date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/217395/erasoei-erantzungo-dietela-ohartarazi-dute-feministek-bilbon.htm | Gizartea | Erasoei erantzungo dietela ohartarazi dute feministek Bilbon | Larunbateko manifestazioan jasandako jazarpen eta irainak salatu dituzte, eta erasoei autodefentsaz erantzungo dietela adierazi: «Aste Nagusia geurea da, eta dagokigun lekua hartuko dugu» | Erasoei erantzungo dietela ohartarazi dute feministek Bilbon. Larunbateko manifestazioan jasandako jazarpen eta irainak salatu dituzte, eta erasoei autodefentsaz erantzungo dietela adierazi: «Aste Nagusia geurea da, eta dagokigun lekua hartuko dugu» | Joan den larunbatean, Bilboko Aste Nagusiaren hasiera zela eta, manifestazioa egin zuen Bilboko mugimendu feministak, Beldurrak gurekin jai! lelopean. Feministek salatu dute hainbat eraso eta irain pairatu behar izan zituztela manifestazioak txosnen gunea zeharkatu zuenean: «Zoazte harrikoa egitera», «Hemen daude betikoak matraka ematen» eta antzekoak bota zituzten txosnetan zeuden zenbait gizonezkok, eta ez hori bakarrik: bultza egitea, ukabilkadak ematea, listua eta edariak jaurtitzea eta antzeko eraso fisikoak ere jasan zituzten.
Hori salatzeko, agerraldi jendetsua egin dute emakume ugarik Bilboko Arriaga plazan, horietako askok konpartsen elastikoak eta ikur feministak zituztela. Gertatutakoa salatzeaz gain, beldurrik ez dutela ohartarazi dute, eta erasoei erantzungo dietela: «Autodefentsa feministaz armatuta eta saretuta gaude. Dagokigun lekua hartuko dugu, Aste Nagusia geurea delako. Erasotzaileak ez zarete ongi etorriak».
Haien ustez, larunbatean gertatutakoa «mugimendu feministaren kriminalizazio nabariaren ondorio» da, eta aldarrikapen feministen inguruan «deseroso» sentitu ziren gizonei berretsi diete horixe zutela asmoa: «Nazkatuta gaude gu deseroso sentitzeaz eta erasoak pairatzeaz. Molestatzen jarraituko dugu».
Erasoak eraso, aurrera egitea eta mobilizazioa amaitzea lortu zuten feministek, eta hori «garaipentzat» jo dute: «Aurrera egiten genuen metro bakoitza garaipen bat izan zen, eta horrela ulertzen dugu guk. Autodefentsaz baliatu ginen, eta aurrerantzean ere hala egiten jarraituko dugu».
Feministek besarkada estu bat igorri diete manifestazioan parte hartu zuten emakume guztiei, bai eta erasoak salatzeko agerraldi jendetsuan egondakoei ere: «Larunbatean gertatutakoaren ostean, behar genuen horrelako indar erakustaldi bat». |
2022-8-23 | https://www.berria.eus/albisteak/217396/urdaibaik-helegitea-jarri-du-zarauzko-igandeko-emaitzagatik.htm | Kirola | Urdaibaik helegitea jarri du Zarauzko igandeko emaitzagatik | Helmugako argazkiaren marra «berez behar lukeena baino aurrerago» jarri zutela salatu du. Bi ehunen aurretik sartu zitzaion Hondarribia, eta igandeko lehen postua eskatzen du. | Urdaibaik helegitea jarri du Zarauzko igandeko emaitzagatik. Helmugako argazkiaren marra «berez behar lukeena baino aurrerago» jarri zutela salatu du. Bi ehunen aurretik sartu zitzaion Hondarribia, eta igandeko lehen postua eskatzen du. | Urdaibaik helegitea jarri du Eusko Label ligako Lehiaketako epailearen aurrean. Zarauzko bigarren jardunaldiko emaitza aldatzeko eskatu du. Bigarren egin zuen Hondarribiaren atzetik. Helmugako argazkiak eman zuen azkeneko emaitza, eta bermeotarrei bi ehunen gehiago jarri zizkien. Salatu du tramankulu teknologiko horren marra «berez behar lukeena baino aurrerago» jarrita dagoela.
Eskatu du Urdaibaik emaitza aldatzeko. Haren ustez, marra behar lukeen lekuan balego, Hondarribia ez baino Urdaibai izango zen igandeko garaile. Horrek eragina izango luke ligako sailkapenean. Orain, hiru puntu goitik da Bermeoko taldea, eta, emaitza aldatuz gero, lauren tartea luke Hondarribiarekiko. Lau estropada baino ez zaizkie geratzen liga amaitzeko.
Urdaibairena ez da uda honetako lehen helegitea Lehiaketako epailearen aurrean. Aurretik, hainbat klubek aurkeztu zuten bat Donostiarraren aurka, hamalaukoan araua hautsi zuelakoan lehen bi estropadetan. Bestea Cabo da Cruzek jarri zuen, Orion kaleratua izan eta gero Aresekin batera, arraunak jotzeagatik. Epaileak arrazoi eman zion Cabori, eta zigorra kendu. Aurreneko helegitearen inguruan ez du epairik eman oraindik, eta Urdaibairenean ikusi egin beharko da azkar ibiltzen den edo ez. |
2022-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/217418/bi-lagunen-gorpuak-aurkitu-dituzte-basaurin-atzo-sute-bat-piztu-zen-tokian.htm | Gizartea | Bi lagunen gorpuak aurkitu dituzte Basaurin, atzo sute bat piztu zen tokian | Arteagoiti auzoan piztu zen sua, atzo arratsaldean. Bi gizonezko dira hildakoak, anaiak, eta biek 73 urte zituzten. Ertzaintza gertaera ikertzen ari da. | Bi lagunen gorpuak aurkitu dituzte Basaurin, atzo sute bat piztu zen tokian. Arteagoiti auzoan piztu zen sua, atzo arratsaldean. Bi gizonezko dira hildakoak, anaiak, eta biek 73 urte zituzten. Ertzaintza gertaera ikertzen ari da. | Suhiltzaileek bi hilotz aurkitu dituzte Basauriko (Bizkaia) Arteagoiti auzoan, atzo landa sute bat piztu zen toki berean.
Atzo arratsaldean jaso zuten landa sutearen berri, eta 17:00 aldera joan ziren hara. Iristean, bi gizonezkoren gorpuak aurkitu zituzten. Larrialdi zerbitzuetako langileak iristean baieztatu zuten bi pertsona horien heriotza; anaiak ziren, eta biek 73 urte zituzten. Bilboko Patologia Forentseko Zerbitzura eraman zituzten.
Uztondoak erretzen ari ziren, eta Segurtasun Sailaren lehen hipotesien arabera, suak kontrola galdu zuen. Hala ere, Ertzaintza gertaera ikertzen ari da. |
2022-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/217419/emakume-bat-hil-da-zallan-trafiko-istripu-batean-bota-duten-farolak-jota.htm | Gizartea | Emakume bat hil da Zallan, trafiko istripu batean bota duten farolak jota | Gidaria atxilotu egin dute, gidabaimenik ez daukalako eta edanda zegoelako. Hildako emakumeak 67 urte zituen. | Emakume bat hil da Zallan, trafiko istripu batean bota duten farolak jota. Gidaria atxilotu egin dute, gidabaimenik ez daukalako eta edanda zegoelako. Hildako emakumeak 67 urte zituen. | Ezbeharra izan zen atzo gauean Zallan (Bizkaia): Gueñes (Bizkaia) aldera zihoan auto bat errepidetik atera zen 23:00 aldera, eta farol bat jo zuen. Kolpearen ondorioz, farola erori egin zen, eta espaloian zegoen emakume bat jo zuen. Larrialdi zerbitzuak 67 urteko emakumea salbatzen ahalegindu ziren, baina hil egin zen. Berarekin senide bat zegoen, eta ospitalera eraman behar izan zuten antsietateak jota.
Gidaria, berriz, atxilotu egin zuten. Izan ere, ez zeukan gidabaimenik eta edanda gidatzen ari zen. Atxilotua 25 urteko gizonezko bat da, eta bide segurtasunaren aurkako delitua eta zuhurtziagabekeriazko homizidio delitua egozten dizkiote. |
2022-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/217420/ayesa-taldeak-ibermaticaren-100-erosi-du.htm | Ekonomia | Ayesa taldeak Ibermaticaren %100 erosi du | Kutxabank, garai batean informazioen teknologietako taldearen %47 zuena, jabetzatik aterako da. Ayesak esan du Ibermaticaren egoitza Donostian izango dela aurrerantzean ere. | Ayesa taldeak Ibermaticaren %100 erosi du. Kutxabank, garai batean informazioen teknologietako taldearen %47 zuena, jabetzatik aterako da. Ayesak esan du Ibermaticaren egoitza Donostian izango dela aurrerantzean ere. | Informazioen teknologietako euskal enpresarik handienetako baten jabetza eskuz aldatzera doa berriz ere. Ayesa taldeak Ibermaticaren %100 erosteko akordioa erdietsi du, Madrilgo Pro A Capital arrisku kapitaleko funtsarekin —euskal konpainiaren gehiengoa zuen (%55)— eta Kutxabankekin batean —Ibermaticaren %15 zuen—. Aldeek ez dute eman operazioaren diru kopuruaren berri.
Ibermaticarena da Sevillako taldeak aurten egiten duen hirugarren erosketa, taldea hazkunde betean baitago A&M Capital Europek iaz konpainiaren kontrola eskuratu zuenetik. Gainera, inbertsio estrategiekin jarraitzeko asmoa berretsi du. Ayesaren helburua da talde teknologiko handia osatzea, Espainiako «plataforma teknologikorik handienetako bat».
Horretarako egoki-egokia zaio Ibermatica. Euskal taldeak 4.750 langilerekin eta 276 milioi euroren fakturazioarekin bukatu zuen 2021. urtea. Ibermatica bereganatuta, Ayesaren arabera, 11.000 langileko enpresa osatuko da erosketarekin, eta 22 herrialdetara hedatzen den sare komertzial eta operatiboarekin. Eragiketaren berri emateko agirian, Ayesak ziurtatu du Ibermaticaren egoitza «Euskadin» egongo dela aurrerantzean ere.
Ayesaren eta Ibermaticaren baturatik sortutako taldeak eskainiko dituen zerbitzuen artean daude zerikusia dutenak adimen artifizialarekin, datuen analitikarekin, prozesuen automatizazio eta robotizazioarekin eta hodeiko aplikazioen garapenarekin. Ahalmena izango du, era berean, SAP zerbitzuak emateko eta datu zentroetatik multi-cloud inguruetarako eskala handiko migrazio proiektuak egiteko.
Madrilgo Pro A Capital funtsa aspalditik zebilen Ibermaticako bere parte hartzea saldu nahian, eta, garai batean, 150 milioi euro eskatzen zituen. Funtsak 2013. urtean eskuratu zuen euskal enpresaren gehiengoa, %55eko parte hartzea erosita Kutxabanki, Banco Sabadelli, Caixabanki eta Caja 3ri. Horiek guztiak Ibermaticatik atera ziren, Kutxabank izan ezik.
Operazio haren bidez, euskal bankuak %47,97tik %15era gutxitu zuen Ibermatican zuen parte hartzea (Kutxatik eta Vital Kutxatik jasotakoa). Orduko hartan, bankua bere parte hartze industrialak apaltzen ari zen, Europako Basilea III kontabilitate arauak bete behar zituela eta. |
2022-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/217421/covid-19aren-datuak-bosgarren-astez-segidan-jaitsi-dira-nafarroan.htm | Gizartea | COVID-19aren datuak bosgarren astez segidan jaitsi dira Nafarroan | Abuztuaren 15etik 21erako astean lau pertsona hil dira COVID-19agatik, aurreko astean baino lau gutxiago. Hamabost pertsona ospitaleratu behar izan dituzte, baina horietako bat ere ez ZIUn. | COVID-19aren datuak bosgarren astez segidan jaitsi dira Nafarroan. Abuztuaren 15etik 21erako astean lau pertsona hil dira COVID-19agatik, aurreko astean baino lau gutxiago. Hamabost pertsona ospitaleratu behar izan dituzte, baina horietako bat ere ez ZIUn. | Nafarroako Gobernuak kaleratu berri ditu abuztuaren 15etik 21erako astean COVID-19ak izan duen eraginaren inguruko datuak. Horietan ikusten denez, bosgarren astez segidan COVID-19aren datuak beherantz egiten ari dira Nafarroan.
Positibo kopuruari dagokionez, 298 pertsonak eman dute positibo PCR proban, aurreko astean baino %26k gutxiagok. Oro har, helduenei erasaten die gogorren gaitzak, eta datuak onak dira adinari begiratuta ere: 60 urte baino gehiago dituzten pertsonen artean %24 jaitsi dira kasuak, aurreko astearekin alderatuta.
Positibo kopuruan ez ezik, ospitaleratzeetan eta hildakoetan ere nabari da jaitsiera. Azken astean, hamabost pertsona ospitaleratu behar izan dituzte gaitzak jota, aurreko astean baino zazpi gutxiago. Gainera, horietako bat bera ere ez dute ZIUn sartu behar izan. Hildakoen kopurua, berriz, erdira jaitsi da astebetean: lau pertsona hil dira COVID-19agatik.
Tximino baztangaren 33 kasu
COVID-19aren datuez gain, tximino baztangarenak ere eman ditu Nafarroako Gobernuak. Azken astean beste hiru pertsonari atzeman diote gaixotasuna; hortaz, orotara, 33 kasu identifikatu dituzte Nafarroan. Guztiak gizonak dira, 20 urtetik 70era bitartekoak. Ez dira kasu larriak izan, eta ez dute inor ospitaleratu behar izan.
Eskoletan, mugarik gabe
Naiz hedabideak jakinarazi duenez, Ipar Euskal Herriko ikastetxeetan ez dute mugarik izango COVID-19agatik. Haren esanetan, Frantziako Hezkuntza Ministerioak eta Osasun Ministerioak sindikatuei helarazi diete irailaren 1etik eskoletan eduki beharko duten protokoloa, eta bertan ageri da eskola guztiak aurrez aurre izango direla, ez dutela maskararik erabili beharko, ez dutela edukiera mugatuko eta ez dutela distantziarik mantendu beharko. |
2022-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/217422/araba-bizkai-eta-gipuzkoako-ikastetxe-guztiek-modu-orekatuan-eskolatu-beharko-dituzte-ikasle-zaurgarriak.htm | Gizartea | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ikastetxe guztiek modu orekatuan eskolatu beharko dituzte ikasle zaurgarriak | Eusko Jaurlaritzak jendaurrean jarri du unibertsitatez kanpoko ikastetxeen sarea antolatzeko eta planifikatzeko irizpideak ezartzen dituen dekretu proiektua. Horren arabera, bermatu egingo dute «eragin eremu guztietan» ikastetxe publiko bat behintzat badagoela. | Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ikastetxe guztiek modu orekatuan eskolatu beharko dituzte ikasle zaurgarriak. Eusko Jaurlaritzak jendaurrean jarri du unibertsitatez kanpoko ikastetxeen sarea antolatzeko eta planifikatzeko irizpideak ezartzen dituen dekretu proiektua. Horren arabera, bermatu egingo dute «eragin eremu guztietan» ikastetxe publiko bat behintzat badagoela. | Hezkuntza eskaintzaren inguruan jarraituko duen bidea markatu du Eusko Jaurlaritzak. Oraindik behin betikoa ez bada ere, jendaurrean jarri du unibertsitatez kanpoko ikastetxeen sarea antolatzeko eta planifikatzeko irizpideak ezartzen dituen dekretu proiektua. Azkenaldian polemika sortu duten zenbait gairi erantzuten die, esaterako, segregazioaren arazoari. Dekretuan jaso dute ikastetxe publiko nahiz itunpeko guztiek modu orekatuan hartu beharko dituztela ikasle zaurgarriak: «Ikaspostuen eskaintza programatzeko orduan, dauden plaza guztiak hartu beharko dira kontuan, gizarte eta hezkuntza egoera ahulean dauden ikasleentzat gordetakoak barnean direla. Horrela, gizarte eta hezkuntza egoera ahulean edo egoera sozioekonomiko ahulean dauden ikasleen presentzia orekatua bermatuko da eragin eremuan funts publikoekin babestutako ikastetxe guztietan». Gainera, «eragin eremu guztietan» ikastetxe publiko bat behintzat badagoela bermatuko dute, dekretuan jarri dutenez.
Dekretu berriak ikaspostuen eskaintza arautuko du. Besteak beste, aipatzen du nola jokatuko duten ikastetxe bateko eskaria eskaintza baino handiagoa denean: «Eragin eremu edo zona horretako beste ikastetxe batzuetan plaza libreak badaude, hezkuntza arloko eskumena duen sailak ikastetxe horietara bideratu ahal izango ditu sobera dauden ikasleak, onarpen prozesua arautzen duen eta indarrean dagoen araudiaren arabera baremazioa egin ondoren».
Eta zer gertatuko da ikasturtea hasita dagoela iristen diren ikasleekin? Haien eskolatzea ere arautu asmo du dekretuak, eta eskola orok «erantzunkide» izan beharko duela jasotzen du: «Hezkuntza arloko eskumena duen sailak, eskolatze batzordeen bidez, ahaleginak egingo ditu eta neurriak hartuko ditu, hain justu ere, bermatzeko funts publikoekin babestutako ikastetxe guztiak erantzunkide direla onarpen prozesutik kanpo hezkuntza sisteman sartzen diren ikasleen eskolatze orekatuan». Gaineratu dutenez, ikasturtean zehar ikastetxe jakin batzuetan gizarte eta hezkuntza egoera ahulean dauden ikasleen proportzioa ez da inguruko ikastetxeetan baino gehiago igoko. Finean, ikasle horien eskolatzea ere modu orekatuan egitea dute xede: «Eskolatze hori modu orekatuan egingo da, hezkuntzako lurralde ordezkaritzek zehazten dituzten ikastetxe publikoetan nahiz itunpeko ikastetxe pribatuetan, ikasle horien aita, ama edo legezko tutoreei entzun ondoren, onarpen prozesua erregulatzeko indarrean dauden arauek xedatutakoaren arabera».
Ratioak txikiagoak
Hezkuntzak datozen urteetan izango duen erronka —edo arazo— nagusietako bat izango da geroz eta jaiotza tasa apalagoa. Hori horrela, Eusko Jaurlaritzak ratioak jaistea hitzeman du dekretu berrian. Itunpeko ikastetxeetan, egun, HH Haur Hezkuntzan eta LH Lehen Hezkuntzan, hamazazpi haur behar dituzte gutxienez ikasgela bat mantentzeko; hemendik aurrera, berriz, hamahirurekin aski izango da. Ikastetxea herriko bakarra bada, 11 haurrekin ikasgelari eusteko moduan izango dira, eta administrazioak ikastetxea hezkuntza konplexutasun oso handiko ikastetxetzat jota badauka, nahikoa izango dute zortzirekin. Batxilergoan ere, jaitsiera: itunpekoetan, hemezortzi behar dituzte egun, eta hemendik aurrera, bat gutxiago. Ikastetxe publikoei dagokienez, gutxieneko ratioetan ez dago aldaketarik, eta itunpekoenak baino baxuagoak edo haien berdinak izango dira beti: HHn eta LHn, gutxienez 11, eta DBH Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan eta Batxilergoan, hamazazpi.
Ikasgela batean egon ahal izango den gehienezko ikasle kopurua ere mugatu nahi dute. Ikastetxe publikoetan, LHn gehienez 25 ume egon daitezke ikasgelako, baina, hemendik aurrera, ikasgela bakoitzean ezingo dituzte 23 ume baino gehiago eduki. Batxilergoan, berriz, orain arte baimenduta zegoen ikastetxe publikoetan 30 ikasle sartzea gelako, baina 27an jarri asmo dute muga orain. HHko eta DBHko ratioak mantenduko dituzte: 23 eta 25 ikaslekoak izango dira, hurrenez hurren. Itunpeko ikastetxeetan, berriz, ez dute aldaketarik egingo gehienezko ratioan, eta publikoetakoa baino handiagoa edo bera izango da beti: HHn eta LHn, 25; DBHn, 30; eta Batxilergoan, 35.
Ikastetxe integratuak sustatzen
Hezkuntza Sailak beste asmo bat ere jaso du dekretu proiektuan: ziurtatu du ahaleginak egingo dituela ikastetxe integratuak sortzeko; alegia, Haur Hezkuntza, Lehen Hezkuntza eta Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza eskaintzen duten ikastetxeak sustatzeko asmoa du. |
2022-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/217423/errusiak-esan-du-operazio-militar-berezia-espero-moduan-doala.htm | Mundua | Errusiak esan du «operazio militar berezia» espero moduan doala | Moskuk adierazi du «kontzienteki» gutxitu dituela Ukrainaren aurkako erasoak, biktima zibilak izatea eragozteko. Zenbait ikuskatzaile Zaporizhiako zentrala miatzera joango dira datozen egunotan, baldin eta Errusiarekin egiten ari diren negoziazioek arrakasta badute. | Errusiak esan du «operazio militar berezia» espero moduan doala. Moskuk adierazi du «kontzienteki» gutxitu dituela Ukrainaren aurkako erasoak, biktima zibilak izatea eragozteko. Zenbait ikuskatzaile Zaporizhiako zentrala miatzera joango dira datozen egunotan, baldin eta Errusiarekin egiten ari diren negoziazioek arrakasta badute. | Sei hilabete dira gaur Ukrainako gerra hasi zela, eta Moskuk Kieven aurka iragan otsailean hasitako «operazio militar berezia espero moduan doa». Hala baieztatu du gaur Sergei Xoigu Errusiako Defentsa ministroak. «Herrialdeko armada lan sistematikoa egiten ari da bizimodu baketsua ezartzeko askatutako eskualdeetan», adierazi du ministroak.
Vladimir Putin Errusiako presidenteak gerra hastean iragarri zuen «Ukraina desnazifikatzeko operazio militar berezi bat» egingo zuela, eta hain justu, operazio hori justifikatu du Xoiguk. Haren ustetan, Minskeko akordioak betetzeari uko egin zion Ukrainak, eta, hala, Donbass eskualdeko herritarrak arriskuan jarri. Horrez gain, Defentsa ministroak adierazi du Errusiak «kontzienteki» gutxitu dituela Ukrainaren aurkako erasoak, biktima zibilak izatea eragozteko.
Zaporizhiako zentral nuklearra da gerrako beste jopuntuetako bat azken asteotan. Errusiako armadak instalazio nuklearra okupatu zuen iragan martxoan. Zentrala Europako handiena da, eta IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak behin baino gehiagotan ohartarazi du zentralaren aurkako edozein erasok hondamendi nuklearra eragin dezakeela. IAEAk jakinarazi du datozen egunotan joango dela Zaporizhiako zentrala miatzera, baldin eta Moskurekin egiten ari diren negoziazioek arrakasta badute.
Europan, gasaren prezioa gora
Europan gasaren prezioak gora egin du Ukrainaren inbasioa hasi zenetik. Horri esker, Moskuk iaz baino %89 diru gehiago jaso du EB Europako Batasuneko herrialdeei hidrokarburoa esportatzeagatik, nahiz eta %15 erregai gutxiago saldu. Egun, EBko kideek hilabetero 13.916 milioi euro ordaintzen diote Moskuri gasa, petrolioa eta ikatza esportatzeagatik. Duela urte bat, ordea, hilabetero 7.330 milioi euro ordaintzen zituzten, batez beste.
Hori ikusita, EBko herrialdeek konpromisoa hartu dute gasaren kontsumoa %15 jaisteko. Izan ere, negua badator, eta Putinek Europako gas horniketa moztu dezake. Hori dela eta, EBko kideak, Errusiaren gasarekin duten mendekotasuna gutxitzeko, GNL gas natural likidotua erabiltzen ari dira Moskuko gasbidearen ordez: Qatarreko, Egiptoko eta AEBetako ontziek garraiatzen dute gas likidotu hori. Hala ere, ez dirudi irtenbide hori epe luzerako izan daitekeenik, kontuan hartuta gasa itsasontzietan ekartzea garestiagoa dela gasbideak baliatzea baino.
Gerra hasi zenetik, EBk hainbat zigor onartu ditu Errusiaren aurka. Horietako bat da iragan apirilean adostutakoa: Errusiako ikatza EBra esportatzeko debekua —indarrean dago hilaren 11tik—. Gauza bera egingo dute petrolioarekin ere, baina neurriak abendutik aurrera sartuko dira indarrean. |
2022-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/217424/isakek-reala-utziko-du-eta-newcastlek-fitxatuko-du.htm | Kirola | Isakek Reala utziko du, eta Newcastlek fitxatuko du | Ingalaterrako klubak 70 milioi euro ordainduko ditu aurrelari suediarrarengatik. Realaren historiako salmentarik garestiena izango da. | Isakek Reala utziko du, eta Newcastlek fitxatuko du. Ingalaterrako klubak 70 milioi euro ordainduko ditu aurrelari suediarrarengatik. Realaren historiako salmentarik garestiena izango da. | Alexander Isakek supituan amaituko du Realeko ibilbidea. Klub txuri-urdineko iturriek BERRIAri baieztatu diotenez, aurrelari suediarrak utzi egingo du Donostiako taldea. Ingalaterrako Newcastlen ariko da aurrerantzean, 70 milioi euroren truke. Hala, Realak sekula egin duen salmentarik garestiena bilakatuko da.
Newcastlek hilabeteak egin ditu Isaken arrastoari segika, harik eta proposamen zehatza egin duen arte. Jokin Aperribairen zuzendaritzak onartu egin du eskaintza, baztertu ezinezkoa dela iritzita, eta akordio bat lortu dute hala: 70 milioi euroez gain, Realak beste bost milioi jasoko ditu Ingalaterrakoek kirol arloko zenbait helburu lortuz gero. Halaber, Newcastlek Isak beste talde bati saltzen badio, Realak jasoko du salmenta horren %10. Guztira, 80 milioi euro baino gehiagoko eragiketa izan daiteke. Oraingoz, bi klubek ez dute akordioaren berri eman ofizialki.
Realak 2019-2020ko sasoirako fitxatu zuen Isak, Alemaniako Borussia Dortmund taldetik. Orduko hartan, 10 milioi euro ordaindu zituzten donostiarrek. Txuri-urdinekin egin dituen hiru sasoietan maila onean aritu da, eta zaleen kutunetako bat bilakatu da 22 urteko jokalaria —datorren hilean beteko ditu 23 urte—.
Lehendabiziko denboraldian, 16 gol sartu zituen –bederatzi Espainiako Ligan, eta zazpi Kopan–; bigarren urtean, 17 (guztiak ligan), eta iragan sasoian, hamar –sei ligan, hiru Europa ligan eta bat Kopan–. Sasoi honetan ere sartu du gol bat Realarekin: joan den igandean, Bartzelonaren aurkako partidan (1-4). Hiru urtean, Isakek Espainiako Kopa bat irabazi du Realarekin, eta hiru aldiz segidan sailkatu da Europarako.
Orain, ordezko bila
Realak Isaken ordezko bat bilatzeko ardura izango du datozen egunetan. Talde txuri-urdina larri antzean dago aurrelari petoen kopuruari dagokionez. Imanol Alguacil teknikariak Jon Karrikaburu eta Mohammed-Ali Cho soilik ditu jokatzeko prest, Carlos Fernandezek min hartu ondotik. Zazpi egun barru itxiko dute udako merkatua. Aldi horretan, aurrez plazaratutako izenak eta bestelakoak landuko ditu Roberto Olabek gidatutako futbol zuzendaritzak, Isaken ordezko bat aurkitu nahian. |
2022-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/217425/taylorren-hilketaren-auzian-gezurra-esan-zuela-aitortu-du-aebetako-polizia-ohi-batek.htm | Mundua | Taylorren hilketaren auzian gezurra esan zuela aitortu du AEBetako polizia ohi batek | Poliziak tiroz hil zuen 26 urteko afro-amerikarra. Kelly Goodlett da oraingoz haren heriotzaren erantzule egin duten polizia bakarra. | Taylorren hilketaren auzian gezurra esan zuela aitortu du AEBetako polizia ohi batek. Poliziak tiroz hil zuen 26 urteko afro-amerikarra. Kelly Goodlett da oraingoz haren heriotzaren erantzule egin duten polizia bakarra. | Etxean lo zegoen Breonna Taylor 2020ko martxoaren 13an, Polizia bat-batean eta indarrez sartu zenean. 26 urteko larrialdietarako osasun teknikariarekin batera zegoen haren mutil laguna, eta, hark gerora azaldu zuenez, erasotzaileak zirela pentsatu zuen hasieran, eta horregatik egin zien tiro. Etxe barrura sartutako hiru poliziek 32 tirorekin erantzun zioten; haietako seik Taylor jo zuten. Tokian bertan hil zen emakumea. Bi urte geroago, lehen aldiz, operazio hura egiteko agindua idatzi zuen polizietako batek, Kelly Goodlettek, bere erantzukizuna onartu du. Bart gauean egindako auzi saioan, polizia ohiak aitortu du manipulatu egin zuela operazio hartan gertatutakoari buruzko txostena.
Konspirazioa egin izana onartu eta bere burua erruduntzat jo du Goodletttek, Louisvilleko epaitegian egindako deklarazioan. Hala, hura da hilketaren erantzule deklaratu den polizia bakarra. Ikerketa federalaren arabera, lerro bat gehiago idatzi zuen hilketari buruzko polizia txostenean, beste polizia batekin batera adostuta, Taylorren hilketa salatzeko protestak ugaritzen hasi zirenean. Izan ere, emakume afro-amerikarraren hilketaren ostean, milaka lagun irten ziren kalera, Poliziaren indarkeria salatu eta afro-amerikarren aurkako erasoak amaitu zitezela eskatzeko.
Beste bi polizia ohi eta karguan jarraitzen duen beste bat ere auzipetuta daude Taylorren hilketarekin lotuta. Kyle Meany, Joshua Jaynes eta Goodletti egozten diete «informazio faltsua» eman izana Taylorren etxean sartzeko agindua lortu ahal izateko. Brett Hankinsoni, berriz, operazioan «gehiegizko indarra» erabili izana leporatzen diote.
Martxoan, epaitegi batek ebatzi zuen Hankinsonek ez zuela «zuhurtziagabekeria ausartegiz» jokatu, eta, beraz, errugabetzat jo zuten kargu horri zegokionez. Epaimahaiak errugabetu egin zituen tiroketan parte hartu zuten beste bi poliziak, baina Hankinson erruduntzat jo zuten Taylorren bizilagunak arriskuan jartzeagatik.
Goodlettek abuztuaren 5ean utzi zuen kargua, Merrick Garland fiskal nagusiak beste kargu batzuk aurkeztuko zituztela iragarri eta hurrengo egunean. Espero da azaroaren 22an jakinaraziko dutela polizia ohiaren aurkako epaia. Bost urte arteko espetxe zigorra, 252.000 euroko isuna eta hiru urteko baldintzapeko askatasuna jar diezazkiokete.
Auzipeturik ez Brooksen hilketarekin lotuta
Taylor hil zuten urte berean, 2020an, hil zuten Rayshard Brooks, 27 urteko afro-amerikar bat, tiroz; George Floyden hilketatik hiru bat astera gertatu zen hori, 2020ko ekainaren 12an. Errepideko kontrol batean geldiarazi zuten Brooks. Poliziek gainean eraman ohi dituzten kameretako irudietan ikus zitekeen gizona bolantearen gainean lo zegoela eta errepidea oztopatzen ari zela poliziak gerturatu zirenean. Brooksek 41 minutuz erantzun zituen polizien galderak eta eskakizunak. Baina, alkoholemia proban positibo eman zuenean, eta hura atxilotzekotan zirela, Brooksek pistola elektrikoa kendu zion polizietako bati, eta deskarga bat ematen saiatu zen lasterka ihes egiten zuen bitartean. Polizietako batek, Garrett Rolfek, bitan egin zion tiro lasterka zihoan bitartean.
Brooksen hilketarekin lotutako 11 delitu egotzi zizkioten Rolfi, eta betebeharrak urratzea eta eraso egin izana haren kide Devin Brosnani. Gaur, Peter Skandalakis fiskalak ebatzi du legea bete zutela bi poliziek, eta haien jokabidea «zuzena» izan zela, pistola elektriko bat «arma hilgarri bat» izan daitekeelako. Fiskalaren arabera, arrazak ez zuen zerikusirik izan gertatutakoarekin.
Giza eskubideen erakundeek gaitzetsi egin dute erabakia, eta kasua berrikusteko eskatu. |
2022-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/217426/beckermann-palmason-eta-stricklanden-lanak-izango-dira-zabaltegi-tabakalera-sailean.htm | Kultura | Beckermann, Palmason eta Stricklanden lanak izango dira Zabaltegi-Tabakalera sailean | Santiago Loza argentinarra Amigas en un camino de campo film luzearen mundu mailako estreinaldiarekin itzuliko da Donostiako Zinemaldira. | Beckermann, Palmason eta Stricklanden lanak izango dira Zabaltegi-Tabakalera sailean. Santiago Loza argentinarra Amigas en un camino de campo film luzearen mundu mailako estreinaldiarekin itzuliko da Donostiako Zinemaldira. | Donostiako 70. Zinemaldia hasteko hiru aste pasa gelditzen diren honetan, jaialdiaren programazioa osatzen duten atal guztietako filmen berri ematen segitzen dute antolatzaileek. Gaur, hain zuzen ere, Zabaltegi-Tabakalera sailean emango dituzten hamahiru film luzeren, zortzi laburren eta iraupen ertaineko baten berri eman dute. Zinemaldia irailaren 16tik 24ra arte egingo da.
Antolatzaileek beraiek definitu izan dute Zabaltegi-Tabakalera zinemaldiko lehiazko «sailik irekiena», eta, ondorioz, ezaugarri komunei izkin egiten dieten filmak emango dituzte aurten ere. Pelikula gehienak beste zinema jaialdi batzuetan estreinatutakoak izango dira (Berlin, Cannes, Locarno, Rotterdam, Jeonju, Sundance eta Venezia), baina izango da lehenengo aldiz ikusiko den film bat ere, Santiago Loza argentinarraren (Cordoba, 1971) Amigas en un camino de campo filmak Donostiako Zinemaldian izango duelako mundu mailako estreinaldia. Lozak Zinema Eraikitzen egitasmoan eta Koprodukzio Foroan parte hartu izan du aurretik, eta Horizontes Latinos sailean ere izan zen orain dela bi urte Edición limitada filmarekin. Amigas en un camino de campo adiskidetasunari, neguko paisaiei eta poesiari buruzko filma da, eta mendiko herri bateko bi lagun ditu protagonista, herrian zerutik erori zaien harri baten bila aterako direnak.
Zabaltegi-Tabakaleraren ezaugarrietako bat da ezaugarririk ez izatea, eta, ondorioz, bere programazioan zinemagile beteranoak eta hasiberriak biltzen dira, fikzioak eta dokumentalak. Ruth Beckermannek (Viena, 1952) dokumentala izan du bere zinema ibilbidearen ardatza 1977an Arena besetzt filma estreinatu zuenetik, eta Donostian aurkeztuko duen lan berriak ere (Mutzenbacher) ez-fikzioa du oinarri, nahiz eta Josefine Mutzenbacher, Vienako prostituta baten istorioa eleberria duen oinarrian. Nobela hori modu anonimoan argitaratu zuten 1906an, eta, berehala, polemika handia piztu zuen, haurren eta emakumeen sexualitatearen deskribapen lizunak egiten zituelako. Filmean, Beckermannek casting baterako deialdia egingo du, eleberri pornografiko horren egokitzapen bat egiteko.
Dokumentala da Meet me in The Bathroom ere, Dylan Southern eta Will Lovelace zinemagile britainiarrek lau eskutara zuzendutako lana. Bjork, Jack White eta Blur musika artista eta taldeei buruzko dokumentalak egin izan dituzte aurretik, eta oraingoan, berriz, XXI. mende hasieran New York hirian gorpuztu zen musika oldeari begiratu diote. Hala, dokumentalean The Strokes, LCD Soundsystem, Yeah Yeah Yeah eta beste hainbat talderen musikak eta bizipenak bildu dituzte. Filma Sundancen estreinatu ondoren iritsiko da Donostiara.
Salvador, inaugurazioan
Thomas Salvador frantziarrak (Paris, 1973) Zuzendari Berriak sailean estreinatu zuen Vincet n'a pas d'ècailles bere lehenengo lana, eta Zabaltegi-Tabakalera sailean izango da aurten, den-dena utzi eta Alpeetan kokatzea erabakitzen duen ingeniari paristar bati buruzko filmarekin: La montagne. Cannesko jaialdiko Errealizadoreen hamabostaldian aurkeztu zuen filma eta Zabaltegi-Tabakalera saila zabaltzea egokituko zaio oraingoan.
Bigarren filma du Anders Emblem norvegiarrak (Alesund, 1985) A Human Position, eta Donostian baino lehenago hainbat jaialditan eman dute, Rotterdamen eta Jeonjun, besteak beste. Asta izeneko kazetaria du protagonista filmak, Norvegia mendebaldeko kostaldeko herri batean bizi dena eta bertakoa izateari esanahia bilatzen ari zaiona. Asilo eskatzaile baten desagertzeak bete-betean eragingo du haren bizitzan.
Jeonjuko zinema jaialdian filmik onenaren saria eskuratu zuen Cyril Schaublin zinemagile suitzarraren (Zurich, 1984) Unrueh lanak, eta baita zuzendaririk onenaren saria ere Berlinaleko Encounters sailean. Schaublinek zuzentzen duen bigarren film luzea da, eta XIX. mendean dago girotua, erlojuen fabrikazioan diharduen eta mugimendu anarkistak indarra hartu duen herri txiki batean.
Berlinalen izan zen Natalia Lopez Gallardoren (La Paz, 1980) Manto de gemas ere, eta, hain zuzen ere, Epaimahaiaren saria jaso zuen bertan. Emakume baten desagertzea du abiapuntu filmak, eta krimen antolatuaren indarkeria aztertzen du.
Laura Citarellak (La Plata, Argentina, 1981) Veneziako Zinemaldiko Orizzonti sailean aurkeztuko du Trenque Lauquen, hau ere emakume baten desagerpen misteriotsutik abiatzen dena, eta Donostian hari egokituko zaio Zabaltegi-Tabakaleraren programazioa ixtea. Andres Di Tellarentzat (Buenos Aires, 1958), berriz, ez da berria Donostian egotea; izan ere, Zabaltegi-Tabakaleran aurkeztu ditu aurretik 327 cuadernos (2015) eta Ficción privada (2019). Orain, Diarios ekarriko du zinemaldira, BAFICI jaialdiaren azken edizioan estreinatutako pieza laburren sorta. Sakelako telefonoarekin grabatutako irudiak, artxibo pertsonala eta aurkitutako materiala bildu ditu haurtzaroko oroitzapenak, lagunen potretak eta beste jasotzeko.
Ann Orenen (Tel-Aviv, 1979) lehenengo filma da Piaffe, eta Locarnon izan ondoren aurkeztuko du Donostian. Bizkarrean zaldi buztan bat ateratzen zaion emakume bat da pelikulako protagonista da. Hylnur Palmason zinemagile islandiarrak, bestalde, bere hirugarren film luzea erakutsiko du Donostian, Godland, Cannesko Un Certain Regard sailean estreinatu zuena. XIX. mendean dago girotua filma, eta Islandiako eremu urrun batera eliza bat eraiki eta bertakoei argazkiak egitera joango den apaiz gazte bat du protagonista.
Film laburren sorta
Zabaltegi-Tabakaleran hainbat film labur ere emango dituzte. Hain zuzen ere, Godland film luzeaz gain, Nest iraupen laburrena pelikula ere aurkeztuko du Palmasonek Donostian. Urtebete zuhaitz batean etxe bat elkarrekin eraikitzen eman zuten senide batzuen ibilerak kontatzen ditu filmak.
Zinemaldian behin baino gehiagotan izan diren zinemagile ezagunak film laburrekin izango dira aurten bertan. Horietako bat da Peter Strickland ingelesa: 2018an Sail Ofizialean lehiatu zen In Fabric filmarekin, eta orain dela bi urte Zabaltegi-Tabakaleran erakutsi zuen Cold Meridian. Aurten, berriz, Black Narcissus (Passion of The Swamp) emango du Zinemaldian, zeinetan film pornografikoen zuzendari beterano batek bere iragana gogoratzen duen. Lee Chang-dong ere (Daegu, Hego Korea, 1954) ezaguna da Donostian, Poetry Perlak sailean izan baitzen 2010ean. Oraingoan, Heartbeat lan laburra ekarriko du.
Diego Cespedesen (Las criaturas que se derriten bajo el sol), Bi Ganen (Po sui tai yang zhi xin / A Short Story), eta Erik Shirai eta Masako Tsumuraren Nowhere To Go But Everywhere film laburrak, eta Takayuki Fukataren Naname no rouka / Itchan and Satchan film ertaina ere izango dira Donostiako Zinemaldian.
Gaur iragarritako filmez gain, aurretik jakinarazitako beste lau lan ere izango dira Zabaltegi-Tabalera sailean: El agua (Elena Lopez Riera), Cerdita (Carlota Pereda), Hirugarren koadernoa (Lur Olaizola) eta Cuerdas (Estibaliz Urresola). |
2022-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/217427/eguzkik-salatu-du-urola-ibaira-odola-isuri-dutela.htm | Gizartea | Eguzkik salatu du Urola ibaira odola isuri dutela | Talde ekologistak uste du isurketak Urkaiko hiltegian duela jatorria. Uraren Euskal Agentziak ikerketa abiatu du. | Eguzkik salatu du Urola ibaira odola isuri dutela. Talde ekologistak uste du isurketak Urkaiko hiltegian duela jatorria. Uraren Euskal Agentziak ikerketa abiatu du. | Eguzkik Urola ibaira egindako beste isurketa bat salatu du. Ibaia Zestoako (Gipuzkoa) Iraeta auzotik igarotzen den tokian izan da isurketa, eta Eguzkik uste du litekeena dela Urkaiko hiltegian izatea jatorria. Eguzkik nabarmendu duenez, Urolak egun hauetan ur gutxi darama, eta kutsaduraren eragina gehiago sumatzen da ibaiaren ekosisteman. Talde ekologistak gaineratu du ez dela odola ibaira iristen den lehen aldia, eta uste du odola isurtzea «ia % 100 saihestu» daitekeela. Izan ere, gogorarazi du odol lehorra aspalditik erabiltzen dela nekazaritzan eta lorezaintzan ongarri gisa, eta nekazaritza ekologikoan baimendutako produktuen artean dagoela. Eguzkik Uraren Euskal Agentziari eman dio isurketaren berri, eta gertatutakoa ikertuko du erakundeak. Hori dela eta, Urkaiko hiltegiari –atzo albiste izan zen, ganadua ahalik eta sufrimendu txikienarekin sakrifikatzen dela kontrolatzeko kamerak jarri dituelako barruan– eskatu dio beharrezko baliabideak jartzeko horrelako isurketa bat berriro gerta ez dadin.
Hainbat egunetan odol isuria antzeman dugu Urola ibaira, Iraeta auzotik, Zestoan. Ura agentziarekin harremanetan jarri dira, eta haiek, bertaratu eta ikerketa bat abiatu dute. Gogorarazi nahi dugu ez dagoela baimenik ibaira zuzenean odol isurketak egiteko. Litekeena da Urkaiko hiltegitik isuri izana. |
2022-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/217428/benedettik-eta-gabiriak-bilbon-ordaindu-gabe-utzitako-bazkaria.htm | Kultura | Benedettik eta Gabiriak Bilbon ordaindu gabe utzitako bazkaria | Oroitzak freskatu, eta Mario Benedetti idazle uruguaitarrarekin 1997an bizitako pasadizo bat ekarri du gogora Julen Gabiriak. Twitterren harilkatu du kontaketa, hamazazpi txiotan. «Ni flipatuta, imajinatu!». | Benedettik eta Gabiriak Bilbon ordaindu gabe utzitako bazkaria. Oroitzak freskatu, eta Mario Benedetti idazle uruguaitarrarekin 1997an bizitako pasadizo bat ekarri du gogora Julen Gabiriak. Twitterren harilkatu du kontaketa, hamazazpi txiotan. «Ni flipatuta, imajinatu!». | «Pertsonaia historiko batekin kafe baten bueltan hizketalditxo bat izateko aukera bazenute, nor aukeratuko zenukete? Eta zergatik?». Tarteka, galdera interesgarriak kabitzen dira Twitterreko txio baten neurrian, 280 karakteretan. Erantzun on eta iradokitzaileak ere bai: «Mario Bennedetti», idatzi du Lander Garro idazle errenteriarrak. Itxura denez, gainera, erantzuna ez da ausazkoa izan; atzean badu historiarik. Julen Gabiria idazleari deitu dio Garrok, eta hark abiatu du kontakizuna. Izan ere, Gabiriak bai, jadanik izan zuen behin, orain 25 urte, Benedettirekin mahai baten bueltan solastatzeko tartea.
Aitorpena eginez abiatu du atzera begirakoa Gabiriak: «Benetan gertatu zenaren eta nik buruan dudanaren arteko marra non dagoen oso argi ez badut ere...». Anekdota bitxia etorri da atzetik. Bilbon gertatu zen, 1997an.
Gabiriak oroitarazi duenez, Benedettik Andamios liburua argitaratu berri zuen orduan, haren aurkezpen bira egiten ari zen, eta Bilbon zuen geldialdietako bat, liburu azokan. Horregatik, «kazetari» gisara bertaratu zen Gabiria, –Gabiriak erabaki du komatxoak jartzea–. «Garai hartan, euskarazko aldizkari bat sortu genuen Basaurin, Hego Uribeko herri guztietan banatzen zena, eta hor bagenuen literaturari buruzko atal bat ere», argudiatu du.
Benedettiren zalea zen artean 24 urte zituen Julen Gabiria gaztea, eta, aurkezpena bukatzean, hurbildu egin zitzaion, sinadura eske. «Kasualitatea-edo izango da, baina, hain justu, atzo izan nuen liburu hori eskuetan. Hark sinatutako Andamios», kontatu dio BERRIAri.
Bazkari aurreikusi gabea
Eta orduan hasi zen anekdota: «Geratu ginen: bera, bere editorea (edo argitaletxeko norbait: gizon bat), eta ni. Sinatu zidan, hasi ginen hizketan, eta, kontua apur bat luzatzen hasi zenez, beste gizon hori komunera edo ez-dakit-nora joan zen».
Artean argitaletxeko editorea-edo haiekin zela, baina, aitorpen bat egin zion Gabiriak Benedettiri: «Kontatu nion bere pertsonaia batean oinarritutako ezizenarekin sinatzen nituela poemak. Eta esan zidan: 'Zergatik? Idazten duzunak lotsatu egiten zaitu?'. Galdera haren oihartzuna bonba bat izan zen niretzat».
Eta, Gabiriak kontatu duenez, luze izan ziren hizketan biak. Eta ailegatu zen bazkalordua, eta zer-eta uruguaitarrak galdetu zion ea ez ote ziren joanen zerbait jatera. «Ni flipatuta, imajinatu», zehaztu du. Flipatuta, baina aukeratu zuten jateko lekua, eta eskatu zuten bazkaria, artean argitaletxeko editorea ez zegoela; ez luzaroan.
«Eta hasierako mokadu horietan geundela, hara non agertzen den editorea atetik: izerditan, urduri, imintzioka, ea non sartu den galdezka... Ba heldu zion besotik, agindu zion altxatzeko, eta airean eraman zuen. Eta beti geratu zait zalantza: eskatu genuen jatekoa, bai (nahiz eta gero bazkaldu ez). Baina nork ordaindu zuen? Nik ez behintzat!». |
2022-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/217429/ertzaintzak-67-ziztada-kasu-zenbatu-ditu-uztailetik.htm | Gizartea | Ertzaintzak 67 ziztada kasu zenbatu ditu uztailetik | Josu Erkorekak jakinarazi du kasuen erdiak salatu direla formalki. Bilboko jaietan ustez izandako sexu eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza. | Ertzaintzak 67 ziztada kasu zenbatu ditu uztailetik. Josu Erkorekak jakinarazi du kasuen erdiak salatu direla formalki. Bilboko jaietan ustez izandako sexu eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza. | Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak jakinarazi duenez, uztailaz geroztik 67 ziztada kasu inguru erregistratu ditu Ertzaintzak, gehienak emakumeei egindakoak. Denetan, baina, ez da salaketa aurkeztu: kasuen erdiak salatu dira formalki. Bilboko jaietan, adibidez, Ertzaintzak 25 kasuren berri izan du. Halaber, sailburuak jakinarazi du Bilboko jaietan ustez izandako sexu eraso bat ikertzen ari dela Ertzaintza. Biktimak ez du salaketarik jarri oraindik, Erkorekak jakinarazi duenez. Bilbao Irratian elkarrizketatu dute Erkoreka, eta, elkarrizketa berean, Amaia Arregi Bilboko Udaleko Herritarren Segurtasunerako zinegotziak jakinarazi du udalak ez duela festen inguruan inolako «sexu erasoren» berririk, baina adierazi du «abusu eta ukitu» kasu batzuk izan direla. Ziztaden inguruan, Erkorekak esan du ez dakitela zergatik gertatzen ari diren: «Inork ez daki zehazki zeren ondorio den ziztaden fenomeno hori, gaur egun arte ez baita, gutxienez, sumisio kimikoko kasurik». Azaldu du zenbaitetan emakume batzuek uste dutela ziztatu egin dituztela, baina pertzepzio pertsonal bat izaten dela, eta osasun langileen esku hartzearen ostean ikusten dutela ez dela halakorik izan. Beste batzuetan ziztadak izan direla azaldu du Erkorekak, baina, analisiak egiten direnean, ikusten da gorputzean ez dagoela substantzia kimikorik. «Fenomeno arraroa da, eta oraindik ez dugu azalpenik: ez dakigu zeren ondorio den», azpimarratu du. |
2022-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/217430/marc-solerren-indar-erakustaldia-bilbon.htm | Kirola | Marc Solerren indar erakustaldia, Bilbon | Ganguren hamabi segundoko aldearekin amaitu du kataluniarrak, eta atzetik jarraika zituenek gertu izan duten arren, ezin izan dute harrapatu. Rudy Mollard da lider berria, ihesaldian egon eta gero | Marc Solerren indar erakustaldia, Bilbon. Ganguren hamabi segundoko aldearekin amaitu du kataluniarrak, eta atzetik jarraika zituenek gertu izan duten arren, ezin izan dute harrapatu. Rudy Mollard da lider berria, ihesaldian egon eta gero | Marc Solerrek (UAE) irabazi du Espainiako Vueltako bosgarren etapa, Bilbon. Eguneko ihesaldian sartzen azkena izan da kataluniarra, baina Gangurengo bigarren igoeran utzi ditu atzean iheskideak. Tropela lau minutura sartu da helmugan, denak elkarrekin, eta ihesean aritu den Rudy Mollardek (FDJ) jantzi du maillot gorria. Euskal zaleek ez dute aukera galdu, eta ikurrinez eta elastiko laranjez bete dituzte errepide bazterrak, oraingoan ere.
Abiadura bizian egin du tropelak eguneko lehen zatia; 51 km/h abiaduran aritu dira lehenengo orduan. Eguneko ihesaldian sartzeko saiakera asko izan dira. Talde askok bazekien gaur zela ihesaldian egonda etapa garaipena lortzeko lehenengo aukera, baina tropelak ez du ihesaldirik baimendu 70 kilometro pasa diren arte.
Azkenerako hamazazpi lagunek lortu dute tropeletik ihes egitea, eta horien artean izan dira Ibai Azurmendi (Euskaltel-Euskadi) eta Roger Adria (Kern Pharma). Soler beranduago iritsi da ihesean zegoen taldearengana. Tropela bi minutura zegoela egin du ihes bertatik, eta kataluniarrak aurrera iristea lortu du. Hiru minutuko aldea mantendu dute hasieran, baina eguneko hirugarren mendatera iristean hanka altxatu dute tropelean erritmoa ezartzen ari ziren Jumbo-Vismako txirrindulariek. Gauzak horrela, lau minutuko aldearekin hasi du aurreko taldeak Gangurengo lehenengo igoera (4,6 kilometro luze eta %8ko pendiza).
FDJk jarri du erritmoa aurreko taldean, bi txirrindulari baitzituen bertan. Lawson Craddock (BikeExchange) izan da ihesean zebilen taldean zuhaitza astintzen lehena. Aldea zabaldu du erritmo aldaketa batekin, eta bakar batek ere ez du haren gurpilean jarraitu. Segundo gutxiko aldea zabaldu du, baina Gangurengo azken aldapan Victor Langelotti (Burgos-BH) iritsi da haren gurpilera. Jaitsieran beste hamar txirrindulari iritsi dira bikotearen ondora, eta elkarrekin egin dute Gangurenera bigarren aldiz iristeko bidea. Adria bertan izan da, baina Azurmendi atzean gelditu da, eta tropelak harrapatu egin du.
Jack Stewartek (FDJ) saiakera egin du Gangurenera bigarrenez iritsi aurretik. Gogor jo du erasoa britaniarrak, eta berrogei segundoko aldearekin iritsi da bertara. Solerrek erritmo aldaketa bortitza egin du Stewarten ondora iritsi nahian, eta mendatea amaitzeko kilometro bakarra gelditzen zenean harrapatu du britaniarra. Horrekin nahikoa ez, eta atzean utzi du FDJko txirrindularia, eta bakarrik hasi du jaitsiera, hura harrapatu nahian zebilen taldetxoarekiko hamabi segundoko aldearekin.
Barruan zeukan guztia utzi du Solerrek helmugara iritsi nahian, eta atzekoak bost segundora hurbildu diren arren, elkarri begira gelditu dira azken kilometroetan. Inork ez zuen besteentzat lan egin nahi, eta elkarri erasoak jotzen aritu dira. Oso gertu izan du taldetxoak Soler, baina harrapatuko zutela zirudienean, elkarri begira gelditu dira berriro ere, eta kataluniarrak altxatu ditu besoak Bilboko helmugan.
Tropelak bost minutuko galerarekin hasi du Gangurengo bigarren igoera. Jumbo-Vismak ezarri du igoerako erritmoa, eta txirrindulari gutxi gelditu dira erritmo horri jarraitu ezinda. Inork ez du erasorik jo, eta indarrak gorde dituzte datorren egunerako. |
2022-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/217431/otsailetik-2000-ukrainiar-heldu-dira-nafarroara.htm | Gizartea | Otsailetik 2.000 ukrainiar heldu dira Nafarroara | Gehienek babes eskaera tramitatu dute Iruñean eta Tuteran. Urkullu lehendakariak «harrera elkarte eta erakundeen lankidetza» eskertu du. | Otsailetik 2.000 ukrainiar heldu dira Nafarroara. Gehienek babes eskaera tramitatu dute Iruñean eta Tuteran. Urkullu lehendakariak «harrera elkarte eta erakundeen lankidetza» eskertu du. | Otsailaren 24an Errusiak Ukraina inbaditu zuenetik, 2.000tik gora errefuxiatu iritsi dira Nafarroara. Zehazki, 2.181 dira hilabete hauetan gatazka guneetatik heldu diren ukrainarrak: 1.111 emakumezko, 303 gizonezko eta 767 adingabe. Maria Txibiteren gobernuak zehaztu du, hala ere, horiek denak ez daudela uneotan herrialdean: asko, Nafarroara iritsi ostean, beste erkidegoetara lekualdatu dira, Europako Batasuneko beste herrialde batzuetan babesa bilatu dute edo sorterrira itzuli dira. Gehienek [1.435ek] Europako Batasunak eskaintzen duen behin-behineko babes agiria tramitatu dute dagoeneko, Iruñeko eta Tuterako immigrazio bulegoetan.
«Errefuxiatuak Nafarroara iristen ari dira oraindik ere, baina, zorionez, hasieran baino askoz erritmo apalagoan», azaldu du Javier Remirezek, Nafarroako Gobernuko lehendakariordeak. «Harrera egin zaie maila guztietan: etxebizitza baliabideei, hezkuntzari eta lan gizarteratzeari dagokienez».
Remirezek gaineratu du Nafarroa herrialde «solidarioa» dela, ez Ukrainarekin soilik, «baita beste herrialde askotako errefuxiatuekin ere». Osasun eta hezkuntza baliabideak nabarmendu ditu lehendakariordeak: hala, Ukrainako 1.158 errefuxiaturi bermatu diete osasun sistema publikorako sarbidea, eta Ukrainako 308 haur eskolatuak izan dira Nafarroako 105 ikastetxetan: 49, Haur Hezkuntzako bigarren zikloan; 171, Lehen Hezkuntzan; 85, DBHn; eta hiru, batxilergoan.
Gasteizen, bestalde, bilera egin du gaur desplazatuei harrera egiteko Eusko Jaurlaritzak antolatutako mahaiak. Iñigo Urkullu lehendakariak esker ona adierazi die iheslariekin lan egiten duten elkarte eta erakundeei, eta gaineratu du Jaurlaritzak «konpromiso irmoa» duela «elkartasunarekin eta giza eskubideekin». |
2022-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/217432/ehunka-lagunek-indarkeria-matxistarik-gabeko-aste-nagusia-aldarrikatu-dute-bilbon.htm | Gizartea | Ehunka lagunek «indarkeria matxistarik gabeko Aste Nagusia» aldarrikatu dute Bilbon | Bilboko Konpartsek deitu dute manifestaziora. Estreinako aldiz, abian jarri dute sexu erasoen kontrako protokoloa, «erasoen areagotzea ikusirik». | Ehunka lagunek «indarkeria matxistarik gabeko Aste Nagusia» aldarrikatu dute Bilbon. Bilboko Konpartsek deitu dute manifestaziora. Estreinako aldiz, abian jarri dute sexu erasoen kontrako protokoloa, «erasoen areagotzea ikusirik». | Berriz ere, indarkeria matxistaren kontrako aldarriek hartu dituzte Bilboko kaleak Aste Nagusian. Erasoei autodefentsa feministaz erantzunen dietela ohartarazi zuten atzo ehunka lagunek iluntzean. Gaur, berriz egin dute ozen oihu sexu erasoen aurka, Bilboko Konpartsen deiari segika. Erasoen gainetik... Aste Nagusia defendatu izan dute lelo.
Protestan azaldu dutenez, sexu eraso ugari izan dira azken egunotan hirian. Suminez azpimarratu dute, bada, irmo erantzunen dietela eraso guztiei, «denok». Egoeraren larritasuna nabarmendu dute elkarretaratzean. Hain zuzen, erasoen kontrako protokoloa aktibatu berri dute konpartsek, «erasoei behar bezala egiteko aurrera».
«Nazkatuta gaude. Ez isildu, ez onartu, egin ezazu zarata, eta erantzun. Emakumeak geure gorputzen jabe gara, gure askatasunaren jabe. Kaleak, gaua, eta festak gureak ere badira. Geure festen eta bizitzen jabe gara», adierazi dute protestaren hondarrean. |
2022-8-24 | https://www.berria.eus/albisteak/217433/pilar-irigoien-sodenako-burua-kargutik-kendu-du-nafarroako-gobernuak.htm | Gizartea | Pilar Irigoien Sodenako burua kargutik kendu du Nafarroako Gobernuak | Enpresa publikoko buruak kontratu bat sinatu zuen CENekin 2020an, COVID-19aren aurkako maskarak erosteko. 1,2 milioiren galera eragin du operazioak. | Pilar Irigoien Sodenako burua kargutik kendu du Nafarroako Gobernuak. Enpresa publikoko buruak kontratu bat sinatu zuen CENekin 2020an, COVID-19aren aurkako maskarak erosteko. 1,2 milioiren galera eragin du operazioak. | Aulkia kendu diote. Pilar Irigoien, Sodena sozietate publikoko zuzendari kudeatzailea, kargutik kendu du Nafarroako Gobernuak, 2020ko maiatzean sinatutako kontratu batean atzemandako irregulartasunengatik. COVID-19aren izurriaren hasieran egin zuten akordioa Sodenako buruak eta Jose Antonio Sarriak, CEN Nafarroako Enpresarien Elkargoko presidente zenak, maskara kirurgikoen hornidura bermatze aldera. Itun horren arabera, Nafarroako enpresek behar zituzten maskara guztien estimazioa egin zuen CENek; Sodenak, berriz, bi milioi euro pagatu zizkion Albyn Medical enpresari, maskarak eros zitzan.
Nafarroako Gobernuko Kontu Hartze Zuzendaritzak 2022ko uztailaren 27an sinatutako txosten batek, baina, kolokan jarri du hitzarmen hura. Gobernuko ikuskatzaileen arabera, «irregulartasunak» daude kontratuan: alde batetik, Ogasun Publikoko Foru Legean ezarritako interes tasak gainditzen ditu; bestetik, 2020an izurria dela-eta ezohiko kontratuak egiteko ezarri ziren baldintza orokorrak urratzen ditu, eta, azkenik, Sodenak ez zuen gobernuaren baimenik jaso halako operazio bat sinatzeko. Kontu Hartze Zuzendaritzaren arabera, kontratu hark 1,2 milioi euroren galera eragin dio sozietate publikoari. Izan ere, Espainiako Gobernuak legez mugatu zuen maskaren gehienezko prezioa, eta, 2020ko udatik aurrera, enpresek ez zuten Sodenak eskatutako maskara horien guztien beharrik izan. Ordurako, baina, sozietate publikoak aurreratua zuen dirua. Uneotan, 1,7 milioi maskara daude, diru publikoekin ordainduak, Iruñerriko bi biltegitan pilatuta.
Operazio horren ardura Pilar Irigoienena dela ebatzi du Nafarroako Gobernuak, eta kargutik kendu du. Javier Remirez lehendakariordearen ustez, auziak frogatzen du «gobernuaren barne kontrolek ongi funtzionatu dutela». |
2022-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/217451/hector-llaitul-buruzagi-maputxea-atxilotu-dute-txilen.htm | Mundua | Hector Llaitul buruzagi maputxea atxilotu dute Txilen | Egurra lapurtzea, lurrak indarrez kentzea eta estatuaren kontrako atentatua egitea leporatzen diote. | Hector Llaitul buruzagi maputxea atxilotu dute Txilen. Egurra lapurtzea, lurrak indarrez kentzea eta estatuaren kontrako atentatua egitea leporatzen diote. | Txileko Poliziak Hector Llaitul buruzagi maputxea atxilotu du. Wallmapuko CAM Arauco-Malleco Koordinakundeko buru da Llaitul, eta egurra lapurtzea, lurrak indarrez kentzea eta estatuaren aurkako atentatua egitea leporatzen diote. Atxiloketari erantzunez, hainbat sute izan dira azken orduetan. Azkenekoan, bi traktore erre dituzte. Txileko Polizia hegoaldeko errepideak zaintzen hasi da, garraiolarien joan-etorria ziurtatzeko.
Cañete herrian atxilotu dute Llaitul, Wallmapun, Txile hegoaldean, jatetxe batean zela, 21:30ean. Haren aurkako ikerketa 2020an abiatu zuen Sebastian Piñera presidenteak, eta Gabriel Boricek horretan aurrera jarraitu du presidentetza hartu ostean. Gabriel Boricen eta Konstituzio berriaren kontra hitz egin izan du maiz buruzagi maputxeak azken hilabeteetan; besteak beste, BERRIAk egin zion elkarrizketan.
La Tercera egunkariaren arabera, estatuaren aurka borroka egiteko dei egin izanak ere izan du zer ikusia atxiloketarekin. Arauco-Malleco Koordinakundea erakunde maputxe indigenista bat da: «Borroka politiko-militarrari lotu gatzaizkio, eta hori ona da borroka iraultzailean ari garen maputxe guztiontzat», adierazi zuen Llaitulek BERRIAren elkarrizketan.
La Tercera-ren arabera, haren kontrako salaketan borroka armatuaren aldeko hiru adierazpen jaso ditu fiskaltzak atxiloketa agintzeko. «Indarrak prestatu, erresistentzia armatua antolatu lurraldearen eta nazio maputxearen autonomiaren alde», esan zuen horietako batean, La Tercera-ren arabera. Fiskaltzak jaso dituen adierazpen horietako batean, egur lapurreta bere gain hartzen du, ustez. La Tercera-ren arabera, maputxeak, armak eta tiroak finantzatzeko modua dela argudiatzen du Llaitulek.
Llaitulek 54 urte dauzka. MIR Ezker Iraultzailearen Mugimenduko kide egin zen unibertsitatean, eta FPMR erakunde armatu marxista-leninistako kide ere izan zen. Diktaduraren kontra borrokatu zen, eta demokrazian gutxienez beste bi aldiz atxilotu dute. 2007an, tortura bidez lortutako testigantza batengatik atxilotu zuten; urtebete geroago absolbitu egin zuten. 2010ean, 25 urteko espetxe zigorra ezarri zioten, lapurreta eta hilketa saiakera egotzita, baina zigorra murriztu zioten berriro. 2017an, Txileko Poliziaren azpijoko baten biktima izan zen: froga faltsuak aurkeztu zituzten haren eta beste maputxe batzuen aurka, zenbait atentaturekin lotzeko. |
2022-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/217452/bilboko-aste-nagusian-salatu-duten-sexu-eraso-bat-ikertzen-ari-da-ertzaintza.htm | Gizartea | Bilboko Aste Nagusian salatu duten sexu eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza | Ehunka lagunek «indarkeria matxistarik gabeko Aste Nagusia» aldarrikatu dute Bilbon, Bilboko Konpartsek deituta. Estreinako aldiz, abian jarri dute sexu erasoen kontrako protokoloa, «erasoen areagotzea ikusirik». | Bilboko Aste Nagusian salatu duten sexu eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza. Ehunka lagunek «indarkeria matxistarik gabeko Aste Nagusia» aldarrikatu dute Bilbon, Bilboko Konpartsek deituta. Estreinako aldiz, abian jarri dute sexu erasoen kontrako protokoloa, «erasoen areagotzea ikusirik». | Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Seguratasun Sailburuak atzo gauean SER Espainiako irrati katean jakinarazi zuenez, Bilboko Aste Nagusian salatu duten sexu eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza. Salaketa jarrita dago, eta Ertzaintzak abiatu du ikerketa. Datu askorik ez du zabaldu, baina Bilboko Aste Nagusian izan den sexu eraso bat da.
Hain zuzen, atzo, berriz ere, indarkeria matxistaren kontrako aldarriek hartu zituzten Bilboko kaleak Aste Nagusian. Erasoei autodefentsa feministaz erantzunen dietela ohartarazi zuten ehunka lagunek asteartean eta atzo berriz egin zuten ozen oihu sexu erasoen aurka, Bilboko Konpartsen deiari segika. Erasoen gainetik... Aste Nagusia defendatu izan dute lelo.
Protestan azaldu zutenez, sexu eraso ugari izan dira azken egunotan hirian. Suminez azpimarratu zuten, bada, irmo erantzunen dietela eraso guztiei, «denok». Egoeraren larritasuna nabarmendu zuten elkarretaratzean. Hain zuzen, erasoen kontrako protokoloa aktibatu berri dute konpartsek, «erasoei behar bezala egiteko aurrera».
«Nazkatuta gaude. Ez isildu, ez onartu, egin ezazu zarata, eta erantzun. Emakumeak geure gorputzen jabe gara, gure askatasunaren jabe. Kaleak, gaua, eta festak gureak ere badira. Geure festen eta bizitzen jabe gara», adierazi zuten protestaren hondarrean. |
2022-8-28 | https://www.berria.eus/albisteak/217453/zaurietatik-sistema-hausten.htm | Gizartea | Zaurietatik sistema hausten | Sexu jazarpena jasan dute lanean Nora Arbelbidek eta Amaia Cazenavek. Lanetik kanpo ere bai, baina lan munduan jasandakoarengatik egin dute salaketa jendaurrean. Biktima izan dira, baina jada ez dute leku horretatik hitz egiten, «mundua aldatzeko» grinatik baizik. | Zaurietatik sistema hausten. Sexu jazarpena jasan dute lanean Nora Arbelbidek eta Amaia Cazenavek. Lanetik kanpo ere bai, baina lan munduan jasandakoarengatik egin dute salaketa jendaurrean. Biktima izan dira, baina jada ez dute leku horretatik hitz egiten, «mundua aldatzeko» grinatik baizik. | Kazetariak dira biak, Ipar Euskal Herrian arituak, eta artetan elkar gurutzatu izan dute gertakarien berri ematean. Orain, beste harreman bat sortu dute Nora Arbelbidek eta Amaia Cazenavek. Sexu jazarpena jasan dute biek, kazetari zirela. Cazenavek erredakzioan bertan, hamar bat urtez. Arbelbidek 2003an, Martinikan, Patrick Poivre d'Arvor 'PPDA' kazetari frantsesaren bidea gurutzatu zuelarik. Mintzatzea erabaki dute biek, molde batean ala bestean. Mediapartek antolatu emankizunean eman du bere lekukotasuna Arbelbidek; Je ne suis pas une salope je suis journaliste [Ez naiz urdanga bat, kazetaria naiz] dokumentalean Cazenavek. Sexu jazarpena ahalbidetzen duen sistemaren kontra borrokan ari dira, eta heldu diren belaunaldiak dituzte buruan, beti. Erasoez, erasotzaileez, inpunitateaz eta mediatizazioaz mintzatu dira, luze, Baionako Santizpiritu auzoko pilota plazan elkarturik.
Sexu jazarpena jasan duzue biek kazetari lanean.
AMAIA CAZENAVE: 2016tik landa sentitu ditut zinez jarrera bitxiak emazteei begira, eta, beraz, eni begira. [Radio Francen] Baziren esaldi batzuk, lankide desberdinek erranik, eta ohartzen nintzen sistema bat osatzen zutela. Mezuak ere jasotzen nituen, open space-an komentarioak... Adibidez: «Horrela jantzita zoaz Miarritzera, zer nahi duzu, errugbilari batekin ezkondu?». Izan dira gauza bortitzagoak ere; gau batez bakarrik nintzen beste lankide batekin, eta oihukatu zuen «Larrua jo nahi dut!». Biziki gaizki sentitu nintzen. Eta horrela, etengabe. Jarrera sexisten azal guztiak metatzen joan dira, eta... Aski. Abokatu batekin lan egin nuen, eta jazarpen sexuala zela konturatu nintzen. NORA ARBELBIDE: Nik PPDA [Patrick Poivre d'Arvor] ez nukeen sekula gurutzatu behar, baina harengana joan nintzen Euskaldunon Egunkaria itxi zutelarik, 2003an. Paris mugiarazteko, garaian nehork ez baitzion kasurik egiten arazoari; isiltasuna ikaragarria zen, mingarria eta umiliagarria. Ni errabia horrekin joan nintzen gailurraren puntan zen gizon horrengana. Erantzun gisa, sexu jazarpen bat jaso nuen. Ez da gertatu zaidan sexu erasorik larriena, bizian beste batzuk ukan ditut; baina hastapenetik ohartu naiz ez zela normala, eta betidanik argi ukan dut hoteleko gelan bakarrik izan ez banintz zerbait gertatuko zela.
Eta biek erabaki duzue jendaurrean salatzea. Zendako? CAZENAVE: Nik ez nuen batere aurreikusia. Baina mintzatu naiz desmartxa kolektiboa baitzen. Marie Portolano [dokumentalaren egilea] enegana etorri zen, eta baiezkoa eman nion kasik pentsatu gabe. Elkarrizketa bi hilabete berantago egin genuen Parisen, 2020ko urrian, eta elkarrizketatik negarrez atera nintzen, sabeleko min handiarekin... Parisko karriketan galdurik nintzen. «Baina zer kontatu dut?», pentsatzen nuen. Emozio tsunami bat izan zen. Lasaitu nintzen, dokumentala hedatu zuten arte. Gero, telefonoa zapartatuko zitzaidala uste nuen... Lanean segitu nuen hiru astez France Bleun, eta deus pasatu ez balitz bezala jokatzen zuten... Hastapenean ez nuen batere neurtu zer pasatuko zen. ARBELBIDE: Nik nire istorioa 2003tik lagun guztiei kontatu diet. PPDAk garai hartan telefono mezu bat utzi zidan, eta lagun guztiei entzunarazten nien. Martinikan, jadanik, hemengo beste bi kazetari baziren, eta haiengana joan nintzen, haserre, nitaz trufatu zela, ez zuela Egunkaria aipatuko, eta koskoilak hustu nahi zituela, besterik ez. Beraz, bai, istorio hori betidanik kontatu dut, baina anekdota harrigarri moduan. MeToo biziki urrun zen. 2017an, aldiz, emazte bat entzun nuen mintzatzen nola [Harvey] Weinstein sartu zitzaion hoteleko gelara, eta zernahi gertatzen zela kazetaritza munduan. Nire buruan berehala pentsatu nuen: hoteleko gela, kazetaritza, PPDA. Txio bat egin nuen, baina difamazioaren beldur, ezabatu nuen. Gero, Florence Porcelen lekukotasuna atera zenean, bere sostengatzeko deliberatu nuen ene lekukotasuna ematea. Ez nuen salaketarik jartzeko asmorik. Baina Poliziak zidan erran hori sexu jazarpena zela. Sexu jazarpena jasan dugunok, indar bat gehiago gara bloke horretan bortxaketak jasan dituztenentzat.
Amaia, jendaurrean mintzatu aitzin, enpresa barnean salaketarik egin al zenuen? CAZENAVE: Gauzak kakazten hasi zirelarik, Radio Franceko diskriminazioen kontrako zelulara jo nuen. Zailtasuna zen salatzen nituen lankideak hamar bat zirela... Eta nire kezka zen nola eginen nuen hamar pertsonaren kontrako salaketa bat abiatzeko. Jakin behar da, gainera, ikerketa Radio Francen baitan eramaten zutela; beraz, beldur nintzen ea ez ote ziren lagunak izanen ikerketa egiten zutenak eta salatzen nituen lankideak... Zer eman zuen lehen salaketa horrek? CAZENAVE: Denbora batez geldirik egon zen prozedura, eta, egun batez, diskriminazioen kontrako zelulatik deitu ninduten, erabaki behar nuela salaketa ezarri ala ez, jende batzuek deitu zutelako haien kontrako ikerketarik ba ote zen jakiteko. Orduan pentsatu nuen munduak zinez alderantziz funtzionatzen zuela. Dei horrek zinez beldurtu ninduen. ARBELBIDE: Dena zure espalden gainean zen... Hala zen? CAZENAVE: Bai. Hor deliberatu nuen publikoki salatzea, hori baitzen irtenbide bakarra. Ulertu nuen Radio Francen ez zela deus pasatuko. Gainera, banekien neska gazte batzuk bazirela ni baino prekaritate handiagoan, eta zinez beldurtuak zirela. Haientzat ere pentsatu nuen gauzak geldiarazi behar zirela. Uler dezazuen... Gerora jakin dut Radio Franceko giza baliabideen zerbitzuan mapa bat bazela, Frantziako France Bleu delegazioena, zeinetan gizonen gehiegikeriak biltzen zituzten: nagusi hau zerri bat zela, lankide honek txiste zikinak egiten zituela... ARBELBIDE: Galdera da egiturek zer egiten duten. Zu, mintzatu, mintzatu zara. Baina, gero, egiturek ez dute segitu.
Ez dizu batere sostengurik sentiarazi egiturak, Amaia? CAZENAVE: Biktimentzat ez zen babesik, ez. Dokumentalaren ondotik, bi ikerketa egin dituzte. Lan auzitegian auzia izan dudanez, ikusi ahal izan ditut prozeduraren barneko lekukotasun batzuk. Salatzen nuen lankide batek, adibidez, onartzen du komentario batzuk egin zizkidala, baina leporatzen diodan beste guztia, ez. Ikerketak trenkatzen du, beraz, ez dela gertatu. ARBELBIDE: Bere hitzak zureak baino gehiago balio duela, alegia. Anitzetan entzunen zenuten ligatze pisua dela, eta ez sexu jazarpena... ARBELBIDE: Bai. Barneraino sartua dugu tipitik guk kasu egin behar dugula nola sartzen garen, nola janzten garen, zer izariko zaia ezarri behar dugun... Guk dugu beti ardura guzia hartu behar. Gu gara hobendun, guk dugu probokatu. Eta hori hainbeste sartua dugu non lan mundura arribatzean eta, gainera, botere guneetatik hurbildu arau, dominazio horretan, gu gara objektuak. Gainera, zerbait erraten badugu, gu gara aspergarriak, isilik egon beharko genukeelako, eta, gainera ohoratuak sentitu. Hain zuzen, kazetari gisa uste dut guri dagokigula ere hori seinalatzea. Horren aldetik, xantza ikaragarria izan dut BERRIAko lankideek formatu bainaute, eta barneratuak nituen hainbat gauza normalak ez zirela ohartarazi baitidate. CAZENAVE: Nik pentsatzen dut ere gertatzen dela nagusiak gehienetan gizonak direlako. France Bleun nintzelarik, ardura postu guzietan gizonak ziren. Ez nuen emazte bakar bat ere nagusi gisa. Kasurako, nik lankide bat salatu nuenean, banekien nire erredaktoreburuak ezingo zuela deus egin, entzuna bainuen berari buruz ere susmoak bazirela. Gu, neskak, elkarren artean mintzo gara, ohartzen gara zer gertatzen den. Baina kontua da sistema hori nola hausten duzun, denek izan baitituzte jarrera sexistak. Boterea guztiz gizonen eskuetan da, eta mugiaraztea zaila da. ARBELBIDE: Gizonen botereari buruz ere ados naiz arrunt, baina problema da boterean diren emazteek ere usu jarrera hori badutela ere. CAZENAVE: Bai, ber kodeak hartzen dituzte. Zer erran nahi duzue horrekin? ARBELBIDE: Emazte batzuek boterea lortzeko gizonak baino gizonago behar izan dutela jokatu: isildu, isilarazi... CAZENAVE: Kirol munduan argiki ikusi dut hori, ni barne. Batzuetan, lankideek txiste gordinak egin izan dituzte, eta, nik irri egin dut. Kodeak hartu behar izan ditut; bestela, pentsatzen dute: «Hilekoa du, aspergarria da...». Edo emazte batek erran izan dit ongi janzten nintzela gero jokalarien aldageletara joateko. Zernahi, ez dut lan hori egiten aldageletara joateko. Kontua da, emazte gisa, besteen baieztapena xerkatzen duzula, eta ez dakizula zein jarrera hartu. Badakizu eguneroko bizian ez zarela horrela, baina, integratua izateko, behar bezalako jarrerak hartzen dituzu.
Kirol mundua gainera biziki maskulinoa da: lankide gehienak gizonak, eta agertzen diren kirolari gehienak ere bai... CAZENAVE: Ene egungo erredakzioan, 30 bat gara, eta bi emazte besterik ez gara. Ohartu naiz, gehienetan, kirolariekin harremanak onak zirela; pentsatzen dut politikariekin baino hobeak direla, egia erran. Kirolariekin ez dut inoiz arazorik ukan, errespetua bada, nola errugbian hala pilotan. Baina kontziente naiz futbolean, adibidez, ez dela hain ongi pasatzen. Argiki, lanjerra erredakzioetan sumatu dut gehienik. Mutilak dira bakarrik, elkarrekin, badituzte haien kodeak. ARBELBIDE: Boy's club-a... CAZENAVE: Kirola pitilin istorio bat balitz bezala... Horri aitzin egiteko, elkarte bat sortu dugu, Femmes Journalistes de Sport [Emakumezko Kirol Kazetariak], eta gai horiek anitz lantzen ditugu. Ikasketetan diren neska gazte batzuen bizipenak bildu ditugu, eta ohartu gara kirol erredakzio batean egiten dutelarik ikastaroa, biziki gaizki bizi dutela. Nahiago izaten dute lanbidez aldatu mundu horretan sartzea baino. Baina saiatzen gara motibatzen: neska gehiago behar ditugu. Kontatu dugunaren arabera, %9 eta %10 artean gara emakumezkook kirol sailetan: ez gara aski. Ez dakit kirol munduak azeleratzen duen sexismoa, baina gizonen artean izateak, segur baietz.
Beste gai bati heltzeko; biktimen hitza gutxiesteko mekanismoen artean da rolen itzulikatzea. Alegia, zuek zaretela erasotzaileak, eta salatzen dituzuen gizonak, biktimak. Argi ikusten da hori PPDAren kasuan, hamasei emazteren kontrako salaketa ezarri omen baitu laidozko salaketagatik. ARBELBIDE: Azkenean, xake jokoan bezala da. Arauak zure parekoak ditu finkatzen, eta, gainera, jokoa aitzinatu arau, aldatzen ditu; zuk bortxaz galtzen duzu. Ez da batere errana justiziak erranen duela hobenduna dela PPDA. Alta, Mediaparten emankizunean uste dut argiki agertzen dela bortxatzailea dela, hobenduna dela. Ari da biktima berriak isilarazi nahian. Diskretuago, baina segitzen du festibaletan ibiltzen, biktima gisa agertzen... CAZENAVE: Paris Match aldizkariak azala egin zuen harekin, le paria. Paria, bai zera! ARBELBIDE: Guk dugun indarra da elkarrekin garela. Ez naiz beldurtua. Ikusiko dugu, iduriz ondorio guztiak ez baitira arribatuak; liburu bat idatzi nahi omen du afera honi buruz, baina ezin publikatuz ari da nehork ez baitu inprimatu nahi. Afera ez da batere fini.
PPDAren kontrako salaketa anitz badira, baina ondorio gutxi. Hori al da botereak ekartzen duen inpunitatea? ARBELBIDE: Ez dakit zonbaiteraino elkar elikatzen duten botereak eta inpunitateak. Botereak ahalbidetzen du erasoa, erasoak boterea... Baina ongi ulertu behar da ere nor den PPDA. Gizon bat, milioika ikusle zituena gauero bere berri sail nagusian, kristoren eragina zuena... Hainbesteraino, non egin dituen gehiegikeriengatik justiziak kondenatu duen, baina oraino segitu du aurkezten, diru gehiegi ekartzen baitzuen. Beraz, zinez, luzaz, hunkiezina izan da. Gauero neska gazte bat heldu zitzaion berri saila ikustera; horrela erakusten zuen bere harema, eta horrela eraiki du ere bere boterea. Oinarrian den arazoa da, dena den, botere eta dominazio istorio bat dela. Dominazioa gertatzen den lekuetan, emazteak objektu bilakatzen dira. Inpunitatearekin elkar komunikatzen du horrek. Radio Francek ikerketa bat egin du dokumentala atera ondotik, eta zigortu ditu, Amaia, zuk salatzen zenituenetariko batzuk. CAZENAVE: Uste dut barne mailako ikerketa gaizki egina izan dela, pixka bat futitu direla salaketaz. Ikerketa abiatua izan da dokumentala atera ondotik. Pentsatzen dut domaia dela ez konfrontaziorik egin izana, nahiz eta zaila den. Ikusteko ez naizela gezurtia. Halere, ikerketaren ondotik izan dira zigorrak, baina ez da elkarrizketarik izan; gauzak ez dira horrela aitzinatzen. Haien defentsa izan denez ni naizela gezurtia, uste dut ez dutela ulertu. Radio France familia handi bat da, gainera badira sindikatuak, batzuen eta besteen arteko harremanak. Denek elkar ezagutzen dute, pertsonala eta profesionala nahasten dira, eta horrek du inpunitatea sortzen: badakite bat erortzen bada beste anitz eroriko direla. Azkenean, mintzatzen bazara, ardi beltza bilakatzen zara. ARBELBIDE: Eta errazagoa da ardi beltza kanporatzea.
Jendaurrean mintzatu zarete biak, eta mediatikoak izan dira bien aferak. Nola bizi duzue hori? CAZENAVE: Ni irratian ari naiz, hain zuzen, iruditan ez agertzeko, kar-kar. Dokumentalean nire aurpegia ikusi dudalarik telebistan, pentsatu dut: «Zer ari naiz hor?». Baina, azkenean, oso lasai nintzen kontatu nuenarekin. Abokatua gibelean nuen, familia gibelean nuen, nik banekien kontatzen nuena egia zela, eta horrek lasaitasuna ematen zidan. Gogorrena, dokumentalaren biharamunean gertatu zait. Pierre Menes [sexu erasoak egin izana leporatu diote hainbat emakumek] kirol kazetaria Cyril Hanounaren emankizunera gonbidatua zen, bere burua defendatzeko. Hor, erreakzio epidermikoa izan nuen, goiti egin nuen, eta bi egun pasatu nituen indarrik gabe. Ezin nuen deus egin. Eta, une berean, telefonoa zapartatzeko bidean... CAZENAVE: Bai, ber momentuan, mundu osoko kazetariek deitzen ninduten dokumentalari buruzko elkarrizketak egiteko; egun osoa telefonoan pasatzen nuen, zinez ezin kudeatua zen. Garai hartatik 200 bat mezu ditut erantzun gabe, sobera mezu, sobera dei... Pentsa, LinkedIn sare sozialean aktore frantses batek idatzi zidan sostengua adierazteko. Ari nintzen pentsatzen: zer dimentsiotan bizi naiz ni? Beraz, bai, hori zaila zen. Dokumentaleko beste neskek ere, berdin. Desberdintasun bakarra zen ni oraindik lanean nintzela salatzen nituen lankideekin. Eta banekien elkarrizketei erantzutean ez nuela tronpatu behar, hamar mila aldiz gauza bera errepikatzen nuen, baina ez nuen deus ere aldatu behar, ez orduak, ez egunak, ez hitzak... Bestela, gezurtia nintzela aterako zuten. Nekagarria zen.
Mediaparten emankizunaren ondorengoa nola bizi duzu zuk, Nora? ARBELBIDE: Hasieratik banekien ene lekua hor zela. Behin erabakita, ez dut laxatu, eta bururaino joan naiz. Hastapenean, zortzi neska ginen, eta, emeki, 20 izatera heldu gara emankizunerako. Argi nuen ene lekua hor zela. Adibidez, tribuna bat idatzi genuen, [Emmanuel] Macroni zuzendua... Ene bizian ez nukeen pentsatuko Macroni idatziko niola... Kar-kar. Baina egin dut, taldearen sostenguz. Mediaparten emankizuna fisikoki elkar ikusteko parada ere bazen. Uste dut denek beharrezkoa genuela, bizi duguna gogorra baita. Emankizuna egitean, hasieran sentitzen nuen zilegitasunik eza desagertu zen. Ezin nintzen ez hor egon. Mediatizatua izateari begira, erranen nuke Euskal Herrian babes handia sentitu dudala, begiradetan, lagunen partez... Parisko lagunak harrituak ziren! Gero, badira ere begirada larrituak; biktimaren etiketa hori banu bezala. Usutan, indarkeria matxistako kasuetan gertatzen den bezala, anitzek ez dute ikusi nahi, intimoegia dela eta... Ahantziz arrunt politikoa dela. Iduri du ere batzuek uste dutela epaituko ditudala, bilakatu naizela ez-dakit-zer... CAZENAVE: Sorgin bat! ARBELBIDE: Bai, hori da. Baina hara, ni ez naiz batere eredu, hori argi dut. Ari gara ikasten, gaur gaizki, bihar hobeki, edo desberdin... Hori bai, mundua aldatu nahi dut. Kar-kar-kar. Eta horretarako inportantea iruditzen zait mekanismoak detektatzen ikastea. Adibidez, lehen aipatu duguna: erasotzailea biktimizazioan sartzea; horrek zinez asaldatzen nau. Aipatu duzu biktimaren etiketa. Biek nabaritu duzue jendearen begiradetan edo jarreretan? ARBELBIDE: Ni ez naiz biktima sentitzen. Uste dut biktima fasetik pasatu behar dela. Batzuek leporatu didate biktima rol hori maite nuela, erraza zela... CAZENAVE: Super erraza! Behin, ostatu batean sartu ginen bikotekidearekin, eta hark entzun zuen: «Begira, France Bleun kaka sakatu duena da!». Biktimak bezain bat gara sorginak. Nik argi dut ez garela biktima ahulak; aktiboak gara, saiatzen gara gauzak aldatzen. Ez gara soilik lekukotasunetik ari, momentu hori pasatua dugu; orain, gauzak aldatzeko lanean ari gara. |
2022-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/217454/nora-arbelbide.htm | Nora Arbelbide | Nora Arbelbide. | Hemeretzi urteko kazetari ibilbidea du Nora Arbelbidek. Euskaldunon Egunkarian hasi zen, BERRIAn segitu zuen, eta, egun, Miarritzeko liburutegian (Lapurdi) ari da lanean, liburuzain. Kazetaritzan gustuko duena da «aldi berean hurbiletik eta bazterretik» so egitea munduari. Literaturazalea da errotik, eta bi libururen idazlea ere bada: Goizeko zazpiak eleberriarena (2006) eta Donibane Garazi (2019) gidarena. Elkarrizketatzaile rola utzi, eta elkarrizketatuarena hartu zuen maiatzean, Mediapart kazetak ondutako emankizun batean parte hartuz, beste 19 emakumerekin batean. Patrick Poivre d'Arvor PPDA kazetaria salatu zuten sexu delituengatik. Gizonaren kontrako 82 salaketa jaso dituzte orain. | ||
2022-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/217455/nafarroako-ikastetxeetan-covid-19aren-aurkako-neurririk-gabe-hasiko-dute-ikasturtea.htm | Gizartea | Nafarroako ikastetxeetan COVID-19aren aurkako neurririk gabe hasiko dute ikasturtea | Carlos Gimenok iragarri du balitekeela gaur bertan baliogabetzea 3-6 urteko haurrak eskola garraioan maskara erabiltzera derrigortzen dituen araua. | Nafarroako ikastetxeetan COVID-19aren aurkako neurririk gabe hasiko dute ikasturtea. Carlos Gimenok iragarri du balitekeela gaur bertan baliogabetzea 3-6 urteko haurrak eskola garraioan maskara erabiltzera derrigortzen dituen araua. | Iazko ikasturtea ere COVID-19ak baldintzatutakoa izan zen; 2022-2023ko ikasturteak, ordea, bestelako traza du oraingoz bederen. Nafarroako Gobernuak, esaterako, gaur iragarri du «erabateko normaltasunarekin» hasiko dutela ikasturtea, ikastetxeetan ez dutela edukiko COVID-19agatik aparteko prebentzio, garbitasun eta segurtasun neurririk. Hala zehaztu du Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariak: «Ikastetxeek ez dute kontingentzia protokolorik eduki beharko, baina eduki beharko dute aurrez aurrekoa ez den arreta emateko plan bat, zer gerta ere. Ikasturtea erabateko normaltasunarekin hasiko da, pandemiaren aurretik ezagutzen genuen hezkuntza testuinguruan».
Ez da aparteko aldaketarik egongo, iazko ikasturtearen erdialdetik aurrera pixkanaka-pixkanaka indargabetu baitzituzten ia neurri guztiak. Aste Santuko oporretatik bueltan, esaterako, Hego Euskal Herriko ikastetxeetan maskarak nahitaezkoa izateari utzi zion. Ordea, Nafarroako Gobernuak erabaki zuen Haur Hezkuntzako eta Lehen Hezkuntzako burbuila taldeei eustea, eta ikasgela bateko eta besteetako ikasleak ezin ziren nahastu jolastokian. Gainera, eskolak goizez soilik eman dituzte, eta eskatzen zuten eskolara ez joateko COVID-19aren sintomekin edo kontaktu estuak izateagatik berrogeialdia egin behar zutenean.
Kontseilariak jakinarazi du balitekeela beste neurri bat ere bertan behera uztea. Egun, Nafarroako 3-6 urteko ikasleek maskara jantzi behar izaten dute eskola garraioan. Gimenok esan du hori indargabetzea ez dela beren eskumenekoa, baina uste duela Osasun Departamentuak gaur bertan baliogabetuko duela. Horrenbestez, 6 urtetik gorako haurrek eta gazteek baino ez dute erabili beharko maskara garraioan.
Haur eskoletan, soldata altuagoak
Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak hartutako beste erabaki baten berri ere eman du Gimenok: %12 igoko diete soldata haur eskoletako hezitzaileei, %19 haur eskoletako garbitzaileei eta %2 zuzendariei. Haur eskoletako langileen grebaren ostean dator igoera. Nafarroako 0-3 plataformak deituta, 60 egun egin zituzten greban joan den ikasturtean. Lan baldintza duinak eskatzen zituzten. |
2022-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/217456/amaia-cazenave.htm | Amaia Cazenave | Amaia Cazenave. | Tipitik kirolzalea da Amaia Cazenave. Haurra zenean, Baionako Jean Dauger zelaira joaten zen familiarekin, AB Aviron Bayonnais errugbi taldearen partidak ikustera. Futbolean aritua da hamar urtez, baita zaldiketan ere. 2010an hasi zen lanean FranceBleuko Baionako delegazioan, kazetaritza eskolatik aterata. Zenbait joan-etorri egin ondoan, 2021ean utzi zuen erredakzioa, Je ne suis pas une salope je suis journaliste [Ez naiz urdanga bat, kazetaria naiz] dokumentalean Baionako eta Parisko erredakzioetan urte luzez jasan duen sexu jazarpena salatu ondoan. Canal+ telebista katean hasi berri da lanean, TOP 14 lehiaketako errugbi partiden komentarista gisa. | ||
2022-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/217457/baionako-aviron-errugbi-taldeko-kide-bat-eta-kide-ohi-bat-atzeman-dituzte-erizain-bat-jotzeagatik.htm | Gizartea | Baionako Aviron errugbi taldeko kide bat eta kide ohi bat atzeman dituzte erizain bat jotzeagatik | Miarritzeko Aguilera ospitalean sortu da liskarra, istripu bat izan duen lagun bati laguntzera joan direnean. Konorterik gabe utzi dute erizaina. | Baionako Aviron errugbi taldeko kide bat eta kide ohi bat atzeman dituzte erizain bat jotzeagatik. Miarritzeko Aguilera ospitalean sortu da liskarra, istripu bat izan duen lagun bati laguntzera joan direnean. Konorterik gabe utzi dute erizaina. | Baionako Aviron errugbi taldeko kide bat eta kide ohi bat atzeman dituzte, bart gauean Miarritzeko (Lapurdi) Aguilera ospitalean erizain bat jo eta konorterik gabe utzi ondoren. Frantziako France Bleu irratiak zabaldu duenez, gaur egungo entrenatzailearen laguntzaile Antoine Battut eta prestatzaile fisiko ohi Cyril Gomes dira Poliziak atzemandakoak, eta zaintzapean jarri dituzte.
Erasoaren egileak Aviron errugbi taldeko kide bat eta kide ohi bat izateak zalaparta piztu du sareetan eta komunikabideetan, eta horietako asko zehazki zer gertatu den ikertzen saiatu dira. Mediabask hedabideak, kasurako, zer gertatu den aurrez aurre ikusi duen erizain laguntzailearekin hitz egin du, Margaux Guridirekin. Haren hitzetan, Battut eta Gomes larrialdi gelara joan dira gaur goizaldean, istripu bat izan duen lagun bati laguntzera. Antza, dantzaleku batetik irtetean motorretik erori da laguna, eta beste biek ospitalera eraman dute.
Erizain laguntzailearen arabera, motorretik erori den lagunarekin ezin egoteagatik sortu da liskarra; izan ere, koronabirusa dela-eta hainbat murrizketa indarrean daude oraindik, baina errugbi taldeko entrenatzailearen laguntzaileak eta prestatzaile fisiko ohiak ez dute neurri hori onartu. Guridiren esanetan, liskarraren tonua garraztuz joan da orduan, eta, Battuten eta Gomesen laguna artatzen ari zen erizaina egoera beretzen saiatu den arren, ukabilkada bat eman diote. Ukabilkada hartzean lurrera erori da, eta, erizain laguntzaileak azaldu duenaren arabera, bi gizonezkoek erizaina jotzen jarraitu dute.
Orduan, ospitaleko segurtasun agente bat hara bildu da, eta Battuten eta Gomesen artean sartu da. Bietako bat berehala joan da, Guridi Poliziari deitzen ari zitzaiola ikusi duenean. Bestea atxikita eduki dute Poliziako kideak iritsi arte, eta alde egin duena geroxeago atzeman dute.
Battutore entrenatzailearen laguntzaileak gertakariak aitortu ditu, eta onartu du berak eman duela lehen ukabilkada. Gomes prestatzaile fisiko ohiak, berriz, esan du Battuten eta erizainaren artean jartzen saiatu dela. Erasoa jasandako osasun langileak traumatismoak ditu garezurrean eta zoru orbitarioan.
Aviron errugbi taldeak ohar bat plazaratu du gertakari larri horren harira. Idatzian, gertatu dena gaitzetsi du taldeak, baina nabarmendu du «testuinguru pribatu batean» gertatu direla. Halaber, iragarri du ahalik eta azkarren elkartuko dela taldeko kidearekin, eta ez du baztertu neurriak hartzea. |
2022-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/217458/hego-euskal-herrian-aurrerantzean-ere-maskara-derrigorrezkoa-izango-da-hegazkinetan.htm | Gizartea | Hego Euskal Herrian aurrerantzean ere maskara derrigorrezkoa izango da hegazkinetan | Raquel Sanchez ministroak bestelakoa esan badu ere, ez dute derrigortasuna kenduko. Gainerako garraio publikoetan ere herritarrek maskara jantzi beharko dute nahitaez. | Hego Euskal Herrian aurrerantzean ere maskara derrigorrezkoa izango da hegazkinetan. Raquel Sanchez ministroak bestelakoa esan badu ere, ez dute derrigortasuna kenduko. Gainerako garraio publikoetan ere herritarrek maskara jantzi beharko dute nahitaez. | Pandemiaren bilakaera ikusita, Hego Euskal Herriko aireportuetan eta hegazkinetan maskara erabiltzea ez dela derrigorrezkoa izango esan du Raquel Sanchez Espainiako Gobernuko Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agendako ministroak Espainiako kongresuan: «Aireko garraioaren kasuan, kendu egingo da maskara erabiltzeko derrigortasuna, tenperatura hartzea edo kontroletan distantzia mantentzea». Ordea, Espainiako Gobernuko Osasun Ministerioak zuzendu egin du berak esandakoa, eta adierazi du maskarak derrigorrezkoak izango direla hegazkinetan.
Egun, garraio publikoan maskara erabiltzea nahitaezkoa da Hego Euskal Herrian. Sanchezek esan duenez, momentuz ez dute aldaketarik egingo horietan. |
2022-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/217460/gutxienez-25-pertsona-hil-dira-errusiak-tren-geltoki-baten-kontra-egindako-bonbardaketan.htm | Mundua | Gutxienez 25 pertsona hil dira Errusiak tren geltoki baten kontra egindako bonbardaketan | Moskuk esan du «tren militar bati» eraso egin diotela. Borrellek «irmoki gaitzetsi» du Errusiak «zibilen aurka» egindako erasoa. | Gutxienez 25 pertsona hil dira Errusiak tren geltoki baten kontra egindako bonbardaketan. Moskuk esan du «tren militar bati» eraso egin diotela. Borrellek «irmoki gaitzetsi» du Errusiak «zibilen aurka» egindako erasoa. | Gutxienez 25 pertsona hil eta beste 50 zauritu dira Errusiak atzo Dnipropetrovsk eskualdean, Ukraina ekialdean, egin zuen erasoan. Kirilo Timoxenko Ukrainako presidentearen bulegoko zuzendariordeak jakinarazi duenez, besteak beste, bi ume hil dira. Moskuk tren geltoki bat bonbardatu zuen, eta treneko lau bagoik su hartu zuten. Ukrainako Independentzia Egunean egin zuten erasoa.
Bonbardaketaren ondotik, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun Kontseiluan adierazi zuen salbamendu taldeak lanean ari direla, baina litekeena dela lagun gehiago hil izatea.
Moskuk gaur baieztatu du tren geltokiari eraso egin ziola, baina esan du «tren militar bat» bonbardatu duela. Errusiako Defentsa Ministerioaren esanetan, Kievek tren hori prestatu zuen Donbass eskualdeko fronteko lehen lerrora armak eramateko. «Donbasseko borroka eremura bidean suntsitu ziren Ukrainako armadaren erreserbako berrehun soldadu baino gehiago, eta hamar ekipo militar», jakinarazi du ministerioak.
Josep Borrell EB Europako Batasuneko diplomaziaburuak adierazi du EBk «irmoki gaitzesten» duela Errusiak «zibilen aurka» egindako eraso «krudela», eta gaineratu du kontuak eskatuko zaizkiela erantzuleei.
Dnipropetrovsk eskualdean beste eraso bat egon da. Moskuk Synelnykove hiria bonbardatu du, eta, oraingoz, zortzi lagun zauritu dira. Ukraina iparraldean beste sei leherketa egon direla jakinarazi dute Vyshgorod eremuko agintariek. Adierazi dute oraingoz ez dagoela biktimarik.
Gutxi falta zaie Zaporizhiako zentralerako sarbidea lortzeko
Rafael Grossi IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziako zuzendari nagusiak esan du oso gutxi falta zaiela Zaporizhiako zentral nuklearrera sarbidea izateko: «Instalazio nuklearrera joan behar dugu, hango egoera egonkortzeko». Grossik espero du IAEAk zentrala ikuskatzeko aukera izatea datozen egunotan. Hala ere, ohartarazi du operazioa «oso konplexua» izango dela.
Sergei Xoigu Errusiako Defentsa ministroak eta Sebastien Lecornu Frantziako Indar Armatuen ministroak gaur izandako telefono deiak fruituak eman ditu. Zaporizhiako instalazio nuklearrari buruz hitz egin dute: IAEAko ikuskatzaileak zentralera bidaltzearen garrantzia azpimarratu du Errusiako ministroak, eta prestasuna agertu du horretan laguntzeko.
Energoatom Ukrainako enpresak jakinarazi du gaur instalazio nuklearra argindar sarearekin lotzen zuen linea deskonektatu egin dela. Zentral nuklearra Energoatom enpresak kudeatzen du. Sute batek eragin du haustura, eta, aurretik, beste hiru linea elektroniko ere hondatu ziren. Energoatomek esan du «eraso terroristak» direla hiru linea elektroniko horien aurka egindako ekintzak. Instalazio nuklearraren historian lehen aldiz, erabat deskonektatu da zentral nuklearra argindar saretik. Moskuk eta Kievek elkarri leporatu diote Zaporizhiako zentralaren aurkako ekintza militarren erantzukizuna.
Errusiako armadak instalazio nuklearra okupatu zuen iragan martxoan. Zentrala Europako handiena da, eta IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak behin baino gehiagotan ohartarazi du haren aurkako edozein erasok hondamendi nuklearra eragin dezakeela. |
2022-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/217461/eajk-eta-eh-bilduk-laquoegiturazko-neurriakraquo-hartzeko-eskatu-diote-madrili.htm | Ekonomia | EAJk eta EH Bilduk «egiturazko neurriak» hartzeko eskatu diote Madrili | Kongresuak babesa emango die energia aurrezteko Espainiako Gobernuak proposaturiko lehen neurriei, alderdi abertzaleen aldeko botoarekin, besteak beste. Egungo egoerak luzarorako estrategiak eskatzen dituela azpimarratu dute. | EAJk eta EH Bilduk «egiturazko neurriak» hartzeko eskatu diote Madrili. Kongresuak babesa emango die energia aurrezteko Espainiako Gobernuak proposaturiko lehen neurriei, alderdi abertzaleen aldeko botoarekin, besteak beste. Egungo egoerak luzarorako estrategiak eskatzen dituela azpimarratu dute. | Espainiako Gobernuak energia aurrezteko proposaturiko lehen neurriek ozta-ozta egingo dute aurrera Diputatuen Kongresuan, beste behin ere Pedro Sanchezen inbestidura babestu zuten alderdien babesarekin. EAJk eta EH Bilduk alde bozkatu dute, «arduragatik» eta dekretuaren «oinarriekin» bat datozelako, baina ohartarazi dute ez daudela ados gobernuak erabilitako «moduekin», eta eskatu diote talde parlamentarioen eta autonomia erkidegoen eskaerak aintzat hartzeko irailean Bruselara bidaliko duen plan zabalagoan. EAJk eta EH Bilduk uste dute egiturazko neurriak behar direla, «ez aldi baterakoak», Bruselak energia aurrezteko eginiko eskaerarekin bat egiteko eta, oro har, egungo krisi energetikoari eta klima larrialdiaren ondorioei aurre egiteko.
Onartutako lehen neurriek erabilera publikoko eraikinen klimatizazioari eta argiztatzeari eragiten diote, eta garraio publikoa erabiltzeko laguntzak jasotzen ditu. Horien bitartez, energia kontsumoa %7 murriztu nahi du Espainiako Gobernuak, Bruselak ezarri bezala, gas hornidura arazoei aurre egiteko eta gas erreserbak ziurtatzeko, datorren neguari begira. Horrekin batera, Europako Batasunak kontingentzia planak eskatu dizkie estatu kideei, egoera energetikoa zailduko balitz neurri gogorragoak hartu ahal izateko. Madrilek irail amaieran bidaliko du berea.
Legegintzaldi osoan gertatu bezala, Pedro Sanchezen koalizio gobernuak inbestidura babestu zuten taldeengana jo behar izan du dekretua aurrera ateratzeko. PPk aurka bozkatu du, «ekonomiari kalte egiten dioten inposizioak direlako». ERCren babesa lortu ahal izateko, gobernuak dekretua lege egitasmo gisa tramitatzea onartu du, zuzenketak sartu ahal izateko.
EAJko Idoia Sagastizabalek Sanchezi gogoratu dio jarrera aldatzen ez badu «egunen batean» kontuak ez zaizkiola aterako, eta EH Bilduko Mertxe Aizpuruak ohartarazi dio Bruselara bidaliko duen plana ez duela aurrera aterako «indar progresistekin» adostu ezean.
Sagastizabalen arabera, «anbizio handiagoa» erakutsi beharko luke gobernuak, eta azpimarratu du kontsumoa ez ezik energien prezioak ere murrizteko helburua izan beharko lukeela. Jeltzaleen ustez, industria sektorearen eskaerak eta beharrak kontuan hartu beharko lituzke planak. Horrekin batera, Eusko Jaurlaritzak aurki bidaliko dizkion proposamenak aintzat hartzeko eskatu dio.
Aizpuruak, berriz, esan du «neurri ausart eta iraunkorrak» hartzeko garaia dela, «ekoizpen eta kontsumo ereduak eraldatzeko». Jakinarazi du gobernuarekin bi neurri adostu dituela aldeko botoaren truke: batetik, konprometitu egin da trantsizio energetikoari buruzko legean ezarritako helburuak «gorantz berrikustera, birformulatzera eta azkartzera», eta, bestetik, erkidegoekin batera «epe ertain eta luzerako estrategiak» aztertzera eta planifikatzera. |
2022-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/217462/iazko-txapeldunetako-bat-santurtzi-ez-da-ariko-aurtengo-kontxako-banderan.htm | Kirola | Iazko txapeldunetako bat, Santurtzi, ez da ariko aurtengo Kontxako Banderan | Donostiako Udalak ez dio gonbidapenik egin, klubak izena berandu eman eta gero. Asteazkenean izango da gizonezkoen sailkatze estropada, eta ostegunean emakumezkoena. | Iazko txapeldunetako bat, Santurtzi, ez da ariko aurtengo Kontxako Banderan. Donostiako Udalak ez dio gonbidapenik egin, klubak izena berandu eman eta gero. Asteazkenean izango da gizonezkoen sailkatze estropada, eta ostegunean emakumezkoena. | Gaur aurkeztu dute aurtengo Kontxako Bandera, Donostiako udaletxean. Bi sailkatze estropadak kontuan hartuta, 43 traineru ariko dira, baina iazko txapeldunetako bat ez da izango: Santurtzi. Izena epez kanpo eman zuen, eta antolakuntzaren gonbidapen bereziak bakarrik sar zezakeen parte hartzaileen artean. Baina Donostiako Udalak ez du halakorik egin, eta Eneko Goia alkateak azalpenak eman ditu gaur: «Pena handia da Santurtzi ez aritu ahal izatea, baina ezin genion gonbidapena bidali; hori eginez gero, kanpoan utzi beharko baikenuke izena emateko prozedura guztia ondo bete duten taldeetako bat».
Horrenbestez, gizonezkoen sailkatze estropadan 24 traineru ariko dira datorren asteazkenean, 18:00etan hasita. Zazpi aurrenekoak ariko dira banderaren bila irailaren 4an eta 11n, Donostiarrarekin batera, hori aurrez sailkatua baitago. Bi multzotan banatu dituzte taldeak. A taldean izango dira Urdaibai, Cabo, Bueu, Ares, Getaria, Kaiku, Isuntza, Hondarribia, Ondarroa, Orio, San Pedro eta Zierbena. Beste hauek B taldean sartu ditu antolakuntzak: Arkote, Castro, Castropol, Zumaia, Deustu, Hibaika, Lapurdi, Mutriku, San Juan, Meira, Pedreña eta Zarautz.
Emakumezkoen sailkatze estropada egun bat geroago jokatuko dute, ostegunean, 18:00etan hori ere. Gizonezkoenean bezala, zazpi onenak sailkatuko dira, eta zain izango dute Donostiarra iraileko lehen bi igandeetan, bandera jokatzeko. 19 talde ariko dira ostegunean: A multzoan, Cabo, Chapela, Zumaia, Deustu, Arraun Lagunak, Hibaika, Hondarribia, Orio, Tiran eta Tolosaldea; B multzoan, Castro, Castropol, Perillo, Rianxo, Hernani, Mugardos, Ondarroa, Portugalete eta Zarautz.
Iraileko bi igandeetako estropadak 11:00etan hasiko dira, emakumezkoen bi txandekin, eta 12:00etan izango dira gizonezkoen biak. Ohi bezala, ez dute distantzia bera egingo: emakumezkoek erdia osatu beharko dute. Sarietan bai, sarietan berdintasuna izango da: irabazleek 25.000 euro jasoko dituzte, eta gainontzeko postuei dagozkien sariak ere berak izango dira gizonezkoetan eta emakumezkoetan. Guztira, 85.500 euro banatuko dira sarietan. |
2022-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/217463/markinako-lan-istripua-salatu-dute-ela-lab-esk-steilas-ehne-eta-hiru-sindikatuek.htm | Ekonomia | Markinako lan istripua salatu dute ELA, LAB, ESK, Steilas, EHNE eta Hiru sindikatuek | Astelehenean Amenabar enpresaren Zabaleta harrobian hildako behargina gogoratu dute. 34 urte zituen, eta harri handi batek harrapaturik hil zen. | Markinako lan istripua salatu dute ELA, LAB, ESK, Steilas, EHNE eta Hiru sindikatuek. Astelehenean Amenabar enpresaren Zabaleta harrobian hildako behargina gogoratu dute. 34 urte zituen, eta harri handi batek harrapaturik hil zen. | «Lan istripu gehiagorik ez; prekaritatea hiltzailea» idatzita zuen kartel baten atzean elkarretaratu dira ELA, LAB, ESK, Steilas, EHNE eta Hiru sindikatuetako ordezkariak, gaur, Donostian, Amenabar enpresaren egoitzaren aurrean. Joan den asteleheneko lan istripu hilgarria salatzea izan dute helburu. Markinan izan zen ezbeharra, Zabaleta harrobian. Harri handi batek 34 urteko langile bat harrapatu zuen, eta langilea hil egin zen, harriak eragindako zauriengatik.
«Euskal Herrian, behintzat 52 langile hil dira aurten beharrean, horietako bost abuztuan», azaldu dute sindikatuek. «Bost egunetik behin, behargin bat hil da 2022an». Eraikuntza langile bat eta garraiolari bat izan ziren hileko lehenbizikoak, Errenterian bata eta Elgoibarren bestea (Gipuzkoa); beste garraiolari bat hil zen joan den astean, Oiartzunen (Gipuzkoa), baita basomutil bat ere, Zeanurin (Bizkaia).
Halaber, salatu dute patronalak ez dituela betetzen osasun eta segurtasun neurriak. «Azken urteetan Amenabar enpresak pilatu dituen lan istripuen zerrenda beltza eta heriotzak ikusi besterik ez dago», esan dute.
Prebentzio neurrien aplikazioa
Prebentzio neurriak paperean jasota ikusten ohitu direla azaldu dute, gainera; «baina, gero, ez dituzte neurri horiek errealitatera eramaten, ez dituzte aplikatzen». Sindikatuen arabera, langileek «zailtasunak» dituzte segurtasun neurriak aplika daitezela eskatzeko, «lan harremanak prekaritatean oinarriturik daudelako».
Lan osasunaren arloan «alarma egoera» dagoela uste dute, eta neurriak «berehala» hartzea galdegin dute. «Ezin dugu ulertu nola ez den gai honi buruzko adierazpen bakar bat ere entzun Eusko Jaurlaritzaren ordezkarien ahotan: bost egunetik behin, langile bat hiltzen da beharrean; non dago Urkullu jauna? Zertan ari da Idoia Mendia?», galdetu dute. Lan osasunaren araudia betetzea Eusko Jaurlaritzaren betebeharra dela argitu dute; «jakina da araudi hori ez dela betetzen». |
2022-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/217464/euskal-herriko-antzinate-berantiarreko-lehen-gaztelua-aurkitu-dute.htm | Kultura | Euskal Herriko Antzinate Berantiarreko lehen gaztelua aurkitu dute | Euskal Herriko Unibertsitateko Ondarearen eta Paisaia Kulturalen ikerketa taldeak amaitutzat eman du Berbeiako (Araba) indusketa arkeologikoen bigarren kanpaina. | Euskal Herriko Antzinate Berantiarreko lehen gaztelua aurkitu dute. Euskal Herriko Unibertsitateko Ondarearen eta Paisaia Kulturalen ikerketa taldeak amaitutzat eman du Berbeiako (Araba) indusketa arkeologikoen bigarren kanpaina. | Ikertzaileek Euskal Herriko Antzinate Berantiarreko lehen gaztelua aurkitu dute, eta 849 metroko altitudean dago, Gaubean (Araba), Barrio (Araba) eta Bachicaboren (Araba) artean. Erdi Aroko beste leku batzuetan ez bezala, inguru horretan ez dago eraikinik, ezta babes sistema handirik ere, baina, hala ere, Goi Erdi Aroko botere gune nagusietako bat atzeman daiteke bertan.
Juan Antonio Quiros Castillo Euskal Herriko Unibertsitateko Geografia, Historiaurrea eta Arkeologia saileko katedradunak eta Ondarearen eta Paisaia Kulturalen ikerketa taldeko zuzendariak esan duenez, Berbeiak aukera ematen du Euskal Herriko Erdi Aroko lehen gazteluen ezaugarriak eta funtzioak ulertzeko.
Dokumentuetan ikus daitekeenaren arabera, gaztelu bakar bat besterik ez zegoen eremu horretan XII. mendean; dokumentu zaharrago batzuetan, ordea, argi ageri da gune hori erreferentzia espazial eta sozial garrantzitsu bat zela Gaubeako eta Lantarongo (Araba) Goi Erdi Aroko konderriko biztanleentzat. 1000. urtearen inguruan, justizia administratzeko lekua zen Berbeia, eta, ondorioz, hainbat lehiakideren arteko gatazkak ebazten ziren bertan. Gainera, gotorleku militarra ere bazen: Ebro ibaiaren ibilguak eta Omecilloren haranak hartzen zituen lurraldea kontrolatzen zuten bertatik. Hori gutxi balitz bezala, konderri hori gobernatzen zuten eliteen bizilekua ere bazen, eta elite horiek harreman sare bat zuten Valpuestako (Burgos, Espainia) apezpikutzarekin eta Gaubeako beste erdigune batzuekin. Konderriak, bestalde, bazituen bigarren mailako beste zentro batzuk, Los Castros haitzean aurkitutako gotorlekua, esaterako. Quiros: “Bi tokietan zeramikazko tronpak aurkitu direnez, ondoriozta dezakegu soinu abisuak erabiltzen zituztela bi gotorlekuen artean albisteak igortzeko”.
Berbeian egindako indusketa arkeologikoen bigarren kanpainari esker, zenbait material arkeologiko berreskuratu dituzte, gaztelua Goi Erdi Arotik erabiltzen zela erakusten dutenak, zehazki. Gainera, brontzezko plaka zurruneko paparreko orratz txiki bat aurkitu dute, eta horrek modua eman du Erdi Aroko lehen okupazioa VI. eta VII. mendeetan kokatzeko: “Ezagutzen diren ale bakanak Aldaieta, Axkoeta, Buzaga edo antzeko nekropolietatik datoz. Aurkikuntza honi esker, pentsa dezakegu gazteluko biztanleek balio handiko objektuak erabiltzen zituztela egunero bereizketa estrategia landu baten bitartez”, nabarmendu du Quirosek.
Beste aurkikuntza batzuk
Egun aztertzen ari diren beste aurkikuntza batzuei esker, hobeto ulertuko dira gotorlekuan bizi ziren eliteen bizimodua eta okupatzeko moduak. Gainera, Erdi Aroko okupazioaren azpian Burdin Aroko kastro baten aztarnak aurkitu dituzte, eta denboraren joanean tokiak izan duen garrantzi estrategikoaren adierazgarri da kastro hori. Quiros: “Datu horiek guztiak kontuan hartuta, gero eta indar handiagoa hartzen ari da Berbeiako gotorleku sistema Lantarongo gazteluarekin erlazionatzen duen hipotesia”. |
2022-8-28 | https://www.berria.eus/albisteak/217465/harreman-bereziak.htm | Kultura | Harreman bereziak | Xose Manuel Martinez Oca (A Estrada, 1942) narratibako Pedron de Ouro sariaren lehen aldietako ipuin finalistak argitaratuz plazaratu zen literaturaren munduan. 1979an eta 1982an, irabazlea izan zen, ordurako sariak Modesto R. Figueiredo izena hartua zuela. 1981ean, Las Palmasko Casa de Galicia saria irabazi zuen, Os lóstregos e a carballeira lanarekin (Xerais argitaletxea), eta 1983an, berriz, Blanco Amor saria, Beiramar obrarekin (Xerais). Besteak beste, Os Chapurros (Edicios do Castro, 1983) eta Detrás do silencio (Sotelo Blanco argitaletxea, 1986) kontakizun liburuen egilea da, baita As florestas do Mañuema eleberriarena ere (Xerais, 1988): eleberri horretan, Afrika erdialdera egindako espedizio bat kontatzen du, Livingstone doktorearen bila egindakoa. O vicio nefando (Baia argitaletxea, 2009) eta Tres en raia ere (Baia, 2022) argitaratu ditu. Aurten, Escritor na súa Terra ospakizunean omendu du Galizierazko Idazleen Elkarteak (AELG). | Harreman bereziak. Xose Manuel Martinez Oca (A Estrada, 1942) narratibako Pedron de Ouro sariaren lehen aldietako ipuin finalistak argitaratuz plazaratu zen literaturaren munduan. 1979an eta 1982an, irabazlea izan zen, ordurako sariak Modesto R. Figueiredo izena hartua zuela. 1981ean, Las Palmasko Casa de Galicia saria irabazi zuen, Os lóstregos e a carballeira lanarekin (Xerais argitaletxea), eta 1983an, berriz, Blanco Amor saria, Beiramar obrarekin (Xerais). Besteak beste, Os Chapurros (Edicios do Castro, 1983) eta Detrás do silencio (Sotelo Blanco argitaletxea, 1986) kontakizun liburuen egilea da, baita As florestas do Mañuema eleberriarena ere (Xerais, 1988): eleberri horretan, Afrika erdialdera egindako espedizio bat kontatzen du, Livingstone doktorearen bila egindakoa. O vicio nefando (Baia argitaletxea, 2009) eta Tres en raia ere (Baia, 2022) argitaratu ditu. Aurten, Escritor na súa Terra ospakizunean omendu du Galizierazko Idazleen Elkarteak (AELG). | Egun hartan, nire ohiko lan-ibilbidearen barruan, iparraldeko hiri bateko jatetxe batera sartu nintzenean bazkaltzera, iruditu zitzaidan jangelako atzealdeko mahaian zegoen emakumea Zaragozako kosmetiko-etxe bateko komertziala zela, behiala nirekin harreman berezia edukitakoa bera. Baziren urte batzuk gure bideak bananduak zirela, eta denboraren joanak, nahi eta nahi ez, aztarnaren bat utzia zuen haren eitean, nigan bezala seguruenik. Baina, egia esanda, ez nik bera ez ezagutzeko moduan. Ez berak ni ez ezagutzeko moduan.
Gure arteko harremana Bartzelonan hasi zen, ni enpresaren konbentzio batean nengoela eta bera bere bisita eta negozio-bidaia haietako batean. Lankide batzuekin tabernan nengoen bera hurbiltzen ikusi nuelarik. Hura gorputz puska, aizue! Markaz fuerakoa! Haren aurpegia... egia esanda, aurpegia ez zen haren zerarik onena, sudurra hola baitzuen... kakotua edo. Eta gainera makillaje koxka ederra ibiltzen zuen, arraioa, zertarako eta kokotseko koxkor bat disimulatzeko, garitza antzeko bat, ez oso ikusgarria. Niri erotikoa ere iruditzen zitzaidan; baina hari ez gustatzen hura nabarmentzea. Eta gainera kosmetikoak dohainik zituenez, nasaiki erabiltzen zituen. Orduko hartan, hura ikusiaz batera, lankideen aurrean harrokeriaz jardun behar eta (badakizu), harengana inguratu nintzen, eta ondo atera zen kontua.
Egun hartatik aurrera, edo hobeto esanda gau hartatik aurrera, noizbehinkako harreman bat hasi zen, maiztxo zertua halere zenbait urtez. Zeozer informala edo. Han eta hemen elkartzen ginen bi edo hiru asterik behin; inoiz, ondoz ondoko bi astetan; bakoitza bere ibilbidea egiten ari zela, egun bat, bi edo asko jota hiru elkarrekin pasatzeko aprobetxatzen genuen. Zeozer atsegina izaten zen, lasaia eta konpromiso handirik gabekoa. Bera dibortziatua zen, eta ni..., tira, ni neure kasa ibiltzen nintzen. Beraz, dena txatxi bederatzi.
Halaxe joan ziren hiru bat urte. Gero, tipust-tapast, halako batean, utzi egin nuen. Ez nuen burua askorik nekatu kolpea aurrena neronek jo aurretik, susmoa hartzen hasita bainengoen bera niri despedida ematekotan zebilela. Antza hartzen zaie halako gauzei. Esan gabe ere, usaina hartzen zaie halakoei, eta norbera aurrea hartzen saiatzen da, galduan ez ateratzeko.
Lana gehienean errepidean egiten dugunok, hiriz hiri, gaur hemen, bihar han, zailtasunak edukitzen ditugu harreman egonkor bat zertzeko. Eta Zaragozakoari eta bioi gero eta gehiago kostatzen zitzaigun elkartzea. Hots egiten nion: «Bihar halako tokitan egongo naiz. Han gertatuko gara?» Hasieran, ziztuan azaltzen zen, nik gonbita iradoki bezain laster, eta logela bat hartzen genuen hotel batean, tokian bertan; baina azkenaldian aitzaki-maitzakitan hasten zitzaidan gero eta nabarmenago. Harremana dagoeneko ez zen lehengoa, eta ni ordurako ez nengoen jo eta zanpa aritzeko ere. Pizgarri berriak beharko nituen, auskalo, aukera sorta zabalxeago bat, edo holako zeozer.
Eta, bestalde, kalera elkarrekin irteten ginenean zehar-buelta bat egiteko, bat-batean botatzen zidan: «Ez pasatu besoa sorbaldatik. Irudi du ehizaki bat bezala ibili nahi nauzula». Ez nion, bada, lehenago besarkada gehiago ematen, eta berak tutik ez. Tira: ikusiak ikusita, berak nik utzi aurretik, neronek utzi nuen bera.
Udaberriko arratsalde batez Madrileko kafetxe batean geratu ginen, Gran Vian, Callaotik hurbil. Ni Segoviatik nentorren, eta hura Salamancatik. Eta solas-molas ari ginela, zerbitzariak alde egindakoan, brau bota nion, estilo handiarekin: «Hara, Luísa, ez gaitezen itzulinguruka has: gure artekoa onenak emanda dago, eta beraz iruditzen zait iritsia dela bukatzeko ordua».
Sor eta lor geratu zen, benetan. Edo halaxe iruditu zitzaidan niri, bederen. Malko batzuk ere isuri zituen, halako moldez non dena bere horretan uzteko gogoa eduki bainuen. Ez nuen halakorik egin, ordea, zeren, esan dudanez, berari ere ibiliko zitzaion buruan ni uzteko ideia, ia seguru; baina, noski, besteak aurrea hartzea, gutxiena espero duzunean, nahiko amorragarria da.
Han bertan esan genion adio elkarri, kafetxeko terrazan. Gizalege handiz. Pare bat musu emanda matrailetan, bera Callao plazan barna abiatu zen Puerta del Sol aldera. Duin-duin alde egiten ikusi nuen, astiro, eta nik Gran Vian behera segitu nuen lasai, Espainiako plazarantz, aurretik han hitzordua egina bainuen lagun batzuekin plazako terrazetako batean, Rosales aldean. Eta orain, ustekabean, hantxe topo egin berarekin jatetxean. Harengana hurbiltzean pare bat musu emateko, kaixo zer moduz, aspaldiko!, atzera egiten du, eta hotz eta motz diost: «Barkatu, jauna, baina uste dut ez dugula elkar ezagutzen. Tronpatuko zinen». Holaxe izan zen! Bera! Luisa bera, irrits bera, gorputz bera (hura bai gorputza, jainko potzoloa!), pintura-koxka bera aurpegian, alde bakarra zimurtxo batzuk ezpain-izkinan. Ez nion erreparatu kokotseko koxkorrari, nahiz eta hura froga erabakigarria izango zen, ezin ukatuzkoa. Ahaztu zitzaidan, ordea. Gainera, bazitekeen kendu izana.
Zer eta ez dakiela nor naizen! Holaxe, lasai demonio. Nik: «Baina, Luisa, emakumea. Nolatan ez dugu elkar ezagutuko?» Hark, ordea, jaramonik ez, burua beste nonbait balu bezala. Bera ez zela Luisa, oker nengoela, sentitzen zuela, eta hau eta beste. Lasai arraio, hura larru gogorra hura.
Plantak hain ondo egiten zituen, azkenean benetan sinetsi nuen oker nengoela. Sumindu ere ez zen egiten eta. Bakarrik esaten zuen: «Hara, sentitzen dut asko, jauna; baina ni ez naiz uste duzun hori. Barkatu». Irribarre ere egiten zuen.
Bakean utzi nuen, baina, mahaira eseri nintzenean, barrandan hasi nintzaion urrutitik eta zalantza-izpi guztiak uxatu nituen. Huraxe zen, eta ez zuen onartu nahi. Pare bat aldiz harrapatu nuen betertzez begira, bestela bezala, eta harrapatu nuenean gorritu egin zen arean. Ez nuke lepoa egingo, baina, bai, esango nuke gorritu zela. Alajaina, haren mendekua zen. Edo berak hala pentsatuko zuen, beraren mendekua zela. Hain izorratua irten nintzen jatetxetik, orain zoro-zoro nabilkio atzetik, ume baten pare. Eta ematxar alaenak alegia deus ez; ikusten nauen bakoitzean, ikusezina naiz berarentzat. Kasu mikorik ez. Urrutitik ikusten nauenean, lekuak husten ditu berehala, deabruak hartuta bezala. Zer deritzozue? Ba al da dretxorik?
Itzultzailea: Iñigo Roque Eguzkitza. |
2022-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/217467/vine-garaile-eta-evenepoel-lider.htm | Kirola | Vine garaile, eta Evenepoel lider | Australiarrak azken mendatean erasoa jo eta gero lortu du garaipena. Evenepoelek eta Masek igoera ikusgarria egin dute, eta aldea atera diete gainerako taldeburuei | Vine garaile, eta Evenepoel lider. Australiarrak azken mendatean erasoa jo eta gero lortu du garaipena. Evenepoelek eta Masek igoera ikusgarria egin dute, eta aldea atera diete gainerako taldeburuei | Jay Vinek (Alpecin) irabazi du Espainiako Vueltako seigarren etapa, Pino Janon. Liderren arteko lehia hasi aurretik egin du saiakera australiarrak, eta inork ez du harrapatu. Remco Evenepoelek (Quick-Step) eta Enric Masek (Movistar) erritmo bizian egin dute igoera, eta bakarrik aritu dira Vineren atzetik. Primoz Roglicek (Jumbo-Visma) eta gainerako taldeburuek ezin izan dute aurreko bikotearen erritmoan jarraitu, eta minutu bat baino gehiago galdu dute haiekiko.
Bilbotik abiatu dira txirrindulariak, San Mames ingurutik. Etapa hasi eta berehala aldendu dira hamar txirrindulari tropelaren ondotik, eta horrela sortu da eguneko ihesaldia. Hamar horien artean izan da Xabier Mikel Azparren (Euskaltel-Euskadi), eta bost minutu pasatxoko aldea ere izan dute. Eguraldi zakarra izan dute txirrindulariek. Bilbotik eguzkipean irten badira ere, Kantabrian (Espainia) sartzean zeharo aldatu da meteorologia. Gogotik egin du euria bertan, eta zorua bustia zegoela zenbait txirrindulari lurrera ere jausi dira, horien artean Ander Okamika (Burgos-BH).
45 kilometro gelditzen zirenean beste eroriko bat izan da tropelean. Ineos erritmoa bizitzen ari zen, eta bihurgune batean hamar bat lagun erori dira. Tropela bi zatitan banatu da orduan, eta Rudy Molard (FDJ), maillot gorria, atzean gelditu da. FDJ bigarren taldean tiraka aritu da, eta liderraren taldekideak indarrez hustu dira tropela berriro elkartzeko.
Collada de Brenes (6,8 km luze eta %8,2ko pendiza) minutu eta erdiko aldearekin hasi du ihesean zebilen taldeak, eta tropelean Quick-Stepek abiadura bizitu du, Evenepoelen mesedetan. Erritmo horretan 30 bat txirrindulari besterik ez dira gelditu tropelean, eta aurrean Mark Padun (Education First) bakarrik gelditu da buruan. Erruz egin du euria igoeran, eta zaleek horrelako eguraldia eskertzen badute ere, txirrindularien sufrimendua nabarmena izan da. Azkenerako, minutu bateko aldearekin amaitu du jaitsiera Padunek, eta tropelak argi utzi du ez zeukatela garaipena ukrainarren eskuetan uzteko intentziorik.
Hamar kilometro inguruko sasi ordeka egin dute txirrindulariek eguneko azken mendatera iritsi arte, eta tarte bera mantendu du Padunek. Julian Alaphilippek (Quick-Step) ezarri du erritmoa bertan, eta maldan gora hasi bezain pronto kendu da aurretik. Orduan hasi da festa Pico Janon (12,6 km eta %6,6). Zenbait txirrindulari saiatu dira erasoren bat jotzen, baina Vinek bakarrik lortu du aurrera egitea. Liderren artean Evenepoelek astindu du zuhaitza. Erritmo aldaketa bortitza egin du Quick-Stepeko gazteak, eta Masekin batera alde egin du beste faboritoen ondotik.
Roglicek ezin izan du haien erritmoan jarraitu, eta lider asko zeuden taldetxo batetik tiraka aritu da esloveniarra, ahalik eta denbora gutxien galtzeko. Vinek atzera begiratu gabe jarraitu du Pico Janon gora, eta Padun atzean utzi eta gero, hark irabazi du etapa, lanbropean. Atzetik sartu dira Evenepoel eta Mas, garailearengandik hamasei segundora. Saiatu diren arren, ez dira Vineren ondora iritsi, baina atzeko taldeari alde handia ateratzea lortu dute. Garailearengandik 1.37ra sartu da gainerako faboritoen taldetxoa, eta Evenepoelek jantzi du maillot gorria. Richard Carapaz (Ineos) izan da gehien sufritu duen faboritoa, 2.59 galdu baititu helmugan. Mikel Bizkarra (Euskaltel-Euskadi) izan da lehen euskal txirrindularia helmugan. 5.46ra iritsi da. |
2022-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/217468/bi-pertsona-intoxikatu-dira-nafarroan-ontziratutako-onddo-sorta-batean-detektatutako-toxinagatik.htm | Gizartea | Bi pertsona intoxikatu dira, Nafarroan ontziratutako onddo sorta batean detektatutako toxinagatik | Osasun Sailak jakinarazi ditu intoxikazio kasuak. Marka bereko sortak dituzten herritarrei aholkatu diete ez ditzatela jan, eta itzul ditzatela dendetara. | Bi pertsona intoxikatu dira, Nafarroan ontziratutako onddo sorta batean detektatutako toxinagatik. Osasun Sailak jakinarazi ditu intoxikazio kasuak. Marka bereko sortak dituzten herritarrei aholkatu diete ez ditzatela jan, eta itzul ditzatela dendetara. | Elikadura eta Nutrizio Segurtasunaren Espainiako Agentziak ohartarazi du intoxikazio kasuak izan direla Leringo (Nafarroa) kontserba etxean ontziratutako onddo frijitu batzuk jan dituztenen artean. Emandako informazioaren arabera, estafilokokoen toxinak atzeman dira onddoetan, eta horiek eragin diete oinazea kontsumitzaileei. Zehazki, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eman dio horien berri agentziari. Bi pertsona intoxikatu dira; ez dute zehaztu non izan diren.
Onddoak 'El Agricultor' markakoak dira, oliba oliotan frijituak dira, kristalezko ontzi batean sartuta daude, eta hau da sortaren zenbakia: 02/02/2021. Sorta horretako aleak dituzten herritarrei gomendatu diete ez ditzatela jan, eta itzul ditzatela dendetara.
Era berean, agentziak esan du produktu hori dagoeneko jan eta ezohiko sintomaren bat sumatu dutenek hobe dutela osasun etxeetan abisua eman. Intoxikazioarekin lotuak izan daitezkeen sintomak zerrendatu dituzte, herritarrei argibideak emate aldera. Hauek dira: goragalea, goitikoa, eta abdomeneko mina edo umiltzea. |
2022-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/217469/lau-erreaktore-nuklearren-geldialdia-luzatu-egingo-du-edfk-korrosioarengatik.htm | Ekonomia | Lau erreaktore nuklearren geldialdia luzatu egingo du EDFk, korrosioarengatik | Arazoa ikertzeko eta konponketa lanak egiteko denbora gehiago behar duela dio EDF Electricite de Francek. Une honetan, Frantzian dauden 56 erreaktoreetatik 32 geldirik daude. | Lau erreaktore nuklearren geldialdia luzatu egingo du EDFk, korrosioarengatik. Arazoa ikertzeko eta konponketa lanak egiteko denbora gehiago behar duela dio EDF Electricite de Francek. Une honetan, Frantzian dauden 56 erreaktoreetatik 32 geldirik daude. | Korrosio arazoak direla eta, lau erreaktore nuklearren geldialdia luzatu beharko duela jakinarazi du gaur EDFk, uste baino denbora gehiago beharko dutelako arazoen jatorriaren ikerketarako eta konponketa lanetarako.
Konpainia publikoaren aurreikuspen berrien arabera, Cattenom 1 erreaktorea azaroaren 1ean jarriko da martxan; Cattenom 4, azaroaren 14an; Cattenom 3, abenduaren 11n, eta Penly 1, urtarrilaren 23an. Une honetan 56 erreaktore nuklearretatik 32 geldialdian daude Frantzian, korrosio arazoengatik edota mantentze lanengatik.
Horrekin, EDFk kalkulatu du 280 eta 300 terawatt-orduren ekoizpena pilatuko dutela 2022. urte osoan, eta «gertagarriena» beheko kopurutik gertu ibiltzea dela esan du. Urtea 280 terawatt-orduren bueltan itxiko balute, esan nahiko luke Frantziako nuklearrek azken urteetan sortutako argindarraren %60 inguru ekoitzi dutela aurten.
Eta nuklearren pattalaldia garai okerrenean dator. Elektrizitatea esportatzera ohituta zegoen Frantzia, eta aurten momentu askotan argindar inportatzaile bihurtu da, noiz eta Ukrainako Gerraren ondorioz Europarako gasaren hornidura murriztu denean, argindarraren prezioak kontinente osoa ziztuan igoaraziz.
Gaurko iragarpenak are gehiago bultzatuko du megawatt-orduaren prezioa Frantzian. Egia da herritarrek ez dutela argindar garestia hainbeste eta horren zuzen igartzen, prezioen aldakortasuna mugatzen duten kontratu luzeagoak direlako nagusi herrialdean, eta horrekin batera Gobernuak mugatuak dituelako gasaren eta argindarraren kostuak. Hala ere, argindarraren merkatuan kopuruak beldurgarriak dira, batez ere gerokoen merkatuan. Atzo bertan, urtebeterako megawatt-orduak 900 euroren prezioa izan zuen. |
2022-8-25 | https://www.berria.eus/albisteak/217470/ozeanoak-babesteko-elkarrizketak-oztopatzea-egotzi-die-greenpeacek-ebri-eta-aebei.htm | Mundua | Ozeanoak babesteko elkarrizketak oztopatzea egotzi die Greenpeacek EBri eta AEBei | Bihar amaituko dituzte negoziazioak NBEren egoitzan. 2030erako nazioarteko uren %30 babestuta izatea bermatuko duen akordio lotesle bat dute helburu. | Ozeanoak babesteko elkarrizketak oztopatzea egotzi die Greenpeacek EBri eta AEBei. Bihar amaituko dituzte negoziazioak NBEren egoitzan. 2030erako nazioarteko uren %30 babestuta izatea bermatuko duen akordio lotesle bat dute helburu. | Greenpeacek salatu du nazioarteko urak babesteko negoziazioak «porrot» egitear daudela, EB Europako Batasunaren, AEBen eta Kanadaren «berekoikeria» dela medio. Ingurumenaren aldeko erakundearen arabera, herrialde horiek lehentasuna eman diete itsas baliabideen ustiaketatik ateratako irabaziei, ozeanoak babesteko helburuei beharrean. «Kolokan jarri dute itsas eremuak babesteko testu zirriborroa, negoziazioak amaitzeko 48 ordu bakarrik geratzen diren honetan», dakar gobernuz kanpoko erakundeak zabaldutako prentsa oharrak.
NBE Nazio Batuen Erakundeko 193 estatu kideek joan den astean hasi zituzten negoziazioak New Yorken, eta bihar gauerdira arte luzatzea espero da. Helburua da 2030erako nazioarteko uren %30 babestuta egotea, loteslea izango den akordio baten bitartez. Hitzarmen horrek aurreikusi beharko luke hura betetzen dela bermatuko duen erakunde berri bat sortzea, zeinak eskumena izango lukeen itsas eremu babestuak erabakitzeko eta nazioarteko uretan egin daitezkeen jarduerak zehaztu edo debekatzeko.
GKEaren arabera, ordea, akordioa bera kolokan jartzeaz gain, interes ekonomikoak lehenetsi dituzten estatuak haren edukiak murrizten ari dira, «ikuspegi bidegabea eta neokoloniala» bultzatuz, aukera ematen dielako herrialdeei neurriak finantzatzeari uko egiteko, «pisu guztia herrialderik txiroenen gainean jarriz».
«Ozeanoei esker dago bizitza planetan, baina herrialde batzuen berekoikeriak porrotera eramango ditu negoziazioak. Etorkizuneko irabazi ekonomikoekin itsutu dira, elkarrizketa hauetan egindako aurrerapauso guztiak oztopatuz. Ministroek gaur gauean telefonoak hartu eta haien kideekin hitz egin ezean, itun honek porrot egingo du 48 orduan», ohartarazi du Greenpeacek New Yorken duen ordezkari Pilar Marcosek.
Greenpeacek ohartarazi du akordioa aurten itxi ezean ia ezinezkoa izango dela helburua lortzea, eta nabarmendu halakorik ez gertatzeko «berehalako neurriak» hartu behar dituztela estatuek, eta malgutasunez jokatu bihar akordio sendo bat aurkezteko. «Atsekabetuta eta haserre gaude. Milaka milioi lagun bizi dira ozeanoetatik, eta osasuntsu behar dituzte, eta agintariek huts egin diete», salatu du Marcosek. |
2022-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/217492/krisi-egoerara-pasatu-da-ipar-euskal-herria-lehorteagatik.htm | Gizartea | «Krisi» egoerara pasatu da Ipar Euskal Herria, lehorteagatik | Guztira, orain arte, Biarnoko eta Ipar Euskal Herriko 103 herri «alerta» egoeran sartuak ziren; atzoz geroztik, Euskal Herriko 95 herriak ondoko mailara pasatu dira, «krisi» egoerara, hots. Neurrien azkartzera eraman du. | «Krisi» egoerara pasatu da Ipar Euskal Herria, lehorteagatik. Guztira, orain arte, Biarnoko eta Ipar Euskal Herriko 103 herri «alerta» egoeran sartuak ziren; atzoz geroztik, Euskal Herriko 95 herriak ondoko mailara pasatu dira, «krisi» egoerara, hots. Neurrien azkartzera eraman du. | Ur egoera gaizten ari da Ipar Euskal Herrian. Joan den abuztuan prefetak hedatu neurriak ez dira nahikoak izan lehorteari aurre egiteko. Prefeturak azaldu duenez, «abuztuaren 18ko eurien aurreko emarira itzuli dira errekak, 22tik goiti, jadanik». Hala, abuztuan uztailean baino euri gehiago egin badu ere, eta baldintza meteorologikoak hobeak izan badira ere, ez da nahikoa izan lehortetik ateratzeko, eta «baliabideen mailak ahul dirau oraindik ere».
Horregatik, orain arteko ur edangarriaren erabilpena murrizteko neurrien azkartzea erabaki du prefetak, Euskal Hirigune Elkargoko 95 herrirentzat. Adibidez, baratzeen ureztatzea 08:00ak eta 20:00ak artean egin daiteke, baina soropilen, lorategien, berdeguneen eta golko bereziena, berriz, guztiz debekatu dute. Kirol zelaiak astean bi aldiz urezta daitezke, 22:00ak eta 06:00ak artean.
Garbiketaren aldetik, baldintzak «alerta» egoerako berberak egon dira: ibilgailuen garbiketak guztiz debekatua dago oraindik ere, partikularrentzat zein profesionalentzat; etxe aitzinaldeen, teilatuen eta bide bazterren garbitzea ere debekatua da, eta, aisialdiari dagokionez, etxeetako igerilekuen betetzea edo iturri publikoen urez hornitzea ezinezkoa da oraindik ere. |
2022-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/217493/volkswagenek-produkzioa-etengo-du-datorren-astean-osagai-faltagatik.htm | Ekonomia | Volkswagenek produkzioa etengo du datorren astean, osagai faltagatik | Egun batez itxiko dute Landabeneko lantegia, irailaren 2an. Zuzendaritzak jarraipen batzordeari jakinarazi dio «auto osatugabeak» ekoizten aritu direla; 9.000, UGTren arabera. | Volkswagenek produkzioa etengo du datorren astean, osagai faltagatik. Egun batez itxiko dute Landabeneko lantegia, irailaren 2an. Zuzendaritzak jarraipen batzordeari jakinarazi dio «auto osatugabeak» ekoizten aritu direla; 9.000, UGTren arabera. | Hornidura arazoak ez dira amaitu Volkswagen taldean. Zuzendaritzak jarraipen batzordea bildu du, eta jakinarazi dio «auto osatugabeak» ekoizten aritu direla. MIB osagaia falta zaie auto horiei —sakelakoen konektibitatea, ahotsaren ezagutza, nabigazioa, gurutzaldi abiadura eta larrialdietarako deiak kontrolatzen ditu—. UGTk zehaztu duenez, 9.000 auto osatugabe ekoitzi dituzte gaurdaino. Landaben bertan, Irañetan (Nafarroa) eta Santanderren (Espainia) gorde dituzte horiek.
MIB osagaien faltak ez du ekoizpena etenarazi. Ordea, orain direkzio zutabeak eta abiadura kaxak falta zaizkio Volkswageni, eta datorren irailaren 2an lantegia ixtea besterik ez zaie geratuko, 24 orduz. Aurten, bederatzigarrenez etengo dute ekoizpena osagai falta dela eta; aurretik, hiru egunez itzali zituzten makinak urtarrilean, bi egunez maiatzean, eta beste hiruz ekainean. Aldi baterako erregulazioan jarriko dituzte langileak ostiral horretan.
Volkswagenek espero zuen hornidura arazoak urte erdirako amaitzea, baina beren horretan diraute. Zuzendaritzak adierazi die sindikatuei «oporraldian hobera egin baino gehiago, egoerak oso ezegonkor» jarraitzen duela, eta tarte horretan amaitu gabeko autoak ekoitzi behar izan dituztela. |
2022-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/217494/greba-egin-dute-miarritzeko-aguilera-klinikako-osasun-langileek.htm | Gizartea | Greba egin dute Miarritzeko Aguilera klinikako osasun langileek | Asteartean beren lankideek jasandako erasoa gaitzesteko, protesta egin dute egun. Zuzendaritzari baliabide gehiago galdegin dizkiote, eta indarkeria geroz eta gehiago jasaten dutela salatu dute. | Greba egin dute Miarritzeko Aguilera klinikako osasun langileek. Asteartean beren lankideek jasandako erasoa gaitzesteko, protesta egin dute egun. Zuzendaritzari baliabide gehiago galdegin dizkiote, eta indarkeria geroz eta gehiago jasaten dutela salatu dute. | Greban dira egun Miarritzeko Aguilera klinikako osasun langileak. Dozenaka langile bildu dira goizeko greba piketean, iragan asteartean beren lankideek jasandako erasoa salatzeko. Izan ere, Baionako Aviron errugbi taldeko kide bat eta kide ohi bat atxiloaldian ezarri zituzten, asteartean Aguilera klinikan erizain bat jo eta konorterik gabe utzi ondoren. Osasun langileek salatu dute geroz eta indarkeria kasu gehiago pairatzen dutela, eta, «behar bezalako neurriak» hartzea galdegin diote zuzendaritzari.
CFDT sindikatuko Nicolas Sorredak esplikatu du asteartean erizain batek, erizain laguntzaile batek eta agente batek eraso bortitz bat pairatu zutela, eta oraindik shock egoeran daudela. Horietarik bi oraino lan geldialdian dira. «Ez da lehen aldia indarkeria pairatzen dugula gure egituran; geroz eta gehiagotan gertatzen da, eta geroz eta bortitzagoa da», salatu zuen. Hala, zuzendaritzari «behar bezalako neurriak» hartzeko eskatu zioten. «Neurri egonkorrak behar ditugu gure lankideek osasuna eta segurtasuna bermatzeko», aldarrikatu zuen. FO sindikatuko Fanny Braccinik ere gertatutakoa gaitzetsi zuen, eta,langile eskasiaren arazoa ere gogora ekarri zuen. «Jendea artatzeko hor gara, ez indarkeria jasateko. Gainera, jakin ongi badakigu lankide bat gutxiago izateak tentsio egoera handiak ekartzen dituela, osasun langileak falta baitira».
Maxime Romain klinikako zuzendaria ere bildu zen protestara, eta «mobilizazioari sostengu osoa» helarazi zion. Segurtatu zuen zuzendaritzak neurriak hartuko dituela. Izan ere, datorren urtean berrituko dute larrialdi zerbitzuen egoitza, eta hitzeman du segurtasun neurriak izanen direla: kamerak, segurtasun ateak, zaintzaile bat... «Badakigu indarkeria ezin dela %100 aurreikusi, baina gure langileen segurtasuna babestea dagokigu», erran zuen. |
2022-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/217495/euriborra-igo-arren-hipotekek-ez-diote-utzi-ugaritzeari.htm | Ekonomia | Euriborra igo arren, hipotekek ez diote utzi ugaritzeari | Aurtengo ekainean iazkoan baino %15,4 mailegu gehiago sinatu dira. Lehen seihilekoan, %11,4 izan da hazkundea. Maileguen batez besteko kopurua 162.500 euro da. | Euriborra igo arren, hipotekek ez diote utzi ugaritzeari. Aurtengo ekainean iazkoan baino %15,4 mailegu gehiago sinatu dira. Lehen seihilekoan, %11,4 izan da hazkundea. Maileguen batez besteko kopurua 162.500 euro da. | Azken hilabeteetan Euriborrak izandako igoerak ez du gelditu hipoteka berrien sinadura. Ekainean, ohi bezala, beherakada txiki bat izan bada ere, azken hamar urteetan hipoteka gehien sinatzen ari den urtea da oraindik ere. INE Espainiako estatistika institutuaren arabera, ekainean 2.661 egin ziren Hego Euskal Herrian, maiatzean baino %5,2 gutxiago. Dena den, gogoratu behar da maiatza izan zela azken hamar urteetan hipoteka gehien egin zen hilabetea.
Hala, aurtengo ekaineko datuak iazko ekainekoekin alderatuz gero, igoera %15,4 izan da, 355 hipoteka gehiago. Urtea ere azkenengoetarikoen artean hoberena izaten ari da. Lehen sei hilabeteetan etxebizitza bat erosteko 14.676 mailegu sinatu dira, iazko aldi berean baino %11,4 gehiago.
Maileguan eskatutako diru kopuruak ere gora egin du; batez beste 162.500 eurokoa izan da ekainean, maiatzean baino 9.235 euro gehiago, eta iazko ekainean baino 16.092 euro gehiago. Bizkaian eskatu dira mailegurik handienak: 169.634 eurokoak batez beste, eta Nafarroan txikienak, 35.797 eurokoak.
Euriborra, mugarik gabe
Hego Euskal Herrian sinatutako hamar hipotekatik zazpi inguruk dute interes tasa aldakorra, eta Euriborra da horietako gehienak kalkulatzeko erabiltzen den indizea. Aurten gora egiten ari da etengabe, eta 2012ko uztaileko mailara itzuli da (%1etik gora).
Abuztuko batezbestekoa %1,2 da, eta, hilabetea horrela amaituz gero, uztailekoa gaindituko luke (%0,992); iazko abuztuan -%0,498 zen. Igoera horrek esan nahi du abuztuan berritzen diren hipotekak hilean 110 euro garestiago izango direla batez beste (urtean, 1.300 euro), betiere 150.000 euro inguruko mailegua bada, 25 urtera eskatua.
Urtearekin batera hasi zen Euriborra hazten; abenduan -%0,502an zegoen, azken sei urteetan bezala, tasa negatiboetan oraindik. Baina aurtengo apirila %0,013an itxi zuen, eta, ordutik, inoizko hazkunderik bizkorrenetarikoa izan du.
Besteak beste, EBZ Europako Banku Zentralak uztailean interes tasak puntu erdi igo izanak, irailean gehiago igo ditzakeen iragarpenek, eta euroaren beherakadak eragin dute Euriborraren hazkundea. EBZk inflazio handiari aurre egiteko neurri gisa hartu zuen dirua garestitzeko erabakia, aurretik beste banku zentral batzuek gauza bera egin ondoren; AEBetakoak, adibidez 0,75 puntu igo zituen.
Analisten arabera, oso litekeena da datozen hilabeteetan ere igo eta igo aritzea Euriborra; 2023 amaieran %2,5era iristea ere aurreikusten dute batzuek. Hala balitz, azken urtean hilean 470 euro ordaindu dituen batek 750 inguru euro ordaindu beharko lituzke, eta 3.300 gehiago urtean. |
2022-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/217496/kontxako-banderaren-kartela-hong-kongeko-arraun-modalitate-batean-oinarritzen-da.htm | Kirola | Kontxako Banderaren kartela Hong Kongeko arraun modalitate batean oinarritzen da | Sare sozialetako erabiltzaileek nabarmendu dutenez, besteak beste, patroia ontziaren brankan dago, eta ez popan, traineru estropadetan egon ohi den bezala. | Kontxako Banderaren kartela Hong Kongeko arraun modalitate batean oinarritzen da. Sare sozialetako erabiltzaileek nabarmendu dutenez, besteak beste, patroia ontziaren brankan dago, eta ez popan, traineru estropadetan egon ohi den bezala. | Atzo aurkeztu zuen aurtengo Kontxako Bandera Donostia Kulturak, eta, horrekin batera, estropadaren kartela. Brenno Henrique diseinatzailak egin du eta Berriro elkarrekin du izenburu. Sare sozialetan hainbat erabiltzailek ohartarazi dutenez, baina, karteleko irudia ez da traineru estropada baten irudia. Izan ere, patroia ontziaren brankan dago, eta ez popan.
@orioarraunean txiolariak nabarmendu du akatsa: «Goitiko irudiak... milaka argazki daude non ikusten den traineruak sortzen dun ubera, irudikatzeko... bainan ez, aurtengo diseinua egin duenak, telebistatik ere ez ditu traineruak ikusi...».
Eta erabiltzaile horrek berak aurkitu du akatsaren azalpena. Hong Kongeko arraun modalitate baten irudia jarri du Twitterren, kartelaren aldamenean, eta antzekotasunak agerikoak dira. Hor ikusten da ontziaren uberaren aurrean dagoela patroia.
Irudi horretan ikusten denez, arraun motzekin aritzen dira arraunlariak Hong Kongen, eta, beste erabiltzaile batzuek nabarmendu dutenez, eskuetako bat karelaren gainetik ateratzen dute, eta patroiaren belauna arraunaren gainetik dago jarria.
Oro har, kartela izatez polita dela esan du batek baino gehiagok, baina ez dela zuzena: «Konposizioa ez da itsusia, bainan traineruaren irudikapena GAIZKI dago !!... eta 1879tik ari omen gara...», gaineratu du @Orioarraunean-ek. «Egileak traineruak ezagutu ez arren, kartela onartu duenak hainbeste jakin beharko zuen!», esan du @Vistalegrenbizi erabitzaileak. |
2022-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/217497/lgtbi-euskal-behatokiak-bilbon-gertatutako-eraso-baten-berri-eman-du.htm | Gizartea | LGTBI+ Euskal Behatokiak Bilbon gertatutako eraso baten berri eman du | 17-20 urte arteko hainbat gaztek lau pertsonari «hitzez» eraso egin zietela jakinarazi du; hilaren 20an gertatu zen. | LGTBI+ Euskal Behatokiak Bilbon gertatutako eraso baten berri eman du. 17-20 urte arteko hainbat gaztek lau pertsonari «hitzez» eraso egin zietela jakinarazi du; hilaren 20an gertatu zen. | LGTBI+ Euskal Behatokiak jakinarazi duenez, neska eta mutilez osaturiko talde batek egin zuen erasoa; besteak beste, gizon trans bat iraindu eta mehatxatu zuten. Aditzera eman dutenez, erasoak ez zuen «okerrera egin», erasotzaileen taldeko bi neskak «esku hartu» zutelako, eta erasoa pairatu zuten pertsonek haien ondotik alde egitea erabaki zutelako. «Neskek fisikoki geldiarazi zituzten erasotzaileak, baina aldi berean erasotzaileak justifikatu egin zituzten, mozkortuta zeudela esanez», azaldu du behatokiak, erasoaren berri emateko atera duen prentsa oharrean.
Nabarmendu nahi izan du tankerako eraso gehiago ere gertatu direla Bilbon berriki. Azaldu du, adibidez, hilaren 6an Bilboko artista drag bati «hitzez» eraso egin ziola gazte talde batek. Metroan izan zen, lanera zihoala. Era iraingarrian mintzatu zitzaizkion, eta larderia fisikoa ere pairatu zuen; soinean zeramatzan kaskoak kendu zizkioten, eta lekuz mugitzen ahalegindu zenean, heldu egin zioten, mugitzea galarazteko. Gogoratu dute, halaber, uztailaren 25ean Boluetako Santana/Fever dantzalekuaren kanpoko aldean emakume trans gazte bat «nahita» harrapatu zuela gizon batek bere automobilarekin. Egoera kritikoan ospitaleratu zuten, bi hankak «txikituta». Familia esaten ari da erasotzailearen «motibazioak» zerikusia duela biktimaren sexu edo genero identitatearekin, eta ikerketa bat abian da hori argitzeko. Salatu dute bitartean sare sozialetan iruzkin «arrazista eta xenofobo» ugari plazaratu direla erasotzailea atxilotzen lagundu zuten pertsonen kontra, eta baita biktimaren aurka ere. «Biktimak eta haren senideek merezi duten errespetutik oso urrun daude».
Behatokiak aditzera eman duenez, haiek dakitela Bilboko Udalak ez du inolako «adierazpen publikorik» egin eraso horien harira. |
2022-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/217498/jucil-guardia-zibilen-elkarteak-ospa-eguna-debekatzeko-eskatu-du.htm | Politika | Jucil guardia zibilen elkarteak Ospa Eguna debekatzeko eskatu du | Espainiako polizia indarrek herria utz dezatela eskatuko dute irailaren 3an Altsasun (Nafarroa). Guardia zibilen elkarteak, ordea, uste du «gorroto delitua» dagoela horren atzean. | Jucil guardia zibilen elkarteak Ospa Eguna debekatzeko eskatu du. Espainiako polizia indarrek herria utz dezatela eskatuko dute irailaren 3an Altsasun (Nafarroa). Guardia zibilen elkarteak, ordea, uste du «gorroto delitua» dagoela horren atzean. | Bihar zortzi Altsasun (Nafarroa) egitekoak diren Ospa Eguna debeka dezaten, izapideak hasi ditu Jucil Guardia Zibilarentzako Justiziarako Elkarte Profesionala. Eskaera hori egin die Espainiako Barne Ministerioari eta Espainiako Fiskaltzari eta Nafarroako Arartekoari.
Elkarteak gutun bana igorri die, eta, horren bidez, proposatu die beharrezkoak diren neurri administratibo eta judizialak hartzeko egun hori egin ez dezaten. Jucilen Nafarroako idazkari Cesar Antolinezen esanetan, «gorroto delitua» dago Ospa Egunaren atzean, haren xedea delako «Guardia Zibila umiliatzea, jazartzea eta erasotzea». Halaber, Nafarroako zenbait puntutan Guardia Zibilak «ia egunero eraso bidegabeak» pairatzen dituela nabarmendu du Jucilek, ohar batean.
Ez dirudi, ordea, Altsasuko kolektibo zaurgarria Guardia Zibila delako sentipena dutenik bertako herritarrek. Izan ere, aste honetan bertan agerraldi bat egin dute bertako zenbait herritarrek, Isunen Kontrako Taldearen izenean, eta Guardia Zibilaren aldetik jasaten ari diren «jazarpena eta erasoaldi errepresiboa» salatu dituzte. «Erasoaldi» hori isunen bidez ari da egiten Guardia Zibila, euren esanetan. Hala, azken bi hilabeteetan hamar isun baino gehiago jaso dituztela azaldu dute: «Aurretik genituenak gehituta, azken bi urteetakoak 30.000 eurora iristen dira». Askotariko arrazoiengatik jaso dituzte isunok; «biolentzia matxista salatzeagatik», «Ikasle Abertzaleen mobilizazioetan egondako atxiloketak salatzeagatik» eta «haur eskoletako grebalariekin elkartasun argazki bat ateratzeagatik», besteak beste.
Isun horien muina «instituzioetatik kanpo antolatzeko ezintasuna eta oinarrizko askatasun politikoen ukapena» dira, Isunen Kontrako Taldearen arabera: «Militantzia politikoa ekidin nahi dute, militanteen biziraupen materiala kolokan jarriz». Horren kontra antolatzeko dei egin du taldeak, eta haren ekinaldietan parte hartzeko. Ospa Egunean parte hartzeko gonbita ere egin zuen.
Egun osoko egitaraua antolatu dute irailaren 3rako. Polizia ereduari buruzko mahai ingurua izango dute goizean. Eguerdian, bazkaria egingo dute, eta, ondoren, manifestazioa. Kontzertuekin amaituko dute eguna, gaztetxean. |
2022-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/217499/adinekoen-artean-86k-nahiago-dute-etxean-bizitzea-egoitza-batean-baino.htm | Gizartea | Adinekoen artean, %86k nahiago dute etxean bizitzea egoitza batean baino | Nafarroako Gobernuak 65 urtetik gorakoei egindako ikerketa batetik ateratako datuetako bat da; etxeetako arta hobetzeko urratsetan aurrera ari dela nabarmendu du erakundeak. | Adinekoen artean, %86k nahiago dute etxean bizitzea egoitza batean baino. Nafarroako Gobernuak 65 urtetik gorakoei egindako ikerketa batetik ateratako datuetako bat da; etxeetako arta hobetzeko urratsetan aurrera ari dela nabarmendu du erakundeak. | Eguneroko martxan jarraitzeko zailtasunak dituztenean zer bizimodu klase nahi duten galdetu die Nafarroako Gobernuak 65 urteko 800 pertsonari inkesta batean, eta %86ek erantzun dute etxean bertan bizitzen jarraitu nahi dutela. %10ek esan dute egoitza batera joateko prest leudekeela esan, eta gainerakoek, etxebizitza egokitu baten aldeko hautua egingo luketela. 80 urtetik gorakoen artean %21 dira, ezinean badaude, egoitzaren hautua hobesten dutenak. Gainerakoek nahiago dute etxean jarraitu. Alde handiarekin, etxearen aldeko hautua egiten dute gehienek, eta Nafarroako Gobernua ere horren aldeko urratsak sustatzen ari dela nabarmendu du gaur, inkestaren emaitzen berri emateko egin duen agerraldian, Gizarte Eskubideen kontseilari Carmen Maeztuk. «Hain zuzen ere, ahalegin handia egiten ari gara etxeetan zaintzaile profesionalak kontratatzeko, arta telematikoa hobetzeko, eguneko zentro berriak irekitzeko, eta etxebizitzen egokitzea sustatzeko». Zerbitzu digital eta telematikoak erabiltzeko dituzten zailtasunen inguruan ere galdera egin diete adinekoei inkestan. Maezturen arabera, haien «kezka» nagusien artean ez dago, baina onartu dute laguntza behar izaten dutela askotan halakoetarako, eta horiek horrela gobernuak asmoa du propio adinekoei arlo horretan laguntzeko «programak» martxan jartzeko.
Bakardadeaz Bakardadeari buruz ere galdera egin diete edadeko pertsonei. %70ek esan dute ez direla inoiz bakarrik sentitzen. %9 ia beti bakarrik sentitzen dira. Portzentaje horri ere erreparatu behar zaiola esan du Maeztuk, eta propio halako egoerak eragozteko politikak sustatzen jarraituko dutela. |
2022-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/217501/nafarroako-gobernuak-pirinioetako-ikasleentzat-proposatu-duen-garraio-zerbitzuari-ezezkoa-eman-diote-familiek.htm | Gizartea | Nafarroako Gobernuak Pirinioetako ikasleentzat proposatu duen garraio zerbitzuari ezezkoa eman diote familiek | Batxilergoko eta Lanbide Heziketako ikasle batzuek egunean lau ordu eman beharko lituzkete autobusean, Gimenoren planteamenduaren arabera. | Nafarroako Gobernuak Pirinioetako ikasleentzat proposatu duen garraio zerbitzuari ezezkoa eman diote familiek. Batxilergoko eta Lanbide Heziketako ikasle batzuek egunean lau ordu eman beharko lituzkete autobusean, Gimenoren planteamenduaren arabera. | «Etsigarria». Pirinioetan bizi eta ikastera Iruñera joan behar duten ikasleen familiek horrela definitu dute Nafarroako Gobernuak atzo egin proposamena. Ekainaren 4an, indarrean sartu zen Nafarroan eskola garraioaren foru arau berria, eta, bertan, ikastetxera autobusez joateko eskubidea aitortzen zitzaien Batxilergoko eta Lanbide Heziketako ikasleei ere. Pirinioetako zenbait familiak hasieratik salatu zuten arau berriak ez zuela beren egoera aintzat hartzen, ibarrean ez baitago Batxilergoko instituturik —Irunberrin eraikitzea aztertzen ari da Hezkuntza Departamentua—, ezta eskola garraio zerbitzurik ere.
Pirinioetako familiek aldarrikapen argia egina zioten Hezkuntza kontseilari Carlos Gimenori: autobus zerbitzu berria ezartzea, Pirinioetako herriak hiriburuarekin lotzeko. Aukera horri, baina, ezezkoa eman zion Hezkuntza Departamentuak, atzoko bileran. «Esan ziguten ez ditugula gutxieneko ratioak betetzen autobus ibilbide berri bat ezartzeko. Eta egia da. Ez ditugu ratioak betetzen, eta ez ditugu inoiz beteko. Gure herri eta ibarretako biztanle dentsitatea aintzat hartuta, ezinezkoa izanen da gutxieneko ikasle kopurura iristea, ez ikasturte honetan ezta hurrengoetan ere», azaldu dute gurasoek, ohar batean.
Horren ordez, egun Agoitz eta Iruñe arteko ibilbidea egiten duen autobus zerbitzua Garralda herriraino luzatzea proposatu zien Hezkuntzak. Familien ustez, proposamen horrek ez ditu aintzat hartzen Pirinioetako herrietan bizi diren ikasleen beharrak. «Autobus zerbitzu berri hori 06:20ean aterako litzateke Garraldatik. Horretarako, baina, Garraldan bizi ez diren ikasleen familiek beren kabuz desplazatu beharko lukete hango geltokiraino Auriztik, Aurizberritik, Hiriberri-Artzitik, Biskarretetik, Lintzoaindik, Errotik eta Orondriztik». Desplazamendu horiek «ez hankarik ez bururik» ez dutela uste dute Pirinioko familien ordezkariek: «Geografikoki zentzugabea da, baina, horrez gain, eskualdeko meteorologia aintzat hartuta ere, argi dago ez dela aukera egokia. Familiei proposatzen digutena da, goizero-goizero, 05:45ean joan beharko dugula Pirinioetako eremurik konplikatuenera, autobusean itzulinguru handia eginda, Iruñera iristeko. Ba al daki Hezkuntza Departamentuak ze ordutan hasten diren elurra kentzeko makinak pasatzen?».
Horrek, gainera, ondorioak izanen lituzke ikasleen egunerokoan: «Autobusa 07:30ean iritsiko litzateke Iruñeko Merindades plazara, eta handik, ikasle bakoitzak bere kabuz joan beharko du bere ikastetxera, hiri garraioa erabilita. Itzulerako ibilbideaz are informazio gutxiago eman ziguten. Dakiguna da Garraldara 16:40 aldera iritsiko direla ikasleak. Handik, bakoitza bere herrira itzuliko da, arratsaldeko ordu horietan bazkaltzeko».
Horregatik guztiagatik, gobernuaren planteamenduak «etsipena eta amorrua» eragin diela gaineratu dute, eta ezezkoa eman diote proposamenari. «Guretzat ez da erraza izan ezezkoa ematea. Horrek esan nahi du hutsetik abiatu behar dugula, ikasturtea hasteko hamabost egunen faltan. Familia batzuk hasiak dira Iruñean ikasle egoitzak bilatzen, beren seme-alabak Iruñean geldituko direla ikusita». Gainerako familiek «garraio zerbitzu propioa» antolatuko dute datozen egunetan, «horretarako beharrezko ditugun baliabide ekonomiko eta logistikoak bilatuz». Nafarroako Gobernuko Proiektu Estrategikoko Departamentuaren eta Pirinioetako tokiko entitateen babesa dutela gaineratu dute. |
2022-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/217502/manchester-united-xeriff-eta-omonia-egokitu-zaizkio-realari-europa-ligan.htm | Kirola | Manchester United, Xeriff eta Omonia egokitu zaizkio Realari Europa ligan | E multzoan izango dira txuri-urdinak. Irailaren 8an hasiko da fasea, eta azaroaren 3an bukatuko. | Manchester United, Xeriff eta Omonia egokitu zaizkio Realari Europa ligan. E multzoan izango dira txuri-urdinak. Irailaren 8an hasiko da fasea, eta azaroaren 3an bukatuko. | Reala E multzoan izango da Europako ligako multzoen fasean, hauek dituela aurkari: Manchester United, Xeriff Tiraspol (Transnistria) eta Omonia Nikosia (Zipre). Berriz izango du parez pare Ingalaterrako talde indartsua, duela bi denboraldi bezala; orduan, ez zen Anoetan izan joaneko partida, Turinen (Italia) baizik, pandemiaren aurkako neurriak tarteko. Orduko hartan, final-hamaseirenetan nagusitu zen Manchesterreko taldea, erraz nagusitu ere (joanekoan, 0-4, eta itzulikoan, Manchesterren, 0-0). 2013-2014ko aldian ere aurkari izan ziren, Txapeldunen ligan, multzoen fasean. Beste bi aurkariak apalagoak dira, itxuraz. Hala ere, Xeriffek badu emaitza sonatu bat Europan, aurreko sasoian Real Madrili irabazi baitzion Txapeldunen Ligako multzoen fasean.
Multzoen fasea irailaren 8an hasiko da, eta inoiz baino lehenago bukatu, Munduko Kopa dagoelako udazkenean Qatarren. Azaroaren 3an izango da azkena multzoen faseak. Lehen sailkatuak zuzenean egingo du jauzia final-zortzirenetara, eta bigarrenak kanporaketa jokatu beharko du Txapeldunen Ligako multzoen fasean hirugarren geratu den talde baten aurka.
Manchester United eraberritze prozesuan dago sartuta. Azkeneko sasoiak ez dira distiratsuak izan, nahiz eta baduen lorpen nagusi bat: irabazi egin zuen Europa liga 2017an. Duela bi denboraldi finalera heldu zen berriz, baina ez zuen irabazi. Entrenatzaile eta jokalari dantza handia ari da izaten azken boladan, Sir Alex Fergusonek utzi zuenetik. Orain, egitasmo berri baten abiapuntuan, Erik Ten Hag herbeheretarrari eman diote ardura, Ajaxeko gidari ohiari. Izar festa handia dauka: Cristiano Ronaldo, Bruno Fernandes, Casemiro fitxatu berria, Eriksen eta Marcus Rashford, besteak beste. Ingalaterrako ligari ez dio bete-betean ekin, hiru puntu bakarrik dituelako beste horrenbeste jardunaldi jokatuta. Irabazitakoa ez zen edozein garaipen izan, Liverpool hartu zuelako mendean astelehenean.
Xeriff Tiraspol aurreko sasoian egin zen ezagun, Real Madrilen aurkako partida hartan. Berria da kluba, 1997an sortu zuelako Xeriff segurtasun enpresak. Transnistriak 1990ean egin zuen Moldaviatik independente izateko hautua, baina nazioarteak ez zion onartu. Horrenbestez, Moldaviako ligan aritzen da. Entrenatzailea Stjepan Tomas kroaziarra da, eta Stadionul Xeriff estadioan jokatzen du (14.300 ikusle). Baina Realak ez du hura ezagutuko, UEFAK bertan jokatzea debekatu ziolako ekainean, Ukrainako gerragatik (mugakidea da Moldavia). Herrialde horretako hiriburuan jokatzen du, Chisinaun. Hainbat herrialdetako jokalariak dauzka taldean: brasildarrak, greziarrak, errusiarrak, kamerundarrak, ghanatarrak... Palmares oparoa du Moldaviako txapelketetan.
Omonia Nikosiak ibili luzeagoa du Europan, sortu ere aspaldi sortu zelako: 1948an. Henning Berg norvegiarra da entrenatzailea, eta etxeko partidak GSP Stadiumen jokatzen ditu (22.859 ikusle). Xeriffek bezala, herrialde askotako jokalariak ditu: brasildarrak, espainiar bat, txekiarra, ingelesak, galestarrak... Garaipen sorta handia dauka Zipren, eta herrialdeak XX.mendean izandako talderik onen izendatu zuten. |
2022-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/217503/eh-bilduk-mikel-irujoren-premiazko-agerraldia-eskatu-du-sodenaren-akordioari-buruzko-argibideak-emateko.htm | Gizartea | EH Bilduk Mikel Irujoren premiazko agerraldia eskatu du Sodenaren akordioari buruzko argibideak emateko | Koalizioak «gardentasuna» galdegin dio Nafarroako Gobernuari, eta salatu du kontrol mekanismoek ez dutela behar bezala funtzionatu. Sodena enpresak CEN Nafarroako Enpresarien Elkargoarekin 2020ko maiatzean maskarak erosteko erdietsitako akordioaren inguruan argibideak eskatu ditu. | EH Bilduk Mikel Irujoren premiazko agerraldia eskatu du Sodenaren akordioari buruzko argibideak emateko. Koalizioak «gardentasuna» galdegin dio Nafarroako Gobernuari, eta salatu du kontrol mekanismoek ez dutela behar bezala funtzionatu. Sodena enpresak CEN Nafarroako Enpresarien Elkargoarekin 2020ko maiatzean maskarak erosteko erdietsitako akordioaren inguruan argibideak eskatu ditu. | Erreakzio soka luzea ekarri du Pilar Irigoien Sodena sozietate publikoko zuzendariaren kargugabetzeak. Gaur, EH Bilduk Nafarroako Gobernuko Ekonomia eta Enpresa Garapenek kontseilari Mikel Irujoren premiazko agerraldia eskatu du, «beharrezko azalpenak» eman ditzan Sodena enpresak CEN Nafarroako Enpresarien Elkargoarekin 2020ko maiatzean maskarak erosteko erdietsitako akordioaren inguruan.
Ikusi gehiago: Garesti atera diren maskarak
Koalizioak ohar batean gogora ekarri du iaz eskatu ziola Nafarroako Kontuen Ganberari pandemiaren kudeaketari buruzko txostena egiteko, eta lan hori 2021eko maiatzean aurkeztu zela Nafarroako Parlamentuan. Orduko hartan, Bakartxo Ruiz bozeramaileak adierazi zuen txostenak zehaztasuna falta zuela, eta «onartezin» iritzi zion pandemia hasi eta urtebetera oraindik ezin jakitea zenbat kontratu sinatu ziren. Txosten horrek zehazten zuenez, 70,48 milioi euroko gastua egin zen pandemiaren lehen olatuan egindako kontratuetan, baina horietatik soilik 14,88 milioi zeuden argitaratuta gardentasun atarian; zenbateko osoaren %21 baino ez. Hori dela eta, EH Bilduk uste du beharrezkoa dela Nafarroako Gobernuak azalpenak ematea, argi ikusten baitu kontrol mekanismoek ez dutela behar bezala funtzionatu. Autokritika egitea eta funts publikoen erabilerari buruzko erantzukizuna hartzea ezinbestekotzat jo ditu koalizioak. Gainera, EH Bilduk gogorazi du akordioa Nafarroako Enpresarien Elkargoarekin adostu zela, eta artean ez duela inolako erantzukizunik hartu auzian. Hori hala, EH Bilduk Irujo kontseilariaren agerraldiaz gain, maskaren erosketa prozesuaren espediente osoa eta Sodenako Administrazio kontseiluaren akten kopiak galdegin ditu, akordioari buruzko xehetasunak ezagutzeko. |
2022-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/217504/euskal-herrian-ekoitzitako-hamazazpi-film-izango-dira-ikusgai-aurtengo-zinemaldian.htm | Kultura | Euskal Herrian ekoitzitako hamazazpi film izango dira ikusgai aurtengo Zinemaldian | Hamazazpi filmetatik hamahiru dira erabat –edo hein batean– euskaraz | Euskal Herrian ekoitzitako hamazazpi film izango dira ikusgai aurtengo Zinemaldian. Hamazazpi filmetatik hamahiru dira erabat –edo hein batean– euskaraz | Hamahiru film luzek eta lau film laburrek osatzen dute Euskal Herrian ekoitzitakoen zerrenda Donostiako Zinemaldiaren 70. edizioan. Hamazazpik, orotara. Hamahiru dira, ordea, euskara hutsean, edota, hein batean, euskaraz direnak.
Sail Ofizialean, Zuzendari Berriak sailean, Zabaltegi-Tabakaleran, Nesten, Zinemiran eta Euskal Zinemaren Galan eta EiTB Galan egongo dira banatuta film guztiak. Antolatzaileek atzo aletu zuten zerrenda osoa, Donostiako Tabakaleran egindako aurkezpen jendetsuan.
Edizio honetan, fikziozko eta ez-fikziozko zazpi film izango dira Zinemira sailean. Horietako lau, Zinemaldian mundu estreinaldia izango dutenez, Euskal Zinemaren Irizar Sarirako hautagai izango dira. Hain zuzen, Jabi Elortegiren El vasco filma, inaugurazio ekitaldian proiektatuko dena; Izaskun Arandiaren My Way Out; Xuban Intxaustiren Gesto, eta Ander Iriarteren Karpeta Urdinak.
Horiez gain, Sail Ofizialean jada iragarrita zeuden bi film ere izango dira Irizar saria eskuratzeko lehian. Hala nola Mikel Gurrearen Suro eta Fernando Francoren La consagración de la primavera. Zuzendari Berrien sailean, aldiz, Maria Elorzaren A los libros y a las mujeres canto filma, eta, azkenik, Fermin Muguruzaren Black is Beltza II: Ainhoa, Belodromoan estreinatuko dena. Hamar ekoizpen lehiatuko dira, beraz, 20.000 euroko saria lortzeko.
Irailaren 20an, Euskal Zinemaren Gala izango da Victoria Eugenia antzokian. Bertan, Alberto Gastesiren Gelditasuna ekaitzean opera prima estreinatuko da. Eta handik egun batera, berriz, Fermin Aiok zuzendutako Kepa Junkera berpiztu, 2018an iktus bat jasan zuen musikari bilbotarraren errekuperazio prozesuaren eta hark utzitako ondarearen gaineko dokumentala.
Lehiatik kanpokoak
Zinemira sailaren programazioa beste hiru filmek osatuko dute: Alauda Ruiz de Azuaren Cinco lobitos, hainbat zinema jaialditan hautatua izan eta Málagako jaialdiko sari nagusiak irabazi ondoren Espainiako Akademiak Oscar sarietan parte hartzeko finalista izendatu berri duena; 918 gau, Arantza Santestebanena, Ikusmira Berriak egoitzan garatu eta WIP Europatik igaro ondoren, Lisboan eta Torinon saritua izan zena; eta Jon Mikel Fernandez Elorzen Bi arnas, torturen ondorioak jorratzen dituena Iratxe Sorzabalen eta haren amaren istorioaren bitartez. Lehiaz kanpo arituko dira horiek, ordea; Donostiako emanaldien aurretik estreinatu baitira.
Bestalde, Kimuak programako bi film labur izango dira Zabaltegi-Tabakalera sailean: Lur Olaizolaren Hirugarren koadernoa, eta Estibaliz Urresolaren Cuerdas.
Lehendabizikoz, Nest-en, zinema ikasleen film laburren lehiaketan, euskarazko bi euskal ekoizpen egongo dira: EHUko Nagore Muriel Letamendiaren Erro bi eta Elias Kerejeta Zine Eskolako Mikele Landa Eigurenen Noizko basoa.
Izango diren filmak
Oraindik proiektu izateko bidean dauden euskal lan batzuk ere izango dira Zinemaldian; aurrerago izango diren filmak, alegia. Esaterako, Nosotros, Helena Tabernarena; Karmele, Asier Altunarena; Una ballena, Pablo Hernando Esquisabelena, eta Baleazaleak, Baltasar Kormakurrena. Gainera, Irati Gorostidik bere proiektua aurkeztuko du, Anekumen. |
2022-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/217505/armadak-haur-eskola-bat-bonbardatu-duela-salatu-du-tplfk.htm | Mundua | Armadak haur eskola bat bonbardatu duela salatu du TPLFk | Gutxienez lau dira hildakoak, tartean bi adingabe. Etiopiako Gobernuak eskatu die herritarrei urrun daitezela gerrilla dagoen tokietatik, eta su etena urratu izana egotzi dio TPLFri. | Armadak haur eskola bat bonbardatu duela salatu du TPLFk. Gutxienez lau dira hildakoak, tartean bi adingabe. Etiopiako Gobernuak eskatu die herritarrei urrun daitezela gerrilla dagoen tokietatik, eta su etena urratu izana egotzi dio TPLFri. | TPLF Tigray Askatzeko Herri Fronteko eledun Getachew Redak salatu du Mekelle hiriburuko haur eskola bat bonbardatu dutela gaur goizean, Tigray eskualdean, eta Etiopiako armadari egotzi dio erantzukizuna. «Erasoaldi handia hirugarren egunean sartu denean, Etiopiako Gobernua bere ohiko egitekoetara itzuli da, zibilei erasotzera. Alde bakarra da bonbekin egiten duela orain, lehen gure herria bakartuz eta gosez utziz egiten zuena», esan du Redak. Gutxienez lau dira hildakoak, tartean bi adingabe.
Gobernuak ukatu egin du erasorik egin izana, eta egotzi dio gerrillari borrokekin jarraitzea, beraiek «negoziazioetarako atea zabalik» dutenean. Abiy Ahmed lehen ministroak zuzentzen duen exekutiboak eskatu die herritarrei urrun daitezela gerrillarien kontrolpeko eremuetatik, eta ohartarazi du «neurriak» hartuko dituela «talde matxinoaren bakearen aurkako sentimenduak babesten dituzten militarren aurka».
Duela bi urte gerra hasi zenetik erabat bakartuta dago Tigray eskualdea, argindarrik eta telefono bidezko komunikaziorik gabe. Horren zuzeneko ondorioa da atzerrian senideak dituztenek ezin dutela haiekin harremanetan jarri. Hori da OME Osasunaren Mundu Erakundeko idazkari nagusi Tedros Ghebreyesusen kasua: «Senide asko ditut bertan. Dirua bidali nahi diet, baina ezin dut. Ez dakit nortzuk dauden bizirik, eta nortzuk hilik».
Ez da lehen aldia Tedrosek Etiopiako egoera salatzen duena. Joan den asteazkenean salatu zuen Etiopiako egoera Ukrainakoa baino okerragoa dela, eta iradoki arrazakeria dagoela nazioartearen erantzuna horren desberdina izatearen atzean.
Etiopiako Gobernuari egotzi diote giza laguntza blokeatzea, borroken aitzakian. Milaka dira hildakoak eta beste milioika dira berehalako laguntza behar dutenak. Munduko Elikadura Programaren arabera, Tigrayko 5,5 milioi herritarretatik erdiak daude egoera larrian. Joan den martxoan su etena hitzartu zuten bi aldeek, baina aste honetan bertan berriz hasi dituzte borrokak. |
2022-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/217506/gasoil-isuri-bat-izan-da-petronorren-muskizko-findegian.htm | Gizartea | Gasoil isuri bat izan da Petronorren Muskizko findegian | Barbadun ibaira doan gainezkabide batera joan da gasoila. Egoera «kontrolatuta» dagoela esan du Petronorrek. | Gasoil isuri bat izan da Petronorren Muskizko findegian. Barbadun ibaira doan gainezkabide batera joan da gasoila. Egoera «kontrolatuta» dagoela esan du Petronorrek. | Petronorrek berak eman du isuriaren berri. Jakinarazi duenez, Muskizen (Bizkaia) duen lantegitik gasoila atera da kanpora; zehazki, Barbadun ibaira doan gainezkabide batera. Euriteen eraginez gertatu dela adierazi du, ohar batean. Halaber, egoera kontrolatzeko neurriak hartu dituela ere jakinarazi du, baita isuriaren berri eman ere Muskizko, Abanto-Zierbenako, Zierbenako udalei nahiz larrialdi zerbitzuei ere.
Handik gutxira, «kontrolatutzat» eman du egoera: «Ezarritako protokoloek agindutako euste eta xurgatze bitartekoak abian jarrita, lehen momentuan ikus zitezkeen irisazioak desagertu egin dira».
Gaurkoa ez da aurtengo lehen isuria. Urtarrilean, Uraren Euskal Agentziari jakinarazi zioten Barbadun ibaian orbanak agertu zirela. Agentziako teknikariek, ondoren, baieztatu zuten hidrokarburo isuriak izan zirela. Ondoren, Petronorrek berak aitortu zuen 30 litro gasoil isuri zituela Barbadun ibaira, baina nabarmendu zuen ez zuela eraginik izan arrainetan, ezta hegaztietan ere.
Beste hainbat alditan ere salatu izan dituzte Petronorren isuriak, izan inguruko bizilagunek nahiz talde ekologistek. Ekologistak Martxan taldeak, gainera, isun handiagoak eskatu zituen urtarrilean petrolio konpainiarentzat. Adibidetzat jarri zuen 2021eko ekainean egindako isuri baten ondorioz konpainiak jasotako isuna. Aldi hartan, Petronorrek 68 litro hidrokarburo isuri zituen, baina 1.774 euroko isuna baino ez zuen jaso. |
2022-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/217507/mendekuan-oinarritutako-justizia-arbuiatu-du-sarek-bilboko-kaleetan.htm | Politika | «Mendekuan oinarritutako justizia» arbuiatu du Sarek Bilboko kaleetan | Manifestazioa egin dute, Bilboko konpartsekin batera, euskal presoen eskubideak aldarrikatzeko | «Mendekuan oinarritutako justizia» arbuiatu du Sarek Bilboko kaleetan. Manifestazioa egin dute, Bilboko konpartsekin batera, euskal presoen eskubideak aldarrikatzeko | Aste Nagusi guztietan bezala, manifestazioa egin dute Sarek eta Konpartsen Koordinakundeak Bilbon, Etxera bidea gertu lelopean. Manifestazioaren amaieran, Sareko eledun Bego Atxak eta Joseba Azkarragak deitoratu dute Espainiako zenbait epaile eta fiskalek daukaten jarrera euskal presoen gradu progresioaren eta espetxeko baimenen inguruan, eta «mendekuan oinarritutako justizia» ezarri nahi izatea leporatu diete. «Epaile eta fiskalek eskubidea dute ideologia propioa izateko», azaldu dute, «baina ez dute eskubiderik ideologia hori euskal presoen oinarrizko eskubideei eragiten dieten erabaki judizialetan aplikatzeko».
Sareren ustez, ez da onargarria «500 kilometrora dauden epaile eta fiskalek» euskal gizartearen gehiengoaren borondatea «mespretxatzea». Bereziki, Espainiako Auzitegi Nazionalean «gotortuta» daudenak kritikatu dituzte, «inolako justifikaziorik gabe espetxe politika arrunta aplikatzea oztopatzen eta eragozten ari direlako».
Horri kontrakarrean, biktimen jarrera balioetsi dute Azkarragak eta Atxak. Esan dutenez, gero eta gehiago dira «ahots propioz» mintzatzen diren indarkeriaren biktimak, eta «askatasunik gabe dauden pertsonen eskubideak ez urratzeko» eskatzen dutenak.
Bide luzea
Egoera asko aldatu da Bilboko Aste Nagusiko azken manifestazioa egin zenetik, eta hori, Sareren ustez, gizartearen mobilizazioari eta arlo politiko, sindikal eta instituzionalean akordioak egiteko gaitasunari esker lortu da: «Honaino iristen jakin badugu, argi dago gauza gehiago egin ditzakegula». Hala ere, «ez erlaxatzeko» deia egin dute: «Oraindik bide luzea gelditzen zaigu». Gogorarazi dute preso asko Euskal Herriko kartzeletara ekarri dituztela, baina oraindik 47 preso gelditzen direla Daroca, Zuera, Madril, Villabona eta Espainiako beste zenbait kartzelatan, eta horiek ere Euskal Herrian egoteko eskubidea dutela.
Sareren iritziz, ez da onargarria oraindik egoera horri eustea, Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek urruntzea amaitzeko konpromisoa adierazi zuenetik lau urte baino gehiago igaro ostean.
Manifestazioa Plaza Eliptikotik abiatu da, eta konpartsetako kideek eraman dute hasierako pankarta. Udaletxearen aurrean egindako ekitaldi politikoarekin amaitu da |
2022-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/217508/modernak-bere-patentea-urratu-izana-leporatu-die-pfizerri-eta-biontechi.htm | Gizartea | Modernak bere patentea urratu izana leporatu die Pfizerri eta BioNtechi | Salaketa ARNm-aren teknologiari lotutako patenteari lotua da. Modernaren esanetan, beste bi botika etxeek COVID-19aren kontrako txertoa ekoizteko baliatu dute hark patentatua. | Modernak bere patentea urratu izana leporatu die Pfizerri eta BioNtechi. Salaketa ARNm-aren teknologiari lotutako patenteari lotua da. Modernaren esanetan, beste bi botika etxeek COVID-19aren kontrako txertoa ekoizteko baliatu dute hark patentatua. | Liskarrean dira munduko botika konpainia nagusietako hiru. Moderna botika etxeak salaketa jarri du Pfizerren eta BioNtechen kontra, bere patenteetako bat urratu izana egotzita. Zehazki, Modernak salatu du bi konpainia horiek ARNm teknologiarekin lotutako patente bat urratu dutela COVID-19aren kontrako txertoa ontzeko.
Modernak 2010 eta 2016 urteen artean erdietsi zuen patentea. «Aitzindariak izan ginen ARNm-aren teknologian, mila milioika dolar inbertitu genituen hura sortzeko, eta COVID-19aren pandemia lehertu aurreko hamarkadatik da gure haren patentea», argudiatu du idazki batean Modernaren zuzendari Stephane Bancelek.
Hala, nabarmendu dute Pfizerrek eta BioNtechek legez kanpo kopiatu zituztela Modernaren asmakizunak; zehazki, diotenez, teknologia horretarako giltzarri diren bi ezaugarri kopiatu dizkiete. Modernaren arabera, bi horiek gabe ez dago ARNm txertoak eraginkorrak izatea erdiesterik.
Patenteen korapiloa
2020ko urrian, izurrite betean, Modernak hitzeman zuen ez zuela patenteekin loturiko salaketarik jarriko, ez trukean deus eskatuko ere; ez behintzat pandemiak iraun bitartean. Ordea, botika etxeak oroitarazi du 2022ko martxoan konpromiso hori eguneratu zutela. Orduan argitaratutako txostenaren arabera, Modernak esan zuen ez zuela salaketarik jarriko herrialde pobretuen kontra, –COVAXek ondutako zerrenda hartuko zuen aintzat hori zehazteko–.
Ordea, AEBetako Pfizer eta Alemaniako BioNtech ez dira zerrenda horretan ageri. Hortaz, Modernak esan duenez, espero zuten bi botika etxeek «aldaketak» egitea jarduteko eran. Kontrara, Modernak salatu du «inolako baimenik gabe» segitu dutela patentea urratzen. Edonola ere, zehaztu du jarritako salaketek soilik 2022ko martxotik aurrerako ekintzak hartuko dituela aintzat. |
2022-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/217509/ukrainara-giza-laguntza-bidaltzeko-pasabide-seguruak-eskatu-ditu-nbek.htm | Mundua | Ukrainara giza laguntza bidaltzeko «pasabide seguruak» eskatu ditu NBEk | Martxan jarri dute Zaporizhiako erreaktoreetako bat. Agintariak iodo pilulak banatzen hasi dira zentralaren inguruan bizi diren herritarren artean. | Ukrainara giza laguntza bidaltzeko «pasabide seguruak» eskatu ditu NBEk. Martxan jarri dute Zaporizhiako erreaktoreetako bat. Agintariak iodo pilulak banatzen hasi dira zentralaren inguruan bizi diren herritarren artean. | NBE Nazio Batuen Erakundeak eskatu dio Errusiako Gobernuari ahalbidetu ditzala «pasabide seguruak» Ukrainara giza laguntza eraman ahal izateko, negua heldu baino lehen. Kharkiven izan da gaur Gai Humanitarioak Koordinatzeko Nazio Batuen Bulegoko Ukrainarako ordezkari Denise Brown, eta ohartarazi du herritarrek falta dituztela negua igarotzeko oinarrizko baliabideak: «Erietxeetarako intsulina, etxeetarako mantak, maindireak, erregaia behar dira, eta ate eta leihoak konpondu behar dira».
Zaporizhiako zentral nuklearreko azken bi erreaktoreak deskonektatu ziren atzo Ukrainako argindar saretik. Gaur, baina, haietako bat berriz ere martxan jartzea lortu dutela jakinarazi du Energoatom agentziak. Beste bost erredaktoreak oraindik ere geldirik daude. Atzoko geldialdia sute batek eragin zuen, eta, instalazio nuklearraren historian lehen aldiz, erabat itzali zen zentral nuklearra. Moskuk eta Kievek elkarri leporatu zioten Zaporizhiako zentralari eraso egin izana.
Abian jarri duten erreaktorea, hala ere, ez da ari ohiko moduan lanean, soilik %10ean baizik. Bien bitartean teknikariak lanean ari dira beste bi erreaktoreak ere martxan jartzen. Hala jakinarazi du gaur Zaporizhiako gobernadore Oleksandr Starukhek telebistan egindako agerraldian. Erreaktoreak martxan jarri arteko tartean Ukrainako argindar saretik hartu dute zentrala elikatzeko behar zuten argindarra, ezbeharra saihesteko.
Azken hilabeteetan Ukrainako gerrako protagonista bihurtu da Zaporizhiako zentrala, Europako handiena. Izan ere, Errusiaren kontrolpean egoteaz gain, gerra frontetik oso hurbil dago, eta maiz erori dira misilak handik gertu, hondamendi nuklear bat gertatzeko izua zabalduz. Kievek eskatu dio NBEri eremua desmilitarizatzeko, baina Moskuk ez du halakorik onartu. Atzoko ezustearen ondoren, Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik ohartarazi du «erradiazio hondamendi» baten aurrean egongo litzatekeela uneotan mundua, erreaktoreak itzalitakoan argindar sorgailuak berehala piztu ez balira, edota teknikariek azkar erantzun ez balute.
Balizko isuri bat gertatuko balitz ere, iodo pilulak banatzen hasi ziren atzo zentralaren inguruan bizi diren herritarren artean. Istripu nuklear baten kasuan, tiroide guruinek iodo erradioaktiboa xurgatzea saihesten dute iodo pilulek.
Datorren astean da iristekoa IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziaren ordezkaritza Zaporizhiara. Ukrainako Energia ministroaren aholkulari Lana Zerkalek gaur jakinarazi duenez, hara nola heldu aztertzen ari dira orain. «Hasieran Errusiak onartu zuen misioa Ukrainiatik iristea Zaporizhiara, baina orain bere esku dagoen guztia egiten ari da iritsi ez dadin», salatu du.
Bestalde, Ukrainako segurtasun indarrek jakinarazi dute Txetxeniako presidente Ramzan Kadirov eta bere bi aholkulari ikertzen ari direla «gerra krimenak» leporatuta. Kadiroven tropak Errusiako armadarekin batera aritu dira gerra hasi zenetik, besteak beste, Mariupolen eta Sverodonetskeko fronteetan. Orain, segurtasun indarrek diote Kadirovek berak zuzendu zituela operazio militar horiek.
Bitartean, Kievek iragarri du ziurrenik frontetik gertu dauden barruti gehiago husteko aginduko duela datozen egunetan, argudiatuta eremu horiek Errusiaren kontrolpean gera litezkeela datozen asteetan, eta bertan bizi direnek arazoak izan ditzaketela erregaia lortzeko.
Uztailean jarri zuen abian Kievek halako lehen neurria, Donetsk ekialdeko eremuetan. Orain, Kharkiv ekialdean, Zaporizhia hegoaldean eta Mikolaiv eskualdean bizi diren emakume, adingabe eta adinekoak aterako dituzte beren etxeetatik. «Ez naiz ari eskualde osoez, baina barruti batzuk nahitaez hustu behar ditugu, eta hori egingo dugu», azaldu du Ukrainako lehen ministrorde Irina Verextxukek.
Erregai krisia
EB Europako Batasuneko txandakako presidenteak, Txekiako lehen ministro Petr Fialak, aurreratu du erregai krisiari buruzko ezohiko bilera egingo dutela datozen egunetan estatu kideek. Izan ere, Errusiak otsaileko erasoaldia hasi zuenetik gasa lortzeko arazoak dituzte herrialde askok, nahiz eta bide alternatiboak bilatzen hasi. Txekiako Energia ministro Jozef Sikelak ohartarazi du EBk «Errusiaren aurkako energia gerra» hasi duela.
Bestalde, Ipar Mazedoniak iragarri du argindarrari eta gasari lotutako larrialdi egoera ezarriko duela irailaren 1etik aurrera, hiriburuan. Neurriaren arabera, eraikin publikoek %15 murriztu behar dute energia gastua; aldiz, enpresa pribatuei eta etxebizitzei aholkatu egin diete gauza bera egiteko. Duela hamar hilabete, iazko urte amaieran, gauza bera egin behar izan zuen herrialdeak, erregai eskasia zela eta. |
2022-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/217510/esparzak-nafarroako-lemazain-ikusten-du-bere-burua-gobernatuko-dut.htm | Politika | Esparzak Nafarroako lemazain ikusten du bere burua: «Gobernatuko dut» | Navarra Suma koalizioa hautsitzat jo du UPNko presidenteak: «PPk finitu du Navarra Suma, baina uste dut ongi konponduko naizela Feijoorekin» | Esparzak Nafarroako lemazain ikusten du bere burua: «Gobernatuko dut». Navarra Suma koalizioa hautsitzat jo du UPNko presidenteak: «PPk finitu du Navarra Suma, baina uste dut ongi konponduko naizela Feijoorekin» | Atsotitzak dio katuak hiru salto behar dituela sagua harrapatzeko, eta UPNko presidente Javier Esparza ere sinetsita dago hirugarren saialdian lortuko duela 2015ean Uxue Barkosek eta 2019an Maria Txibitek kendu zioten aginte makila eskuratzea. «2023an gobernatzera aterako gara eta gobernatuko dugu. Erabat ziur naiz», azaldu du Efe berri agentziari eginiko elkarrizketa batean. «PSNren abstentzioarekin izan daiteke, edo ikusiko dugu nola, baina uste dut Javier Esparza izanen dela Nafarroako hurrengo presidentea».
Esparzak uste du 2023an ez dela aukerarik izanen egungo gobernu akordioa errepikatzeko [PSN, Geroa Bai, Ahal Dugu eta Ezkerraren arteko koalizioa], eta PSNk «hautetsontzietan ordainduko duela» EH Bildurekin akordioak egin izana. Hori dela eta, Esparzaren helburua da «gutxiengoan gobernatzea, baina gobernua osatu eta beste talde batzuekin akordioak lotzeko aukera emanen duen emaitza batekin». Esparzaren ustez, bukatu da «esperimentuen» garaia: «Zortzi urte daramatzagu lau edo bost alderdiko gobernuekin... Formula horiek soilik balio dute gobernuak garestitzeko eta makro-egiturak sortzeko».
Argi dagoena da Esparza ez dela berriz izanen Navarra Suma koalizioko hautagai, formula hori agortutzat jo baitu: «PPk iragarri zuen datozen hauteskundeetara bere siglekin aurkeztuko dela; gauzak horrela, PPk berak finitu zuen etorkizunean Navarra Sumaren formula errepikatzeko aukera». Hori dela eta, UPNk «bere bidea» eginen duela iragarri du alderdi eskuindarreko buruak. «UPNk bere erabakiak hartuko ditu dagokion unean, uda pasata, lasaitasunez, ez baitugu inolako presarik».
UPNren eta PPren arteko harremanaz, Esparzak esan du ez dutela oraingoz bilerarik aurreikusita, baina entente historikoaren etorkizuna bi alderdietako presidenteek erabakiko dutela: «UPN eta PPren arteko harremanen etorkizuna erabakiko da Feijooren eta Esparzaren arteko bilera batean. Presidente biak aurrez aurre». Hain zuzen, Alberto Nuñez Feijoorekin «ongi» konponduko dela uste du UPNko presidenteak: «Sintonia izanen dugu». |
2022-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/217511/herrada-nagusitu-da-cistiernako-helmugan.htm | Kirola | Herrada nagusitu da Cistiernako helmugan | Beste bost lagunekin batera ihesean aritu da Cofidisekoa, eta esprintean lortu du garaipena. Evenepoelek jarraitzen du lider | Herrada nagusitu da Cistiernako helmugan. Beste bost lagunekin batera ihesean aritu da Cofidisekoa, eta esprintean lortu du garaipena. Evenepoelek jarraitzen du lider | Jesus Herradak (Cofidis) irabazi du Espainiako Vueltako zazpigarren etapa, esprintean. Ihesaldiarentzako egun aproposa zen gaurkoa, eta tropelak nahi ez bazuen ere, hala izan da. Aurreko egun gogorraren ostean, eguna lasaiago hartu nahi du askok, baina ez dute atseden hartzeko betarik izan. Abiadura bizian aritu dira egun osoan zehar, Trekek etapa gogortzea erabaki baitu San Glorion (24 kilometro luze eta %5eko pendiza), eta sagua eta katua bezala aritu dira tropela eta ihesaldia. Faboritoak elkarrekin iritsi dira, eta Remco Evenepoelek (Quick-Step) jarraituko du lider.
Camargotik (Espainia) abiatu da Espainiako Vueltako zazpigarren etapa. Eguneko ihesaldian sei txirrindulari sartu dira: Fred Wright (Bahrain), Jimmy Janssens (Alpecin), Harry Sweeny (Lotto-Soudal), Omar Goldstein (Israel), Samuele Battistella (Astana), eta Herrada bera. Lau minututik gorako aldea izan du seikoteak, baina eguneko mendatera iristean, Trek buru belarri jarri da lanean tropelean. San Glorio amaigabean gora ibili dira txirrindulariak, eta Treken lanaren ondorioz, 2.30era murriztu da aldea. Goldsteinek, ordea, ezin izan du iheskideen erritmoan aritu, eta atzean gelditu da mendatean bertan.
Bi ziren Treken helburuak. Alde batetik, ihesean zegoen seikotea harrapatzea, eta beste aldetik Sam Bennett (Bora) garaipenaren lehiatik kanpo uztea. Mads Pedersen zen Estatu Batuetako taldearen aukera. Orain arteko etapetan hiru aldiz egin du bigarren, eta lehenengo garaipenerako bidea errazten saiatu dira taldekideak. Bennettek 30 segundo inguru galdu ditu San Glorion, baina bi taldekideren laguntzarekin tropelean sartzea lortu du, sasiordekan.
Bennett tropelean sartu denean, Trek tropelaren burutik kendu da, Pedersenek zenbait taldekide galdu baititu mendatean gora lan egin eta gero. Horrek geldialdia ekarri du tropelean, eta hainbat taldek hartu dute orduan tropelaren burua: besteak beste, Arkeak, BikeExchangek eta Borak. Mugimendu horrek egin dio min gehien boskoteari, baina hala ere, tropelak ez du lortu boskotea harrapatzea.
Azken kilometroan hasi da ihesean zeudenen arteko kontrol lana, eta esprintean erabaki da irabazlea. Argi zeukaten haien artean zegoela eguneko garailea, eta markaketa zorrotza egin diete elkarri. Wrightek abiatu du esprinta, baina luze egin zaio helmugarako bidea. Herradak hartu dio aurre, eta helmugako argazkian irabazi du. Battistellak egin du bigarren, eta tropela 29 segundora iritsi da. |
2022-8-26 | https://www.berria.eus/albisteak/217512/emakume-bat-hil-da-irunen-moto-batek-harrapatuta.htm | Gizartea | Emakume bat hil da Irunen, moto batek harrapatuta | GI-636 errepidea erabat itxi behar izan dute. Biktimak 54 urte zituen. | Emakume bat hil da Irunen, moto batek harrapatuta. GI-636 errepidea erabat itxi behar izan dute. Biktimak 54 urte zituen. | 54 urteko emakume bat hil da gaur arratsaldean Irunen (Gipuzkoa), GI-636 errepidean, moto batek harrapatuta. 22 urteko gidaria, berriz, ospitalera eraman dute, zaurituta. Ertzaintza istripuaren nondik norakoak ikertzen ari da.
Istripua Osinbiribileko eta Behobiako biribilguneen artean izan da. Larrialdi zerbitzuak bertara joan badira ere, emakumea lekuan bertan hil da. Ezbeharraren ondorioz, errepidea erabat itxi behar izan dute. |
2022-8-28 | https://www.berria.eus/albisteak/217533/akordiorik-gabe-amaitu-da-ozeanoak-babesteko-goi-bilera.htm | Mundua | Akordiorik gabe amaitu da ozeanoak babesteko goi bilera | Ohartarazi dute aurten itun bat egin ezean ezingo direla 2030erako ozeanoen %30 babestu. Txinak eta Errusiak jarri diete oztopo gehien elkarrizketei. | Akordiorik gabe amaitu da ozeanoak babesteko goi bilera. Ohartarazi dute aurten itun bat egin ezean ezingo direla 2030erako ozeanoen %30 babestu. Txinak eta Errusiak jarri diete oztopo gehien elkarrizketei. | «Akordioa blokeatuta dago, batez ere Txinak eta Errusiak hala nahi izan dutelako, arrazoi ideologikoak direla medio», aitortu dio BERRIAri Pilar Marcosek, ozeanoen aldeko kanpainarako Greenpeaceren ordezkariak, New Yorketik. Izan ere, bosgarren saioan ere akordiorik gabe amaitu da ozeanoen babesa negoziatzeko goi bilera. Bi aste iraun dute New Yorken, NBE Nazio Batuen Erakundearen egoitzan egin dituzten elkarrizketek, eta, ituna gertuago dagoela iragarri badute ere, ozeanoek itxaron egin beharko dute. Ez dute iragarri noiz izango den seigarren goi bilera.
Lau urte dira jada mundu osoko herrialdeak ozeanoak babesteko itun bat negoziatzen hasi zirela. Azken saio hau amaitu ondoren, Rena Lee konferentziako presidenteak esan zuen denbora gehiago behar dutela akordio bat erdiesteko.
Ikusi gehiago: Ozeanoen alde, erlojuaren kontra
Greenpeaceren arabera, itsaspeko baliabide genetikoen erabilera izan da oztopo handietako bat. «Baliabide genetiko bat da itsasoan dagoen edozein landare edo animalia, eta horien gainean patente bat ezar dezakete aurkitzen dituztenek. Kontua da herrialde aberatsentzat errazagoa dela itsas espezieen geneak aztertzeko ikerketak finantzatzea, eta, beraz, gerora balio ekonomikoa izan dezakeen zerbaiten gaineko patentea bereganatzea», azaldu du Marcosek. Oztopo hori ere gainditu dute, ordea, negoziatzaileek, azken orduetan egindako ahaleginari esker.
Ostegunean eman zuen Greenpeacek lehen abisua: negoziazioak ez zihoazen bide onetik. Ostiral goizaldean, baina, urratsak egin zituzten aldeek; besteak beste, aipatutako baliabide genetikoen alorrean eta itunak nazioarteko uretan inguru babestuak sortzeko izango lituzkeen eskumenetan. Hala ere, Leek bertan behera utzi ditu gaur. «Zaila da. Ukrainako gerrak dena zipriztintzen du. Lehen astean, Errusiako ordezkariak uko egin zion Europako Batasunekoekin esertzeari», salatu du Marcosek.
Ozeano Bareko uharteak eta Karibeko herrialdeak izan dira ituna lortzen gehien ahalegindu direnak, erakunde ekologistaren arabera. Baina ez da nahikoa izan. «Garrantzi politikoa» falta izan dute negoziazioek, Marcosen iritziz: «Negoziazio hauek oso garrantzitsuak dira. Planetaren erdia babesteaz ari gara, baina, hala ere, estatuek ordezkaritza teknikoak bidali dituzte; soilik ministro batek parte hartu du, Frantziakoak, eta azken bi egunetan AEBetako Itsas idazkariak».
Denbora
Helburua 2020rako itun bat sinatzea zen, eta, pandemiak prozesua atzeratu ondoren, akordioa aurten lortzea zen asmoa. Bosgarren negoziazio fasea akordiorik gabe amaitu ondoren, zaila izango dute munduko estatuek urte amaierarako akordio batera iristea.
Greenpeaceren arabera, ituna aurten sinatzen ez badute, oso zaila izango da 2030erako ozeanoen %30 babestea. Hainbat herrialdetako zientzialarien arabera, babes hori gutxienekoa da itsasoko ekosistemek gaur egun jasaten duten presiotik errekuperatzeko. «Urte bukaera baino lehen egin beharko litzateke ezohiko negoziazio saioa, eta akordioa itxi. Ondoren, estatuek berretsi beharko dute ituna, eta, azkenik, beharrezko tresnak abian jarri indarrean sar dadin. Denbora behar da hori guztia egiteko. Berandutzen bagara, ez gara iritsiko», ohartarazi du Greenpeaceko ordezkariak.
Marcosen iritziz, oinarrizkoa da hurrengo saioan «goi mailako erabaki diplomatikoak» hartzea, eta eztabaida teknikoetatik diplomatikoetarako jauzia egitea: «Egunotan, lehendik erabakita zeuden puntuetara itzultzen ikusi ditugu ordezkariak, eta etsigarria izan da».
Dena den, urratsak egin dira. Besteak beste, akordio zirriborroak jasotzen du zer-nolakoa izan behar duen itsas eremu babestu batek. Izan ere, gaur egun nazioarteko arrantza erakundeek erabakitzen dute noiz eta non arrantzatu, kontserbatzaileen onespenik gabe. «Herrialde batzuk ahalegindu dira akordioak hori manten zezan. Baina horrek ez du zentzurik, eremu babestu batean arrantza industriala baimentzen baduzu babesa paperera mugatzen delako», esan du Marcosek.
Elkarrizketetan begirale moduan egon diren ekintzaileen arabera, oinarrizkoa da itsas babeslekuak sortzeko aukera jasotzea akordioak, nazioarteko uretan dauden espezieak desager ez daitezen. Izan ere, nazioarteko urak dira ozeanoen %64, eta oraindik aztertzeko dauden ekosistema eta espezie anitz aurki daitezke bertan, adituen arabera. Baina itsasontzien irismen gero eta handiagoak, itsaso sakoneko meatzaritzak eta espezieen bioprospekzioaren gisako jarduera berriek handitu egin dute biodibertsitatea galtzeko arriskua. |
2022-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/217534/bolada-onak-sadarren-jarraitu-beharko-du.htm | Kirola | Bolada onak Sadarren jarraitu beharko du | Gorriak jokalari bat gehiagorekin aritu dira 73. minututik aurrera, baina Betisek 1-0 irabazi du. | Bolada onak Sadarren jarraitu beharko du. Gorriak jokalari bat gehiagorekin aritu dira 73. minututik aurrera, baina Betisek 1-0 irabazi du. | Denboraldiko lehen partida galdu du Osasunak ostiral gauean Sevillan (Espainia). Hiru jardunaldi besterik ez dira jokatu, eta lehen bietan, Sadarren, garaipen bana lortu ondoren, hirugarrengoan egin diote ihes puntuek Iruñeko taldeari. Betisen aurka 0-1 galdu zuen atzo Osasunak. Borja Iglesiasek 34. minutuan sartu zuen espainiarren gola. Betisek sailkapenaren buru jarraitzen du, hirutik hiru partida irabazita.
Pena zuen partidaren ostean Jagoba Arrasate Osasunako entrenatzaileak. Izan ere, Iglesiasek gola sartu aurretik izan dute gorriek markagailuan aurrea hartzeko aukera. Edonola, pozik agertu da jokalariek egindakoarekin. Galtzen zihoazenean ere, Betisen ate inguruan jokatu dute. Espainiarrek defentsan egindako lana goraipatu du.
«Baloia pixka bat gehiago mugitzea falta izan zaigu, baina oso ondo defenditzen duen aurkari bat genuen, eta pena izan da izan dugu aukera ez aprobetxatzea. Lanean berdin jarraitu behar dugu, eta Rayoren aurkako partidan pentsatzen hasi», esan du amaieran.
Partidaren lehen uneetan Betis gehiago izan bada ere, Osasunak gora egin du minutuak aurrera egin ahala. Arerioak nola jokatzen duen jakinik, baloia eurek zutenean Herrera atezainaren aurrean bildu ditu jokalariak entrenatzaileak. Aurrean, zortzigarren minutuan, Chimy Avilak izan du gorrien lehen gol aukera. Betisek, baina, presio lan handia egin du, eta ez die utzi Osasunako erdilarie erasoko jokaldiak behar bezala antolatzen.
Lehen ordu erdia bete ondoren izan du Osasunak gol aukera garbiena, Arrasatek gero aipatu duena. Lehenengo Moi Gomezek errematatu du buruz zutoinera, eta ondoren Ruben Peña jaurti du baloia sarerantz; Rui Silva Betiseko atezainak, baina, kanpora bidali du jaurtiketa. Betisek berehala erantzun du, eta orduan sartu du gola Iglesiasek: area paretik sekulako zartakoa eman dio baloiari, eta Herrerak ezer gutxi egin ahal izan du gelditzeko.
Bigarren zatian Arrasatek Budimir eta Kike Garcia zelairatu ditu Avilaren eta Aimarren ordez, eta Osasunak gora egin du. Baina horrek aukera gehiago eman dizkio Betisi gola sartzeko. 73. minututik Betis hamar jokalarirekin aritu da, epaileak German Pezzella erdiko atzelari argentinarra kanporatu baitu, Manu Sanchez zapaltzeagatik. Jokalari bat gehiagorekin, Osasuna saiatu da berdinketa lortzen, baina puntuak Sevillan geratu dira, eta Osasuna etxean eman beharko dio segida denboraldi hasierako bolada onari. |
2022-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/217535/frantziako-poliziak-migratzaile-talde-bat-atxilotu-du-urrunako-elizan.htm | Gizartea | Frantziako Poliziak migratzaile talde bat atxilotu du Urruñako elizan | Polizia operazioa salatzeko elkarretaratzera deitu dute gaura 18:00etan, Urruñako San Bixintxio eliza parean. | Frantziako Poliziak migratzaile talde bat atxilotu du Urruñako elizan. Polizia operazioa salatzeko elkarretaratzera deitu dute gaura 18:00etan, Urruñako San Bixintxio eliza parean. | Frantziako Poliziak Urruñako San Bixintxio elizan aterpetuta ziren hamabi migratzaile atxilotu zituen atzo. Eguerdi partean izan zen polizia operazioa, eta horri erantzuteko, elkarretaratze batera deitu dute gaur, 18:00etan, eliza parean.
Urruñako Udalak gogor gaitzetsi ditu atxiloketak. Filipe Aramendi herriko auzapezak hala adierazi dio Sud Ouest egunkariari. «Gaitzesten dut Frantziako Polizia eliza barnera sartzea. Eliza toki publikoa izanik ere, molde horiek gaitzesgarriak dira», adierazi du. Ikuspuntu juridikotik itzal handiak ikusten dituela esan du, baina horren gainetik, «etikoki», Poliziak jauzi bat eman duela salatu du, «toki sakratu batean sartuta». Aramendik gaineratu du horrek ez duela migrazioaren auzia konpontzen. «Pertsona horiek mugara eramango dituzte, eta berriro saiatuko dira zeharkatzen, euren biziak arriskuan jarriz», jaso du Mediabask atariak.
Migratzaileek aterpe zuten eliza. Etorkinekin-Diakite eta Bidasoa Etorkinekin elkarteek ere salatu dute polizia operazioa. Ohar bateratu batean esan dute poliziek inpunitatez jokatzen dutela, eta geroz eta gehiago ikusten direla jarrera arrazistak: «Gure lurraldean ez ditugu horrelako ekintzak onartzen!». |
2022-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/217536/gizon-bat-zauritu-dute-bilbon-labana-edo-kristal-batekin.htm | Gizartea | Gizon bat zauritu dute Bilbon, labana edo kristal batekin | Gizon bat zauritu dute Bilbon, labana edo kristal batekin. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, bart gauean, Bilbon, gizon bat labana batekin edo kristal batekin zauritu dute. Gizona Gurutzetako Ospitalera eraman dute, eta Ertzaintza gertatutakoa ikertzen hasi da.
06:05ak inguruan gertatu da, Pio Baroja kalean. Lehen datuen arabera, bi talderen arteko borroka bat sortu da, eta tartean ebakia eragin diote gizon horri. Ez dute zehaztu oraindik zer arma erabili duten, eta labana bat edo kristal bat izan daitekeela jakinarazi du.
Ziztada salaketa bat ere jaso du Ertzaintzak. | |
2022-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/217538/bilboko-aste-nagusian-ziztadak-egin-dituen-susmagarri-bat-identifikatu-du-udaltzaingoak.htm | Gizartea | Bilboko Aste Nagusian ziztadak egin dituen susmagarri bat identifikatu du Udaltzaingoak | Duela egun batzuk identifikatu zuten udaltzainek pertsona hori. Halere, ez dago horri buruzko salaketarik. | Bilboko Aste Nagusian ziztadak egin dituen susmagarri bat identifikatu du Udaltzaingoak. Duela egun batzuk identifikatu zuten udaltzainek pertsona hori. Halere, ez dago horri buruzko salaketarik. | Bilboko Udaltzaingoak Aste Nagusian ziztadak egin dituen susmagarri bat identifikatu du, udaleko iturriek Europa Press albiste agentziari jakinarazi diotenez. Iturri berberek azaldu dutenez, duela egun batzuk identifikatu zuten udaltzainek pertsona hori. Halere, ez dago horri buruzko salaketarik.
Bilboko jaiak hasi eta bi egunera, zazpi ziztada kasu salatu ziren. Bart ere ziztada salaketa bat jaso zuen Ertzainak, eta eraso sexista bat ikertzen jarraitzen du, gainera.
Informazio gehiago: Bilboko Aste Nagusiko zazpi ziztada kasu ikertzen ari dira.
Erasoen harira, Bilboko Konpartsek Aste Nagusiko erasoen aurkako protokoloa aktibatu zuten bart gauean, eta erasoen aurkako giza katea egingo dute gaur arratsaldean. Konpartsek azaldu dutenez, 19:30ean hasiko da protesta Arriaga Antzokiaren aurrean.
Ez da jaietan egin duten lehen elkarretaratzea; izan ere, indarkeria matxista ororen aurkako protesta egin zuten asteartea. Erasoei autodefentsa feministaz erantzungo dietela ohartarazi zuten ehunka lagunek, eta berriz egin zuten ozen oihu sexu erasoen aurka.
Informazio gehiago: Bilboko Aste Nagusian salatu duten sexu eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza. |
2022-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/217539/eh-bilduk-salatu-du-osasun-garraioan-atzerapenek-gora-egin-dutela-udan.htm | Gizartea | EH Bilduk salatu du osasun garraioan atzerapenek gora egin dutela udan | Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak «atzerapenei, gabeziei eta hutsegiteei» buruzko datuak eta azalpenak emateko eskatu dio Eusko Jaurlaritzari. | EH Bilduk salatu du osasun garraioan atzerapenek gora egin dutela udan. Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkideak «atzerapenei, gabeziei eta hutsegiteei» buruzko datuak eta azalpenak emateko eskatu dio Eusko Jaurlaritzari. | EH Bilduk salatu du osasun garraioan atzerapenak izan direla Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan uztailean eta abuztuan. Hala, Eusko Jaurlaritzari eskatu dio larrialdiak koordinatzeko zentroetan eta anbulantzietan «atzerapenei, gabeziei eta hutsegiteei» buruzko datuak eta azalpenak emateko. Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkidea Gotzone Sagardui Osasun sailburuari zuzendu zaio. Uberak nabarmendu duenez, bereziki, uztailean eta abuztuan «aipagarriak izan dira pazienteen atzerapenak, kontsultetatik beren etxeetara edo egoitzetara itzultzean».
Bestalde, Uberak ziurtatu duenez, Bizkaian eta Araban «ohikoa» da pazienteek ospitaleetako itxarongeletan «orduak eta orduak» igaro behar izatea anbulantziak iritsi arte. Ildo horretan, legebiltzarkideak espero du Osasun Saila horretarako kontratatutako enpresen zerbitzuaren «jarraipena eta etengabeko ebaluazioa» egiten ari dela.
Hori dela eta, udan osasun garraioan izan diren «gorabeherak» zeintzuk izan diren jakinarazteko eskatu dio Sagarduiri, baita atzerapenen kopurua zein izan den zehazteko ere. Beraz, finean, Uberak uste du egoera hobetzeko «funtsezkoa» dela informazio guztia jasotzea eta ebaluatzea, «beharrezko egokitzapenak eta zuzenketak egin ahal izateko». |
2022-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/217540/marea-horiak-hartu-ditu-plentziako-eta-gorlizko-hondartzak-harrera-duina-eskatzeko.htm | Gizartea | Marea Horiak hartu ditu Plentziako eta Gorlizko hondartzak, harrera duina eskatzeko | Ongi Etorri Errefuxiatuak plataformak antolatu du ekitaldia | Marea Horiak hartu ditu Plentziako eta Gorlizko hondartzak, harrera duina eskatzeko. Ongi Etorri Errefuxiatuak plataformak antolatu du ekitaldia | OEE Ongi Etorri Errefuxiatuak elkarteak deituta, giza katea egin dute Plentziako eta Gorlizko hondartzetan (Bizkaia), jaioterria uztera behartuak izan ostean bizitza arriskuan jartzen duten milaka pertsonak gogorarazteko, eta migratzaile horientzat harrera politika duinagoak eskatzeko. Marea horia gisa izendatu dute mobilizazioa, eta dozenaka lagunek hartu dute parte ekitaldian.
Mobilizazioa eguerdian hasi da. OEEren zapi eta ikur horiak zeramatzaten manifestariek giza katea egin dute hondartzetatik Plentziako porturaino, eta Arkoteko arrapalatik plazara jo dute. Han ekitaldi xume bat egin dute hildako migratzaileak gogorarazteko, biolinaren doinuek lagunduta. Ohorezko aurreskua dantzatu dute haien omenez, eta loreak jaurtiki dituzte itsasadarrera.
Antolatzaileek azaldu dutenez, bi helburu zituzten mobilizazioarekin: alde batetik, «mundu osoan milioika pertsonak bizi duten errealitate gogorra agerian uztea»; eta, bestetik, gobernu eta erakundeei «giza eskubideak errespetatuko dituzten migrazio eta harrera politikak» har ditzatela eskatzea.
OEEren arabera, behartutako migrazioak «prozesu mingarriak» dira, eta migratzaileak jaioterria uztera behartuak izaten dira herrialde horiek «ekonomia, gizarte eta ingurumen krisi handiak» pairatzen dituztelako. Horren erantzule dira, nagusiki, «espoliatze politikak» aplikatzen dituzten «nazioz gaindiko enpresa handiak eta herrialde aberatsetako gobernuak, haien gobernuen onespen eta adostasunarekin». |
2022-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/217541/donostiarra-ez-zigortzea-erabaki-du-tkeko-lehiaketako-epaileak.htm | Kirola | Donostiarra ez zigortzea erabaki du TKEko Lehiaketako epaileak | Epaiaren arabera, Iker Imazen auzian, Kaiarriba «ez zen aritu fede txarrez», eta ez zen «saiatu» TKE «engainatzen», ezta «gainerako klubak ere». Bost eguneko epea izango dute helegiteak aurkezteko. | Donostiarra ez zigortzea erabaki du TKEko Lehiaketako epaileak. Epaiaren arabera, Iker Imazen auzian, Kaiarriba «ez zen aritu fede txarrez», eta ez zen «saiatu» TKE «engainatzen», ezta «gainerako klubak ere». Bost eguneko epea izango dute helegiteak aurkezteko. | Donostiarra Kaiarriba Arraun Elkarteko arraunlari Iker Imazen auziaren harira, TKE Traineru Kluben Elkarteko Lehiaketako epaileak ezetsi egin ditu bost kluben helegiteak; hain zuzen, Donostiarrak Imaz arraunlaria Eusko Label ligako lehen bi jardunaldietan harrobiko gisa aurkeztean izandako fede txarra salatu zuten talde horiek. TKEko Lehiaketako epailearen arabera, Donostiarra «ez zen aritu fede txarrez», eta ez zen «saiatu» TKE «engainatzen», ezta «gainerako klubak ere».
Hori dela eta, klubari ez dio zigorri ezarriko, eta epaia artxibatzea erabaki du. Gisa horretara, Igor Makazagaren taldeak ez ditu galduko lehen bi estropadetan lortutako 23 puntuak; Bilbon bigarren egin zuen, eta Donostian lehen postuan. Salatu duten bost klubek —Hondarribiak, Urdaibaik, Isuntzak, Zierbenak eta Santurtzik— bost eguneko epea izango dute helegiteak aurkezteko.
Ebazpen horretan, epaileak hau adierazten du: «Egindako frogatik ondorioztatzen da Donostiako klubak ez zuela fede txarrez jokatu edo, behintzat, ez zuela fede txarrez jardun». Zehaztu duenez, Kaiarribak «ez zuen zehaztu aurreko denboraldietan agertzen zenaz bestelako baldintzarik, eta arraunlariak berak ere ez du ezer berezirik adierazi»; beraz, argi utzi du «Donostiako Kluba ez dela saiatu TKEri engainatzen, ezta nahasten ere. Ez du jarduerarik egin arraunlaria harrobiko gisa izena emateko».
Beraz, TKEko Lehiaketako epailearen iritziz, «kasuaren aurrekariak kontuan hartuta, bidezkoa da prozedura zigorrik gabe amaitzea, hau da, hasitako espedientea artxibatzea». |
2022-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/217542/jay-vinek-bigarrenez-irabazi-du-espainiako-vueltan.htm | Kirola | Jay Vinek bigarrenez irabazi du Espainiako Vueltan | Txirrindulari australiarra eguneko ihesaldian sartu da, eta indartsuena izan da Collau Fancuayako igoera gogorrean. Evenepoelek, Masek eta Roglicek aldea atera diete beste faboritoei. Landa ihesean ibili da, baina atzean geratu da azken igoeran. | Jay Vinek bigarrenez irabazi du Espainiako Vueltan. Txirrindulari australiarra eguneko ihesaldian sartu da, eta indartsuena izan da Collau Fancuayako igoera gogorrean. Evenepoelek, Masek eta Roglicek aldea atera diete beste faboritoei. Landa ihesean ibili da, baina atzean geratu da azken igoeran. | Txirrindulari guztiek bezala, Jay Vinek (Alpecin) makina bat ordu egin zituen arrabolean COVID-19aren pandemiak lehiaketa guztiak eten zituen bitartean. Egin, eta nabarmendu. Munduko eSports Txapelketa irabazi zuen, eta, horri esker, Alpecin taldeak kontratua eskaini zion. Urtebeteko egokitzapenaren ostean, ikusgarri dabil australiarra denboraldi honetako azken txanpan. Espainiako Vueltan jokatu diren mendiko bi etapak irabazi ditu: joan den ostegunean, seigarrena, Pico Janon amaitu zena; eta, gaur, bederatzigarrena, Collau Fancuayan bukatu dena.
Eguneko ihesaldian sartu, eta azken igoeran indartsuena izanda nagusitu da Vine. Hiru iheskide izan ditu atzetik: Marc Soler (UAE) eta Rein Taaramae (Intermarche), 43 segundora, eta Thibaut Pinot (Groupama), 45era. Liderra sartu da jarraian, Remco Evenepoel (Quick-Step), 1.20ra. Harekin batera helmugaratu dira Enric Mas (Movistar) eta Primoz Roglic (Jumbo). Hiru txirrindulari horiek aldea atera diete beste txirrindulari nagusiei: hamahiru segundo Simon Yatesi (BikeExchange) eta Carlos Rodriguezi (Ineos); 50, Joao Almeidari, Juan Ayusori (UAE) eta Ben O’Connorri (Ag2r); eta 56, Hugh Carthyri (Education First) eta Jai Hindleyri (Bora), besteak beste. Richard Carapaz (Ineos) izan da denbora gehien galdu duena Evenepoel, Mas eta Roglicekiko: 3.50. Sailkapen nagusian, Evenepoelek 28 segundo ateratzen dizkio Masi, eta 1.01 Roglici.
Mikel Landa (Bahrain) izan da lehen euskal herritarra helmugan, 23. postuan, irabazlearengandik 2.57ra. Murgiarrak ohi baino helburu apalagoak ditu ekitaldi honetan: «Pixka bat falta zait. Urrun ikusten dut podiuma. Etaparen bat irabazten saiatuko naiz», dio helburuez galdetzen dioten aldiro. Gaur egin du lehen ahalegina, eta eguneko ihesaldian sartu da. Baina atzean geratu da azken igoeran.
Ibilbideak beste estutu bat emango die bihar txirrindulariei, oso gogorra baita bederatzigarren etapa, Villaviciosan hasi eta Les Praeresko gainean amaituko dena (171,4 kilometro). Bost mendate igoko dituzte, tartean, lehen mailako bi: etaparen erdian, Mirador del Fito —bederatzi kilometro eta %9ko batez besteko pendiza—, eta amaieran, Les Praeres —3,9 kilometro eta %12,9—. |
2022-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/217543/behar-baino-gehiago-sufritu-du-irabazteko.htm | Kirola | Behar baino gehiago sufritu du irabazteko | Brais Mendezek sartutako gol bakar bati esker irabazi du Realak Elxen. Talde txuri-urdina gehiago izan da, batez ere lehen zatian. Mikel Merinok penalti bat huts egin du. | Behar baino gehiago sufritu du irabazteko. Brais Mendezek sartutako gol bakar bati esker irabazi du Realak Elxen. Talde txuri-urdina gehiago izan da, batez ere lehen zatian. Mikel Merinok penalti bat huts egin du. | Gol bakarra sartu, atea hutsean mantendu, eta hiru puntuak eskuratu. Hori da azkenaldian Realak darabilen formula. Eraginkorra da, puntu dezente pilatu baititu modu horretara. Baina arriskutsua ere bada, aurkariaren gol bakar batek saria heren batera murrizten duelako. Gaur ondo atera zaio apustua. Nagusi izan da talde txuri-urdina Elxen (Herrialde Katalanak). Hala ere, ate aurrean izandako eraginkortasun falta nabarmenak azken hatsera arte tentuz ibiltzera behartu dio. Brais Mendezek 20. minutuan sartutako gola nahikoa izan da irabazteko: 0-1.
Alexander Isak Newcastleri saldu eta gero, aurrelari peto bakarra du Realak: Jon Karrikaburu. Gaur, baina, hura aulkian utzi, eta aurrean Momo Cho jartzea erabaki du Imanol Alguacilek, Take Kubo eta Brais Mendezekin batera, aurreko lerroari mugikortasuna eta abiadura emateko asmotan. Ondo atera zaio apustua entrenatzaile oriotarrari.
Bizi hasi da neurketa Martinez Valeron: bi taldeek azkar iritsi nahi izan dute kontrarioen areara. Minutuek aurrera egin ahala, Reala baloiaren jabe egin da, eta erraz aurkitu ditu hutsuneak Franciscoren taldearen defentsan. Oso makal ibili dira etxekoak atzean. 20. minuturako aurretik jarri da Reala. Martin Zubimendiri pentsatzeko denbora utzidiote zelai erdian, Elxeko defentsek ez dute elkar ulertu, eta defentsa lerroa desegin dute. Brais Mendez bakarrik utzi dute, eta galiziarrak maisuki amaitu du jokaldia Edgar Badiaren aurrean.
Gola sartu eta gero, lasai asko jokatu dute donostiarrek. Baloia ondo mugitu dute alde batetik bestera. Zubimendik, Mikel Merinok eta David Silvak izan dute neurketaren aginte makila, eta hiruen artean erraz aurkitu dituzte zuloak etxeko taldearen defentsaren bizkarrean. Realak Choren abiadura baliatu zdu Elxi min egiteko. Baita sortu ere. 33. minutuan, penaltia egin diote jokalari frantziarrari, baina Merinok ezin izan du bigarren gola gauzatu penalti puntutik. Panenka erara bota du, baina Badia ez da mugitu, eta arazorik gabe harrapatu du baloia.
Errenta handitzeko aukera dezente izan dituzte talde txuri-urdinek. Franciscoren taldea, ordea, apenas gerturatu da Remiroren ate ingurura lehen zatian. Bisitarien presio altua probestu nahian, baloi luzeen bitartez, Igor Zubeldiaren eta Robin Le Normanden bizkarra bilatzen saiatu diran. Baina erdiko bi atzelariak sendo ibili dira Roger Marti eta Ezequiel Ponce aurrelarien zaintzan.
Defentsan, tinko
Bigarren zatia hasi eta berehala, abagune paregabea izan du Realak. Brais Mendezek ate aurrean bakarrik utzi du Silva, baina espainiarra atezainari iskin egiten ahalegindu da, eta konturatzerako jaurtiketa egiteko tokirik gabe gelditu da. Etxeko taldeak erantzun bikaina eman dio Realaren abagune horri. Lehen zatian ez bezala, Elx gipuzkoarren area zapaltzeko gai izan da sarritan, baina saiakera guztietan Alex Remirorekin topatu da.
Etxekoek gora egin baino gehiago, Realak egin du behera. Elx batere antolakuntzarik gabe ari zen jokatzen. Talde bat izan beharrean, 11 jokalari izan dira elastiko berbera jantzita. Eta arriskua sortzen hasi da, bisitariak neurketatik atera zirelako ordu laurdenez.
Gauza okertzen ari zela ikusita, ordubetea beteta, zuhaitza astintzea erabaki du Imanolek. Karrikaburu eta Aritz Elustondo zelairatu ditu, Choren eta Zubeldiaren ordez —Elustondok 200. partida jokatu du Realarekin—. Aurrelari baztandarrak gertu izan du gola zelairatu eta ukitu zuen lehen baloian.
Azken minutuetan Realak pare bat pauso egin ditu atzera, aldeko emaitzari eusteko intentzioarekin. Elxek erasora egin du orduan, eta arriskua sortzen saiatu da, erdiraketen bidez. Baina bigarren zatian zelairatutako Asier Illarramendik, Aritzek eta Jon Pachecok Le Normandi baloi guztiak urruntzen lagundu diote. Ez duten asko sufritu Imanol Alguacilek zuzendutako jokalariek, Elxek ez baitu arrisku handirik sortu, baina bai behar dena baino gehiago. Amaieran, garaipena, sufrituta, baina garaipena. |
2022-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/217544/urdaibaik-irabazle-sena-odolean-darama.htm | Kirola | Urdaibaik irabazle sena odolean darama | 'Bou Bizkaia'-k denboraldiko seigarren garaipena lortu du Aresen, Galizian. Hirugarren luze hasieran hautsi du estropada. Isuntzak miraria behar du jaitsierako kanporaketako postua saihestu ahal izateko. | Urdaibaik irabazle sena odolean darama. 'Bou Bizkaia'-k denboraldiko seigarren garaipena lortu du Aresen, Galizian. Hirugarren luze hasieran hautsi du estropada. Isuntzak miraria behar du jaitsierako kanporaketako postua saihestu ahal izateko. | Galiziako uretan jostalari aritu da gaur Urdaibai, Aresen (Galizia). Hasi indartsu, eta hobeto bukatu du Iker Zabalaren kuadrillak, eta modu horretara lortu du denboraldiko seigarren garaipena, Eusko Label ligako hamazazpigarren jardunaldian. Irabazle sena odolean daramate bermeotarrek. Ligako titulua irabazteko borrokan, berriz, Hondarribiari beste puntu bat atera dio, eta, orain, lauko abantaila dauka Ama Guadalupekoa-rekiko.
Galizian ohikoa den bezala, ipar-ekialdeko haize petrala zebilen, eta, eremua itsaso betean ez dagoenez, barrualdean bezala egin zuten arraun, haize olatu ale txiki apurren artean. Horrez gain, marea biziak direla eta, itsaslaster indartsuagoa zuten; arratsaldeak aurrera egin ahala, gero eta gogorrago —17:30ean zen marea goian—. Aldagai horiek kontuan hartuta, aurreneko kaletik zihoazen traineruek kai muturraren babesa zuten lehen hirurehun metroetan.
Zoriak hala erabakita, ligako lehen bi oilarrak elkarren ondoan joan dira: Urdaibai, bigarrenetik; Hondarribia, hirugarrenetik. Lehen kaletik Orio aritu da, eta Donostiarra laugarrenetik. Semaforoa berde jarri orduko, Bou Bizkaia ontzia estropada haustera irten da, eta segituan lortu du lehen abantailatxoa gainerako hiru traineruekiko; pare bat tosta aurretik zen. Soilik Mikel Orbañanosen taldeak eutsi dio bermeotarren joaldiari; izan ere, Orio eta Donostiarra atzean geratzen ari ziren, apurka-apurka.
Urdaibai heldu da lehen postuan aurreneko ziabogara, baina segundo bakarrera zuen Hondarribia. Ioseba Amunarrizen kuadrillak ziaboga azkarra egin du, eta azken estropadetan ez bezala, konfiantzarekin egin dute maniobra. Bou Bizkaia traineruak, ordea, motor handiagoa du istribor aldean, eta maniobraren ostean, segituan bi segundo aurretik jarri da. Bitartean, Orio bost segundora zen, eta Donostiarra seira.
Bigarren luzean, haizeak aurrez aurre jotzen zien patroiei, eta, beraz, makur-makur eginda joan dira, arraunlarien babesean. Urdaibai eta Hondarribia abiadura berean zihoazen, bakoitza bere arraunketa estiloan: bermeotarrek arraunaren pala uretan denbora gutxiago pasatzen dute, baina arraunkada sarriagoan joan ohi dira; hondarribiarrak, aldiz, luzeago eta astiroago. Estiloak estilo, lehen bi taldeak bigarren ziabogara gerturatzen ari zirela, Aranberri patroiak hamarreko indartsu bat jotzeko eskatu die traineruko hamalau arraunlariei, eta hiru segundo aurretik zirela biratu dute traineru urdina. Donostiarra 11 segundora iritsi da, eta Orio hamalaura.
Urdaibaiko patroi zarauztarrak Zabala prestatzaileak igorritako datua jaso bezain laster, haren kuadrillari esan dio; bermeotarrak hanka egiten ari zitzaizkien hondarribiarrei metroak egin ahala, eta seira handitu dute abantaila. Presarik gabe ari ziren arraunean, minutuko 37 arraunkadako erritmoan. Motorra bero-bero eginda zutela, segundoak haien alde erortzen ari ziren. Hain zuzen ere, zortzi segundoko aldearekin egin dute hirugarren eta azken ziaboga. Bou Bizkaia traineruko eskifaiak kareletik ikusi dute Hondarribia nola heltzen ari zen ziabogara. Oriok, Urdaibaik baino hamasei segundo beranduago biratu du trainerua, eta Donostiarrak San Nikolas baino segundo bat geroago.
Maniobraren ostean, Amunarrizek ababor aldera eraman du traineru berdea, Orbañanosek hala aginduta; Aranberrik, aldiz, bigarren kaleari eutsi dio, ontzia azkar baitzihoan. Bai azkar joan ere; hamar segundora zabaldu du Hondarribiarekiko zeukan abantaila. Urdaibai garaipena dastatzen hasia zen bitartean, Ama Guadalupekoa-ko lemazainak ontzia Bermeoko taldearen atzean jarri du, uberan, ur leunetan joateko asmoz. Edonola ere, Urdaibai nagusitu da, eta Hondarribia zortzi segundora helmugaratu da. Oriok lortu du hirugarren postua, eta Donostiarra izan da laugarrena.
Cabok ondo baino hobeto atera dio zukua lehen kaleari, eta gorriak azkarrenak izan dira bigarren txandan, lan biribila egin ostean. Bigarren posturako lehia handia izan dute Getariak eta Kaiku, eta, amaieran, Esperantza nagusitu zaio Bizkaitarrari. Zierbenak, berriz, jipoi galanta hartu du, eta gaurko apalena izan da.
Isuntza, kanporaketara
Santurtzi aise nagusitu da lehen txandan, eta bigarren txandan ariko da bihar, Boiron, Galizian (12:15, ETB 1). Halaber, azken-aurreko postua saihesteko lehian, Mikel Portularrumeren kuadrillak kolpe ederra eman dio Isuntzari; Sotera-k bederatzi puntura handitu du Lekittarra-rekiko duen abantaila sailkapen nagusian. Aldiz, Osertz Aldairen taldeak arratsalde iluna izan du, 11.a izan baita, eta, okerrik ezean, jaitsierako kanporaketan ariko da. Bestalde, Aresek matematikoki agur esan dio Eusko Label ligari; maila galdu baitute, hiru denboraldiz aritu ostean. Halere, Santa Olalla de Lubre traineruko arraunlariek lan duina egin dute etxean, ehunka jarraitzaileen aurrean.
Areseko bandera
1. Urdaibai 19.44,52
2. Hondarribia 8,76ra
3. Orio 17,30era
4. Donostiarra 18,44ra
5. Cabo 37,26ra
6. Santurtzi 39,98ra
7. Getaria 41,18ra
8. Kaiku 43,82ra
9. Ares 44,42ra
10. Ondarroa 46,18ra
11. Isuntza 1.02,56
12. Zierbena 1.06,52
Sailkapen nagusia
1. Urdaibai 184 puntu
2. Hondarribia 180 pt.
3. Donostiarra 172 pt.
4. Orio 158 pt.
5. Getaria 107 pt.
6. Kaiku 94 pt.
7. Zierbena 88 pt.
8. Cabo 80 pt.
9. Ondarroa 74 pt.
10. Santurtzi 74 pt.
11. Isuntza 65 pt.
12. Ares 49 pt. |
2022-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/217545/bilboko-portuko-biodesel-biltegi-batek-su-hartu-du.htm | Gizartea | Bilboko Portuko biodesel biltegi batek su hartu du | Ke beltzezko zutabe handi bat sortu da, eta urrutitik ere ikusteko era izan da; sutea kontrolpean dagoela esan dute | Bilboko Portuko biodesel biltegi batek su hartu du. Ke beltzezko zutabe handi bat sortu da, eta urrutitik ere ikusteko era izan da; sutea kontrolpean dagoela esan dute | Bilboko Portuko instalazioetako biodiesel biltegi batek su hartu du gaur arratsaldean, eta ke beltzezko zutabe handi bat sortu da. Sare sozialen bidez eta hainbat argazki zabaldu dira eta, erakutsi dute, urrutitik ere ikusi egin dela zutabea.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Saileko iturriek jakitera eman dutenez, sutea 19:45ak aldera hasi da, beste gasolina biltegi batetik gertu, baina ondoko horrek ez du su hartu, garrak ez direlako bertara heldu. Bizkaiko suhiltzaileak berehala hurbildu dira portura, eta, 21:00ak alderako sua kontrolpean izatea lortu dutela jakinarazi dute hainbat hedabidek. Albiste agentzien arabera, hori bera baieztatu dute suhiltzaileek ere gaur 21:30ean.
Zabaldu den informazioaren arabera, su hartutako deposituaren ondoko gasolina depositua hoztea ere izan dute eginkizun suhiltzaileek, sugarrek hori ere kaltetu ez dezaten.
Halakoetarako ezarritako segurtasun protokolo guztiak aktibatu dira, bai Bilboko Portuko barrukoak, bai kanpokoak, eta ibilgailuen zirkulazioa eten egin da AP-8an eta tokiko hainbat errepidetan, ibilgailuak portuko instalazioetara hurbil ez daitezen. |
2022-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/217546/tripolik-armak-hartzeko-eskatu-die-herritarrei-gerra-zibil-bat-pizteko-arriskua-dagoelako.htm | Mundua | Tripolik armak hartzeko eskatu die herritarrei «gerra zibil bat pizteko arriskua» dagoelako | Batasun Nazionaleko Gobernuko lehen ministroaren arabera, milizien aurkako borrokak gogortu egin dira azken egunetan Tripolin, eta Tobruken egoitza duten oposizioko indarrak ere gero eta gertuago daude. | Tripolik armak hartzeko eskatu die herritarrei «gerra zibil bat pizteko arriskua» dagoelako. Batasun Nazionaleko Gobernuko lehen ministroaren arabera, milizien aurkako borrokak gogortu egin dira azken egunetan Tripolin, eta Tobruken egoitza duten oposizioko indarrak ere gero eta gertuago daude. | Krisi betean jarraitzen du Libiak. Otsailetik bi gobernu ditu herrialdeak: mendebaldeko GNU Batasun Nazionaleko Gobernua, eta ekialdeko GSU Elkartasun Nazionaleko Gobernua. Tripolin dago lehena, eta Tobruken du egoitza bigarrenak, baina azken honen indarrak gerturatzen ari dira Tripoli erdigunera. Horrez gain, hirian gogortu egin dira azken egunetan milizien arteko borrokak —hamabi hildako eta 87 zauritu utzi dituzte orain arte—. Horrek guztiak bultzatuta, GNUko lehen ministro Abdul Hamid Dbeibahk eskatu die herritarrei armak hartzeko, eta ohartarazi «gerra zibil bat pizteko arriskua» dagoela datozen orduetan.
«Gizon eta emakume libiar guztiei dei egiten diegu jarrera nazional serio eta benetakoa har dezaten, hiriburuan irabazi pertsonalak lortzeko gerra bat hasi nahi duen edonoren aurka», esan du Dbeibahk. Haitham Tajurik zuzentzen duen Iraultzaileen Brigaden eta Abdel-Ghani al-Kikli buru duen beste milizia baten artean piztu ziren borrokak joan den ostegunean.
GSUren gertukoa da Al-Kikliren milizia, eta, Fathi Baxagha lehen ministroa babesten duten beste hainbat indarrekin batera, Tripoli erdigunean sartzeko ahaleginetan ari da azken egunetan. Zenbait iturriren arabera, Baxagharen indarrek dagoeneko hartu dute Janzur auzoa, eta lerro hauek idazteko unean Zawiya eta Al-Jumuriya zeuden borroka gogorrenak. Zenbait iturriren arabera, sute handiak piztu dituzte bi auzoetan. Baxagharen gertuko indarren beste 300 ibilgailuko konboi bat irten da gaur Tripolitik 150 kilometrora dagoen Zliten hiritik. Baxagha bera Misratan dago azken asteetan, Zlitendik gertu.
Gerra hotsek nazioartea iratzarri dute. NBE Nazio Batuen Erakundeak, AEBek eta Erresuma Batuak eskatu diete agintariei indarkeria areagotuko duen neurririk ez hartzeko, eta Libiako trantsizioa kudeatzeko NBEk sortutako Trantsiziorako Presidentetzarako Batzordeko buru Mohamed Menfik bertan behera utzi du Tunisiara egiten ari zen bidaia, Libiara itzultzeko. Egiptok, berriz, larrialdiko elkarrizketak jarri ditu abian, su eten bat lortzeko.
Urteetako gatazka
Ordezkarien Ganberak hautatu zuen Baxagha joan den otsailean, Dbeibahren agintaldia amaitutzat emanda. Hark, baina, ez zuen erabakia onartu eta karguan jarraituko zuela iragarri zuen. GSUko egungo gobernuburua Barne ministro izan zen 2018tik 2020ra, eta Dbeibahrekin batera lehiatu zen GNUko lehen ministro izateko bozketan, iragan urteko martxoan. Baxaghak, gianera, bere alde du Khalifa Haftar, ekialdeko petrolio putzuak kudeatzen dituen buruzagi militarra.
Joan den abenduan egitekoak zituzten bozek zartarazi zuten azken krisia. Dbeibahk atzeratu egin zituen, desadostasun politikoak eta segurtasun arrazoiak argudio hartuta eta, lehenik hilabete atzeratu bazituen ere, gerora ez zuen datarik zehaztu. Ordezkarien Ganberaren, arabera, ordea, bozak egiteko lehen deialdiarekin batera amaitu zen Dbeibahren agintaldia.
Ez da lehen aldia, Baxagha hiriburuan sartzen ahalegintzen dena. Joan den maiatzean berak hautatutako gobernuko kideekin batera heldu zen hiriburura, GNUren agintea hartzeko helburuarekin, baina bi aldeetako milizien borroken ostean, alde egin behar izan zuen.
Hamar urte pasatxo dira NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearen hegazkinek Muammar Gaddafiren konboiari eraso ziotela, eta hilketa horren ondorio da Libiaren egungo zatiketa. Dbeibahren gobernua NBEk sustaturiko prozesu baten ondoren aukeratu zuten, joan den urteko martxoan, eta herrialdearen mendebaldean dago kokatua, Tripoli hiriburuan; Ordezkarien Ganbera, berriz, %18ko parte hartzea izan zuen 2014ko hauteskundeen ondoren osatu zuten, eta ekialdean dago kokatua, Tobruken. |
2022-8-27 | https://www.berria.eus/albisteak/217547/herrera-athleticera-itzuli-da.htm | Kirola | Herrera Athleticera itzuli da | Erdilari bilbotarra utzita ariko da, eta talde zuri-gorriak hura erosteko aukera izango du denboraldi amaieran. | Herrera Athleticera itzuli da. Erdilari bilbotarra utzita ariko da, eta talde zuri-gorriak hura erosteko aukera izango du denboraldi amaieran. | Bolo-bolo zebilen kontua gauzatu egin da azkenean: Ander Herrerak (Bilbo, 1989) Athleticen jokatuko du berriz. Utzita ariko da, eta talde zuri-gorriak hura erosteko aukera izango du denboraldi amaieran.
2011tik 2014ra zuri-gorriz jantzita jokatu zuen Herrerak. 128 partida izan ziren guztira, Espainiako liga eta Kopa, eta Europa liga kontuan hartuta; 11 gol sartu zituen, eta hogei goleko pase eman.
Taldea uztea erabaki zuen gero, eta Europako handienetako batera joan zen: Manchester United. Ingalaterrako taldeak haren etete klausula ordaindu zuen: 36 milioi euro. Bost sasoi osatu zituen han, eta ondoren, Paris Saint-Germainen egin ditu azkeneko hiru denboraldiak.
Palmares oparoa biribildu du Europako bi talde handi horietan. Ingelesekin Superkopa, Kopa eta Ligako Kopa bana irabazi zituen. PSGrekin, berriz, bi aldiz bereganatu zuen Frantziako liga, Kopa eta Superkopa, eta behin ligako kopa.
«Oso pozik nago itzultzeagatik. Ilusio handia egiten dit iraganeko istorio polit horri segida emateak. Handia da erronka, baita exijentzia ere. Oso gogotsu nago», esan du Herrerak webgunean egindako adierazpenetan.
Bihar aurkeztuko dute, eta ezusterik ezean, ez da ariko astelehenean Cadizen (Espainia), ligako partidan (20:00, Dazn eta Gol). Athleticek bolada onari eutsi nahi dio, lau puntu bildu baititu lehen bi jardunaldietan. Aukera ona du horretarako, Espainiako taldeak gaizki ekin baitio lehiari, jokatu dituen bi partidak galdu baititu. Yuri ez da ariko, min hartu baitu eskuin orpoan. |
2022-8-28 | https://www.berria.eus/albisteak/217566/amaia-aldai-eta-andrea-capellan-gailendu-dira-emakume-master-cup-torneoaren-finalean.htm | Kirola | Amaia Aldai eta Andrea Capellan gailendu dira Emakume Master Cup torneoaren finalean | Maddalen Etxegarai eta Enara Gaminde izan dituzte aurkari, eta 22-7 irabazi dute partida. Aldaik txapelketako pilotaririk onenaren izendapena ere jaso zuen. Finala, bideoan, 52. minututik aurrera. | Amaia Aldai eta Andrea Capellan gailendu dira Emakume Master Cup torneoaren finalean. Maddalen Etxegarai eta Enara Gaminde izan dituzte aurkari, eta 22-7 irabazi dute partida. Aldaik txapelketako pilotaririk onenaren izendapena ere jaso zuen. Finala, bideoan, 52. minututik aurrera. | Uztailaren 15ean hasi zen Emakume Master Cup txapelketa, Haron (Nafarroa). Lau bikote aritu dira torneoan: Amaia Aldai eta Andrea Capellan, Olatz Arrizabalaga eta Uxue Oses, Maddalen Etxegarai eta Enara Gaminde, eta Leire Garai eta Itxaso Erasun. Azkenean, Amaia Aldai eta Andrea Capellan pilotariak gailendu dira finalean.
Atzo jokatu zen, Zumaiako (Gipuzkoa) Aitzuri pilotalekuan, eta Maddalen Etxegarai eta Enara Gaminderen aurka neurtu behar izan zituzten indarrak irabazleek. Aldai eta Capellan oso sendo agertu ziren hasiera-hasieratik, eta, azkenean, 22-7 irabazi zuten partida.
Amaia Aldai, gainera, txapelketako pilotaririk onena izendatu zuten, eta, finala irabazita, azken San Fermin txapelketan geratu zitzaion arantza atera ahal izan zuen, Garairen eta Gaminderen aurka galdu baitzuen, emaitza beragatik. |
2022-8-28 | https://www.berria.eus/albisteak/217570/lau-txosna-eta-hiru-etxebizitza-hustu-behar-izan-dituzte-bilbon-bart-piztutako-sute-baten-ondorioz.htm | Gizartea | Lau txosna eta hiru etxebizitza hustu behar izan dituzte Bilbon bart piztutako sute baten ondorioz | Su artifizialen ostean piztu da sua, 23:00ak aldera. Hiru ordu behar izan dituzte hura kontrolpean hartzeko. Gertatutakoa ikertzen ari dira, zerk piztu zuen argitzeko. | Lau txosna eta hiru etxebizitza hustu behar izan dituzte Bilbon bart piztutako sute baten ondorioz. Su artifizialen ostean piztu da sua, 23:00ak aldera. Hiru ordu behar izan dituzte hura kontrolpean hartzeko. Gertatutakoa ikertzen ari dira, zerk piztu zuen argitzeko. | Bart gauean piztu da sua, 23:00ak aldera, Bilboko Epalzaren Alargunaren kalean. Sutearen ondorioz, 8., 9. eta 10. atarietako bizilagun guztiak atera behar izan dituzte etxetik, segurtasuna bermatzeko.
Horrez gain, lau txosnatan zeuden milaka lagun ere gune horretatatik aterarazi behar izan dituzte. Abante, Txomin Barullo, Hontza eta Pinpilinpauxa izan dira hustu behar izan dituzten txosnak.
Suhiltzaileek, hiru ordu pasatu ostean, jakinarazi dute kontrolpean hartu dutela sua, eta jendea 03:00ak aldera itzuli ahal izan da konpartsetara. Hala eta guztiz ere, bizilagunak ezin izan dira etxera itzuli, etxeak «ezegonkor» egon daitezkeelako oraindik ere. Goizean goiz, kalea itxita zegoen oraindik.
Gertatutakoa ikertzen ari dira, sua zerk eragin zuen argitzeko. |
2022-8-28 | https://www.berria.eus/albisteak/217571/marijaia-errautsetan-erreta-amaitu-dituzte-bilboko-jaiak.htm | Bizigiro | Marijaia errautsetan erreta amaitu dituzte Bilboko jaiak | 22:00etan izan da ekitaldi nagusia, itsasadarrean. 'Agur Marijaia' abestean, konpartsa guztiek argiak itzali dituzte hurrengo urtera arte. | Marijaia errautsetan erreta amaitu dituzte Bilboko jaiak. 22:00etan izan da ekitaldi nagusia, itsasadarrean. 'Agur Marijaia' abestean, konpartsa guztiek argiak itzali dituzte hurrengo urtera arte. | Bederatzi egunen ostean, atzo amaitu ziren bi urte luzez itxarondako 42. Bilboko jaiak. Aurtengo Aste Nagusiaren pregoilari Itziar Lazkano eta txupinera Iratxe Palacios lagun dituela esan die agur Marijaiak jai kutunei: 22:00etan egin dute ekitaldi nagusia, itsasadarrean, eta jende andana bildu da.
Ohi bezala, Marijaiari su eman diote ekitaldian, eta errautsen artean desagertu da hurrengo urtera arte. Marijaia erre baino lehen, azken aldiz hitz egin du Lazkano pregoilariak, eta, jarraian, Iratxe Palaciosen txanda izan da, amaierako suziria bota baitu. Aurreko aldietan bezala, doinu dorreak jarri dituzte ibilbidearen bi aldeetan, ekitaldi nagusia jarraitzeko parada izan dezaten guztiek. Agur Marijaia abestean, konpartsa guztiek argiak itzali dituzte.
Hori baino lehen, 21:30ean, aurreskua dantzatu diete Itziar Lazkano pregoilariari eta Iratxe Palacios txupinerari: Uribitarteko kaian egin dute hori, Pio Barojaren Pantalanaren parean. Aurten, Deustuko Arraun Elkarteko kideek agurtu dituzte Lazkano eta Palacios, zuriz jantzita eta jaietako zapi urdina soinean.
Erasoak izan dira
Eraso ugari izan dira azken egunotan hirian. Bilboko jaiak hasi eta bi egunera, zazpi ziztada kasu salatu ziren. Bart ere ziztada salaketa bat jaso zuen Poliziak, eta sexu eraso bat ikertzen jarraitzen du. Bilboko Udaltzaingoak ere Aste Nagusian ziztada ugari egin dituen susmagarri bat identifikatu zuen atzo. Gaur zabaldutako datuen arabera, hamabost sexu eraso salatu dira Aste Nagusiak iraun duen bitartean.
Eraso horiek gaitzesteko, ehunka lagun bildu ziren atzo arratsaldean Arriaga antzokiaren parean egin zuten eraso matxisten aurkako giza katean. Bilboko Konpartsek antolatu zuten, eta ozen egin zuten oihu sexu erasoen aurka, Erasoen gainetik... Aste Nagusia defendatu lelopean. Protestara gerturatu ziren guztiek argi utzi zuten jai eremuan ez dutela «inolako erasorik onartuko», eta eraso mota guztiak gaitzetsi zituzten.
Bestalde, guztira 1.609 delitu salatu dituzte Bilboko Aste Nagusian, 2019an baino %1,6 delitu gehiago. Horietatik %73 lapurreta delituak izan dira. Azken 24 orduotan, gainera, 26 pertsona atxilotu dituzte. |
2022-8-28 | https://www.berria.eus/albisteak/217573/danborzaleak-egitasmoa-sortu-dute-jaurlaritza-mutrikuko-portuan-egitear-den-proiektu-bat-gelditzeko.htm | Gizartea | Danborzaleak egitasmoa sortu dute, Jaurlaritza Mutrikuko portuan egitear den proiektu bat gelditzeko | Elkarretaratze bat egin dute gaur, proiektu horren aurrrean «planto» egiten dutela adierazteko. Erreferendum bat egin dezatela eskatu dute. | Danborzaleak egitasmoa sortu dute, Jaurlaritza Mutrikuko portuan egitear den proiektu bat gelditzeko. Elkarretaratze bat egin dute gaur, proiektu horren aurrrean «planto» egiten dutela adierazteko. Erreferendum bat egin dezatela eskatu dute. | Eusko Jaurlaritza duela ia hogei urte hasi zen Mutrikuko (Gipuzkoa) portu zaharra berritzeko plan berezi bat ontzen. Urte asko pasatu dira plana diseinatu, onartu eta martxan jarri zutenetik, eta, eten luze baten ostean, irailean berrekingo diete duela hogei urte abian jarritako lan horiei. Proiektu hori geldiarazteko asmoz bildu eta antolatu dira hainbat herritar, eta Danborzaleak egitasmoa sortu dute, proiektu horren aurrean «planto» egiten dutela adierazi eta Eusko Jaurlaritzari eskatzeko hitza eman diezaiola Mutrikuko herriari. Gaur goizean bildu dira, Mutrikuko hondartzan, Dikea bai edo ez, erreferenduma orain! lelopean.
Danborzaleak egitasmoko kideek oroitarazi dutenez, duela hogei urte ere zalaparta sortu zuen portu zaharra berritzeko proiektuak: «Orduko hartan, herritar askoren desadostasunari entzungor eginez, hogei milioi euro xahutu zituzten azpiegitura honen lehen urratsa izango zen hondartza eremu berri baten, bertara joateko sarbideak eta babes dike bat eraikitzeko lanetan». Lan horiek, baina, amaitu gabe gelditu ziren, eta hamabost urtez geldirik egon dira. Ekintzaileek azaldu dutenez, orain gutxi jakin da diru publikotik ia 20 milioi euro baliatu direla lan horiekin jarraitzeko, eta, zehaztu dutenez, FCC Construccion enpresari adjudikatu zaio lana.
Hain justu ere, asmo horiek geldiarazteko antolatu dira Danborzaleak egitasmoko kideak. «Ez gara alderdi politiko baten parte, eta Eusko Jaurlaritzaren eta Mutrikuko Udalaren aldetik sumatzen dugun informazio falta eta isiltasuna salatu nahi ditugu», adierazi dute. Horregatik, «herriaren etorkizuna jokoan dagoen heinean», erabaki hori herritarren esku uzteko eskaria egin diete Eusko Jaurlaritzari eta Mutrikuko Udalari.
Ingumena jomugan
Ekintzaileek zalapartaren jomugan jarri dituzten beste gaietako bat ingurumena da. Haien esanetan, Mutrikuko kostaldeak dituen fauna, flora, itsaslasterrak eta itsasoaren dinamika askotarikoak goitik behera aldatuko lituzkete berritze lan horiek. «Mutrikuarrona den eta guztiok gozatzen dugun inguru naturala, danborra, moilaberri, arranpla eta betiko igerilekua goitik behera suntsitu eta esku pribatuetan utziko dute, gutxi batzuek goza dezaten», nabarmendu dute.
Hori dela eta, «hondamendi» gisa izendatu duten hori ahalik eta gehien minimizatzeko, irailean hastear den proiektua ezagutarazi, «alarma piztu» eta «guztien artean» gelditu behar dela adierazi dute. «Harrizko eta betelaneko bloke handien isurketarekin hasi aurretik gaia azalera ateratzera eta laguntza eske gatoz. Astakeria hau herritarrok batuta bakarrik gelditu dezakegulakoan baikaude», ohartarazi dute. |
2022-8-28 | https://www.berria.eus/albisteak/217574/hondarribiak-irabazi-du-boiroko-bandera-eta-urdaibai-lider-dago-oraindik-sailkapenean.htm | Kirola | Hondarribiak irabazi du Boiroko bandera, eta Urdaibai lider dago oraindik sailkapenean | Eguraldiak ez du lagundu, eta ia 50 minutu atzeratu da estropada. Santurtzi eta Isuntza mantendu dira sailkapenaren hondarrean. | Hondarribiak irabazi du Boiroko bandera, eta Urdaibai lider dago oraindik sailkapenean. Eguraldiak ez du lagundu, eta ia 50 minutu atzeratu da estropada. Santurtzi eta Isuntza mantendu dira sailkapenaren hondarrean. | Galiziako uretan jokatu da Eusko Label ligako hemezortzigarren jardunaldia, Boiron. Atzo ez bezala, jardunaldi orekatu samarra izan da, baina ia 50 minutu berandu hasi da, eguraldiarekin lotutako hainbat gorabehera zirela medio epaileak jokatzeko modurik bazegoen edo ez erabakitzen aritu baitira. Azkenean, Hondarribiak irabazi du Boiroko bandera (19:20), eta bigarren eta hirugarren postuan gelditu dira, hurrenez hurren, Urdaibai (19:32) eta Donostiarra (19:46), 12 segundora eta 26 segundora.
Eusko Label ligako sailkapenari begira, bestalde, Urdaibai kokatu da lehen postuan, Hondarribiari hiru puntu aterata, eta Donostiarrari hamahiru. Jaitsierako kanporaketari dagokionez, Itsasoko Ama Sotera Santurtzi eta Lekittarra Elecnor Isuntza mantendu dira sailkapenaren hondarrean, 75 punturekin eta 69 punturekin. Jakina zen lehendik ere, baina Ares traineruak esango dio agur Eusko Label ligari, hiru denboraldiz bertan aritu ostean.
Eguraldi petrala
Galiziako eguraldiak erabat baldintzatu du gaur arraunlarien eta traineruen jarduna. Behe lainoak ez zuen uzten ondo ikusten, eta, horren ondorioz, 50 bat minutu inguru atzeratu behar izan dute estropada. Bitartean, lehiatzeko baldintza horiek egokiak ote ziren edo ez erabakitzen aritu dira epaileak, eta behe laino hori apur altxatzen hasi denean ekin diote estropadari. |
2022-8-28 | https://www.berria.eus/albisteak/217575/egoera-zertxobait-lasaitu-da-tripolin.htm | Mundua | Egoera zertxobait «lasaitu» da Tripolin | Berri agentzien arabera, egoera «lasaitu» egin da gauean. Orain arte, 32 pertsona hil eta 159 zauritu dira liskarretan. Osasun Ministerioak ospitale berezi bat jarri du, zaurituak artatzeko. | Egoera zertxobait «lasaitu» da Tripolin. Berri agentzien arabera, egoera «lasaitu» egin da gauean. Orain arte, 32 pertsona hil eta 159 zauritu dira liskarretan. Osasun Ministerioak ospitale berezi bat jarri du, zaurituak artatzeko. | Egoera zertxobait baretu da Libiako hiriburuan. Ia 24 orduz borrokaldi betean egon ostean, gauean liskar horiek lasaitu egin direla zabaldu dute berri agentziek. Hala eta guztiz ere, hildakoen eta zaurituen datuak ez dira poztekoak: Libiako Osasun Ministerioaren arabera, 32 pertsona hil eta 159 zauritu dira azken egunotan piztutako liskarretan. Zaurituak artatzeko, ospitale berezi bat jarri du Osasun Ministerioak Tripoliko Unibertsitate Ospitalean, eta gutxienez 102 pertsona daude ospitaleratuta oraindik.
Abdul Hamid Dbeibe GNU Batasun Nazionaleko lehen ministroak Barne Ministerioari eta Fiskal Militarrari eskatu die «berehala» har ditzatela neurriak hiriburuko liskarretan lagundu zuten guztiak atxilotzeko, «militar izan zein zibil izan». Halaber, Dbeibe lehen ministroak The Lybia Observe hedabidean adierazi du hauteskundeak nahi dituela, eta Libia «kolpeen, armen eta suaren bidez» gobernatu nahi duten horiei esan die jai dutela, «ametsetan» ari direla.
Nazioartean ere eragina izan du Libiako hiriburuan azken 24 orduotan gertatutakoak. Antonio Guterres NBEko idazkari nagusiak indarkeria «berehala» uztea galdegin du, eta bi aldeei eskatu die «elkarrizketa erreal bat hasteko, egungo geldialdi politikoari aurre egiteko eta indarra ez erabiltzeko». Halaber, zibilen babesa ere aldarrikatu du, eta galdatu du ez egitea tentsioa handituko eta zatiketa sakonduko duen ezer.
«Gerra zibil bat pizteko arriskua»
Otsailetik, bi gobernu ditu herrialdeak: mendebaldeko GNU Batasun Nazionaleko Gobernua, eta ekialdeko GSU Elkartasun Nazionaleko Gobernua. Tripolin dago lehena, eta Tobruken du egoitza bigarrengoak, baina azken horiek gerturatzen ari dira Tripoli erdigunera. Horrez gain, hirian gogortu egin dira azken egunotan milizien arteko borrokaldiak. Hori ikusita, Abdul Hamid Dbeibah GNUko lehen ministroak armen aldeko hautua egin zuen atzo, eta ohartarazi zuen datozen orduotan «gerra zibil bat pizteko arriskua» dagoela.
«Gizon eta emakume libiar guztiak deitzen ditugu jarrera nazional serio eta benetakoa har dezaten hiriburuan irabazi pertsonalak lortzeko gerra bat hasi nahi duen edonoren aurka», esan zuen. Haitham Tajurik zuzentzen duen Iraultzaileen Brigaden eta Abdel-Ghani al-Kikli buru duen beste milizia baten artean piztu ziren borrokaldiak joan den ostegunean. |
2022-8-28 | https://www.berria.eus/albisteak/217576/gutxinenez-mila-lagun-hil-dira-pakistanen-eurite-indartsuek-eragindako-uholdeen-ondorioz.htm | Mundua | Gutxinenez mila lagun hil dira Pakistanen, eurite indartsuek eragindako uholdeen ondorioz | Beste 500.000 pertsona sorospen kanpanlekuetara lekualdatu behar izan dituzte. Guztira, 110 udalerri hondatu dituzte uholdeek, eta horietako 72 hondamendi eremu izendatu dituzte. | Gutxinenez mila lagun hil dira Pakistanen, eurite indartsuek eragindako uholdeen ondorioz. Beste 500.000 pertsona sorospen kanpanlekuetara lekualdatu behar izan dituzte. Guztira, 110 udalerri hondatu dituzte uholdeek, eta horietako 72 hondamendi eremu izendatu dituzte. | Eguraldiak gogor jo du Pakistan: azken asteotako eurite indartsuen eta horren eraginez sortu diren uholdeen ondorioz gutxienez mila pertsona hil dira, eta beste 500.000 sorospen kanpalekuetara lekualdatu behar izan dituzte. Herrialdearen hegoaldean dagoen Sindh probintzia kaltetu da gehien. Han, hogei herri geratu dira urpean.
Panorama aski iluna da gainerako probintzietan ere. Guztira, 110 udalerri hondatu dituzte uholdeek, eta horietako 72 hondamendi eremu izendatu dituzte. Agintariek zabaldutako datuen arabera, euriteek 5,7 milioi pertsonari eragin diete; egoera orokorra eta zeharkako kaltetuak kontuan hartuta, baina, 33 milioira igotzen da kopuru hori.
Kalte material ugari ere eragin ditu denboraleak, eta dagoeneko 3.000 milioi euro inguru dira kalte horiek eragindako kostuak. Ia 950.000 etxe partez edo guztiz suntsituta gelditu dira, 720.000 abelburu baino gehiago hil dira, errepideetan ere kalte askotarikoak izan dira, eta 150 zubi erori dira. |
2022-8-29 | https://www.berria.eus/albisteak/217577/gazte-nafar-bat-hil-da-asturiasen-ontzi-batean-nabigatzen-ari-zela-elektrokutaturik.htm | Gizartea | Gazte nafar bat hil da Asturiasen, ontzi batean nabigatzen ari zela elektrokutaturik | Itsasontziaren mastak elektrizitate kable bat jo du, eta deskargak bortizki jo du gaztea. Ospitaleratu egin dute, eta handik gutxira zendu da. 24 urte zituen. | Gazte nafar bat hil da Asturiasen, ontzi batean nabigatzen ari zela elektrokutaturik. Itsasontziaren mastak elektrizitate kable bat jo du, eta deskargak bortizki jo du gaztea. Ospitaleratu egin dute, eta handik gutxira zendu da. 24 urte zituen. | 24 urteko gizonezko nafar bat hil da Asturiaseko Coaña udalerrian, Eoko estuarioan izaniko istripu baten ondotik. Gaztea itsasontzi batean nabigatzen ari zen beste zenbait lagunekin batera. Halako batean, ontziaren mastak –karbonozkoa zen– goi tentsioko kable bat jo du, deskarga elektrikoa izan da ondorioz, eta elektrokutatu egin da gizona. Erietxean zendu da azkenik.
Istripua gertatu eta segituan, gaztearekin batera ontzian ziren lagunek larrialdi zerbitzuei eman zieten abisu. Zenbait osasun langile azaldu ziren zauritua artatzera, eta ospitalera eraman zuten. Zabaldutako informazioaren arabera, oso larri zegoen ordurako. Ezin izan diote bizia salbatu. |
2022-8-29 | https://www.berria.eus/albisteak/217578/saltzekotan-dira-berriz-arbonan-okupatu-zuten-etxea.htm | Gizartea | Saltzekotan dira berriz Arbonan okupatu zuten etxea | Notarioak salmenta agintza igorri dio SAFER laborantza lurrak kudeatzeko egiturari. Hiru bastiza eta lau hektarea lur hiru milioi euroan erosi nahi ditu Parisko bikote batek. Laborarien eta hautetsien beha, SAFER «prest» agertu da lehentasunezko erosketa partziala egiteko. | Saltzekotan dira berriz Arbonan okupatu zuten etxea. Notarioak salmenta agintza igorri dio SAFER laborantza lurrak kudeatzeko egiturari. Hiru bastiza eta lau hektarea lur hiru milioi euroan erosi nahi ditu Parisko bikote batek. Laborarien eta hautetsien beha, SAFER «prest» agertu da lehentasunezko erosketa partziala egiteko. | «Iragan urteko egoerara itzuli gara». Horrela mintzatu da Isabelle Capdeville Lurzaindia elkarteko kidea. Azaldu du Arbonako etxea (Lapurdi), bazterreko bi bastiza eta inguruko lau hektarea lur erosteko proposamena igorri diola notarioak SAFER laborantza lurrak kudeatzeko egiturari. Laborantza eremuan dira denak.
Iazko ekainean, etxea eta inguruko ia hamabost hektarea zeuden salgai, hiru milioi euroan. Lurren parterik handiena orain ez da salmentan sartzen, baina prezioa, ordea, bera da. «Espekulazioa are handiagoa da. Dena den, jabearen helburua hiru milioi euro biltzea da; hori nahi du, eta, maluruski, jende batzuk prest dira prezio horretan erosteko», deitoratu du Capdevillek.
Salmenta promesaren agiriaren arabera, Parisko bikote bat da erosteko prest dena. Egungo jabea Yves Borotra da, eta Suitzan bizi da. Capdevillek segurtatu du ondoko egunetan ikusiko dutela zer segida eman aferari. Hiru aste dituzte salmenta oztopatzeko; SAFER egiturak, gainera, lehentasunezko erosketa partziala egiten ahal du laborantza lurrak erosteko.
SAFER, prest
Jean Claude Saint-Jean SAFER egiturako Ipar Euskal Herriko buruak adierazi du «probokazio hutsa» dela salmenta berria. «Lehenbiziko salmentan hamar hektarea baino gehiago saltzen zituen hiru bastizekin hiru milioi euroan, eta, orain, lau hektarea eta hiru bastizak prezio berean», asaldatu da. Hala, laborarien eta Euskal Hirigune Elkargoko hautetsien jarreraren beha egonen direla azaldu du, segurtatuz SAFER «prest» dela lehentasunezko erosketa partziala egiteko. Zehaztu du multzo guztia laborantza eremuan dela, eta «inkoherentzia» horren aitzinean hautetsien mobilizazioa espero duela.
«Lurraldearen kaltetan, sosa da garaile», trenkatu du Saint-Jeanek. «Mintzo gara, baina errealitatea da kapital ikaragarria duten jendeak prest direla erosteko. Horrek ondorioak ditu transmisioan, eta, finean, bazterketa gertatzen da». Argi du: afera «ez da fini».
Iragan urteko borroka
Ehun eguneko okupazioa egin zuten iaz Arbonako lurretan ELB laborarien sindikatuak eta Lurzaindia laborantza lurren zaintzarako elkarteak. Salmenta oztopatzea lortu zuten orduan: eroslegaia erretiratu zen prozesutik. Hortaz, okupazioari bukaera ematea deliberatu zuten BOST Berroetako Okupazioko Sostengu Taldeak, ELBk eta Lurzaindiak.
Iaz, jada, etxea alde batera utzita, Arbonako laborantza lurrak erosteko proposamena egin zion SAFER egiturak jabeari, baina jabeak ez zuen onartu lurrak SAFERak estimatutako prezioan saltzea. Hala, jabeak ondasun guztiak saldu nahi izan zizkion SAFER-i —hiru bastiza eta lurrak— 3,15 milioi euroan: egiturak ez zuen onartu. |
2022-8-29 | https://www.berria.eus/albisteak/217579/baxaghar-lehen-ministroa-atxilotzeko-agindu-du-armadako-fiskal-nagusiak.htm | Mundua | Baxaghar lehen ministroa atxilotzeko agindu du armadako fiskal nagusiak | Baxagharren miliziak erretiratu egin dira hiriburutik. Herrialdetik ateratzea debekatu diete haren gobernuko hainbat kideri. | Baxaghar lehen ministroa atxilotzeko agindu du armadako fiskal nagusiak. Baxagharren miliziak erretiratu egin dira hiriburutik. Herrialdetik ateratzea debekatu diete haren gobernuko hainbat kideri. | GSU Elkartasun Nazionaleko Gobernuko lehen ministro Fathi Baxaghar atxilotzeko agindu zuen atzo iluntzean Libiako armadako fiskal nagusi Masud Rahumak. Horrez gain, herrialdetik irtetea debekatu eta pasaporteak entregatzeko agindu die Baxagharren gobernuko eledun Othman Abduljalili, zerbitzu sekretuetako buru izandako Osama Juweiliri eta Alderdi Demokratako buru Mohammed Sowani. Leporatzen diete asteburuan 32 hildako eta 159 zauritu eragin dituzten borrokak bultzatu izana.
Baxagharren gertuko miliziek erasoaldia abiatu zuten ostiral iluntzean, Tripoli hiriburuko kontrola bereganatzeko asmotan. Atzo iluntzerako, ordea, atzera egin behar izan zuten, GNU Batasun Nazionaleko Gobernuaren aldeko indarrek garaituta. Izan ere, joan den otsailetik bi gobernu ditu herrialdeak. Egoitza ekialdeko Tobruk hirian duen Ordezkarien Ganberak amaitutzat eman zuen GNUko buru Abdul Hamid Dbeibah lehen ministroaren agintaldia, eta Baxaghar izendatu zuen gobernuburu. Dbeibahk ez zuen aldaketa onartu, eta iragarri zuen karguan jarraituko zuela hauteskundeak egin bitartean.
Presidentetzarako bozak joan den abenduan zituzten egitekoak, baina, segurtasunik eza argudiatuta, hilabetez atzeratu zituen Dbeibahk. Jarraian, ordea, bertan behera utzi zituen, eta ez zuen hauteskundeak egiteko beste egunik jarri. Hori ikusita, Ordezkarien Ganberak amaitutzat eman zuen haren agintaldia. Geroztik, bitan saiatu da Baxaghar Tripoli bereganatzen —Sirten jarri du behin-behineko gobernuaren egoitza—, baina bietan huts egin du.
Dbeibah 2020an heldu zen agintera, nazioarteak sustatutako su etenaren ondoren, eta haren gobernua da nazioartearen babesa duena ere. |
2022-8-29 | https://www.berria.eus/albisteak/217580/gizarte-larrialdietarako-laguntzetarako-35-milioi-euro-gehiago-jarriko-ditu-eusko-jaurlaritzak.htm | Ekonomia | Gizarte larrialdietarako laguntzetarako 3,5 milioi euro gehiago jarriko ditu Eusko Jaurlaritzak | Udazkenean eta neguan laguntza horien beharra handituko dela aurreikusten du Jaurlaritzak. Energia gastuetarako muga 900 eurotik 1.500 eurora handitu da laguntzetan. | Gizarte larrialdietarako laguntzetarako 3,5 milioi euro gehiago jarriko ditu Eusko Jaurlaritzak. Udazkenean eta neguan laguntza horien beharra handituko dela aurreikusten du Jaurlaritzak. Energia gastuetarako muga 900 eurotik 1.500 eurora handitu da laguntzetan. | Udazkenean eta neguan «ezegonkortasun energetikoa» egongo dela ikusita, Eusko Jaurlaritzak erabaki du gizarte larrialdietarako laguntzetarako 2022. urteko aurrekontua handitzea. 3,5 milioi euro gehiago izango dira, urte osoko diru saila 45 milioi eurora handituko dutenak. Hortik urtero 4,5 milioi joaten dira Jaurlaritzak adjudikatutako gizarte larrialdiko laguntzak nahikoa ez eta euren baliabideetatik dirua jartzen duten udaletara.
Gizarte larrialdietarako laguntzen baldintza bat ere aldatu du Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketarako Sailak. Laguntza horietatik energia gastuengatik familiek jaso dezaketen gehieneko kopurua 900 eurotik 1.500 eurora handitu da. |
2022-8-29 | https://www.berria.eus/albisteak/217581/bertan-behera-geratu-da-artemis-misioaren-hasiera-motorretako-batean-izan-den-arazo-batengatik.htm | Mundua | Bertan behera geratu da Artemis misioaren hasiera, motorretako batean izan den arazo batengatik | Tripulazioarik gabeko espedizioa zen gaurkoa. 2025ean Ilargira emakume bat bidaltzea du helburu misioak. | Bertan behera geratu da Artemis misioaren hasiera, motorretako batean izan den arazo batengatik. Tripulazioarik gabeko espedizioa zen gaurkoa. 2025ean Ilargira emakume bat bidaltzea du helburu misioak. | Artemis misioaren hasiera bertan behera utzi du NASAk gaur arratsaldeko lehen orduan, Floridan (AEB), motorretako batean izan den arazo baten ondorioz. 2025ean emakume batek Ilargia zapaltzea du helburu Artemis misioak, eta gaur 14:30ean abiatzekoa zen, tripulaziorik gabeko proba batekin. Motorretako batean, ordea, jario bat antzeman dute, eta azken orduan bertan behera utzi dute gaurkoa.
Gizakia 1972. urtean izan zen azken aldiz Ilargian, eta orduko hori berriz errepikatzea dute desio munduko potentzia nagusiek azken urteotan. Denborak aurrera egin ahala, gero eta ahalegin gehiago egin dira hori erdiestea posible izateko; indar handia jarri du NASAk. Lehen proba honek 42 egun eta 3 ordu iraun behar zuen, NASAren esanetan. Aireratzekoa zen espaziontziak Orion du izena, eta, lehenbiziko joan-etorri honetan, barrenean hiru maniki izango ditu.
NASAk jakinarazi du aurrerago zehaztuko duela noiz espazioratuko duten Orion. Irailaren 2an edo 5ean izan daiteke, NASAk aurretik, arazoak egonez gero, aurreratu zuen moduan.
Ikusi gehiago: Ilargira bueltan
NASAk emandako informazioaren arabera, 2025erako zehaztu dute misioaren helburu gorena. Lehenbiziko emakumea bidali ez ezik, beste alderdi bati dagokionez ere estreinakoa izan nahi du NASAk. Adierazi dutenez, pertsona arrazializatu bat ere izanen da astronauten artean.
Gaur-gaurkoz, Ilargian izandako pertsona guztiak gizon zuriak izan dira. Zenbait emakumek eta gizon arrazializatuk ere egin dituzte misioak espaziora, baina sekula ez dira atera Lurraren orbitatik.
Artemisa eta Apolo
Artemis I deitura ez da ausaz jarria. Apolo 11 misioa zuen izena 1969ko uztailean Ilargira iristea lortu zuen NASAren espedizioak, eta haren omenez izendatu du gaur abiatutakoa, hain zuzen. Greziar mitologian, anai-arrebak ziren Artemisa eta Apolo, anai-arreba bikiak, Zeus eta Letoren seme-alabak. Mitologiaren arabera, Artemisa jaio zen lehenik, eta erditzen lagundu zion amari, anaia jaio zedin. |
2022-8-29 | https://www.berria.eus/albisteak/217582/navarra-sumako-zinegotzi-batek-eh-bildukoak-ezabatu-ditu-martinezekin-eta-arzotzekin-egindako-argazki-batetik.htm | Politika | Navarra Sumako zinegotzi batek EH Bildukoak ezabatu ditu Martinezekin eta Arzotzekin egindako argazki batetik | Joan den ostiralean, omenaldia egin zieten atletari eta eskubaloi jokalariari euren jaioterrian, Zizur Nagusian. Ekitaldiko argazki bat Instagramera igo du Vicente Azketak, baina zinegotzi subiranistak moztuta. | Navarra Sumako zinegotzi batek EH Bildukoak ezabatu ditu Martinezekin eta Arzotzekin egindako argazki batetik. Joan den ostiralean, omenaldia egin zieten atletari eta eskubaloi jokalariari euren jaioterrian, Zizur Nagusian. Ekitaldiko argazki bat Instagramera igo du Vicente Azketak, baina zinegotzi subiranistak moztuta. | Zizur Nagusiko (Nafarroa) udalbatzak eta herritarrek harrera egin zieten joan den ostiralean Asier Martinez atletari (Zizur Nagusia, 2000) eta Josu Arzotz eskubaloi jokalariari (Zizur Nagusia, 2004). Biek lortu dute Europako garaikurra, bakoitzak bere kirolean. «Ez ditugu egunero izaten bi zizurtar Europako txapeldun», gogorarazi zuen Jon Goldan herriko alkateak. Irailaren 14an haiek botako dute herriko bestetako txupinazoa ere.
Egun hartan ateratako argazki bat, ordea, eztabaida iturri bilakatu da orain. Alkateak eta zinegotziek bi kirolariekin ateratako argazki bat Instagramera igo du Vicente Azketak, Navarra Sumako zinegotzi eta bozeramaileak, baina ez osorik: EH Bilduko hiru zinegotziak moztu ditu argazkitik.
Udaletxeko ekitaldia amaitu bezain pronto, Martinez elkarrizketatu zuen BERRIAk. |
2022-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/217583/naturaren-behatxuloak.htm | Bizigiro | Naturaren behatxuloak | Mendian tontorrak ez dira erakargarritasun bakarrak, ezta itsasertzean amildegiak ere. Naturak mendiak eta arrokak higatu eta zizelkatu ditu urte askotan, eta leiho edo begi ikusgarriak sortu ditu, kanpora eta barrura | Naturaren behatxuloak. Mendian tontorrak ez dira erakargarritasun bakarrak, ezta itsasertzean amildegiak ere. Naturak mendiak eta arrokak higatu eta zizelkatu ditu urte askotan, eta leiho edo begi ikusgarriak sortu ditu, kanpora eta barrura | Araozko aitzuloko begia. Itziar Alberdi
Gizakia txiki uzten duten leihoak dira Aitzulokoak. Bada zulo bertikal erraldoi bat, amildegia eta paisaia miresteko. Eta bada anfiteatro itxurako zulo horizontala, gora begiratzeko eta zerua behatzeko. Oñatitik (Gipuzkoa) Arantzazuko santutegira joateko errepidea hartu behar da; gero, Arrikrutzeko kobazuloetara joateko saihesbidea; eta, ondoren, Araotz aldera hartu. Aitzuloko leihotik parez pare ikusten dira bi bide horiek. Oinezko bidea Araotz auzotik abiatzen da. Seinale hori eta zuriak jarraitu behar dira. Ibilbide erraza eta motza da, bi kilometro eskasekoa. Pixka bat ibili eta gero, beste dimentsio batera iristen da, ohiko paisaiak beste begi batzuekin eta beste begi batzuetatik ikusteko aukera. Leihoaren ertzeraino gertura daiteke. Irteera luzatu nahi izanez gero, Orkatzategiko tontorrera(874 metro) igotzea da aukeretako bat. Aitzulokoa da eskura dagoen leiho natural ikusgarrietako bat. Leiho naturaletan sakontzeko ezinbesteko erreferentzia da Santiago Yanizen Excursiones a ventanas naturales liburua —50 leihoren bilduma—, Sua argitaletxearena.
Sartzaletako leiho naturala, erdian zutabea duela. SANTIAGO YANIZ ARAMENDIA
Lokizko mendilerroko leihoek Allin ibarrera begiratzen dute. Naturak eta gizakiak moldatutako koloretako lursailek adabakiak dirudite goitik begiratuta. Sartzaletako harresian hainbat leiho edo begi bisita daitezke ibilaldi berean, hiru kilometro eskasean. Bi dira ezagunenak: Sartzaletakoa eta San Prudentziokoa. Sartzaletakoan bi begi daude elkarren ondoan, harrizko zutabe batek banatuta. Haitzean higatutako begiak bihurtzen dira bisitariaren begi. San Prudentziokoa, berriz, leiho biribildua eta handia da. Gauzatik (Nafarroa) irits daiteke bertara. Malda pikoa igo behar da, amildegirantz; bide harritsuetatik ibili; harrien eta landareen artean bidea egin, bidexkarik gabeko lekuetan; hormaren azpira iritsi; hormaren azpian mugarriei jarraitu; eta eskuen laguntzaz harrian gora egin, zati labur batean. Horrela iristen da San Prudentzioko haitzuloaren sarrerara. Komeni da esku argi edo kopeta argi bat izatea tunelean aurrera egiteko. Makurtu beharra dago, tunelak metro bateko altuera baitu. Ez dira iristeko leiho errazenak, baina ikuspegiak merezi du.
Goroko haitzuloa eta bertako leiho naturaletako bat. Basotxerri
Kanpotik, bunker itxura duten leihoak dira Goroko haitzulokoak. Barrutik, denborak eta naturak higatutako barrunbea, ganbera eder bat. Ibilbidea Otogoienen (Araba) hasten da. Aurrena GR bidearen seinale gorri eta zuriak jarraitu behar dira; gero Laña errekaren ibilgua, Badaiako mendilerroraino. Goroko haitzuloan jaiotzen da Laña erreka, Zadorraren ibai adarretako bat. Normalean ez du urik izaten, edo oso ur gutxi. Ibilbideak ez du zailtasun tenikorik eta ez da luzea, bi kilometro eta erdi ingurukoa. Leihoak bi garaieratan daude: goian eta behean. Leihorik ezagunenak eta bisitatuenak bost dira. Bertatik Goroko amildegia ikus daiteke. Euri asko egiten duen egunetan urak hartzen du haitzuloa, ubide bihurtzen da, eta ezin da bertara sartu. Egun horietan ura indartsu ateratzen da leihoetako batetik, eta ur jauzia bihurtzen da ikuskizun. Haitzuloaren barruko bideek guztira ia bi kilometro dituzte, baina bisitariei lehen 250 metroak soilik egitea gomendatzen diete, hori bai, esku argiarekin edo kopeta argiarekin. Kobazuloan barrurago sartzeko espeleologia ezagutza eta material tekniko egokia behar dira. Ibilaldia luzatu nahi izanez gero, badira aukerak: Santa Marinako ermita, Ganalto mendia (898 metro) eta Olazargo lepoa bisitatu daitezke.
Baltzola. Aritz Loiola, Foku
Baltzola ez da eskalatzaileen paradisua soilik. Baita naturak zizelkatutako paisaien zaleena ere. Jentilzubiren azpitik pasa daiteke, eta, kondairak dioen moduan, jentilak irudikatu, haitzezko pasabidearen gainean. Baltzolako haizuloak bisitatu daitezke, eta harridura eragin dezake naturak halako labirinto naturala eraikitzeko izan duen gaitasunak. Mitologia, geologia eta arkeologia uztartzen dituen irteera da. Bizipen ederra da ur tantek urratutako Baltzolako isiltasuna entzutea. Ibilbidea Diman (Bizkaia) hasten da, San Lorentzo ermitatik edo Indusi auzotik. Lau kilometro inguru dira Baltzolaraino. Sarrera bat baino gehiago ditu. Esku argi bat edo kopeta argi bat lagungarria izan daiteke pasabideetan eta kobazuloetan ibiltzeko. Kontuz, bertako lurzorua irristakorra baita. Behin Baltzolaraino joanda, merezi du Abaroko tunela ezagutzea eta handik pasatzea. Pasabide bat, arrakala bat kareharri puskaren azpian. Ezagunak dira Jentilzubi eta Baltzola. Gomendio bat egin du Yanizek: ohiko bideetatik joanda ere, bidearen ondoko lekuak eta paisaiak lasai ikustea eta aztertzea, «horrela aurkitzen baitira gauza berriak». «Jendeak askotan bide erraza hartzen du», haren iritziz. «Baina Jentilzubin, esaterako, hamar metro soilik igo eta beste hiru edo lau zulo daude. Betiko paisaia guztiz aldatzen da».
Rocher de la Vierge eta haren parean dagoen dagoen leiho naturala.. Guillaume Fauveau
Naturak sortutako leiho guztiak ez daude mendian. Badira itsasoko enbatek, olatuen eta itsaslasterren joan-etorri etengabeak eta kresalak sortutakoak ere. Miarritzen (Lapurdi) bertatik bertara ikus daitezke. Nabarmenena, Miramar hondartzaren aurreko Roche Ronde, paisaiaren parte, kaioen pausaleku. Rocher de la Viergeren ondoan dago itsasoak sortutako beste leiho bat. Bisitari asko joaten dira Rocher de la Viergera. Oinzubi bat dago hara iristeko. Tunel bat ere pasatu behar da, ez naturak sortutakoa, gizakiak lehergaiekin zulatutakoa baizik. Begiratoki bikaina da kostaldea eta Ozeano Atlantikoa ikusteko. Oinzubitik bertatik ikus daiteke itsasoak sortutako leihoa, naturala. Itsasoak sortutako Euskal Herriko leiho ezagunenak Gaztelugatxekoak dira (Bermeo, Bizkaia), ziurrenik. Baina Gaztelugatxetik gertu badira beste leiho ikusgarri batzuk ere. Yanizen liburuan Itsaspotorroatxoko leihoen argazki deigarri bat dago, su koloreko zeruarekin: «Itsasoak zizelkatutako katedrala da. Hara joan eta pentsatzen duzu munduko paisaia basatienean zaudela». Bere leiho kutuna ere itsasoak sortutako bat da, Ogoñokoa (Elantxobe, Bizkaia): «Izugarria, txundigarria». Yaniz piraguan joan zen Itsaspotorroatxara eta Ogoñora. Itsasoz iristen baita hara.
Bihar: Urpeko begiratokiak |
2022-8-29 | https://www.berria.eus/albisteak/217584/covid-datuak-maldan-behera-araba-bizkai-eta-gipuzkoan.htm | Gizartea | COVID datuak, maldan behera Araba, Bizkai eta Gipuzkoan | Postibo kopururua beherantz doa aurreko asteekin alderatuta. Hamabost pertsona hil dira gaitz horren ondorioz azken astean, aurrekoan baino hiru gutxiago | COVID datuak, maldan behera Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Postibo kopururua beherantz doa aurreko asteekin alderatuta. Hamabost pertsona hil dira gaitz horren ondorioz azken astean, aurrekoan baino hiru gutxiago | Beheranzko joerarekin jarraitzen du koronabirusak Araban, Bizkai eta Gipuzkoan. Hori erakusten dute Eusko Jaularitzak gaur emandako datuek: 711 positibo atzeman dira azken astean—803 izan ziren joan den astean—, eta hamabost izan dira aste honetan gaitz horrek jota hildakoak; kasu horretan ere jaitsi egin da kopurua, hamazortzi izan baitziren aste bat lehenago.
Ospitaleetako presioa ere arinduz doa apurka. 103 pertsona ospitaleratu dituzte gaitz horrekin, horietako bederatzi ZIUetan. Aurreko astean, 156 ziren ospitaleratuak, eta 11 pertsona zeuden ZIUetan. Hamalau eguneko intzidentzia tasa metatuak ere behera jarraitzen du, azken asteetan bezala: 69,03 da oraingoan—91,46 zen joan den astean—.
Txertaketen datuak ere eman ditu Jaurlaritzak: 1.851.470 pertsonak hartu dute txertoaren dosi bat gutxienez pertsona helduei dagokienez. 88.444 haurrek ere jaso dute dosi bakar bat edo gehiago. |
2022-8-29 | https://www.berria.eus/albisteak/217585/navarra-sumak-osasun-departamentuari-egotzi-dio-maskarak-laquomerkatu-prezioa-baino-garestiagoraquo-erosi-izana.htm | Gizartea | Navarra Sumak Osasun Departamentuari egotzi dio maskarak «merkatu prezioa baino garestiago» erosi izana | Elma Saiz, Mikel Irujo eta Santos Indurain kontseilarien agerraldia eskatu du koalizio espainiazaleak | Navarra Sumak Osasun Departamentuari egotzi dio maskarak «merkatu prezioa baino garestiago» erosi izana. Elma Saiz, Mikel Irujo eta Santos Indurain kontseilarien agerraldia eskatu du koalizio espainiazaleak | Sodenako zuzendariaren kargugabetzeak eta CEN Nafarroako Enpresarien Elkargoarentzat erositako maskaren auziak ez du etenik. Gaur, agerraldia egin dute Cristina Ibarrola eta Marta Alvarez Navarra Sumako legebiltzarkideek. Salatu dute Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuak FFP2 motako 560.000 maskara erosi zituela 2020ko udazkenean, «merkatuko prezioa baino askoz garestiago» [2,30 euro bakoitza], Sodena sozietate publikoak erositakoak biltegi batean gordeta zeuden bitartean.
Ibarrola eta Alvarezen ustez, erosketa horiek agerian utzi dute Nafarroako Gobernuaren «utzikeria, kontrolik eza eta inkonpetentzia», eta horrek guztiak «diru publikoaren galera» ekarri du. «2020ko udazkenean, Sodenak erositako maskarak biltegi batean gordeak zituzten bitartean, Osasunbideak maskara gehiago erosi zituen, merkatu preziotik gora», esan du Ibarrolak. «Gobernu honen irudiko, diru publikoa ez da inorena, eta eskura daukate, nahieran erabiltzeko».
Hori dela eta, hiru kontseilariren agerraldia eskatu du Navarra Sumak parlamentuan: Ekonomia eta Ogasun kontseilari Elma Saizena, Garapen Ekonomikoko kontseilari Mikel Irujorena; eta Osasun kontseilari Santos Indurainena. «Ikertzen eta galdetzen segituko dugu, erantzukizunean exijentzia muturreraino eraman nahi baitugu», esan du Alvarezek. |
2022-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/217586/han-goitik-itsasoa-ikusten-da.htm | Bizigiro | Han goitik itsasoa ikusten da | Itsasoaren beha bizi izan den herrialde bat da Euskal Herria. Kontaezinak dira, horregatik, kostaldean dauden begiratokiak. Behaketarako eta ikusmirarako propio sortutako talaiak dira horietatik asko, eta itsasoak labarretan zizelkatu dituen muinoak beste asko. Jatorrizko funtzioa galdu dute, eta aparteko begiratoki bihurtu dira. | Han goitik itsasoa ikusten da. Itsasoaren beha bizi izan den herrialde bat da Euskal Herria. Kontaezinak dira, horregatik, kostaldean dauden begiratokiak. Behaketarako eta ikusmirarako propio sortutako talaiak dira horietatik asko, eta itsasoak labarretan zizelkatu dituen muinoak beste asko. Jatorrizko funtzioa galdu dute, eta aparteko begiratoki bihurtu dira. | Han goitik, eta beste toki askotatik ere bai. Julen Gabiria idazleari lapurtutako Han goitik itsasoa ikusten da liburuaren izenburua bada aproposa itsasoari begira bizi izan den herrialde batek zenbat begiratoki dituen azaltzen saiatzeko. Eta egina dago talaia eta seinero postuen bilketa lan bikain bat ere Itsasoari so. Euskal Herriko talaiak eta seinero postuak izeneko liburuan, izan duten balioaz eta bilakaeraz ohartzeko. Itsas jardueretarako behar-beharrezko kokaguneak ziren euskal kostalde malkartsuan. Ikusmirarik onenen bila dabilenak lasai ederrean balia dezake duela mende asko beste batzuek haiek bilatzeko egindako lana. Beste aukera: norberak topatzea bere talaia.
Josean Gil Garcia
Lagako hondartza, Bermeo, Mundaka eta Izaro uhartea ikusten dira bertatik, eta Matxitxakoko lurmuturreraino luzatu liteke begirada mendebaldera. Ogoñokoa (Elantxobe, Bizkaia) begiratoki aparta da Urdaibaiko erreserbaren itsasertza behatzeko. Ekialdera, berriz, Bizkaiko eta Gipuzkoako portu nagusien bokaleak ikusten dira. Itsaslabar izugarri baten ertzean dago Ogoñoko begiratokia, lehen talaia bat zegoen tokian —badaude oraindik haren aztarna batzuk—. Elantxobeko kanposantuan dago bertara iristeko bidegurutzea.
«Talaia horiek ziren garai hartako informazio iturri nagusiak. Haien ezaugarri nagusia da tokirik egokienetan daudela. Egokiak kostaldeko ahalik eta eremu zabalena ikusi ahal izateko, baina, aldi berean, aldamenetako herrietakoek ikusiak ez izateko», azaldu du Xabier Alberdi historialariak, Euskal Itsas Museoko zuzendari eta Itsasoari so. Euskal Herriko talaiak eta seinero postuak liburuaren egile ere badenak. «Talaia horri esker, Elantxobeko eta Ibarrangeluko biztanleek portu horietara zuzendutako itsas zirkulazioaren berri izan zezaketen».
Luis Jauregialtzo, FOKU
Punta bakar baten izena eta lurmutur oso batena biltzen ditu izen berean Galeak (Getxo, Bizkaia). Talaia eta seinero postu garrantzitsua izan zen bere garaian —XVI. mendekoak dira Galerako edo Galeako seinero postuari eta bateriari buruzko lehenengo aipamenak—, eta gotorlekuari zutik eusten dioten bakarrenetakoa da, nahiz eta ez dagoen oso ondo kontserbatuta.
Itsasoz egiten zen merkataritzarentzat gune garrantzitsua izan zen —eta da— Bilboko itsasadarra, eta Galea lurmuturreko eta San Inazioko gotorlekuetatik gidatzen zituzten garai hartan Abrara iristen ziren itsasontziak. Izan ere, Portugalete parean, itsasadarreko sarrera gurutzatzen zuen hondar barra arazotsu bat omen zegoen, eta hura saihesten laguntzen zieten nabigatzaileei. Horregatik dago horren toki egokian.
Eta helmuga ez ezik, abiapuntua ere izan liteke Galea —izen bereko auzotik iristen da gotorlekura—, itsaslabarretan eta pendizetan barrena egin bailiteke ibilbide bikaina, eta bainu bat hartuz freskatu Gorrondatxe, Barinatxe eta Atxabiribil hondartzetan; baita labar artean surfaz gozatu ere.
Geoparkea
Euskal Kostaldeko Geoparkea bakarra da Euskal Herrian: Gipuzkoan dago, 90 kilometro koadro inguruko azalera dauka, eta Deba, Mutriku eta Zumaia udalerriak hartzen ditu. Euskal kostaldeko begiratokiei buruzko pieza batean ezin zen falta haren erreferentziarik. Izan horretarako propio sortutako talaiak, izan naturak berak labarretan zizelkatutako gainak, edo izan norberak bere begiradari eman nahi dion zerumuga, badutelako geoparkean begiratokien ibilbide bat, eta Mendatagainakoa da ikusgarrienetako bat.
Aitzuri izeneko hormatzar baten gainean dago Mendatagaina, Deban. «Oso kokagune berezian dago talaia hori. Ez dago portu nagusi baten inguruan, izan Mutrikukoa, Debakoa edo Zumaiakoa. Izan ere, talaia gehienak hala daude: portu baten inguruan. Baina hau ez, hau aparte dago», azaldu du Xabier Alberdi historialariak.
Altuera horri esker, Geoparke osoa ikus daiteke kasik; bereziki, Sakoneta hondartza. Begiratoki aproposa da kostaldearen higadura dinamikak eta itsaslabarren eta marearteko zabalgunearen eraketa ulertzeko. Biotopoaren bi domeinu nagusien artean dago: flysch beltzaren geruzak ikus daitezke mendebaldera begira, eta kare eta hareharriz osatutakoak ekialdera begira. Surflariek erabiltzen duten aparkaleku batetik abiatuta iritsi liteke bertara.
Gorka Rubio, FOKU
Ongi eta propio bertan kokatutako talaiaren adibiderik argienetakoa da Getariako San Antongo begiratokia. Izan ere, Matxitxako arteko portu nagusien bokaleak ikus litezke albo batera begiratuta, eta Higer artekoak beste aldera begiratuta. Euskal kostaldearen ikuseremurik zabalenetakoa dauka begiratoki horrek. «Asko gustatzen zait. Besteak beste, eremu natural babestu bat delako. Badago han bake giro bat, eta naturarekin harreman zuzena izateko aukera bat», nabarmendu du Xabier Alberdik, Itsasoari so. Euskal Herriko talaiak eta seinero postuak liburuaren egileak —Jesus Manuel Perez arkeologoarekin batera idatzi zuen—.
Fase ezberdinak izan dituen talaia bat ere bada San Antongo hori, beste hainbatekin gertatu den bezala: talaia gisa hasi, ermita gisa segitu, eta itsasargi eta guzti amaitu. «Talaiek eta itsasargiek ez diote elkarri konpetentziarik egiten. Ematen duten informazioa ezberdina da. Faroak kokagune baten informazioa ematen du, nabigatzen ari direnek jakin dezaten non dauden edo nora doazen. Talaiek, berriz, itsasoan gertatzen ari denari buruzko informazioa ematen dute. Teknologiak aurrera egin ahala, XX. mendean, telekomunikazioak garatu zirenean, batez ere irratia garatu zenean, horrek ekarri zuen talaien galera eta gainbehera», hausnartu du Alberdik.
Gaizka Iroz
Ibilbidea bera bihurtzen da begiratokiz betetako begiratoki, askotan, Euskal kostaldean. Eta horixe da Erlaitza: Hendaian (Lapurdi) hasi eta Ziburuko Zokoa auzoraino —edo alderantziz— iristen den begiratoki erraldoi bat. Kostaldeak hartzen duen erlaitz itxuratik datorkio izena, eta turismorako marka gisa egin da ezaguna —Corniche basque deitzen diote frantsesez—. Erlaitza eta errepidea parez pare doaz ibilbidearen zati askotan, eta euskal kostaldearen ikuspegi ikusgarrienetakoak daude bertan. Higaduraren eta lur jausien ondorioz, ordea, itxi egin dute ohiko ibilbidearen zati bat, eta barruagotik dago osatu beharra zati hori, hurrengoarekin bat egin arte.
Badu fama ibilbideak, eta izen bereko egun bat ere bai. Izan ere, urtean behin, iraileko hirugarren igandean, erlaitzeko errepideko trafikoa itxi egiten dute. Egun horretan, Pirinio Atlantikoetako Kontseiluak hainbat jarduera antolatzen ditu.
Xabier Alberdi historialariak beste bi talaia ere nabarmendu ditu Ipar Euskal Herrian: Miarritzeko itsasargia eta Getariako portua. «Oso portu berezia da Getariakoa, naturala, haitz baten babesean eraikitakoa, eta portu horren gainean badaude bi elementu oso esanguratsuak eta ederrak: erromatar garaiko aztarnategi bat, arraina gatzatzeko erabiltzen zutena, eta talaiariaren dorrea. Oraindik ere funtzionatzen duena, itsas semaforo bat daukalako».
Bihar: Hiriak |
2022-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/217587/uraren-gardenak-ikusten-uzten-ez-dituen-bazterrak.htm | Bizigiro | Uraren gardenak ikusten uzten ez dituen bazterrak | Begi bistan egon ez arren, urpeak badauzka toki ikusgarriak. Euskal kostako lau toki proposatu dituzte urpekariek. Azpimarratu dute urpekaritzan «ez dela inprobisatzen» eta lanjerrak neurtu egin behar direla. | Uraren gardenak ikusten uzten ez dituen bazterrak. Begi bistan egon ez arren, urpeak badauzka toki ikusgarriak. Euskal kostako lau toki proposatu dituzte urpekariek. Azpimarratu dute urpekaritzan «ez dela inprobisatzen» eta lanjerrak neurtu egin behar direla. | Bermeotik (Bizkaia) itsasontziz abiatu, eta Matxitxakotik bostehun metrora itsas zabalerantz egotzi aingura. Puntu horretan 28 metro beheiti murgilduz gero, Mina Mari ontzia ediren daiteke, 37 metroan. Ontzi bat hondoratu zen tokian, ekosistema baten istorioa altxatu da. Baina, entelegatzeko, duela 60 urtera jauzi egin beharra dago. Jesus Villalba urpekariak eta haren hiru kideek atzeman zuten, 1991-1992an, xedetan bertze bat bazuten ere: «Berez Matxitxakoko guduko Eusko Gudarostearen Bou Nabarra ontziaren bila ari ginela, beste batzuk aurkitu genituen, baina oso-oso sakonean. Panekak arrantzatzen ari ziren arrantzale batzuk konturatu ziren bazela zerbait arraroa behean». 1948an egin zuten Mina Mari zamaontzia; 1961eko otsailaren 13an hondoratu zen, Bermeoko portuan zela su hartu baitzuen, ikatzez mukuru beterik. Herria ere kiskali ez zedin, hiru milia mendebalderat urrundu zuten. «Bermeon enblematikoa da, eta joateko nahiko ondo dago, ez baita oso sakona». Altzairuzkoa izateak ahalbidetu dio denborari duinki aitzi egitea, nahiz eta duela hamar bat urte bitan zatitu zen barkua, uhinen bortizkeriagatik. Gauzak horrela, ezin da ontziaren barnera haboro sartu. Arrainendako bertzerik da, bizitokia bilakatu baita ontzi hondakina: ilargi arrainak, barbarinak, panekak, otarrainak, abakandoak, itsas aingirak... «Linternarekin zuloetatik begiratu dezakezu; bizitzaz beteta dago», erran du Villalbak. Duela hamar urte euskal balea «ikusgarriarekin» gertatu zen. Ez zen izan bertan ikusi zuen ezohiko espezie bakarra: «Tarteka ikus ditzakezu katuarrainak, momak, azulak, San Pedro eta San Martin arrainak». Bereziki prezatzen du ilargi arrainari behatzea, geldi-geldi egoten baita, arrain txikiek azaleko parasitoak garbitzen dizkioten bitartean. Arrainez ez ezik, Mina Mari zamaontzia anekdotaz kargatua da. Villalbak gogoan ditu 1980ko hamarkadako urpekaritzaren hastapen «arriskutsu» haiek, bertzeak bertze Baionako lankideekin ibilitakoak, aski sakon zihoazelako: «Korronteak badaude, eta ainguraren eremutik ateratzen bazara, ezin zara itzuli barkura; ia-ia itsas zabalean zaude, eta jitoan gelditzen zara. Aitzindariak izan ginen barkuak bilatzen. Mina Mari-ri esker ikasi genuen urpekaritzan: ikarak gertatu dira, jendea desagertu da, jitoan egon, airerik gabe gelditu, galernek bertan harrapatu ere bai, baina, dakidanez, inor ez da hil». Sakonerak manatzen zien behaketa aldia: ezin ziren hamar minutuz baizik bertan egon.
Buceo Euskadi
Mutrikutik (Gipuzkoa) milia batera da Azpiroz Reef, Venecia diskotekaren parean. Javier Aginaga Buceo Euskadi urpekaritza zentroko jabeak dudarik gabe hautatu du laketen duen urpeko tokia. «Erraza da iristeko». Portutik hamar bat minutura barkuz joan, eta 50-60 metroko sakonerara murgildu beharra da, ezohiko animalia aniztasunaz gozatzeko. Badu bere hipotesia Aginagak: Artibai ibaiaren itsasoratzeak dakartzan elikadurek erakartzen ote dituzten hainbertze arrain. Itsas aingirak, itsas sugeak, barbarinak, dontzeilak, itsas kabrak, panekak... Katuarraina ere ikusi du duela guti. Behin hondorat hel eta, ezin da berrogei minutu baino gehiago bertan egon; itsasbehera delarik, berriz, gehixeago: «Arnasten dugun gasaren eta sakontasunaren arabera, hainbat denboraz egon zaitezke. Barkura igo aitzin, bost metrora gelditzen gara, nitrogenoa kanporatzeko». Orografia ere ikusgarria du: ur azaletik berrogei metrora dagoen irlari deitzen diote Azpiroz Reef. Deskribapenen arabera, erlaitz bat bezalakoa da, Pirinioen katearen antzekoa, berrehun metro zabal. Kaskoan ditu animalia gehien, hots, hogei metrora: «Azpirozeko animalia aniztasuna dibertigarria da». Bertan aritzen dira elkarrekintzan arrainekin. Hori bai, argi du uretik ateratzen duten gauza bakarra argazkiak direla. Entseatzen baitira urpekarien inpaktua ahal bezainbat ttipitzen: «Nori ez zaio abakandoa gustatzen jateko? Alta, gogobetetzen nau gehiago ikusteak bere kolore bizi horiekin nola mugitzen den... Jaten duzunak beharbada 30 urte ditu, eta ez da antxoa bezala ugaltzen etengabe urte batetik bestera. Ez da irudi horiek bizitzea bezalakorik!», bota du Aginagak. Dei egin du zentzuzko konpromiso batera iristera, animalia horiek desager ez daitezen: «Marrazo familia desagertzen ari da. Zaindu ezean, dinosauroak bezala agertuko dira liburuetan; gehiegizko arrantzarengatik eta sortzen dugun kutsaduragatik». Aurreiritzi bat argitu nahi izan du Aginagak: Bizkaiko golkoaren iluna gezurtatu baitu, eta aldarrikatuz zinez koloretsua dela:«Ez da itsaso beltz bat».
Gurekin zentroa
Arroka euskal kostan «ezinbertzez» bisitatu beharreko begiratokia zaio Carlos Blancori, Gurekin urpekari zentroko nagusiari. Badirudi urpekaritzan dabiltzanentzat Donibane Lohizunekoa (Lapurdi) erreferentzia lekua dela: «Irudika itzazu Pirinioak urpean. Leerdammer gasna zulatua bezalakoa da: zulo batetik sar zaitezke eta beste batetik atera... Ikaragarria da». Hogei metroko sakoneran hasten da arroken monumentalismoa, eta berrogei metroraino. Zulo batetik bertzerat iragateko tunel naturalak daude; haietako batek ezusteko atari handi bateraino darama: 30-40 metro koadrokoa. Blancok segurtamen osoa du ez dagoela Arroka bezalakorik nehon: «Erliebe hori, leize eta arku handi horien kopuru handi hori, bakarra da. Belharran ere badira arroilak, baina ez Arroka bezain ederrak». Alta, abisatu du tokia ez dela egokia urpekaritzan aritua denarentzat baizik, gutienez 21 metrora murgiltzeak eskatzen baitu denei emana ez den jakitate eta material jakin bat. «Ezin da inprobisatu, eta hasiberriendako ez da gune egokia». Preseski, sakonera horrek mugatzen dio denbora urpekariari; Arrokan ezin baita berrogei minutu baino gehiago egon: «Sakonera jakin batean egondako denboraren arabera, igo beharko duzu deskonprimatzera». Blancok oraino oroitzen du Arrokak eragin zion lehen irudipena: «Urpean egon eta arku horiek ikusteak harritu ninduen, Zugarramurdiko [Nafarroa] leizeak dirudite; ohiz kanpokoa da. Urpean usu harriak, hondarra eta arroka atzemanen dituzu, baina ez hau! Kariben ere ez dute halakorik! Euskal kostako berezitasuna da». Dolu duen bakarra fauna eta floraren «urritasuna» da, zeina bisitarien kopuru handiegiak eragin baitu: «Jende soberakinak uxatu ditu arrainak; duela hamabost urte bazen fauna gehiago, askoz bizi gehiago; orain, ordea, arroka baizik ez da baratzen. Burbuila eta esku-argi soberakinak andeatu dute gunea; itsas desoreka sortzen dute, leize batean bezala. Beraz, joan bai, baina ez sobera!» Tunel eta leize horiek guziek sortzen dituzten argi joko ikusgarriek erakartzen dituzte urpekariak, hogei metro baino gehiagoko sakoneran egonagatik: «Zinez kolore ederrak agertzen dira». Horretarako, goizean goizik joatera gomitatu du: Gurekin zentrorat 07:30erako, Arrokan beranduenez 08:30erako heltzeko eta ahal bezain jende guti egoteko: «Jenderik gabe arrokaren partikulak ez baitira harrotzen, eta ongi ikus baitaiteke. Gero jende asko dator, eta ez da hain ongi ikusten». Azkenik, urtaro hoberenak udaberria eta udazkena zaizkio, ura freskoagoa izanki, kristala irudi baitu».
Francisco Javier Iriarte
Joseba Kerejeta Buceo Hondarribia zentroko itsaspekariak ez du dudarik ukan Hondarribiko (Gipuzkoa) portutik hurran den La Caseta tokia hautatzerakoan euskal kostaldeko urpeko leku interesgarrienetariko gisa: «Kobazuloak eta arrain mota asko ikus ditzakezu». Itsaspeak zer kukutzen duen erakusten ez badu, Hondarribiko portutik abiatu beharko da, hamabost minutuz itsasontziz, eta aingura egotzi hamar metrora. Hortik, gehienez 25 bat metrora jautsi daiteke urpekaria. Kerejetak badaki zertarako bota duen aingura hor: «Niri asko gustatzen zait, zeren eta kobazulo asko baititu: zazpi. Haietako bat bereziki, Karakolaren Kukusoa deitzen diogu: barraskilo baten antza dauka, eta zulotxo batetik sartzen zara eta beste batetik ateratzen; borobil bat da. Besteak ere oso politak dira». Urpeak harrapatutako leize haiez gain, guneak badu bertze ezustekorik: hondar bankua. Arroka eremua bukatu eta urpeko hondartza bat aurki baitaiteke: «Ehun metro koadroko harea dago, oso polita», erran du Kerejetak. Urpekaritzan erakatsi zion maisu «zaharrak» xehatu zion hondar hori guzia nondik etor litekeen: «Aingura jaurtitzen duzun tokian V bat ikusten duzu; maisuak kontatu zidan orain dela milaka urte glaziar bat hortik pasatzen zela, eta badirudi hortik dela isuri urpeko harea. Orain gelditzen den hondar hori dagoen tokitik pasatzen omen zen glaziarra». Gaineratu du hondarra bera horia eta «nahiko potoloa» dela; hortaz, altxatzen delarik zalu pausatzen dela berriz, urpekariaren bista lausotu gabe. Aitzinerat ezarri du hainbat animalia ikusteko parada ematen duela urpeko begiratokiak: itsas aingirak, txibiak, olagarroak, itsas kabrak, salpak, bogak, otarrainak, ikaraioak (manta forma dute, baina marrazo baten buztana), mihi arrainak, nekorak, txangurruak...: «Bizkaiko golkoko fauna osoa aurki dezakezu». Alta, azpimarragarriena egin zaio bakanetan ikus daitekeen espezie hau toki horretan ikusgai izan daitekeela: «Oso zaila da mosaiko arraina ikustea: gaineko partea mosaiko gisa du, kamuflatzeko arroketan eta harean. Hor askotan ikusi izan ditugu».
Bihar: Kostaldekoak |
2022-8-29 | https://www.berria.eus/albisteak/217588/realak-ofizial-egin-du-alexander-sorlothen-itzulera.htm | Kirola | Realak ofizial egin du Alexander Sorlothen itzulera | Aurrelari norvegiarrak utzita jokatuko du Donostian, denboraldi amaiera arte. Aurreko denboraldian, zortzi gol sartu zituen 44 partidatan. | Realak ofizial egin du Alexander Sorlothen itzulera. Aurrelari norvegiarrak utzita jokatuko du Donostian, denboraldi amaiera arte. Aurreko denboraldian, zortzi gol sartu zituen 44 partidatan. | Sorloth Realera itzuli da. Mediku probak egin ditu gaur goizean, eta, ondoren, denboraldi amaierara arte Realarekin lotzen duen kontratua sinatu du. Isaken irteeraren ondoren heldu den lehen aurrelaria da. Talde txuri-urdinak ez du erosteko aukerarik izango, eta, fitxatu nahi izanez gero, denboraldi amaieran lortu beharko du akordioa Leipzigekin. Realak ez du ezer ordainduko, eta fitxaz bakarrik arduratuko da. 26 urteko aurrelaria txuri-urdinengana itzuliko da, azken sasoian Anoetan utzita jokatu ondoren.
Alexander Sorlothek ezagutzen du Realaren jokatzeko modua, eta, aurreko denboraldian, Imanol Alguacilen konfiantza lortu zuen. Norvegiarra aurrelari postua osatzera dator, Isaken irteeraren ondoren hutsik geratu dena. Sorlothek emaitza onak lortu zituen aurreko denboraldian: 33 partida jokatu zituen Ligan, eta, 1.700 minutu arituta, lau gol sartu zituen; beste horrenbeste sartu zituen Espainiako Kopan eta Europa ligan, bi gol lehiaketa bakoitzean.
Realak argitaratu duen bideo batean, aurrelariak adierazi du «oso pozik» dagoela taldera itzultzeagatik. «Aurreko denboraldiaren amaieratik, hemen egon nahi izan dut. Hona itzultzea zen nire nahia». Gustura egon zen Donostian aurreko denboraldian, eta argi dauka lekurik aproposena dela bere ibilbideari jarraipena emateko. «Oso sentipen onekin amaitu nuen denboraldia, eta berdin hasi nahi dut, jokatzen eta golak sartzen. Nire lagunak eta familia oso gustura daude Donostian, eta horrek poztu egiten nau». |
2022-8-29 | https://www.berria.eus/albisteak/217589/burujabetzaren-eztabaida-zentroan-jarriko-du-eh-bilduk.htm | Politika | Burujabetzaren eztabaida «zentroan» jarriko du EH Bilduk | EH Bilduren Mahai Politikoak urte politikoko lehen bilera egin du, eta, besteak beste, burujabetza defendatuko duela berretsi du. | Burujabetzaren eztabaida «zentroan» jarriko du EH Bilduk. EH Bilduren Mahai Politikoak urte politikoko lehen bilera egin du, eta, besteak beste, burujabetza defendatuko duela berretsi du. | «Euskal Herriak burujabetza behar du», adierazi du Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak; eta, horregatik, subiranotasuna agenda politikoaren «zentroan» jartzearen alde egingo du koalizioak datorren urte politikoan. «Gure ordez beste batzuek hartzen dituzte erabakiak, eta gure bizitza baldintzatzen dute». Horren aurrean burujabetza defendatuko duela berretsi du EH Bilduk, Euskal Herrian badaudelako «energia intelektual nahikoak» bertan bizi eta lan egiten dutenen artean erabakiak hartu ahal izateko.
EH Bilduren Mahai Politikoak urte politikoko lehen bilera egin du gaur, eta, besteak beste, udako balantzea, egungo eta etorkizuneko kezkak, eta planteatzen dituzten erronkak azaldu ditu. Aurtengoa «berrespenaren udara» izan dela azaldu du Otegik, uda honetan «agerian» geratu direlako EH Bilduk azken urteetan egin eta plazaratu dituen hausnarketa eta kezka estrukturalak.
Hausnarketa horietako bat da mundua «talka eta lehia» batean dagoela; besteak beste, hegemonia politiko-militarra eta hegemonia ekonomikoa «zalantzan» daudelako. Koalizioaren arabera, talka hori da munduan gertatzen ari diren hainbat liskarren erantzule. «Elite politiko eta ekonomikoek esaten digute udazken oso gogorra datorrela», adierazi du, eta, horrekin batera, salatu du inork ez duela azaldu zeintzuk diren horretarako arrazoiak. «Jendeari esan behar zaio zergatik iragartzen duten udazken gogor bat, zergatik egongo den energiaren prezioaren igoera basati bat, zergatik egongo den inflazio basati bat...».
Egoera horretan batzuek errua Putini leporatzen diotela azaldu du, Ukrainako gerra hasi zuelako; EH Bilduk, baina, ohartarazi du beste erantzule batzuk ere badaudela: «Gerra luzatzearen aldeko apustua egin duten elite ekonomiko, politiko eta militarrak dira horren erantzule». Horiek horrela, gerra gelditzeko beharra nabarmendu du, eta, horretarako mahai batean negoziatu eta egoerari irtenbide politiko bat bilatu behar zaiola. Hori eginez gero «segur aski» gaur egun dauden arazo ekonomiko «asko» konpontuko liratekeela uste du koalizioak.
Horrez gain, herritar gehiengoak babesteko itunak eta akordioak osatu beharraz aritu da Otegi, eta, bide horretan, gogorarazi du hemendik aste batzuetara EH Bilduk proposamen zehatz bat planteatuko duela «ongizatearen defentsan». Klima aldaketari ere erreparatu dio koordinatzaile nagusiak: «Kapitalismoak etengabean garamatza espeziearen bizitza arriskuan jartzera». Arazo horri «benetan» aurre egiteko, naturarekin itun berritu bat egin behar dela ohartarazi du, neurri «oso zorrotz eta estrukturalekin».
Erronka horiek guztiak planeta osoan planteatzen diren arren Euskal Ereduarekin euskaldunak arazo horien aurrean zenbait ekarpen egiteko gai direla gogorarazi du. |
2022-8-29 | https://www.berria.eus/albisteak/217591/emad-aleebrahim-dehkordi-eta-luis-de-filippis-batu-dira-zuzendari-berriak-sailera.htm | Kultura | Emad Aleebrahim Dehkordi eta Luis de Filippis batu dira Zuzendari Berriak sailera | 'Chevalier noir' eta 'Something You Said Last Night' filmak erakutsiko dituzte. Carla Simonek lehiaz kanpo parte hartuko du Zabaltegi-Tabakaleran. | Emad Aleebrahim Dehkordi eta Luis de Filippis batu dira Zuzendari Berriak sailera. 'Chevalier noir' eta 'Something You Said Last Night' filmak erakutsiko dituzte. Carla Simonek lehiaz kanpo parte hartuko du Zabaltegi-Tabakaleran. | Aurtengo beste hiru film iragarri ditu Donostiako Zinemaldiak. Zuzendari Berriak sailekoak dira horietako bi: Emad Aleebrahim Dehkordiren Chevalier noir eta Luis de Filippisen Something You Said Last Night. Dehkordiren lehen film luzea da Chevalier noir. Shemroomen bizi dira Iman eta haren anaia Payar, aitarekin. Ama hil zenetik, familiaren bizimodu latzetik ihes egiteko modu baten bila dabil Iman. Hiriko goi klaseko gazte batzuekin dituen kontaktuei esker, dirua bizkor irabazteko negozio bati ekingo dio Imanek. Irtenbide ona dirudi, baina, azkenean, familia osoari eragingo dio.
De Filippisen Something You Said Last Night lanak, bestalde, Torontoko jaialdiko Discovery sailean izango du erabateko estreinaldia. Lanetik kaleratu dute Ren, idazle izan nahi duen emakume bat. Oporretara joango da bere familia italiar-kanadarrarekin. Millennial zurruna eta emakume transa da, eta borroka egin beharko du aske izatearen eta zaindua izatearen erosotasunaren artean.
Carla Simon film labur batekin itzuliko da aurten zinemaldira, Carta a mi madre para mi hijo izenekoarekin. Carla haurdun eta biluzik dago, argazki batean amak bera sabelean zuenean bezala. Eguzki izpiak leihoetatik sartzen dira, eta Super-8 kamera bateko boladak ikusten dira: irudietan aitona-amonak, osaba-izebak, gurasoak eta birraitona eta birramona ikusten dira; pozik daude, irribarretsu, josten eta poesia irakurtzen. Orduan, emakume gazte bat ikusten da hazten, 1960ko hamarkadatik gaur egun arte. Zinemagileak bere familiari egindako omenaldia da lana.
Nosferatu zikloa, bueltan
Donostiako Zinemaldiaren 70. urteurrenari eskaini diote aurten Nosferatu zikloa. Urtarrilean eman zioten hasiera Tabakaleran, eta urriaren 5ean hasiko da zikloaren hirugarren hiruhilekoa, Joris Ivens dokumentalgile nederlandarraren azken filmarekin: Une histoire de vent (1988).
Urrian erakutsiko dituzte, halaber, American Dream (Barbara Kopple, 1990), Rebels Of The Neon God (Tsai Ming-Liang, 1992) eta Beautiful Girls (Ted Demme, 1996) filmak, hilaren 12an, 19an eta 26an, hurrenez hurren.
Azaroan, berriz, Pusher (Nicolas Winding Refn, 1996), En construcción (Jose Luis Guerin, 2001), Brick Lane (Sarah Gavron, 2007), Passion (Ryusuke Hamaguchi, 2008) eta Asbe du-pa / Two Legged Horse (Samira Makhmalbaf, 2008) ikusteko aukera izango da. Eta, azkenik, abenduan, Genpin (Naomi Kawase, 2010) eta Post mortem (Pablo Larrain, 2010) filmak pantailaratuko dituzte.
Zikloa Donostia Kulturak, Euskadiko Filmategiak eta Donostia Zinemaldiak antolatu dute, Tabakaleraren, Valentziako Kultura Institutuaren eta Valentziako Generalitatearen Filmotekaren lankidetzarekin, eta zinemaren azken 70 urteetan ezinbesteko izan diren filmak eta zinemagileak izango ditu ardatz. Erakutsiko dituzten pelikula denak 1988 eta 2010 bitartean Donostiako Zinemaldian izandakoak dira.
Sarrerak Tabakaleraren webgunean jarriko dituzte salgai, irailaren 15etik aurrera. Zikloaren xehetasunak azaltzearekin batera, bi liburu argitaratuko dituztela ere iragarri dute: Quim Casasek koordinatutako Zinemaldia 1953-2022. Singularidades del Festival de Donostia, eta Katixa Agirreren beste bat, azaroan argitaratuko dutena. |
2022-8-29 | https://www.berria.eus/albisteak/217592/hiru-gizon-atxilotu-dituzte-gasteizen-indarkeria-matxista-egotzita.htm | Gizartea | Hiru gizon atxilotu dituzte Gasteizen, indarkeria matxista egotzita | Bat haren etxebizitzan atxilotu dute, eta beste biak, kalean. | Hiru gizon atxilotu dituzte Gasteizen, indarkeria matxista egotzita. Bat haren etxebizitzan atxilotu dute, eta beste biak, kalean. | Asteburuan hiru gizon atxilotu ditu Gasteizko Udaltzaingoak indarkeria matxista egotzita. Lehenengoa haren etxebizitzan atxilotu zuten, eta beste biak, kalean.
Larunbat goizaldean atxilotu zuten lehen gizona, Judimendi auzoan. Etxebizitza baten barruan «bikote baten eztabaida» eta «kolpe handiak» entzuten zirela zabaldu du Gasteizko Udalak. Udaltzainak etxeko atarira bertaratu ziren, eta pertsona batek esan zien «garrasiak» entzun zituela, norbait arriskuan zegoela adieraz zezaketenak. Agenteak etxebizitzan sartu zirenean, haien aurka oldartu zen 30 urteko gizonezkoa atxilotu zuten. Txagorritxu ospitalera eraman zuten emakumea.
Atzo goizaldean gertatu zen bigarren erasoa, Gasteizko erdigunean. Udaltzaingoak dei bat jaso zuen, gizon batek emakume bati eraso egin ziola ohartaraziz. Lekukoek emandako deskribapenari esker, gertakarien lekutik ehun metro eskasera atxilotu zuten 30 urteko gizona.
21:00etan atxilotu zuten hirugarren gizona, 41 urtekoa. Gizon bat emakume batekin «borrokan» ari zela ikusi zuen pertsona batek, Santa Luzia auzoan. Segituan bertaratu zen udaltzainen patruila bat, eta gizonezkoa atxilotu zuten. |
2022-8-29 | https://www.berria.eus/albisteak/217594/hegazti-gehiago-agertu-dira-hilik-donostiako-urumea-ibaian.htm | Gizartea | Hegazti gehiago agertu dira hilik Donostiako Urumea ibaian | Joan den astean ere uretako hegazti gehiago agertu ziren, baita aingirak ere. Eguzki talde ekologistak gertatutakoa argitzeko eskatu du. | Hegazti gehiago agertu dira hilik Donostiako Urumea ibaian. Joan den astean ere uretako hegazti gehiago agertu ziren, baita aingirak ere. Eguzki talde ekologistak gertatutakoa argitzeko eskatu du. | Hegazti batzuk hilik agertu dira Donostiako Urumea ibaian, Eguzki talde ekologistak salatu duenez. Azaldu dute gehienbat basahateak direla, eta oraingoan Martutene inguruan agertu direla. Izan ere, ez da lehenengo aldia. Abuztuaren 21ean ere elkarteak jakinarazi zuen uretako hegazti batzuk hilik agertu zirela ibai berean, eta abuztuaren 27an ere hilda agertu ziren 50 aingira zenbatu zituzten.
Taldeak azaldu du udaltzaingoa eta aldundiko eta Uraren Euskal Agentziako teknikariak bertaratu direla jada, gertatutakoa aztertzeko. Eguzkik azalpen «sinesgarri bat» eskatu du, eta «arrazoiak argitu arte» ikerketa ez ixteko deia ere egin du.
Odola Urolan
Azken asteetan halako salaketa ugari egin ditu taldeak. Joan den astean, ohartarazi zuen Urola ibaira odola isuri zutela, eta adierazi zuen zitekeena zela Urkaiko hiltegian izatea jatorria. Odolak ibaiko ekosistema kutsatu eta arriskuan jartzen duela esan zuen Eguzkik, eta Uraren Agentziari eman zion orduko hartan ere isurketaren berri. Gertatutakoa argitzeko ikerketa bat jarri zuen martxan erakundeak. |
2022-8-29 | https://www.berria.eus/albisteak/217595/brusela-urgentziazko-esku-hartze-bat-prestatzen-ari-da.htm | Ekonomia | Brusela «urgentziazko esku hartze bat» prestatzen ari da | Europako Batzordea merkatu elektrikoaren «egiturazko erreforma batean» ari da lanean, datorren asteko ezohiko bilerara begira. | Brusela «urgentziazko esku hartze bat» prestatzen ari da. Europako Batzordea merkatu elektrikoaren «egiturazko erreforma batean» ari da lanean, datorren asteko ezohiko bilerara begira. | Europako gas naturalaren prezioak martxotik izandako beherakadarik handiena izan du astelehen honetan, herrialdeen biltegiak eta bereziki Alemaniarenak aurreikusi baino azkarrago betetzen ari direlako. Joan den astean jakin zen EBko erreserbak %79an beteta daudela, eta Alemaniako agintariek esan dute irailerako espero dutela urrirako aurreikusita zeukaten edukiera lortzea (% 85). Horrek eskaeraren geldotzea eragin du eta, horrekin batera, prezioen jaitsiera, %20koa Herbehereetako TTFn, Europako erreferentziazko merkatuan.
Dena den, etorkizuneko prezioek duela urtebete baino ia sei aldiz gehiago kotizatzen dute oraindik, eta epe laburreko panorama oso iluna da. Asteazkenean, Errusiak berriro geldiaraziko du Nord Stream 1 gasbidea, mantentze lanak egiteko, eta, aste honen amaieran berriro martxan jartzea espero bada ere, Europako Batasunean inor ez da fidatzen. Gas gehiago biltegiratuta, herrialdeak hobeto kokatuta leudeke mozketa luzeago bati aurre egiteko. Baina, biltegiak beteta ere, Errusiak fluxua geldiaraziko balu, nabarmen okertuko litzateke egoera, bereziki neguan, eta nagusiki industrian.
Izan ere, egunotako eskariaren desazelerazioa enpresa batzuk beren ekoizpena gelditzen edo murrizten hasi direlako ere gertatu da. Horixe da ongarrien enpresen kasua: ekoizpenaren bi heren baino gehiago geldiarazi dituzte, Fertilizers Europeren arabera.
Larrialdi egoeran
Egoera horretan, Europako Batasuna energiaren prezioak jaisteko premiazko neurriak prestatzen ari dela jakinarazi du Ursula von der Leyen Batzordeko presidenteak. «Gure merkatua egoera oso ezberdin batera kodiseinatuta zegoen, eta bestelako helburuak zituen. Horregatik ari gara orain lanean larrialdiko esku hartze batean eta merkatu elektrikoaren egiturazko erreforma batean». EBren planaren xehetasun zehatzak oraindik garatzen ari dira, eta baliteke aste honetan zerbait aurreratzea.
Txekiako Errepublikak, EBko txandakako presidentetza duenak, irailaren 9an energia ministroen ezohiko bilerara deitzea proposatu du. Petr Fiala lehen ministroak azaldu duenez, elektrizitatea sortzeko erabiltzen den gas naturalaren prezioa mugatzea litzateke aukeretako bat, gaur egun iberiar penintsulako merkatuan egiten den moduan. Beste aukera bat prezioen «erabateko deskoplamendua» litzateke, baina horretarako «zailtasun handiak» daudela aitortu du. Karbonoa isurtzeko eskubideak berrikusteko aukera ere aipatu du. Alemaniak erakutsi du merkatu elektrikoa berrikusteko interes handiena. Belgikak ohartarazi du EBk ezin duela arazoa konpontzen jarraitu zergak murriztuz. Aldiz, Frantzia eszeptiko agertu da energiaren prezioetan mugak ezartzeko ideiaren inguruan. |
2022-8-29 | https://www.berria.eus/albisteak/217596/bederatzi-palestinar-atxilotu-ditu-israelek-zisjordanian.htm | Mundua | Bederatzi palestinar atxilotu ditu Israelek Zisjordanian | Jihad Islamikoaren adar militarreko buruzagi bat dago atxilotuen artean. Etxean gotortu ondoren, bere burua entregatu du. | Bederatzi palestinar atxilotu ditu Israelek Zisjordanian. Jihad Islamikoaren adar militarreko buruzagi bat dago atxilotuen artean. Etxean gotortu ondoren, bere burua entregatu du. | Israelgo Armadak bederatzi palestinar atxilotu ditu gaur goizaldean, Zisjordaniako Jenin hiritik gertu, «terrorismoa» egotzita. Jihad Islamikoak baieztatu du horietako bat haren adar militarreko Jeningo buruzagi bat dela: Alaa Zakharna. Bera eta beste militante bat ziren operazioaren helburuak. Bi kideak etxe berean egotea espero zuten Israelgo indarrek, baina eraikina inguratu dutenean Zakharna bakarrik topatu dute. Ordu eta erdiz etxean gotortu zen komandantea, eta munizioa amaitu zaionean, bere burua entregatu du, Jihad Islamikoak azaldu duenez.
Buruzagiaz gain, gauean zehar beste zortzi palestinar atxilotu dituzte. Operazioak militarren eta herritarren arteko tiroketei bide eman die, eta zortzi palestinar zauritu dituzte, horietako bat larriki. Denak gertuko ospitaletara eraman dituzte. Igande goizaldean Jihad Islamikoko beste hiru kide zauritu zituzten Israelgo armadak beste operazio militar batean.
Hilaren hasieran, Israelek Jihad Islamikoaren aurkako Egunsentia operazioa egin zuen eta Gaza bonbardatu zuen hiru egunez. Erasoetan gutxienez 44 palestinar hil zituen (tartean hamabost adingabe) eta 360tik gora zauritu. Jihad Islamikoak jakinarazi zuenez, talde armatuko hamalau kide zeuden hildakoen artean. Abuztuaren 7ko gauerdian, su etena adostu zuten bi aldeek, Egiptoren bitartekaritzarekin. Ordutik, baina, Israelgo Armadak operazio militarrak egiten jarraitu du okupatutako lurretan. |
2022-8-29 | https://www.berria.eus/albisteak/217597/al-sadrek-iragarri-du-behin-betiko-erretiratuko-dela-politikatik-eta-haren-jarraitzaileek-presidentetzaren-egoitza-hartu-dute.htm | Mundua | Al-Sadrek iragarri du «behin betiko» erretiratuko dela politikatik, eta haren jarraitzaileek presidentetzaren egoitza hartu dute | Irakeko kleriko xiitak nabarmendu du alderdiek eragindako «desitxuratzea konpondu» nahi izan duela bere jardunarekin. Beste batzuetan ere iragarri izan du politika utziko zuela. Agintariek etxeratze agindua ezarri dute herrialde osoan. | Al-Sadrek iragarri du «behin betiko» erretiratuko dela politikatik, eta haren jarraitzaileek presidentetzaren egoitza hartu dute. Irakeko kleriko xiitak nabarmendu du alderdiek eragindako «desitxuratzea konpondu» nahi izan duela bere jardunarekin. Beste batzuetan ere iragarri izan du politika utziko zuela. Agintariek etxeratze agindua ezarri dute herrialde osoan. | Paralisi politiko bat nozitzen ari dira Iraken, eta Muqtada al-Sadrek gaur plazaratutako erabakiak ez dirudi balioko duenik paralisi horrek eragindako tentsio politiko eta soziala baretzeko. Alderantziz. Kleriko xiitak iragarri du «behin betiko» erretiratuko dela politikatik, eta, ordu batzuk geroago, haren jarraitzaileak indarrez sartu dira gobernuaren zenbait egoitzatara; besteak beste, presidentetzaren jauregira. Agintariek etxeratze agindua ezarri dute herrialde osoan. Iazko urrian egin zituzten parlamenturako hauteskundeak, baina oraindik ez dute lortu gobernua osatzeko akordiorik.
Herrialdeko buruzagi xiita nagusiaren milaka jarraitzaile parlamentuaren eraikinaren kanpoaldean daude kanpatuta uztailaren amaieratik, eta horietako ehunka izan dira gobernuaren egoitzetara indarrez sartu direnak. Sokak baliatu dituzte eraikinak inguratzen dituzten zementuzko hesiak botatzeko. Klerikoaren jarraitzaileak bai Bagdad hiriburuan eta bai herrialdeko beste hiri batzuetan atera dira kalera, eta, Nina Irakeko berri agentziaren arabera, gutxienez zortzi pertsona hil ziren eraikin ofizialen inguruko protestetan.
Al-Sadrek beste batzuetan ere iragarri du politika utziko zuela. Oraingo iragarpena Twitterreko mezu baten bidez heldu da; hain zuzen, egoera onbideratzeko proposamen bat egin eta bi egunera. Lider erlijiosoak planteatu zuen, joan den larunbatean, prozesu politikotik kanpo geratu daitezela 2003az geroztik politikan jardun duten alderdiak —urte hartan herrialdea inbaditu zuten AEBek, eta Saddam Hussein Irakeko lider gorena izandakoa atxilotu zuten—, berea barne, iritzita «ustelduta» daudela. Adierazi zuen erreformarik ez dela egongo gaur egungo alderdiek jarraitzen badute. Nabarmendu zuen, bide batez, beste buruzagi politikoekin akordio bat sinatzeko prest zegoela, eta 72 orduko epea ezarri zuen horretarako. Gaurko mezuan ez du argi adierazi zergatik erretiratuko den, baina azaldu du azken bi hamarkadetako bere jardunarekin «konpondu» egin nahi izan duela alderdiek eragindako «desitxuratzea».
Baina politikan jarraitzeari uko egin dio berriro. Iragarpenaren ondoren, Barham Saleh Irakeko presidentea Mustafa al-Kazemi jarduneko lehen ministroarekin, eta parlamentuko buruzagiekin eta botere judizialekoekin bildu zen, eta adostu zuten «elkarrizketa nazionalerako» foroko beste bilera bat egitea asteon. Al-Sadr ere gonbidatu dute batzarrera. Abuztuaren erdialdean egin zuten lehen bilera, eta kleriko xiitak boikotatu egin zuen.
Egoera «oso-oso arriskutsua»
NBE Nazio Batuen Erakundearen Irakerako misioak ohartarazi du Al-Sadren erabakiaren eta ondorengo mugimenduen ondorioz «oso-oso arriskutsua» dela egoera Iraken. Baretzeko eta Polizia indarrekin «kooperatzeko» deia egin die misioak herritarrei, ohar baten bidez. «[Irakeko] Estatuaren biziraupena dago jokoan».
Iraken inoiz ez dira hainbeste denbora egon gobernurik gabe. Al-Sadren alderdiak irabazi zituen bozak iazko urrian, baina klerikoak duela bi hilabete eskatu zien bere alderdikideei uko egiteko, ezin izan baitzuen berak nahi zuen gobernua osatu, Iranen gertukoak diren beste buruzagi xiita batzuk alboratuz. Orduan, beste buruzagi horiek hartu zuten gobernua osatzeko ekimena. Al-Sadren jarraitzaileak parlamentuaren eraikinera sartu ziren uztail amaieran, eta eragotzi egin zuten klerikoaren kontrario politikoek lehen ministro eta presidente berriak izendatzea.
Horrekin guztiarekin lotuta, Irakeko Auzitegi Gorena bihar da jakinaraztekoa ea aholkatuko duen parlamentua bertan behera uztea ala ez. Indargabetu dezala eskatu dio Al-Sadrek azken egunetan. Gorenak erantzun du, ordea, aholku bat eman dezakeela, baina herrialdeko konstituzioa eskuan ganberari berari dagokiola erabaki hori hartzea. |
2022-8-29 | https://www.berria.eus/albisteak/217598/athleticek-aste-nagusiari-jarraipena-eman-dio-cadizen.htm | Kirola | Athleticek Aste Nagusiari jarraipena eman dio Cadizen | Aise nagusitu zaio Cadizi. Iñaki Williams, Guruzeta eta Berenger izan dira goleatzaileak. Gainera, Iñaki Williamsi penaltia gelditu dio Ledesmak. | Athleticek Aste Nagusiari jarraipena eman dio Cadizen. Aise nagusitu zaio Cadizi. Iñaki Williams, Guruzeta eta Berenger izan dira goleatzaileak. Gainera, Iñaki Williamsi penaltia gelditu dio Ledesmak. | Jokoa eta emaitza. Bi gauzak batzeko gai izan da Athletic Mirandilla Berria futbol zelaian. Partida osoa jokatu du Ernesto Valverderen taldeak, eta hasi eta buka nagusi izan da Cadiz txiki baten aurka. Iñaki Williamsek lehen zatian aurreratu du Athletic, eta bigarren zatian Guruzetak sartutako bi golek eta Berengerren golak osatu dute festa. Hainbestekoa izan da nagusitasuna, zuri-gorriek ez dutela faltan bota Williamsek lehen zatian huts egindako penaltia.
Badirudi Europako lehiaketak jokatzea helburua dela argi esateak mesede egin diola Athletici, Valverderen mutilek ondo baino hobeto ekin diotelako txapelketari, aurreneko bederatzi puntuetatik zazpi poltsikoratuta. Gainera, lehenengo hiru jardunaldietan ez dute gol bakar bat ere jaso. Garaipen honi esker, Ernesto Valverde da Athleticekin garaipen gehien eskuratu dituen bigarren entrenatzailea: 177 lortu zituen Mr. Pentlandek, eta 142 ditu Valverdek.
Hasi eta berehala nagusi zen Athletic. Hala, hirugarren minutuan iritsi da zuri-gorrien lehen aukera: Berengerren falta jaurtiketa bere atean sartzeko zorian izan da Negredo, baina Ledesma atezainaren geldiketak ekidin du lehen gola. Eroso zegoen Ernesto Valverderen taldea, nahieran ia, Cadizek ez zuelako inongo arriskurik sortzen. Izan dituen lehen bi aukerak huts egin eta gero, Iñaki Williamsek ez du hirugarrenean kale egin. 17. minutuan Arzamendiak atzera egindako pasea Iñaki Willamsi iritsi zaio, keinu on batekin Ledesma gainditu eta baloia sareetara bidali du: 0-1.
Nahi eta ezin aritu da lehen zati osoan Sergio Gonzalezen taldea. Hainbeste, ia zelai erditik igarotzeko gai ere ez dela izan. Markagailuan zuen aldea bikoizteko aukera paregabea ere izan du Bizkaiko taldeak, Espinok eskuagatik egindako penaltia adierazi baitu 33. minutuan Ortiz Arias epaileak. Iñaki Williamsek jaurtitako penaltia, ordea, Cadizeko atezainak gelditu du. Aldageletara, azkenerako, merezitakoa baino sari txikiagoarekin.
Bigarren zatiko lehen aukera Negredok izan arren, Athleticek nagusi izaten jarraitzen zuen. Min hartutako Iñaki Williamsen lekuan zelairatu eta berehala, hiru minutura, Gorka Guruzetak bere aukera baliatu du 0 eta 2koa egiteko. Lekueren pasea gaizki kontrolatu arren, aurrelari donostiarrak area ertzetik egindako jaurtiketa indartsuak ezustean harrapatu du Ledesma. Guruzetak Atheleticekin Lehen Mailan sartzen duen lehen gola da.
Hirugarrena Berengerrek 78. minutuan sartu du, De Marcosek eskuin hegaletik egindako erdiraketa aprobetxatuta. Eta amaitzeko, Sergioren taldeak erabat amore eman duela aprobetxatuz, Guruzetak bere gaueko bigarren gola sartu du neurketako azken minutuan. Aitor Paredesek ere lehen taldearekin debuta egiteko aukera izan du. Beraz, Bilboko Aste Nagusiak jarraipena izan du Cadizen. |
2022-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/217619/bilboko-aste-nagusiko-azken-egunean-izandako-sexu-eraso-bat-ikertzen-ari-da-ertzaintza.htm | Gizartea | Bilboko Aste Nagusiko azken egunean izandako sexu eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza | Eusko Jaurlaritzaren arabera, festen hondarrean gertatu zen erasoa, igandean, Marijaiaren erreketaren ondotik. Ertzaintzak bi ikerketa ditu martxan Aste Nagusiko sexu erasoekin loturik. | Bilboko Aste Nagusiko azken egunean izandako sexu eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza. Eusko Jaurlaritzaren arabera, festen hondarrean gertatu zen erasoa, igandean, Marijaiaren erreketaren ondotik. Ertzaintzak bi ikerketa ditu martxan Aste Nagusiko sexu erasoekin loturik. | Bilboko Aste Nagusian sexu erasoekin lotutako beste salaketa bat izan dela jakinarazi du Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak. Zehazki, plazaratutako informazioaren arabera, igandean gertatu zen erasoa, festen azken egunean.
Oraingoz, Jaurlaritzak apenas argitaratu duen salaketarekin loturiko informaziorik. Ertzaintzak ikerketa abiatu du.
Ikusi gehiago: Erasoen aurkako giza katea egin dute Bilbon
Festek iraun bitartean indarkeria matxistarekin loturiko erasoak gaitzeste aldera, ehunka lagunek protesta egin zuten larunbatean hirian, bigarrenez astebetean. «Inolako erasorik gabeko» Aste Nagusi bat aldarrikatu zuten, Arriaga antzokiaren parean. Ordea, Jaurlaritzak berriki jakinarazitakoa ez ezik, eraso gehiago ere izan dira jaietan.
Ikusi gehiago: Bilboko Aste Nagusian salatu duten sexu eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza |
2022-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/217620/bardea-larrialdi-egoeran-dago-esako-urtegiaren-egoeragatik.htm | Gizartea | Bardea larrialdi egoeran dago Esako urtegiaren egoeragatik | Urtegiaren %22,6 dago beteta, eta haren mende dago Bardea. Aurreikusi dute balitekeela ia erabat hustea, eta ureztatze kanpainak normalean baino lehen amaitu beharko du. | Bardea larrialdi egoeran dago Esako urtegiaren egoeragatik. Urtegiaren %22,6 dago beteta, eta haren mende dago Bardea. Aurreikusi dute balitekeela ia erabat hustea, eta ureztatze kanpainak normalean baino lehen amaitu beharko du. | Azken asteetan kezka eragin du urtegien egoerak, eta Esakoa (Nafarroa) ez da salbuespena. Urtegiaren %22,6 dago beteta, eta, eurite handirik ezean, arduradunek aurreikusi dute balitekeela irailean ia erabat hustea. Oraintxe, ehun hektometro kubiko ur daude han jasota.
Esako urtegitik edaten duten lurraldeen artean dago Bardea, eta larrialdi egoera ezarri dute han. Hori dela eta, Ramon Luquez Ebroko Konfederazio Hidrografikoko arduradunak esan du ureztatze kanpainak «normalean baino lehenago» bukatu beharko duela, eta baieztatu du Esa ia erabat hustea aurreikusten dutela, nagusiki ureztatzearen ondorioz.
Gainontzeko urtegiei dagokienez, jakinarazi du Itoizko erreserba %43an dagoela; aurreko urteetan garai berean baino %5 ur gutxiago duela, beraz. Urtegi txikiagoei dagokienez (Eugikoa, Urdalurkoa, Allotzekoa...), esan du ohiko moduan funtzionatzen ari direla, eta edukieraren %60 inguru daukatela beteta.
Ikusi gehiago: LEHORTEAREN UZTAREN ZAIN |
2022-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/217621/erregaiak-iaz-baino-merkeago-egoteak-inflazioa-104ra-apaldu-du-espainian.htm | Ekonomia | Erregaiak iaz baino merkeago egoteak inflazioa %10,4ra apaldu du Espainian | Abuztuko datu aurreratuan, inflazio tasa lau hamarren murriztu da uztailetik. Azpiko inflazioak gora jarraitzen du, eta %6,3an dago. | Erregaiak iaz baino merkeago egoteak inflazioa %10,4ra apaldu du Espainian. Abuztuko datu aurreratuan, inflazio tasa lau hamarren murriztu da uztailetik. Azpiko inflazioak gora jarraitzen du, eta %6,3an dago. | Albiste ustez on baten atzean kezkarako datuak ezkuta daitezke. Prezioen igoera moteldu egin dela erakusten du gaur INE Espainiako Estatistikak emandako abuztuko inflazioaren datu aurreratuak, baina azpiko inflazioa igo egin da. Urte arteko inflazio tasa %10,4ra apaldu da uztaileko %10,8tik, eta eten eginda azken hilabeteetako goranzko joera.
Apaltze horren muinean erregaien prezioa dago, txikiagoak izan direlako iazko abuztuan garestitu egin ziren salneurrien aldean.
Beste aldean, prezio igoera handiak izan dituzten gaien zerrendan daude, nola ez, argindarra, elikagaiak, jatetxeak eta pakete turistikoak.
Prezioak zertxobait apaldu izanak, hala ere, ez ditu arintzen inflazioaren inguruko kezkak. Batetik, oraindik bi digitutik gora dago urte arteko tasa, eta, bestetik, urte arteko azpiko inflazio tasak —elikagai ez-elaboratuak eta energia gaiak at uzten dituenak— gora jarraitzen du, hiru hamarren igota, %6,3raino, erakutsiz prezio igoerak handiak direla ekonomiaren beste sektoreetan ere. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.