zen matxura, Dutch Spirit itsasontzitik Almikeko ur biltegira ura presioan eramaten ari zen hodian. Gauerako konpondu zuten. | 'Dutch Spirit' ontzitik ura hartzen ari zen hodi bat hautsi da Bermeon. Larunbat goizaldean gertatu zen matxura, Dutch Spirit itsasontzitik Almikeko ur biltegira ura presioan eramaten ari zen hodian. Gauerako konpondu zuten. | Dutch Spirit itsasontzia ostegunean hasi zen Santurtziko portutik Bermeoko portura ura garraiatzen, Bilbo Bizkaia Ur Partzuergoak zerbitzu hori kontratatu baitu eskualdeko ur eskasiari aurre egiteko —gauean ura etena dute 45.000 herritarrek—. Bermeoko portuan hodi batzuen bidez ateratzen dute ura, presioan, eta Almikeko ur biltegira igotzen dute hodi batetik. Biltegi horretatik hornitzen da Bermeo.
Aurreko asteetan ontzia garbitu dute eta probak egin dituzte, eta ostegunean hustu zuen lehen ur karga. Espero da bidaia bakoitzean 4.000 metro kubo ur eramatea Santurtzitik Bermeora. Ontziak larunbatean egin zuen bigarren bidaia, eta ura Bermeoko biltegira punpatzen hasi zen. Bide horretan gertatu zen matxura, 05:30 aldean: Almikera ura daraman hodia hautsi egin zen itsasontzia ura punpatzen ari zenean.
Portuburu aldean gertatu zen matxura. Ura zurrustaka hasi zen ateratzen, erreka gisako bat sortu zen, eta lur sail batzuetan eta bi etxebizitzatan kalteak eragin zituen, Demiku auzoan. Garajeetan sartu zitzaien ura. Goizaldeko seiak aldera grabatu zuten bideo batean, ikusten da hodiak galdutako ura maldan behera erreka gisa jausten. Eguna argituta, aurreko bideotik ordu batzuetara, oraindik ura ari zen maldan behera jausten, errekasto gisa:
Partzuergoak El Correo egunkariari azaldutakoaren arabera, ez dira arraroak halako matxurak, eta zehaztu du Busturialdeko ur hornidura ez dela eten matxura hori gertatu arren. Langileek larunbat gauerako lortu zuten erabat konpontzea.
Itsasontziak uraren heren bat zuen biltegian ezbeharra gertatu zenean, eta Almikera punpatzeari utzi zioten ezbeharraz jabetu zirenean. Falta zen ura Busturiko hornidura sarera hustu zuten, eta handik eskualdeko herrietara zabaldu zuten. «Oso ur gutxi galdu zen», partzuergoaren arabera, baina ez dute zehaztu kopurua. |
2022-8-21 | https://www.berria.eus/albisteak/217340/sam-bennettek-irabazi-du-espainiako-vueltako-hirugarren-etapa-ere.htm | Kirola | Sam Bennettek irabazi du Espainiako Vueltako hirugarren etapa ere | Bigarren etapa du jarraian. Edoardo Affini da lider oraindik ere. Herbehereetatik Euskal Herrira iritsiko da orain Vuelta: Gasteiztik irtengo da asteartean. | Sam Bennettek irabazi du Espainiako Vueltako hirugarren etapa ere. Bigarren etapa du jarraian. Edoardo Affini da lider oraindik ere. Herbehereetatik Euskal Herrira iritsiko da orain Vuelta: Gasteiztik irtengo da asteartean. | Espainiako Vueltan Sam Bennett (Bora) da azkarrena. Bigarren etapako emaitza berbera izan da hirugarrenean, eta hori baieztatu du esprinter irlandarrak: bera izan da indartsuena, berriz ere bigarren egin duen Mads Pedersenen (Trek) aurretik amaituta. Hirugarren izan da Daniel McLay (Arkea).
Liderraren elastiko gorria Edoardo Affinirena (Jumbo) da oraindik ere, taldekako erlojupekoan Jumbok lortu zuen emaitzari esker.
Lehen hiru etapak Herbehereetan jokatu dituzte, baina orain Euskal Herrira iritsiko da lasterketa. Txirrindulariek atseden eguna izango dute bihar, eta asteartean 152 kilometroko etapa jokatuko dute Gasteiz eta Laguardia (Araba) artean. Asteazkenean, berriz, Irunen (Gipuzkoa) hasiko da etapa, eta Bilbon bukatu; 187 km izango ditu etapa horrek. Amaitzeko, Bilbon abiatuko da osteguneko etapa ere. |
2022-8-21 | https://www.berria.eus/albisteak/217341/athleticek-lortu-du-lehen-garaipena.htm | Kirola | Athleticek lortu du lehen garaipena | Berenguerrek 42. minutuan sartutako gol batek balio izan die zuri-gorriei. Neurketa kontrolpean izan dute, baina azken minutuan berdinketa lortzear izan da Valentzia. | Athleticek lortu du lehen garaipena. Berenguerrek 42. minutuan sartutako gol batek balio izan die zuri-gorriei. Neurketa kontrolpean izan dute, baina azken minutuan berdinketa lortzear izan da Valentzia. | Iritsi da lehen garaipena. Joan den astean, Mallorcaren aurka, neurketa ona egin zuen Athleticek; Ernesto Valverderen taldeak aukera mordoa sortu zituen, baina ez zuen bat bera ere bidali sareetara. Gaur, ordea, lortu du gol bat behintzat sartzea, eta, zorionez, aski izan da hiru puntuak lortzeko. Horiexek dira Athleticen datuak lehen bi neurketen ostean: aldeko gol bat, aurkako bat ere ez, eta lau puntu.
Hamaikakoan aldaketa bakarra egin du Valverdek: Nico Williamsek hartu du Asier Villalibreren tokia. Gainontzeko hamarrak lehen jardunaldiko berak izan dira. Eskuin hegalean jokatu du Williams anaietako gazteenak, eta aurrelari moduan Iñakik, zaharrenak.
Ospakizunetan murgilduta dabiltza Bilbon, eta, gaur Alex Berenguer izan da txupinazoa jaurtitzeko arduraduna. Lehen zati ona jokatu dute zuri-gorriek, eta Berenguerrek berak izan du lehen gola sartzeko aukera bikaina neurketa hasi bezain laster. Muniainek —neurketako jokalari onenak— pase bikaina eman dio, baina ez du asmatu Mamardaxviliren aurrean. Neurketaren aurretik omenaldia egin diote kapitainari, Athleticekin 500 partida jokatu berri dituela eta.
Horren ostean, Valentziarena izan da baloi jabetza, eta, aukerarik garbiena, Samu Castillejorena, kontraeraso batean. Ez du asmatu. Bai, ordea, Berenguerrek. Valentziak baloi bat galdu du 42. minutuan, zelai erdian; nafarrari heldu zaio baloia, eta haren jaurtiketa indartsuak sareetan amaitu du, Mamardaxvili ukitu eta gero. 1-0, eta atsedenaldia.
Ezin errematatu
Lehenengoa amaitu den bezala hasi da bigarren zatia. Athletic ondo jokatzen ari zen, baina, jada ohikoa den moduan, zuri-gorriek ez dute asmatu azken metroetan. Valentziak bere aukeraren zain jarraitu du, baina arrisku handirik sortu gabe.
Sustoa, berriz, San Mamesen bildu diren 43.000 zaletak garaipena ospatzen ari zirela heldu da. Athleticek, aldaketak egin eta gero, izan du aukerarik neurketa ixteko, baina 1-0ekoa beti da emaitza arriskutsua futbolean.
Eta hori agerian geratu da gaur, berriz ere. Luzapeneko azken minutuan, Marcos Andre arean sartu da baloiarekin, eta zutoinera bidali du jaurtiketa. San Mames mutu geratu da segundo batzuetan. Azkenean, ordea, 1-0, garaipena, eta Aste Nagusia ospatzeko arrazoi bat gehiago bilbotarrentzat.
Athletic: Unai Simon; De Marcos, Vivian, Yeray, Yuri; Vesga, Sancet (Vencedor, 73 min), Nico Williams (Capa, 93 min), Muniain (Raul Garcia, 73 min), Berenguer (Zarraga, 66 min); eta Iñaki Williams (Morcillo, 93 min).
Valentzia: Mamardaxvili; Correia (Foulquier, 75 min), Paulista, Diakhaby, Vazquez (Lato, 62 min); Guillamon (Marcos Andre, 75 min), Soler, Musah (Nico, 62 min); Castillejo, Lino eta Hugo Duro (Maxi Gomez, 17 min). |
2022-8-21 | https://www.berria.eus/albisteak/217342/hauspoak-utzi-dion-bitartean-eutsi-dio-realak-bartzelonari.htm | Kirola | Hauspoak utzi dion bitartean eutsi dio Realak Bartzelonari | Atsedenaldira 1-1 iritsi dira, baina bigarren zatian erauntsi bat izan da Kataluniako taldea. Isakek sartu du Realaren gola, eta Lewandowskik (2), Dembelek eta Ansu Fatik, Bartzelonarenak. | Hauspoak utzi dion bitartean eutsi dio Realak Bartzelonari. Atsedenaldira 1-1 iritsi dira, baina bigarren zatian erauntsi bat izan da Kataluniako taldea. Isakek sartu du Realaren gola, eta Lewandowskik (2), Dembelek eta Ansu Fatik, Bartzelonarenak. | 1-4. Zalantza gutxirako tartea uzten du neurketaren emaitzak. Bartzelona erauntsi bat izan da gaur Anoetan, eta bigarren zatian aise menperatu du Reala. Berdinduta hasi da neurketa; lehen zatian Realak izan ditu aukerarik garbienak, baina azken orduerdian erabaki da neurketa. Denboraldiko lehen porrota da Realarentzat.
Imanol Alguacilek Cadizen zelairatu zuen hamaikako beraren alde egin du. Ezker hegalean egin behar izan du aldaketa bat, derrigorrez: Aihen Muñozek jokatu du lesionatua zen Diego Ricoren postuan.
Neurketa hasieratik jarri zaio maldan gora Realari. Balderen pase bat baliatuta, Lewandowskik 48. segundoan sartu du partidako lehen gola. Poloniarrak ligan sartu duen lehenengoa izan da, 34 urte bete dituen egunean. Azkar erakutsi du jokalari erabakigarria dela.
Berriz ere erabakigarria izan nahi duena, berriz, Alexander Isak da. Apiriletik golik sartu gabe zen aurrelari suediarra, eta gaur sei minutu soilik behar izan ditu bat sartzeko. Eta nolakoa, gainera: bikain lorarazi du baloia Ter Stegenen aurrean.
Neurketak erritmo zoroa izan du, joan-etorrikoa, eta, lehen zatian aukerak bi taldeek izan dituzten arren, Realarena izan da argiena. Aritzek jokaldia egin du eskuin hegaletik, atzera pasatu dio Silvari, eta Ter Stegenek erantzun ikusgarria eman dio haren erremateari. Neurketako geldiketa izan da.
Bigarren zatia, beste kontu bat
Bigarren zatiko lehen ordu laurdenean hobea izan da Reala, eta gola ere sartu du. Brais Mendezek falta bat erdiratu du, eta baloiak sareetan amaitu du, inork ukitu gabe, baina epaileak jokaldi baliogabe utzi du, Le Normandek jokaldian eragina izan duela argudiatuta.
Hortik aurrera, Reala atzetik baloia ateratzeko arazoak izaten hasi da, eta, Xavi Hernandezek aldaketak egin dituenean, neurketa zeharo aldatu da.
Ansu Fati eta Raphinha sartu ditu. Lehenengoak ukitu duen baloi bakoitza arriskutsu bilakatu du, eta horrela iritsi da Bartzelonaren bigarrena: orpoarekin bakar-bakarrik utzi du Dembele, eta frantziarrak ez du barkatu. Bigarrenean ere harena izan da Lewandowski bakarrik utzi duen pasea, eta azkenekoan alderantziz: Lewandowskik Fatiri, eta hark sareetara. Hamar minutuan, norgehiagokak ihes egin die txuri-urdinei. Hortik amaierara arte saiatu da Reala, baina bihotzarekin gehiago buruarekin baino.
Reala: Remiro; Aritz (Gorosabel, 78 min), Zubeldia, Le Normand, Aihen; Zubimendi, Merino (Karrikaburu, 78 min), Mendez, Silva (Turrientes, 69 min); Kubo (Navarro, 69 min) eta Isak (Cho, 69 min).
Bartzelona: Ter Stegen; Araujo, Christensen, Eric Garcia; Balde (Raphinha, 64 min), Gavi (Kessie, 85 min), Pedri, De Jong (Sergi Roberto, 85 min); Dembele (Jordi Alba, 72 min), Ferran Torres (Ansu Fati, 64 min) eta Lewandowski. |
2022-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/217343/ospitale-psikiatriko-batean-sartu-dute-gasteizen-etxean-aizkora-batekin-eta-aihotz-batekin-gotortu-den-gizona.htm | Gizartea | Ospitale psikiatriko batean sartu dute Gasteizen etxean aizkora batekin eta aihotz batekin gotortu den gizona | Etxeko atarian kalteak eragin ditu, eta zenbait gauza bota ditu kalera. Sua piztu denean sartu da Ertzaintza etxebizitzara. | Ospitale psikiatriko batean sartu dute Gasteizen etxean aizkora batekin eta aihotz batekin gotortu den gizona. Etxeko atarian kalteak eragin ditu, eta zenbait gauza bota ditu kalera. Sua piztu denean sartu da Ertzaintza etxebizitzara. | Atzo arratsaldean 53 urteko gizon bat aizkora batekin eta aihotz batekin gotortu zen Gasteizen, Kale Berriko etxe batean. Epailearen aginduz, ospitale psikiatriko batean sartu dute gaur, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak adierazi duenez.
Larrialdi zerbitzuetan 14:00 aldera jaso zuten gizonaren jokabideaz ohartarazten zuen deia, eta, 20:00etan etxebizitza barruan su txiki bat piztu zuela ikusi ondoren, Ertzaintza barrura sartu zen, eta atxilotu egin zuen. Suhiltzaileek sua itzali zuten. Tarte horretan guztian, eraikineko beste bizilagunak euren etxetik kanpo egon ziren.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, ertzainak hara iritsi direnean gizonak aizkorarekin mehatxu egin die. Suhiltzaileak eta osasun langileak ere izan dira han. Jokabidea alda zezala eskatu dioten arren, gizona teilatura igo da, eta teilak bota ditu handik kalera. Teilatuan hainbat kalte eragin ditu. Bere etxera itzuli nahian, aldameneko etxeetara sartzen saiatu da, eta teilatua hondatu du. Aurretik, argindarraren eta Interneten kableak moztu ditu, eta buzoiak apurtu ditu. Atxilotu ondoren, hainbat delitu leporatu dizkiote: kalteak eragitea, desordena publikoa eta autoritate agenteen kontrako atentatua. |
2022-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/217344/23-urteko-gizon-bat-hil-da-heletan-auto-istripu-batean.htm | Gizartea | 23 urteko gizon bat hil da Heletan, auto istripu batean | Istripua atzo arratsaldean gertatu zen, Luhusotik Heletarako bidean. Gizonaren autoa errepidetik atera zen. | 23 urteko gizon bat hil da Heletan, auto istripu batean. Istripua atzo arratsaldean gertatu zen, Luhusotik Heletarako bidean. Gizonaren autoa errepidetik atera zen. | 23 urteko gizon bat hil zen atzo arratsaldean, auto istripu batean, Heletan (Nafarroa Beherea), Luhusoko (Lapurdi) bidean. Lehen zantzuen arabera, haren autoa errepidetik atera zen, eta barnean zen gizona. Heldu orduko, suhiltzaileak gaztea autotik ateratzen saiatu ziren, baina hilda zegoen. Donoztirikoa (Nafarroa Beherea) zen. |
2022-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/217345/sexu-askatasunaren-aurkako-delituei-buruzko-deiak-bikoiztu-dira-jaurlaritzaren-arreta-zerbitzuan.htm | Gizartea | Sexu askatasunaren aurkako delituei buruzko deiak bikoiztu dira Jaurlaritzaren arreta zerbitzuan | Satevi zerbitzuak 1.427 kontsultari erantzun die 2022ko lehen seihilekoan. Hamarretik bederatzik lotura dute bikotekidearen edo bikotekide ohiaren indarkeriarekin. | Sexu askatasunaren aurkako delituei buruzko deiak bikoiztu dira Jaurlaritzaren arreta zerbitzuan. Satevi zerbitzuak 1.427 kontsultari erantzun die 2022ko lehen seihilekoan. Hamarretik bederatzik lotura dute bikotekidearen edo bikotekide ohiaren indarkeriarekin. | Indarkeria matxistak, edozein forma hartzen duelarik ere, ez du etenik. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, sexu indarkeriaren biktima diren emakumeentzako informazio eta arreta zerbitzuak, Satevik, jakinarazi du ia bikoiztu egin direla sexu askatasunaren aurkako delituekin lotutako kontsultak, iazko datuekin alderatuta. 2021eko lehen seihilekoan, 20 dei jaso zituzten arreta zerbitzuan bortxa mota horri lotuta; aurten, berriz, 37 izan dira, urtarriletik ekainera bitartean sexu askatasunaren aurkako indarkeria pairatu duten emakumeak. Fenomenoa ez da unean unekoa edo bakana, igoera jarraitua izan baita hilabetetik hilabetera: hala, 7 emakume artatu zituzten 2021eko lehen hiruhilekoan; 13, urte hartako apiriletik ekainera; 15 izan ziren 2022ko urtarril eta martxo bitartean; eta 22, berriz, aurtengo ekainera arte.
Joera horrekin kezkatuta azaldu dira Satevi zerbitzuko arduradunak, eta azpimarratu dute beharrezkoa dela sentsibilizazio kanpainei eustea, «eraso mota horiei buruz hitz egin dadin eta biktimengan eta gizartean kontzientzia handiagoa izateko». Zerbitzuko kideek gaineratu dute halako kanpainak funtsezkoak direla «biktimek edo haien hurbileko pertsonek informazioa, orientazioa, laguntza emozionala eta prozesuan laguntzeko eska dezaten».
Eraso gehienak, bikotearen barruan
Sexu askatasunaren aurkako delituetan emakumeak erasotzailearekin duen harremanari dagokionez, gertaera horien berri eman duten emakume gehienek erasotzailea ezagutzen zuten: «Ikaskideek edo lanekoek, lagunek, nagusiek edo profesionalek eraso egin zieten; hala nola, erregistratutako adibide bat aipatzearren, ginekologoak». Biktimarekin inongo loturarik edo harremanik ez zuten gizonezkoen erasoak ere erregistratu ditu Satevik, baina, datuek erakusten dutenez, askoz bakanagoak dira.
Sateviren arabera, deiak «unean unekoak» izan ohi dira; hau da, biktimek dei bakarra egiten dute beren egoera azaltzeko, eta gutxitan egiten dute dei bat baino gehiago. Eskaera esplizitua duten deiak izaten dira, laguntza emozional eta psikologikoa edo salaketa jartzeko moduari buruzko informazioa lortzeko.
Satevik, Etxeko indarkeriaren edo sexuagatiko indarkeriaren biktima diren emakumeentzako informazio eta arreta zerbitzuak, emakumeen aurkako edozein indarkeria motarekin lotutako deiak jasotzen ditu. 2022ko lehen bi hiruhilekoetan, 1.427 kontsultari erantzun die guztira. Ia %90 bikotearen edo bikotekide ohiaren indarkeriarekin lotuta zeuden, eta, ondoren, familia barruko genero indarkeriako eta sexu askatasunaren aurkako delituak.
900-84 01 11 telefono linea berehalakoa, anonimoa, konfidentziala eta doakoa da, eta ez du arrastorik uzten telefono fakturan. Eguneko 24 orduetan egoten da martxan, urteko 365 egunetan, eta profesionalek ematen diote arreta; batez ere, psikologoek, hezitzaileek eta etengabeko prestakuntzan dauden gizarte langileek. Zerbitzua egokituta dago entzuteko edo hitz egiteko ezintasuna duten pertsonei arreta emateko, keinu mintzairako interpreteak dituen bideo kanal baten bidez. |
2022-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/217346/bilboko-aste-nagusiko-zazpi-ziztada-kasu-ikertzen-ari-dira.htm | Gizartea | Bilboko Aste Nagusiko zazpi ziztada kasu ikertzen ari dira | Emakume batek salatu du Atharratzeko festetan ziztatu dutela. | Bilboko Aste Nagusiko zazpi ziztada kasu ikertzen ari dira. Emakume batek salatu du Atharratzeko festetan ziztatu dutela. | Bilboko Aste Nagusia hasi zenetik bi egun baino pasatu ez diren arren, dagoeneko zazpi ziztada kasu ikertzen ari dira. Horietako bost atzo jakinarazi zituzten, eta gaur beste biren berri eman dute. Gainera, beste emakume batek salatu du asteburuan Atharratzeko festetan (Zuberoa) ziztatu egin dutela.
Bilboko kasuei dagokienez, atzo bost emakumek esan zuten ziztatu egin zituztela, eta horietako hiruk behintzat salaketa jarri dute dagoeneko; gaur, berriz, Bilboko Areatzan izandako beste bi ziztadaren berri eman dute. Ertzaintzak eta Bilboko Udaltzaingoak ikerketak zabaldu dituzte.
Bilboko kasuez gain, Atharratzeko festetan ere egon da salaketa bat ziztadagatik. Biktima gaizki sentitzen zen, eta ospitaleko larrialdietara eraman behar izan zuten. |
2022-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/217347/feijooren-hurbilpen-keinua-eajri-laquoirailetik-aurrera-hitz-egitekotan-geratu-gararaquo.htm | Politika | Feijooren hurbilpen keinua EAJri: «Irailetik aurrera hitz egitekotan geratu gara» | PPko presidenteak esan du EAJ erratu egin zela Pedro Sanchezen gobernua ahalbidetzean, eta badakiela. Zenbait gaitan jeltzaleekin bat datoz, haren arabera. | Feijooren hurbilpen keinua EAJri: «Irailetik aurrera hitz egitekotan geratu gara». PPko presidenteak esan du EAJ erratu egin zela Pedro Sanchezen gobernua ahalbidetzean, eta badakiela. Zenbait gaitan jeltzaleekin bat datoz, haren arabera. | Harreman «adeitsua» du PPk EAJrekin, Alberto Nuñez Feijoo PPko presidenteak adierazi duenez. Europa Press berri agentziak egindako elkarrizketa batean hizpide izan du jeltzaleekin duten harremana, eta zenbait gaitan gertu daudela iradoki du. Bi alderdiek azken urteetan eta, batez ere, Pablo Casado PPko zuzendari ohia alderdiaren buru izan zen bitartean izan zuten harremana aldatu nahi duela erakutsi du Feijook, Espainiako hauteskunde orokorretarako urtebete inguru falta den honetan. Alde horretatik, aurreratu du Andoni Ortuzar EAJko Euzkadi Buru Batzarreko presidentearekin bilduko dela: «Irailetik aurrera hitz egitekotan geratu gara».
Pedro Sanchez Espainiako presidente izatea ekarri zuen zentsura mozioa babestuta, EAJ «erratu» egin zen, Feijooren esanetan: «Eta EAJk badaki hori». Hala ere, «elkarrizketa» berrartzeko asmoa agertu du, hauteskundeetan begia jarrita. Izan ere, inkestek emaitza onak aurreikusten dizkiote Feijooren PPri, baina espero izatekoa da beste indar politiko batzuen babesa beharko duela gehiengo osoa lortzeko. Feijook alderdiaren lema hartu duenetik, ez dio aterik itxi Voxen beharrik izan gabe aliantzak egiteari. Ildo horretan, urte politiko berrian EH Bildu ez gainerako alderdi guztiekin bilerak egiteko asmoa du.
Feijook argudiatu du «urte askotan» harreman ona izan duela Iñigo Urkullu lehendakariarekin eta, gainera, bi gobernuek batera antolatu zituztela 2012ko, 2016ko eta 2020ko hauteskundeak. Horregatik, besteak beste, EAJ «ezagutzen» dutela esan du Feijook, gauza batzuetan bat egiten dutela harekin, eta beste batzuetan ez: «Ez gatoz bat EAJren estatu ereduarekin eta planteamendu nazionalistarekin; bai, aldiz, politika ekonomiko, industria politika eta gizarte ongizateko politika askorekin». |
2022-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/217348/aebak-kolonbiako-bake-prozesua-oztopatzen-saiatu-zirela-ondorioztatu-du-egiaren-batzordeak.htm | Mundua | AEBak Kolonbiako bake prozesua oztopatzen saiatu zirela ondorioztatu du Egiaren Batzordeak | Txosten batean ziurtatu du AEBetako Drogaren Aurkako Agentziak (DEA) bake akordiotik ateratzera eta delituak egitera bultzatu zuela Jesus Santrich FARCeko burua. | AEBak Kolonbiako bake prozesua oztopatzen saiatu zirela ondorioztatu du Egiaren Batzordeak. Txosten batean ziurtatu du AEBetako Drogaren Aurkako Agentziak (DEA) bake akordiotik ateratzera eta delituak egitera bultzatu zuela Jesus Santrich FARCeko burua. | Kolonbiako Egiaren Batzordeak bake prozesuaren oztopoei buruz egin duen txosten batean ziurtatu du AEBetako Drogaren Aurkako Agentziak (DEA) disidentziara bultzatu zuela FARCeko gerrillari talde ohi bat. Joan den astean aurkeztu zuen txostenean dio DEAk diseinatu zuela operazioa, eta Seuxis Pausias Hernandez Solarte Jesus Santrich FARCeko buruetako bat bake akordiotik ateratzea eta delituak egitea zuela helburu. Santrichek eta beste gerrillari talde batek 2019an utzi zuten Kolonbiako Gobernuaren eta FARCen arteko bake akordioa, eta Bigarren Marquetalia talde disidentea sortu zuten.
Kolonbiako bake prozesuaren jarraipenerako oztopoak du izena txostenak, eta Kolonbiako Cambio aldizkariak jaso du horren berri. Egiaren Batzordearen arabera, Gustavo Calvache erretiroan zen Kolonbiako armadako koronelak eta Santrichen iloba Marlon Marinek parte hartu zuten operazioan. Rodrigo Londoño Timochenko-ren eta Luciano Marin Arango Ivan Marquez FARCeko buruaren arteko desberdintasunak areagotu nahi zituzten. Kolonbiako Gobernuak eta FARCek 2016an Habanan sinatu zuten bake akordioa, eta hori ezartzeko moduak bereizten zituen FARCeko bi buru horiek. Azkenean, Ivan Marquezek armen bideari ekin zion berriro 2019an, Santrichekin batera.
Kokaina eta Poliziaren azpijokoak
Egiaren Batzordeak txostenean jaso dituen telefono elkarrizketa batzuen transkripzioaren arabera, Nestor Humberto Martinez Kolonbiako fiskal nagusiak kokaina erabiltzea baimendu zuen Santrichen aurkako Poliziaren azpijoko baterako. Gainera, Ivan Cepeda senatariari 2017an bidalitako gutun bat ere jasotzen du, zeinetan ohartarazten zaion DEArekin koordinatutako Kolonbiako Fiskaltzaren talde berezi bat hainbat gerrillari ohi ari zela zelatatzen narkotrafikoarekin lotzeko. «Ziurrenik, azpijokoak egin behar dituzte krimen antolatuarekin lotzeko eta delituak egitera bultzatzeko», dio gutunak. Zehazten du Fiskaltzaren talde berezi horrek autonomia osoa zuela, AEBen babesa eta immunitatea zuela eta Mauricio Nietok zuzentzen zuela, garai horretan Kolonbiako Poliziaren zuzendari zenaren anaiak.
Santrich 2018ko apirilean atxilotu zuten, Ordezkari Ganberako diputatu zela, eta narkotrafikoa leporatu zioten. Espetxean bere buruaz beste egiten saiatu zen. 2019ko maiatzean utzi zuten aske, eta abuztuan iragarri zuen beste gerrillari batzuekin batera indarkeriaren bideari ekin ziola berriro, Kolonbiako Gobernua akordioa betetzen ari ez zelako: «Munduari iragartzen diogu Bigarren Marquetalia hasi dela, munduko herriek zapalkuntzaren kontra altxatzeko duten eskubide unibertsalean oinarrituta», esan zuen gerrillari talde horrek erabakiaren berri emateko argitaratu zuen bideoan; bideoan ziren Santrich eta Ivan Marquez. Marquetalia Kolonbiako lurralde bat da, eta han sortu ziren FARC Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileak, 1964an.
Egiaren Batzordearen arabera, Santrichen atxiloketak beste biolentzia ziklo bat eragin zuen Kolonbian, eta kolokan jarri zuen bake akordioa. Batez ere, Bakerako Jurisdikzio Bereziaren zereginean eragin zuela azpimarratu du. Hori da gatazkan parte hartu zutenen kasuak ikertzeko sortu zuten justizia trantsizionaleko auzitegia. Atxiloketak, gainera, «ehunka gerrillari» armak hartzera bultzatu zituen berriro, eta bake prozesuak porrot egin zuelako ustea zabaldu zuen herritarren artean, txostenaren arabera. Santrich 2021ean hil zen, Venezuelan, baina Bigarren Marquetalia taldea aktibo dago oraindik Kolonbian. |
2022-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/217349/mendi-martxa-egin-dute-labrazako-eta-azazetako-zentral-eolikoen-proiektuak-salatzeko.htm | Gizartea | Mendi martxa egin dute Labrazako eta Azazetako zentral eolikoen proiektuak salatzeko | Arabako Mendiak Askek nabarmendu du «onartezina» dela eremu horiek industrializatzea. | Mendi martxa egin dute Labrazako eta Azazetako zentral eolikoen proiektuak salatzeko. Arabako Mendiak Askek nabarmendu du «onartezina» dela eremu horiek industrializatzea. | Arabako Mendiak Aske taldeak mendi martxa egin zuen joan den asteburuan. Helburua zen, hain zuzen, Labrazan eta Azazetan (Araba) eraiki nahi dituzten zentral eolikoen proiektuak salatzea. Taldearen erranetan, bi zentralen eraikuntza azkartzeko,Tapia legea izan zen Eusko Jaurlaritzaren lehenbiziko tresna. Arau horrek erabakitzeko eskubidea ukatzen die herri horietako biztanleei.
Taldeak adierazi zuen EAJ eta Iberdrola ahaleginak egiten ari direla proiektuak aurrera eramateko, ondorioak kontuan hartu gabe. Izan ere, Arabako Foru Aldundiko teknikarien arabera, Azazetako (Araba) zentralak ondorio larriak izanen ditu bertako ingurunean. Adierazi zuten, gainera, foru gobernuak ez duela bete proiektuak aurrera eramateko ezinbesteko baldintza bat: Arabako lurraldea ikuspuntu energetiko batetik antolatzeko plan bat egitea.
Taldeak argi utzi zuen energia berriztagarriak erabiltzearen alde daudela; betiere, horiek modu egokian ustiatzen badira. Izan ere, nabarmendu zutenez, «onartezina» da ondarearendako hain garrantzitsuak diren eremuak industrializatu behar izatea erabiliko ez den energia lortzeko. |
2022-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/217350/pakistango-lehen-ministro-ohia-atxilotzeko-agindu-dute-laquoterrorismoaren-aurkako-legearaquo-baliatuta.htm | Mundua | Pakistango lehen ministro ohia atxilotzeko agindu dute, «terrorismoaren aurkako legea» baliatuta | Estatuko instituzioen eta agintarien kontrako «gorrotoa hauspotzea» egotzi diote. Imran Khanek salatu du «nazioarteko konspirazio bat» dagoela bere aurka. | Pakistango lehen ministro ohia atxilotzeko agindu dute, «terrorismoaren aurkako legea» baliatuta. Estatuko instituzioen eta agintarien kontrako «gorrotoa hauspotzea» egotzi diote. Imran Khanek salatu du «nazioarteko konspirazio bat» dagoela bere aurka. | Atxilotze jakinarazpena jaso du gaur goizean Pakistango lehen ministro ohi Imran Khanek. «terrorismoaren aurkako legea» baliatuta. Zehazki, egozten diote larunbatean Islamabaden egindako manifestazio baten amaieran epaile baten eta poliziaburuen aurkako adierazpenak egin izana. Atzo, berriz, komunikabideak arautzeko erakundeak debekatu egin zuen haren hitzaldiak zabaltzea, leporatuta estatuko instituzioen eta agintarien aurkako «gorrotoa hauspotzea». Khanen abokatuek salatu dute gezurrezkoak direla haren aurkako akusazioak, eta haren alderdia desegitea dutela helburu. Lehen ministro ohiak baldintzapeko askatasuna eskatu du.
Joan den apirilean kendu zuten kargutik Khan, konfiantza mozio bat galdu ondoren, eta geroztik hainbat manifestazio bultzatu ditu bere aurkako «nazioarteko konspirazio bat» dagoela salatzeko. Joan den larunbateko protestaren ostean, lehen ministro ohiak iragarri zuen salaketa bat aurkeztuko zuela zenbait poliziabururen eta epaile baten aurka, atxilotu eta ustez torturatua izan den alderdikide baten auziarekin lotuta.
Shahbaz Gilli buruz ari zen Khan. Hilabete hasieran atxilotu zuten Gill, telebista agerraldi batean soldaduei eskatu zielako ez zitzatela bete armadaburuen «legez kanpoko aginduak». ARY telebista katean egin zituen adierazpenok, eta segurtasun indarrek berehala itxi zuten telebista katea. Gill, berriz, traizioa leporatuta atxilotu zuten; heriotzarekin zigortzen dute Pakistanen delitu hori.
Gobernuburu izandakoaren esanetan, nazioarteko segurtasun indarrek «antolatua» izan zen apirilean beren aurka egindako konfiantza mozioa. Barne ministro Rana Sanaullahren esanetan, hitz horiekin Khanek armadaren, botere judizialaren eta Poliziaren aurka jo zuen, eta «mehatxu» egin zien estatuko langileei «beren funtzioak» bete ez ditzaten.
Jarraitzaileen babesa
Khanen aurkako atxilotze aginduaren berri izan bezain laster, haren ehunka jarraitzaile bildu ziren lehen ministro ohiaren etxe aurrean, babesa agertzeko. Izan ere, kargutik kendu duten arren, sostengu zabala du oraindik ere gobernuburu izandakoak. Joan den hilabetean, PTI Pakistango Justiziaren Aldeko Mugimenduak, haren alderdiak, gehiengoa eskuratu zuen Punjab eskualdeko parlamenturako bozetan, agintean den PML-N Pakistango Musulmanen Ligari aurrea hartuz.
2018an heldu zen agintera Khan. Ordu hartan, haren aurkariek salatu zuten hainbat urtez herrialdea kontrolatu zuten armadaburuen babesari esker heldu zela agintera. Legealdiaren amaiera gerturatu ahala, baina, armadarekiko harremanak garraztuz joan dira. Horrez gain, oposizioak leporatu dio ekonomia oker kudeatu izana —bere legealdian Nazioarteko Diru Funtsak eten egin zuen aurrez hitzartutako 5.900 milioi euroko mailegua—.
Khanen aurkako salaketak okerragotu egin du krisia. Inflazioa inoizko handiena dute Pakistanen, eta erregaiaren eta argindarraren prezioak nabarmen igo dira. Horrez gain, herritarren gehiengoa ez dator bat gobernuaren kudeaketa hartu duen hamahiru alderdiko koalizioarekin, eta gero eta ozenagoak dira bozak aurreratzearen aldeko hotsak. Hauteskundeak aurreratzea litzateke Khan beraren helburua ere, baina gaur-gaurkoz gobernuak ez du horretarako asmorik iragarri.
Bestelako auziak
Goi agintarien aurka egiteagatik ez ezik, alderdiaren finantzaketagatik ere ikertzen ari dira Khan. Joan den asteko asteazkenean Ikerketa Federalerako Agentziak deklaratzera deitu zuen, baina Khan ez zen agertu. Ostiralean deitu zuten bigarrenez, baina orduan ere uko egin zion agertzeari. Deklaratzeari hirugarrenez uko egingo balio, hura atxilotzeko agindua emango luke agentziak.
Iturri ofizialen arabera, AEBetako, Australiako, Kanadako, Erresuma Batuko eta Belgikako konpainiek diruz lagundu dute Khanen alderdia, baina hark ez zion horren berri eman Hauteskunde Batzordeari. Khanek, ordea, ukatu egin ditu bere aurkako salaketa guztiak, eta bere alderdiaren aurka egitea leporatu dio Hauteskunde Batzordeko presidente Sikandar Sultani. |
2022-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/217351/covid-19aren-datuek-beherantz-segitzen-dute-araban-bizkaian-eta-gipuzkoan.htm | Gizartea | COVID-19aren datuek beherantz segitzen dute Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan | Beste 18 pertsona hil dira astebetean koronabirusak jota; 156 lagun daude ospitaleratuta, eta horietako hamaika ZIUetan daude. | COVID-19aren datuek beherantz segitzen dute Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Beste 18 pertsona hil dira astebetean koronabirusak jota; 156 lagun daude ospitaleratuta, eta horietako hamaika ZIUetan daude. | Koronabirus kasuen datu eguneratuak eman ditu gaur Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak, eta beheranzko joera nabarmena antzeman daiteke gaitzaren bilakaera neurtzeko erabiltzen diren aldagai ia denetan. Osakidetzaren txostenaren arabera, beste 18 lagun hil dira gaitzak jota azken astean. Aurreko astean, 30 izan ziren gaixotasun horrekin hildakoak. Ospitaleetako presioak ere behera egin du: 156 pertsona daude ospitaleratuta, horietatik 11 ZIUetan—joan den astean 180 pertsona zeuden ospitaleetan COVID-19ak jota, eta 15 zeuden ZIUetan, larri—. Positibo kopuruari begiratuta ere, beheranzko joera gero eta nabariagoa da; 803 pertsonak eman dute positibo oraingo honetan. Joan den astean, 1.203k eman zuten positibo. Izan ere, 14 eguneko intzidentzia tasa metatuak beheranzko joera hartua zuen azken asteetan, eta orain ere bide beretik doa: 91,46 dela jaso du Eusko Jaurlaritzaren txostenak—140,62 zen joan den astean, eta 210,24, berriz, duela bi aste—. |
2022-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/217352/singapurrek-indargabetu-egingo-du-harreman-homosexualak-izatea-debekatzen-duen-legea.htm | Mundua | Singapurrek indargabetu egingo du harreman homosexualak izatea debekatzen duen legea | Lee Hsien Loong lehen ministroak jakinarazi du «homosexualak hobeto onartzen» direla, nahiz eta oraindik «gizarte kontserbadorea» duten. Oraindik ez dute iragarri legea noiz jarriko den indarrean. | Singapurrek indargabetu egingo du harreman homosexualak izatea debekatzen duen legea. Lee Hsien Loong lehen ministroak jakinarazi du «homosexualak hobeto onartzen» direla, nahiz eta oraindik «gizarte kontserbadorea» duten. Oraindik ez dute iragarri legea noiz jarriko den indarrean. | Urte askotako eztabaidaren ondoren, Singapurrek indargabetu egingo du sexu berekoen sexu harremanak izatea debekatzen duen legea. Legea indarrean dago Singapur britainiar kolonia zenetik, eta bi urte arteko espetxe zigorra ezartzeko modua ematen du edozein ekintza homosexualengatik.
Lee Hsien Loong lehen ministroak atzo jakinarazi zuenez, azken urteetan pentsamoldeen irekiera nabarmena izan da Singapurren, eta, oraindik «gizarte kontserbadorea» badute ere, «homosexualak hobeto onartzen dira».
Singapurreko LGTB erakundeak «pozik» eta «lasai» agertu dira lege kontserbadorearen indargabetzea dela eta. Talde ultrakontserbadoreek, aldiz, gaitzetsi egin dute gobernuaren egitasmoa. Gutun baten bitartez, 80 eliza inguruk adierazi dute «oso erabaki tamalgarria» dela legea indargabetzea, eta eragin «handia» izango duela «seme-alaben kulturan eta etorkizuneko singapurtarren belaunaldietan».
LGTB kolektiboarentzako aurrerapen handia bada ere, salbuespen batzuk ditu legeak: ez ditu onartuko sexu berekoen arteko ezkontzak. Loongek jakinarazi zuenez, ezkontzak «gizon baten eta emakume baten batasuna» izan behar du, haurrak «familia mota horren barruan hazi» behar baitira. Gaineratu zuen «familia tradizionalek» izan behar dutela «gizartearen oinarria». Hamabost urte igaro dira legebiltzarrak zigor kodean bildutako legea azkenekoz eztabaidatu zuenetik. Garai hartan berdin jarraitzea erabaki bazuten ere, adostu zuten legea ez zela modu aktiboan aplikatuko. Oraindik ez dute iragarri lege berria noiz jarriko den indarrean. |
2022-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/217353/hotelek-pandemia-aurreko-betetze-mailak-gainditu-dituzte-uztailean.htm | Ekonomia | Hotelek pandemia aurreko betetze mailak gainditu dituzte uztailean | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hotelen betetze tasa %72 izan da joan den hilabetean. Establezimenduek 383.186 sarrera zenbatu dituzte, eta 766.020 gaualdi. | Hotelek pandemia aurreko betetze mailak gainditu dituzte uztailean. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hotelen betetze tasa %72 izan da joan den hilabetean. Establezimenduek 383.186 sarrera zenbatu dituzte, eta 766.020 gaualdi. | Uda honetan turismoa sasoi betean dagoela erakusten dute hotelek uztailean iritsitako kopuruek; atzean gelditu direla COVID-19ak eta pandemiari aurre egiteko neurriek bisitari kopuruan ekarritako murrizketak.
Eustaten arabera, iazko erdipurdiko kopuruak aise gainditu dituzte aurten Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hotelek. Adibidez, sarreren kopurua iazko uztailekoa baino %31,2 handiagoa izan da, eta gaualdiak %34,8 gehiago izan dira.
Igoera handiak izanda ere, ezin da ahaztu iazko uztailean turismoak oraindik gogotik igarri zituela pandemiari aurre egiteko neurrien ondorioak. Horren erakusle da hotelen betetze tasa %57,6 izan zela iazko uztailean eta, aldiz, tasa %72ra iritsi dela aurten. Hotelen betetze mailak, gainera, pandemia aurreko datuak ere gainditu ditu uztail bero honetan. 2019ko uztaileko %71,1eko betetze tasa ere gainditzeraino.
Bidaiaren jatorriari begira, hotelek iaz baino bezero gutxiago izan dituzte Hego Euskal Herrikoak, 5.121 sarrera gutxiago. Iazko uztaileko sarreren %14,2 izan ziren Hegoaldeko euskal herritarrenak, eta, aurten, soilik %9,5.
Atzerritarrei dagokienez, Espainiako eta Frantziako estatuetatik etorri dira aurtengo bidaiarien %60,6. Eta gainerako herrialdeetatik, batez ere AEBetako jatorriko sarrerak (21.634), britainiarrenak (15.287) eta Herbehereetatik etorritakoenak (14.864). |
2022-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/217354/haurren-gozamenerako-ilarak.htm | Bizigiro | Haurren gozamenerako ilarak | Txikiguneaz eta bertan antolatutako 33 ekintzaz gozatzen hasi dira haurrak Bilboko Casilda Iturrizar parkean. Ohi baino ilara luzeagoetan itxaron behar izan dute. | Haurren gozamenerako ilarak. Txikiguneaz eta bertan antolatutako 33 ekintzaz gozatzen hasi dira haurrak Bilboko Casilda Iturrizar parkean. Ohi baino ilara luzeagoetan itxaron behar izan dute. | Gaur ireki dute Txikigunea Bilboko Casilda Iturrizar parkean, eta ume pila bat bildu da hasieratik. Hala igarri dute bertaratu direnek: zenbait gurasok adierazi dutenez, «aurreko urteetan baino ilara luzeagoak daude aurten». Bilboko Aste Nagusiko azken egunera arte egongo da irekita jolasgunea; guztira, 33 ekintza baino gehiago egiteko aukera dute umeek, garapen jasangarriari lotutakoak: hala nola ipuin tailerrak, bizikleta zirkuitua, antzerki emanaldiak eta, nola ez, beste Gargantua bat, bigarrena –tradizionala Areatzako plazan dago–.
Ilaran itxaron beharrak, baina, ez du umeen jolasteko gogoak apaldu, handitu baizik. Gurasoak zain dauden bitartean, umeek programatik kanpoko jolasak asmatzeari ekin diote euren burua entretenitzeko: uretako puzgarrien ondoko putzuetan salto egin, parkean zehar dauden lorategietako harriak bildu, edota kaleko saltzaileen postuetan tatuaje iraungaitzak egin.
Giroa alaia da oso, eta badirudi aitona-amonek haurrek baino gehiago gozatzen dutela: «Ikusi ze polita den hori!». Eta umeek nora begiratu jakin ez; hurrengoan nora igo besterik ez baitute buruan: «Ama, barkutxoetara joango gara orain?». Gelditu ezinean dabiltzala, Casilda eta Bastida pertsonaiak ere ikusi dituzte haurrek, parkean paseatzen baitabiltza, eta haiekin hitz egitera ere ausartu dira batzuk. Hain zuzen ere, Ricardo Bastida arkitektoak eraiki zuen Casilda Iturrizar parkea Casilda Iturrizarrek lagatako lurretan, orain dela ehun urte baino gehiago.
Txikigunea abuztuaren 28ra arte egongo da irekita, 11:00etatik 14:30era eta 16:30etik 20:00etara. |
2022-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/217355/donostiako-aste-nagusiko-ekitaldietan-1100000-herritarrek-parte-hartu-dute.htm | Bizigiro | Donostiako Aste Nagusiko ekitaldietan 1.100.000 herritarrek parte hartu dute | Donostiako Festa Jardueretako zinegotzi Jon Insaustik esan du balantzea «oso pozgarria» dela. | Donostiako Aste Nagusiko ekitaldietan 1.100.000 herritarrek parte hartu dute. Donostiako Festa Jardueretako zinegotzi Jon Insaustik esan du balantzea «oso pozgarria» dela. | Amaitu berri da Donostiako Aste Nagusia, eta Jon Insausti Festa Jardueretako zinegotziak nabarmendu du donostiarren parte hartzeak «oso handia» bihurtu duela Aste Nagusia. Alde ezkorrean, salatutako ziztadak eta emakumeek jasandako erasoak aipatu ditu.
Udalaren datuen arabera, 1.133.000 herritarrek gozatu dute Donostiako Aste Nagusiko ekitaldiez —udalak 400 baino gehiago antolatu ditu—. Suak 488.000 herritarrek ikusi dituzte, antolatzaileen kalkuluen arabera. Sagueseko kontzertuei dagokienez, Gatiburena izan zen jendetsuena: 18.000 herritar elkartu ziren Alex Sarduiren taldea ikusteko. Zetak taldeak, berriz, 13.500 lagun bildu zituen. Eta Izaro Andresen kontzertua ikustera 11.000 herritar joan ziren.
Txistulari Alardea ikusten, bestalde, 2.000 lagun izan ziren.
Erraldoiek eta buruhandiek arrakasta handia izan dute aurten: 42.000 herritarrek bat egin dute konpartsarekin.
Udalak aitortu du Donostiako Piraten jarduerek «alaitasuna» eta «umore ona» ekarri dutela hirira, eta abordatzeak dibertimenduz bete zuela badia.
Udal taldeak datorren urteko Aste Nagusian pentsatzen hasteko deia egin du, eta erronka jarri du, 2023ko jaiak «historiako onenak» izan daitezen. |
2022-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/217356/lehortea-dago-txinako-ekialdean-eta-erdialdean-eta-uholdeak-mendebaldean.htm | Mundua | Lehortea dago Txinako ekialdean eta erdialdean, eta uholdeak mendebaldean | Sichuan probintzia da lehorterik okerrenean dagoen eremua, energia zentral hidroelektrikoen bidez lortzen baitu. Uholdeetan hildakoak 23 ziren joan den ostiralean. | Lehortea dago Txinako ekialdean eta erdialdean, eta uholdeak mendebaldean. Sichuan probintzia da lehorterik okerrenean dagoen eremua, energia zentral hidroelektrikoen bidez lortzen baitu. Uholdeetan hildakoak 23 ziren joan den ostiralean. | Txinako erdialdean, ekialdean eta Yangzi ibaiaren ertzean alertan daude gaur ere tenperatura altuengatik. Global Times hedabidearen erranetan, herrialdeko 200 gune meteorologikok 40 gradutik gorako tenperaturak neurtu dituzte. Gainera, joan den urteko euriteekin alderatuta, Yangzi ibaiko prezipitazioak %40 jaitsi dira.
Ikerlariek diote lehorteak eragina izanen duela nekazaritzan. Erraterako, Sun Shao meteorologiako adituak dio lehorketak eragina izanen duela soja eta arto landaketetan. Ur falta dela medio, Chongqing eremuko Jialing erreka motorrez zeharkatu ahal izan dute herritarrek. Lehortearengatik, gainera, 600 urte baino gehiago dituzten eskultura budistak agertu dira, lehen urpean zirenak.
Eremu menditsuetan suteak ere egon dira. Chongqing eremuan, adibidez, 1.500 pertsona inguru lekualdatu behar izan dituzte, suhiltzaile, soldadu eta salbamendu taldeetako 5.000 kideren laguntzari esker. Sun Shao adituaren arabera, lehorteak okerrera eginen du datozen hamar egunetan. Chen Liujan meteorologoak, berriz, adierazi du litekeena dela bero handiko egunak izatea «normaltasun berria».
Sichuan probintzia ari da pairatzen ondoriorik larrienak. Tenperatura oso altuak erregistratu dituzte bertan, eta inon baino euri gutxiago egiten du. Eremu hartako energiaren %80 zentral hidroelektrikoen bidez lortzen denez, bereziki egoera kezkagarrian dago probintzia. Txinako bertze eremuek 50 kamioi bidali dituzte hara energia ekoitzi ahal izateko. Joan den astean, fabrika aunitzetan lan egiteari utzi zioten. Izan ere, energia eskari handia zegoen, baina ezinezkoa zen hainbertze produzitzea. Hortaz, agintariek herritarrei eskatu diete elektrizitate kontsumoa murrizteko.
Uholdeak mendebaldean
Mendebaldean, ordea, guztiz bestelakoa da egoera, uholdeak baitaude. Joan den ostiralera arte, 23 ziren Qinghai eremuko uholdeak eragindako hildakoak. 6.000 pertsonari baino gehiagori eragin die ezbeharrak, eta 1.500 lekualdatu behar izan dituzte.
Euritea joan den asteazkeneko 22:30 aldera hasi zen, Datong izeneko eremu menditsuan. Ostegunean, 07:00 aldera, bigarren mailako larrialdia ezarri zuten agintariek. |
2022-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/217357/pentsioak-benetako-kpira-lotzea-galdegin-dute-bilbon.htm | Ekonomia | Pentsioak «benetako KPIra» lotzea galdegin dute Bilbon | Milaka lagun manifestatu dira «kalitatezko zerbitzu publikoen alde» eta pentsioak inflazioaren pare igo ditzaten | Pentsioak «benetako KPIra» lotzea galdegin dute Bilbon. Milaka lagun manifestatu dira «kalitatezko zerbitzu publikoen alde» eta pentsioak inflazioaren pare igo ditzaten | Bilboko Aste Nagusiko astelehenean ere ez dute ahaztu pentsiodunek beren erreibindikazioekin duten konpromisoa azken urteotan. Milaka lagunek parte hartu dute pentsioak «benetako KPIra» lotzeko eskatu duen martxan. Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduak deituta, manifestariek gogorarazi dute oraindik ez dela onartu 1.080 euroko gutxieneko pentsioa. Bizitzaren garestitze apartekoak leku berezia izan du beren erreibindikazioen artean. %10etik gora dago KPIa urte arteko tasan, eta 2022ko KPIaren batezbestekoa igotzeko konpromisoa dauka Espainiako Gobernuak; izan ere, legez jaso dute aurten. Kontua da inflazio erreala nahi dutela pentsiodunek.
Moiua plazatik Areatzara joan da manifestazioa, jai giroan, batukadak eta txistulariek lagundurik. «Murrizketei ez Osakidetzan» eta «Bankuak, lapurrak, itzuli milaka milioiak» eta halako leloak zituzten kartelekin ibili dira pentsiodunak. Zahar etxe publikoen aldeko oihuak ere izan dira, eta hango langileei txalo egin diete; Bizkaiko Foru Aldundiaren aurkako oihuak egon dira martxan.
BPMko bozeramaile Jon Fanok azaldu du 1.080 euroko gutxieneko pentsioak mesede handia egingo liekeela «batik bat emakumeei», haiek baitira pentsio apalenak dituztenak. Osakidetza «desegiten eta pribatizatzen» ari direla salatu du, era berean, eta prozesu hori gerarazi egin behar dela.
Lau urte dira Bizkaiko pentsiodunen protestak hasi zirela. Fanok jakinarazi du urriaren 15ean Madrilera joango direla, Iberiako penintsulako beste zenbait talderekin batera erreibindikazio egun bat egitera. |
2022-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/217358/haurrentzako-bost-film-emango-dituzte-zinemaldian-euskaraz.htm | Kultura | Haurrentzako bost film emango dituzte Zinemaldian, euskaraz | Hauek dira filmak: D’Ortagnan eta hiru Mosketxakurrak, Oltxiak, Space Jam:aro berria, Tom eta Jerry eta Trash. | Haurrentzako bost film emango dituzte Zinemaldian, euskaraz. Hauek dira filmak: D’Ortagnan eta hiru Mosketxakurrak, Oltxiak, Space Jam:aro berria, Tom eta Jerry eta Trash. | Donostiako Zinemaldiak Haurrentzako Zinema sailean emango dituzten bost filmen berri eman du; hiru lan animaziozko filmak dira, eta beste biek benetako irudiekin nahasten dute animazioa. Gainera, lan guztiak euskaraz bikoiztuta ikusi ahal izango dira Zineuskadiren lankidetzari esker, Zinema Euskaraz programaren barruan. Irailaren 16tik 24ra egingo den 70. edizio honetan, Principe zinema aretoa izango da haurren txokoa.
Haurrek ikusteko aukera izango duten filmetako bat D’Ortagnan eta hiru Mosketxakurrak da, Toni Garciak zuzendurikoa, eta Alexandre Dumas idazleak bere garaian sortutako heroi klasikoak txakur bihurtu zituen 1980ko hamarkadako marrazki bizidunen telesailean dago oinarrituta. D’Ortagnan Parisera joango da Maiestatearen Mosketxakurren kidegoarekin bat egiteko asmoarekin. Filmean, adiskidetasuna, ohorea eta justizia lantzen dira, akzioz eta komediaz lagunduta.
Toby Genkel alemaniarraren Oltxiak filma izango da haurrentzat programatutako beste filmetako bat. Oltxiak –izaki berde bitxiak– bizileku baten bila dabiltza, baina ez dira inon ongi etorriak sentitzen usain txarra dutelako. Familiaren dragoia Kirasterriko zabortegian lurreratzen denean sentitzen dira oltxiak etxean bezala, eta, ondorioz, bertan geratzea erabakitzen dute. Tartean, ordea, hainbat oztopo ere izango dituzte, eta elkarrekin hiria salbatzeko gai direla erakutsi beharko diete Kirasterriko herritarrei.
Animazio hutseko hirugarren lana Francesco Dafano eta Luca Della Grotta italiarrek zuzenduriko Trash filma da. Bere patuari uko egin eta ezertan sinesten ez duen kartoizko kutxa hautsi bat da Slim, baina, bizitza aldatu egingo zaio Spark kaxa ezagutzen duenean.
Tom eta Jerry filmak animazioa eta benetako irudia nahasten ditu, eta Tim Storyren filmak Hanna-Barberak sortutako bi pertsonaien ibilbideari jarraitzen dio. Historiako lehiarik maiteenetako bat berpiztu egingo da, Jerry New Yorkeko hotelik onenera bizitzera joango baita “mendeko ezkontza” garrantzitsuaren bezperan. Ezkontza antolatzaileak ezin du gehiago Jerryrekin, eta, etsita, Tom kontratatzea erabakiko du.
Space Jam: aro berria filmak, halaber, marrazkiak eta benetako pertsonaiak ere biltzen ditu. Malcolm D. Lee da zuzendaria, eta, haren filmean, LeBron James saskibaloiko izarrak Looney Tunes taldearekin bat egingo du, Goon Squad garaitu eta, ondorioz, bere semea salbatzeko. |
2022-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/217359/elbk-mobilizazio-kolektiboa-txalotu-du-azkarateko-espekulazio-kasua-dela-eta.htm | Gizartea | ELBk mobilizazio kolektiboa txalotu du, Azkarateko espekulazio kasua dela eta | Azkarateko bi etxe eta lur eremu bat enkantean saltzen saiatu ziren joan den maiatzaren 12an. ELBren eta Lurzaindiaren mobilizazioei esker, bertan behera gelditu ziren enkanteak, eta, azkenean, herriaren eta familia jabearen arteko erabakia adostu dute, salmenta espekulatiboa saihestuz. | ELBk mobilizazio kolektiboa txalotu du, Azkarateko espekulazio kasua dela eta. Azkarateko bi etxe eta lur eremu bat enkantean saltzen saiatu ziren joan den maiatzaren 12an. ELBren eta Lurzaindiaren mobilizazioei esker, bertan behera gelditu ziren enkanteak, eta, azkenean, herriaren eta familia jabearen arteko erabakia adostu dute, salmenta espekulatiboa saihestuz. | Azkarateko Herriko Etxearen eta Aintziburu familia jabearen artean adostu da, azkenean, Azkarateko (Nafarroa Beherea) bi etxeen eta 31 hektareako lur eremuaren negozioa. ELBk prentsa agiri batean azaleratu duenez, «Herriko Etxea eta familiaren arteko harremanek denentzako zuzenago den aterabide bat aurkitu dute, SAFER eta EPFL egituren laguntzarekin: herriak hainbeste falta dituen etxebizitzak egiten ahalko ditu, eta 31 hektarea laborarien esku geldituko dira».
ELBk eta Lurzaindiak jakinarazi dute «biziki begi onez» ikusten dutela Azkarateko herriaren eta Aintziburu familiaren arteko akordioa. Haien ustez, «gertakari biziki larria gerta zitekeen» maiatzaren 12an, bi etxeak eta lur eremua enkantean saltzera emanak izan zirelarik.
ELBk azpimarratu du gertakariak «aldi batez gehiago» erakutsi diela «bide zuzenean» direla, eta «arrazoi» dutela «zuzengabekeriaren aitzinean altxatzea».
Enkanteen kasua
Azkarateko Etxeberria etxea eta lur puska batzuk saltzekoak zituzten enkantean, Baionako Auzitegian. ELBren eta Lurzaindiaren aburuz, halako salmentak «joera espekulatiboa» sustatu besterik ez du egiten.
Joan den maiatzaren 12an, enkanteei hasiera eman zieten, eta, Azkarateko kasuaren aldia iritsi zenean, ELBko, Lurzaindiko eta Ostia kolektiboko kideak «Euskal Herria ez da salgai» oihukatzen hasi ziren. Oren erdi batez auzitegiko gelan egon ondotik, magistratuek atera behar izan zuten. Finean, bertan behera utzi zuten salerosketa.
Halere, Baionako Auzitegiak adierazi zuen enkantea berriz eginen zutela irailaren 8an, baina konpromisoa auzitegiak emandako epea aitzin atzeman dute elkarte eta erakunde militanteek. |
2022-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/217360/terrorismoa-goratu-izana-ukatu-dute-berangoko-hiru-lagunek-auzitegi-nazionalean.htm | Politika | Terrorismoa goratu izana ukatu dute Berangoko hiru lagunek Auzitegi Nazionalean | Martxoaren 13an Ibai Aginaga preso ohiari egindako ongietorriaren harira daude inputatuta. Epaileak «oraingoz» ez du erabaki beste eginbiderik egitea. | Terrorismoa goratu izana ukatu dute Berangoko hiru lagunek Auzitegi Nazionalean. Martxoaren 13an Ibai Aginaga preso ohiari egindako ongietorriaren harira daude inputatuta. Epaileak «oraingoz» ez du erabaki beste eginbiderik egitea. | Espainiako Auzitegi Nazionalean deklaratu dute gaur Berangoko (Bizkaia) hiru lagunek, martxoaren 13an Ibai Aginaga preso ohiari egindako ongietorriaren harira. «Terrorismoa goratzea» leporatzen diete hirurei; akusatuek, ordea, ukatu egin dute hori egin izana; azaldu dute ekitaldi «pribatua» izan zela, eta ez zutela deliturik egin. Europa Press albiste agentziaren arabera, epaileak «oraingoz» ez du erabaki beste eginbiderik egitea, eta epaitegia Polizia Judizialari eskatutako txostenen zain dago.
Basauriko (Bizkaia) kartzelatik atera zen Aginaga, hogei urte inguru espetxean egon ostean, eta ongietorria egin zioten Berangoko frontoian. Vox talde politikoak, Villacisneros fundazioak eta Dignidad y Justicia taldeak salaketa aurkeztu zuten ekitaldiaren harira, eta, horri erantzunez, ikerketa bat abiatu zuten. Kandaru Kultur Elkarteko hiru kide inputatu zituzten: Ismael Moreno magistratuak egotzi zien ekitaldiaren antolaketan parte hartu izana.
Elkarteak salatu du «kriminalizazio kanpaina mediatiko, politiko eta judizial bat» abiatu dutela haren kontra, ekitaldiaren aurretik eta horren ondoren. Batez ere, El Correo hedabideak kanpaina hori elikatzeko izan duen «protagonismoa» nabarmendu du. Horrez gain, adierazi du Berangoko Udalak ere jarri dizkiela zigorrak: hiru hilabeteko bina debeku udal guneak erabiltzeko, eta 500 euroko bina isun, frontoiko paretetan pankartak itsasteagatik eta frontoiaren «erabilera desegokiagatik». Elkarteak azaldu du helegitea jarri diela bi isunei, baina ez duela erantzunik jaso.
Kandaruren arabera, horrekin guztiarekin, herrian «errotuta» dauden bi baloreri «jazarri» nahi zaizkie, eta, aldi berean, horiek «zigortu»: batetik, amnistia gatazka politikoaren erroaren «gainditze» moduan ulertzea eta, bestetik, errepresioari aurre egiten dioten militante politikoen «duintasuna» aitortzea. Horiek horrela, elkarteak berretsi du «herri lanarekin» jarraituko duela, herria eraikitzen eta Euskal Herri «libre» baterako bidea egiten.
Inputatuei elkartasuna adierazteko, elkarretaratzea egingo dute gaur Berangoko Gudarien plazan, 20:00etan. |
2022-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/217361/israelgo-auzitegi-gorenak-ez-du-askatuko-gose-greban-dagoen-preso-palestinarra.htm | Mundua | Israelgo Auzitegi Gorenak ez du askatuko gose greban dagoen preso palestinarra | Khalil Awawdeh presoak 170 egun baino gehiago daramatza gose greban, eta haren osasun egoera larria dela ohartarazi dute | Israelgo Auzitegi Gorenak ez du askatuko gose greban dagoen preso palestinarra. Khalil Awawdeh presoak 170 egun baino gehiago daramatza gose greban, eta haren osasun egoera larria dela ohartarazi dute | Israelgo Auzitegi Gorenak uko egin zion atzo gose greban dagoen Khalil Awawdeh preso palestinarra askatzeari. 170 egun baino gehiago daramatza greban atxilotze administratiboa amaitzeko eskatzeko, eta, joan den ostiralaz geroztik, Tel Aviveko erietxe batean dago Awawdeh, egoera kritikoan. 38 kilo pisatzen zituen ospitaleratu zutenean.
Iragan ostiralean, Israelgo auzitegi militar batek preso palestinarrak duen atxiloaldi administratiboa eten zuen behin-behinean. Izan ere, Awawdehek osasun arreta behar zuen gose grebaren ondorioz. Hala, epaitegi militarrak agindu zuen atxiloaldia eteteko presoa erietxean zen bitartean, baina berriz indarrean sartzeko espetxera itzultzeko. Tarte horretan helegitea jarri zuen presoaren abokatuak.
Ahlam Haddad preso palestinarraren abokatuak auzitegiari eskatu zion «berehala askatzeko» Awawdeh. Eskakizun horri uko egiten bazion auzitegiak, helegitean eskatu zuen presoa ez askatzeko arrazoiak emateko, eta haren kontrako karguak publiko egiteko. Horrez gain, adierazi zuen presoaren osasun baldintzen inguruko informazio guztia nahi zuela, eta Awawdehek gose greban jarraituko duela, aske uzten duten arte.
Epaileek, hartutako erabakia argudiatzeko, adierazi zuten «froga sendoak» daudela preso palestinarraren atxiloketa administratiboa justifikatzeko. Palestinako Presoen Elkarteak, ordea, Auzitegi Gorenaren epaia kritikatu du esanez «aitzakia bat» besterik ez dela preso palestinarrak gose greba alde batera uzteko, eta atxiloketa administratiboko estatusa lehengoratzeko.
Estatus horrek aukera ematen dio Israeli palestinarrak atxilotzeko haien kontrako kargurik gabe, eta epaiketarik egin gabe. Atxiloketa administratiboak hiru eta sei hilabetekoak izan daitezke, eta luzatzeko aukera dago mugarik gabe. Politika horrek bide ematen dio Israeli palestinarrei bizi osorako kartzela zigorra ezartzeko. Gainera, espetxera sartzeko arrazoiak eta frogak ez dituzte ezagutarazten, ezta presoaren abokatuari ere. Israelgo indarrek argudiatzen dute «isileko frogak» daudela tarteko, eta segurtasun kontuengatik ezin dutela esan zein izan diren presoak atxilotzeko arrazoiak.
Egun, Israelek 700 palestinar baino gehiago ditu atxilotze administratiboan; 2008tik inoizko kopururik handiena da. Nazioarteko komunitateak politika hori gaitzesten du. Besteak beste, Amnesty Internationalentzat «praktika krudel eta bidegabea» da Israelek egiten duena. Aldi berean, salatzen du herrialde horrek egiten dituen atxiloketa administratiboak bide ematen diola Israeli «apartheid politika» iraunarazteko palestinarren aurka.
Israelek okupatutako Zisjordania hegoaldeko Hebron hirian jaio zen Awawdeh; 40 urte ditu, eta Jihad Islamikora lotuta dago. Iragan martxoaren 3an hasi zuen gose greba, eta tartean bi hilabeteko etena egin zuen. Hain justu, iragan ekainean erabaki zuen gose greba etetea, Israelgo presondegiko agintariek baieztatu ziotelako atxiloketa administratiboa ez zutela luzatuko. Baina egindako promesa ez zen bete, eta, askatuko ez zutela jakitun, joan den uztailean greba berriro hastea erabaki zuen. Iragan urte amaieratik kartzelan dago.
GKEen buruzagiak atxilotuta
Egoitzak erasotzeaz gain, atzo GKE Gobernuz Kanpoko Erakundeen zenbait buruzagi atxilotu eta galdekatu zituzten. Horietako bat da Khaled Quzmar DNI Haurren Defentsa-Nazioartekoaren Palestinako adarra erakundearen buruzagia. DNIko Twitter kontuan jakinarazi zutenez, zuzendaria zaintzapean dago, Israelgo indarrek GKEen kontrako ekintzak areagotu baitituzte. Quzmarrek adierazi du galdeketan esan ziotela erakundean lan egiten jarraitzen bazuen auzitara eramango zutela.
Nazioarteko entitateek, besteak beste Nazio Batuen Erakundeak, AEBek, edota Europako Batasuneko bederatzi herrialdeetako Atzerri Ministerioek, Israelek salatutakoa ukatu dute «frogak falta» direlako.
Joan den ostiralean Israelgo indarrek Palestinako GKEen sei egoitzatan indarrez sartu, sarekadak egin, lekua miatu, eta kalteak eragin zituzten. Al-Haq, Addameer, Ikerketarako eta Garapenerako Bisan Zentroa, DNI, Nekazaritza Lanaren Batzordeen Batasuna, eta Emakume Palestinarren Batzordeen Batasuna dira eraso egin zieten erakundeak.
Israelgo Indar militar armatuek agindua eman zuten sei egoitza horietako bulegoak berehala ixteko. Horrez gain, jabetza pribatua eta hiru bulegotako informazioa konfiskatu zituzten. Israelgo agintari militarrek «terroristatzat» zituzten erasotutako erakundeak, eta haiek egiten zituzten ekintzak «legez kanpokoak» ziren Israelgo militarrentzako. |
2022-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/217362/gizonezko-bat-atxilotu-dute-gasteizen-bikotekide-oihari-eraso-egitea-leporatuta.htm | Gizartea | Gizonezko bat atxilotu dute Gasteizen, bikotekide oihari eraso egitea leporatuta | Igande goizaldean gertatu zen erasoa. Atxilotuak 26 urte ditu. | Gizonezko bat atxilotu dute Gasteizen, bikotekide oihari eraso egitea leporatuta. Igande goizaldean gertatu zen erasoa. Atxilotuak 26 urte ditu. | Gasteizko Udaltzaingoak 26 urteko gizonezko bat atxilotu zuen atzo, bikotekidea jo izana egotzita. Larunbat gauean gertatu zen. Gasteizko Udalak zabaldutako informazioaren arabera, Poliziak abisu bat jaso zuen 01:00 aldera; lekuko batek eman zuen erasoaren berri. Polizia biktimaren etxebizitzara joan zen, eta bertan aurkitu zuten emakumezkoa, zauri batzuk zituela.
Emakumezkoak poliziei esan zien bikotekideak egin ziola eraso; iraindu izana eta jo izana leporatu zion hari. Horiek adituta, gizonaren bila hasi zen Polizia. Ondoko kale batean atzeman zuten azkenik. |
2022-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/217363/euskal-herrian-dago-jada-espainiako-vuelta.htm | Kirola | Euskal Herrian dago jada Espainiako Vuelta | Euskal Herriko errepideetan ibiliko da Espainiako Vuelta hiru egunez. Gaurko etapa Gasteizen hasiko da, eta Guardian amaitu. | Euskal Herrian dago jada Espainiako Vuelta. Euskal Herriko errepideetan ibiliko da Espainiako Vuelta hiru egunez. Gaurko etapa Gasteizen hasiko da, eta Guardian amaitu. | Euskal Herrian da Espainiako Vuelta. Herbehereetan hiru etapa jokatu ondoren, tropela euskal errepideetan barna ibiliko da hiru egunez. Zale asko izan da errepide bazterretan txirrindulariak animatzen, eta ziklistek esker ona adierazi dute. Euskal Herriko zaleak beren ospeari eusten saiatuko dira datozen hiru egunetan. Sailkapenean, taldekako erlojupekoan zabaldutako tarte bera du Primoz Roglicek (Jumbo-Visma) gainerako faboritoekin, baina, gaur, bosgarren etapan, mugimenduak espero dira.
Herbehereetako azken etapa amaitu eta berehala hartu zuten txirrindulariek hegazkina, Forondako aireporturaino. Atzo, atseden eguna zuten, eta Gasteizen igaro dute; hain zuzen ere, handik abiatuko da Vueltako laugarren etapa, gaur. Guardian (Araba) izango du helmuga, eta Joseba Beloki txirrindulari ohiak prestatutako ibilbide gorabeheratsua egin beharko dute ziklistek.
Opakua (bost kilometro luze eta %6,9ko pendiza), eta Herrera (7,3 eta %4,8) izango dira eguneko mendateak, eta amaierak ere goranzko joera dauka. Kontuan hartzeko aldapak daude, eta esprinterrek irabazteko lehiatik kanpo gelditzeko arriskua izango dute. Remco Evenepoel eta Julian Alaphilipperentzat (Quick-Stepp) aukera polita izan daiteke.
Zaleek izango dute elkartzeko tokia, Bastidan (Araba). Guardiarekin muga egiten du udalerri horrek, eta Arabako Foru Aldundiak zaleentzako gune bat paratu du han; hainbat jarduera egingo dira. Pantaila erraldoi bat ere jarriko dute, etapa bertatik bertara ikusi nahi dutenek elkarrekin ikus dezaten.
Bosgarren etapa, berriz, Irundik (Gipuzkoa) abiatuko da, eta Bilbon izango du helmuga; beraz, Aste Nagusiko jai giroan murgilduko da lasterketa. Orain artekoarekin alderatuta, guztiz ibilbide ezberdina izango du etapak. Bost mendate igo beharko dituzte txirrindulariek. Lehenbizi, hirugarren mailako hiru mendate igoko dituzte, eta, ondoren, Ganguren bi aldiz (%4,6 eta %8). Klasiko baten antzeko ibilbidea du etapak, eta diziplina horietan ondo moldatzen direnak dira faborito. Taldekako erlojupekoan denbora galdu zuten faboritoek mugitzeko aukera izango dute, eta baliteke lehenengoz aritzea liderrak elkarrekin indarrak neurtzen.
Affini lider; Roglic aurretik
Bilbotik bertatik abiatuko da tropela seigarren etapan. Euskal Herria atzean utzi, eta Kantabriarako bidea hartuko du (Espainia): San Miguel de Aguayon amaituko da. Ihesaldia lehenengo aldiz iristeko egun aproposa izan daiteke, baina, Euskal Herriko lehen bi saioetan gertatzen denaren arabera, zenbait talderen estrategiak aldatu egingo dira.
Vueltak Herbehereetan eman dituen hiru egunek arrastoa utzi dute sailkapen nagusian. Taldekako erlojupekoan ikusi ziren tarte berak daude sailkapenean. Roglic zen faborito nagusia lehia hasi aurretik, eta tarteak haren alde daude lehen egunetik. Hamahiru segundoren aldea dauka esloveniarrak Richard Carapazekin (Ineos), eta hamalaurena Evenepoelekin. Joao Almeidak (UAE) 33 segundo galduak ditu sailkapenean, eta Jai Hindleyk (Bora), 41. Mikel Landa (Bahrain) da lehen euskal txirrindularia: 45. postuan dago, Eduardo Affini liderrarengandik 47 segundora. Vueltak hiru lider izan ditu jada, hirurak Jumbokoak. |
2022-8-22 | https://www.berria.eus/albisteak/217364/madrilek-erabaki-du-tximino-baztangaren-aurkako-txertoaren-dosi-txikiagoak-jartzea.htm | Gizartea | Madrilek erabaki du tximino baztangaren aurkako txertoaren dosi txikiagoak jartzea | Orain arteko dosi bera emango diete immunoeskasia daukatenei, haurdun daudenei eta umeei | Madrilek erabaki du tximino baztangaren aurkako txertoaren dosi txikiagoak jartzea. Orain arteko dosi bera emango diete immunoeskasia daukatenei, haurdun daudenei eta umeei | Espainiako Osasun Publikoaren Batzordeak erabaki du tximino baztangaren aurkako txertoaren dosi txikiagoa emango dietela oro har herritarrei. EMA Sendagaien Europako Agentziaren irizpideari jarraituz hartu dute erabakia, hark joan den ostiralean baimendu baitzuen dosi txikiagoa eman ahal izatea. Haurdun dauden emakumeak, immunoeskasia duten pertsonak eta umeak dira salbuespena: egungo dosi bera jarriko diete horiei.
Orain arte, 0,5 mililitroko dosia ematen zieten herritarrei; aurrerantzean, berriz, 0,1 mililitrokoa izango da. Egin dituzten kalkuluen arabera, orain arteko dosiak halako lau jarri ahal izango dituzte horrela. Berez, bi dosi jarri behar zizkieten, batetik bestera 28 eguneko tartea utzita. Alabaina, txerto gutxiegi egon direnez, bakarra jartzen zieten. Carolina Darias Espainiako Gobernuko Osasun ministroak ostiralean jakinarazi zuenez, estrategia berriarekin bi dosiak ipiniko dituzte. |
2022-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/217385/hamabi-urteko-espetxe-zigorra-eskatu-du-fiskaltzak-cristina-fernandezentzat.htm | Mundua | Hamabi urteko espetxe zigorra eskatu du fiskaltzak Cristina Fernandezentzat | Argentinako presidenteordeak salatu du ez diotela defendatzen uzten. Alberto Fernandez presidenteak babestu egin du. Bart gauean ehunka jarraitzaile eta kontrako bildu dira Fernandezen etxe parean. | Hamabi urteko espetxe zigorra eskatu du fiskaltzak Cristina Fernandezentzat. Argentinako presidenteordeak salatu du ez diotela defendatzen uzten. Alberto Fernandez presidenteak babestu egin du. Bart gauean ehunka jarraitzaile eta kontrako bildu dira Fernandezen etxe parean. | Argentinako Fiskaltzak hamabi urteko espetxe zigorra eta kargu publiko izateko bizi guztiko inhabilitazioa eskatu du Cristina Fernandez Argentinako presidenteordearentzat ustezko iruzur kasu batengatik. Argentinako presidente zela (2007-2015) herri lanen esleipenean iruzur egitea leporatzen diete Fernandezi eta Nestor Kirchner haren senarrari (2010ean hil zen). Guztira, 39 milioi euroko iruzurra egin zutela kalkulatu du Diego Luciano fiskalak: «Estatuari eta botoa eman diotenei egin die iruzur», adierazi du. Ustezko iruzurra Santa Cruz probintzian gertatu zen, hegoaldean.
Fernandezek bere kontrako jazarpena salatu du, eta ez diotela defendatzen uzten. Orain presidenteorde denez, ez da prozesu judizialaren zati honetan parte hartzen ari, eta iragarri du gaur frogatu egingo duela, nahita ere, ez diotela epaiketan hitz egiten uzten. Twitterren harridura agertu du, eta «fusilatze mediatiko-judiziala» salatu du.
Alberto Fernandez Argentinako presidenteak babesa eta elkartasuna adierazi dizkio. Gobernuak ere «jazarpen mediatiko eta judiziala» salatu du ohar batean, eta gehitu du ez dutela frogatu leporatzen zaizkion delituetatik bakar bat ere. «Justizia botere faktikoen menpe» jarri nahi dutela ere esan du Gobernuak.
Defentsak irailaren 5ean hartuko du azken hitza prozesu judizialean, eta epaia abendurako espero da. Cristina Fernandez erruduntzat joz gero, helegiteen bideari heldu ahal izango dio, eta urteak pasa daitezke epaia behin betikoa izan arte. Ordura arte ez dira eraginkorrak izango ez espetxe zigorra ezta inhabilitazioa ere.
Fiskaltzaren zigor eskaeraren berri izan ondoren, ehunka herritar bildu dira bart gauean Fernandezen etxe atarian. Batzuek alde, beste batzuk kontra. «Cristina ukitzen badute, sekulako iskanbila izango da», abesten zuten aldekoek. |
2022-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/217386/pablo-gonzalez-kazetariak-polonian-preso-jarraituko-du-gutxienez-beste-hiru-hilabetean.htm | Gizartea | Pablo Gonzalez kazetariak Polonian preso jarraituko du gutxienez beste hiru hilabetean | Poloniako Przemysl eskualdeko auzitegiak gaur goizean eman du erabakiaren berri. Fiskaltzak espetxean segi dezala galdegin zuen ostiralean. Kazetariaren abokatuak esan du ez dagoela haren aurkako frogarik. | Pablo Gonzalez kazetariak Polonian preso jarraituko du gutxienez beste hiru hilabetean. Poloniako Przemysl eskualdeko auzitegiak gaur goizean eman du erabakiaren berri. Fiskaltzak espetxean segi dezala galdegin zuen ostiralean. Kazetariaren abokatuak esan du ez dagoela haren aurkako frogarik. | Pablo Gonzalez kazetaria otsailaren 28tik dago behin-behinean preso Poloniako kartzela batean, eta Poloniako Przemysl eskualdeko auzitegiak erabaki du beste hiru hilabetean behintzat kartzelan jarraitu beharko duela. Efe berri agentziak azaldu duenez, kazetariak Polonian duen abokatu Bartosz Rogalak eman die erabakiaren berri.
Errusiako zerbitzu sekretuen alde lan egitea egozten diote, baina Gonzalezen abokatu Gonzalo Boyek Radio Euskadin erabakia jakin aurretik esan du Poloniak haren aurkako frogarik ez duelako luzatu diotela espetxealdia: «Frogaren bat edukiko balukete, jakingo genuke, mahai gainean egongo lirateke». Halaber, gaitzetsi du oraindik ezin izan dutela kazetariarekin hitz egin.
Horrenbestez, Poloniako Delinkuentzia Antolatuaren eta Ustelkeriaren Arloko Fiskaltzaren eskaria babestu du epaitegiak. Hain zuzen, fiskaltzak joan den ostiralean galdegin zuen Gonzalezi espetxealdia luzatzea. Zenbait arrazoi eman zituen horretarako: prozesuan «iruzur egin» dezakeelako; ezkuta daitekeelako edo ihes egin dezakeelako; eta, zigortuz gero, «zigor handia» ezar diezaioketelako.
Otsailaren 28tik preso
Gonzalez otsailaren 28an atxilotu zuten, Przemyslen, Errusiak Ukrainari egindako erasoak sortutako errefuxiatu krisiaren berri ematen ari zela. Errusiako zerbitzu sekretu militarrarentzat lan egitea leporatzen diote, eta hamar urteko kartzela zigorra jar diezaiokete horregatik. Atxilotu zutenean, hiru hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten, eta beste hiru hilabete luzatu zioten maiatzaren amaieran. |
2022-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/217387/langile-bat-hil-da-markinan-harritzar-batek-harrapatuta.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Markinan, harritzar batek harrapatuta | Garbiketa eta laguntza lanak egiten ari zela jazo zen ezbeharra, atzo, Lekoitz harrobian. Aurten Euskal Herrian 52 behargin hil dira lanean ari zirela. | Langile bat hil da Markinan, harritzar batek harrapatuta. Garbiketa eta laguntza lanak egiten ari zela jazo zen ezbeharra, atzo, Lekoitz harrobian. Aurten Euskal Herrian 52 behargin hil dira lanean ari zirela. | Behargin bat hil zen atzo arratsaldean Markinako Lekoitz harrobian (Bizkaia), harritzar batek harrapatuta, Ertzaintzak jakinarazi duenez. B.F. zuen izena, eta 34 urte zituen. UGTk ohar bidez zehaztu duenez, harria erori eta harrapatuta geratu zen, garbiketa eta laguntza lanetan ari zela.
LAB sindikatuak salatu duenez, harrobian «ez da betetzen» lan osasuneko araudia, eta langileek ez dute prestakuntzarik izan, harrobikoa «arrisku handiko jarduera izanik ere». Gehiengo sindikalak mobilizazioetara deitu du, senide eta lagunei babesa eskaintzeko eta lan osasunean «neurriak har daitezela eskatzeko». Etzi 12:00etan elkartuko dira, Donostiako Miramon pasealekuan, Amenabar Construcciones enpresaren egoitza parean.
Abuztuko bosgarren lan heriotza da Markinakoa. Eraikuntza langile bat eta garraiolari bat izan ziren lehenbizikoak, Errenterian bata eta Elgoibarren bestea (Gipuzkoa); beste garraiolari bat Oiartzunen (Gipuzkoa) hil zen joan den astean; baita basomutil bat ere, Zeanurin (Bizkaia). Sindikatuen arabera, aurten Euskal Herrian 52 behargin hil dira lanean ari zirela. |
2022-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/217388/jaurlaritzak-jakinarazi-du-ukrainatik-heldutako-3587-pertsonak-eskatu-dutela-aldi-baterako-babesa.htm | Gizartea | Jaurlaritzak jakinarazi du Ukrainatik heldutako 3.587 pertsonak eskatu dutela aldi baterako babesa | Sei hilabete konplituko dira bihar gerra hasi zenetik, eta horren harira eman ditu errefuxiatuen egoerari erreparatzeko hainbat datu | Jaurlaritzak jakinarazi du Ukrainatik heldutako 3.587 pertsonak eskatu dutela aldi baterako babesa. Sei hilabete konplituko dira bihar gerra hasi zenetik, eta horren harira eman ditu errefuxiatuen egoerari erreparatzeko hainbat datu | Jaurlaritzak zabaldu dituen datuen arabera, aldi baterako babesa eskatu dute Ukrainatik heldutako 1.512 iheslarik Bizkaian, 1.473k Gipuzkoan, eta 602k Araban igaro sei hilabeteotan. 2.148 helduak dira, eta gainerakoak adingabeak. Aditzera eman duenez, Ukrainatik heldutako errefuxiatuen egoera aztertzeko jarraipen mahaiaren azken bileran erregistratutako datu ofizialak dira horiek. Pertsona horiek babes eskea erkidegoko polizia-etxeren batean egin zutela esan nahi du horrek; baldintza hori beharrezkoa da Europako Batasunean legez sartzeko eta bizileku eta lan baimena lortzeko.
Eusko Jaurlaritzak propio iheslarientzat prestatutako harrera eta orientazio zerbitzuak artatu ditu 589 heldu eta 289 adingabe. 368 errefuxiatu artatu dituzte Bizkaian, 286 Gipuzkoan eta 224 Araban. 2.763 iheslarik Osakidetzan osasun arta bermatzea lortu dute, eta hezkuntza sisteman ere sartu dira: ikasturtearen amaieran ihesean heldutako 769 haur eta nerabe zeuden Jaurlaritzaren ardurapeko hezkuntza sisteman matrikulatuta: 360 Gipuzkoan, 271 Bizkaian eta 138 Araban. Aldi berean, Ukrainatik ailegatutako 411 helduk Hizkuntza Eskola Ofizialetan eta Helduentzako Hezkuntza Zentroetan matrikulatzea eskatu zuten; 267 izan ziren Gipuzkoan, 108 Bizkaian eta 36 Araban.
Bihar bilera egingo du berriro jarraipen batzordeak, eta datu horiek «eguneratu» egingo dituztela esan dute Jaurlaritzako iturriek.
Bestalde, Azken Sarea Indartzen-Ukraina programaren bidez emandako laguntzak 1.232.113,81 eurokoak dira guztira. 942 eskaera jaso dira, eta 903 izan dira laguntza jaso duten bizikidetza unitateak. Era berean, Loturak programak, Ukrainako errefuxiatuei laguntzeko harrera sare bat antolatzeko ekimenak, 291 familia harrera bideratu ditu; Ukrainako 42 familiari laguntza eman die, eta 204 prestakuntza eta topaketa ekimen bultzatu ditu familia harreragileekin.
Berritze programak, laguntza psikosozial espezializatua ematen du, eta guztira 450 pertsonari eman die arreta. Eusko Jaurlaritzako ordezkariek azaldu dutenez, zifra ofizialik ez ez dago, baina badakite Ukrainara «itzuli» diren pertsonak ere badira, baina baita hara itzuli eta, berriz Euskal Herrira bueltatzea erabaki dutenak ere.
Hasiera batean, Eusko Jaurlaritzak emandako laguntzak sei hilabeterako aurreikusita zeuden, baina urtearen bukaera arte luzatzea aztertzen ari dira orain. Hala ere, esan dute laguntza horiek desagertu egingo direla Espainiako Gobernuak iragarritakoak martxan jartzen direnean. |
2022-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/217389/landetxeen-betetze-maila-aspaldiko-handiena-izan-da.htm | Ekonomia | Landetxeen betetze maila aspaldiko handiena izan da | Uztailean, %48,7 izan da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako landetxeen betetze tasa. Sarrerak eta gaualdiak %27,7 eta %19,6 igo dira. | Landetxeen betetze maila aspaldiko handiena izan da. Uztailean, %48,7 izan da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako landetxeen betetze tasa. Sarrerak eta gaualdiak %27,7 eta %19,6 igo dira. | Uztailean, hotelek pandemia aurreko betetze mailak gainditu dituzte, eta landetxeak ez dira gutxiago izan. Badirudi iraganeko kontua dela COVID-19a, eta udatiarrak itzultzen hasiak dira, inoiz baino gehiago. Eustaten arabera, aspaldian ez da izan halako betetze mailarik Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako landetxeetan: %48,7. Zehazki, landetxeetako betetze mailak arazorik gabe gainditu du iazko uztailekoa (%43,6), eta 2018-2019koen bueltan (%48,6 eta %46,4, hurrenez hurren) kokatu da.
Landetxeetako sarreretan eta gaualdietan ere izan da goititzerik: 24.385 sarrera eta 72.040 gaualdi izan dira uztailean guztira, iaz baino %27,7 eta %19,6 gehiago, hurrenez hurren. Pandemia aurreko datuak ere gainditu dituzte landetxeek: 2019an, 2.914 sarrera eta 7.578 gaualdi gutxiago zenbatu ziren.
Jende gehiago izan da landetxeetan, baina denbora gutxiagoz. Batez besteko egonaldia 3,15 egunetik 2,95era jaitsi da urtebetean. Dezenteko beheraldia izan da, eta 2019ko batez besteko egonaldiaren azpitik geratu da (3 egun).
Nondik nora
Bidaiarien jatorriari dagokionez, Hego Euskal Herriko bezero gutxiago izan dituzte iaz baino: 796 sarrera gutxiago. Nabaritu da, beraz, pandemiari aurre egiteko neurriak atzean geratu direla. Iazko uztaileko sarreren laurdenak izan ziren Hegoaldeko euskal herritarrenak; joan den hilean, %18,1 besterik ez.
Atzerrira begira, Espainiako eta Frantziako estatuetatik heldu dira udatiar gehien; sarreren %61,9 izan dira (13.059 eta 2.036, hurrenez hurren). Alemanak izan dira hurrenak, 1.162 sarrerekin; segidan, belgikarrak, 520rekin. |
2022-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/217390/hondamendi-eremu-izendatu-dituzte-hego-euskal-herriko-suteetan-kaltetutako-guneak.htm | Gizartea | Hondamendi eremu izendatu dituzte Hego Euskal Herriko suteetan kaltetutako guneak | Ministroen Kontseiluak «Babes Zibileko Larrialdi batean larriki kaltetutako eremu» izendatu ditu Zanbrana, Esa eta Zarrakaztelu | Hondamendi eremu izendatu dituzte Hego Euskal Herriko suteetan kaltetutako guneak. Ministroen Kontseiluak «Babes Zibileko Larrialdi batean larriki kaltetutako eremu» izendatu ditu Zanbrana, Esa eta Zarrakaztelu | Espainiako Ministroen Kontseiluak hondamendi eremu izendatu ditu Hego Euskal Herriko suteetan kaltetutako zenbait gune, «Babes Zibileko Larrialdi batean larriki kaltetutako eremu» izan direlako. Horien adibide dira Zanbrana (Araba) –abuztuko suteengatik–, Esa (Nafarroa) –ekaineko suteengatik– eta Zarrakaztelu (Nafarroa) –uztailean izandako suteengatik–.
Isabel Rodriguez Espainiako Gobernuko bozeramaile eta Lurralde Politikako ministroak adierazi duenez, gaur onartutako akordioaren bitartez, kaltetutako eremuetara bideratutako laguntzak kudeatzeko eta horiek emateko epeak «murrizteko» mekanismoak aktibatuko dituzte.
Berreskuratze neurriei dagokienez, besteak beste, 18.000 euro banatuko dituzte heriotzagatik edo ezintasun absolutu eta iraunkorragatik; suteetan ohiko etxebizitza «erabat» suntsitu bada, gehienez 15.120 euroko diru laguntza banatuko dute, eta etxebizitzaren egiturari eragiten dioten kalteak konpontzeko, balorazio teknikoaren %50erainoko laguntza banatuko dute, 10.320 euroraino.
Premiazko etxeko tresnak suntsitu edo kaltetu badira, berriak jartzeko edo horiek konpontzeko 2.580 eurorainoko diru laguntza eskainiko dute. Erabilera orokorreko elementu komunak konpontzeko, berriz, gehienez Aseguruen Konpentsazio Partzuergoak egindako balorazio teknikoaren %50 kubrituko dute, 9.224 euroraino.
Industriako, merkataritzako eta zerbitzuetako establezimenduen titularrentzako ere jarriko dituzte 9.224 eurorainoko diru laguntzak, eta nekazaritza, abeltzaintza, baso eta itsas akuikulturako produkzioetan izandako kalteengatiko laguntzak ematea aurreikusten dute. Akordioak, gainera, gidabaimenak bikoizteko Trafikoko Buruzagitza Nagusiaren tasetatik salbuesteko aukera aurreikusten du.
Horiez gain, beste laguntza neurri batzuk hartzea aurreikusten du dekretuak, horiek garatzeko eskumena duen sail bakoitzak emandako jarraibideetan oinarrituta. Horrela, laneko eta Gizarte Segurantzako neurriak hartzeko aukera egongo da, zergetan onurak egon daitezke, eta tokiko korporazioek ere laguntzak jasotzeko aukera izango dute.
Guztira hamabost autonomia erkidego izendatu dituzte «Babes Zibileko Larrialdi batean larriki kaltetutako eremu»; guztiak Kantabria eta Asturias izan ezik. Rodriguezek gogorarazi du ekainetik gaur egunera arte 120 baso sute inguru gertatu direla Espainiako Estatuan, eta 200.000 hektarea baino gehiago kaltetu direla. Sute horietan hiru lagun hil dira, eta 27.000 bat pertsona etxetik atera behar izan dituzte. Rodriguezen arabera, sute horiek «ezaugarri desberdinak» izan dituzte, klima aldaketaren ondorioz. |
2022-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/217391/guztion-alardea-taldeak-argazki-batean-batzera-deitu-ditu-herritarrak.htm | Gizartea | Guztion Alardea taldeak argazki batean batzera deitu ditu herritarrak | 64 andrek alardean parte hartu nahi zutela eskatuz uztailean egin zuten eskeari Alarde Fundazioak ezezkoa erantzun diola jakinarazi dute, eta udalak ez duela erantzun ere egin | Guztion Alardea taldeak argazki batean batzera deitu ditu herritarrak. 64 andrek alardean parte hartu nahi zutela eskatuz uztailean egin zuten eskeari Alarde Fundazioak ezezkoa erantzun diola jakinarazi dute, eta udalak ez duela erantzun ere egin | Hasiera batean larunbat honetarako zuten deia eginda, baina gaur jakinarazi dute aldaketa; Hondarribiko (Gipuzkoa) Guztion Alardea taldeak deitu ditu herritarrak Alardea: Guztiona, guztiontzat aldarria hauspotzeko egingo duten argazkian agertzera irailaren 2an. 18:30ean izango da topaldia, Gernikako Arbolan.
Keinu garrantzitsua izango da, festetako jai egun handiaren atarian egingo baita; hilaren 8an egingo da, ohi denez, alardea Hondarribian. Eta airean egongo da uztailean Guztion Alardea taldeak egindako jakinarazpena 64 emakumezkok egin zuten eskeari buruz: alardean parte hartzeko nahia adierazi zieten udalari eta Alarde fundazioari. «Herriko emakumeak gara, gatazkaren inguruan bizipen eta sentsibilitate ezberdinak ditugunak. Alardea maite dugu, eta gizonek duten eskubide berarekin parte hartu nahi dugu gure Alardean», adierazi zuten. Eskaera ofiziala izan zen, beren izen-abizenekin egindakoa.
Joan den astean, argazkirako deia egin zutenean, fundazioaren partetik ezezko erantzuna jaso dutela jakinarazi zuten, eta udalak ez diela erantzun. Horrek ondorio txarrak dituela argi dute. «Emakumearen parte hartzea ukatzeagatik, desfile zatitzea, ondare immaterial horren aurkako jarrera arduragabea dela iruditzen zaigu». Festak amaitzean «elkarrizketa mahaia» eratu behar dela pentsatzen dute, «konponbidea» baitute azken jomuga.
Alarde bakar baten alde
64 andreen kopurua «sinbolikoa» dela adierazi zuen Guztion Alardeak albistearen berri eman zuenean: «Badakigu, noski, askoz gehiago garela Alardean parte hartu nahi dugun emakumeak, eta are gehiago emakumearen parte hartzearen alde gaudenak». Hala, eskaerara batzera eta haiekin harremanetan jartzera deitu dituzte herriko andrazkoak. «Alardea bat eta bakarra da, hondarribiar guztion ondarea, eta edonork beharko luke bertan nahi duen moduan parte hartzeko aukera izan. Hori errealitate bat ez den bitartean, ez dago normaltasunik, ez bizikidetzarik, eta are gutxiago berdintasunik».
2019an sortu zuten herriko gazte batzuek Guztion Alardea taldea, 1990eko hamarkadan desfile parekidearen inguruan piztutako gatazka bideratzeko eskatzeko; andreak soldadu gisa onartzen ez dituen desfilearen ingurukoak dira, baina emakumeek berdintasunez parte hartzea aldarrikatu dute hasieratik. |
2022-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/217392/haendel-eta-zelenkaren-lanak-izango-dira-gaur-kursaalean.htm | Kultura | Haendel eta Zelenkaren lanak izango dira gaur Kursaalean | Collegium 1704 orkestrak eta abesbatza barrokoak interpretatuko dituzte bi konpositoreen lanak. Donostiako 83. Musika Hamabostaldian izango da, gaur, 20:00etan. | Haendel eta Zelenkaren lanak izango dira gaur Kursaalean. Collegium 1704 orkestrak eta abesbatza barrokoak interpretatuko dituzte bi konpositoreen lanak. Donostiako 83. Musika Hamabostaldian izango da, gaur, 20:00etan. | Lehen aldiz ariko dira Collegium 1704 Orkestra Barrokoa eta Collegium Vocale 1704 abesbatza 83. Musika Hamabostaldian, gaur. Vaklav Luks Txekiar Errepublikako antzinako musikako zuzendariak gidatuko du emanaldia. Luksek behin-behineko talde moduan sortu zituen bi proiektuak, Bach-Praga jaialdiaren 2005eko edizioan aritzeko, baina 2007tik Europa osoko antzinako musika jaialdietara gonbidatzen dituzte. Haendelenen erlijio musikako obra ezagunetako bat interpretatuko dute, Dixit Dominus, Jan Dismas Zelenka konpositore barroko txekiarrak sortutako azken mezarekin batera.
Oihana Mugerza Musika Hamabostaldiko zuzendari artistikoaren ondokoak kontzertuaren kalitatea nabarmendu du: «Nahiko errepertorio ezezaguna du, eta, gainera, goi mailako musikari adituek interpretatuko dute. Nire ustez, jaialdia ireki zuen John Eliot Gardinerren baliokide izan daiteke».
Luksek tronpetista moduan hasi zuen ibilbidea, baina Suitzako Schola Cantorum Basiliensisera teklatu instrumentuak ikastera joan zenean aurkitu zuen bere pasioa: musika barrokoa. Orduz geroztik, hainbat talde sortu eta ospe handiko zenbait talderekin aritu da instrumentista nahiz zuzendari moduan; Barockorchester Baselekin, esaterako. Interpretatu behar duten musika maite dutela esan du kontzertu aurreko agerraldian, eta gaurko Zelenkaren gainean egin dutela lan bereziki: «Zelenka konpositorea ez da oso ezaguna ,eta, beraz, mundu osoan ezagutaraztea da gure egitekoa. Musikagile bohemiotzat har dezakegu, baina garrantzitsua da Bachen maila bereko musikaria dela azpimarratzea. Oso estilo pertsonala du, eta soilik bi akorde entzunda jakin daiteke haren lana dela».
Zelenkak 1741ean idatzi zuen Missa Omnium Sanctorun, 60 urte baino gehiago zituela, eta solista, koru eta orkestrentzat diseinatutako obra hedakor eta dinamikoa da. Luks: «Obra liturgikoa da, bizitzaren amaieran konposatu zuen obra erlijiosoa. Berak sei obrako ziklo bat osatu nahi zuen, baina soilik hiru amaitu zituen. Beltxargaren kantu moduko bat edo egilearen agur bat dela kontsideratu dezakegu. Bere buruarentzat ondu zuen obra bat dela uste dut, beharbada, haren obrarik pertsonalena».
Lehen zatian, Haendel
Haendel, berriz, operako konpositore lanetan hasi berria zen Italiara bidaiatzea erabaki zuenean. Dixit Dominus haren sorkuntza lan goiztiarretako bat da, 22 urterekin sortu baitzuen. «Badirudi Haendel gazteak mundu osoari erakutsi nahi ziola ordurako zer egiteko gai zen», esan du Luksek. Dixit Dominus kontzertuaren lehen zatian entzungo da, eta, zuzendariaren ustez, obra italiar hori oso bortitza, indar handikoa eta zirrara handikoa da. Haren iritziz, gainera, interpretatzeko zaila da, bai eta oso zorrotza ere.
Emanaldiko sarrerak Hamabostaldiaren webgunean eta Kursaaleko eta Viktoria Eugenia antzokiko leihatiletan har daitezke. |
2022-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/217393/gizon-baten-gorpua-aurkitu-dute-galdakaon-argiteria-publikoko-kutxatila-batean.htm | Gizartea | Gizon baten gorpua aurkitu dute Galdakaon, argiteria publikoko kutxatila batean | Ertzaintzak ikerketa abiatu du heriotzaren arrazoiak argitzeko. Uste du kable elektrikoa ateratzeko asmotan zebilela hil dela. Hildakoa ez dute identifikatu oraindik. | Gizon baten gorpua aurkitu dute Galdakaon, argiteria publikoko kutxatila batean. Ertzaintzak ikerketa abiatu du heriotzaren arrazoiak argitzeko. Uste du kable elektrikoa ateratzeko asmotan zebilela hil dela. Hildakoa ez dute identifikatu oraindik. | Larrialdi zerbitzuek gizonezko baten gorpua aurkitu dute gaur goizaldean Galdakaoko Bengoetxe auzoan (Bizkaia), argiteria publikoko kutxatila batean, Ertzaintzak jakinarazi duenez. Bizilagun batek deitu die larrialdi zerbitzuei, pertsona baten gorpua kutxatilan ikusi duenean. Larrialdi zerbitzuek egiaztatu dutenez, gizona hilda zegoen.
Ertzaintza ere joan da ezbeharraren lekura, eta ingurua aztertu du. Zehaztu duenez, bada nahikoa ebidentzia pentsatzeko hildakoa kutxatilan arakatzen ari zela, kable elektrikoa atera ahal izateko. Gorpua Bilboko Institutu Forentsera eraman dute, epaileak hala aginduta. Halaber, Ertzaintzak ikerketa bat abiatu du hildakoa identifikatu ahal izateko eta haren heriotzaren arrazoiak argitzeko. |
2022-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/217394/garaipena-eta-maillota-roglicek.htm | Kirola | Garaipena eta maillota Roglicek | Esloveniarrak irabazi du Espainiako Vueltako laugarren etapa, Guardian. Orain arte lau lider izan ditu Vueltak lau egunetan, eta lauak Jumbo-Vismakoak. | Garaipena eta maillota Roglicek. Esloveniarrak irabazi du Espainiako Vueltako laugarren etapa, Guardian. Orain arte lau lider izan ditu Vueltak lau egunetan, eta lauak Jumbo-Vismakoak. | Primoz Roglic gailendu da Guardiako helmugan (Araba), Espainiako Vueltako laugarren etapan. Azken metroetan egindako erritmo aldaketa batekin atera du gurpiletik Mads Pedersen (Trek), eta erraz irabazi du. Pedersen bera izan da bigarren, eta Enric Mas, hirugarren (Movistar). Ander Okamika (Burgos-BH) eta Joan Bou (Euskaltel) eguneko ihesaldian izan dira, baina ez dute biderik egin. Roglic bera da lider orain, eta faboritoekiko aldeak handitu ditu.
Gasteiztik abiatu da tropela lehenengo atseden egunaren ostean. Lasterketa hasi eta berehala sortu da eguneko ihesaldia, eta zazpi txirrindularik lortu dute aurrera egitea. Euskaltel Xabier Mikel Azparrenekin saiatu da, lehenik, ihesaldia harrapatzen, baina azkenean Bouk lortu du ihes egitea. Euskal herritar bat ere izan da bertan, Okamika. Tropelean Borak eta batez ere Jumbo-Vismak hartu dute aginte makila, eta erritmo bizia ezarri dute. Kontrolpean izan dute une oro aurreko taldetxoa, eta hiru minutu ingururen tartea izan dute gehienez.
Okamika izan da lehenengoa atzean gelditzen. Aldapa batean ezin izan dio seikotearen erritmoari jarraitu, eta tropelak harrapatu du. Aldapa horretan bertan bi taldetan zatitu da tropela, baina faborito guztiak aurreneko tropelean mantendu dira. Bou ere atzean gelditu da geroago, eta hiru txirrindulari bakarrik gelditu dira aurrean: Alexei Lutsenko (Astana), James Shaw (Education First) eta Alessandro De Marchi (Israel). Hala ere, Bouk mendiko maillota jantzi du, eta podiumera igo da Guardian.
Quick-Step jarri da buruan tropel nagusian, eta Remi Cavagnak astindu latza eman dio taldeari. Ezerezean utzi dute hirukotearen saiakera, eta helmugarako bidea elkarrekin egin du tropelak. Helmugarako 22 kilometro gelditzen zirenean iritsi dira Herrerara (7,3 km luze, eta %4,8ko pendiza). Lehenengo aldapara iritsi bezain laster, Trek jarri da aurrean, Pedersenen mesedetan lan egiten, baina berehala ezarri dute beren erritmoa Jumbo-Vismako ziklistek. Ziztu bizian igo dute mendatea, eta Julian Alaphilippe (Quick-Step) bakarrik saiatu da erritmoa aldatzen, azken aldapan. Hala ere, ez du biderik egin. Roglicek esprinta abiatu du aldapa horretan bertan, eta hiru segundoren gainsaria hartu du.
Jaitsiera ere oso bizkorra izan da, eta asko murriztu da talde nagusia. Azkeneko 600 metroek goranzko joera zeukaten, eta hor hasi da festa. Ederki bideratu diote esprinta Pederseni, baina Roglicek atzean utzi du munduko txapeldun ohia, erritmo aldaketa batekin. Esloveniarrak irabazi du etapa, eta, lider jartzeaz gain, aldeak handitu ditu gainerako faboritoekiko. 27 segundora dago Remco Evenepoel (Quick-Step), eta 33ra Richard Carapaz (Ineos). Joao Almeidak (UAE) eta Jai Hindleyk (Bora) ia minutu baten galera daukate. Orain arte lau lider izan ditu Vueltak lau egunetan, eta lauak Jumbo-Vismakoak. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.