date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/217622/mikel-nievek-txirrindularitza-profesionala-utziko-du.htm | Kirola | Mikel Nievek txirrindularitza profesionala utziko du | Txirrindulariak berak eman du erabakiaren berri, sare sozialetan. Denboraldia bukatzean hartuko du erretiroa, hamabost urteko ibilbidea egin ondotik. 38 urte ditu. | Mikel Nievek txirrindularitza profesionala utziko du. Txirrindulariak berak eman du erabakiaren berri, sare sozialetan. Denboraldia bukatzean hartuko du erretiroa, hamabost urteko ibilbidea egin ondotik. 38 urte ditu. | Mikel Nievek bukatutzat eman du bere kirol ibilbidea, 38 urterekin. «Munduko lasterketarik onenetan hamabost urte egin ondoren, urte honen amaieran txirrindularitza profesionalari agur esateko ordua iritsi da», idatziz hasi du agur mezua leitzarrak. Sare sozialetan zabaldu du idazkia, zaleei erabakia jakinarazteko.
Ikusi gehiago: Mikel Nieveren ibilbidea, hamar argazkitan:
Esker oneko hitzez josia da argitaratutako mezua. «Gozamena izan da tropelean txirrindulari ibili eta tropel horren inguruan txirrindulari mundua osatzen dutenekin esperientzia hau bizitzea», adierazi du. Azaldu du ibilbide profesionalean emandako urteak «ahaztezinak» izanen direla. Orduan argitu du zein den hemendik aurrera hartuko duen bidea, eta zergatia iradoki. «Beste esperientzia batzuk bizitzen hasteko momentua iritsi da. Eskerrik asko!».
Nieve 2008an lotu zitzaion ibilbide profesionalari txirrindularitzan, Orbea-Oreka SDA taldean. Gerora, beste hainbat taldetan ere lehiatu da: Euskaltel-Euskadi, Sky, Bike Exchange, eta Caja Rural.
Ikusi gehiago: Mikel Nieveren ibilbidea, hamar argazkitan |
2022-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/217623/lau-estreinaldi-izango-ditu-made-in-spain-sailak.htm | Kultura | Lau estreinaldi izango ditu Made in Spain sailak | Carlos Boyero zinema kritikariari buruzko dokumental bat eta Tequila musika taldeari buruzko beste bat emango dituzte | Lau estreinaldi izango ditu Made in Spain sailak. Carlos Boyero zinema kritikariari buruzko dokumental bat eta Tequila musika taldeari buruzko beste bat emango dituzte | Made in Spain Donostiako Zinemaldiko lehiaketaz kanpoko sailak hamahiru film luze emango ditu 70. ekitaldian. Horietako lau estreinaldiak izango dira, eta gainerakoak, berriz, aurretik beste zinema jaialdi batzuetatik igarotakoak.
Estreinaldia izango da, hain zuzen ere, saila inauguratuko duen filma, Joan-Marc Zapatak (Bartzelona, 1989) zuzendutako El color del cielo. Zinema izar ezagun batek eta filosofo batek Suitzan izandako topaketa kontatzen du, eta Marta Etura eta Francesc Garrido ditu protagonista.
Beste estreinaldietako bat Entre montañas izango da, Unai Canelak (Bartzelona, 2004) zuzendutako lehen film luzea. Pandemiaren garaian, Pirinioetako herri txiki batean konfinatu zen Canela, eta bere burua filmatu zuen han, naturarekiko lotura eta harremana erakutsiz.
Made in Spain saileko gainerako bi estreinaldiak dokumentalak izango dira. Alvaro Longoriak (Santander, Espainia, 1968) Tequila musika taldearen historia eraman du zinemara Tequila. Sexo, drogas y rock and roll filmean. Bestetik, Juan Zabalak (Tolosa, Gipuzkoa, 1964) eta Javier Morales Perezek (Madril, 1973) El crítico aurkeztuko dute Donostian, Carlos Boyero zinema kritikari espainiarri buruzko dokumentala.
Estreinaldiez gain, beste zenbait jaialditatik igarotako filmak ere izango dira Made in Spain sailean: Alcarràs (Carla Simon), El amor en su lugar (Rodrigo Cortes), La amiga de mi amiga (Zaida Carmona), La maniobra de la tortuga (Juan Miguel del Castillo), Llenos de gracia (Roberto Bueso), Mi vacio y yo (Adrian Silvestre), Teneis que venir a verla (Jonas Trueba) eta Tourment Sur Les Îles / Pacifiction (Albert Serra)
Carlota Gonzalez Adriok (Bartzelona, 1996) zuzendutako La casa de los cactus filmari egokituko zaio saila ixtea. Elias Kerejeta zine eskolako ikasle ohia da Gonzalez Adrio, eta suspensez beteriko thriller emozional bat aurkeztuko du Donostian, ezezagun bat agertzean elkarbizitza aldatuko zaion familia idiliko bati buruzkoa. |
2022-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/217624/al-sadren-jarraitzaileek-protestak-utzi-dituzte-klerikoak-hala-eskatuta.htm | Mundua | Al-Sadren jarraitzaileek protestak utzi dituzte, klerikoak hala eskatuta | Azken orduetan gutxienez 30 pertsona hil dira eta ehunka zauritu Bagdadeko mobilizazioetan. Iranek itxi egin du Irakekiko muga, eta Kuwaitek eskatu die herritarrei ateratzeko herrialdetik. | Al-Sadren jarraitzaileek protestak utzi dituzte, klerikoak hala eskatuta. Azken orduetan gutxienez 30 pertsona hil dira eta ehunka zauritu Bagdadeko mobilizazioetan. Iranek itxi egin du Irakekiko muga, eta Kuwaitek eskatu die herritarrei ateratzeko herrialdetik. | «Barkamena eskatu nahi diet Irakeko herritarrei, gertakariengatik kaltetutako bakarrak izan baitira». Hori adierazi du gaur Muqtada al-Sadrek. Kleriko xiitak atzo iragarri zuen politikatik «behin betiko» erretiratuko dela, eta horrek kalera bultzatu zituen haren jarraitzaileak. Azken orduetan protesta handiak izan dira Bagdadeko Eremu Berdean, gobernuaren egoitzak eta enbaxadak dauden barrutian, eta horietan gutxienez 30 pertsona hil dira, eta ehunka zauritu. Hori kontuan hartuta, mobilizazioak eteteko eskatu die Al-Sadrek bere jarraitzaileei, eta haiek obeditu egin diote lider erlijioso xiitak eskatutakoari, Eremu Berdetik ateratzen hasi baitira. Ondoren, atzo herrialde osoan ezarritako etxeratze agindua kendu dute agintariek.
Najaf hiritik mintzatu da Al-Sadr, bere jaioterritik, eta telebista bidez eman dute haren diskurtsoa. «Biolentziak zikindu duen iraultza ez da iraultza bat», nabarmendu du. Zenbait iturriren arabera, azken orduetan gutxienez zazpi suziri jaurti dituzte Irakeko hiriburuko Eremu Berdera. Polizia indarrek ez dute azaldu nor aritu den Al-Sadren jarraitzaileen aurka, baina lekuko batzuek nazioarteko hedabideei adierazi diete Iranen aldekoak diren beste buruzagi xiita batzuen bueltako miliziak eta Polizia indarrak izan direla.
Azken hauteskundeetan boto gehien lortu zuen alderdia izan zen Al-Sadrena, baina huts egin du gobernua osatzeko ahaleginetan, eta, blokeoa salatzeko, politika «behin-betiko» uztea erabaki zuen atzo, baita gose greba hastea ere «indarkeria amaitu arte». Erabakiaren berri jakin bezain laster, azken hilabeteak parlamentuaren kanpoaldean kanpatuta igaro dituzten Al-Sadren jarraitzaileek gobernuaren hainbat egoitza hartu zituzten, tartean presidentearen jauregia.
Etxeratze agindua ezarri zuen Bagdadek atzo arratsalderako, baina borrokak ez dira eten. Gaur goizean oraindik tiro hotsak entzuten ziren Bagdad erdigunean, baina segurtasun indarrek lortu dute presidentearen jauregian sartutako manifestariak ateratzea. Al-Jazeera telebistaren arabera, Al-Sadren jarraitzaileen buruzagiarekin hitz egiten ari da Polizia, giroa baretzeko asmoz. Elkarrizketa horietan parte hartzen ari da Xiiten Koordinazio Esparrua, oposizioko indarrik handiena, eta gobernua osatzeko Al-Sadren orain arteko ahaleginak oztopatu dituena.
Duela hamar hilabete piztu zen gobernu krisia, hauteskundeen ostean Al-Sadren alderdia gobernua osatzeko lanetan hasi zenean. 2003tik indarrean den sistemaren arabera, sunita izan behar du parlamentuko presidenteak, xiita lehen ministroak, eta kurdua estatuburuak. Buruzagi xiitak lortu zuen bere gertuko kide bat izendatzea parlamentuko presidente, baina presidentetzarako hautagaia aurkeztu zuenean, aurre egin zion Xiiten Koordinazio Esparruak, beste alderdietako diputatuen laguntzaz. Presidentearen zeregina da lehen ministroa izendatzea, eta hari gobernua osatzeko eskatzea, eta Al-Sadrek lortuko balu estatuko buruzagitzan bere gertuko norbait jartzea, bere alde izango lituzke Irakeko instituzio nagusietako arduradunak. Hori da, hain zuzen ere, oposizioak eragotzi nahi duena.
Blokeoa salatzeko, parlamentua utzi zuten kleriko xiitaren alderdiko diputatuek, legebiltzarreko gehiengoa Xiiten Koordinazio Esparruaren esku utziz. Haiek uztail amaieran hasi ziren berriz ere gobernua osatzeko prozedurarekin, baina Al-Sadren jarraitzaileek eten egin dituzte bozketak behin eta berriz parlamentuaren inguruan protesta eginez, edo egoitza bera okupatuz.
Mugak itxita
Azken orduetako istiluen eraginez, Irakekiko mugak ixtea erabaki du Irango Gobernuak. Ez da izan halako neurri bat hartu duen herrialde bakarra. Arabiar Emirerri Batuek bertan behera utzi dituzte Bagdaderako hegaldiak, eta Kuwaitek herrialdetik irteteko eskatu die bertan dauden herritarrei. AEBek hiriburuan duten enbaxada hutseko agindu duten zurrumurruak ere zabaldu dira azken orduetan, baina Etxe Zuriak ukatu egin du.
Irakeko behin-behineko lehen ministro Mustafa al-Kadhimik salatu egin ditu borrokak, eta ikerketa bat agindu du. Gobernuburuak ohartarazi du «erabat debekatua» dutela segurtasun indarrek benetako jaurtigaiak erabiltzea manifestarien aurka. Bide beretik, eskatu die herritarrei bete ditzatela segurtasun arauak eta errespeta dezatela etxeratze agindua. |
2022-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/217625/espainiako-auzitegi-nazionalak-txori-barrote-konpartsa-ikertuko-du-euskal-presoen-argazkiak-erakusteagatik.htm | Politika | Espainiako Auzitegi Nazionalak Txori Barrote konpartsa ikertuko du, euskal presoen argazkiak erakusteagatik | Dignidad y Justiciak jarritako salaketa tramiterako onartu du Ismael Moreno epaileak, eta Poliziari eskatu dio ikertzeko konpartsaren jarduna. | Espainiako Auzitegi Nazionalak Txori Barrote konpartsa ikertuko du, euskal presoen argazkiak erakusteagatik. Dignidad y Justiciak jarritako salaketa tramiterako onartu du Ismael Moreno epaileak, eta Poliziari eskatu dio ikertzeko konpartsaren jarduna. | Bilboko Aste Nagusian Txori Barrote konpartsak «terrorismoa goretsi» ote duen ikertuko du Espainiako Auzitegi Nazionalak, Ismael Moreno magistratuak auto batean jakinarazi duenez. Auzitegiak tramiterako onartu du Dignidad y Justicia elkarteak konpartsaren kontra jarritako salaketa, eta Morenok Poliziari eskatu dio informazioa bil dezala salatutakoari buruz.
Zehazki, euskal presoen argazkiak erakusteagatik jarri zuen salaketa Dignidad y Justiciak. Konpartsak argazki horiek «modu nabarmenean» erakutsi zituela gaitzetsi zuen elkarteak, eta biktimak zein haien senideak «iraindu» zituela. Elkarteak, gainera, argazkiak lehenbailehen kentzeko eskatu zion Auzitegi Nazionalari, eta, halaber, ikertu zezala nora doazen euskal presoen eskubideen aldeko materiala saltzearen ondorioz lortutako irabaziak.
Txori Barrote ez ezik, Kaixo konpartsa ere salatu du Dignidad y Justiciak, «presoen eskubideen aldeko bokatak» saltzeagatik.
Ez da argazkiak erakusteagatik Txori Barroteren kontrako ekinbide judizialak hasten dituzten lehen aldia, eta, hain justu, jurisprudentzia hori bere alde erabili nahi du Dignidad y Justiciak. Konpartsako lau kidek Auzitegi Nazionalean deklaratu zuten 2010ean, esaterako, arrazoi horregatik —absolbitu egin zituzten—. Urte berean, Iñaki Azkuna Bilboko orduko alkateak zigorra ezarri zien Txori Barrote eta Kaskagorri konpartsei, eta bi urtez kanporatu egin zituen Bilboko Aste Nagusitik. 2019an, Ertzaintza konpartsara joan zen, eta begien gainean «zentsuratua» hitza jarria zuten euskal presoen argazkiak erretiratu zituen, Alejandro Abascal Auzitegoi Nazionaleko epaileak aginduta. Orduan ere Dignidad y Justicia elkarteak jarri zuen salaketa. |
2022-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/217626/sestaoko-arcelor-eta-gasteizko-michelin-produkzio-etenaldiekin-hasi-dira.htm | Ekonomia | Sestaoko Arcelor eta Gasteizko Michelin produkzio etenaldiekin hasi dira | Bizkaiko altzairutegian ez dute zehaztu noiz itzuliko diren. Eskariaren eta altzairuaren prezioen jaitsierarekin lotu dute erabakia. Gasteizko gurpil ekoizleak, autoen salmenten beherakadarekin. | Sestaoko Arcelor eta Gasteizko Michelin produkzio etenaldiekin hasi dira. Bizkaiko altzairutegian ez dute zehaztu noiz itzuliko diren. Eskariaren eta altzairuaren prezioen jaitsierarekin lotu dute erabakia. Gasteizko gurpil ekoizleak, autoen salmenten beherakadarekin. | Energiaren eta lehengaien prezioen garestitzea lanerako itzulera zailtzen ari da enpresa handi batzuetan. Hala gertatu da Arcelor Mittalen Sestaoko lantegian (ACB) eta Michelinen Gasteizko fabrikan.
ACB ez da aste honetan hasi abuztuko ohiko geldialdiaren ondoren, eta oraingoz ez du jakinarazi noiz itzuliko den. Multinazionalak udako geldialdia aprobetxatu du labea itzalita mantentzeko eta, horrela, Europan duen ekoizpenaren zati bat murrizteko. Udazkenerako merkatuaren aurreikuspen txarrek eragin dute erabaki hori. Enpresak zehaztu du geldialdiak zerikusi handiagoa duela eskariaren eta altzairuaren prezioen jaitsiera aurreikuspenarekin elektrizitatearen prezioekin baino. Sestaoko plantak 278 langile ditu.
Michelin gurpil ekoizlearen kasuan, berriz, Gasteizko lantegian lanera itzuli ziren atzo, udako oporrengatik lau astez itxita egon ondoren. Baina enpresak beharginei jakinarazi die bi ekoizpen linea geldituko dituela datozen asteburuetan. Erabakiak 1.340 langileri eragingo die, lantaldearen %40ri (3.500 dira guztira). Kasu horretan, ekoizpen kostuen igoerari auto berrien salmenten jaitsiera gehitu behar zaio.
Aurreko astean, Volkswagenek jakinarazi zuen Iruñeko Landabenen duen fabrikan ere geldialdiak egitea aurreikusi duela. Oraingoz, egun batez itxiko du, ostiralean. Osagai batzuen faltagatik hartu du erabakia.
Erabaki aurreikusia
Sestaoko altzairutegiari dagokionez, ezin da esan gelditzeko erabakia ezustekoa izan denik. Multinazionalak iragarria zuen litekeena zela irailean Europan dituen planten ekoizpena murriztea. Udako oporraldiaren aurretik ere hala egin zuen altzairutegi batzuetan.
Sestaoko ACB izango da multinazionalak Europa hegoaldean gelditzen duen lehena. Dena den, Arcelorrentzat estrategikoa da planta hori, datozen urteetarako emisioak murrizteko aurreikusi dituen planei begira. Karbono isurketarik gabeko munduko lehen altzairutegi bihurtu nahi du 2025ean, eta iazko udan 50 milioiko inbertsioa iragarri zuen horretarako.
Multinazionalak aurreikusi du burdin minerala (DRI) hidrogeno berdearekin ekoizteko planta bat eraikitzea Xixonen (Espainia). Asturiasko zentro horretan produzituko denaren ia erdia Sestaoko plantara joango litzateke, lehengai gisa erabiltzeko han dauden bi labe elektrikoetan.
ACB aurten ere geldirik egon da. Martxoaren amaieran ekin zion berriz jarduerari, neguan elektrizitatearen prezio garestiagatik ia hiru hilabetez gelditu ondoren. Denbora horretan, eraberritze lanak egiteko aprobetxatu zuen enpresak; haren helburua da produkzioa bikoiztea, 1,6 milioi tonara iristeko.
Gogoratu behar da Arcelorrek Euskal Herrian dituen planta guztiak elektrikoak direla eta ez duela CO2 isurketa eskubideak ordaindu beharrik, eta horrela hein batean konpentsatu egiten duela argindar garestia. Dena den, multinazionalak duen beste lantegi handian, Olaberrikoan (Gipuzkoa), tarteka aritu dira lanean aurten, argindarraren unean uneko prezioaren arabera. Garestien dagoen orduetan jarduera apaldu dute, eta ordu merkeagoetan, handitu.
Lantaldearen %40 geldirik
Michelinen ere, enpresaren erabakiak ez ditu ezustean harrapatu langileak; jakinarazia zien iraileko lau asteburuetatik hirutan murriztuko zuela autoen gurpilen ekoizpena, eta horrek 840 bat langileri eragingo ziela. Langile batzordeak astearte honetan iragarri duenez, gurpil handien fabrikazioan, obra publikoetara bideratutakoetan (405 tonakoak) ere geldialdiak egingo dituzte: iraileko azken bi asteburuetan eta urriaren lehenean. Horrek 300 langileri eragingo die.
Eskaeren murrizketak eragina izango du beste kolektibo batean ere: amaitzear dauden produktuetan lan egiten dutenengan. Zortzi lan txanda etetea aurreikusten da, gomaren fabrikazioa 1.500 tona murriztu behar delako, autoetarako eta obra publikoetarako gurpilen ekoizpenean izandako geldialdiengatik. Horrek beste berrehun behargini eragingo diete.
Hala, erabakiak 1.340 langileri eragin die, lantaldearen %40ri. Eta egun horietan guztietan Michelinek 132.000 pneumatiko egiteari utziko dio.
Sindikatuen arabera, erabakiak ez du eraginik izango langileen enpleguan eta soldatan; izan ere, «malgutasunerako tresna bat adostu eta hitzartu» dute zuzendaritzarekin. Akordio horrek aukera ematen du oraingoz beste neurri traumatikoagoetara jo beharrik ez izateko, hala nola enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteetara edo kaleratzeetara. Hala ere, «kezka» agertu dute zer gertatuko ote den «egoera okertzen bada». Azaldu dutenez, zuzendaritzaren aurreikuspena da ekoizpenak beherantz jarraituko duela, eta beldur dira urrian ere geldialdi gehiago egongo diren.
Iaz ere geldialdiak egin zituen udako oporren ostean; urriaren bigarren hamabostaldian egin ziren, eta 38 txandari eragin zien, autoentzako gurpilen ekoizpenean. |
2022-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/217627/mujika-eta-martinez-de-murgia-etakideak-guardia-zibilak-exekutatu-zituela-ebatzi-du-jaurlaritzak.htm | Politika | Mujika eta Martinez de Murgia etakideak Guardia Zibilak exekutatu zituela ebatzi du Jaurlaritzak | «Exekuzio arbitrarioaren biktima» ofizialtzat aitortu ditu Jaurlaritzak, ikerketa luze baten ondoren. Nahiz eta azken 50 urteetako bertsio ofizialak zioen tiroketa batean hil zirela, frogek gezurtatu egin dute bertsio hori. | Mujika eta Martinez de Murgia etakideak Guardia Zibilak exekutatu zituela ebatzi du Jaurlaritzak. «Exekuzio arbitrarioaren biktima» ofizialtzat aitortu ditu Jaurlaritzak, ikerketa luze baten ondoren. Nahiz eta azken 50 urteetako bertsio ofizialak zioen tiroketa batean hil zirela, frogek gezurtatu egin dute bertsio hori. | Duela mende erdi, 1972ko irailaren 2an, hil zituzten Joxe Benito Mujika Xenki eta Mikel Martinez de Murgia Murgi etakideak, Lekeition. Azken 50 urteetan zabaldutako bertsio ofizialak zioen tiroketa batean hil zituztela, baina, bertsio hori gezurtatuta, Guardia Zibilak hil zituela frogatu du Eusko Jaurlaritzak egindako ikerketa batek. Hildakoak omentzeko ekitaldi bat antolatu dute Lekeition ostiralerako. Iñigo Urkullu lehendakariak esan du ebazpena ez duela Gobernu Kontseiluak igorri, horretarako ardura duen balorazio batzordeak baino; erabakia errespetatzen duela adierazi du.
Urte askoan kasua isilpean egon ondoren, 2016ko urriaren 2an Lekeitioko Udalak Gogora institutuari eskatu zion ikerketa bat zabaldu zezala gertatutakoaren gaineko egia azaleratzeko. Bi urte geroago, hildakoen senideek eta Egiari Zor fundazioak Jaurlaritzari errekurtsoa aurkeztu zioten 2016. urtean indarrean jarri zen 107/12 legearen bidez —lege horren xedea da 1960tik 1978ra bitartean «motibazio politikoko indarkeriaren testuinguruan giza eskubideen urraketak jasan dituzten biktimei errekonozimendua eta erreparazioa» ematea—, eta gertatutakoa ikertzeko eskatu zioten. Azterketa luze baten ondoren, ekainean iritsi zitzaien legearen bidez aitortzak emateko sortutako balorazio batzordearen ebazpena.
«Exekuzio arbitrarioaren biktima»
Mujika eta Martinez de Murgia «exekuzio arbitrarioaren biktima» ofizialtzat aitortu ditu ebazpen horrek, eta adierazi du bizitzeko eskubidea urratu ziela Guardia Zibilak. Egiari Zor fundazioak BERRIAri azaldu dionez, gertatutakoa argitzeko, hilketaren egunean han zeuden zenbait lekukoren testigantzak bildu dituzte, eta baita medikuen datuak ere: «Jende askorekin hitz egin dute. Garai hartan gorpuen azterketa egin zuten medikuetako batekin ere lan egin dute, eta hark gordeta zeukan oraindik informazio guztia; kasua oso ondo gogoratzen zuen, gainera».
Lekeitioko Dendari kaleko etxebizitza batean hil zituzten biak; medikuen txostenetan ageri zen Mujikak tiro bakarra zeukala eztarrian, eta lekukoek adierazi dute tiro hura frankotiratzaile batek bota zuela etxearen pareko eraikin batetik, Mujikak balkoiko atea zabaldu zuenean. Martinez de Murgiaren kasuan, berriz, txostenean zehazten da hogei tiro jaso zituela gerriaren inguruan, baina guztiak atzealdetik. Horrek bertsio ofiziala gezurtatzen duela azaldu du Egiari Zor fundazioak: «Tiroketaren teoria baieztatzeko, tiroek gutxienez gorputzeko alde batean egon beharko lukete, eta guztiak atzean daude».
Zerrenda luze baten parte
Mujika eta Martinez de Murgiarena ez ezik, beste dozenaka kasu ere aztertu ditu Jaurlaritzak, eta biktimatzat aitortu dituenekin 46 izeneko zerrenda bat egin du, haien artean sei hildako. Datuak babesteko legea dela eta, ordea, ez du zerrenda plazaratu, baina ebazpenak bidali dizkie senideei. «Senideekin hitz eginda erabaki genuen kasu honek hedapen publiko bat merezi zuela: 50 urteko bertsio ofizial baten gezurraren pisua pairatu behar izan dute», azaldu du Egiari Zor fundazioak.
Horiek horrela, Egiari Zor fundazioak ekitaldi politikoa antolatu du ostiralerako, Egia jakiteko garaia da lelopean, Lekeitioko Dendari kalean duela 50 urte bi etakideak hil zituzten lekuan bertan. 50 urte Xenki eta Murgi plataformarekin batera antolatu dute, eta hildakoen senideak ere bertaratuko dira. Lekeitioko Udalak harrera instituzionala egingo die senideei ekitaldiaren aurretik. |
2022-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/217628/helduak-euskalduntzeko-diru-laguntzak-handitu-ditu-nafarroako-gobernuak-doakotasunerako-bidean.htm | Gizartea | Helduak euskalduntzeko diru laguntzak handitu ditu Nafarroako Gobernuak, «doakotasunerako bidean» | Aurtengo deialdian, 300.000 euro banatuko dituzte norbanakoen artean, eta 2,1 milioi euro izanen dira euskaltegientzat | Helduak euskalduntzeko diru laguntzak handitu ditu Nafarroako Gobernuak, «doakotasunerako bidean». Aurtengo deialdian, 300.000 euro banatuko dituzte norbanakoen artean, eta 2,1 milioi euro izanen dira euskaltegientzat | Iaz baino ia milioi bat euro gehiago emanen du aurten Nafarroako Gobernuak helduen euskalduntzearen alorrean. Euskara ikasteko diru laguntzak handitu egin ditu administrazioak, «doakotasunerako bidean urratsak» egiteko. Euskarabidea institutuko zuzendari kudeatzaile Mikel Arregik eman ditu xehetasunak, aurtengo matrikulazio kanpainaren aurkezpenean.
Hala, norbanakoentzako laguntzei dagokienez, Nafarroako Gobernuak 300.000 euroko deialdia eginen du aurten: iaz baino 56.000 gehiago. 2020-2021eko ikasturtean, 800 pertsonak jaso zuten laguntza hori, eta 2021-2022koan, berriz, milatik gora izan ziren. Euskaltegientzako diru poltsa ere handitu du gobernuak, 2,1 milioi euroko deialdia eginen baitute 2022-2023ko ikasturterako, iaz baino 900.000 euro gehiago. Arregiren esanetan, bi helburu dituzte laguntza horiek: «Euskara irakaskuntzaren doakotasunera hurbiltzea, eta herritarrek euskara ikasteko duten eskubidea bermatzea».
Euskara ikasi nahi dutenek 380 eurorainoko laguntza eskura dezakete Euskarabidearen deialdian, eta, aurkezpenean azaldu dutenez, laguntza hori bateragarria da udal askok banatzen dituztenekin. «Horri esker, euskara ikastea ia doakoa da kasu askotan», azaldu du Izaskun Anduagak, Ultzamako Udaleko zinegotziak, tokiko entitateen izenean. Urriaren 1etik azaroaren 30era aukera izanen da diru laguntzak eskatzeko. Baldintza eta informazio guztia eskuragai egonen da www.euskaraikasi.nafarroa.eus webgunean eta 012 telefono zenbakian.
'Euskara ahora' kanpaina
Nafarroako Gobernuak Euskara ahora kanpaina aurkeztu du gaur, helduen euskalduntzea sustatzeko. Gaurtik aurrera zabalik da euskaltegietan izena emateko epea, eta gobernuaren helburua da «gizartea animatzea euskara ikastera, gazteak batez ere».
Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetako Departamentuak antolatu du kanpaina, Euskarabidea institutuaren bitartez, 33 tokiko entitaterekin eta sektoreko hainbat eragilerekin batera; besteak beste, Zubiarte euskaltegi publikoa, hizkuntza eskola ofizialak eta AEK, IKA eta Bai&By euskaltegi sareak. Hori dela eta, Euskarabideko eta udaletako ordezkariez gain, gaurko aurkezpen ekitaldian izan dira Nekane Otamendi IKAko irakaslea, Ainhoa Madariaga Zubiarte euskaltegi publikoko zuzendaria eta Beatriz Buldain AEKren Nafarroako koordinatzailea.
Irail osoan ikusgai izanen da kanpaina publikoa sare sozialetan, autobus geltokietan, NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoaren Arrosadiko campusean, tokiko aldizkarietan eta Nafarroako irratietan. 54.000 euroko inbertsioa egin du Nafarroako Gobernuak Euskara ahora kanpainan.
«Kanpaina honen bidez, jendea animatu nahi dugu urratsa egitera: alda dezatela beren pelikularen gidoia eta barnera daitezela mundu liluragarri batean», azaldu du Anduaga zinegotziak. «Pelikula honen protagonista izatea erraza da: nahikoa da izena ematea Nafarroako geografia osoan diren euskaltegietan edo hizkuntza eskoletan. Gidoia alda dezakezue, amaiera zoriontsua izan dezan eta, abentura horretan, euskararen komunitate osoa bidelagun izanen duzue, prozesuan laguntzeko prest».
IKAko Nekane Otamendik eskerrak eman dizkie, hamarkadaz hamarkada, euskara ikasteko ahalegina egin dutenei, eta ausartu ez direnak ere deitu ditu pauso hori ematera: «Animatu nahi nituzke urratsa egin ez dutenak, euskara ikasten hastera; edozein motiborengatik euskaraz komunikatzeko gaitasuna galdu dutenak, ezagutzan sakondu dezaten; eta euskaraz alfabetatu ez direnak, berandu gabe has daitezen». |
2022-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/217629/euskal-hirien-ikuspegi-zahar-eta-berrituak.htm | Bizigiro | Euskal hirien ikuspegi zahar eta berrituak | Hiriak ikusteko, begiratoki ugari daude: Bilboko Salbeko zubia ez da propio begiratoki bat; Iruñeko Zaldi Zuria auzoei begira dago; badira duela gutxi espazio publiko gisa berreskuratu diren begiratokiak, hala nola Donostiako San Bartolomekoa; Gasteiz ikusteko, katedralera igo behar da; eta Baionan, berriz, ibaiertzera gerturatu. | Euskal hirien ikuspegi zahar eta berrituak. Hiriak ikusteko, begiratoki ugari daude: Bilboko Salbeko zubia ez da propio begiratoki bat; Iruñeko Zaldi Zuria auzoei begira dago; badira duela gutxi espazio publiko gisa berreskuratu diren begiratokiak, hala nola Donostiako San Bartolomekoa; Gasteiz ikusteko, katedralera igo behar da; eta Baionan, berriz, ibaiertzera gerturatu. | Donostiako San Bartolome begiratokia. Andoni Canellada, Foku
Ez Igeldotik, ez Urgulldik, ez Uliatik. Donostiako ikuspegi berri bat ematen du San Bartolome muineko begiratokiak. Iazko udan aurkeztu zuten, espazio publiko berri gisa. Urteetan itxita egon da herritarrentzat: han bertan dagoen komentua elizbarrutiarena zen, eta eremu pribatua zen. Daniel Carballo Ostolaza arkitektoak nabarmendu du aukera bat sortu dela begiratokia publiko bilakatu denean. Aldamenean, hotel bat eraiki dute komentuaren eraikinean. Baina edonor iritsi daiteke bertara: Easo kaleko 22. zenbakian dagoen igogailuan igota. Edo Aldapetatik ere iritsi daiteke, errepidez. Bertatik ikusten dira Donostiako erdialdeko teilatuak, Atotxako dorrea, Artzain Onaren katedrala, Ulia eta Urgull. Han diren zuhaitz batzuengatik, ezin da Igeldo ikusi. Baina badute asmoa han merkataritza eremu bat eraikitzeko, eta zabalduko dute ikuspegia datozen urteetan. Carballok azaldu duenez, bada marrazki bat 1800. urte ingurukoa, eta komentutik hiria nola ikusten zen irudikatzen zuen. «Bere garaian, helburu militarra zuten halako marrazkiek». Hiriaren hasierako leku altuenetakoa zen muinoa. 1990eko hiriaren plan orokorrean, muinoa botatzea jaso zuten, baina arkitekto batzuek mugimendua sortu zuten, tokia mantentzeko eskatuz. Mantendu zen. Easo kaleak hiria nola zeharkatzen duen ikusten da bertatik, itsasoraino. «Hiriaz disfrutatzeko toki berezi bat da».
Gasteizko Santa Maria katedraleko begiratokia. Jaizki Fontaneda, Foku
Arabako hiriburuan, geografiak ez du eskaintzen leku alturik, Euskal Herriko beste hiri batzuetan bezala. Hortaz, arkitekturan bilatu behar dira begiratokiak. Esanguratsuena, Daniel Carballo arkitektoaren iritziz, Santa Maria katedralaren ikuspegia da. Kanpandorrera iristeko aukera dago egunero: bisita gidatuak antolatzen dituzte, goizez eta arratsaldez, astelehenetik igandera —ordainpekoak dira—. Aintzat hartu beharrekoa da Gasteiz lautada batean dagoela eta hiria lautadan zehar zabaldu dela. Zabalkunde hori neurri batean ikus daiteke katedralaren goialdetik. «Nahiz eta ikuspegia 360 gradukoa ez izan, hiriaren oso ikuspegi ederra da», azaldu du Carballok. «Gutxienez, 180 gradukoa eskaintzen du». Bertatik ikus daitezke urruneko dorre eta etxe berriak, katedral berria, eta hiriaren beste eremu esanguratsu ugari. Estibalizko begiratokia aipagarria da eskualdean, baina handik hiria «oso urrun» ikusten dela ohartarazi du Carballok. Gasteizen zabalkundea nola garatuz joan den antzematen da katedralaren goialdetik. «Hiriak arriskua du mugagabe zabaltzeko, geografiak ez baitio mugarik jartzen», esan du Carballok. «Alde zaharra da bizitza egiteko eremu, baina zabaldu diren auzoak bestelakoak dira: batzuk eremu zabalak dira, bizitza gutxikoak».
Iruñea, Zaldi Zuriko begiratokitik. Iñigo Uriz, Foku
Hirira iparraldetik iristean, Frantziako pasabidea eta Frantziako atea topatzen ditu bisitariak. Eta Fratziako atearen ondoan, Zaldi Zuria dago. Harresietako zati den Redingo bastioiaren goialdean dago: Redin pasealekuak eta Barbazan Apezpikuaren ingurubideak egiten duten izkinan. Ostatu bat ere bada han, terraza batekin. Eta, Daniel Carballo arkitektoaren aburuz, begiratoki interesgarria da bertan dagoena. «Hirian txiroagoak diren auzoak ikusten dira. Arga ibaiaren meandroa ikusten da, eta hor, hirigintza bukatu gabea dago». Izan ere, Iruñeko hirigintza planak eraikuntza gutxi eta espazio libre asko aurreikusten ditu eremu horretan. Zaldi Zuria dagoen etorbidetik, San Gregorioko gotorlekua ere ikusten da. Begiratoki ona da San Gregoriokoa ere, baina urrunegi ikusten da bertatik hiria. Zaldi Zuriaren begiratokiak duela mende batzuk helburu militarra izan zuela iruditzen zaio arkitektoari. «Arga ibaiaren inguruan etxe txiro gutxi batzuk eraiki zituzten lehenbizi. Baina gaur egun, eremu horretan, auzo jendetsuak daude. Funtsean, langileen auzoen ikuspegia da bertatik ikusten dena». Redin pasealekuak baditu toki esanguratsu gehiago. Han ondoan da Nafarroako Errege Artxiboa, esate baterako, eta horrek berak badu «begiratoki polita» ere. Carballoren iritziz, etorbide horrek paisaiaren aldetik «ikuspuntu interesgarria du». Alde zaharra handik oso gertu dago.
Bilbo hiriaren ikuspegia, itsasadarra eta Guggenheim museoa tartean, Salbe zubitik. Aritz Loiola, Foku
Begiratoki bat eta Bilbo aipatzean, askok Artxanda izango dute buruan. Etxebarria parkeko begiratokia eta Kobetamendikoa ere esanguratsuak dira. Baina Daniel Carballo arkitektoaren iritziz, gaur egungo Bilbo eta azkeneko urteetan hiriak izan duen bilakaera ikusteko, Salbeko zubiaren goialdetik beha jartzea baino ez dago. «Ez da propio begiratoki bat. Baina bertatik ikusten da nola aldatu den Abandoibarreko industrialdea izan zenaren eremua, Bilboko aldaketa urbanoaren erakusgarri». Bestalde, handik ikusten da ederki Guggenheim museoa. «Zoritxarrez edo zorionez, Guggenheimen eredua kopiatu nahi izan dute beste toki batzuetan, eta sekulako aldaketa eman dio Bilbori». Museoak berak lotura du zubiarekin: eskailera batekin komunikatzen da. Beste aldera, Santiago Calatravaren Zubizuri berria dago. Baita Bilboko Zazpikaleetara eramaten duen eremua ere. Carballok Ruper Ordorikaren Hautsi da anphora 1980ko diskoaren azala ekarri du gogora; nahiz eta orduan oraindik ez zegoen Guggenheim, Bilboko eraikinak «nahastuta» ageri dira azaleko marrazkian. Eta Salbeko zubiko ikuspegia ere halakoa dela uste du arkitektoak: hainbat eraikin esanguratsu «teilakatu» egiten ditu, «nolabait». Baina XXI. mendean.
Adur eta Errobi arteko elkargunea, Baionan.. Guillaume Fauveau
Aturri eta Errobi ibaien elkargunean, defentsako eremu bat dago, eta han bada begiratoki bat. Hori aukeratu du Daniel Carballo arkitektoak Lapurdiko hiriburuari so egiteko. «Militarrek erabiltzen zuten dorre txiki bat dauka bertan». Gaur egun, eremu horretan jartzen dituzte Eguberrietako azokako salmahaiak. Parean udaletxea dauka. «Inguru horretan jartzen dute Eguberrietan noria, eta horretara igota, hiriaren ikuspegi bereziaz ere goza daiteke». Bi ibaien elkargunea nahiz eta ez izan txori begizko ikuspegi bat, Errobi ibaiaren bueltan gertatzen den bizitza ikus daitekeela azaldu du Carballok, «urtaro guztietakoa». Handik ikusten dira Errobiko zubi batzuk, eta ibaiaren alboan dauden eraikinak. «Kale guztien komunikazioa ibaian kokatzen da: Euskal Museoa ere han bertan dago. Baiona bisitatzeko ezinbesteko tokia da Errobi ibaia zeharkatzen duen pasealekua». Arkitektoaren arabera, gotorlekua izango litzateke Baiona ttipia ikusteko tokirik onena, baina itxita dago. Pribatua da eremua, erdi abandonatuta dago, eta ez dago herritarrei irekia. «Ikusgarriagoa izango litzateke ikuspegi hori: txori begizkoa da, eta arrakasta izango luke».
Bihar: Zerukoak |
2022-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/217631/biktima-guztientzako-egiarako-eskubidea-aldarrikatu-du-foro-sozialak.htm | Politika | Biktima guztientzako «egiarako eskubidea» aldarrikatu du Foro Sozialak | Gaur da Desagertze Behartuen Biktimen Nazioarteko Eguna, eta Foro Sozialak nabarmendu du egia jakitea dela bizikidetza «demokratikoa» sortzeko bidea. | Biktima guztientzako «egiarako eskubidea» aldarrikatu du Foro Sozialak. Gaur da Desagertze Behartuen Biktimen Nazioarteko Eguna, eta Foro Sozialak nabarmendu du egia jakitea dela bizikidetza «demokratikoa» sortzeko bidea. | Biktima askorentzat egia «elementu sendagarria» dela uste du Foro Sozial Iraunkorrak; hori dela biktimek «benetan» behar dutena. Nekane Altzelai Foro Sozialeko kideak aldarrikatu du biktima guztiek egiarako, justiziarako eta erreparaziorako eskubidea dutela, eta, horregatik, egiarako eskubideak «erabateko garrantzia» duela nabarmendu du, hori delakoan, hain zuzen ere, bizikidetza «demokratikoa» sortzeko bidea.
Gaur da Desagertze Behartuen Biktimen Nazioarteko Eguna. Foro Sozialak duela bost urte txertatu zuen eguna bere lan egutegian, eta gaurko agerraldia baliatu du biktima horiek gogoratzeko. Horrekin batera, azaldu du Euskal Herrian hamalau kasu daudela dokumentatuta, eta horietatik zazpi oraindik argitu gabe daudela, Altzelaik gaineratu du ez dela «inolako aurrerapenik» izan desagertuta jarraitzen dutenen kasu horietan.
Argitu gabeko desagertze horiek dira Jose Humberto Fouz Escobero, Jorge Juan Garcia Carneiro eta Fernando Quiroga Veiga A Coruñako hiru gazteak —Irunen (Gipuzkoa) bizi ziren, eta 1973an desagertu ziren—, Eduardo Moreno Bergaretxe Pertur —1976an desagertu zen, Biriatun (Lapurdi)—, Tomas Hernandez —1979an desagertu zen, Hendaian (Lapurdi)—, Jose Miguel Etxeberria Alvarez Naparra —1980an desagertu zen—, eta Jean Louis Larre Popo —1983an desagertu zen, Landetan (Akitania Berria, Frantzia)—.
Geroago aurkitutako biktimak ere zazpi dira: desagerpenik luzeena Joxean Lasa eta Joxi Zabalarena izan zen: hamahiru urtez egon ziren desagertuta. Foro Sozialaren arabera, kasu horrek erakusten du familien, abokatuen eta gizarte zibilaren lanak «fruituak» eman ditzakeela. Horrekin batera, ohartarazi du beste kasu batzuk ere egon daitezkeela, eta zenbait eragile horiek ikertzen ari direla.
Urraketa beraren aurrean, aitortza bera
Desagertze behartuak «giza eskubideen urraketa larriak» dira, Foro Sozialaren esanetan, eta, horregatik, hain zuzen, biktimek giza eskubideen urraketa beraren aurrean aitortza bera egitea merezi dute. Bide horretan, salatu du ETAren biktimek egia ezagutzeko hainbat tresna dituztela, baina ezin dutela gauza bera esan estatuaren biktimez, haientzat ez baitago egia jakiteko «ia itxaropenik».
Egia jakiteko bidean, baina, «argi pixka bat» ematen duten hiru esparru ikusten ditu Foro Sozialak. Batetik, 12/2016 Legearen Balorazio Batzordea egiten ari den lana «txalotu» du, horri esker estatuko 81 biktima aitortu eta erreparatu direlako. Legeari dagokionez, gogorarazi du «premiazko aldaketa» bat egin behar dela, estatuaren biktimen kalte ordainak ETAren biktimenekin parekatzeko. Horrez gain, kasu aitortuei «ahalik eta publizitate handiena» eman behar zaiela aldarrikatu du, eta, horretarako, Eusko Jaurlaritzari iradoki dio martxan jar ditzala Balorazio Batzordeak onartutako kasuak gizarteratzeko dinamikak.
«Argia» ematen duen beste ekintza bat da irailean «antzeko» lege bat jarriko dela abian Nafarroan, eta, azkenik, Informazio Klasifikatuen Lege Proiektuaren eztabaida Diputatuen Kongresuan dagoela. Foro Sozialaren arabera, legearen aurreproiektua «etsigarria» da, GALen eta torturaren biktima batzuk artxibo sekretu horiek lortzeko itxaropenik gabe gelditzen direlako. Hala ere, uste du «nahikoa baldintza» daudela Diputatuen Kongresuan «akordio baten alde» lan egiteko. Izan ere, «Espainiako Estatuaren hainbat eragilek» legeari egindako alegazioen bitartez, aurreproiektua hobetzea espero du.
«Aurrerapauso» bat egia jakiteko bidean
Joxe Benito Mujika Xenki eta Mikel Martinez de Murgia Murgi etakideak Guardia Zibilak hil zituela ebatzi du Eusko Jaurlaritzak egindako ikerketa batek. Biktima guztiek «egia» jakiteko bidean, «aurrerapauso» gisa ikusi du hori Foro Sozialak, eta ostiralean Lekeition (Bizkaia) egingo diren bi ekitaldietan parte hartuko duela jakinarazi du. Horrekin batera, ohartarazi du gaur egun biktimei buruz hitz egitean ETAko biktimak bakarrik hartzen direla kontuan, eta estatuaren biktimak ez. Horregatik uste du garrantzitsua dela, kasu honetan bezala, biktima guztiak kontuan hartzea eta kasuak gizarteratzea. |
2022-9-3 | https://www.berria.eus/albisteak/217632/zerumuga-parez-pare.htm | Bizigiro | Zerumuga parez pare | Euskal Herrian, zerua behatzeko hainbat toki daude. Batzuetatik, txoriak eta hegaztiak ikus daitezke, bereziki migrazio prozesuan. Beste batzuk, berriz, urteko zenbait garaitan izarrak ikusteko dira aproposak. Aditu baten laguntzarekin edo gabe, gorantz begira jarri eta paisaiaz gozatzeko aukera ematen dute. | Zerumuga parez pare. Euskal Herrian, zerua behatzeko hainbat toki daude. Batzuetatik, txoriak eta hegaztiak ikus daitezke, bereziki migrazio prozesuan. Beste batzuk, berriz, urteko zenbait garaitan izarrak ikusteko dira aproposak. Aditu baten laguntzarekin edo gabe, gorantz begira jarri eta paisaiaz gozatzeko aukera ematen dute. | Erronkariko ibarra izarrak ikusteko leku aproposa da, are gehiago mendian gora eginez gero. Nafarroako Pirinioetan, Belaguako ibarrean dago Belaguako aterpea. Fernando Jauregi Iruñeko Planetarioko astrofisikariak Erronkariko «balkoi natural» gisa izendatu du: «Nafarroa osoko zonarik ilunenetariko bat da, argi kutsadura txikienetarikoa duena. Izan ere, ez dauka hiri handirik inguruan, eta herriak nahiko txikiak dira». Aproposena izanagatik, ordea, baditu eragozpenak, Jauregiren hitzetan: «Aparkalekua beti karabanaz, furgonetaz eta autoz lepo egoten da; trafiko ugariko lekua da». Hori dela eta, aterpetik apur bat iparralderago joateko gomendioa eman du, El Ferial aterpea dagoen tokira. Aparkalekua dago bertan ere, baina trafikotik apur bat aldenduta geratzen da, babesean. Bertan antolatzekoa zen Iruñeko Planetarioaabuztuaren 12an pertseidak ikusteko irteera. Eguraldia zela eta, ordea, Burgi herrian egin zuten, izarrak ikusteko sortutako behatokian. Izan ere, Pirineos La Nuit proiektuaren barruan, inguruko hainbat herritan izarrak ikusteko erreferentziazko begiratokiak sortzen ari dira, turistak izarrak ikustera joan daitezen. «Ez dira lekurik aproposenak, baina herrietatik gertu daude, eta praktikoak dira», azaldu du Jauregik. Izarrak ikusteko, nahikoa da hotzik ez pasatzeko arropa hartu eta janari eta edari apur bat eramatea, gogoratu duenez; ez da teleskopio edo prismatikorik behar: «Gora begira eseri edo etzan, eta itxaron egin behar da: pazientzia izan, eta zure ikuseremuan pertseidaren bat egon arte itxaron».
Jon Urbe / Foku
Arrain kontserbetarako lantegia zena hegaztien geraleku da gaur egun: Urdaibai Bird Center. Urdaibaiko biosfera erreserbaren bihotzean dago, Gautegiz-Arteagan (Bizkaia), eta Edorta Unamuno bertako ornitologoak esan du «hegaztientzako nazioarteko aireportua» dela. Izan ere, hegaztiek, migrazioan daudenean, atseden hartzeko eta babesteko erabiltzen dute. Unamuno eta lankideak zentrotik padurara eta hezegunera begira egoten dira. Zentroaren barruan, pantaila batzuk dituzte, eta bertan agertzen dira azkena heldutako txorien datuak, aireportuetako pantailetan nola. Joan-etorriak etengabeak direnez, egunetik egunera aldatzen da paisaia, «naturako museo bizi» bihurtuz Urdaibai Bird Center. Urte osoko hegaztiak kontuan hartuta, 275 hegazti espezie inguru ikus daitezke bertan. Unamunoren hitzetan, ordea, jendea hegazti txikiekin harritzen da gehien; enarekin, adibidez: «Heroi izugarriak dira. Senegalera, Afrikarainoko bidaiak egiten dituzte, Sahara gurutzatuta». Hain zuzen, esan du hegaztia «aitzakia» bat dela Euskal Herriko aberastasunaren berri emateko: «Nahi dugu jendeak begiak irekitzea eta ikustea zelako altxorrak dauzkagun Bizkaiko zatitxo honetan».
Guillaume Fauveau
Neguko babeslekura bidean, hegazti migratzaileek hainbat lekuri egiten diote bisita Iratiko basoaren inguruan eta, oro har, Euskal Herrian. Horietako bat da Organbidexkako lepoa (Zuberoa), Orhi mendiaren alboan dagoena. «Euskal Herria da Europan migrazio leku handienetariko bat, hegazti migratzaileentzako autobideetako bat», azaldu du Beñat Iribarne ornitologoak. Iribarnek esan du lekua oso ezaguna dela, eta ornitologoek aspalditik daukatela begiz jota hegaztien migrazioa behatzeko: «Lehen lekua izan da ornitologoek bere gain hartu dutena. Ehiztariek erabiltzen zituzten aunitz urtez, eta Organbidexka izan da askaturiko lehen lepoa». Hainbat hegazti ikusteko aukera egoten da, garai egokian bertaratuz gero: miru beltzak, oilagorrak, amiamoko zuri eta beltzak, lertxunak... Baina noiz joan jakin behar da. Izan ere, hegazti batzuk uztailean abiatzen dira neguko habiara, eta beste batzuk, berriz, irailean. Hegaztiak ondo ikusteko zer behar den galdetuta, «largabista pare bat, pazientzia eta begiak zorrotz izatea» aski direla gogoratu du.
Lapurriturriko informazio gunea
Aiako Harriko parke naturalean dago Lapurriturri informazio zentroa, Irunen (Gipuzkoa). Bertan, meategiak, harrobiak eta trenbide zaharra bisitatzeko aukera dago, baina baita ilundu arte itxaron eta izarrak ikusteko txangoa egiteko ere. Hala azaldu du Urkiri Salaberria Lapurriturri informazio zentroko arduradunak: «Hori da Lapurriturriren filosofia: toki bera berrikusten dugu, espazio berean zenbat begirada dauden ikusteko». Ekintza horietarako, adituak gonbidatzen dituzte: izarren behaketa, adibidez, Aranzadiko kideekin egiten dute, urtero. Aiako Harriko menditik, planetak begiztatzen dituzte lehenik, eta gero hasten dira konstelazioen bidez hainbat izar mota ezagutzen. Salaberriaren hitzetan, saio horiek hasteko, 40 minutuz egoten dira begiak iluntasunera ohitzen, gero izarrei so egoteko: «Bat-bateko argi batekin, adibidez auto bat etortzen bada, edo telefonoko argia pizten bada, berriz bueltatzen da begia argiaren tamainara». Hori bai, eguraldiaren mende egoten dira urtero, baldintza meteorologikoak «oso aldakorrak» izaten baitira. Aurten, azaldu duenez, lehen aldiz lortu dute egunarekin «asmatzea».
Bihar: Balkoiak |
2022-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/217633/jaurlaritzak-esan-du-eskoletan-covid-19aren-aurkako-neurririk-gabe-hasiko-dela-ikasturtea.htm | Gizartea | Jaurlaritzak esan du eskoletan COVID-19aren aurkako neurririk gabe hasiko dela ikasturtea | Aurrez ere jakinarazi dira antzeko neurriak; Euskal Herri osoko eskoletan ariko dira izurriaren kontrako neurririk hartu gabe | Jaurlaritzak esan du eskoletan COVID-19aren aurkako neurririk gabe hasiko dela ikasturtea. Aurrez ere jakinarazi dira antzeko neurriak; Euskal Herri osoko eskoletan ariko dira izurriaren kontrako neurririk hartu gabe | Eskola sartzea hizpide, Eusko Jaurlaritzak jakinarazi du COVID-19aren aurkako neurririk gabe martxan jarriko dela ikasturtea. Asmo hori bera adierazi zuen lehengo astean Nafarroako Gobernuak, eta Iparraldeko eskoletan ere neurririk gabe hastea da plana; beraz, Euskal Herri osoan ez da aurten izango propio izurriari aurre egiteko neurririk ikastetxeetan.
Iñigo Urkullu lehendakariak jakinarazi du gaur bertan helaraziko zaiela ikastetxeei irailetik aurrerako jarraibideen gida. Izurriaren aurkako neurriak bertan behera geratzen badira ere, «gizartea oro har zaintzeko» neurriak gogoratuko direla esan du. Ez da ezustea izan. Gogoan hartu behar da iazko ikasturtearen erdialdetik aurrera pixkanaka-pixkanaka indargabetu zituztela ia neurri guztiak; esaterako, maskara nahitaez erabili beharra
Gomendioak
Neurriak bertan behera geratuko badira ere, hainbat gomendio zehaztu ditu Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak. Hala nola: ikasgelak behar bezala aireztatzea, txertaketari buruzko gomendioei kasu egitea, eskuak sarri garbitzea eta sintomak zaintzea.
Eskola garraioan, halaber, 6 urtetik gorako ikasleek maskara jantzita eraman beharko dute. Garraio publikoan, bestela ere, beharrezkoa da maskara jantzita ibiltzea oraindik Hego Euskal Herri osoan. |
2022-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/217635/kievek-kontraerasoa-hasi-du-moskuk-okupaturiko-kherson-eskualdean.htm | Mundua | Kievek kontraerasoa hasi du Moskuk okupaturiko Kherson eskualdean | Zelenskik esan du Errusiak hartutako lurralde guztiak berreskuratuko dituela. Ukrainako militarrak trebatzeko misio bat sortuko du EBk. | Kievek kontraerasoa hasi du Moskuk okupaturiko Kherson eskualdean. Zelenskik esan du Errusiak hartutako lurralde guztiak berreskuratuko dituela. Ukrainako militarrak trebatzeko misio bat sortuko du EBk. | Kievek kontraerasoa hasi du Kherson eskualdean, Ukrainak jakinarazi duenez. Operazio militarra hasi zuenetik Moskuk okupaturiko eremua berreskuratu nahian dabil Ukraina, eta esan du Errusiaren lehen defentsa lerroa gainditu duela. Kieveko armadak adierazi du Moskuren aurkako kontraerasoa «arrakastatsua» izaten ari dela, errusiarren arma biltegiak eta haien kontroleko guneak suntsitu dituztelako. Ukraina hegoaldean dagoen eskualde hori garrantzitsua da, zubi gisa egiten duelako Krimeako penintsulara sartzeko —2014an Errusiak anexionatu zuen penintsula—.
Tass Errusiako estatuko albiste agentziak jakinarazi duenez, Ukraina «galera handiak» izaten ari da eremu horretan, eta gehitu du Mosku aireko defentsa baliatzen ari dela Kieveko armadaren erasoei izkin egiteko. Aldi berean, Errusiako agintariek adierazi dute ehun misil baino gehiago jaurti dituztela eskualde horretan azken bi egunetan, eta gaineratu dute «tentsio handia» dagoela eremuan.
Horren inguruan, Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak atzo egin zuen agerraldian adierazi zuen Moskuk okupaturiko eskualde guztiak berreskuratuko dituela Kievek, Krimeako penintsula barne, baita Itsaso Beltzean eta Azovekoan dauden lurraldeak ere. Horrez gain, mezu bat helarazi zien Errusiako militarrei: «Gerratik bizirik atera nahi baduzue, ihes egin ezazue gudalekutik». Zelenskiri erantzunez, Kremlinek adierazi du armadako operazio militarrek bere horretan jarraitzen dutela Kherson eskualdean, aurretik antolatutako planari jarraikiz.
Khersonen ez ezik, beste eraso bat egon da Kharkiv eskualdean, Ukraina ipar-mendebaldean. Gutxienez bost lagun hil eta beste zazpi zauritu dira Moskuk egindako bonbardaketa batean, hango alkateak jakinarazi duenez.
Bestalde, Ukrainako militarrak trebatzeko misio bat sortuko du EB Europako Batasunak. Hala jakinarazi du Josep Borrell EBko diplomaziaburuak. Txekiar Errepublikan batzartu dira EBko Defentsa ministroak hori eztabaidatzeko. Bileraren ondotik, Borrellek adierazi du EBko kide guztiak ados daudela misio militar bat sortzearekin, eta zenbait «parametro» zehaztu behar direla hori aurrera eramateko.
Orain arte, estatu desberdineko militarrak egon dira Ukrainako armada trebatzen, gehienbat arma berriak maneiatzen erakutsiz. Borrellek, ordea, trebakuntza horretan pauso bat gehiago eman nahi du, eta adierazi du Ukrainako militarrek «goi mailako prestakuntza» jaso dezaketela. Izan ere, diplomaziaburuaren ustetan, prestakuntza horrekin, EBk «babes handiagoa» eskainiko lioke Kievi.
Bien bitartean, EBko Atzerri ministroak biltzekoak dira aste honetan, Errusiako herritarren bisen debekuaz eztabaidatzeko. Frantziak eta Alemaniak jada adierazi dute «kalterako» izango dela errusiarren bisei debekua ezartzea, Reuters albiste agentziak jakinarazi duenez.
Iritsi da lehen ontzia Afrika ekialdera
Errusiako inbasioa hasi zenetik lehen aldiz, zerealez beteriko ontzi bat iritsi da Afrika ekialdera. Djibutin porturatu da, eta 23.000 tona gari daramatza, Etiopiara eramateko. NBE Nazio Batuen Erakundeak ordaindu du operazioa, errefuxiatuei eta gatazken eta lehortearen ondorioz desplazatutakoei laguntzeko asmoz. Aste baten buruan iritsiko da garia Etiopiara.
Horrez gain, beste ontzi bat atera da Ukrainako portutik Yemenera bidean. Kiev eta Mosku akordio batera ailegatu dira, Turkiak eta NBEk lagunduta. 37.000 tona gari darama ontziak, eta, Yemenera joan aurretik, Turkiara joko du garia irin bihurtzeko. Ondoren, Yemenerako bidea hartuko du. Herrialde horretan, 17 miloi pertsonak baino gehiagok gosete larria pairatzen dute.
Errusiak eta Txinak ariketa militarrak hasiko dituzte
Moskuren eta Pekinen arteko defentsa harremanak gero eta estuagoak direla erakusteko, Errusiak ariketa militarrak hasiko ditu Txinarekin eta beste hainbat herrialderekin batera. Etzitik irailaren 7ra arte maniobra militar handiak egingo dituzte Errusiako Ekialde Urrunean eta Japoniako itsasoan. Errusiako Defentsa Ministerioaren arabera, erakustaldian 50.000 soldaduk hartuko dute parte, eta 5.000 arma erabiliko dituzte, baita 140 hegazkin eta 60 gerraontzi ere.
Alexander Fomin Errusiako Atzerri ministrordeak adierazi du ariketa militarrak ez daudela bideratuta herrialde edo aliantza militar jakin batzuen aurka, eta «soilik defentsarako estrategia bat» dela.
Txinarekin eta Errusiarekin batera, Sobietar Batasunaren parte izandako beste herrialde hauek hartuko dute parte: Indiak, Laosek eta Mongoliak. Horiez gain, Nikaragua eta Siria ere egongo dira. |
2022-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/217637/urkulluk-garai-zaila-iragarri-du-katastrofismorik-gabe.htm | Politika | Urkulluk garai «zaila» iragarri du, «katastrofismorik» gabe | Jaurlaritzak «erantzukizun osoz» jokatuko duela ziurtatu du lehendakariak. Aurrekontuei dagokienez, lehentasuntzat jo ditu osasungintza, hezkuntza eta gizarte babesa indartzea, enplegua sustatzea, eta suspertze ekonomikoa bultzatzea. Espainiako Gobernuak eman gabeko eskumenez kexatu da. | Urkulluk garai «zaila» iragarri du, «katastrofismorik» gabe. Jaurlaritzak «erantzukizun osoz» jokatuko duela ziurtatu du lehendakariak. Aurrekontuei dagokienez, lehentasuntzat jo ditu osasungintza, hezkuntza eta gizarte babesa indartzea, enplegua sustatzea, eta suspertze ekonomikoa bultzatzea. Espainiako Gobernuak eman gabeko eskumenez kexatu da. | «Udazkena eta negua zail datozkigu», adierazi du Iñigo Urkullu lehendakariak Gobernu Kontseiluan. Gizartearen egoera orokorraz mintzatu da lehendakaria. Haren erranetan, agintaldiaren lehenbiziko erdia pandemiak markatu du. Bigarrena, berriz, Ukrainako gerrak eta haren ondorioek baldintzatuko dute. Hala ere, nabarmendu du ez duela mezu «katastrofistarik» helarazi nahi, «errealismoan» oinarritutakoa baizik. Azpimarratu duenez, etorkizunean edozer gertatuta ere, Eusko Jaurlaritzak neurriak hartzen jakinen du, «erantzukizun osoz».
Pandemiari dagokionez, egungo egoera joan den urtekoa baino «hobea» dela adierazi du Urkulluk. Horren erakusgarri diren zenbait adibide eman ditu: ospitaleratzeek behera egin dutela, herritarrek aisialdiaz gozatu ahal izan dutela uda partean, eta turismoa eta festak berreskuratu direla. «Euskal gizarteak merezi zuen», gehitu du.
Osasunaz ez ezik, bertze zenbait zerbitzu publikoz ere mintzatu da lehendakaria. Hala nola hezkuntzaz eta gizarte babesaz. Hezkuntzari dagokionez, aurtengo ikasturtea aurreko urteetakoak baino «lasaiago» hasiko dela aurreratu du. Gainera, adierazi du orain arteko baliabide gehigarriei eutsiko zaiela, betiere hezkuntzaren kalitatea hobetzea helburu izanik. Lehendakariak garbi utzi du hezkuntza hitzarmena «sendotzea» ere baduela xede: «Irailean bertan lege asmoaren lehen proposamena onartuko dugu».
Gizarte politiken alorrean, Urkulluk adierazi du esparru publikoaren eta pribatuaren arteko lankidetzaren alde eginen dutela hemendik aitzinera ere. «Inflazioaren eta energiaren kostuaren bilakaera izan dugu beti kontuan», gehitu du.
Kontingentzia planean lanean
Azken bi gai horiek behin baino gehiagotan azpimarratu ditu lehendakariak solasaldian. Horrekin lotuta, adierazi zuen Eusko Jaurlaritzak kontingentzia planaren proposamenean lanean jarraitzen duela. Aste honetan Espainiako Gobernuari planaren behin betiko dokumentua bidaliko diotela argitu du. «Gure helburua da abian ditugun hamazazpi laguntza programak zabaltzea eta indartzea, betiere energia gutxiago erabiltzeko ohiturak eta prozedurak sustatzeko», nabarmendu du lehendakariak. Izan ere, inflazioa %10 ingurukoa da oraindik, energiaren, elikagaien, elektrizitatearen, gasaren eta erregaien garestitzea dela medio.
Jaurlaritzak plan propioa prestatu badu ere, bide zuzena «adostasuna» dela nabarmendu du lehendakariak. Europako Batzordetik hasi eta estatu kideetako gobernuetaraino. Gakoa mundu osorako pentsatzea eta tokian tokiko ekintzak egitea dela zehaztu du.
Aurrekontuak ere izan ditu hizpide lehendakariak. Erran du espero duela «agertoki berri honetako» erronkei aurre egiteko modukoak izatea, eta hiru lehentasun markatu ditu: osasungintza, hezkuntza eta gizarte babesa indartzea; enplegua sustatzea, eta suspertze ekonomikoa bultzatzea.
Eskumenez ere aritu da Urkullu, baina ez dio heldu estatus berriaren inguruko eztabaidari. Gernikako Estatutuaz hitz egin du, eta autogobernuan «aurrerapenak» egin beharra azpimarratu. Beharrezkotzat jo du egungo egoerari aurre egiteko. Hala ere, kritikatu du aurrerapenik ez dela egon Espainiako Gobernuak Jaurlaritzari eman beharreko eskumenetan; erraterako, bizitzeko gutxieneko errentarenean. |
2022-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/217638/gas-erreserbak-80-bete-ditu-ebk-espero-baino-bi-hilabete-lehenago.htm | Ekonomia | Gas erreserbak %80 bete ditu EBk, espero baino bi hilabete lehenago | Gazpromek hornidura apalduko du ostegunetik aurrera. | Gas erreserbak %80 bete ditu EBk, espero baino bi hilabete lehenago. Gazpromek hornidura apalduko du ostegunetik aurrera. | Aspaldiko partez, berri on bat energiaren mundutik. Europako Batasunak bere buruari jarritako epea baino bi hilabete gutxiago behar izan ditu bere gas biltegiak %80 betetzeko. Azaroaren 1erako iritsi behar zuen ehuneko horretara, baina igandean, %79,94 zeuden beteta, Gas Infraestructure Europe erakundearen arabera. Azken bi egunotako ekarpenekin, dagoeneko gainditua izango du %80ko muga.
Gas biltegi hutsak izan ziren joan den neguan gasaren prezioa igotzearen arrazoietako bat, eta horregatik erabaki zuen EBk bere kideei gutxieneko kantitate bat ezartzea. Ekainean adostu zituzten kantitateak, %55,7 beteta zeudela. Helburua zen azaroaren 1erako %80ra iristea, %85era urtea amaitzerako, eta %90ra 2023ko negurako.
Aurreko urteetako kantitateen antzekoak dira horiek. Horrela, iazko urriaren bukaeran biltegiak %77 zeuden beteta, baina ehuneko hori %25era jaitsi zen martxoan, hornitzaile nagusiak, Errusiak, ohi baino ekarpen txikiagoa egin zuelako.
Edonola ere, gas biltegiak beteta edukitzeak ez du esan nahi hornidura arazorik ez denik izango. Izan ere, biltegi horiek neguan kontsumitzen den gasaren %25 eta %30 ekarri ohi dute.
Markak joan den astean
Iazko udan hasi zen garestitzen gasa, pandemiaren unerik gogorrenen ondoren eskaria asko handitu zenean. Igoerak erritmoa bizkortu zuen 2022ko otsailean, Ukrainaren inbasioarekin. Orduko markak azken asteetan hautsi ditu berriro, eta ostiralean batez beste 339 euroan saldu zen gas megawatt-ordua, Herbehereetako TTF gerokoen merkatuan. Orduz gero pixka bat apaldu da prezioa, eta gaurko arratsaldearen amaieran 250 euroan zegoen megawatt-ordua.
Herrialde batetik bestera badago alderik. Adibidez, Poloniak jada beteta dauzka bere erreserbak, eta Portugal ere horretara iristen ari da; beste muturrean daude Hungaria (%62) eta Bulgaria (%60). Italiaren biltegiak %81ean daude, eta Frantzian, %90tik gora daudenez, negua ohi baino hotzagoa ez bada nahikoa izango dela ziurtatu du Claire Waysand Engie konpainiako lehendakariordeak.
Hain zuzen ere, Engiek gaur jakinarazi du Gazpromek erabat etengo diola gas hornidura. Uztailean erositako gasa ez diola osorik ordaindu argudiatu du Gazpromek.
Konpainia horrek berak, era berean, jakinarazi du ostegunetik aurrera murriztu egingo duela gas jarioa Nordstream 1 gasbidetik, konponketa batzuk egin behar dituelako. Uztailean ere hamar egunez eten zuen, aurreikusitako mantentze lanen ondorioz, eta dardarka jarri zuen EB, berriro zabalduko ez zuen beldurra hedatu zelako. Errusiako konpainiak, ordea, ez zituen susmorik txarrenak bete, eta iturria berriro ireki zuen mantentze lanak amaitu ondoren. Hori bai, ohi baino emari txikiagoa du orain gasbide horrek. Egunean 167 milioi metro kubiko garraiatzeko ahalmenaren %20 bakarrik erabili du Gazpromek azken hilabeteetan. Eta irailaren 3tik aurrera hala jarraituko diola dio.
Gasbidea Katalunian
Gasari dagokionez, Europako Batasunaren beste xedeetako bat da estatu kideen sareak are gehiago lotzea, herrialde batek estali ahal ditzan beste batek izan ditzakeen arazoak. Atal horretan, puntu beltza da Iberiar penintsula, oso lotura txikiak baititu kontinenteko beste sareekin. Gaur egun, gaitasun txikiko bi gasbide baizik ez daude, biak Euskal Herritik pasatzen direnak: Euskadour, Gipuzkoa eta Lapurdi artean, eta Nafarroa eta Zuberoa lotzen dituenak, Larrainen eta Zaraitzu aldean.
Hirugarren lotura bat egon izan da, Midcat izenekoa, Hego eta Ipar Kataluniaren artean. Frantziako Gobernuak alde batera utzi zuen 2019an, baina berriro aztertuko duela hitzeman du gaur Bruno Le Maire Frantziako Ekonomia ministroak, hala egiteko eskatu diotelako Olaf Scholz Alemaniako gobernuburuak eta Pedro Sanchez Espainiakoak. «Espainia eta Alemania Frantziaren oso gertuko bazkideak dira, eta, proposamen bat egiten duten bakoitzean, aztertu egiten dugu». |
2022-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/217639/evenepoelek-lidergoa-sendotu-du.htm | Kirola | Evenepoelek lidergoa sendotu du | Flandriarrak irabazi du erlojupekoa, eta aurretik zeukan aldea handitu du. Roglic bigarren da orain. | Evenepoelek lidergoa sendotu du. Flandriarrak irabazi du erlojupekoa, eta aurretik zeukan aldea handitu du. Roglic bigarren da orain. | Remco Evenepoelek (Quick-Step) ez zuen ustekaberik nahi, eta ez die aukerarik txikiena ere utzi aurkariei. Flandriarrak irabazi du bakarkako erlojupekoa, eta lidergoa sendotu du. Primoz Roglicek (Jumbo-Visma) ez du erlojupeko txarra egin. Bigarren izan da, baina 48 segundo galdu ditu azkenean. Hala ere, bigarren da orain sailkapen nagusian, Enric Masen aurretik (Movistar).
Hiru txirrindulari gutxiagorekin itzuli da Espainiako Vuelta atseden egunaren ostean, Mathias Norsgaardek (Movistar), Jarrad Driznersek (Lotto) eta Ethan Hayterrek (Ineos) positibo eman baitute COVID-19an. Guztira, hamahiru txirrindularik utzi dute jada Espainiako Vuelta COVID-19agatik. Elxetik Alacantera (Herrialde Katalanak) ia 31 kilometro egin dituzte txirrindulariek ibilbide lau batean, eta beroari, hezetasunari eta haizeari aurre egin behar izan diete. Espezialistentzat oso ibilbide aproposa zen, eta taldeburuen artean esperotako aldeak ikusi dira. Evenepoel eta Roglic ziren hautagai nagusiak, eta hala izan da azkenean.
Remy Cavagnarena (Quick-Step) izan da kontuan hartzeko lehenengo denbora. Bizi egin du frantziarrak ibilbidea –54 kilometro orduko, batez beste–, eta, hala, etapa irabazteko hautagai bilakatu da. 120 txirrindulari irten dira haren atzetik, eta, faboritoak iritsi arte, ez du inork hobetu haren denbora.
Arratsaldea aurrera joan ahala, haizeak behera egin du, eta hori ere alde izan dute sailkapen nagusirako lehian ari direnek. Pavel Sivakovek (Ineos) eta Roglicek frantziarraren denbora bera egin dute lehenengo mugarrian, baina Evenepoelek aise hobetu du denbora hori. 21 segundo gutxiago behar izan ditu mugarri horretan, eta 36 hurrengoan.
Azkenean, Evenepoelek irabazi du etapa, eta hasi aurretik zeukan aldea handitu du. Roglicek 48 segundo gehiago behar izan ditu, baina Mas aurreratu du sailkapen nagusian. Balear Uharteetako txirrindulariak ia bi minutu galdu ditu helmugan. Sailkapen nagusian, Evenepoel da oraindik lider. Roglic 2.41era dago orain, eta Mas 3.03ra. Simon Yatesek (BikeExchange) bosgarren postua kendu dio Juan Ayusori (UAE). |
2022-8-30 | https://www.berria.eus/albisteak/217640/jaurlaritzak-ccoori-eta-ugtri-eman-dizkie-lanbiden-elak-eta-labek-zituzten-ordezkariak.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak CCOOri eta UGTri eman dizkie Lanbiden ELAk eta LABek zituzten ordezkariak | Erabakia «antidemokratikoa» dela salatu dute sindikatu abertzaleek, baina ez dute oraingoz organo horretara itzultzeko asmorik. | Jaurlaritzak CCOOri eta UGTri eman dizkie Lanbiden ELAk eta LABek zituzten ordezkariak. Erabakia «antidemokratikoa» dela salatu dute sindikatu abertzaleek, baina ez dute oraingoz organo horretara itzultzeko asmorik. | Lanbideren administrazio kontseiluan aldaketak egitea erabaki du gaur Eusko Jaurlaritzak. Sindikatuen ordezkarien atalean, orain arte sindikatu abertzaleek betetzen zituzten postuak —bi ELAk eta bat LABek— beste sindikatuen esku utzi dituzte. Horrenbestez, CCOOk hiru kide izango ditu enplegu zerbitzuko administrazio kontseiluan, eta UGTk bi.
Urte batzuk badira ELAk eta LABek ez dutela parte hartzen Lanbideko administrazio kontseiluan eta antzeko erakundeetan, hor izateak Jaurlaritzaren politika «zuritzea» dakarrela argudiatzen dutelako, eta patronalari beto eskubidea ematen diolako.
Iazko ekainean, gobernuak araudia aldatu zuen, eta atea ireki zion horrela bileretan parte hartzen ez zuten kideak ordezkatzeko. Zehazki, elkarren segidako hiru bileratan ez parte hartzea edo urtean lautan ez agertzea nahiko arrazoitzat jo zuen kide horientzat ordezkoa bilatzeko. Apirilean hasi zuen ordezkapen prozesua, baina ELAk eta LABek ez zutela alegaziorik jarri gogorarazi du gobernuak. Ondorioz, ekainean aukera eman zieten beste sindikatuei kide berriak proposatzeko, eta hala egin dute CCOOk eta UGTk.
«Erakunde sindikal guztiek [Lanbiden] parte hartzea nahiko genuke, baina ezin dugu onartu LABk eta batez ere ELAk [...] organo horiek blokeatzea», azaldu du Loli Garcia Euskadiko CCOOko idazkari nagusiak. «Lanbideko administrazio kontseiluan bost kide ditu gobernuak, bost sindikatuek eta bost patronalak, eta sindikatu batek erabakitzen badu ez parte hartzea, langileen defentsaren aurka doa, ez dituztelako gobernuaren eta patronalaren aukera berak», gaineratu du Raul Arzak (UGT).
Ordezkaritzaren %60
Sindikatu abertzaleek ez dute bat egiten argudio horiekin, eta Jaurlaritzaren erabakia «antidemokratikoa» dela ziurtatu dute, ez duelako errespetatzen sindikatu bakoitzak duen ordezkaritza. ELAk ordezkari sindikalen %41 ditu Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; LABek, %19,9; CCOOk, %18,7; eta UGTk, %10,6.
Abuztuaren hasieran, Jaurlaritzaren jarrera salatu zuen ELAk. «Eusko Jaurlaritza, Urkullu edo Idoia Mendia ados egon daitezke edo ez ELAk parte hartze instituzionalaren arloan hartutako erabakiekin, baina, modu demokratikoan jokatuz gero, ezin dute langileek erabakitako ordezkaritza sindikala usurpatu», azaldu zuen.
Aferak alde ekonomiko bat ere baduela gogorarazi zuen ELAk. «Ordezkagarritasunaren aldaketa osatzeko, Eusko Jaurlaritzak bere garaian CCOOri eta UGTri Lanbiden parte hartzeagatik sindikatuei esleitzen zaien zenbateko ekonomikoa esleitzeko erabakia hartu zuen, 547.000 euro urtean. Dirudienez, orduan garrantzitsuagoa zen diru laguntzak ematea postuak UGTren eta CCOOren alde usurpatzea baino. Orain jadanik dena esleitzen diete. ELAk Lanbiden parte hartuko balu, 200.000 euro baino gehiago jasoko lituzke».
Lanbideren Administrazio Kontseiluan parte hartzea eteteko ELAk dituen arrazoiak zerrendatu zituen: autonomia estatutua errespetatu gabe transferitu ziren enplegu eta prestakuntza eskumenak kudeatzen dituen erakunde bat da, eta, beraz, Espainiako txandakako gobernuak erabakitako politika zentralizatuak aplikatzeko betebeharra du. Gainera, administrazio kontseiluak talde bakoitzaren gehiengoak erabakiak hartu ditzakeela dioten arauak ere ez ditu errespetatzen, eta sindikatu guztien aurkako erabakiak har ditzake.
LAB, plan bat egiteko zain
LABek ere haserrea adierazi du. «Sindikatu bati beste baten ordezkaritza ematea demokraziaren aurkako ekintza bat da». Sindikatuko iturriek Europa Press agentziari azaldu diote parte hartze instituzionalari buruzko plan bat prestatzen ari dela, baina hori amaitu eta onartu arte LABeko kiderik ez dela egongo ez Lanbiden, ezta beste erakundeetan ere. |
2022-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/217662/mikhail-gorbatxov-hil-da-sobietar-batasuneko-azken-buruzagia.htm | Mundua | Mikhail Gorbatxov hil da, Sobietar Batasuneko azken buruzagia | Moskun hil da, 91 urte zituela, «gaixotasun larri bati denbora luzez aurre egiten» jardun ostean. SESBen eta Gerra Hotzaren amaiera eragin zuten eraldaketen sustatzaile nagusia izan zen. | Mikhail Gorbatxov hil da, Sobietar Batasuneko azken buruzagia. Moskun hil da, 91 urte zituela, «gaixotasun larri bati denbora luzez aurre egiten» jardun ostean. SESBen eta Gerra Hotzaren amaiera eragin zuten eraldaketen sustatzaile nagusia izan zen. | Bart hil da SESB Sobietar Batasuneko azken buruzagia: Mikhail Sergeievitx Gorbatxov (Stavropol kraia, Errusia, 1931 - Mosku, 2022). Harekin hil zen SESB ere: herrialdeko politika eta ekonomia sistemak eraberritzeko hainbat egitasmo bultzatu zituen, eta haiek Sobietar Batasunaren eta Gerra Hotzaren amaiera ekarri zuten. 1985etik 1991ra izan zen Alderdi Komunistako idazkari nagusia, eta 1989tik aurrera SESBeko estatuburua.
Tass berri agentziaren arabera, Gorbatxov COVID-19aren pandemia hasi zenean ospitaleratu zuten, eta, ordutik, etengabe ikuskatu dute medikuek.
Gorbatxovek 1985ean hartu zuen boterea, eta hasieratik aldarrikatu zuen sistema aldatzeko beharra. Baliabide naturaletan herrialde aberatsa izan arren, eta gizartearen hezkuntza maila handia bazen ere, 1980ko hamarkadan krisialdian murgilduta zegoen SESB. Gorbatxoven ustez, AEBen aurkako armen lehiak xahuketa ekonomiko jasanezina eragiten zion errepublika sozialisten batasunari, eta sistema «autoritario eta burokratizatuak» egoera larriagotzen zuen.
Hark bultzatutako perestroika edo eraberritze politikarekin eta glasnost edo irekiera politikarekin hasi ziren aldaketa politiko eta ekonomiko nagusiak. 1987an jarri zuen martxan erreforma saila, SESB salbatuko zuelakoan. Hartutako liberalizazio neurriek kontrako eragina izan zuten, ordea. Sentimendu kontrajarriak eragiten zituen buruzagi sobietarrak; atzerrian gehienek miresten zuten, baina etxean asko ziren gorroto zutenak.
Europaren ekialdeko Burdinazko Errezela deseginda, eta SESBeko errepublikak bata bestearen atzetik independentzia aldarrikatzen ari zirela, 1991ko abuztuan CCCP SESBeko Alderdi Komunistaren sektorerik gogorrenak estatu kolpea eman zuen Gorbatxoven aldaketak geldiarazteko. Tankeek soilik bi egun iraun zuten kalean. Kolpeak porrot egin zuen, eta Gorbatxovek sinesgarritasuna galdu.
Gertakari hartatik Boris Jeltsin Errusiako Federazioko presidentea atera zen erabat indartuta. Urte hartako abenduaren 8an, SESBeko hiru errepublika nagusietako ordezkariek —Jeltsinek, Ukrainako presidente Leonid Kravtxuvek eta Bielorrusiako Parlamentuko presidente Stanislav Xuxkevitxek— batasunaren desegitea sinatu zuten Bielorrusiako Belavezhskaia Pustxa basoan. Gorbatxoven dimisioa ezinbesteko formalismoa izan zen. Jeltsinek prezioen liberalizazioa eta ekonomiaren pribatizazioa hasi zuen 1992an, eta lurraren pribatizazioa 1993an.
Bakearen Nobel saria
Gorbatxov ezaguna da AEB Ameriketako Estatu Batuekin arma nuklearrak kontrolatzeko hainbat akordio sinatu zituelako ere; armamentu lehiaren urteak izan ziren aurrekoak. 1990eko ekainaren 1ean Washingtonera bidaiatu zuen Gorbatxovek, eta han adostu zuen Star akordioa George Bush aitarekin: arma estrategikoak murriztea onartu zuten bi herrialdeek. Biltegi nuklearrak %30 murriztea zen helburua.
SESBeko estatuburu zela, bi mugimendu militar garrantzitsu agindu zituen: 1989an, armada sobietarra Afganistandik erretiratu zuen (hamar urte baino gehiago zeramatzaten han gerran), eta, 1990ean, AEBak babestu zituen Golkoko Gerran, Kuwait Iraken inbasiotik babesteko. 1990. urtean bertan jaso zuen Bakearen Nobel saria, «Gerra Hotza amaiera baketsu batera eramateagatik», saria banatzen dutenen arabera.
Haren agintaldian gertatu zen Txernobylgo (Ukrania) zentral nuklearraren leherketa ere, eta ezbehar haren kudeaketari kritika asko egin zaizkio ordutik: 1986ko apirilaren 26an gertatu zen, eta Gorbatxovek ez zuen agerraldirik egin maiatzaren 14ra arte. Gertatutakoa ezkutatzen saiatzea egotzi izan diote.
Iaz, egin zituen azkenetako adierazpenetan, perestroika defendatu zuen Gorbatxovek. Bere lorpen politikorik handiena hura izan zela esan zuen: «Argi daukat erabat beharrezkoa zela, eta norabide egokian mugitu ginela», adierazi zion Tass agentziari. Gehitu zuen «herriak» askatasuna irabazi zuela garai hartan, eta «sistema totalitario bati» amaiera eman ziotela. |
2022-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/217663/odon-elorza-donostiako-alkategai-izateko-pse-eeren-primarioetara-aurkeztuko-da.htm | Politika | Odon Elorza Donostiako alkategai izateko PSE-EEren primarioetara aurkeztuko da | Donostiak «lidergoa» behar duela eta, EAJren aurrean «B plan» bat aurkezteko gai dela defendatu du Elorzak, El Diario Vasco-k publikatu duen gutun batean. Nahikoa abal lortuz gero, Marisol Garmendiarekin lehiatuko da primarioetan. | Odon Elorza Donostiako alkategai izateko PSE-EEren primarioetara aurkeztuko da. Donostiak «lidergoa» behar duela eta, EAJren aurrean «B plan» bat aurkezteko gai dela defendatu du Elorzak, El Diario Vasco-k publikatu duen gutun batean. Nahikoa abal lortuz gero, Marisol Garmendiarekin lehiatuko da primarioetan. | Berriro ere Donostiako alkate izateko ahalegina egingo du Odon Elorzak, El Diario Vasco-k zabaldu duenez. Informazio horren arabera, Donostiako alkatetzarako hautagai izateko primarioetara aurkeztuko da Elorza. Marisol Garmendia izango du lehiakide, gaur egun PSE-EEren Donostiako zinegotzia dena.
Elorzaren gutun bat ere argitaratu du El Diario Vasco-k; haren arabera, PSE-EEren udal taldeei igorritakoa. Gaur egun Donostiak dituen arazoen inguruan «batzuek duten autokonplazentziak» eta «besteek duten zalantzak» kezkatzen duela dio gutun horretan Elorzak, eta horren aurrean Donostiak «lidergoa» behar duela defendatu. Are, EAJren aurrean PSE-EE hiritarrei «B plan» bat aurkezteko gai dela uste du: «Donostiako sozialistok ezin diogu uko egin, hasieratik, 2023ko udal hauteskundeetan alkatetza lortzeari».
Hauek dira hiriak dituen erronka nagusiak, haren irudiko: «Gazteentzako eta familientzako etxebizitza publikoak; auzoetako kohesio soziala; jasangarritasuna eta klima larrialdia; hiriaren naturalizazioa; berrikuntza kulturala eta hiriaren identitatea; inprobisaziorik gabeko garraioa; olatu turistikoaren erregulazioa, interes partikularrei erantzun integrala emanda eta lurzoru politikak planifikatuta; eta zerbitzu publikoen kalitatearen defentsa».
Hala ere, Elorzak dio «oso kontziente» dela primarioetara aurkezteko abalak biltzeko izango duen «zailtasunaz». Edozein modutan, lortuko balu, eta ondoren primarioetan garaile izango balitz, Espainiako Kongresuan duen diputatu karguari uko egingo liokeela aurreratu du, «programaren prestaketan eta kanpainaurrean» buru-belarri aritzeko. Halaber, alkate izanez gero soldatari uko egingo diola zehaztu du, eta bere pentsiotik biziko dela.
Primarioetara begira, Donostiako PSE-EEri zenbait galdera zuzendu dizkio, gainera, Elorzak, tonu kritikoan. Primarioak zer epetan egingo diren, hautagaitzak eta abalak nola aurkeztu beharko diren eta informazio hori guztia militanteei noiz eta nola jakinaraziko zaien argitzeko eskatu dio.
Elorza 20 urtez izan zen Donostiako alkate. 1991n iritsi zen alkatetzara, EAJrekin egindako akordio bati esker —hauteskunde haietan hirugarren indarra izan zen PSE-EE, Eusko Alkartasunaren eta Herri Batasunaren atzetik—. 2011ra arte mantendu zen karguan, jeltzaleekin eta PPrekin akordioak eginda. Urte hartan, Bilduk irabazi zituen hauteskundeak, eta Juan Karlos Izagirre izendatu zuten alkate. Ordutik, Espainiako Kongresuan diputatu izan da Elorza. |
2022-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/217664/gizon-bat-preso-sartu-dute-igandean-bilbon-salatu-zen-bortxaketa-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat preso sartu dute igandean Bilbon salatu zen bortxaketa egotzita | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, sexu erasoa egotzi diote, eta polizia etxean izan dute lehenik. Epaileak arratsalde honetan agindu du preso sartzeko. | Gizon bat preso sartu dute igandean Bilbon salatu zen bortxaketa egotzita. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, sexu erasoa egotzi diote, eta polizia etxean izan dute lehenik. Epaileak arratsalde honetan agindu du preso sartzeko. | Igande goizaldean, andre batek sexu eraso bat salatu zuen. Bilbon izan zen. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak zabaldutako informazioaren arabera, Bilboko Aste Nagusiaren hondarrean gertatu zen erasoa, Alde Zaharrean. Datu gutxi zabaldu dira orain arte bortxaketa horren inguruan, baina gaur jakin da atxilotuta daukatela gizon bat sexu erasoaren egilea izatea egotzita. Aditzera eman dutenez, atzo iluntzean atxilotu zuten. Polizia Etxean izan dute geroztik, eta epaileak arratsalde honetan agindu du preso sartzeko.
Festetan indarkeria matxistarekin loturiko erasoak gaitzeste aldera, ehunka lagunek protesta egin zuten larunbatean hirian, bigarrenez astebetean. «Inolako erasorik gabeko» Aste Nagusi bat aldarrikatu zuten, Arriaga antzokiaren parean. Ordea, Jaurlaritzak berriki jakinarazitakoa ez ezik, eraso gehiago ere izan dira jaietan. Ertzaintzak bi ikerketa ditu martxan Aste Nagusiko sexu erasoekin loturik. |
2022-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/217665/gazpromek-berriro-itxi-du-nord-stream-1-gasbidea-hiru-egunez.htm | Ekonomia | Gazpromek berriro itxi du Nord Stream 1 gasbidea, hiru egunez | Konponketa lanak egin behar ditu martxan duen konpresio gune bakarrean. Gaurtik irailaren 2ra arte etengo du hornidura. | Gazpromek berriro itxi du Nord Stream 1 gasbidea, hiru egunez. Konponketa lanak egin behar ditu martxan duen konpresio gune bakarrean. Gaurtik irailaren 2ra arte etengo du hornidura. | 41 egun igaro dira Gazprom Errusiako Estatuaren energia konpainiak Nord Stream 1 gasbidearen iturria berriro ireki zuenetik. Mantentze lanak zirela-eta itxi zuten gasbidearen giltza, eta, gaur ere, horregatik eten dute hornidura berriro. Gazpromek 04:00etan gelditu du orain arte martxan zuen konpresio gune bakarra (Euskal Herrian 03:00ak zirela). Hiru egun beharko dituzte mantentze lanak egiteko; irailaren 2ra arte itxirik egotea aurreikusten du konpainiak, Tass berri agentziaren arabera.
Behin gasbidea irekita, Alemaniak lehendik zetorkion gas kantitate bera jasoko du: 33 milioi metro kubo egunean. Hau da, Nord Stream 1en ahalmenaren %20 besterik ez —167 milioi metro kubo ponpatu ditzake—.
Europako agintari eta energia konpainiek, ordea, esaten dute Gazpromek ez duela gas gehiago hornitzea eragozten dion arazo teknikorik, eta salatu dute Errusia propio ari dela hornidura murrizten, Ukrainako gerrarengatik Alemania eta Europa estu hartzeko.
Kremlineko bozeramaile Dimitri Peskovek ziurtatu du Errusiari ezarritako zigorrek eragindako arazo teknikoez gainera «ez dagoela hornidura galarazten duen ezer».
Alemania ez da aste honetan murrizketak izango dituen herrialde bakarra. Gazpromek atzo iragarri zuen gas hornidura guztiz etengo ziola Engie Frantziako operadoreari —azken hilabeteotan ere murriztuz joan da gas isuria—. Engiek, baina, ukatu egin du horrek bere hornidura propioa oztoparaziko duela, aurreikusia baitzuen Errusiak gas gehiago ez bidaltzea.
Frantzia Errusiatik datorkion gas kontsumoa apalduz joan da, eta gorantz doaz gas erreserbak. Biltegiak %91 bete ditu, eta azarorako beterik izatea espero du. Gaur egun duen erreserba Frantziak urtean kontsumitzen duen gasaren laurdena adina da.
Bien bitartean, Europako Batasuneko gas biltegiak %80an daude. Berri onak dira, kontuan izanda espero baino bi hilabete lehenago lortu dutela maila horretara iristea. Iazko mailara iritsi dira biltegiak, beraz. Urrian %77 zeuden beteta; baina ehuneko hori %25era jaitsi zen martxoan, hornitzaile nagusiak, Errusiak, ohi baino ekarpen txikiagoa egin zuelako.
Horiek horrela, gaur-gaurkoz biltegiratze gaitasun handiena duten bost herrialdeetatik hiruk gainditu dute %80ko maila: Frantziak, Alemaniak (%83,65), eta Italiak (%81,90). Gainontzeko biak, Herbehereak eta Austria, atzetik dira (%77 eta %66, hurrenez hurren).
Gasaren prezioa
Joan den astean, gasaren megawatt-orduak gailurra jo zuen Europarako erreferentziazko merkatuan, Herbehereetakoan, une batez 346 euroan salerosi baitzen. Beherantz egin du ordutik: herenegun 265 euroan salerosi zen. Gazpromek Nord Stream 1 itxi izanak hautsak harrotu zituen, eta gaur goizean 284 eurora iritsi zen megawatt-ordua. Dena dela, aurreko eguneko prezioaren azpitik kokatu da gasa, 260 euroan. |
2022-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/217666/polemikari-itsatsita.htm | Kirola | Polemikari itsatsita | Estropadaren antolakuntzak debekatu egin du traineruen nabigazioa bizkortzen duen pegatinak erabiltzea. Aurreko asteburuan Urdaibaik eta Hondarribiak jarri zituzten, Eusko Label ligan, eta onartu egin dute Kontxan ez erabiltzea. | Polemikari itsatsita. Estropadaren antolakuntzak debekatu egin du traineruen nabigazioa bizkortzen duen pegatinak erabiltzea. Aurreko asteburuan Urdaibaik eta Hondarribiak jarri zituzten, Eusko Label ligan, eta onartu egin dute Kontxan ez erabiltzea. | Kontxako Banderaren antolakuntzak errotik eten du azken egunetan arraunean piztu den polemika. «Jakin dugu bi traineruk erabili egin dutela nabigazioan laguntzeko ehun berezi bat, eta horren erabilera debekatuta geratzen da sailkatze estropadan eta banderaren lehiako bi estropadetan. Harrapatzen dugunari zigor ekonomikoa ezarriko zaio, eta kaleratua izango da».
Agirian aipatzen ez dituen bi klub horiek Urdaibai eta Hondarribia dira. Sua Galizian piztu zen, aurreko asteburuan, Eusko Label ligako bi estropadatan. Bi traineruek bi egunetan jarri zuten traineruaren azpialdean ehun bereziz egindako pegatina. Beste taldeetakoak kezkatu eta harritu egin ziren ikusita nolako aldeak atera zizkieten bi talde horiek besteei lehian hasi orduko, klub batzuetan besteetan baino gehiago. Klub horien ustez, liga osoan gertatu ez dena izanda hori. Jakin zuten pegatinarena, eta kontua zabaltzen hasi ziren. Gehien mugitu direnak Donostiarra eta Orio izan dira.
Kontxa gain-gainean zela, ezin zuten onartu bi taldek bakarrik besteekiko abantaila teknologiko hori izatea, eta esamesa kutsua zuena albiste bihurtzea erabaki zuten. Euskadi Irratiko Tostartean saioan aurreratu zuten albistea astelehen gauean. Kontxako antolakuntza jakinaren gainean jarri nahi zuten, eta presioa egin, neurriren bat har zezan.
Baina zer dio araudiak? Legezkoa al da abantaila teknologiko hori erabiltzea? Traineruen Kluben Elkarteko araudiak ez du aipatzen erabili ezin daitekeenik, baina ezta erabil daitekeenik ere. Horri heldu diote erabiltzaileek. Beste horrenbeste dio Euskadiko Arraun Federazioren araudiak. Kontxako Bandera azkeneko arau sorta horren arabera epaitzen da. Horrelakoak erabiltzea debekatzen duena Nazioarteko Arraun Federazioa da, eta, ondorioz, Espainiako Federazioa. Pegatina erabili dutenen ustez, aulki mugikorraz ari da debekua, ez tostako arraunaz. Besteen ustez, berriz, Nazioartekoak ez ditu bereizten aulki mugikorra eta tostakoa.
Legezkoa izan edo ez izan, kaltetuak sentitu direnen artean bada beste oinarri bat: pegatina erabiltzeak aldea ematen die bi erabiltzaileei, eta lehian ez da bermatzen berdintasuna. Edo denek edo inork ez. Ez daude arraunean teknologia berriak erabiltzearen aurka, baina guztiek baldintza berberak izatea nahi dute. Eta hori ez da betetzen kasu honetan, haien iritzian. Beste kirol batzuetako adibideari ere heldu diote. Igeriketan, adibidez, nazioarteko federazioak debekatu egin zituen neoprenozko bainujantzietan material berezi bat jartzea. Bere garaian, marrazoaren azalaren antzekoarekin hasi ziren egiten bainujantziak, eta munduko marka asko hobetu zituzten.
Azkenean, debekuaren alde egin du antolakuntzak. Batez ere, honengatik: kezka zuen pegatinak erabiltzekoak ez ziren taldeek helegiteak jarriko ote zituzten itsasgarri horiek baimenduz gero. Kontxan sarri samar izaten den eztabaida uxatu nahi izan du.
Horretarako, atzo goizean mugimendu hau egin zuen: Urdaibairi eta Hondarribiari eskatu zien ez erabiltzeko pegatinak. Aldi berean ez, baina biek onartu zuten azkenean eskaria, eta antolakuntzaren agirian badator horrela izan zela; alegia: biek ameto egin dutela.
Nondik dator, baina, pegatinarena? Ez da aurtengo kontua. Iazko traineru denboraldiaren amaieran du sorburua. Santurtzik erabili zuen, Kontxako Banderaren aurreko bi estropadetan. Aurten bezala, Eusko Label ligakoak izan ziren, eta biak Galizian orduan ere. Kontxan ere jarri zion Sotera traineruari, baita ligako azkeneko bi estropadetan ere, Bermeon eta Portugaleten. Kontxakoa publikoa da, pegatina egiten duen enpresak (Bionic Surface) bere webgunean egiten duelako kontakizuna. Izenburua esanguratsua da: Aldaketa txikiak, inpaktu handia.
Joan zen denboraldia, eta inor ez zen jabetu Santurtziren estrategiaz. Abendu aldera arte. Orduan jakin zuen Hondarribiak. Handik edo hemendik jakin du aurten Urdaibaik iaz Santurtzik egin zuen gauza bera egin behar zuela: Galiziako bi estropadatan, Kontxan eta ligako azkeneko bi jardunaldietan pegatina erabili, eta orduan erabaki zuten gipuzkoarrek ere pegatina erabiltzea.
Traineruaren popatik brankara doan punturik baxuenean jartzen da itsasgarria, alderik alde; ontziaren urpeko aldean, alegia. Nabigazioan laguntzen dio traineruari. Erabili dutenen ustez, ez du hainbesteko abantaila ematen, eta ezin da neurtu segundotan zenbatekoa den alde hori. Baina besteen ustez, aldea sekulakoa da, eta erabakigarria izan da, adibidez, Galiziako estropadetan. |
2022-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/217667/espainiak-kataluniako-buruzagi-independentisten-eskubideak-urratu-zituela-ondorioztatu-du-nbek.htm | Mundua | Espainiak Kataluniako buruzagi independentisten eskubideak urratu zituela ondorioztatu du NBEk | Oriol Junquerasek, Raul Romevak, Joseo Rullek eta Jordi Turullek jarritako salaketa bati erantzunez eman du epaia NBEren Giza Eskubideen Batzordeak. Erabakia ez da loteslea. | Espainiak Kataluniako buruzagi independentisten eskubideak urratu zituela ondorioztatu du NBEk. Oriol Junquerasek, Raul Romevak, Joseo Rullek eta Jordi Turullek jarritako salaketa bati erantzunez eman du epaia NBEren Giza Eskubideen Batzordeak. Erabakia ez da loteslea. | NBE Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Batzordeak ebatzi du Espainiak urratu egin zituela Kataluniako Generalitateko eta Parlamentuko kideen eskubide politikoak 2017ko erreferenduma antolatzeagatik kargugabetu zituenean, auzitegien epaia jaso aurretik.
Salaketa 2018an jarri zuten Oriol Junqueras presidenteorde ohiak eta Raul Romeva, Josep Rull eta Jordi Turull kontseilari izandakoek, argudiatuta zigortuak izan aurretik kargugabetu izanak urratu egiten zuela Giza Eskubideen eta Eskubide Politikoen Nazioarteko Ituna. NBEren epaiak arrazoi ematen die buruzagi independentistei, eta nabarmentzen du matxinada delitua egotzita kargugabetu zituztela salatzaileak, nahiz eta manifestariei eskatu zieten modu baketsuan protesta egiteko, eta azkenean sedizioagatik zigortu zituzten —matxinadaren kasuan ez bezala, sedizioa ez da indarkeriarekin lotzen—.
Junquerasek garaipentzat jo du erabakia, baina nabarmendu du gatazka ez dela amaituko «errepresaliatu guztiei» amnistia eman arte.
Generalitateko presidenteordea eta hiru kontseilari ohiak 2018ko uztailean kargugabetu zituzten, Epaiketa Kriminalaren Legea baliatuta. Lege horrek aukera ematen du funtzionario publikoak kargugabetzeko, betiere matxinadaz akusatuak badira, baina ez sedizioaren kasuan.
«Eskubide politikoen murrizketen aurkako babes neurriak ahalik eta zorrotzen baliatu behar dira murrizketa horiek zigor baten aurretik gertatzen badira», azaldu du Helene Trigoudiak, NBEren batzordeko hemezortzi kideetatik batek. Haren esanetan, hautetsiak kargugabetzeko erabakiak oinarri hartu behar ditu «eskubide murrizketen arrazoiak argi jasoko dituzten legeak», eta halakorik ebatzi aurretik kasu bakoitza aztertu behar da.
Batzordeak ondorioztatu du buruzagi independentistak kargugabetzeko erabakia ez zela hartu «modu arrazoituan eta objektiboki», eta beraz orain Espainiari dagokiola eskubide urraketak jasan dituztenei «erabateko erreparazioa» ematea. Aldi berean, epaiak 180 eguneko epea ematen dio Espainiari ebazpenean jasotako aholkuak bete dituen frogak bidaltzeko batzordeari, eta eskatzen dio zabal dezala NBEren Giza Eskubideen Batzordearen txostena.
Hala ere, batzordearen erabakiak ez dira lotesleak, nahiz eta Giza Eskubide eta Eskubide Politikoen Nazioarteko Itunaren sinatzaileek aintzat hartu behar dituzten. Finean, batzordea ez da auzitegi bat, baina justiziari lotutako erabakiak hartzen ditu, eta aholkuak ematen dizkie estatuei.
Gaur jakinarazitako erabakiak salaketa jarri zuten lau buruzagi independentistei eragiten die bakarrik. Salaketa 2018ko abenduaren 18an jarri zuten Junquerasek, Rullek, Turullek eta Romevak.
«Politika errepresiboak»
ERC Esquerra Republicana de Catalunyak eta JxC Junts Per Catalunyak txalotu egin dute ebazpena, eta nabarmendu dute haren ostean Espainiak «politika errepresiboak» amaitu behar dituela, eta ezin duela «zuzenbidea eta Zigor Kodea baliatzen jarraitu autodeterminazio eskubidearen aldarrikapen baketsuari aurre egiteko».
Generalitatea partekatzen duten bi alderdiek komunikatu bateratu bat plazaratu dute, salatuz Espainiako justizia sistema «politizatuta» dagoela, nazioarteak behin eta berriz hura erreformatzeko eskatu arren: «Zuzenbide estatuaren okerreko erabilerak urratu egiten ditu banakoen eta taldeen oinarrizko giza eskubideak, eta azpikoz gora jartzen ditu demokraziaren oinarriak».
Bi alderdietako kideek goraipatu dute erabakia sare sozialetan ere.
Generalitateko presidente izandako eta JxCeko buru Carles Puigdemontek, berriz, salatu du «eskubide politikoak urratzen dituztenek» ez luketela «demokrazia leziorik» eman behar, eta erantzukizuna beren gain hartu beharko luketela. Twitter sare sozialean plazaratutako idatzi batean, buruzagi independentistak honela dio: «Beste zaplazteko bat eman diote Espainiari aurpegian gure ordezkarien eskubide politikoak urratzeagatik». |
2022-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/217668/behera-egin-dute-nabarmen-covid-19aren-intzidentziak-ospitaleratzeek-eta-heriotzek-nafarroan.htm | Gizartea | Behera egin dute nabarmen COVID-19aren intzidentziak, ospitaleratzeek eta heriotzek Nafarroan | Abuztuaren 22tik 28rainoko astean, 266 positibo antzeman ditu Osasunbideak. Zazpi pertsona ospitaleratu dituzte, eta bat hil da gaitzak jota. | Behera egin dute nabarmen COVID-19aren intzidentziak, ospitaleratzeek eta heriotzek Nafarroan. Abuztuaren 22tik 28rainoko astean, 266 positibo antzeman ditu Osasunbideak. Zazpi pertsona ospitaleratu dituzte, eta bat hil da gaitzak jota. | Beheranzko kurbak ez du etenik. Iragan astean jasotako COVID-19 datuen txostena argitaratu du Nafarroako Osasun Publikoko Institutuak, eta, bertan, argi ikus daiteke izurriaren bilakaera neurtzeko erabiltzen diren faktore guztiek behera egin dutela nabarmen.
Abuztuaren 22tik 28ra, 226 positibo antzeman ditu Osasunbideak PCR edo antigeno proba bidez, aurreko aste osoan baino 56 gutxiago. Intzidentzia, oraintxe, 40 kasukoa da 100.000 biztanleko. Beheranzko joera, gainera, adin tarte guztietan nabaritu dela nabarmendu du Nafarroako Osasun Publikoko Institutuak: «Oraindik, 75 urtetik gorakoen taldean antzeman dugu tasa handiena (%0,1 azken astean). 65 urtetik gorako herritarren %13tik gora, berriz, lehen aldiz kutsatu dira maiatzetik hona». Horren oinarrian Omikron BA.4 eta BA.5 azpialdaeren zirkulazioa dela uste dute Nafarroako osasun arduradunek, «aurretiko infekzioek ez baitute erabateko babesik ematen aldaera berri horien aurka».
Ospitaleratzeek ere behera egin dute astebetean: zazpi pertsona ospitaleratu dituzte Nafarroan, iragan astekoen erdiak, eta horietatik, bakar bat ere ez dute ZIU zaintza intentsiboko unitateetan artatu. Pertsona bat hil da COVID-19aren ondorioz —bost izan ziren iragan astean—. |
2022-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/217669/erregaien-deskontua-30-zentimora-emendatuko-da-bihar-ipar-euskal-herrian.htm | Ekonomia | Erregaien deskontua 30 zentimora emendatuko da bihar Ipar Euskal Herrian | Total Energies konpainiak beste hogei zentimoko deskontua iragarri du; horrela, eragotzi nahi du Parisek zerga berezia ezartzea aurtengo irabazi historikoei. | Erregaien deskontua 30 zentimora emendatuko da bihar Ipar Euskal Herrian. Total Energies konpainiak beste hogei zentimoko deskontua iragarri du; horrela, eragotzi nahi du Parisek zerga berezia ezartzea aurtengo irabazi historikoei. | Bihartik urriaren 31 arte, Lapurdiko, Nafarroa Behereko eta Zuberoako gasolindegietan handiagoa izango da erregai litroaren deskontua. Apirilaz geroztik, hemezortzi zentimoko laguntza eman du Frantziako Gobernuak gasolio eta ezantza litroko, baina bi hilabetez 30 zentimokoa izango da laguntza.
Hasieran, Bruno Le Maire Frantziako Finantza ministroaren asmoa zen urrian hamabi zentimora apaltzea laguntza, seira azaroan eta zerora abenduan. Baina gobernuak gibelera egin behar izan zuen, erosteko ahalmenari buruzko legegaia onartzeko oposizioaren babesa behar zuelako, eta bere botoen truke deskontua handitzera behartu zuen LR eskuineko alderdiak. Ondorioz, laguntza 30 zentimokoa izango da hurrengo bi hilabeteetan, eta hamar zentimokoa azaroan eta abenduan.
Total Energiesen erabakia
Zerbitzugune batzuetan are gehiago merkatuko da erregaia. Izan ere, Total Energiesek erabaki du irailean eta urrian 20 zentimoko deskontu gehigarria egitea bere 3.500 gasolindegietan. Azaroan eta abenduan, berriz, hamar zentimoko deskontua egingo du.
Otsailean, hamar zentimo merkatu zuen erregaia landa eremuetan, eta apirilean leku guztietara zabaldu zuen. Autobideetan, berriz, hamabi zentimoko deskontua egiten du uztailaren 1az geroztik (han dira garestien).
Frantziako Gobernuak estututa hartu du erabakia Total Energiesek. Beste herrialde batzuetan ez bezala, Frantziako Gobernuak ez die petrolio konpainiei zerga berezi bat ezarri nahi, baina trukean eskatu die keinuak egin ditzatela, haien aparteko irabaziak txikitu eta herritarren kostuak apaltzeko. 2022ko lehen erdian, 18.000 milioi euroren irabaziak izan zituen Total Energiesek, inoiz baino handiagoak.
Konpainia horrek 11 gasolindegi ditu Ipar Euskal Herrian: bederatzi Lapurdin eta bi Nafarroa Beherean (Donapaleu eta Donazaharre). Hego Euskal Herrian, berriz, argindarra eta gasa eskaintzen ditu Frantziako energia konpainia horrek.
Gasolioa, 22 zentimo merkeago
Erregaia merkatu egin da azken asteetan, atzeraldi baten zantzuek petrolio upelaren prezioa jaitsi baitute. Horrela, abuztuan, ezantza litroa batez beste 1,808 euroan ordaindu dute Ipar Euskal Herrian auto gidariek, ekainean baino 17,5 zentimo merkeago. Gasolioaren prezioa, berriz, 22 zentimo merkatu da ekainetik abuztura, 1,878 euroraino.
Gaur, ordea, abuztuan batez beste baino karioago dago gasolioa (1,982 euro), eta merkeago ezantza (1,791). |
2022-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/217670/mai-garde-eta-oier-sanjurjo-osasunako-kapitain-ohiek-jasoko-dute-iruneko-zapia.htm | Bizigiro | Mai Garde eta Oier Sanjurjo Osasunako kapitain ohiek jasoko dute Iruñeko Zapia | Iruñeko udalbatzak aho batez hartu du erabakia. Irailaren 8an emanen diete saria, udaletxean. | Mai Garde eta Oier Sanjurjo Osasunako kapitain ohiek jasoko dute Iruñeko Zapia. Iruñeko udalbatzak aho batez hartu du erabakia. Irailaren 8an emanen diete saria, udaletxean. | Futbola sarituko du berriz ere Iruñeko Udalak, Mai Garde eta Oier Sanjurjo futbol jokalariei omenaldia eginez. Irailaren 8an Iruñeko Zapia jasoko dute iazko denboraldira arte Osasunako lehen taldeetako kapitain izandakoek. Gaur eman dute udalbatzak aho batez hartutako erabakiaren berri. «Haien lana, sakrifizioa eta nekaezintasuna» azpimarratu dituzte udalbatzako kideek, baita «gizarte gaietan» izan duten «parte hartzea» ere: «Modu horretan, gure hiriko haur askoren eredu izan dira eta izanen dira, balio positiboen erreferentetzat baitauzkate».
Biek uda honetan utzi diote Osasunako kapitain izateari. Saria heldu den astean jasoko dute, ostegunean, 12:00etan. Iruñeko udaletxeko harrera gelan izanen da ekitaldia, eta zapiaz gainera, Burguen Batasuna irudikatzen duen eskultura bana emanen die alkateak. Egun horretan Batasunaren Pribilegioa ospatzen dute Nafarroako hiriburuan, eta 2016tik sari hori ematen du udalak. |
2022-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/217671/inflazioak-berriz-ere-errekorra-hautsi-du-eurogunean.htm | Ekonomia | Inflazioak berriz ere errekorra hautsi du eurogunean | EBZri presioa areagotzen ari zaio interes tasak nabarmen igo ditzan. Euroguneko inflazioa %9,1ra iritsi da abuztuan. Azpiko inflazioa tasa ere handitu egin da, %4,3. | Inflazioak berriz ere errekorra hautsi du eurogunean. EBZri presioa areagotzen ari zaio interes tasak nabarmen igo ditzan. Euroguneko inflazioa %9,1ra iritsi da abuztuan. Azpiko inflazioa tasa ere handitu egin da, %4,3. | Inflazio handiena da duela 23 urte euroa sortuz geroztik. Abuztuan, urte arteko inflazio tasa %9,1era igo da eurogunean, uztaileko %8,9tik. Gainera, analistek espero zuten baino hamarren bat handiagoa izan da igoera, eta gero eta ahots gehiago daude EBZk interes tasa nabarmen igotzearen alde.
Hurrengo ostegunean erabakiko Europako Banku Zentralak zenbat igo tasak, inork ez baitu zalantzan jartzen igoera bat izan izango dela, ikusita inflazioaren gorakadak ez duela etenik, eta hurrengo hilabeteetarako are datu okerragoak espero direla.
Eurostatek, dena den, energia prezioen igoeran moteltze ñimiño bat antzeman du abuztuan. Energiaren prezioak %38,3ko tasara apaldu dira, uztaileko 39,6tik. Elikagaien prezioen igoera ere moteldu egin da abuztuan, %10,9ko tasara uztaileko %11,1etik.
Baina energia garestiaren eragina ekonomiaren beste sektoreetara hedatzen ari den erakusgarri, gorantz egin du azpiko inflazioak ere, elikagai freskoak eta energia gaiak kontuan hartzen ez dituenak, %4,3raino uztaileko %4tik. |
2022-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/217672/independentziarako-indarra-lelopean-manifestaziora-deitu-du-sortuk-irailaren-11rako.htm | Politika | 'Independentziarako indarra' lelopean, manifestaziora deitu du Sortuk irailaren 11rako | Sorturen erranetan, gizartea bizitzen ari den garai «ezegonkor eta larria» errotik aldatu behar da. | 'Independentziarako indarra' lelopean, manifestaziora deitu du Sortuk irailaren 11rako. Sorturen erranetan, gizartea bizitzen ari den garai «ezegonkor eta larria» errotik aldatu behar da. | Sortuko zenbait kide elkartu dira gaur Donostian, irailaren 11n 13:30ean eginen duten manifestazioaren berri emateko. Bulebarretik abiatuko da, eta Independentziarako indarra lelopean eginen dute. Honela definitu du Sortuk aurtengo leloa: «Ez da aldarri soil bat, guztia alda dezakeen indar batez ari gara, borrokaz eta herri gogoaz».
Gizartea garai «ezegonkorra eta larria» bizitzen ari dela adierazi dute, eta nabarmendu ezin dela etsipenean erori. «Herri honek ziaboga oso bat behar du; euskal herritarrok kolorez eta ilusioz betetako eraldaketa bat nahi eta behar dugu», gehitu dute.
Sortuk adierazi du krisiei «aurre egin» behar zaiela, eta ondorioak ezin dituztela betikoek jasan, hala nola emakumeek, gazteek eta langileek. Hortaz, aldarrikatu dute «berehalako neurriak» behar direla, eta neurriok «ezkerreko independentismoak gidatu» behar dituela. «Azken urteetan erakutsi bezala, herri honentzako alternatiba oso bat eta proposamen zehatzak ditu ezkerreko independentismoak», gehitu du Sortuk. |
2022-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/217673/durangoko-azoka-abenduaren-7tik-11ra-egingo-da.htm | Kultura | Durangoko Azoka abenduaren 7tik 11ra egingo da | Erakusmahaiak alokatu eta egitaraurako proposamenak aurkezteko epea bihar zabalduko dute. Online denda mantendu egingo dute aurten ere. | Durangoko Azoka abenduaren 7tik 11ra egingo da. Erakusmahaiak alokatu eta egitaraurako proposamenak aurkezteko epea bihar zabalduko dute. Online denda mantendu egingo dute aurten ere. | Durangoko 57. Azokan parte hartu nahi duten argitaletxe, diskoetxe, ekoiztetxe, elkarte, erakunde, banatzaile eta autoekoizleek irailaren 1etik 30era bitartean eman beharko dute izena, azokaren webgunean (www.durangokoazoka.eus). Egitaraurako proposamenak aurkezteko, berriz, urriaren 15era arte izango da aukera.
Antolatzaileek jakinarazi dutenez, beste urte batez online denda martxan izango da aurten ere, «parte hartzaileei salmentarako aukera gehiago eskainiz eta bertaratu ezin diren kulturazaleei erosketa ahalbidetuz». Horiek horrela, aurten erakusmahaia alokatzen duten eragile guztiek modu presentzialean eta digitalean hartuko dute parte Durangoko Azokan.
Guneetarako proposamenak
Kultur sortzaileek azokako guneetara aurkeztu ahal izango dituzte euren proposamenak. Honako hauek izango dira azokako guneak: Talaia, Ahotsenea, Irudienea, Kabi@, Saguganbara eta Szenatokia
Talaian, zabalkunde lanen aurkezpenak egingo dituzte, bai euskara hutsezkoak, bai Euskal Herriari zuzenean eragiten dioten gaiei buruzkoak ere.
Ahotsenean parte hartzeko irizpideak hauek izango dira: 2022. urtean kaleratutako disko edo liburua izatea (poesia, narratiba, ipuin-nobela, antzerkia edota saiakera literarioa) eta euskaraz izatea.
Irudienean, Euskal Herrian azken urtean euskaraz sortutako ikus-entzunezko lanak proiektatu ahal izango dira: film laburrak, dokumentalak, fikzioak, aurkezpenak...
Kabi@ gunea digitalaren plaza izango da beste urte batez, eta teknologia berriekin lotutako aurkezpenak egingo dira: hitzaldiak, jokoak, tailerrak...
Saguganbaran haur eta gazteei begirako aurkezpenak antolatuko dira: ikuskizunak, tailerrak, produktuen aurkezpenak, ipuin kontalariak...
Szenatokian, pieza dantza eta antzerki pieza laburrak aurkeztu ahal izango dira.
Bestalde, aurten, berriro ere, Ikasle Goiza presentziala izango da, eta horrekin hasiko da azoka, abenduaren 7an. Aurten, ikasleentzako ekitaldiez gain, hezitzaileentzako jarduerak ere antolatuko dituzte egun horretan. Ikasle Goieko tailerretan izena emateko epea bihar zabalduko dute, eta urriaren 15era arte egongo da zabalik. |
2022-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/217674/gorpu-bat-atzeman-dute-errobi-ibaian.htm | Gizartea | Gorpu bat atzeman dute Errobi ibaian | 50 urte inguruko gizon baten gorpua atzeman zuten atzo Baionan. | Gorpu bat atzeman dute Errobi ibaian. 50 urte inguruko gizon baten gorpua atzeman zuten atzo Baionan. | Atzo, 19:30 aldera, suhiltzaileek gizon baten gorpua aurkitu zuten Baionan, Errobi ibaian. 50 urte inguruko gizon batena dela esan dute, baina ez dute topatu haren inguruko beste informaziorik.
Baionako prokuradoreak ikerketa bat abiatu du heriotzaren arrazoiak argitzeko, eta autopsia eginen diote gorpuari ondoko egunetan. |
2022-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/217675/beste-hamahiru-euskal-preso-euskal-herriratuko-dituzte.htm | Politika | Beste hamahiru euskal preso Euskal Herriratuko dituzte | Hauek dira: Xabier Garcia Gaztelu, Unai Parot, Ismael Berasategi, Manex Castro, Jose Antonio Zurutuza, Aitor Agirrebarrena, Oskar Zelarain, Jon Bienzobas, Juan Manuel Inziarte, Eider Perez, Jon Igor Solana, Jon Rubenach, eta Felix Alberto Lopez de la Calle. Preso horiek guztiak Eusko Jaurlaritzaren eskumeneko espetxeetara lekualdatuko dituzte. | Beste hamahiru euskal preso Euskal Herriratuko dituzte. Hauek dira: Xabier Garcia Gaztelu, Unai Parot, Ismael Berasategi, Manex Castro, Jose Antonio Zurutuza, Aitor Agirrebarrena, Oskar Zelarain, Jon Bienzobas, Juan Manuel Inziarte, Eider Perez, Jon Igor Solana, Jon Rubenach, eta Felix Alberto Lopez de la Calle. Preso horiek guztiak Eusko Jaurlaritzaren eskumeneko espetxeetara lekualdatuko dituzte. | Espainiako Espetxe Erakundeek jakinarazi dute hamahiru euskal preso Euskal Herriko kartzeletara mugituko dituztela datozen egunetan. Horiek guztiak Eusko Jaurlaritzaren eskumeneko espetxeetara lekualdatuko dituzte.
Ikusi gehiago: Espainiako Auzitegi Nazionalak Txori Barrote konpartsa ikertuko du, euskal presoen argazkiak erakusteagatik
Hauek dira: Xabier Garcia Gaztelu (Estremeratik), Unai Parot (Mansillatik), Ismael Berasategi (Logroñotik), Manex Castro (Duesotik), Jose Antonio Zurutuza (Burgostik), Aitor Agirrebarrena (Villabonatik), Oskar Zelarain (Soriatik), Jon Bienzobas (Dueñastik), Juan Manuel Inziarte (Duesotik), Eider Perez (Zueratik), Jon Igor Solana (Zueratik), Jon Rubenach (Duesotik), eta Felix Alberto Lopez de la Calle (Villabonatik).
Aurrez, abuztuaren 2an iragarri zuten beste hamabi euskal preso Euskal Herriratuko zituztela. |
2022-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/217676/ezpeletako-biper-biltzaileak-greban-dira.htm | Ekonomia | Ezpeletako biper biltzaileak greban dira | Udako langileek protesta egin zuten atzo Ezpeletan, eta auzapezarekin biltzekoak dira egun. Bizitzeko «baldintza duinak» eskatzen dituzte. | Ezpeletako biper biltzaileak greban dira. Udako langileek protesta egin zuten atzo Ezpeletan, eta auzapezarekin biltzekoak dira egun. Bizitzeko «baldintza duinak» eskatzen dituzte. | Udako langileak dira, Ezpeletako biperra biltzera etorriak, baina «bizitzeko tokirik gabe» direla salatu dute. Bada, greba hasi zuten atzo, «bizitzeko baldintza duinak» galdetzeko. Izan ere, gehienak furgonetan bizi dira, eta orain arte Uztaritzeko (Lapurdi) pentze batean egon dira; duela zenbait egun, ordea, Frantziako Poliziak alde egiteko agindu zien. Ez dute, beraz, lo egiteko tokirik. Azkenean, Uztaritzen egoteko baimena lortu dute berriz, baina salatu dute elektrizitaterik eta urik gabe daudela han. Ezpeletako auzapezarekin biltzekoak dira egun, aterabideak eskatzeko.
Maite Sarrionandia Juaristi sasoilaria da, eta honela mintzatu da Euskal Irratietan: «Guk eskatzen dugu leku bat dutxak dituena, ura, eta argindar puntu bat. Neguari buruz goaz, eta ezin dugu gabe egon». Sasoilariek segurtatu dute «lortu arte» greban segituko dutela. Protesta egin zuten atzo 50 bat lagunek, Ezpeletan. Inguruko auzapezei ere gutun bat helarazi diete: «Jakitun gaude biper ekoizpenak eskualderako duen garrantziaz. Horrela izanik, eta legearen babesetik, gure eskubideak aldarrikatzen ditugu lanean eta elkarlanean jarraitu ahal izateko».
Panpi Olaizola biper sindikatuko buruak hautetsiak eta Euskal Hirigune Elkargoa jarri ditu jomugan. «Erran dugu ahalak ezartzen ahal ditugula guk ere, baina hautetsiekin ez dugu lortzen aitzinatzea eta sasoilarientzat leku bat atzematea», deitoratu du. Haren hitzetan, sasoilarien baldintzengatik, etxaldeetan geroz eta zailtasun gehiago dituzte langileak atzemateko. |
2022-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/217677/atea-etorkizunerantz-ireki-nahian-beteko-ditu-gaur-90-urte-veneziako-mostrak.htm | Kultura | Atea etorkizunerantz ireki nahian beteko ditu gaur 90 urte Veneziako Mostrak | Noah Baumbach zinemagilearen 'White Noise' filmarekin abiatuko da gaur Veneziako 79. Zinema Jaialdia, eta 73 film luze, 16 labur, bi serie eta izar jario bat ere eskainiko ditu irailaren 10era bitarte | Atea etorkizunerantz ireki nahian beteko ditu gaur 90 urte Veneziako Mostrak. Noah Baumbach zinemagilearen 'White Noise' filmarekin abiatuko da gaur Veneziako 79. Zinema Jaialdia, eta 73 film luze, 16 labur, bi serie eta izar jario bat ere eskainiko ditu irailaren 10era bitarte | Veneziakoa da munduko zinema jaialdirik zaharrena, eta proiekzioa hasiko den momentuan bertan beteko ditu 90 urte, baina bere burua etorkizunera begira kokatzeko era bat ere izango da irekiera ekitaldia. Zinemagintzaren iragan loriatsua ospatzeaz haraindi, egun nagusituz doazen ikus-entzunezko plataforma digitalei ere zinemaren festa nagusiko ate nagusia zabaltzeko modu bat ere izango delako gaurkoa. Don Delillo idazlearen nobelan oinarritu baitu bere filma Baumbachek, eta Netflix plataformak ekoitzi du. Ezinbestean, ur nahasi horietan baitoaz zinema jaialdiak azkenaldian, eta zer esanik ez, zinema jaialdi hori Veneziakoa bada.
Proiekzioak heltzerako ere, ohi denez, hasiak dira kinielak hedabide espezializatuetan, eta Luca Guadagnino zinemagilearen Bones and all filma da egunotan gehien aipatzen dabiltzan lanetako bat, Timothee Chalamet aktorearekin filmatutakoa. Kanibalismo tanta batzuk ere badituen maitasun istorio bat da lana, sinopsian iragarri dutenez. Eta faboritoen zerrenda horren parte dira Marilyn Monroeren figurari eskainitako Andrew Dominik zuzendariaren Blonde zein Alejandro Gonzalez Iñarrituren Bardo, falsa crónica de unas verdades ere.
Julianne Moore aktore estatubatuarra izango da Sail Ofizialeko epaimahaiko burua, eta lan horretarako kide izango ditu, besteak beste, Rodrigo Sorogoyen zinemagilea eta Kazuo Ishiguro idazlea. Guztira, 23 filmen artean egin beharko dute hautaketa.
Deneuve eta Ukraina
Bi ohorezko Urrezko Lehoi ere emango ditu jaialdiak aurten. Catherine Deneuve aktore frantziarrarentzako izango da haietako bat; «frantziar zinemaren ikur bat, betiereko diva bat eta benetako sinbolo bat», antolatzaileek deskribatu dutenez. Paul Schrader estatu batuarrarentzat izango da beste ohorezko saria. Besteak beste, American Gigolo zuzendu eta Taxi Driver filmaren gidoia idatzi zituen sortzailearentzat, alegia.
Uztailean aurkeztu zuen jaialdiaren programa Alberto Barbera zuzendariak, eta aurkezpen hartan argi utzi zuen aurtengo festibalak izango zuen kutsu aldarrikatzailea ere. «Esan ohi da zinema jaialdiak munduari zabaldutako leihoak direla, eta agian gehiegitan baliatutako ideia bat izango da, baina egia da leiho horretatik gustuko ez ditugun gauzak ikusten ditugula».
Eguna eskainiko diote, esaterako, Ukrainako zinemagintzari irailaren 8an, eta esanguratsua da Jafar Panahi zinemagile irandarraren presentzia ere Sail Ofizialean. Mohamad Rasoulof eta Mostafa Ale Ahmad zinemagileen atxilotzeak salatzeko antolatutako protestetan parte hartzeagatik kartzelatu zuten Panahi uztailean, baina Kehrs nist filma aurkeztuko du jaialdiko sail nagusian.
Polemikarako tartea
Bada polemikarako tarterik ere. Kim Ki Duk zinemagile korearrak hil aurretik ia bukatuta utzi zuen Call of God filma ere proiektatuko dute egunotan. Koronabirusaren eraginez hil zen zinemagile ezaguna, eta haren lagunek bukatuta heldu da lana jaialdira. Sexu abusuak egin izana leporatuta epaitzen ere ari ziren sortzailea, ordea, hil zenean.
Canneseko jaialdiak persona non grata izendatu zuen Lars von Trier zinemagileak ere hartuko du parte Mostran, eta telebistarako sortutako bost kapituluko seriea aurkezten izango da Venezian: Riget Exodus.
Dirdiraren itzulera
Dirdiraren itzulera bat ere irudikatzen du aurtengo Veneziak, edonola ere. Murrizketekin egin zuten iazko jaialdia, esaterako, eta, kontrara, aretoa oso-osorik beteko du publikoak aurten. Maskararik ere ez da eraman beharko. Horrez gainera, nabarmena da antolatzaileek zinema izarrak jaialdira erakartzeko egindako esfortzua ere, eta, iragarri dutenez, zaleek aktore eta zuzendari garrantzitsuen zerrenda luze bat ikusi ahalko dute bertatik bertara Venezian egunotan. |
2022-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/217678/hondarribiak-egin-du-denborarik-onena.htm | Kirola | Hondarribiak egin du denborarik onena | 'Ama Guadalupekoa'-rekin batera, Zierbena, Orio, Getaria, Urdaibai, Kaiku eta Ondarroa sartu dira Kontxako Banderako sailkatze estropadan. Cabo kanpoan geratu da, 1,98 segundora. | Hondarribiak egin du denborarik onena. 'Ama Guadalupekoa'-rekin batera, Zierbena, Orio, Getaria, Urdaibai, Kaiku eta Ondarroa sartu dira Kontxako Banderako sailkatze estropadan. Cabo kanpoan geratu da, 1,98 segundora. | Irabazteko gutxi eta galtzeko asko dagoen urteko zitarik garrantzitsuena izan ohi da Kontxako Banderako sailkapen estropada. Eta itsaso petrala badago, are gehiago jar dezake arriskuan talde baten edo bestearen jarduna. Patroien dohaina eta abilezia erakusteko estropada zen arren, kiniela guztietan zeuden sei traineruak sailkatu dira: Hondarribia, Zierbena, Orio, Urdaibai, Getaria eta Kaiku. Zazpigarren posturako lehian, Ondarroak eta Cabok borroka estua izan dute. Azkenean, Antiguako Ama-k lortu du txartela, eta, gisa horretara, azken urteetako mamuak uxatu ditu. Aldiz, Caboko gorriak zorigaiztoko zortzigarren postuan geratu dira, bizkaitarrengandik 1,98 segundora.
Hondarribiak ez du ezer ere ezkutatu, eta, bai kanporanzko luzean bai poparean, maila ikusgarria eman du Ama Guadalupekoa traineruak. Denborarik onena egin du lehen ziabogan. Berdeen atzetik, hurrenkera honetan geratu dira: Zierbena, Orio, Urdaibai, Kaiku, Getaria eta Cabo. Galiziarrak une horretan zazpigarren postuan ziren; Ondarroa, berriz, zortzigarren.
Itzulerako luzean, olatuak ez ziren handiak, baina bai nahikoak ontziari abiadura emateko. Hondarribiak hegan egin du, eta Zierbenak ordura arte egindako denborarik onena laburtu du, hamasei segundo. «Beroketa on bat egin ostean, arraunean oso gustura aritu gara, eta lan ederra egin dugu. Gainerako taldeak ez dakit nola joango ziren», esan du Manex Aldai arraunlariak. Jon Elortegiren taldea, berriz, gustura geratu da egindako lanarekin. «Ligan ez dugu asmatu, eta gure helburua sartzea zen, eta lortu dugu; pozik gaude», esan du Ibon Maiz arraunlariak, lehorreratu eta berehala.
Hirugarren postuan Orio sailkatu da. «Galtzeko gehiago izaten den estropada bat da hau. Uste baino gehiago sufritu dugu, baina barruan gaude. Igandean gure lana ondo egin eta irabaztera joango gara», esan du Ibon Arruti arraunlari beteranoak. Jon Salsamendi taldearen atzetik Getaria geratu da. 49 urteren ostean, Esperantza Kontxako Banderako bi jardunaldietan ariko da. «Lehen ez genuen amestu ere egiten. Aurten aukerak genituen, eta lortu dugu. Herri osoari eskertzen diogu», azaldu du Eñaut Silbetik, hunkituta.
Bosgarren lekuan Urdaibai geratu da. Kontxako Bandera irabazteko hautagai nagusiak ez du esperotako lana egin, baina gaurko helburua bete dute Iker Zabalerenek. «Urruti samar geratu gara. Ez gara batere eroso aritu. Barruan gara, eta iganderako prest gaude», adierazi du Jon Unanue Bou Bizkaia-ko arraunlariak.
Kaikukoak ere pozez gainezka zeuden, seigarren postuan geratu ostean. «Lan onik egiten ez bagenuen, kanpoan geratuko ginen. Lehen luzean egindako lan onagatik gaude barruan», azaldu du Beñat Apraizek.
Ondarroak bigarren luze bikaina egin du, eta Cabori aurrea hartzea lortu du. Antiguako Ama-ko arraunlariak zazpigarrenak zirela jakitean pozaren pozez lehertu dira, azken aldietan kanpoan geratu baitira; behin baino gehiagotan zortzigarren postuan. «Oso estua izan da estropada, gogorra. Ondarroarentzat ikaragarria da Kontxarako sailkatzea. Behin sartuta, guztia emango dugu», esan du Iñigo Larrinaga patroiak.
Inork nahi ez duen postuan amaitu du Cabok: zortzigarren. Lur jota zeuden galiziarrak altxerrian. «Kostako zaigu hau guztia barneratzea, baina burua altxatu behar dugu», esan du Anxo Martinez arraunlariak.
Galbahea igarota, igandeko txanden zozketa egin da, eta honela banatu dira: lehendabizikoan, Orio, Getaria, Hondarribia eta Kaiku ariko dira; bigarrengoan, Urdaibai, Zierbena, Donostiarra eta Ondarroa.
Kontxako Banderako sailkatze estropada
1. Hondarribia 19:43.72
2. Zierbena 16,54ra
3. Orio 19,02ra
4. Getaria 21,84ra
5. Urdaibai 25,86ra
6. Kaiku 26,12ra
7. Ondarroa 26,24ra
8. Cabo 28,34ra
9. Isuntza 37ra
10. Ares 44,62ra
11. Bueu 53,98ra
12. Meira 54,72ra
13. San Pedro 55,36ra
14. San Juan 1.06,48ra
15. Zarautz 1.12,70era
16. Pedreña 1.13,30era
17. Arkote 1.21,88ra
18. Zumaia 1.27,20ra
19. Lapurdi 1.37,44ra
20. Castropol 1.43,36ra
21. Deustu 1.46,10era
22. Castro 2.02ra
23. Hibaika 2.13,24ra
24. Mutriku 2.22,94ra
* 24 talde, A eta B multzoetan banatuta, eta zazpi aurrenekoentzat saria.
* Estropadaren antolakuntzak debekatu egin du traineruen nabigazioa bizkortzen duten pegatinak erabiltzea.
* Antxerritik. Jon Ander de la Hoz: 'Hamaika arrazoi'. |
2022-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/217679/tplfk-salatu-du-etiopiako-armadak-tigrayko-ospitale-bat-bonbardatu-duela.htm | Mundua | TPLFk salatu du Etiopiako armadak Tigrayko ospitale bat bonbardatu duela | Martxoan hitzartutako su etenaren ondoren, joan den astean borrokan hasi ziren berriz ere. | TPLFk salatu du Etiopiako armadak Tigrayko ospitale bat bonbardatu duela. Martxoan hitzartutako su etenaren ondoren, joan den astean borrokan hasi ziren berriz ere. | TPLF Tigray Askatzeko Herri Fronteko eledun Getachew Redak salatu du gaur Etiopiako Armadak zibilen aurkako bonbardaketak hasi dituela berriz; besteak beste, Mekelle hiriburuko ospitale bati eraso egin diola esan du. Twitterren idatzi du bart gauean gutxienez hiru bonba jausi direla han, eta jomuga ez dela «nahi gabekoa» izan, inguruan ez baitago gune militarrik.
Gainera, Etiopiako lehen ministro Abiy Ahmedi leporatu dio herrialdeko gatazka «nazioartera zabaldu» nahi izatea. Izan ere, Redaren arabera, Abiyk dozenaka tropa bidali ditu Eritreara –mugakidea da–, han babesa lortzeko asmoz «Tigrayko herritarren aurkako genozidioa» egiteko.
«Arriskutsua da pentsatzea Eritreako presidente Isaias Afwerki dela bakea oztopatzen duen bakarra, eta ez Abiy Ahmed», gehitu du TPLFko eledunak. 2020an TPLFren eta Etiopiako Gobernuaren artean gerra hasi zenetik, Eritreak agintarien alde egin du, eta armada bidali du Tigrayra.
Martxoan, su etena hitzartu zuten bi aldeek, baina, azken asteetan, borrokak hasi dituzte berriz ere. Etiopiako armadak esan zuen Sudandik zetorren hegazkin bat eraitsi zuela joan den astean, susmoa baitzuen miliziarentzako armak garraiatzen zituela. TPLFk jakinarazi zuen «erasoaldi handia» sufritzen ari dela; ostiralean salatu zuen Etiopiako indarrek Mekelleko haur eskola bat bonbardatu zutela, eta hainbat hildako izan zirela, tartean haurrak.
Bake akordioak blokeaturik daude; gobernuak ekainean iragarri zuen elkarrizketarako batzorde bat sortuko zuela, baina Tigrayko miliziak esan zuen ez zuela negoziatzeko asmorik blokeoa kendu ezean. Duela bi urtetik, erabat bakartuta dago Tigray, argindarrik eta telefono bidezko komunikaziorik gabe, eta zailtasunak daude giza laguntza hara iristeko. Munduko Elikadura Programaren arabera, Tigrayko 5,5 milioi herritarren erdiak daude egoera larrian. |
2022-8-31 | https://www.berria.eus/albisteak/217680/kaden-groves-nagusi-esprintean.htm | Kirola | Kaden Groves nagusi, esprintean | Tropela oso lasai aritu da, eta australiarra gailendu da 11. etapan. Evenepoelek Alaphilippe galdu du, erori egin baita. | Kaden Groves nagusi, esprintean. Tropela oso lasai aritu da, eta australiarra gailendu da 11. etapan. Evenepoelek Alaphilippe galdu du, erori egin baita. | Kaden Grovesek (Bike Exchange) irabazi du Espainiako Vueltako 11. etapa. Esprintean erabaki da garailea, eta oso lasai hartu du eguna tropelak. Julian Alaphilippe (Quick-Step) erori egin da, eta lasterketa utzi behar izan du. Remco Evenepoel taldeburuak morroi garrantzitsu bat galdu du maillot gorria irabazteko lehian laguntzeko. Hala ere, elkarrekin iritsi dira faboritoak, eta alde berarekin jarraituko du sailkapenean flandriarrak.
Bost txirrindulari gutxiago izan dira tropelean. COVID-19ak arrastoa utzi nahi duela dirudi, eta azken egunetan hedatzen ari da. Sailkapen nagusiari begira, Simon Yates (Bike Exchange) eta Pavel Sivakov (Ineos) dira baja gogorrenak, bosgarrena eta bederatzigarrena, hurrenez hurren. Ken Pharmak ere hiru positibo jakinarazi ditu: Roger Adria, Hector Carretero eta Pau Miquel. Juanjo Oroz taldeko prestatzailearen hitzetan, egoerari “aurre” egin behar izan diote. “Test baten mende gaude, eta ezin dugu besterik egin”, azaldu du. Amorrua ere erakutsi du, baina garrantzitsuena txirrindulariak “ondo” egotea da harentzat. “Hala ere, ia ez dago neurririk gaur egun, eta txirrindularitzan ere aurrera egin behar dugu”, gaineratu du. Guztira, hogei dira lasterketa gaixotasunagatik utzi behar izan duten ziklistak.
Hiru txirrindulari izan dira eguneko ihesaldian: Joan Bou (Euskaltel-Euskadi), Vojtech Repa (Kern Pharma) eta Jetse Bol (Burgos-BH). Lau minututik gorako aldea ere izan dute une batez, baina berehala hasi da tropela lanean. Ibilbidea esprintean amaitzeko aproposa zen, eta Alpecinek eta Trekek nabarmen murriztu dute aldea. Sam Bennett dagoeneko ez dago tropelean, eta etapa garaipenerako faboritoen zerrenda hiru txirrindularira murriztu da: Tim Merlier (Alpecin), Pascal Ackermann (UAE) eta Mads Pedersen (Trek). Atzoko erlojupekoaren ondoren, indarrak berreskuratu nahi izan dituzte txirrindulariek, eta ohi baino mantsoago aritu dira.
64 kilometro gelditzen zirela, erorikoa izan da tropelean. Alaphilippe erori egin da, eta lasterketa utzi behar izan du, beso-euskarri eta guzti. Horrek gauzak aldatu ditzake sailkapen nagusiari begira, Evenepoelek taldekide nagusia galduko baitu. Bestalde, ikusi beharko da zer lesio duen, baina ziurrenik ezingo du parte hartu irailaren amaieran jokatuko diren Munduko Txapelketetan. Bi urtetan urrea lotu ondoren –2020 eta 2021–, baliteke gaurkoa izatea frantziarraren azken eguna ortzadar maillotarekin.
50 kilometro gelditzen zirela, bakarrik gelditu da Bol. Tropelak Repa eta Bou harrapatu ditu, baina Burgos-BHko txirrindulariak ez du amore eman. Hala ere, 25 kilometro urrutiago harrapatu du tropelak. Oso lasai hartu du tropelak eguna, eta, ihesean zeudenak harrapatu eta gero, esprintean erabaki da garailea. Ackermannek urrutitik abiatu du esprinta, eta luze egin zaio helmugarako bidea. Atzera ere begiratu du, indarrik gabe gelditzen ari zela erakutsiz. Grovesek aurre hartu dio, eta australiarrak irabazi du etapa. Faboritoak elkarrekin helmugaratu dira. |
2022-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/217705/glovoko-banatzaileek-soldatapeko-langile-behar-dutela-aldarrikatu-du-labek.htm | Ekonomia | Glovoko banatzaileek soldatapeko langile behar dutela aldarrikatu du LABek | Gizarte Segurantzaren eta Glovo enpresaren arteko epaiketa hasi da gaur Iruñean. Autonomo gisa ari diren banatzaileek hala segitu behar duten edo soldatapeko langile behar duten ebatziko da auzibidean. | Glovoko banatzaileek soldatapeko langile behar dutela aldarrikatu du LABek. Gizarte Segurantzaren eta Glovo enpresaren arteko epaiketa hasi da gaur Iruñean. Autonomo gisa ari diren banatzaileek hala segitu behar duten edo soldatapeko langile behar duten ebatziko da auzibidean. | Gaur hasi da Glovo banaketa enpresaren kontrako epaiketa Iruñeko Auzitegian. Enpresak Gizarte Segurantzari loturik argitzeko dituen kontuak zehaztea da auzibidearen helburua; zehazki, epaileak erabakiko du Glovoko langileak autonomo diren edo ez. Hau da, ebatzi beharko du banatzaile horiek soldatapeko langile behar luketen edo ez. 80 langile daude epaitegira deiturik.
Beste behin, LAB sindikatuak aldarrikatu du Glovoko banatzaileak «langileak» direla, eta ez autonomoak. Protesta gisara, elkarretaratzea egin dute goizean Nafarroako Justizia Jauregiaren aitzinean. Sindikatuak Glovori galdegin dio «legeak betetzea eta kontratuak, kotizazioak eta hitzarmeneko baldintzak ezartzea».
Halaber, LABek azpimarratu du enpresa ez ikusiarena egiten ari dela aspaldi, eta salatu du instituzioak «utzikeriaz» ari direla horrekin. «Instituzioen utzikeria eta Glovoren zigorgabetasuna izugarriak dira. Enpresak, bere kontrako ezin konta ahala epai izanik ere, berdin segitzen du langileei eskatzen beraiek ordain ditzatela kotizazioak». Oroitarazi dute, besteak beste, LABek 2019an jarri zuela Glovoren aurkako lehenbiziko salaketa. Ordutik ari dira enpresarentzat lanean dabiltzan banatzaileen eskubideak aldarrikatzen. |
2022-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/217706/txirrindulari-bat-hil-da-vianako-landa-bide-batean.htm | Gizartea | Txirrindulari bat hil da Vianako landa bide batean | Lehen zantzuei erreparatuta, susmoa dute gizonezkoa berez hil dela. 57 urte ditu, eta Logroñokoa da. | Txirrindulari bat hil da Vianako landa bide batean. Lehen zantzuei erreparatuta, susmoa dute gizonezkoa berez hil dela. 57 urte ditu, eta Logroñokoa da. | Foruzaingoak jakinarazi duenez, 57 urteko txirrindulari bat hil da Viana inguruan (Nafarroa), landa bide batean. Emandako informazioaren arabera, atzo arratsean hil zen gizona. Ikerketa abiatu dute heriotzaren kausak zein izan ziren argitzeko. Hala eta guztiz ere, azaldu dutenez, susmoa dute berez hil dela; heriotza naturala izan dela, alegia.
Foruzainek plazaratutako datuen arabera. Hildakoa Logroñoko bizilaguna da (Espainia). |
2022-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/217707/sanchezek-iragarri-du-gasaren-beza-21etik-5era-apalduko-dela-urritik.htm | Ekonomia | Sanchezek iragarri du gasaren BEZa %21etik %5era apalduko dela urritik | Gutxienez abenduaren 31ra arte nahi du ezarri neurria Madrilek. Argudiatu du «zentzuzkoa» dela herritarrei kostuak txikitu nahia. | Sanchezek iragarri du gasaren BEZa %21etik %5era apalduko dela urritik. Gutxienez abenduaren 31ra arte nahi du ezarri neurria Madrilek. Argudiatu du «zentzuzkoa» dela herritarrei kostuak txikitu nahia. | Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek jakinarazi du murriztu eginen dutela gasaren gaineko BEZa. Zerga hori %21ekoa da gaur egun, eta urritik aurrera %5era apaldu nahi du, Europako Batzordeak baimentzen duen gutxienekora. Sanchezen esanetan, asmoa da neurria behintzat urtea bukatu arte izatea indarrean. Edonola ere, ohartarazi du 2023ko urtarrilaren 1etik aitzinera luzatzea ere aztergai izanen dutela. Azaldu duenez, «unean uneko egoeraren arabera» jokatuko dute.
Argindarrari dagokionez, Espainiako Gobernuak iazko ekainean jaitsi zuen BEZa % 21etik %10era, eta aurtengo ekainean, %5era. Horrekin batera, elektrizitatearen gaineko zerga berezia ere % 0,5era jaitsi du, eta fakturetan sartu ohi diren beste kargu finko batzuk ere bai. Gainera, ekainaren 15etik aurrera Iberiar penintsulako salbuespena aplikatzen da. Bruselak onartutako neurri horri esker, elektrizitatea sortzeko erabiltzen den gasaren prezioa mugatuta dago. Sanchezek ziurtatu du neurri horiek gabe igoera Europako gainerako herrialdeetakoa baino %15 handiagoa izango litzatekeela, eta azpimarratu du Madrilek %80 murriztu dituela argindarrari lotutako zergak.
Ikusi gehiago: Jaurlaritzak «konpentsazioak» eskatu ditu industria sektorearentzat
Ser irratian egindako elkarrizketa batean eman du gasaren BEZa ere jaisteko neurriaren berri. Nabarmendu du erabakiak guztiz egiten duela bat Espainiako Gobernuak energia krisialdiari aurre egitearren zehaztutako bide orriarekin. Azpimarratu du Espainiaren larritasuna ez dela Europako beste herrialde batzuena adinakoa, energiaren alorrean Errusiarekiko dagoen menpekotasunari dagokionez, eta adierazi du ez dutela aurreikusten datorren neguan gas hornidura mugatu beharrik. Halere, aitortu du ziurgabetasuna «oso handia» dela.
Neurriarekin bat egin dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak. «Lagungarri izan daitekeen guztia garrantzitsua eta ongi etorria da», esan du Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuak, eta neurria «positiboa eta beharrezkoa» dela azpimarratu du Mikel Irujo kontseilariak. Proposamenak Bruselaren oniritzia jaso beharko du, baina Espainiako Gobernuak uste du ez duela izango horretarako zailtasunik. Ezta Kongresuaren babesa jasotzeko ere. PPko buruzagi Alberto Nuñez Feijook egunotan iradoki du BEZa jaisteko proposamena egin behar ziola gobernuari.
Azaroko fakturan
Kontsumitzaileak azaroan hasiko dira nabaritzen gasaren BEZaren beherapena. Egungo prezioekin, 100 euroko gas faktura batean, hilero 13 euro inguru aurrezteko lituzke kontsumitzaile batek. Nolanahi ere, argindarraren fakturan eginiko BEZaren beherapenarekin gertatu bezala, litekeena da hilabete batzuk pasatzerakoan lehengo prezioetara itzultzea. Izan ere, elektrizitatea sortzeko kostuak gora egin du azken hilabeteetan, eta ia ezerezean utzi ditu beherapen horiek.
Gasari dagokionez, baliteke antzerakoa geratzea. Aurreikuspenen arabera, prezioak garestiak izango dira oraindik ere datozen hilabeteetan. 2021eko irailean 20 eurokoa zen megawatt-orduaren (Mwh) prezioa, eta ostegun honetan 250 eurotik gora dago. |
2022-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/217708/realak-sei-sasoirako-fitxatu-du-sadiq-umar.htm | Kirola | Realak sei sasoirako fitxatu du Sadiq Umar | Talde txuri-urdinak inoiz egin duen fitxaketarik garestiena da. 20 milioi euro ordaindu dizkio Almeriari, eta, helburu batzuk betez gero, beste bost gehiago izango dira. | Realak sei sasoirako fitxatu du Sadiq Umar. Talde txuri-urdinak inoiz egin duen fitxaketarik garestiena da. 20 milioi euro ordaindu dizkio Almeriari, eta, helburu batzuk betez gero, beste bost gehiago izango dira. | Azkenean bai: Sadiq Umarrek Realean jokatuko du. Talde txuri-urdinak merkatua zabalik zegoen azken egunean baieztatu zuen Nigeriako aurrelariaren fitxaketa. Hark hartuko du Alexander Isaken lekua. 2027-2028 denboraldira arte fitxatu du. Talde txuri-urdinaren inoizko fitxaketarik garestiena da. 20 milioi euro ordaindu dizkio Almeriari, eta, helburu batzuk betez gero, beste bost ordaindu beharko dizkio. Gainera, Espainiako taldeak portzentaje bat jasoko du, baldin eta Realak aurrelaria saltzen badu etorkizunean. Nigeriarrak 25 zenbakia eramango du elastikoan, klub txurdi-urdinak jakinarazi duenez. Sadiqen ezaugarri nagusia gol sena da. Almerian jokatu dituen azken bi denboraldietan, adibidez, 41 gol sartu ditu.
Goizean iritsi da aurrelaria Donostiara, eta osasun azterketa pasatu du. Realak duela minutu batzuk egin du ofizial fitxaketa. Hala, lau izan dira Realak denboraldi honetarako fitxatu dituen jokalariak: Take Kubo, Brais Mendez, Alexandre Sorloth (utzita arituko da) eta Sadiq bera. Ezusterik ezean bihar egingo du lehen lan saioa nigeriarrak taldearekin, eta ikusi beharko da Imanol Alguacilek deialdian sartzen duen larunbatean talde txuri-urdinak Atletico Madrilen aurka jokatuko duen ligako partidarako. Neurketa larunbatean jokatuko dute 18:30ean. |
2022-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/217709/bilboko-konpartsek-udaltzaingoaren-jarrera-salatu-dute.htm | Gizartea | Bilboko Konpartsek Udaltzaingoaren jarrera salatu dute | Jai eremuan polizia asko egoteak ez duela segurtasuna bermatzen ohartarazi dute konpartsek, eta, aitzitik, kontrako efektua sortzen duela. «Intoxikazio mediatikoa» ere salatu dute. | Bilboko Konpartsek Udaltzaingoaren jarrera salatu dute. Jai eremuan polizia asko egoteak ez duela segurtasuna bermatzen ohartarazi dute konpartsek, eta, aitzitik, kontrako efektua sortzen duela. «Intoxikazio mediatikoa» ere salatu dute. | «Argiak eta itzalak» izan ditu Bilboko Aste Nagusiak, konpartsen arabera. Jaien ondoko balorazioa argitaratu dute, eta, besteak beste, gogor salatu dute «jaigunea kopetilun patruilatzen eta jai giroa zapuzten ibili den Udaltzaingoaren» jarrera. Adibidetzat jarri dituzte «kaleko saltzaileen kontrako erasoak», birziklatzen dituzten edalontziak jasotzen modu boluntarioan aritzen diren Atxuri Harrera elkarteko lagunen kontrako «oldarraldia» eta «kanpotik etorritako lagun batzuen kontrako sarraskia baretzen saiatu zen neska bati emandako jipoia».
Halako jokabideak eta oro har «Poliziaren bortizkeria» jai eremutik kanpo nahi dituztela aldarrikatu dute oharrean konpartsek: «Ez ditugu onartzen udaltzainek hainbatetan erakutsitako biolentzia eta erreakzioa, ezta horien jarrera bortitz, harroputz, oldarkor, haserrea eta maskulinitate eredu inposatzailea ere». Halaber, nabarmendu dute polizia asko egoteak ez duela segurtasuna bermatzen, eta, aitzitik, «oso kontrako efektua» eragiten duela. «Jaiguneko eta hiriko segurtasuna aztertzeko orduan hausnarketa sakonagoa egin behar da, eta hura bermatzeko oso bestelako bide eta lanketak behar dira».
Horrez gain, larunbatean izandako suteari emandako erantzunak «konpartsen antolakuntzaren tamaina» erakusten duela adierazi dute konpartsek: «Suhiltzaileekin eta Udaltzaingoarekin hartu-emanean ibili ginen, ingurua hustuz, jende pilaketak ekidinez eta suertatu ziren jende oldeek eragindako segurtasun hesia gure gorputzekin eraikiz».
«Intoxikazio mediatikoa» ere salatu dute konpartsek, eta, alde horretatik, gogor deitoratu dute; bereziki, Bizkaiko egunkari batek horretan izan duen eginkizuna. «Lehenengo egunetik, txupineraren hitzak aldrebesten, irudiak manipulatzen eta jaigunetik kanpo izandako eraso matxistak jaigunean izan zirela adierazten ibili da, intoxikazio mediatikoaren ardatzean jira eta bira, Bilboko Konpartsen aurka egiteko eta guztiona den jaigunearekiko beldurra eragiteko», salatu dute.
Bestalde, aurten ere erasotzaileak Bilboko Aste Nagusian izan direla salatu dute konpartsek, eta irmo adierazi dute emakumeei «jazartzen, erasotzen eta haiek beldurtzen» dituztenek ez dutela lekurik jaietan. Alde horretatik, dagokien espazioa eurenganatuko dutela ohartarazi dute. Mugimendu Feministak erasotzaileei adierazitakoa gogora ekarri dute: «Dantzatuko gara, abestuko dugu, gozatuko dugu... Baina argi izan: autodefentsa feminista praktikan ezartzen jarraituko dugu zuek, matxista nazkagarriak, gure espazioetatik kanpo egon eta aske sentitu arte».
Parte hartze «izugarria»
Eta salatutakoen ifrentzuan, gorespen eta eskertza hitzak: «Eskertu nahi dugu bilbotarrek jai herrikoien alde egin duten hautua, horiek gabe Aste Nagusiak ez lukeelako izango egun duen xarmarik. Nola ez, goraipatu nahi genuke Bilboko Konpartsen jai eremua askea bihurtzeko konpartsakideek, Bilboko Mugimendu Feministak eta beste bilbotarrek egin duten lan boluntarioa, ekarpen horiek gabe ezinezkoa litzatekeelako herritik eta herriarentzat sortutako jaiak modu aske eta seguruan bizitzea». Datozen urteetara begira, gainera, «auzolana eta elkarren zaintza» oinarri dituen jai eredua berresten dutela adierazi dute.
Herritarren parte hartzea «izugarria» izan dela ere nabarmendu dute. Adibidetzat jarri dute, besteak beste, sukaldaritza lehiaketan 610 lapiko inskribatu izana, hiri krosean 2.000 korrikalarik izena eman izana, eta jaigunean denera izandako 530 ekintzek izandako erantzuna.
Bereziki aintzatetsi nahi izan dute, gainera, Itziar Urtasun Bilboko Jaietako zinegotziarekin eta haren taldeko kideekin izandako harremana, «baita arazoak iraultzeko erakutsi duten prestasuna ere». |
2022-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/217710/palestinako-presoen-elkartea-gose-greba-masibo-bat-hastekoa-da.htm | Mundua | Palestinako Presoen Elkartea gose greba masibo bat hastekoa da | Kolektiboaren asmoa da ekintzaren bidez Israelgo funtzionarioek egiten dieten errepresioa salatzea. Israelek bi gazte palestinar hil ditu Zisjordanian. Kanpalekuetan errefuxiatuta zeuden 25 eta 26 urteko gazteak ziren. | Palestinako Presoen Elkartea gose greba masibo bat hastekoa da. Kolektiboaren asmoa da ekintzaren bidez Israelgo funtzionarioek egiten dieten errepresioa salatzea. Israelek bi gazte palestinar hil ditu Zisjordanian. Kanpalekuetan errefuxiatuta zeuden 25 eta 26 urteko gazteak ziren. | Israelgo funtzionarioek kartzeletan egiten duten errepresioa salatzeko asmoz, Palestinako Presoen Elkartea gose greba masibo bat hastekoa da. Hori jakinarazi du Addameer giza eskubideen alde lan egiten duen GKE gobernuz kanpoko erakundeak. Horren arabera, gose grebarekin «beste pauso bat» emango dute, eta jarraipena eman azkeneko bi asteetan preso palestinarrek egindako desobedientzia zibileko ekintzei —eserialdiak, janaria kolektiboki itzultzea eta, besteak beste, eguneroko zenbaketaren prozesuan ez parte hartzea—. Horrekin lotuta, Khalil Awawdeh Palestinako presoak 182 egun daramatza gose greban.
Bestalde, zenbait hedabidek jakinarazi duenez, Israelek bi gazte palestinar hil ditu bart Zisjordanian. Horietako batek Samer Khaled zuen izena, eta 25 urte zituen. Balatako errefuxiatu kanpalekuan bizi zen, Nablus ondoan. Maan News egunkariaren arabera, lepoan egin diote tiro Israelgo soldaduek. Besteak Jazan Afana zuen izena, eta 26 urte zituen. Beit Ilmako errefuxiatu kanpalekutik gertu hil dute, The Times of Israel egunkariaren arabera. Buruan tiro eginda hil dute.
Palestinako segurtasun iturrien arabera, Israelgo soldadu eta polizia ugari sartu da gauean Balatako errefuxiatu kanpalekuan atxiloketak egiteko, eta palestinarrak protesta egitera atera dira kalera, soldaduen bidea oztopatzera. Iturri horien arabera, teilatu batean zegoela jo diote tiroa Afanari.
Azken egunetan, liskarrak areagotu egin dira Zisjordanian. Israelgo soldaduek eta poliziek sarekadak ugaritu dituzte palestinarrak atxilotzeko. |
2022-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/217711/zerumugan-libertatea-jarrita.htm | Gizartea | Zerumugan libertatea jarrita | Diktadura betean sortuak dira biak, barrunbe ilun hartan, baina asmatu zuten ulertzen, beste andre askoren gisan, guztiz bidegabea zela gerizpera kondenatzen zituen bizi eredu hura; ordutik, Txaro Arteagak eta Mariasun Landak bizitzako ardatzen artean dituzte feminismoaren aldarriak. | Zerumugan libertatea jarrita. Diktadura betean sortuak dira biak, barrunbe ilun hartan, baina asmatu zuten ulertzen, beste andre askoren gisan, guztiz bidegabea zela gerizpera kondenatzen zituen bizi eredu hura; ordutik, Txaro Arteagak eta Mariasun Landak bizitzako ardatzen artean dituzte feminismoaren aldarriak. | Solasaldiaren hasieratik argiak izan dira Txaro Arteagaren eta Mariasun Landaren artean elkarri txera erakusteko keinuak, eta etenik ez dute izan. Donostiako Herri Irratian kazetari egin zituen hamarraldiek eta Emakunde zuzentzen egin zituen urteek egin zuten ezagun Arteaga; haur eta gazte literaturan egin duen bide oparoa da Landaren ibilbideko ezaugarririk nabarmenena. Biak batzen ditu, besteak beste, gizonen eta emakumeen arteko berdintasun faltaren gaineko ikuspegi zoliak, eta hori gainditze aldera izandako jarrera argiak. Batzen ditu, era berean, adinak: aurreko mendeko 40ko hamarraldian sortuak dira, Francoren diktadurak eta Eliza katolikoaren pentsamendu hertsiak ia dena irensten zuen aroan. Horregatik, solaskide aski egokiak dira biak ikusteko, ulertzeko eta aintzatesteko zer bide egin zuten andrazkoak itzalpera zigortzen zituen giro hartan jaio ziren hamaikatxo bat andrek feminismoak zedarritutako bideetan ahalduntzeko. Ez da, hala ere, iraganari buruzko elkarrizketa bat. Orainetik ari dira: gaur. «Gauza asko» bizi izanaren sentipenarekin: «Suerte handia izan dugu». Besteak beste, edade antzekoa izateak batzen zaituzte. Zuen gazte garaiko giroa ondo deskribatzen du Mariasunek gaztetako ibilerak kontatzeko idatzia duen Festa aldameneko gelan lan autobiografikoak. Hasiera argigarria da. Azaltzen du andre gaztea zela aita nola joan zitzaion, larrituta, mezetara joaten zen galdezka. Barrunbe horietatik zatozte. Nondik edan zenuten feminismora hurbiltzeko? MARIASUN LANDA: Aipatzen duzun eszena horretan, nik 18 urte nituen. Garai hura oso ezberdina zen urte batetik bestera... 14 urterekin, ni ja kontziente nintzen mutilek pribilegio batzuk zituztela nik ez nituenak; horrek asko haserretzen ninduen. «Zergatik gu ez?». TXARO ARTEAGA: Ba ni ez, begira... Garai hartan, ez. Gero, bai. LANDA: Gero, 18 urterekin harrapatzen nauzue, nik ja Simone de Beauvoir ezagutzen nuela, gizarte laguntzaile izateko ikasketak egiten ari nintzela, eta han Tere Arozena irakasle... ARTEAGA: A, bai.... LANDA: Tere Arozena... Lotsati-lotsatia. Baina hark hitz egin zigun; hark aipatu zigun Le Deuxieme sexe liburua. Jakina, ni ere prest; harrapatu nuen berehala. Bigarren sexua, Simone de Beauvoir... 17 urte, Donostian. Orduan debekatuta zegoen: Hego Ameriketako edizio batean irakurri behar zenuen liburua. ARTEAGA: Ni Miarritzera joan nintzen; oraindik gordeta dauzkat bi liburuxkak, bi ale ziren...Urdina zeukaten azala. LANDA: Nik beti pentsatu du Bigarren sexua liburua izan zela sentitzen genuenari hitzak eman zizkiona, oso modu eruditoan, zeren eta oso eruditoa da. ARTEAGA: Nik ez nuen ulertu asko, e... LANDA: Nik ere ez... Baina hitzak eman zizkion.
ARTEAGA: Bai, bai, ni zu baino zaharragoa naiz, eta pixka bat bide horretatik iritsi nintzen, baina... Nik feminismoa hitza ere ez nuen ezagutzen garai batean; ez dakit zer urtetan ezagutu nuen feminismo hitza bera... Nik uste dut 1975ean, Mexikon emakumeen inguruko nazioarteko lehen goi bilera egin zenean, hortik zabaldu zela asko feminismoa... LANDA: Baina ni Parisen egon nintzenean... Paris aipatu duzu. Aintzat hartzekoa da. Biak egon zineten gaztetan Parisen, 60ko hamarraldian. Zer eragin izan zuen? LANDA: Nire kasuan, erabatekoa. 18 urterekin joan, 23rekin bueltatu, eta, gainera, han erabakita euskara ikasi behar nuela... Zer esango dizut? Paris oso garrantzitsua izan da: ez da ikasketa toki bat bakarrik izan. Ni oso maiatzaren 68aren aldekoa naiz; batzuek deuseztatu egin dute haren eragina, eta asko haserretzen naiz, zeren eta porrot politikoa izan zen, baina denak dira porrot politikoak, nik orain arte ezagutu ditudan denak, baina... ARTEAGA: Ireki zizkigun bide batzuk... Ni 1963an egon nintzen Parisen... 68ko maiatza gero etorri zen, baina nik gogoan dut irratian lanean nola hartzen nituen teletipoetatik berriak, irratiko gainerako lankideek kasurik egiten ez zietenak... Ni bakarra nintzen; irakurtzen nituen, eta atentzioa ematen zidaten...
Feminismorako atea izan ziren? ARTEAGA: Ezagutu nituen hemen ari ziren elkarte batzuk, txikiak, jende gutxikoak, feministak. Eta hasi nintzen irratian elkarrizketak egiten, etengabe, gauza askotaz... Ikasten hasi nintzen, eta, orduan, irratian lanean, jakin nuen feminismoa zela pentsamendu politiko bat, filosofia bat, hirurehun urteko bidea zuena... Esaten nuen: «Aizu, eta ni enteratu gabe?». Ematen nuen pauso bakoitzean esaten nuen: «Ba, bai. Hori bai». Uste dut urtebete pasatu nuela esaten: «Jakina, nola ez nintzen konturatzen!». Ideiak zenituen, baina ez oso garbi, eta idatzita ikusten zenituenean... LANDA: Nik ezagutu ditut Parisen manifestazioak, ezagutu nuen bere garaian manifestu famatu hura hainbat artistak eta Beauvoirrek berak sinatu zutena abortatu zutela esanez, edo Bobygny prozesua ere bai [1972ko udazkenean bortxatua izan ostean abortatu zuen adingabe bat epaitu zuten Frantzian]... Gazteentzat ez da ezer izango, baina garai hartan izan ziren bada hemen gero Iruñean Nagore Laffageren alde egin ziren manifestazioen parekoak. Garai hartako feministek ateratzen zuten hori aurrera, eta hasi berriak ziren, zeren eta Frantzia bera ez da aitzindaria izan; oso atzerakoiak izan dira, eta legea ere ez zuten batere aurrerakoia... Baina nik hortik edaten nuen. Akonplejatuta begiratzen nion horri denari. Kanpotik heldutako euskaldun txeroki bat nintzen, baina pentsatzen hona bueltatu bezain pronto... Eta hala egin nuen: 1973an etorri, eta 1974an talde batean eratuta geunden Donostian... Orduan ezagutu genuen elkar. Eta gero ja, Leioako jardunaldi feministak [1977ko abenduan egin ziren]; hori izan zen ja... Bide luzea egin da ordutik... ARTEAGA: Bide luze honetan gauza asko egin ditugu feministok. Esaterako, hitzak asmatu ditugu. Asko. Ni Emakunden hasi nintzenean, ez zeuden hitz asko; generoa eta horiek gero etorri zaizkigu, eta hartu egin ditugu. Nik gogoan dut gauza askoren aurrean ez genekiela zer esan behar zen, nola esan behar zen. Gero joan gara trebatuz: hitzak jarri ditugu. Oraindik ez ditugu denak asmatu, baina bide horretan gaude. Nairobiko goi bileran [1985ean emakumeen nazioarteko konferentzia egin zen], han sortu ziren estrategiak. Ordura arte, emakumeak gure aldetik genbiltzan, taldeetan-eta. Nairobin, ordea, erabaki zen estrategiak sortzea erakundeetan, gobernuetan, eta nolabait erakundeetara eramatea emakumeen eskakizunak: feminismoak beti eskatu dituen gauzak. Orduan sortu ziren Emakunderen gisako erakundeak toki askotan. Hain justu, 1988an eratu zen Emakunde; zeu zinen zuzendaria. Beste askori emakume taldeetan lan egitea tokatu zitzaizuen, beste esparru batzuetan... LANDA: Lana, eta formakuntza: irakurtzea. Aipatu dugu Bigarren sexua, Beauvoirrena. Ni, pertsonalki, nire bizitzan, bere gaztaroa eta helduaroa kontatzen dituen hiru aleek markatu naute. Erakutsi zidaten bizitzeko modu bat, eredu bat: nik hori bezalako bizitza bat eraman nahi nuen. Eta hortik bezala, beste hainbat tokitatik edanez joaten zara; nire kasuan, idazle frantsesetatik. Aldizkarien partetik-eta ere mugimendu handia zegoen. Horietatik ateratzen genituen taldeetan eztabaidatzeko gaiak; horiei gehitzen zitzaien kanpoan politikoki bizi genuen zapalkuntza. Urteak ere oso mugituak izan ziren. Gori zegoen giroa diktaduraren amaieraren harira; zuek hortxe murgilduta egon zineten. ARTEAGA: Bai, eta konturatzen zara denak direla botere erlazioak; herrien artekoak, gizonen eta emakumeen artekoak... Azken batean, denak dira botere erlazioak. Eta horretaz konturatzea... Nik askotan esaten dut munduan egoteko modu bat eman didala feminismoak, mundua beste era batera ikustekoa. Askotan, badakizu nondik datozen gauzak. Zeren eta sarri gertatzen da jendeak esaten eta egiten dituela gauzak jakin gabe nondik datozen: nondik datorren zapalkuntza. Haurrak izateaz eta ez izateaz, adibidez; diru motiboengatik dela... Diruarengatik da? Eta, baita ere, sistemak zaintzara eraman gaituelako emakumeak. Zaintza desastre bat izan da guretzat. Jakina, hori esatea gizarte batean zeinean goraipatzen baita andreak zaindu behar dituela haurrak... Hori dudan jartzea, hori oso gogorra da.
Zuri, Txaro, propio Emakunde eratu berritan gai horiek gizarteratzeko estrategiak lantzea egokitu zitzaizun. Orduan sortu zen, adibidez, Sorkunde, genero desberdintasunak agerian uzten saiatzen zen pertsonaia... ARTEAGA: Guri paper bat eman ziguten, eta esan ziguten: «Aurrera». Eta ez genuen ezer. Hutsetik hasi ginen. Lanetako bat gizarte osora begirakoa zen. Nik urteak egin nituen pentsatzen: «Nola esan jendeari gauza batzuk?». Zeren eta, gainera, askotan sentitzen zuen jendeak gizonen kontra ari ginela. Eta hori ez da egia; gizartearen alde, denon alde ari ginen. Mafaldarekin gogoratzen nintzen; asko gustatzen zitzaidan, eta esaten nuen: «Lortuko bagenu Mafaldaren antzeko pertsonaia bat!». Pixkanaka sartzeko jendeari pentsarazteko gauzatxoak, batez ere emakumeei. Harremanetan jarri ginen hainbat jenderekin, baina ekartzen zizkiguten gauzak ziren matxistak ez, hurrengoa! Behin esan zidaten Forgesek oso txiste politak egiten zituela. Jo genuen harengana, eta ulertu zuen gaia, ez dakizue nola. Hor sortu zen Sorkunde... ARTEAGA: Hor sortu zuen Sorkunde, gurekin. Lortu genuen telebistan doan ematea, Teleberriren aurretik; beti Sorkunde ateratzen zen zerbait esaten. Eta izan zen... Jendea haserretu eta dena egiten zen askotan, familian... LANDA: Ni oinarrian nengoen. Donostiako edo Bilboko taldeetan. Bilboko asanblea, adibidez, oso indartsua zen... Gu orduan hasi ginen Martxoaren 8a ospatzen. Erabat ezezaguna zen. Kolore morea bera... Orduan sendotu ziren zenbait gauza gure gizartean egun normaltzat hartuta daude. Gurea bezalako talde txireneen bidez igo zen Euskal Herria tren horietara. Lau katu ginen, baina lau katu... Independentziaren aldekoak ginen, feministak, eta langile kontzientzia ere bagenuen... Dena. Eta ateratzen genituen pankartetan ere gauza berri asko agertu ziren; lesbianismoa noiz ikusi da Donostian? Ni gaztetxo nintzela, ez nekien existitzen zenik ere; ez hitza eta ez errealitatea... Une hartan agertu ziren lesbiana taldeak berea aldarrikatzen, besteak abortuarekin... ARTEAGA: Nik irratian serie bat egin nuen gauza horietaz hitz egiteko. Pentsatzen nuen normaltasun guztiz hitz egin behar zela... LANDA: Guretzat oso inportantea izan zinen. Herri Irratian zu bezalako pertsona bat izatea... Bagenekien zuregan lagun bat genuela. Gutako bat zinen: gutarra. Literaturan egin duzun lanarengatik zara bereziki ezaguna, Mariasun. Gai hauek lantzeko betebeharra sentitu al duzu inoiz? LANDA: Nik panfletorik ez dut nahi. Nik mundu bat asmatzen dut, eta mundu horretan nire balioak daude. Balio horien artean dago hezkidetza: neska pirata izatea, eta mutila xake jokalaria... Zenbat aldiz esan didaten idazteko argiago, nabarmenago, ezta? Izan dadila feminista... Hori niretzat ez da feminista izatea. Ez, ez. Haur literatura oso ideologizatua izan da beti; erlijioarengatik, besteengatik... Ez, ez. Zuk idatz ezazu zaren bezala: mundua nola sentitzen duzun, nola ikusten duzun. Virgina Woolfek ere esaten zuen: nolabaiteko androginia batetik idatzi behar da. Literatura beti izan da libertate esparrua, eta hala jarraitu behar du, gainera, nire iritziz. ARTEAGA: Niri ere hala iruditzen zait... LANDA: Nire sermoi bakarrak, azken urteotan, unibertsitatean izan dira, ikasleei esateko: «Kontuz: iruditzen zaizue eskubide batzuk hartuta dauzkazuela, inork ez dizuela zalantzan jarriko dibortziatzeko eskubidea, abortatzeko legea... Eta gerta daiteke hor atzera joatea. Kontuz». Hor nintzen zuzena. Inboluzio arriskua hor da... ARTEAGA: Gaur egun, Emakundek galdu egin du gobernuan zuen tokia. Lehendakaritzatik aterata [2020an Jaurlaritzak hartutako erabakia izan zen], egiturazkoa zen gauza bat gizarte zerbitzuetan jarri dute: kendu egin diote bere nortasuna...
Lehen baino ezkutuagoan al dago orain patriarkatua? ARTEAGA: Bai. Instituzionalizazioak normalizazio bat ekarri du, eta sarri pentsatu da ja eginda dagoela. Erabiltzen dira hitzak: askatasuna, erantzukidetasuna... Baina erantzukidetasunaz aritzean, esaterako, sarri dena geratzen da esatean zeinek egiten dituen etxeko lanak... Baina ez dute aztertzen hori zergatik gertatzen den. Eta zergatik gauden hor gizonak eta andreak. Ondorioetan geratzen gara, eta ez goaz mamira. LANDA: Ezkutatuago baina, era berean, inoiz baino nabarmenago. 2022an 28 emakume hil dituzte [Espainiako agintariek aurten zenbatutako hilketa matxistak]. Non dago feminismoa gizartean? Ni eskandalizatu egiten naiz. Eta gero zer, eta gizona hor uzten da, eta bizkartzaina biktimari jartzen zaio. Baina horrela noiz arte? Arazoa da andre izateko modu bat goraipatzen dela oraindik gehiegitan, ezta? LANDA: Bai, eta emakume izatea handicap bat da. Hori da onartzen ez dudana. Azkenean, boterea dago hor barruan. Boterea gizonezkoek izan dute beti, tradizio handia dute, mekanismoak ere oso normalduta, eta, gero, beren arteko anaitasuna dago; etsaiak izan daitezke, baina sekulako sarea muntatzen dute... Orain ikusi dut akademia munduan-eta emakumeak ere hasi direla; lehen pentsaezinak ziren sareak sortzen ari dira. Jakina, autodefentsa hutsa. Baina gizonek aspaldi egina dute hori. Zenbat aldiz begiratu dute beste aldera matxismoa ikusi dutenean? ARTEAGA: Bai, baina nik uste dut alde horretatik aurrerapena izan dela gizon gazteen aldetik. LANDA: Bai, nik uste dut, oro har, aurrera goazela. Atzera begiratzen dudanean, gogoratzen dudanean neure burua, iruditzen zait Erdi Aroan bizi izan naizela... XX. mendean ez, Erdi Aroan. ARTEAGA: Egia da, egia da... [Kar- kar-kar]. LANDA: Eta ez hainbeste denboran hainbeste gauza ezagutu izanak aukera ematen dit esateko ari garela aurrera... Oso finkatuta dago patriarkatua, baina ari gara.
Erdi Aroan bizi izanaren sentipena aipatu duzue. Baina lehen onartu duzuen eran, mundu berri bat amesteko aukera izan zuen gaztaro bat ere izan zenuten: oso bizia. Mariasunek berak oroitu du independentziaren, feminismoaren eta langile klasearen defentsan jardun izana. Non dira orain amets haiek? LANDA: Nik ez dakit non dauden. Baina nik suertea izan dut bizi izana. Nik, zorionez, utopia zer den ezagutu dut; horren eraginez aurrera jotzea, ilusio horrekin, motibazio horrekin. Guk genuen askatasunaren aldeko aldarrikapen orokorraren falta sumatzen dut gaur egun. Gaur egun nik uste dut zoriontasuna bihurtu dela hitz magiko-arraroa. Zer esan nahi du? Zoriontsu izan nahi dut. Zer esan nahi du? Nire garaian, gaztea nintzenean, askatasuna zen hitz magikoa... Aske izan nahi genuen. Bai herria, Euskadi, Hirugarren Mundua... Denon askatasuna! Orain, hitza desagertu egin da. Inork ez du esaten: Aske izan nahi dut. Gazteak aske bizi dira... Hor dago tranpa. Ez da tranpa... Askatasuna oso mingarria da, eta aske bizitzeak faktura handia pagatzea esan nahi du askotan. Zoriontsu izatea oso erraza izan daiteke. Baina, aske izateko, askotan faktura handia pagatu behar duzu. Askatasuna oso kostu handikoa da. Ikusten dut gure belaunaldiaren eta besteen artean nola desagertu den motor hori. ARTEAGA: Egia da guk ilusio bat genuela, esperantza zerbaitetan. Oraingoek nik ez dakit ikusten duten... Guk pentsatzen genuen posible zela gizartea aldatzea. Indibidualismoaren goratzea argia izan da ordutik. Horrek ere eragin handia izan du... LANDA: Oso aztertuta daude 68ko maiatza eta geroko urteak; ondorio txarrak bezala dira denak, indibidualismoa, ez dakit zer... Baina oso argi ikusten dut orain beste aro batean sartuta gaudela. Gauza oso konplexua eta sakona da. Beste aro berri batean gaude. 2 urteko umeak behatzarekin makinatxo bat ukitzen badu han zerbait ikusteko... Hor ja beste mundu baten aurrean gaude. Industria aroa bukatu da; orain aro teknologikoa dator, eta auskalo... Arrakala hori aspalditik dator, baina handitu egingo da. Mundu berri-berri baten aurrean gaude... Zer gertatzen da mugikor horiekin? Nola gaude denok? Taldean, eta bakoitza bere mugikorrarekin. Fenomeno horiek ulertezinak dira, noski, guretzat...
ARTEAGA: Ez bakarrik ulertezinak. Ez dugu harrapatzen tren hori, eta atzean geratzen zara... LANDA: [Kar-kar]... Batzuk saiatzen dira, ausart batzuk. [Kar-kar] ARTEAGA: Baina oso-oso lan gogorra da ja guretzat. Baina zuek gaurko emakumeak zarete. Oraingo kontuez ari zarete oraintxe, argitasunez... LANDA: Bai, bai, nik aldarrikatzen dut gaurkoa naizela. ARTEAGA: Bai, bai, nik ere bai... LANDA: Bai, eta jarraitu nahi dut, ahal den bitartean, bizitzen, idazten, protestatzen. Zein dira zuen gaur egungo ametsak? LANDA: Ametsak? Hitz polita, ez dut erabiltzen. Amets hitza ja ahaztuta... Ez dakit zer den. Bada, helburuak? LANDA: Helburuak, bai. Beharbada, zahartzaro duin bat eramatea, ahalik eta autonomoena izatea. Senekak esaten zuen —ni oso estoizismoaren aldekoa naiz— heriotza ona prestatu behar dela... Oso beldurgarria dirudi, baina funtsezkoa iruditzen zait. Zaila da oso, e... Erraza da esaten, baina... ARTEAGA: Niri ere, hari horretatik, iruditzen zait adin honetan bizitza duin bat izatea, bizitzak ematen dizkizun gauza onak aprobetxatuz. LANDA: Baina aldarrikatu behar genuke adin honetan igual inoiz baino askeagoak garela. Paradoxikoki... ARTEAGA: Bai, hori dudarik gabe. Ja ez daukagu ezer ere galtzeko... LANDA: Bai, eta zer esango ote duten... ARTEAGA: Ez zaigu batere inporta; nahi duguna egiten dugu... LANDA: Gauza on batzuk badaude; ez asko, baina batzuk bai. ARTEAGA: Bai, eta pentsaera ere... Bizi izan dugunaren arabera, badugu halako motxila bat laguntzen dizuna gauza asko pixka bat orekatzen... LANDA: Bai, baina nola motxila hori askotan izaten den eszeptizismoa, ilusio falta, arrangura... Ez zaio kasu gehiegirik egin behar. ARTEAGA: Hori da; horregatik esan dut gauza onak bizi behar direla... |
2022-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/217712/mariasun-landa.htm | Mariasun Landa | Mariasun Landa. | «Oso euskaldunak diren bertuteak» zituen sendi batean sortu zela kontatzen du. «Abertzale familia zen: horrek emakumeari eskatzen zion diskrezioa, ez nabarmentzea...». Gaztetandik nabarmendu zen, ordea, feminismoaren aldeko borrokan. «Idazle» izateko asmoa betidanikoa du; «zirkunstantziek» bultzatuta hasi zen, ordea, haur literaturan, 70eko hamarraldian, ikastolen goraldi betean, artean euskaldun berri-berria zela. Haurrek euskaraz irakurtzeko materialik ia ez zutela ikusita hasi zen, kezka horrek bultzatuta. Arloko euskarazko obra esanguratsu asko harenak dira; itzulita ere badaude horietako asko. Sari ugari ditu: besteak beste, Euskadi saria (1991) Alex lanarengatik, Espainiako Haur eta Gazte Literaturako Sari Nazionala (2003) Krokodiloa ohe azpian-engatik, eta Eusko Ikaskuntza Saria (2014). Jakiundeko kidea ere bada. | ||
2022-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/217713/aranburu-laquolab-ez-da-egongo-erosahalmena-galtzea-dakarten-akordioetanraquo.htm | Ekonomia | Aranburu: «LAB ez da egongo erosahalmena galtzea dakarten akordioetan» | Errenta paktua erabat baztertu du Garbiñe Aranburuk, eta iragarri du soldatak KPIaren arabera igotzearen alde borrokatuko dela. | Aranburu: «LAB ez da egongo erosahalmena galtzea dakarten akordioetan». Errenta paktua erabat baztertu du Garbiñe Aranburuk, eta iragarri du soldatak KPIaren arabera igotzearen alde borrokatuko dela. | Ikasturtea ohar batekin hasi du LABek: sindikatuak ez du parte hartuko soldata errealak murrizten dituen akordio orokor batean. Oharra Iñigo Urkulluri egindakotzat uler daiteke, aste honetan bertan Eusko Jaurlaritzako lehendakariak beharrezkotzat jo baitu errenta paktu bat egitea.
Espainiako Gobernuak eta gizarte eragileek esku artean duten gai bat da, une honetan blokeatuta dagoena, eta soldata igoerak urte batzuetan mailakatzea ekar dezake, langileen aldeko beste segurtasun batzuen truke.
Bada, aurretik ELAk egin bezala, LABek berriro esan du ez dela izango halako negoziazioetan. «Berriro diot: guk ez dugu parte hartuko, ez dugu elikatuko, ez dugu babestuko aberastasunaren bidezko banaketarik ekarriko ez duen inolako itunik», esan du Garbiñe Aranburu LABeko koordinatzaile orokorrak, udako oporren osteko lehen agerraldi publikoan, Bilbon.
Doi-doi, kontrakoa egin nahi du sindikatu abertzaleak: langileek aberastasunaren banaketan duten zatia handitu nahi du, azken urteetan behera egin duelako.
Soldata duinak lortzeko proposamenak
Horretarako bi bide ikusten ditu: batetik, zerga erreforma bat eginez; eta, bestetik, soldata duinak lortuz.
Azken horri buruz, gutxieneko baldintza bat finkatu du LABek: inflazioa oso handia izanagatik, soldatak eguneratzean erosahalmenari eusten diotela bermatu behar du negoziazio kolektiboak. Hau da, gutxienez KPIa adina igo behar dute.
Patronalak eta enpresa zuzendaritzak saiatzen ari dira inflazioaren azpitik eguneratzen soldatak, eta, horren ondorioz, lan gatazkak asko ugaritu dira azken hilabeteetan, eta lan hitzarmen handien negoziazioa blokeatuta dago.
Soldatei dagokienez, LABek beste hiru proposamen ditu: gutxieneko soldata 1,400 euroan ezartzea (1.000 euroan dago otsailaz geroztik), soldata arrakala amaitzeko emakumeen lanari balio ekonomiko eta soziala ematea, eta, azkenik, gehienezko soldata bat finkatzea eta enpresei irabaziak banatzea debekatzea, «koiuntura berezi honek irauten duen bitartean».
Zerga erreforma integrala
LABek ikasturte honetan bultzatu nahi duen aberastasunaren banaketari buruzko borrokaren bigarren hanka zerga erreforma da, «integrala», Aranbururen ahotan. «Zerga politika Josu Jon Imaz bezalako euskal oligarken mesedetan egina da, eta hori aldatu egin behar da. Tarte handia dago hobetzeko; enpresa energetikoen irabaziak mugatu egin behar dira, kapital errenta handiak gehiago zergapetu behar dira, eta enpresa irabazien gaineko zergak handitu egin behar dira».
Erreforma sakon bat egitea zaila dela onartu du LABek, patronala ez ezik gobernuak ere ez baititu ikusten horretarako asmoarekin. «Gakoa langileen antolakuntzan dago, langileon borrokarako gaitasunean».
Lasaigarriak ez dira nahikoak
Testuinguruari dagokionez, «elkar zeharkatzen duten krisi askotarikoak» ikusten ditu LABek, eta «norabide oker bereko» bi proposamen ikusten ditu «elite ekonomiko, finantzario eta politikoen» partetik. «Batzuek, lotsarik gabe, eliteen trantsizio bide orria bere horretan inposatzeari ekin diote. AEBen interes inperialistekin lerratu, eta, bakea sustatu ordez, gerra eszenatokian sakondu dute, erregai fosiletan oinarrituriko ekoizpen eredua azken unera arte mantentzeko erabakiak hartu dituzte (energia nuklearra berdez tindatuz, besteak beste), eta langile eta herri sektoreon aurkako neurriak garatzen ari dira oro har».
Beste batzuk, berriz, «eliteen aldeko trantsizioaren helburua zalantzan jarri gabe, adabakiak diren politikak inplementatzeko saiakeran dabiltza. Gasolinaren prezioa diruz lagunduz, gasaren prezioa mugatuz eta hura konpentsatuz eta bestelako politika sozialen bidez, langileriaren aurkako erasoaldi agerikoa arintzeko neurri apalak onartu dituzte». Azken talde horretan koka daitezke Espainiako Gobernuak bultzatutako neurriak, EAJren eta EH Bilduren babesarekin, atal gehienetan.
«Lasaigarriekin edo lasaigarririk gabe, errezeta neoliberal eta sozialdemokratek krisiaren irteera gehiengo sozialaren aurkako trantsizio gisa bideratzea dute helburu», Aranbururen arabera, eta ez dute konpontzen arazo nagusia: «Lan errentak pisua galtzen ari dira etengabe, kapital errenten mesedetan. Alegia, aberastasuna geroz eta esku gutxiagotan pilatzen ari da, eta pobretzea eta prekarizazioa, hedatzen».
Idazkaritza Antirrazista
Hurrengo hilabeteetarako, beste bi helburu jarri dizkio LABek bere buruari. Batetik, ekainean Miarritzen egindako biltzarrean aldarrikatutako sindikalismo berrian urratsak egitea. Horren ondorioz, Idazkaritza Antirrazista bat martxan jarriko duela agindu du, «langile migrante eta arrazializatuen egoerari erantzuteko». Lan osasunari ere arreta berezia jarriko dio.
Bestetik, hauteskunde sindikaletan indarra egingo du LABek, langile batzorde asko berritu behar diren garaia datorrelako. LAB asko indartu da azken urteetan: 2017-2012 epean ordezkari gehien irabazi zuen sindikatua izan zen (+433), eta Hego Euskal Herrian sindikatu nagusien artean hirugarrena da (%19,24, 2021 amaieran), ELAren (%36,33) eta CCOOren (%20,22) atzetik, baina UGTren aurretik (%14,31). |
2022-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/217714/txaro-arteaga.htm | Txaro Arteaga | Txaro Arteaga. | 19 urte zituela hasi zen Donostiako Herri Irratian, eta «jende oso interesgarriarekin gauza asko pasatu zen gizarte bati» neurria hartzeko era izan zuen mikrofonoen aurrean. Une zailak izan zituen; adibidez, «non abortatu zitekeen galdezka» irratira hots egiten zioten andreen deiak jasotzen zituenean. Feminismoa kazetari lanetan ezagutu zuela kontatzen du, baina aurretik ereinda zegoela hazia, etxean jasotakotik: «Hitza ez neukan, baina joera...». 1988an Emakunde sortu zutenean bertako zuzendari izendatu zuten, eta 2005 arte jardun zuen. Feminismoaren erakundetze horretan egindako lana aintzat hartzekoa dela uste du, baina behin baino gehiagotan kezka adierazi du «epeldu» egin delako gaur egun hainbat hitzen zentzua, hutsaldu, eta desitxura daitezkeelako hainbat mezu. «Emakume gazteengan» du orain esperantza: haiek egingo duten bidean. | ||
2022-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/217715/neil-jordanen-marlowe-filmak-itxiko-du-donostiako-zinemaldia.htm | Kultura | Neil Jordanen ‘Marlowe’ filmak itxiko du Donostiako Zinemaldia | Lehiaz kanpo emango dute, Sail Ofizialean. Donostian izango dira, zuzendariaz gain, Liam Neeson eta Diane Kruger aktoreak. | Neil Jordanen ‘Marlowe’ filmak itxiko du Donostiako Zinemaldia. Lehiaz kanpo emango dute, Sail Ofizialean. Donostian izango dira, zuzendariaz gain, Liam Neeson eta Diane Kruger aktoreak. | Marlowe filmaren nazioarteko estreinaldiak itxiko du Donostiako 70. Zinemaldiko Sail Ofiziala. Neil Jordan zinemagile irlandarrak zuzendu du filma, eta Liam Neeson, Diane Kruger eta Jessica Lange aktoreak ditu protagonista. Lehiaz kanpo emango dute, amaiera galaren ondoren, Kursaalean. Bertan izango dira, hain zuzen ere, filmaren zuzendaria eta aktore protagonistak.
Philip Marlowe detektibea protagonista duen The Black Eyed Blonde eleberrian dago oinarrituta filma. John Banvillek idatzi zuen nobela, baina fikziozko pertsonaia hori Raymond Chandler idazle estatubatuarrak sortu zuen, duela ia 90 urte. 1930eko hamarkadaren amaierako Los Angelesen (AEBak) dago girotuta filma: Marlowe detektibeak (Neesonek jokatuko du haren rola) emakumezko oinordeko eder baten maitalea aurkitzeko enkargua jasoko du. Bartzelonan eta Dublinen filmatu dute pelikula, eta Parallel Films, Hills Productions eta Davis Films ekoiztetxeen arteko koprodukzio bat da.
Aurrez ere izana da Jordan Donostian: The Good Thief filmak Sail Ofiziala inauguratu zuen 2002an, eta lehiaketa nagusiko epaimahaiburua izan zen 2019an. Zinemagile irlandarrak idazle gisa hasi zuen bere ibilbidea, baina 1980ko hamarkadaren hasieran egin zituen bere lehen filmak. Ordukoak dira, hain zuzen ere, nazioartean ospea eman dioten lan gehienak: In Company of Wolves (1984), Txanogorritxoren ipuinaren bertsio laudatua, edota Mona Lisa (1986), zeinarekin Bob Hoskinsek aktore onenaren saria lortu zuen Cannesko zinemaldian eta baita Oscar sarietarako hautagaitza ere. 1992an, gidoi onenaren Oscar saria eskuratu zuen Irlandako gatazkan girotutako The Crying Game filmari esker, eta 1996an Urrezko Lehoia eskuratu zuen Veneziako zinemaldian Michael Collins filmarekin: Irlandaren independentziako heroiari buruzkoa da filma.
Sarreren salmenta Gaurtik aurrera eskuragarri daude inaugurazio eta amaiera galarako sarrerak, baita Donostia Sariak banatuko diren ekitaldietarako sarrerak ere. Juliette Binocheri hilaren 18an emango diote saria, eta David Cronenbergi, berriz, hilaren 21ean. Eskuragarri daude, halaber, Belodromoko hiru filmetarako sarrerak ere: Sintiendolo mucho, Rainbow eta Black is Beltza II: Ainhoa. |
2022-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/217716/txina-giza-eskubideen-urraketa-larrien-erantzule-da-xinjiangen-nberen-arabera.htm | Mundua | Txina «giza eskubideen urraketa larrien» erantzule da Xinjiangen, NBEren arabera | Nazioarteko erakundeak uigurrei buruzko txosten bat atera du, eta bertan dio etnia musulmanaren kontrako jazarpena gizadiaren kontrako krimena izan daitekeela. | Txina «giza eskubideen urraketa larrien» erantzule da Xinjiangen, NBEren arabera. Nazioarteko erakundeak uigurrei buruzko txosten bat atera du, eta bertan dio etnia musulmanaren kontrako jazarpena gizadiaren kontrako krimena izan daitekeela. | NBE Nazio Batuen Erakundeak uigurren kontrako «giza eskubideen urraketa larrien» erantzule izatea leporatu dio Txinari, eta ohartarazi du jazarpen hori gizadiaren kontrako krimena izan daitekeela.
Michelle Bachelet Giza Eskubideen Nazio Batuen goi mandatariaren agintaldia amaitzear zela atera zuten argitara, atzo gauean, etnia musulman horren egoerari buruzko txostena. Nazioarteko erakundeak dokumentu horretan dio «atxiloketa arbitrarioak» eta beste hainbat «abusu larri» izan direla Xinjiangeko Uigur Eskualde Autonomoan uigurren eta beste musulmanen kontra, eta, beraz, «askatasunaz gabetu» dituztela etnia horiek, «eskala handian»; gutxienez, 2017tik 2019ra.
Besteak beste, NBEko ikerlariek 26 atxilotu ohi elkarrizketatu zituzten, eta horien bi herenek jakinarazi zieten «tortura edota bestelako tratu txarrak» izan daitezkeen abusuak jasan zituztela. Elkarrizketatuek honelakoak deskribatu zituzten, esaterako: aulkietan hankak eta eskuak lotu zizkietela, eta borra elektrikoekin jo zituztela; bakarrik konfinatuta eduki zituztela; eta «aurpegian ura botatzen zieten bitartean galdekatu» zituztela.
Horrez gain, nazioarteko erakundeak dokumentuan dio «sinesgarriak» direla urteotan «sexu indarkeria eta mediku prozedura batzuk direla-eta» jaso dituen salaketak. Elkarrizketaturiko zenbait emakumek NBEko ikerlariei aipatu zieten «jaiotza kontrol behartuak» izan zirela, eta «esterilizazio behartu posibleak» ere bai.
«Emakume batzuek esan zuten abortatzera behartu zituztela familia plangintzarako politikak zehazten duen haur kopurua [hiru] gainditzen bazuten», dio dokumentuak. NBEren arabera, Txinako esterilizazio tasa 32koa da 100.000 biztanleko; Xinjiangeko Uigur Eskualde Autonomokoa, berriz, 243koa.
Horiek kontuan harturik, nazioarteko erakundeak uste du «diskriminazioa» oinarri dutela uigurren eta bestelako musulmanen atxiloketek, eta Txinako Gobernua deitu du «modu arbitrarioan beren askatasunaz gabetutakoak» askatzera.
Dokumentuak gatazka eragin du hura osatuko zutela jakinarazi zutenetik bertatik. Horren erakusle da Bacheletek iragan astean jakinarazitakoa: presio egin ziotela txostena argitaratzearen aldekoek eta kontrakoek; are, 40 bat herrialdek gutun bat bidali zioten eskatuz dokumentu hori ez plazaratzeko —ez zuen zehaztu zeinek—. Gaur, berriz, komunikatu baten bitartez, agintari ohiak deitoratu du presio politikoek eragina izan dutela ikerketan: «Politizazioak ez du lagundu. Egitekoa zailagoa bilakatu zuen».
Atzo arte Giza Eskubideen Nazio Batuen goi mandataria zena joan den maiatzean izan zen Txinan, eta bidaia hori baliatu zuen Xinjiangera joateko; adierazi zuenez, giza eskubideen urraketak ikertzen saiatzeko, ahalik eta modurik independenteenean.
Besteak beste, Kashgar eta Urumqi hiriak bisitatu zituen Bacheletek, eta tokian tokiko eta herrialde mailako gobernuetako ordezkariekin batzartu zen, baita enpresariekin, akademikoekin eta gizarte zibileko taldeekin ere. Horiek izan zituen elkarrizketa bakarrak; guztiak, aurrez antolatuak.
Bien bitartean, egun haietan, nazioarteko zenbait hedabidek uigurren kontrako jazarpenaren datuak azaleratu zituzten: Txinako Poliziaren barne kontrolerako argibideak argitaratu zituzten, baita atxilotuen zerrendak —izenak eta adinak barne— eta argazkiak ere. Esaterako, 2018ko urtarriletik uztailera artean ateratako 5.000 argazki baino gehiago zituen bilduak Poliziak, eta ondorioztatu zuten atxilotuta egon zirela horietako 2.884 gutxienez.
Gobernuz kanpoko erakundeen arabera, 2016az geroztik etnia uigurreko milioi bat lagun pasatu dira doktrinatzeko zentroetatik —hamabi milioi pertsona bizi dira Xinjiangeko Uigur Eskualde Autonomoan—, eta 2018an bertan NBEk ere salaketa hori egin zuen, «txosten sinesgarriak eta ugariak» oinarri hartuta; zehazki, «epaiketarik gabe, torturatuta eta betiko itxita» zeuzkatela esan zuen.
Txinaren iritziz, txostena «tresna politiko bat» da
Txinarentzat, «tresna politiko bilakatu den asmakizun bat» da NBEren dokumentua, eta «gezurrez» beteta dago, Atzerri Ministerioaren bozeramaile Wang Wenbinek adierazi duenez.
Haren aurretik, Txinaren NBEko misioa ere kritiko agertu da txostenaren edukiaz aritzean, eta esan du «desinformazioa eta Txinaren kontrako indarrek sorturiko gezurrak» dituela oinarri: «Txinako politikak eta legeak desitxuratzen ditu; arrazoirik gabe gezurrez belzten du, eta barne aferetan esku hartzen du».
Pekinek argudiatu du «terrorismoaren eta estremismoen» kontra ari dela borrokan Xinjiangen —2014an onartu zituen horretarako legeak—, eta zuzenbide estatua errespetatuta egin duela hori. 121 orrialdeko txosten bat argitaratuta erantzun dio NBEri, eta horretan dio «oinarririk gabea» dela «diskriminazio etnikoa» bultzatzen duelako akusazioa.
Uigurren eskubideen aldeko taldeentzat, aldiz, nazioarteko erakundearen dokumentua albiste pozgarria da, eta «inflexio puntu bat» nazioartea ematen ari den erantzunarentzat. Omer Kanat Uigur Giza Eskubideak Proiektuko zuzendariak zera esan du: «Txinako Gobernuak behin eta berriz ukatu duen arren, NBEk ofizialki onartu du krimen ikaragarri horiek gertatzen ari direla».
Munduko Uigur Kongresuko presidente Dolkun Isak ere eskerrak eman zizkion ikerketan parte hartu zutenei: «NBEren txostena biziki garrantzitsua da. Kontu bihurtzea orain hasten da». |
2022-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/217717/jaurlaritzak-laquokonpentsazioakraquo-eskatu-ditu-industria-sektorearentzat.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak «konpentsazioak» eskatu ditu industria sektorearentzat | Bruselara bidali behar duen planerako proposamenak bidali dizkio Espainiako Gobernuari, enpresen eskaerekin. Etendura erregimena «berreskuratzeko» eskatu dio, kogenerazioa laguntzeko, eta erosketa bateratuak ahalbidetzeko. | Jaurlaritzak «konpentsazioak» eskatu ditu industria sektorearentzat. Bruselara bidali behar duen planerako proposamenak bidali dizkio Espainiako Gobernuari, enpresen eskaerekin. Etendura erregimena «berreskuratzeko» eskatu dio, kogenerazioa laguntzeko, eta erosketa bateratuak ahalbidetzeko. | Eusko Jaurlaritzak Madrili eskatu dio industria sektoreko enpresak «konpentsatzeko» baldin eta energia horniduran etenik bada edo beren borondatez kontsumoa eteten badute energia konpainiekin adostuta. Hala jaso du Espainiako Gobernuari bidali dizkion eskaeretan. Duela hiru aste aurkeztutako zirriborroari puntu bat gehitu dio, sektorearen proposamenekin. Puntu horretan aipatzen diren neurriak Espainiako Gobernuaren eskumen esklusiboak dira, eta Jaurlaritzak espero du Trantsizio Ekologikorako Ministerioak hil honetan Bruselara bidali behar duen energia aurrezteko kontingentzia planean jasotzea.
Ikusi gehiago: Eusko Jaurlaritzaren kontingentzia plana, osorik.
Neurri nagusietako bat da etendura erregimen deiturikoa «berreskuratzea», «baliabide gehiagorekin» eta gas kontsumora zabalduz. Argindarraren kasuan, mekanismo horri esker Espainiako Sare Elektrikoak enpresa baten hornidura eten dezake larrialdiren bat gertatu delako, eskariak gora egin duelako edo sorkuntzak behera egin duelako. Horren truke, atxikitzen direnek laguntza batzuk jasotzen dituzte. Jaurlaritzaren arabera, konpentsazio horiek araudi berrian berrikusi beharko lirateke, eta gasa erabiltzen dutenei zabaldu. Kontsumoa eteteko prest dauden enpresen fakturak merkatzea izan liteke laguntzetako bat, baina gehiago edo beste mota batekoak ere izan litezke; Jaurlaritzak ez du zehaztu.
Madrili eskatu dion beste neurri bat kogenerazioarekin lotuta dago. Teknologia horrek gasetik elektrizitatea eta beroa sortzea ahalbidetzen du. Enpresa askok —paper fabrikek batez ere— inbertsio handiak egin dituzte horrelako teknologiak beren eraikinetan jartzeko, baina horietako asko geldirik daude gaur egun, gasaren prezioaren ondorioz. Kogenerazioa erabiltzen dutenek, gainera, «zigor» gehigarri bat dute: ekoizten duten elektrizitate guztia saldu behar dute lehenik, eta, gero, sare orokorrari erosi, merkatuko prezioan (garestiago).
Bruselak onartutako eta duela hilabete abian jarritako iberiar salbuespenaren ondorioz, elektrizitatea sortzeko gasa erabiltzen duten ziklo konbinatuko zentralek konpentsazio bat jasotzen dute, baina ez kogeneraziokoek. Ez Espainian, baina bai Portugalen. Jaurlaritzaren ustez, «diskriminatzailea» da ziklo konbinatuko plantak soilik laguntzea.
Horrekin batera, Jaurlaritzak Madrili eskatu dio energia ekoizleen eta kontsumitzaileen arteko «bitartekariaren figura» arautzeko; bide emateko, besteak beste, enpresa batzuk batzeko eta energia erosketa bateratuak egiteko, «prezio hobeagoetan».
Gasa ziurtatzeko neurriak
Jaurlaritzaren arabera, gaur egun arazorik ez dago gas hornidurarekin, baina ohartarazi du egoera asko zailduko litzatekeela Errusiak Nord Stream 1 gasbidea betiko edo denbora luzez itxiko balu —aste honetan, hiru egunez etengo dute, mantentze lanetarako—. Horren aurrean, hainbat proposamen egin dizkio Espainiako Gobernuari.
Batetik, programatuta dauden gas likidotuaren bidalketak «ziurtatzeko», eta iritsiko ez balira zigorrak ezartzeko. Bestetik, Bilboko portuan gasa deskargatzeko beste gune jartzeko eskatu dio, eta ahalik eta azkarrena egiteko. Horrekin batera, Hego Euskal Herriko gasbideen garraio bolumenak handitzeko eskatu dio, eta Frantziako sarearekin mugan dauden lotuneak hobetzeko. |
2022-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/217718/irailaren-26an-itzuliko-da-egunean-behin-jokoa.htm | Bizigiro | Irailaren 26an itzuliko da Egunean Behin jokoa | Hamargarren denboraldiaren atarian, hainbat sorpresa egongo direla iragarri dute jokoaren sortzaileek | Irailaren 26an itzuliko da Egunean Behin jokoa. Hamargarren denboraldiaren atarian, hainbat sorpresa egongo direla iragarri dute jokoaren sortzaileek | Amaitu da itxaronaldia: Egunean Behin jokoa martxan izango da berriro ere irailaren 26tik aurrera. Hamargarren denboraldia izango da, eta «berriztuta eta itxuraldatuta» itzuliko dela adierazi du CodeSyntaxek, «atseden pixka bat luzexeagoa» egin ondoren.
Apirilaren 10ean amaitu zuten bederatzigarren denboraldia, eta 60.000 lagunek baino gehiagok parte hartu zuten asteroko testetan. Gainera, hiru aldiz, finala telebistan jokatu zuten, zuzenean, eta Korrikaren amaierako festan ere partida bat antolatu zuten.
Maiatzean prest zeuden hamargarren denboraldiari ekiteko, orduan ateratako oharrean azaldu zutenez, baina nahiago izan dute atsedena apur bat luzatu, eta aplikazioari berrikuntza batzuk egin ondoren lehiaketa «berpiztu».
Berbaxerka, BERRIAn
Egunean Behin-ekin batera, Berbaxerka da azken urteetan sortu diren jokoetariko bat. BERRIAren webgunean dago bertan jokatzeko aukera: Berria.eus/berbaxerka helbidean. Ausazko zazpi hizkirekin hitzak topatzea da erronka. 2022ko urtarrilaren hasieran euskarara ekarri zuten Marc Font informatikariak eta Gorka Salces irakasleak. |
2022-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/217719/bayern-munich-egokitu-zaio-realari-txapeldunen-ligako-atarikoan.htm | Kirola | Bayern Munich egokitu zaio Realari Txapeldunen Ligako atarikoan | Joanekoa etxean jokatuko du Natalia Arroyoren taldeak, irailaren 20-21ean; itzulerakoa astebete geroago Alemanian. | Bayern Munich egokitu zaio Realari Txapeldunen Ligako atarikoan. Joanekoa etxean jokatuko du Natalia Arroyoren taldeak, irailaren 20-21ean; itzulerakoa astebete geroago Alemanian. | Realak badaki jada zein kontrario izango duen aurrean Txapeldunen Ligako atariko kanporaketan: Bayern Munich. Talde txuri-urdinak etxean jokatuko du joaneko partida, irailaren 20-21ean, eta itzulerakoa irailaren 27-28an Alemanian. Natalia Arroyoren taldeak estreinakoz jokatuko du txapelketa, eta kanporaketa hau gaindituz gero multzo fasean izango da talde txuri-urdina.
Alemaniako liga Europako indartsuenetakoa da, eta Bayern Munich bigarren geratu zen aurreko denboraldian ligan. Duela bi urte, berriz, irabazi egin zuen garaikurra. 20014-215 eta 205-2016 denboraldietan ere irabazi zuen.Txapeldunen ligan ere ez du ibilbide makala egin. 2019-2020 denboraldian Lyonek kanporatu zuen final-laurdenetan, 2020-2021 denboraldian Chelseak finalerdietan eta aurreko sasoian PSG-k final-laurdenetan.
Realak bezala atariko kanporaketa honetan ekingo dio Alemaniako taldeak txapelketari. James Scheuer da taldeko entrenatzailea, eta Wolfsborgen atzetik ligako talderik indartsuena da. Kontuan izan behar da Lina Magull, Lea Schuller, Sydney Lohmann, Linda Dallmann eta Klara Bühl jokalariek uztailean jokatu zen Eurokopa jokatu zutela Alemaniarekin, eta finalera iritsi zirela. Bertan Ingalaterraren kontra galdu zuten. |
2022-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/217721/itzuli-dira-eskolara.htm | Gizartea | Itzuli dira eskolara | Ipar Euskal Herriko ikasleek sartze eguna dute egun. Seaskarentzat «erronka handiko» urtea izanen da: batetik, ikasle kopurua emendatu da; bestetik, azterketak euskaraz pasatzeko eskubidea aldarrikatzen segituko dute. | Itzuli dira eskolara. Ipar Euskal Herriko ikasleek sartze eguna dute egun. Seaskarentzat «erronka handiko» urtea izanen da: batetik, ikasle kopurua emendatu da; bestetik, azterketak euskaraz pasatzeko eskubidea aldarrikatzen segituko dute. | Eskolarako bidea hartu dute berriz Ipar Euskal Herriko ikasleek udako bakantzen ondotik. Bi ikasturtez, COVID-19aren pandemiaren neurriek baldintzatu dute eskolako bizia; baina, aurten, protokolorik gabe egin dute sartzea. Hiru hezkuntza sistemetako haurrak hasi dira berriz lanean, eskola publikoetan, pribatu katolikoetan zein ikastoletan. Ikastoletan, hain zuzen, «erronka handiak» izanen dituztela azpimarratu du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak.
Jorajuriak azaldu du aurten 100 bat ikasle gehiago izanen direla Ipar Euskal Herriko ikastoletan, eta «desafio» handia izanen dela. Halere, ez dute ikastola berririk irekiko; azkena iragan ikasturtean ireki zuten, Beskoitzen (Lapurdi). Baina proiektu handi bat du Seaskak abiaturik: bosgarren kolegioa eraikitzen hasiak dira, Senperen (Lapurdi).
Bestalde, azterketak euskaraz pasatu ahal izateko eskubidea aldarrikatzen segituko dute, ikasturte hasieratik. Izan ere, iaz borroka handia eramanik ere, ez zuten lortu aspalditik eskatzen duten eskubidea. Irailaren 14an biltzekoak dira Pap Ndiaye Frantziako Hezkuntza ministroaren kabinetearekin Euskararen Erakunde Publikoko ordezkariak eta Ipar Euskal Herriko diputatu eta senatariak. |
2022-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/217722/omikronera-egokitutako-txertoak-baimendu-ditu-emak.htm | Gizartea | Omikronera egokitutako txertoak baimendu ditu EMAk | Sendagai agentziak baiezkoa eman die Comirnaty (Pfizer/BioNTech) eta Spikevax (Moderna) txertoei, Europan oroitzapeneko dosi gisara erabiltzeko. | Omikronera egokitutako txertoak baimendu ditu EMAk. Sendagai agentziak baiezkoa eman die Comirnaty (Pfizer/BioNTech) eta Spikevax (Moderna) txertoei, Europan oroitzapeneko dosi gisara erabiltzeko. | EMA Sendagaien Europako Agentziak oniritzia eman die COVID-19aren omikron aldaera batzuetara egokitutako bi txertori: Pfizer/BioNTech enpresen Comirnaty eta Moderna enpresaren Spikevax prototipoei, hain zuzen. SARS-CoV-2 birusaren jatorrizko aldaeraren aurkako babesa eskaintzeaz gain, txerto horiek babes gehigarria eskaintzen dute omikron BA.1 azpialdaeraren aurka. Hortaz, sendagai agentziaren arabera, eraginkorragoak izanen lirateke gaur egun zirkulazioan den birusaren aurka.
«Txertoak egokitzen edo eguneratzen dira eraginkorragoak izan daitezen SARS-CoV-2aren aldaera berrien aurka. Egokitutako txertoek babes zabalagoa eskaintzen dute hainbat aldaeraren aurka, eta, hortaz, espero dugu lagungarri izanen direla COVID-19aren aurkako babes optimoari eusteko, birusa eboluzio betean den bitartean», azaldu du agentziak ohar batean. BA.4 eta BA.5 azpialdaeren aurkako txerto prototipoak aztergai dituzte oraingoz. «Laster igorriko dugu horien gaineko ebaluazioa, eta, baimena lortuz gero, are gehiago indartuko litzateke Europan eskuragarri diren txertoen bilduma».
Comirnaty eta Spikevax 12 urtetik gorakoei jartzeko baimena eman du EMAk, oroitzapeneko dosi gisa. Hau da, jatorrizko txertoen bi edo hiru dosi jarriak dituztenei soilik jarriko diete sendagai berria Europan.
Txerto berriek eragin ditzaketen nahi gabeko ondorioei dagokienez, EMAk azaldu du orain arteko ikerlanetan atzemandakoak «arinak» izan direla, eta denbora gutxiren buruan desagertu direla. «Orain arteko txertoek eragindako ondorioen antzekoak dira». |
2022-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/217723/aek-k-2022-2023ko-ikasturterako-matrikulazioa-ireki-du.htm | Gizartea | AEK-k 2022-2023ko ikasturterako matrikulazioa ireki du | Aurreko urtean baino ikasle gehiago espero ditu AEK-k; azken ikasturtean %5 igo zen matrikulazioa. | AEK-k 2022-2023ko ikasturterako matrikulazioa ireki du. Aurreko urtean baino ikasle gehiago espero ditu AEK-k; azken ikasturtean %5 igo zen matrikulazioa. | Ikasturte berrirako matrikulazio kanpaina martxan jarri du AEK Alfabetatze-Euskalduntze Koordinakundeak. Jada eman daiteke izena urrian hasiko den ikasturterako. 100 herritan baino gehiagotan ditu euskaltegiak AEK-k. «Euskara ikasteko garaia berriz hemen dugu, euskara maila hobetzeko eta euskara erabiltzen jarraitzeko», adierazi du Alizia Iribarren AEK-ko koordinatzaile nagusiak, Bilboko Euskaltzaindiaren egoitzan egindako aurkezpenean. AEKn izena ematen duen ikasle orok Aizu! aldizkaria doan jasoko du hilero euskaltegian bertan, eta hainbat aukera eta deskontu izango ditu.
Datozen asteetan, kanpaina «aktibo eta handi» batean murgilduko direla adierazi du Iribarrenek. Kanpainaren euskarri grafikoetan euskara hitza modu ausartean eta nabarmenean islatu nahi izan dute, euskara ardatz izateko: «Euskara erdigunean jarri behar dugu, guztion eskura, ahalik eta herritar gehien euskaltegietarako bidean jartzeko».
Azken urteetan, matrikulazioa gora egiten ari zen etengabe. Pandemiak zertxobait apaldu zuen. Hala ere, egoera zail horretan euskara ikasi eta hobetu nahi duten herritarren gogoak hortxe dirauela azaldu du koordinatzaile nagusiak: «Azken bi urteetan, arrakasta handiz egin ditugu ohiko ikastaroak, milaka lagunekin batera». Azken ikasturtean matrikulazioak berriro egin du gora: %5 aurreko urtearekin konparatuta.
Iribarrenek irakasleen profesionaltasuna eta berotasuna gogoratu nahi izan ditu: «Ikasleek bidelagunik onenak izango dituzte, AEK-ko irakasleak, ikasprozesuan aurrerantz egin dezaten eta euskara pasio handiz ezagutu eta erabil dezaten». Zuriñe Eguskizak 21 urte baino gehiago daramatza AEKn irakasle. «Sartzearren sartu nintzen, eta beste mundu bat deskubritu nuen», nabarmendu du Eguskizak. Lankideen arteko harremana oso erraza dela dio: «Ez gara lankideak, lagunak gara». Ikasleak ere oso ondo konpontzen direla azaldu du, antzeko helburuekin joaten direlako euskaltegietara: euskara ikastera, jendea ezagutzera eta ondo pasatzera.
Simona Sobotovicova AEK-ko ikaslea da. Lau urte daramatza euskara ikasten. Indautxuko AEK euskaltegian hasi zen, eta, orain, Trapagaranen dago. «Nire senarra hemengoa da, eta semea ikastolan dago; hari laguntzeko eta kultura hobeto ezagutzeko hasi nintzen euskara ikasten», azaldu du emakume eslovakiarrak. Hasieran «zaila» iruditu zitzaiola dio, baina, orain, moldatzen da. «Gehien kostatzen zaidana mintzapraktika da», onartu du. Lau urte hauetan klaseko giroa ona izan dela dio, bai ikasleekin, baita irakasleekin ere.
Euskara ikasteko hainbat aukera
AEK-k euskara aurrez aurre nahiz online ikasteko aukera eskainiko du. Euskaltegietan aurrez aurreko taldeak sortuko dituzte. Horrez gain, autoikaskuntzarako aukera ere egongo da, euskaltegian zein etxean. Eredu konbinatuak aurrez aurreko eskola eta autoikaskuntza uztartuko ditu, eta online ikastaroen bidez ikasteko aukera ere egongo da. Foruko barnetegia, Urdaibaiko biosfera erreserban dagoena, urte osoan egongo da zabalik.
Erakunde askok ematen dituzte diru laguntzak euskara ikasteko. Euskal Autonomia Erkidegoan, B2ra arteko prozesua doakoa da, maila egiaztatuz gero. Aurten, C1 mailarako prozesua ere doakoa izango da, maila gaindituz gero, 30 urtetik beherakoentzat. Nafarroan diru laguntzak areagotu egin dituzte, eta Iparraldean ere bada diru sail bat. «Oso garrantzitsua iruditzen zaigu herritarrek aukera horien berri edukitzea, ezinbesteko osagaia baitira euskarara eta euskaltegietara hurbiltzeko», azpimarratu du koordinatzaile nagusiak. Diru laguntzen gaineko informazioa, ikastaroena eta hizkuntza agiriena euskaltegietan eta AEKren webgunean aurkitu daiteke. |
2022-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/217724/generalitateak-esan-du-geletan-ez-direla-emango-irakastorduen-25-gazteleraz.htm | Mundua | Generalitateak esan du geletan ez direla emango irakastorduen %25 gazteleraz | Kataluniako Gobernuak aldarrikatu egin du parlamentuak murgiltze eredua defendatzeko aurreko ekainean onartutako legea. | Generalitateak esan du geletan ez direla emango irakastorduen %25 gazteleraz. Kataluniako Gobernuak aldarrikatu egin du parlamentuak murgiltze eredua defendatzeko aurreko ekainean onartutako legea. | Argi mintzatu da gaur Kataluniako Generalitateko Hezkuntza kontseilari Josep Gonzalez-Cambray: «Kataluniako zentroetako gela bakar batean ere ez dira emango irakastorduen %25 gazteleraz». Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen, 2020ko abenduan, irakastorduen %25 gazteleraz izateko. Kataluniako Parlamentuak murgiltze ereduaren kontrako erabakiari aurre egiteko lege bat onartu zuen aurreko maiatzean, zeinaren arabera Kataluniako hezkuntza sisteman katalana «komunikazio hizkuntza» izango baita, eta gaztelera, berriz, «hizkuntza kurrikularra». ERC Esquerra Republicanak, PSCk, JxC Junts Per Catalunyak eta Comukoek adostu zuten lege hori.
Datorren astean hasiko da 2022-2023ko ikasturtea, eta gaur egin du agerraldia Gonzalez-Cambrayk, irakasleak zentroetara itzuli diren egunean. Nabarmendu du aurreko ikasturtea «esku sartze judizialek» ezaugarritu zutela, baina Kataluniako Gobernuak «herrialde gisa» erantzun ziela, eta erabakiak «kontsentsu sozial, politiko eta pedagogikoaren» ondorio izan zirela.
Agerraldi berean hitz egin du Patricia Goma Hezkuntza Kontseilaritzako idazkari nagusiak, eta adierazi du Katalunian lehen eta bigarren hezkuntzako 5.500 zentro baldin badaude horietako 27tan ari direla irakasten edukien %25 gazteleraz: hamarretan, Kataluniako Auzitegi Nagusiak ezarritako kautela neurrien eraginez, eta besteetan, sententzia betez, nahiz eta zortzi zentrotan kasazio helegite baten ebazpenaren zain dauden.
Generalitatearen Hezkuntza Kontseilaritzak arautegi bat bidali die hezkuntza zentroei, eta, horrek dioenez, «funts publikoen bidez funtzionatzen duten zentro guztiek bermatu behar dute arauen esparru berria betetzen ari direla». Testuaren arabera, esparru hori ez da «bateragarria» irakastorduen %25 gazteleraz izateko «hartu diren neurri judizialekin».
Kataluniako Auzitegi Nagusiak jakinarazi zuen uztail amaieran Auzitegi Konstituzionalera eramango zuela murgiltze eredua bermatzeko parlamentuak kontsentsuz onartutako legea. Gomak gaur esan duenez, Konstituzionalak auziaz ebatzi bitartean indarrean egongo da lege berria. |
2022-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/217725/ziutik-atera-da-santorinin-jipoitu-zuten-beasaindarra.htm | Gizartea | ZIUtik atera da Santorinin jipoitu zuten beasaindarra | Abuztuaren 11n ospitaleratu zuten. Lau lagun atxilotu zituzten erasoarekin lotuta. | ZIUtik atera da Santorinin jipoitu zuten beasaindarra. Abuztuaren 11n ospitaleratu zuten. Lau lagun atxilotu zituzten erasoarekin lotuta. | Santorini uhartean (Grezia) larri zauritu zuten Beasaingo (Gipuzkoa) bizilaguna ZIU zainketa intentsiboetako unitatetik atera da. Abuztuaren 11n, lagunekin oporretan zegoela, eraso egin zioten hainbat lagunek, lapurreta egiteko; bakarrik zegoen eraso ziotenean. Atenasen ospitaleratu zuten, oso larri.
Gazteak hogei egun inguru egin ditu zainketa intentsiboetako unitatean, baina, Leire Artola Beasaingo alkateak EITBri adierazi dionez, haren egoerak hobera egin du; asteartean atera zuten zainketa intentsiboetako unitatetik. Halere, ez dute jakinarazi noiz itzuli ahal izango den Euskal Herrira.
Poliziak 16 eta 19 urte arteko lau lagun atxilotu zituen erasoarekin lotuta, hotel batean. Greziako hainbat hedabidek zabaldu zutenez, kamera batzuek grabatutako irudiei esker identifikatu zituzten. 500 euro eta hiru telefono atzeman zizkien Poliziak. |
2022-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/217726/arraun-lagunak-izan-da-azkarrena-sailkatze-estropadan.htm | Kirola | Arraun Lagunak izan da azkarrena sailkatze estropadan | Arraun, Orio, Tolosaldea, Hibaika, Cabo, Hondarribia eta Chapela ere sailkatu dira igandean Kontxako Bandera jokatzeko. | Arraun Lagunak izan da azkarrena sailkatze estropadan. Arraun, Orio, Tolosaldea, Hibaika, Cabo, Hondarribia eta Chapela ere sailkatu dira igandean Kontxako Bandera jokatzeko. | Ez da ezusterik izan sailkatze estropadan. Arraun, Orio, Tolosaldea, Hibaika, Cabo, Hondarribia eta Chapela sailkatu dira gaurko erlojupekoan. Zortzigarrena Donostiarra izango da, jokatu gabe sailkatua dagoena. Gipuzkoako sei traineru eta Galiziako bi ariko dira lehian datozen bi igandeetan. Ligen arteko banaketa eginda, Euskotren ligako lau traineruak sailkatu dira, ETE ligako lehen biak, eta Galiziako ligako aurreneko bi sailkatuak.
Denboretan, Arraunek lau segundo atera dizkio Oriori, 11 Tolosaldeari, 23 Hibaikari, 24 Cabori, 25 Hondarribiari, 30 Chapelari. Ondarroa zortzigarren, zortzi segundora geratu da zazpigarrenarekiko. Ziabogan denborarik onena izan duten lehen zazpi traineruek lortu dute sailkatzea.
Gaurko emaitzak ez dira izaten oso adierazgarriak banderaren lehiarako, baina aztertzen hasita, Eusko Label ligakoen nagusitasuna geratu da agerian. Arraun, Orio eta Tolosaldea koska bat aurretik doaz beste lau sailkatuen aldean. ETE ligako eta Galiziako ligako lehen bi sailkatuen artean ez da alde handirik izan. Gaurkoan behintzat, bi multzotan banatuta amaitu dute estropada.
Orioko Nagore Urdanpilleta arraunlariak bete gabe utzi duten helburu bati egin dio aipamena: «Aurrena egin nahi genuen, baina Arraunek aurrea hartu digu. Dena dela, helburua sailkatzea zen, eta lortu dugu».
Pozik dagoen bestea Inge Ugarte da, Hibaikako patroia: «Denok ikusten dugu geure burua barruan, baina ez dira denak sartzen. Guk lortu dugu, eta helburu bat bete dugu, denboraldiko helburua». Bestea datorren urteko Euskotren ligan aritzea zen, eta bigarren eginda lortu zuten hori ere.
Galiziarren artean, egundoko poza erakutsi dute Cabokoek eta Chapelakoek. Nicole Maroño Cabokoak adierazi du lortu duen «gehiena» dela gaurkoa: «Oso estropada ona egin dugu kanporantz eta barrurantz». Chapelako Olalla Martinez ere irribarre betean zen lanak amaitu eta gero: «Ilusio handia genuen. Sinesgaitza da sailkatzea, amets bat».
Beste lehia batean izan da Arraun Lagunak. Sailkatzeko barruan izango zela ia seguru jota, lan ona egitera joan da, eta lortu ere bai. Hori nabarmendu du Xubane Uribarrenak: «Behar genuen horrelako estropada bat, onenak izatea. Badakit ez duela balio iganderako gaurko denborak. Arraunean lasai egin dugu; arraunkada bakoitza ondo egiteko asmoz joan gara, eta gozatu egin dugu. Eman dugu lehen kolpea».
Igandeko txandak
Ohi bezala, estropadaren ondoren egin da igandeko txanda zozketa. Aurrenekoan, Hibaika, Cabo, Tolosaldea eta Hondarribia aterako dira, eta bigarrengoan, Arraun Lagunak, Orio, Donostiarra eta Chapela. |
2022-9-1 | https://www.berria.eus/albisteak/217727/udazkenean-itxiko-dute-saison-quebec-pays-basque-truke-programa.htm | Kultura | Udazkenean itxiko dute Saison Quebec-Pays Basque truke programa | Euskal kultura Montrealera eta Quebecera eramango dute hainbat sortzailek Etxepare institutuaren eskutik. | Udazkenean itxiko dute Saison Quebec-Pays Basque truke programa. Euskal kultura Montrealera eta Quebecera eramango dute hainbat sortzailek Etxepare institutuaren eskutik. | Etxepare Euskal Institutuak antolatutako Saison Quebec-Pays Basque kultur trukerako egitasmoak programa zabala eskainiko du bere azken txanpan. Modu horretan, diziplina anitzeko sortzaile eta jarduerek itxiko dute jaialdia. Izan ere, unibertsitate katedra berria, euskal zinema zikloa, literatura jaialdia eta kontzertu ugari egingo dira Quebecen irailetik abendura bitarte.
Irene Larraza Etxepare institutuko zuzendariak jakinarazi du ondorengo ekitaldi hauek jasoko dituela egitarauak: bost sorkuntza egonaldi, arte eszenikoei buruzko nazioarteko lau topaketa, hiru literatura jaialdi, bi zinema ziklo, lau musika bira, arte garaikideko bi jardunaldi, erakusketa bat, mintegi akademiko bat eta euskal ikasketen katedra berri bat.
Nolanahi ere, irailean izango du puntu gorenetako bat kultur programak: Festival Quartiers Danses jaialdia, Cinematheque Quebecoise filmategiarekin batera antolatutako euskal zinema zikloa. Irailaren 9tik 18ra izango da hori. Horretaz gain, Elbira Zipitria euskal ikasketen katedra berri baten irekiera egingo da hilaren 9an bertan, McGill Unibertsitatean.
Bingen Zupiria Kultura sailburuaren arabera, orain bi urte izan behar zuen jaialdiak, baina pandemiak atzeratu egin du. «Egin dira gauzak, hala ere. Eta, urrats batzuk egin ondotik, aurten, normaltasuna berreskuratuta, dena aurrez aurre egiteko moduan izango garela ematen du». Nabarmendu du, halaber, ez dela kasualitatea egitasmoa Quebecen egitea. Izan ere, Araba, Bizkai eta Gipuzkoarentzat lurralde estrategikoa dela adierazi du. «Hango hizkuntza politikak beti izan dira guretzat erreferentzia».
Montrealen ere bai
Programazioaren hein handi bat Quebec hirian egingo den arren, Montreal ere hartuko du programak. Izan ere, bertan irailero egiten den Quartiers Danses jaialdiak euskal sorkuntza garaikidean jarriko du arreta aurten. Beraz, Basque Focus sailean lau euskal konpainia arituko dira, eta bederatzi ikuskizun eta hamabost emanaldi eskainiko dituzte denera.
Malandain Ballet Biarritzek zabalduko du egitaraua, irailaren 8an, Maisonave antzokian, Montrealgo antzoki nagusian. Hiru ikuskizun eskainiko ditu konpainiak: La pastorale, Nocturnes eta Mozart a deux. Thierry Malandain konpainiako zuzendaria esker onez mintzatu da gaur goizeko agerraldian: «Ohore handi bat da horrelako jaialdi batean parte hartu ahal izatea».
Ez da, ordea, jaialdian egongo talde bakarra izango, beste batzuek ere eskainiko baitute emanaldia Maisonaveko oholtzan: Judith Argomanizen Lasala konpainiak, Jaiotz Osa eta Xabier Mujikak –Osa + Mujika bikote artistikoak–, Proyecto Larruak eta Telmo Esnalek. Dantzari lotutako ekitaldiak euskal dantzaren transmisioa xede duen Soka ikuskizunarekin amaituko dira.
Programak ez du atzean utziko zinema. 1980ko hamarkadatik gaur arte egindako lan batzuk eskainiko dira. Larrazak azaldu duenez, elkarbizitza, bakea eta euskal gatazka izango dute ardatz Quebeceko Filmategian proiektatuko diren filmek. Ondorengoak izango dira, hurrenez hurren: La fuga de Segovia, Yoyes, La pelota vasca, Asier eta biok, Lasa eta Zabala, Negociador eta Maixabel.
Beste jarduera batzuk
Iraileko jarduerez gain, aurrerago ere eskainiko dira bestelako batzuk: Itxaro Borda, esaterako, Trois Rivieres nazioarteko poesia jaialdian arituko da urriaren lehen bi egunetan; eta, Igor Calongek, bestalde, dantza emanaldia eskainiko du Montrealgo Dantza Garaikideko Eskolan.
Musikari dagokionez, hiru kontzertu eskainiko ditu Quebecen Xabi Aburruzagak. Oreka TX, berriz, M pour Montreal-en arituko da azaroaren 17an; eta Sigma Project saxofoi laukoteak hainbat solasaldi eta kontzertu emango ditu Montrealgo Unibertsitatean urriaren 23tik 26ra bitarte.
Kanadan bertan baina programatik kanpo, berriz, Uxue Alberdi, Miren Amuriza eta Danele Sarriugarte bertsolaritzaren inguruan arituko dira Torontoko Festival of Authors jaialdian. |
2022-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/217747/pertsona-bat-hil-eta-beste-bi-zauritu-dira-legution-izandako-auto-istripu-batean.htm | Gizartea | Pertsona bat hil eta beste bi zauritu dira Legution izandako auto istripu batean | Bart gertatu da istripua, 22:00ak aldera. Bi ibilgailuk elkar jo dute. | Pertsona bat hil eta beste bi zauritu dira Legution izandako auto istripu batean. Bart gertatu da istripua, 22:00ak aldera. Bi ibilgailuk elkar jo dute. | Lagun bat zendu da bart Legution (Araba) izandako auto istripu batean. Ertzaintzak eman du ezbeharraren berri. Zabaldutako informazioaren arabera, bi autok talka egin dute N-240 errepidean. Ondorioz, ibilgailuetako batean zirenetako bat hil egin da, orduantxe. Beste bi pertsona zauritu egin dira, eta ospitalera eraman dituzte.
Ertzaintzak ikerketa abiatu du istripua nola gertatu den argitze aldera. |
2022-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/217748/lan-merkatua-udazken-hotz-baten-atarian.htm | Ekonomia | Lan merkatua udazken hotz baten atarian | Ohi bezala, abuztuan langabezia igo egin da Hego Euskal Herrian: 2.085 gehiago. Eta 13.621 afiliatu gutxiago daude Gizarte Segurantzan. Martxotik lehenengo aldiz, enplegua galdu da industrian, eta turismoaren susperraldiak eragin txikia izan du zerbitzuen sektorean | Lan merkatua udazken hotz baten atarian. Ohi bezala, abuztuan langabezia igo egin da Hego Euskal Herrian: 2.085 gehiago. Eta 13.621 afiliatu gutxiago daude Gizarte Segurantzan. Martxotik lehenengo aldiz, enplegua galdu da industrian, eta turismoaren susperraldiak eragin txikia izan du zerbitzuen sektorean | Uda honetan lan merkatuak ez ditu nabaritu inflazio handiaren ondorioak, ez behintzat kopuruetan, eta aurreko urteetako joerari eutsi dio. Ohi bezala, enplegua galdu da abuztuan: uztailean baino 2.564 langabetu gehiago zenbatu ditu SEPE Espainiako enplegu zerbitzuak Hego Euskal Herrian. Eta Gizarte Segurantzan ere afiliatuen kopuruak behera egin du: 13.621 gutxiago. Dena den, serie historikoari erreparatuta, emaitza horiek oso antzekoak dira aurreko urteetako abuztu gehienekin konparatuta, eta bereziki pandemia aurreko bi urteetakoekin: 2018an eta 2019an ere 13.000 afiliatu gutxiago zenbatu ziren. Kontuan hartu behar da uztaila eta batez ere abuztua oso hilabete kaskarrak izaten direla afiliazioari dagokionez; hezkuntzan, adibidez, milaka lanpostu galtzen dira, ikasturtearen hasierarekin itzultzen direnak. Horiek horrela, langabeen kopurua azken hamarkadako txikiena da oraindik ere, eta handiena da afiliatuen kasuan.
Hala ere, eragile ekonomikoen artean kezka nagusitzen hasi da, ostertzean ageri diren hodei gero eta beltzagoengatik. Ezohiko inflazioak asko garestitu ditu enpresen produkzio kostuak, eta ikusteko dago horrek enpleguan nola eragingo duen. Pandemiaren hilabete gogorrenak gainditu ondoren, lan merkatua indartsu mantendu da aurten, baina moteltze ekonomiko baten lehen sintomak agertzen hasi ziren bigarren hiruhilekoan, Ukrainako gerraren hasierarekin batera. Hala, urte hasieran egindako hazkunde aurreikuspenak berrikusten ari dira erakunde gehienak. Gero eta ahots gehiagok diote udazkenean goranzko joera hartuko duela langabeziaren kurbak, baina inor gutxi ausartzen da zenbatean eta zer erritmotan gertatuko den zehaztera.
Udako kontratuak
Bereziki industriak eta zerbitzuen sektoreak bultzatu dute urteko lehen erdiko hazkunde ekonomikoa, baina, hilabetetik hilabetera, gero eta enplegu gutxiago sortu dute, eta martxotik lehenengoz egin du gora bi sektore horietan langabeziak.
Oporrak hastearekin batera udako hilabeteetan ohikoa izaten den enpleguaren galera orekatu egin ohi da zerbitzuen sektoreak eta bereziki ostalaritzak udako kanpainari begira egiten dituzten kontratuekin, baina aurten ez da horrela izan, ez behintzat abuztuan.
Sektore horretan ohikoa da kontratu gehienak abuztua iritsi aurretik egitea; hala gertatu da aurten ere, baina iazko abuztuan baino kontratu gutxiago egin dira, beharginen beharra areagotu egin den arren uda honetan turismoak izan susperraldi handia izan duelako. Uztailetik abuztura 2.444 lanpostu galdu dira, iaz epe berean baino 432 gehiago. Gainera, kontuan hartu behar da uztailean ere gora egin zuela langabeen kopuruak zerbitzuen sektorean. Industrian, berriz, 505 lanpostu galdu dira abuztuan, iaz hilabete berean galdutakoen oso antzeko kopurua.
Aldi baterako kontratu gehiago
Guztira, 82.688 kontratu sinatu dira abuztuan. Horrek ere erakusten du geldialdi txiki bat gertatu dela: uztailean baino 15.402 gutxiago izan dira, eta, iazko abuztuarekin alderatuta, 3.461 gutxiago. Pandemia aurreko abuztuetako datuekin konparatuta, are handiagoa da jaitsiera: 2019an baino 15.000 kontratu gutxiago egin dira.
Kontratu motari dagokionez, azken hilabeteetako joera bat hautsi da: handitu egin dira aldi baterako kontratuak, 2,2 puntu uztailetik. Egindako kontratu guztien %23,3 behin-behinekoak izan dira abuztuan. Goizegi da jakiteko aldaketa hori egonkortuko den. Gainera, udako lan merkaturen berezitasunengatik ere gertatu da hori, gisa horretako kontratu gehienak zerbitzuen sektorean eta bereziki ostalaritzan egiten direlako.
Azken lan erreforma indarrean jarri eta aldi baterako kontratazioa mugatu zenetik, ugaritu egin dira kontratu finkoak, eta bereziki martxotik aurrera, erreforma osorik indarrean sartu zenetik. Abuztu honetan ere izan du eraginik horrek. Izan ere, aurreko urteko abuztuan %6,26 izan ziren kontratu mugagabeak eta aurten %23,3 izan dira. Edonola ere, horietako asko aldizkako kontratu finkoak dira, eta ez dute bermatzen urte osoko jardunaldia, ezta lanaldi osokoak izatea ere. Espainiako enplegu zerbitzu publikoak ez du lurraldeka zehazten egindako kontratu finko guztietatik zenbat diren lanaldi osokoak. Espainian, %43 baino ez dira.
ERREAKZIOAK
Eusko Jaurlaritza: «Datuak ez dira inolako joeraren aurrekariak. Enpleguak portaera bera izaten du abuztu guztietan. 2007an, langabezia teknikoko tasekin geundenean ere, ia 15.000 pertsona gutxiago zeuden afiliatuta»
Nafarroako Gobernua: «Zalantzaz beteriko egoera batean, gure lan merkatuak erakutsi du sendotasunez erantzuteko gai dela»
ELA: «Datuek erakusten dute egoera negatiboa dela, eta datozen hilabeteetan gerta daitekeenaren berri ematen dute»
LAB: «Industrian izaniko beherakadak erakusten du sektore horrek gure herrian pisua galtzen jarraitzen duela»
CCOO: «Lan erreformak ez ditu udako kontratuen behin-behinekotasuna eta enpresen jardunbide txarrak saihesten, baina enpleguak egonkortzen jarraitzen du»
UGT: «Administrazioak gehiago zaindu beharko lituzke aldi baterako kontratuetan egiten diren irregulartasunak» |
2022-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/217749/arabako-metalgintzan-hiru-greba-egunera-deitu-dute-sindikatuek.htm | Ekonomia | Arabako metalgintzan hiru greba egunera deitu dute sindikatuek | Hilaren 21rako, 22rako eta 23rako deitu dituzte lanuzteak. Datorren ostegunean bilduko dira SEA patronalarekin. | Arabako metalgintzan hiru greba egunera deitu dute sindikatuek. Hilaren 21rako, 22rako eta 23rako deitu dituzte lanuzteak. Datorren ostegunean bilduko dira SEA patronalarekin. | Greba deialdiarekin itzuli dira lanera Arabako metalgintzako sektorean. Maiatzean eta ekainean egindako protesta jendetsuen ondoren, kalera ateratzeko deia egin dute berriz sindikatuek hilaren amaierarako. Izan ere, sektoreko hitzarmena berritzeko negoziazioek blokeo egoera batean jarraitzen dute, eta, adierazi dutenez, SEA patronalak ez du mugitzeko asmorik. Horiek horrela, hiru egunez ekoizpena eteteko deia egin diete langileei ELA, LAB, CCOO, USO, CGT eta ESK sindikatuek: hilaren 21ean, 22an eta 23an egingo dituzte lanuzteak.
Uztailean bildu ziren azkenekoz patronala eta sindikatuak, SEAk ekainaren 30rako jarria zuten hitzordua bertan behera utzi ondotik. Sindikatuek hitzetan, bilera hartan patronalak ez zuen negoziatzeko borondaterik agertu; are, haien aldarrikapenak «gutxietsi» eta elkarrizketak «blokeatu» izana egotzi zioten SEAri. Hala eta guztiz ere, sindikatuek hitz egiten jarraitzeko nahia adierazi zuten, negoziazioak egoera kritiko batean sartzeko arriskuan zeudelako.
Hilaren 8rako, datorren ostegunerako adostu dute bilera azkenean. Sindikatuek salatu dute, ordea, patronalak trabak baino ez dizkiela jarri, eta «borrokatu» behar izan dutela harekin berriz biltzeko. «SEAren atzetik ibili gara bilera bat adostu ahal izateko. Aitzakiak jartzen zizkigun behin eta berriz, ez zuela ikusten esanez edota data atzeratuz edota kenduz». Hain zuzen, gogoratu dute ekaineko grebaren aurretik birritan elkartzeko deia egin zietela, eta orduan ere uko egin ziola SEAk «agenda arrazoiak argudiatuz».
Hori dela eta, sindikatuek patronalari eskatu diote gogoeta egiteko, eta «akordioa erraztuko duen» jarrera batekin azaltzeko hilaren 8ko bilerara. «Espero dugu sektorean eta maila globalean bizitzen ari garen une historikoaren mailan egotea, eta erantzukizunez jokatzea. Haien esku dago sektorea geldiaraziko duten beste hiru greba egun saihestea».
Lehentasunik ez
Sindikatuek gogorarazi dute eutsi egiten dietela beren eskaera nagusiei, baina, azkeneko bileran, lehentasun gisa jarri zuten lanaldia laburtzea eta soldatak igotzea. «Bi puntu horiek nabarmendu genituen SEAk ez duelako hitz egin nahi aldarrikapen horiez, baina ez diogu garrantzirik kendu nahi beste guztiari», adierazi dute. Izan ere, haien hitzetan, erosteko ahalmenari eusteak are garrantzi handiagoa dauka prezioak oro har hainbeste igotzen ari diren honetan. Behin-behinekotasuna eta malgutasuna mugatzea, laneko osasuna eta berdintasuna bermatzea, eta aldi baterako ezintasunagatiko osagarriak hobetzea dira sindikatuen gainerako aldarrikapenak.
Horiek horrela, grebarekin bat egin eta kalera ateratzeko deia egin diete sindikatuek sektoreko enpresei eta langileei, «tailer txikietatik hasi eta enpresa handietaraino». Izan ere, uste dute soilik modu horretan lortuko dutela sektoreak «behar duen» hitzarmena egitea. «Antolakuntza eta borroka dira langileen tresnarik boteretsuenak, eta gure eskubideak eta lan baldintzak defendatzeko erabiltzea dagokigu», adierazi dute. |
2022-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/217750/paisaia-osoa-begi-bistan.htm | Bizigiro | Paisaia osoa begi bistan | Paisaiaren irudi panoramikoa ikusteko aukera ematen dute balkoiek, eta Euskal Herriko askotariko lekuetan aurki daitezke: kostaldean, mendi multzoen artean, ur jauzien aldamenean eta labar garaien aurrean, besteak beste. Propio eraiki dituzte horietako asko, eta ondarearen parte dira beste batzuk. | Paisaia osoa begi bistan. Paisaiaren irudi panoramikoa ikusteko aukera ematen dute balkoiek, eta Euskal Herriko askotariko lekuetan aurki daitezke: kostaldean, mendi multzoen artean, ur jauzien aldamenean eta labar garaien aurrean, besteak beste. Propio eraiki dituzte horietako asko, eta ondarearen parte dira beste batzuk. | Eguen Ilsoa. Javier Alonso
Enkarterrin (Bizkaia), mugarriei ilso deritze, eta hiru udalerriren mugak zehazten ditu Eguen Ilsoak: Zalla, Gordexola eta Gueñes. 564 metrora dago tontorra, eta ez da zaila bertaratzea; han, inguruaren 360 graduko ikuspegia eskaintzen duen egurrezko balkoi bat dago. Salzedo harana deritzona ikus daiteke handik —Mimetiz, Aranguren eta Gueñes biltzen dituena—. Halaber, mendiz inguratuta aurkituko da balkoira igotzen den bisitaria: izan ere, Santxolo mendilerroa ikus daiteke handik gertu, Gorobelgo labar handiak urrunago (Araba), eta begi bistan daude, era berean, Eretza, Gallarraga, Garbea, Luxar, Ganeran eta Kurutzaga mendien tontorrak ere, esate baterako. 2019an, bere garaian basozain zen Koldo Diez de Menak sustatuta batez ere, orduko begiratokia oraingoarekin ordezkatu zuten Zallako Udalak eta Bizkaiko Foru Aldundiak, egoera txarrean baitzegoen. Egueneko Ilsotik gertu, Zallatik ikus daitekeen arte bat dago, 1980ko hamarkadako sute batetik salbatu zen bakarra; eta bisitatu daiteke, orobat, antzina mendiak zaintzeko erabiltzen zen dorre baten erreplika; handik ere bista onak daude.
Nerbioiko ur jauzia. Aiarako kuadrillako turismo bulegoa
Diskretuki erortzen da gehienetan Nerbioi ibaia Amurrio (Araba) parean dagoen 222 metroko labarretik. Baina, batzuetan, emaria handitu egiten da, eta ur jauzia eratzen da. Askok gozatzen dute fenomeno horretaz. «Gure eskualdean, baliabide naturalik ezagunena edo ezagunetarikoa da, eta bisitari asko etortzen dira hori ikustera», Miren Gorrotxategi Aiarako (Araba) laguntzaile teknikoaren arabera. Eta bete-betean ikus daiteke, labarraren ertzean kokatutako balkoi batetik. Alabaina, bisitari gehienen motibazioa ur jauzia den arren, beti ez dago ikusgai; are, urte osoan dozenaka egunetan baino ez da eratzen. «Askotan, bisitariak dezepzionatu egiten dira, batzuetan urik ez delako ikusten», Gorrotxategiren esanetan. Dioenez, han inguruko turismo bulegoetan gehien galdetzen dena da ea urik badagoen, edo noiz egongo den. Aurreikusi daiteke, baina guztiz ziur, ez baitago une «gako» bat, Gorrotxategiren hitzetan. «Eurite handi baten ostean edo elurra urtzen hasten denean, momentu horretan dauka ur gehien; baina gerta daiteke udan edo neguan, eta baliteke neguan urik ez izatea». Hala ere, igoera ez da alferrekoa izango inoiz, ur jauziaz gain badago-eta zer ikusi balkoitik: zehazki, Nerbioiren haran osoa eta Urduña (Bizkaia). Udalerri horretatik hel daiteke hara, edo Burgostik (Espainia).
Punta Begoña. Monika del Valle, FOKU
Begiratzeko tokia izan da Getxoko (Bizkaia) Punta Begoña labarra beti, Maria Peraita Punta Begoña fundazioko zuzendari kudeatzailearen arabera: XVII. mendetik, kostako kontrolerako balio izan zuen; toki «estrategiko» horretaz baliatu ziren orobat historiaurreko biztanleak, duela 4.500 urteko aztarnak topatu baititu fundazioak; eta ezaugarri hori dute oinarrian galeriek ere, Peraitaren irudiko. «Begiratzeko ideiarekin sortu ziren, baina, kontrolerako baino gehiago, disfrutatzeko eta deskantsatzeko dira. Ikusteko eta ikusiak izateko leku bat da». Galeriako balkoietatik ikus daitezkeen tokien zerrenda ia amaigabea da: itsasoa, Galeako labarrak, Getxoko hiru puntak, Algortako Portu Zaharra, Ereagako hegala, Areetako hondartza, Abrako golkoa, Bizkaiko Zubia, Serantes mendia, Santurtzi, Portugalete, Barakaldo eta behialako Trapagako meatzeak, besteak beste. 1922an eraiki ziren galeriak. Horacio Etxebarrieta enpresariak jauregi bat zuen labarraren gainean, eta Bilboko Udalak murru bat egiteko esan zion, harriak pasealekura erori ez zitezen. Ricardo Bastida arkitektoa kontratatu zuen lanerako, baina planak aldatuz joan ziren prozesuan, eta hormigoizko eraikin mardula ondu zuten azkenean. Orain, eraikina zaharberritzen ari da fundazioa, begiratzeko helburua aintzat hartuta.
Arbaiungo arroila. Jagoba Manterola
Aparkalekuaren pare-parean, Arbaiungo (Nafarroa) arroilaren ikuspegi paregabea eskaintzen du Isoko balkoiak: labar baten ertzean dago, eta mendikatearen eta haitzen arteko haranaren aurrez aurreko bistak eskaintzen ditu. Han bertan dauden informazio panelek xehetasun geologikoak ematen dituzte, baita inguruan ibiltzen diren hegaztiei buruzkoak ere. Irunberritik hamabost kilometro ingurura dago, eta erraza da bertaratzea. Salazar ibaiaren higadurak milioika urtean moldatutako arroila da Arbaiungoa, Nafarroako handiena, eta labarrak 300 metro garai dira, gutxi-asko. Arrokak zuhaitz eta landare mardulez jantzita daude, eta ez dira gutxi, orobat, inguruan aurki daitezkeen animaliak, batez ere hegaztiak, arroilak leku paregabeak baitira haientzat, hormen artean eratzen diren haize-lasterrengatik: besteak beste, sai arreak, hontz handiak, ugatzak, sai zuriak, arrano beltzak eta belatz handiak egoten dira. Hainbat interesguneko leku batean dago Arbaiungo arroila; esate baterako, oso gertu dauka Irunberriko arroila, zortzi kilometrora baino ez. Gainera, Irunberriko herrian bertan, Arroilen Interpretazio Zentroa dago, Nafarroako zintzurren inguruko informazio xehea eskaintzen duena. |
2022-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/217751/aragonesek-ez-du-parte-hartuko-diadako-manifestazioan.htm | Mundua | Aragonesek ez du parte hartuko Diadako manifestazioan | Generalitateko presidenteak argudiatu du ez dela «koherentea» ANCren mobilizaziora joatea, «alderdi politikoen kontrakoa» delako eta «ez Espainiako Estatuaren aurkakoa». Talde antolatzailearentzat, gobernuburua ez dago «independentziarekin inplikatuta». | Aragonesek ez du parte hartuko Diadako manifestazioan. Generalitateko presidenteak argudiatu du ez dela «koherentea» ANCren mobilizaziora joatea, «alderdi politikoen kontrakoa» delako eta «ez Espainiako Estatuaren aurkakoa». Talde antolatzailearentzat, gobernuburua ez dago «independentziarekin inplikatuta». | Diadako manifestazioaren antolatzaileen «planteamendua» kontuan hartu ostean, Pere Aragones Kataluniako Generalitateko presidenteak erabaki du ez parte hartzea egun horretako manifestaldian —hilaren 11koan—, argudiatuta ez dela «koherentea» hori egitea. Gobernuburuaren iritziz, mobilizazioa «alderdi politikoen kontrakoa» da, eta ez «Espainiako Estatuaren aurkakoa», eta, beraz, ez du zentzurik hor izatea, herritarrak eta indar politikoak eta erakundeak aurrez aurre jartzen dituelakoan.
Generalitateko iturriek Kataluniako hedabideei azaldu dietenez, Aragonesek uste du ANC Biltzar Nazional Katalanaren planteamenduak indar subiranisten zatiketan sakontzen duela, eta hori ez da gobernuburuaren gustuko estrategia bat. Kontrara, Kataluniako Gobernuko beste kontseilari batzuek manifestazioan parte hartuko dute; tartean, Jordi Puignero presidenteorde eta Juntseko buruzagietako bat, gaur jakinarazi duenez.
Jordi Turull alderdi horren idazkari nagusiak ere mobilizazio horretan parte hartuko zuela iragarri zuen atzo Catalunya Radio irratian, eta ERC Kataluniako Ezker Errepublikanoak gauza beraren berri eman du gaur; manifestazioari dagokionez, ERCk eskatu du «independentziaren aldekoa» izan dadila, eta ez «independentisten kontrakoa».
Diada eguneko manifestazioak agerian utzi du, berriz ere, mugimendu subiranistako alderdiek estrategia desberdinak dituztela independentziaren aferan. Artur Mas presidente izan zenetik (2010-2016) lehen aldiz ez da joango hilaren 11ko manifestaziora Generalitateko presidente bat; izan ere, Aragonesek iazkoan parte hartu zuen, eta mobilizazio horretan bere kontrako oihu batzuk entzun behar izan zituen.
Hori bai, Kataluniako hedabideen arabera, Diadako manifestazioan parte hartzera deitzen ditu Generalitateko presidenteak herritarrak, uste baitu independentzia kalean aldarrikatzea mugimendu subiranistaren «oinarrizko elementu bat» dela.
Aurtengo mobilizaziorako, ANCk zera adierazi du manifestu batean: «Ezin da ezer espero izan alderdiengandik. Soilik herriak eta gizarte zibil antolatuak lor dezakete independentzia. Ezin dira xahutu U-1eko [2017ko independentzia erreferendumeko] garaipena eta parlamentuko gehiengo independentista Espainiako Estatuarekin osatutako elkarrizketa mahaietan eta barne liskarretan».
Adierazpen horiek agerian utzi dute ANC oso kritiko dela Aragonesen estrategiarekin. Are, talde horretako presidente Dolors Feliuk adierazi du, La Vanguardia egunkariari emandako elkarrizketa batean, «kontsideratzen» duela Generalitateko gobernuburua ez dagoela «independentziarekin inplikatuta» ez badu Diadako manifestazioan parte hartzen —gobernuburuaren erabakia argitara atera aurretik egindako adierazpenak dira—.
NBEren ebazpena, «munizio»
Espetxeratu zituzten buruzagi independentisten kasuan, NBE Nazio Batuen Erakundearen Giza Eskubideen Batzordeak herenegun ebatzitakoa «munizio» gisa erabiliko dute Giza Eskubideen Europako Auzitegian dituzten kasuetarako, Raul Romeva eta Josep Rull kontseilari ohiek gaur jakinarazi dutenez.
Romevak garaipen «moral eta politikotzat» jo du nazioarteko erakundeak erabakitakoa, eta Espainiako Gobernuari eskatu dio «erantzun bat» emateko: «Ez dakigu zer esango duten, baina eskatzen diegu ebazpenaren araberako terminoetan erantzuteko». Rullek, berriz, azaldu du ez daudela oso «baikor», ez baitute uste «[Espainiako] estatuak fitxa mugituko duenik 180 egunotan». Hala ere, zera erantsi du: «Munizio juridiko on bat izango dugu irekita dauzkagun kausetarako. Ohiz kanpoko indarra emango digu».
Herenegun, NBEren Giza Eskubideen Batzordeak ebatzi zuen Espainiak urratu egin zituela Kataluniako Generalitateko eta Parlamentuko kideen eskubide politikoak 2017ko erreferenduma antolatzeagatik kargugabetu zituenean auzitegien epaia jaso aurretik.
Salaketa 2018an jarri zuten Oriol Junqueras Generalitateko presidenteorde ohiak, Romevak, Rullek eta Turullek, argudiatuta zigortuak izan aurretik kargugabetuak izan izanak urratu egiten zuela Giza Eskubideen eta Eskubide Politikoen Nazioarteko Ituna.
NBEren epaiak arrazoi ematen die buruzagi independentistei, eta nabarmentzen du matxinada delitua egotzita kargugabetu zituztela salatzaileak, nahiz eta manifestariei eskatu zieten modu baketsuan protesta egiteko, eta azkenean sedizioagatik zigortu zituzten —matxinadaren kasuan ez bezala, sedizioa ez da indarkeriarekin lotzen—. |
2022-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/217752/ehigek-salatu-du-jaurlaritzaren-planifikazio-dekretuak-bigarren-mailan-uzten-duela-hezkuntza-publikoa.htm | Gizartea | EHIGEk salatu du Jaurlaritzaren planifikazio dekretuak «bigarren mailan» uzten duela hezkuntza publikoa | Deitoratu dute dekretua «ikastetxe erlijiosoetako patronalen eta ikastola pribatuen» alde pentsatuta dagoela, haien «erreskate ekonomikorako» | EHIGEk salatu du Jaurlaritzaren planifikazio dekretuak «bigarren mailan» uzten duela hezkuntza publikoa. Deitoratu dute dekretua «ikastetxe erlijiosoetako patronalen eta ikastola pribatuen» alde pentsatuta dagoela, haien «erreskate ekonomikorako» | Jendaurrean dago unibertsitatez kanpoko ikastetxeen sarea antolatzeko eta planifikatzeko irizpideak ezartzen dituen dekretu proiektua, eta, EHIGE sare publikoko gurasoen elkartearen aburuz, Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Sailaren testu horrek ez dakar deus onik ikastetxe publikoentzat; uste dute sare «pribatua eta itunpekoa» indartzeko asmoz ondu dutela propio. Deitoratu dute, besteak beste, lerro bakarreko ikastetxe «pribatuak eta itunduak» funts publikoekin finantzatzen jarraitu ahal izango dela, eta eskola publikoek gutxienez bi talde izan beharko dituztela maila bakoitzeko.
Uste dute planifikazio dekretuak, halaber, aterabide bat eman nahi diela jaiotza tasaren ondorioz ixteko arriskuan egon daitezkeen ikastetxe «itundu eta pribatuei», talde edo gela bat osatzeko gutxieneko ratioak aldatzera egingo baita. «Neurri horrek ez du inolako justifikazio pedagogikorik», salatu dute. Areago, pentsatzen dute «ikastetxe erlijiosoetako patronalen eta ikastola pribatuen» alde pentsatuta dagoela, haien «erreskate ekonomikorako». Ikastetxe horientzako finantzaketa «gehitzeko» asmoa ere ikusi dute dekretuan, eta arbuiatu egin dute hori ere. Era berean, kritikatu dute dekretuak ez duela bermatzen gaur egun hezkuntza »pribatu-itundua» besterik eskaintzen ez duten udalerrietan aurrerantzean eskola publikoak izatea. Hori aldatzeko «neurri zehatzen» falta ikusi dute. Eta gogoratu dute arrunt larria dela hori oro har, behar baino «eskasagoa» delako eskaintza publikoa. Adibideak jarri dituzte. Zehaztu dute Donostian eta Bilbon, adibidez, eskoletako toki publikoak ez direla %50 ere; Gasteizen %50 dira «justu-justu».
Aintzat hartu gabeko eskeak
Salatu dute, gainera, Hezkuntza Sailak ez dituela aintzakotzat hartu ez beraiek elkarte gisara egindako eskakizunak, eta ezta eskola publikoetako eskola kontseiluetako ordezkariek egindakoak ere. Uste dute «parte hartzearen urraketa» horrekin Hezkuntza Sailak bazter utzi duela hezkuntza lege berria ontzeko hitzartu zen akordioan jaso ziren «printzipioetako» bat. |
2022-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/217754/txotxongilolari-gisa-aritzeak-eragin-zidan-independente-izateko-grina.htm | Bizigiro | «Txotxongilolari gisa aritzeak eragin zidan independente izateko grina» | Galizian jaio zen, baina Tutera du etxe Txaro Berzosak, 9 urte zituenetik. Ekintzaile feminista da, lesbiana, LGTBI mugimenduko kidea, eta artista, zentzurik zabalenean. | «Txotxongilolari gisa aritzeak eragin zidan independente izateko grina». Galizian jaio zen, baina Tutera du etxe Txaro Berzosak, 9 urte zituenetik. Ekintzaile feminista da, lesbiana, LGTBI mugimenduko kidea, eta artista, zentzurik zabalenean. | Edurne Elizondo
Etxearen atzeko aldeko arkupean bilatu du aterpe Txaro Berzosak (Cee, Galizia, 1951). Beroak gogor jotzen du Tuteran, baina itzalpean solasaldirako txoko egokia aurkitu du. Herriko besten inguruan erran ditu lehendabiziko hitzak; zezenketak egin dituztela berriz ere, “tamalez”, eta Navarra Sumako udal gobernuak Espainiako banderaz bete duela hiria. Jazz kontzertu batera joan dela erantsi du, musika biziki maite baitu. Musikaria ere bada Berzosa, bertze gauza anitzen artean: feminista, lesbiana eta LGTBI mugimenduko ekintzailea, desgaituen aldeko aktibista, gurpil aulki gaineko dantzaria eta «txotxongilolaria».
Txotxongilolaria?
Antzerkiaren munduko familia bat izan da nirea. Gurasoek eta bertze zenbait senidek antzerki konpainia ibiltari bat zuten Galizian, eta herriz herri aritzen ginen, txotxongilolarien gisa. Haurrok kantatzera eta dantzatzera igotzen ginen oholtzara.
Nolakoa zen mundu hori haur baten ikuspuntutik?
Zoriontsu izan nintzen oholtzan. Aitak ederki azaldu zuen behin; erran zidan guretzat, haurrontzat, konpainia jolas esparru bat zela, eta abenturaz betetako haurtzaroa izan zela gurea. Arrazoia zuen. Haientzat, baina, helduentzat, errealitate gogor bat zen bizimodu hura.
Beharrak eragindakoa?
Baliabideak urriak ziren, eta, herriz herri, errorik ezak hartzen zituen barrutik, horrek eragiten zien tristura. Herri batera iritsi, eta bizilagunen mesfidantzari egin behar zioten aurre. Horrek lotsarazi egiten zituen; gogorra zen haientzat. Guretzat esparru magiko bat zen antzerkia, baina gurasoentzat ez zen samurra izan.
Galizian jaio, eta hangoa duzu familia. Nola iritsi zinen Tuterara?
9 urte nituenean etorri ginen. Osaba bat genuen hemen, eta antzerki konpainiarekin etorri ginen, haren babespean aritzera. Osabaren etxean hartu genuen aterpe. Azkenean, gelditzea erabaki zuten gurasoek.
Eutsi diozu Galiziarekin zenuen harremanari?
Ez naiz anitz joaten, baina lotura emozionala sendoa da. Ez diot izaera horri uko egin nahi. Bizitza osoa egin dut Tuteran, baina hemen bizi den galiziar bat naiz, oraindik ere.
Harat-honat ibili eta gero, nolako esperientzia izan zen Tuteran gelditzea?
Mojen eskolan sartu ninduten, beka bati esker. Oroitzapen onak bertzerik ez dut haurtzaroari buruz. Mojekin egon nintzen batxilergoa hasi arte. Gaztaroa ere ona izan zen; gogoan dut anitzetan joaten nintzela bakarrik, nire gitarrarekin, ibaiertzera edo bertzera, jotzera. Familiarekin txotxongilolarien gisa emandako denborak eragin zidan independente izateko grina hori, nik uste. Lagunak banituen, baina disfrutatzen nuen bakarrik egonda.
Bakarrik, baina musikarekin?
Bai, beti. Musika talde batean nago: Cuatro Al Son. Bakarrik ere aritzen naiz. Musika maite dut. Bestetan, jazz kontzerturen bat entzutera joateko baino ez naiz atera etxetik.
Tuterako besten hasierako txupinazoan, euskararen ofizialtasuna exijitzen zuen pankarta bat zegoen plazan. Zaharrak berri Erriberan?
Lotsagarria da, oraindik ere, euskararen kontrako jarrerak izatea. Euskara bertako hizkuntza dela ukatu nahi izatea irrigarria da, baina hori egiten dute. Aspalditik dugu ikastola Tuteran. Gogoan dut hasieran haurrek espaziorik ez zutela eskolatik kanpo euskaraz aritzeko, baina orain egoera bertzelakoa da; mugimendu handia dago, eta euskararen kontra egiten jarraitu nahi izatea lotsagarria da. Batzuek oraindik ere euskara erabiltzen dute ETArekin lotzeko dena. Martxoaren 8an, emakumeok jarritako pankarta kentzea agindu zuen udalak, ofiziala beraiena zela erranez. Gurea euskaraz ere bazegoelako kendu zuten. Ingelesarekin ez dute arazorik, baina euskara ez dute ikusi ere egin nahi.
1979an sortu zenuten Tuterako Emakumeen Batzarra. Zu izan zinen sortzaileetako bat, hain zuzen. Nolakoa izan zen garai hura?
Feminismoa behar genuen, eta horregatik sortu genuen taldea. Garai hartan, feminismoa bekatua zen; erreferente gutxi genuen, eta gure kabuz saiatzen ginen trebatzen. Anitz irakurtzen genuen, eta gure artean eztabaidatzen genuen. Dolores Julianok anitz lagundu zigun, adibidez; behin baino gehiagotan ekarri genuen.
Batzarra sortu zenuen, eta mugimenduan jarraitzen duzu. Zer aldatu da?
Egungo batzarraren oinarria da 1979an martxan jarri genuen harena. Orain, Martxoaren 8ko Plataforman egin dugu bat ia talde guztiek. Azkenaldian, sortu dira kolektibo berriak ere. Gauzak aldatu egin dira, baina sentsazioa dut aspaldi gainditu genituen eztabaidak itzultzen ari direla.
Nolako eztabaidez ari zara, zehazki?
Transen ingurukoak, edo pornografiaren eta prostituzioaren ingurukoak, adibidez. Iruditzen zait badela feminismo erreformista bat, instituzionala, eta zarata handia egiten ari dela. Azkenaldian, gazteen artean anitz ari dira zabaltzen pornografiaren kontrako diskurtso bat, adibidez. Pornografia guztia sexista dela erratea ez da egia, ezta ona ere. Pornografia prostituzioarekin lotzen dute. Pertsonen salerosketaren aurka gaude denok, noski, baina prostituzioaren arloan beren hautuz ari diren emakumeen eskubideak bermatu behar direla uste dut, eta, batez ere, jarrera maternalistak baztertu behar ditugula, eta prostituzioan ari direnek errateko dutena entzun behar dugula.
Feminismotik garatu duzu LGTBI mugimenduaren barruko zure bidea. Nolakoa izan da uztartze hori?
Tuteran emakumeen batzarrak antolatu zuen Ekainaren 28ko lehendabiziko manifestazioa. Hasierako militantzia gogoan dut, dena egiten genuela eskuz. Gogoan ditut hasierako kartelak! Karrikara atera eta paretetan jartzen hasi ginenean, gure atzean entzuten genituen herritarren komentarioak: “Baina hori ezkonduta dago!”. Emakumeen batzarrean hasitako lana garatu genuen, eta Nafarroako EHGAM sortu genuen gero; Lumatza sortzea izan zen hurrengo urratsa. Pausoak eman ditugu, baina oraindik ere bada anitz egiteko. Marikoi hitza irain gisa erabiltzen segitzen duten bitartean, bada lana egiteko.
Lesbianen errealitatea are ezkutuago gelditu da?
Neurri batean. bai. Baina uste dut orain karrikan gaudela. Erasoak gertatzen dira oraindik ere, baina ari gara aurrera egiten.
Zein izan da zure esperientzia?
Sumatu ditut begiradak, baina aske sentitu naiz beti. Ez diet begirada horiei jaramonik egin. Sexu askatasuna defendatu dut beti, bai eta sexualitatea berezkoa dugula ere; jaiotzen garen unetik hil arte. Nik ez dut inolako armairutik ateratzeko beharrik izan inoiz. Zer da hori, gainera? Maria del Monte abeslaria armairutik atera dela erran dute berriki Espainiako hedabide guztiek. Inoiz ez da inolako armairutan egon, ordea! 30 urte egin ditu bikotekidearekin, jendaurrean.
Barrikada aldarrikatu duzu; politika instituzionalaren arloan ere aritu zara, nolabait: Ezkerra koalizioaren zerrendako kide izan zinen 2011ko udal hauteskundeetan. Zergatik?
Deitu ninduten, eta zerrendan egotea erabaki nuen. Babesa eman nien, baina barrikada ahaztu gabe. Emakumearen Kontseiluan banago, emakumeon kolektibo gehienak hor daudelako, eta modu bakarra delako gure iritziak eta kritikak erdigunean jartzeko.
Ezkerrak Tuterako alkatetza lortu zuen 2015ean. Navarra Suma dago azken hauteskundeetatik aurrera. Zer giro?
Larrartek [2011-2015 arteko alkateak] anitz bultzatu zuen parte hartzea. Navarra Sumarekin, berriz, okerrera egin dugu. Ezkerrak alkatetza lortu aurreko egoerarekin alderatuta ere, okerrera egin dugu. Lehen, behintzat, hitz egiteko aukera zegoen, neurri batean. Orain, ez. UPNk PPrekin bat egin eta gero, udal politika beldurgarri bilakatu da.
Erriberako agenda politikoko auzietako bat da Bardeako tiro eremuarena. Konponbiderik badela uste al duzu?
Zaila iruditzen zait, egia erran. Dirua dago tartean, diru anitz, eta zaila da horri aurre egitea. Noski, ez da aitzakia azpiegitura horri eusteko. Gerra entseatzeko toki bat da tiro eremua. Ez du inolako zentzurik, eta are gutxiago natur parke baten erdian.
Zuk erdigunean jarririko bertze gaietako bat da desgaitasunarena. Duela zenbait aste, elbarri edo desgaitu hitzak aldarrikatu zituen Itxi Guerra ekintzaile antikapazitistak. Zer deritzozu?
Nik dibertsitate funtzionala esamoldea erabiltzea ontzat jotzen dut. Ez dut batere maite minusbaliotasun hitza, ordea. Itxi Guerraren mezua ere interesgarria iruditzen zait, aldarrikatzea eta gure egitea gure kontra erabili izan dituzten hitzak.
Kapazitismoaren kontrako barrikadan ere bada zer egin oraindik?
Anitz dago egiteko. Tuteran, hamaika adibide aipa ditzakegu.
Zein, adibidez?
Aparkatzeko tokiena da bat. Udalak kendu egin nahi izan ditu desgaituentzako tokiak. Kontua da eremu urdinean doan aparkatu ahal izanen dugula orain, eta, ondorioz, udalak nahi zituen guretzat gordetako tokiak kendu. Azkenean, atzera egin dute. Osoko bileran egon ginen, eta argi utzi genuen gure aparkalekuek tamaina berezia dutela espazio gehiago behar dugulako, aulkia atera ahal izateko, eta ohiko tokiak ez direla egokiak guretzat, doan izan arren. Atzera egin dute azkenean, zorionez.
Musikaria eta dantzaria bazara. Kulturaren esparruan, irisgarritasuna bermatuta dago?
Ez, hor ere bada lana egiteko. Antzokietan, adibidez, oztopo anitz dago. Eta oholtzara igotzeko arazorik ez dagoenean, oztopoak bertze nonbait daude: Tuterako Gaztanbide antzokian, adibidez, aldagelak txikiak dira; nik erabiltzeko moduko komunik edo dutxarik ez dago. Ikus-entzule gisa joaten naizenean ere, gaizki. Aulkia erabili behar dugunontzako tokiak atzean gordetzen dituzte beti. Izkina batean nahi gaituzte. Eta ni ez nago prest izkina batean gelditzeko.
MOTZEAN |
2022-9-3 | https://www.berria.eus/albisteak/217755/enpresekilako-partaidetzak-zinez-azkartu-nahi-ditugu.htm | Gizartea | «Enpresekilako partaidetzak zinez azkartu nahi ditugu» | Maiatzean hartu zuen kargua Mendi-Bilekek dekano gisa. Gisa horretako lehen sartzea eginen du; ba omen da lana. Baionako campusa garatzeko proiektuaren alde ari da; 2030erako ikasle kopurua doblatu nahi dute. | «Enpresekilako partaidetzak zinez azkartu nahi ditugu». Maiatzean hartu zuen kargua Mendi-Bilekek dekano gisa. Gisa horretako lehen sartzea eginen du; ba omen da lana. Baionako campusa garatzeko proiektuaren alde ari da; 2030erako ikasle kopurua doblatu nahi dute. | Irakasle ikerlaria da Gisele Mendi-Bilek (1974, Baiona), kudeaketa zientzietan, logistika eta garraioen arloan. 2008an sartu zen UPPA Paue eta Aturri Herrialdeetako Unibertsitatean irakasle, IAE management eskolan. Master baten arduradun ere bada. Maiatzetik, 2EI izena duen campuseko dekanoa da: Baionako unibertsitatea eta IEA enpresa-kudeaketa eskola biltzen ditu, 2018an UPPA berriz egituratu zutenetik. Baionako campusa IAE eskolari lotu zioten orduan.
Zure lehen sartzea izanen da dekano gisa. Nola hartzen duzu?
Maiatzean izendatu ninduten 2EI egiturako dekano. Enetako parada ederra da, eta biziki interesgarria iruditzen zait halako egitura baten zuzendaritza hartzea. Erran nezake berantetsia dudala sartzearen egitea ostegunean [atzo]. Ikasle berriak ezagutzeko gogoa ere badut: sartzea eginen dute lehen urtean guti gorabehera bostehun bat ikaslek. Uste dut, halaber, 2EI egituraren desafioa handia dela. Testuinguru zaila da krisi sanitarioarengatik, baina garapenerako eta eraldaketarako proiektu anitz baditugu. Momentu interesgarria da, dena dugulako egiteko. Gure asmoa da formakuntza ibilbideak nazioartera ekartzea, eta, aldi berean, lekuan errotzea tokiko enpresekin partaidetzak eginez. Helburua 2030. urterako ikasle kopurua eta formakuntza kopurua doblatzea da.
Azpiegiturak segituko ote du?
Jinen da, bai. Euskal Hirigune Elkargoarekin eraikin berri bat eraikitzeko proiektua bada, Aturri bazterrean, Baionako geltokiaren parean. Baina hori 2027rako pentsatua da. 10.000 metro koadroko eraikina egitea da asmoa, oraino ikasle gehiago errezibitzeko eta garatzen segitzeko. Oraingoz, behartuak gara tokia optimizatzera.
Formakuntzak ere garatuko dituzue.
Formakuntzak geroz eta gehiago nazioartera begira bideratu nahi ditugu. 2023an lizentzia bikoitz bat irekiko dugu: zuzenbidea eta ekonomia kudeaketa. Selektiboa izanen da, 60 bat ikaslerentzat, eta helburua izanen da atzerriko hizkuntzetan maila biziki ona izatea; horren bidez eginen baitugu selekzioa. Baxoa pasatu ondotik bien artean ezin hautatuz ari diren eta lanerako gaitasuna duten ikasleei zuzendua izanen zaie, ibilbidean zehar berezitzeko aukerarekin.
Ikasle batzuk bazter utziak izanen dira, beraz.
Beste formakuntzak ez dira selektiboak. Bakarra da; beraz, ez ditugu ikasle batzuk bazter uzten. Gainera, lehen urtetik, zuzenbide lizentzian edo ekonomia kudeaketan diren ikasleek aukera izanen dute lizentzia bikoitz horretara sartzeko, beren emaitzen arabera.
Iragan ikasturtean unibertsitateak diru laguntza ukan du Irekia proiekturako. Zer da zuzen?
Bikaintasun labela da, eta UPPAk lortu du finantzaketa hori. Helburu nagusia, erran bezala, euskal kostaldean formakuntza garatzea da, eta, beraz, ikasle kopurua ere bai. Fablab delakoak ezarriko ditugu martxan: hor elkartuko dira irakasleak, ikerleak, ikasleak eta enpresetako ordezkariak. Helburua da tokiko errealitate sozioekonomikoarekin harremanak indartzea eta diren beharretara egokitzea.
Zein arlotan?
Bizitegi iraunkorrak eta karbono isuri apaleko materialak; elikadura segurtasuna; ur ingurumena; nazioarteko ikasketak; arlo digitala; eta kirola eta osasuna izanen dira garapen arloak. 2EI egituran, batez ere, nazioarteko ikasketak landuko ditugu. Hasiak gara: beste zuzenbide lizentzia bat ere irekiko dugu, EHUrekin partaidetzan: franko-espainola izanen da. Laguntza humanitarioko master bat ere irekiko dugu: horretan ere behar dira legelariak, ekonomistak eta kudeatzaileak. Beraz, zinez, diziplinartekotasuna da gure ardatza. Euskal ikasketak lizentzia bikoitza internazionala ere sortuko dugu: EHUren eta UPPAren diploma ukanen dute ikasleek.
Aipatu dituzun formakuntzetan, pentsatua ote duzue euskarazko formakuntzarik eskaintzea?
Etxepare Institutuarekin hitzarmena dugu, eta euskarari eta kulturari buruzko iniziazio klaseak badira gure lizentzietan. Biziki pozik gara partaidetza horretaz. Ikasle kuriosak nahi ditugu, kultura orokorra badutenak, bizi diren tokiaz interesa dutenak, eta uste dut euskara eta euskal kultura horren parte direla. Gure nortasuna da; espero dut partaidetza oraino gehiago garatzea.
Baina baxora arte euskaraz ikasi duten ikasleek arlo desberdinetako formakuntzak euskaraz egin nahi badituzte —zuzenbidea euskaraz, ekonomia euskaraz…—, zer eskaintzen zaie?
Pentsatzen dut aipatutako partaidetza horren baitan sar daitekeela hori. Egitura txikia gara, eta ez dugu EHUk bezainbat baliabide. Halere, erranen nuke EHUrekin ditugun diploma bikoitz horien koadroan sar daitekeela, eta gure esku dela eraikitzea. Nazioartera begira jartzea, bistan da, ingelesez eta espainolez ikastetik pasatzen da, baina gure nortasuna ere badugu, eta euskara ere badugu. Zernahi gisaz, helburua da tokiko sare sozioekonomikoari egokitzea, lekuko enpresekin harremanak indartuz. Garrantzi handia ematen diogu ikasleen formakuntzari, eta aprendizgoa biziki inportantea da. Enpresekilako partaidetza zinez azkartu nahi dugu, eta formakuntza guzietara hedatu.
Horrek erran nahi du enpresa pribatuekin partaidetzak egitea. Ez al da arriskurik zerbitzu publikoa interes pribatuen menpe uzteko?
Ez gara eskola pribatua, eta ez gara sekula izanen. Baina gaur egun, zerbitzu publikoan izanik ere, helburuak baditugu: managerrak, legelariak, kontulariak, hizkuntzalariak formatu nahi ditugu, enpresen beharrei erantzunez. Ezin ditugu ikasleak trebatu jakin gabe enpresek zeren beharra duten, eta ezin dugu ikaslerik formatu bukaeran enplegurik ez izateko.
Irakasle postuak ere emendatuko dituzue?
Tentsioan gara, hori ukaezina da. Baina ordezkoak ere baditugu. Frantziako Goi Mailako Irakaskuntzaren Ministerioarekin lanean ari gara postuak lortzeko. Esperantza dugu ditugun proiektu guziei esker postuak lortzeko. |
2022-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/217756/festa-ondorenaren-arrastoak.htm | Gizartea | Festa ondorenaren arrastoak | Herritarrak kontzientziatzeko kanpainak eta hondakinak birziklatzea errazteko baliabideak eskatu dizkie Ekologistak Martxan plataformak administrazio publikoei, festetan sortu ohi den zabor kantitate handia gutxitzeko. Hala ere, plataformak uste du zaborra kudeatzeko sistema aldatu behar dela. | Festa ondorenaren arrastoak. Herritarrak kontzientziatzeko kanpainak eta hondakinak birziklatzea errazteko baliabideak eskatu dizkie Ekologistak Martxan plataformak administrazio publikoei, festetan sortu ohi den zabor kantitate handia gutxitzeko. Hala ere, plataformak uste du zaborra kudeatzeko sistema aldatu behar dela. | Kalean elkartu eta festa giroaz gozatzeko gogoa zuten herritarrek. San Joan jaiekin hasi, eta herriz herri, txokoz txoko, plaza guztiak jendez gainezka egon dira. Musika, dantza, irrintziak, saltoak, aspaldiko lagunen arteko besarkadak. Festak bizitzeko nahia nabaritu da. Ondorioak ere bai, ordea. Uztail bukaeran madalenak ospatu zituzten; besteak beste, Elantxoben. Bertako portu inguruek eta kaleek zabortegi baten itxura zuten herria jendez hustu zenean. Plastikozko edalontziak, poltsak, botilak… dena behegainean botata; eta itsasorako bidea hartu zuten horietako askok eta askok. Itsasoan hondoratu aurretik harrapatu zituzten ia hamar tona hondakin atera zituzten, Eusko Jaurlaritzako Portuetako Zuzendaritzak egun batzuk geroago jakinarazi zuenez. Hondora joan zirenak ateratzerik ez zen izango.
Ostean ere izan dira antzeko irudiak. Oraintsu, Bilboko Aste Nagusikoak. Azken orduetako datuen faltan, 560,7 tona hondakin batu zituzten jai esparruetan, udalak jakinarazi duenez, 2019an baino %1,27 gutxiago. Lekeition sanantolinak hasi berri dituzte, eta halakoetan sortzen den zabor pila handiarekin kezkatuta azaldu dira Ekologistak Martxan plataformako kideak, besteak beste. Herritarren kontzientziazioa sustatzeko kanpainak eta hondakinen sailkatzea eta birziklatzea errazteko baliabideak jartzeko eskatu diete administrazio publikoei.
«Herritarrok edalontzi birziklagarriak erabili beharraz kontzientziatu behar dugu, plastikoak itsasora ez botatzeaz edota erabilera bakarreko edukiontzi edo bilgarriak ez erabiltzeaz, bai; baina erakundeek ere ekarpena egin behar dute. Erakunde publikoek baliabideak jartzeko esfortzua egin behar dute», adierazi du Miren Basaldua Ekologistak Martxan plataformako kideak. Uste du lagungarria izan daitekeela erabilera anitzeko edalontziak txosnez harago zabaltzea: «Ez dugu ezer aurreratuko txosnetan edalontzi berrerabilgarriak erabili baina tabernetan eta beste gune batzuetan erabilera bakarreko edukiontziak erabili eta bota egiten badira». Uste du «erabili eta botatzeko kultura» nagusitu dela.
Zaborra sailkatzeko zakarrontzi gehiago behar direla ere esan du. «Beirazko ontzi gehiago berreskuratzeko eskatzen badute, baina horiek jasotzeko edukiontzi gutxi jartzen badute ere ez dugu egiten ezer». Birziklatze tasak txikiak direla azaldu du: «Edukiontziek merkatura ateratzen diren ontzien %20 soilik berreskuratzen dute».
Itzulketa sistema
Basalduak uste du egoera horri aurre egiteko beste sistema batzuk ere erabili behar direla, «ez soilik kudeaketarako sistema integratua» —egun indarrean dagoena—. Gordailu eta Itzulketa Sistema aipatu du horien artean. Izan ere, gogora ekarri du zaborren kudeaketarako sistema integratuaren bidez «plastikozko bilgarrien %20» berreskuratzen dutela. «Hori besterik ez. Zehatzago esateko, errefusa frakzioaren bidez %20 berreskuratzen dute, eta, edukiontzi horikoa gehituz gero, gaur egun %25 eta %30 artean berreskuratzen dute». Hondakinen 22/2021 legearen arabera, «2023ko abendurako bilgarrien %70 berreskuratu ezean Gordailu eta Itzulketa Sistemaren esperientziak martxan jarri beharko lirateke. Aukera hori jaso du», Basalduak dioenez.
Besteak beste, Alemanian garatzen ari diren sistema bat da hori. «Kopuru bat kobratzen dizu bilgarriaren truke, eta, bilgarria itzultzen duzunean, diru hori, edo zati bat gutxienez, bueltatzen dizute. Horri esker, bilgarriak ez dira agertzen kalean barreiatuta, ingurumenean edota hondartzetan botata». Sistema hori pizgarria dela esan du Basalduak: «Herritarrek ez dituzte botatzen bilgarriak kalera edota errefusaren edukiontzietara. Berreskuratu egiten dituzte. Eta baliteke zenbait herritarri botata egon daitezkeen bilgarriak jasotzea interesatzea ere». Sistema horri esker, «Alemanian merkatura ateratako edarien bilgarrien %90 eta %95era arte berreskuratzen dituzte».
Berreskuratze maila txikia
Elantxobeko aurtengo madalenetan duela bi urteko egun berean sortu zen zabor kantitate bera sortu da. Basalduak esan du erakunde publikoen erronka nagusia dela «zaborra zer-nola murriztu». Izan ere, «2021ean, oraindik pandemia urtea zela, aurreko urtean baino %3 zabor gehiago sortu zen Bizkaian». Festa egun batean ohiko egun batean baino zenbat zabor gehiago sor daitekeen zehazterik ez du izan Basalduak. Hala ere, festetako hondakinak «denak batera, nahastuta» biltzen direla aipatu du. «Ez da sailkatzen». Hondakinok, egoera horretan, tratamendu plantetara doaz —Bilboko TMBra, besteak beste—. «Ohiko egun batean planta horietara dena nahastuta iristen den zaborraren %5 berreskuratzen dute; festetakoetatik, berriz, askoz gutxiago. Eta berreskuratu gabeko hori erraustegietara edo zabortegietara bideratzen dute». Bilbon aurten edukiontzi horiko ontzien bilketa igo egin dela nabarmendu du udalak: azken Aste Nagusiarekin alderatuta, %46,79 igo da. Gaikako bilketaren tasa puntu bat hobetu dute. Bestalde, 58,4 tona beira —2019an baino % 27,76 gutxiago— eta 30,9 tona kartoi —%23,25 gehiago— batu dituzte.
Itsasora iristen den zaborrak kezkatzen du gehien Basaldua: «Gaur egun, laurehun milioi tona zabor dago itsasoan. Hori ezin daiteke berreskuratu, eta, gainera, kate trofikora pasatzen da». Bilbon 2,2 tona hondakin berreskuratu dituzte itsasadarretik. |
2022-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/217757/herriari-begirako-kaia-helburu.htm | Gizartea | Herriari begirako kaia helburu | Gipuzkoako kostaldeko zenbait herritan auzokoek salatu dute herriko portua pribatizatzen ari direla. Mutrikun, portuaren luzapenak eta haren etorkizunak piztu dute kezka; Donostian, berriz, kaia herritarrengandik esku pribatuetara pasatzeak eta ondarea galtzeak. | Herriari begirako kaia helburu. Gipuzkoako kostaldeko zenbait herritan auzokoek salatu dute herriko portua pribatizatzen ari direla. Mutrikun, portuaren luzapenak eta haren etorkizunak piztu dute kezka; Donostian, berriz, kaia herritarrengandik esku pribatuetara pasatzeak eta ondarea galtzeak. | Kostaldeko herriak itsasoak egiten ditu herri; haren inguruan eratu eta antolatzen dira, eta hura dute, sarri, inspirazio iturri eta bilgune. Itsasoa eta haren inguruan sortutako eremuak —naturalak zein gizakiak egindakoak— toki nagusi bilakatzen dira herri horietan: tartean, kaiak edo portuak. Azken urteotan, zenbait herritako elkarteek salatu dute herriko erdigune zirenak gutxi batzuen eskuetan dauden gune bihurtu direla, eta kezka dute, uste baitute interes pribatuak jarri dituztela herriko ondarearen eta ingurumenaren zaintzaren gainetik. Gipuzkoako kostaldeko bi muturretan, Mutrikun eta Donostian, badago egonezin hori, eta zenbait herritar bildu egin dira herritarrena den ondarearen aldeko aldarria plazaratzeko.
“Kaia beti izan da guretzat batzeko eta jolasteko leku bat; bertakook bertan ikasi dugu igeri egiten, familiak beti izan gara han”, dio Itziar Leon Donostiako Alde Zaharreko auzo elkarteko kideak. Kaia Donostiako gune nagusi bat izan den arren, orain, hesitzen ari direla salatu dute, eta sarbidea mugatua dutela, giltza dutenak baino ezin baitira sartu. Mutrikun ere egoera antzekoa dela esan du Joxe Mari Ulazia Danborzaleak elkarteko kideak: “Mutrikuko bizi guztiko portua gaur egun kirol portu dago bihurtuta, giltzapean dago. Bakarrik ontzien jabeak sar daitezke. Portu inguru guztia hesituta dago, giltzapean”.
Badira ia bi hamarkada Mutrikuko portua eraldatzen hasi zirela; 2010ean, ordea, diru arazoak zirela medio, portuko obra bukatzeke utzi zuten. Jakin berri dute orduko proiektua berriz martxan jarriko dutela, eta hautsak harrotu ditu herritarren artean, ordutik pairatzen ari diren ondorioak areagotzerik ez dutelako nahi: “Lehen genuen hondartza natural eta garbia betiko galtzea, oraindik ere, ulertezina egiten zaigu”. Batetik, ingurumenean izan dezakeen eraginak kezkatzen ditu, eta itsas faunan, mendietako harrobietan eta beste “kalte nabarmenak” sortuko dituela ere salatu dute elkartekoek.
Baina, horrez gain, egin nahi duten proiektuak herriaren ohituretan ekarriko lukeen aldaketa jarri du elkarteak bere aldarrikapenen muinean: “Natura bizitzea eta itsasoaz disfrutatzea gure eskubidea da, ez gara inor itsasoarekin izan dugun harremana ondorengo belaunaldiei ukatzeko”, azaldu dute Danborzaleak taldeko kideek.
Mutrikuko Udalak azaldu du proiektua ez dela berria, bere garaian amaitu gabeko obraren jarraipena baino. “Portuko dikea amaitzea beti egon da Eusko Jaurlaritzaren nahien barruan”, azaldu dute udaleko iturriek.
Etorkizuna jakiteke
Mutrikuko proiektu berriak, ezagutarazi den parteak bederen, ez du esaten portuaren pribatizazioa areagotuko denik. Egun dagoen dikea ehun metro luzatzeko proiektua biltzen du, eta, horretarako, 19 milioi euroko aurrekontua du. Ulaziaren hitzetan, batez ere dike berri horrek ekarriko dituen ondorioekin du lotura beren kezkak: “Gure susmoa da dikea luzatu egin nahi dutela sortzen den itsas eremu zabal horretan kirol portu berri bat izateko”. Eta uste dute balizko kirol portuak baldintzatuko lukeela gaur egun portua inguratzen duen eremua: “Igerilekua, arrapala, moila, bainugune zoragarria da. Gu ez gaude prest kirol portu baten mesedetan hori guztia zementuz betetzeko”.
Mutrikuko Udalak kirol portua egiteko asmoaren zurrumurruak baztertu ditu, eta adierazi du oraindik erabakitzeke dagoela zer gertatuko den portuarekin: “Dikea amaitzean, portu barruko ordenamenduaren plan berezia egin beharko da, bere garaian portu zaharrean egin zen bezala”.
Egoera horrela egonda, dikearen inguruko galdeketa egin dezala eskatu dio Danborzaleak elkarteak udalari, “ahal bezain laster”. Eta horretarako asmoa erakutsi du udalak: “Portuko plan bereziaren ondorengo lanketan herriaren iritziak eta nahiak garrantzi handia izango dute. Portuaren eta herriaren arteko loturaren inguruan gogoeta egin beharko da, eta herriak hitza izango du”.Hala ere, kasu horretan ere, ez daude guztiz ados, Ulaziak salatu baitu udalak galdeketa egin nahi duela dikearen ehun metroak luzatu eta gero: “Luzatu eta gero nahi du udalak egin, eta herritarrok denon artean zer egin daitekeen aukeratu. Baina guk diogu luzapenak erabat baldintzatzen duela etorkizuna; azpiegitura eginda daukagunean, erabat baldintzatzen duzu gero etorriko den kirol portua, esate baterako”.
Erreferenduma orain egitearen beharraz galdetuta, Mutrikuko Udalak azaldu du ia ezinezkoa dela obra geldiaraztea, baina erreferenduma egiteko prest agertu da: “Udalak ez du inongo oztoporik jarriko erreferenduma egiteko, eta, hori egiteko prozedura guztia betez gero, aurrera eramango du, nahiz eta jakin antzua izango dela. Galdeketak eta erreferendumak oso aberasgarriak eta beharrezkoak dira”.
Apurkako aldaketak
Donostian zein Mutrikun, bietan daukate antzeko sentsazioa: aldaketak apurka-apurka joan direla gauzatuz, dena batera egin beharrean, horrela talka ez dadin izan hain handia. Leonek jakinarazi du urtean-urtean leku gutxiago utzi dutela Donostiako kaian auzotarrentzat, eta gehiago bertan ontzia duten jabe pribatuentzat. “Ikusten dugu auzoko eta gozatzeko leku izatetik kirol portu bihurtu nahi dutela, pribatizaziora jo dute”.
Alde Zaharreko auzo elkarteko kideek bilerak izan dituzte kaiko arduradunekin eta Eusko Jaurlaritzako ordezkariekin. “Baina ez genuen gauza handirik lortu, beti legera jotzen dute”, esan du Leonek. Legea muturrera eramatea ez da zilegi elkartearen ustez, baina horri bakarrik begiratuz gero ere, auzokideek arrazoiaren zati bat badutela dio: “Legearen barruan dago ondarearen erabilera mantentzea ere”.
Oreka bilatzearen alde agertu dira auzo elkarteko kideak, baina ez dute ikusi kaiko negozio eta erakundeek horrelakorik nahi dutenik. “Guk beti errespetatu izan dugu arrapala itsasontziak botatzeko dela. Portuko negozioentzat erosoagoa da arrapala itxita egotea, ez dute-eta jendeari kentzeko esaten ibili behar”, esan du Leonek. Arriskuak aipatu izan dituzte erakundeetako ordezkariek gunea ixteko, baina arrisku horiek “aitzakia” direla gehitu du hark: “Balizko arrisku horiek oso ondo etortzen zaizkie, baina hori ez da kontua. Oreka bilatu behar da lasaitasunaren, negozioen eta auzo bizitzaren artean”.
Mutrikun ere hesitzea gutxinaka egindako kontua dela dio Ulaziak; izan ere, azken hogei urteetan obra geldirik izan eta gero, orain berriz dira ekitekoak hasierako planari. Dikea bere horretan soilik ez, haren inguruan azpiegitura berriak etorriko direla ere uste dute: “Egungo portua pribatizazio argia da. Horri gehitzen badiozu aparkalekuak egin beharko dituztela itsasontziak dituztenentzat, nora goaz? Bizi guztian publikoa izan den eremua gutxi batzuen eskuetan geratuko da. Eta horren kudeaketa sozietate anonimo batek izango du. Edozer gauza etor daiteke etorkizunean”.
Kontzientzia zabaltzen
Kontu zaharra bezain berria dira portuetako arazoak; zaharrak, denbora baitaramate aldaketak nabaritzen, eta berriak, aldaketek ez dutelako etenik. Mutrikuko kasuan, iragarpenaren datak ere haserretu ditu Danborzaleak elkartekoak: hogei urte baino gehiago dauzka proiektuak, baina aurtengo uztail bukaeran ezagutu dute azken pausoa. Udan izan dute, beraz, horren berri, eta badakite ez dela garai ona jendea mobilizatzeko.
Hala ere, abuztuaren 28an deitu zuten elkarretaratzea portuko moilan, eta berrehun lagunetik gora bildu ziren. Jendearen erantzuna “ona” izan dela dio Ulaziak: “Elkarretaratzea nahiko dotorea izan genuen. Duela bi hilabete hasitako kontua izateko, pozik egoteko moduan gaude; jende askoren kontzientziatze maila hor agertzen da”.
Donostian ere lanean ari dira auzo elkarteko kideak, eta aurtengo uztailean ere bildu dute jendea arranpala parean, haren pribatizazioa salatzeko. Udako hilabeteen eragina nabaritu dute, eta aitortzen dute horrek zerikusia duela, agian, beren mezua horrenbeste jenderengana ez heltzean. Dena den, irailean elkarrizketak abiatuko dituzte kaiko erakunde eta negozioekin, eta beren borrokan aurrera egitea espero dute: denentzako kaia helburu. |
2022-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/217758/bildarratzek-espainiako-hezkuntza-ministerioari-eskatu-dio-modu-pausatuan-egiteko-selektibitate-berrirako-trantsizioa.htm | Gizartea | Bildarratzek Espainiako Hezkuntza Ministerioari eskatu dio «modu pausatuan» egiteko selektibitate berrirako trantsizioa | Eskumenen araberako trantsizioa eskatu dio Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak Pilar Alegriari. Hiru ikasturte erabili nahi ditu horretarako Espainiako Gobernuak. | Bildarratzek Espainiako Hezkuntza Ministerioari eskatu dio «modu pausatuan» egiteko selektibitate berrirako trantsizioa. Eskumenen araberako trantsizioa eskatu dio Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak Pilar Alegriari. Hiru ikasturte erabili nahi ditu horretarako Espainiako Gobernuak. | Unibertsitatera sartzeko proba aldatzeko asmoa iragarria du Espainiako Gobernuak. Hezkuntza Ministerioak uztailean aurkeztu zuen dekretuaren lehen zirriborroa, eta, horren arabera, erdira murriztuko dute azterketa kopurua, eta, ministerioaren esanetan, «konpetentzietan» oinarrituagoa egongo da. Hain justu, selektibitate berria eta haranzko trantsizioa gai zentraletako bat izan dute Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak eta Pilar Alegria Espainiako Hezkuntza eta Lanbide Heziketako ministroak gaur goizean izan duten bileran.
Selektibitatean egin asmo dituzten aldaketek «kezka» sortzen dutela aitortu du Bildarratzek bilera osteko agerraldian, baina zehaztu du Espainiako Gobernuko bere homologoarekin adostu duela prozesuan «eskutik» joatea. Halako «garrantzia» duen proposamen batek «aldez aurreko lana» eskatzen duela ohartarazi dio Bildarratzek Alegriari, eta beharrezkotzat jo du «eskumenen araberako ebaluazio eredu baterako trantsizioa» egitea. Hori, baina, «modu pausatuan eta arautuan» egiteko eskatu dio.
2026-2027ko ikasturtea jomugan
Selektibitate eredu berria 2026-2027ko ikasturtean indarrean sartzea nahi du Espainiako Gobernuak, baina «gradualki» egin nahi du trantsizioa, hurrengo ikasturtean hasita. Behin betiko hautaproba ezarri arte, sarbideko probak lau ariketa izango lituzke, eta bakoitzak %25 balioko luke. Lehenbizikoa ikasleek berek hautatutako modalitate baten azterketa izango litzateke. Bigarrena eta hirugarrena derrigorrezko bi ikasgairen azterketek osatuko lukete: Filosofiaren Historia eta Espainiako Historia. Laugarrena, berriz, heldutasunaren proba izango litzateke. Horretan, ikaslearen «analisi eta balorazio» gaitasuna aztertu nahi dute. Horretarako, dosier bat izango dute ikasleek, gai beraren inguruko dokumentuz osatutakoa. Ikasleek informazio hori aztertu beharko dute, eta askotariko galderak erantzun. Galderok gaztelaniaz, ikasle bakoitzak hautatutako atzerriko hizkuntzan eta eskualde bakoitzeko gaztelaniaz besteko hizkuntza ofizial batean egongo dira.
Trantsizio fasea igarota, «heldutasun probak» %75 balioko luke, derrigorrezko ikasgaien azterketen balioa bereganatuko bailuke. Ikasleak hautatutako modalitatearen azterketak, berriz, %25 balioko luke.
Selektibitateaz ez ezik, hezkuntza lege berriaz ere aritu dira Bildarratz eta Alegria; bereziki, eskola segregazioari aurre egiteko neurriez eta Hezkuntzako Euskal Zerbitzu Publikoaz. Halaber, irakaskuntzarako prestakuntzan egin nahi dituzten aldaketak elkarrekin koordinatuta bultzatuko dituztela adierazi du Jaurlaritzak. «Hezkuntza Sailak identifikatuak ditu bere ustez jorratu beharreko esparruak: hasierako prestakuntzarako sarbidea (graduak eta masterra), irakaskuntza gaitasunen eta funtzio publikorako sarbidearen inguruko hausnarketaren aldeko apustua egitea, eta irakaskuntza funtzioa betetzeko ebaluazio prozedurak bultzatzea», zehaztu du. |
2022-9-3 | https://www.berria.eus/albisteak/217759/cristina-fernandezen-kontrako-atentatuagatik-atxilotuak-uko-egin-dio-deklaratzeari.htm | Mundua | Cristina Fernandezen kontrako atentatuagatik atxilotuak uko egin dio deklaratzeari | Atxilotua 35 urteko gizonezkoa da. Jarraitzaile batzuk agurtzera hurbildutakoan, pistola bat burutik zentimetro batzuetara jarri zioten Argentinako presidenteordeari. Tiroa ez zen irten, eta onik da Fernandez. | Cristina Fernandezen kontrako atentatuagatik atxilotuak uko egin dio deklaratzeari. Atxilotua 35 urteko gizonezkoa da. Jarraitzaile batzuk agurtzera hurbildutakoan, pistola bat burutik zentimetro batzuetara jarri zioten Argentinako presidenteordeari. Tiroa ez zen irten, eta onik da Fernandez. | Argentinako Poliziak 35 urteko gizon bat atxilotu zuen atzo Cristina Fernandez presidenteordearen kontra ostegun gauean izandako atentatuarekin lotuta. Argentinako Gobernuak jakinarazi duenez, jatorriz brasildarra da atxilotua, eta aurrekariak ditu armak legez kanpo edukitzeagatik. Clarín egunkariaren arabera, martxoan ere atxilotu zuten. Anibal Fernandez Segurtasun ministroak esan du atzeman zutenean arma bat zuela. Epaitegiko zenbait iturrik zabaldutako informazioaren arabera, atxilotuak uko egin dio epailearen aurrean deklaratzeari.
Ostegun gauean izan zen atentatua, Argentinan 21:00ak zirela (02:00ak Euskal Herrian). Argentinako telebista publikoaren irudietan ikusten denez, Fernandez bere etxe aurrean zeuden jarraitzaileak agurtzera hurbildu zenean gertatu zen: pertsona bat gerturatu zitzaion, eta pistola bat jarri zion burutik zentimetro batzuetara. Alberto Fernandez Argentinako presidenteak esan du tiro egiten saiatu zela, baina balarik ez zela irten. Ámbito egunkariaren arabera, bost bala zituen atxilotuaren armak.
Argentinako presidenteak esan du Argentinan diktaduraren ostean inoiz izan den gertaerarik larriena dela. Gauerdia pasatu eta minutu batzuetara mintzatu zaie argentinarrei, telebistaz. Esan du indarkeria eta gorrotoa desagerrarazi egin behar direla diskurtso politikotik eta mediatikotik. Gaurko eguna jaiegun izendatu dute Argentinan, herritarrek atentatuaren kontrako mobilizazioetan parte hartu ahal izan dezaten. Argentinako Futbol Federazioak bertan behera utzi ditu gaurko futbol partidak, eta indarkeriaren kontra agertu da.
Atentatuak astindu egin du Argentina. Lehenagotik ere ez zen bare giroa. Cristina Fernandez iruzur auzi batean nahastuta dago. Argentinako presidente zela (2007-2015) herri lanen adjudikazioan iruzur egitea leporatzen diete Fernandezi eta Nestor Kirchner haren senarrari (2010ean hil zen). Guztira 39 milioi euroko iruzurra egin zutela kalkulatu du Diego Luciano fiskalak, eta hamabi urteko espetxe zigorra eskatu du harentzat.
Atentatuaren ostean, Cecilia Moreau Argentinako Diputatuen Ganberako presidenteak iragarri du bi ganberen arteko ikerketa batzorde bat osatuko dutela atentatua ikertzeko. Argentinako eta beste herrialde batzuetako agintariek gogor gaitzetsi dute atentatua. Mauricio Macri presidente ohiak esan du gertaera oso larria dela, eta azkar eta ondo argitu behar dela. Gaitzespen eta elkartasun mezuak bidali dituzte beste zenbaitek ere: Nicolas Maduro Venezuelako presidenteak, Gabriel Boric Txilekoak, Miguel Diaz-Canel Kubakoak, Evo Morales Boliviako presidente ohiak eta Lula da Silva Brailgo presidentegaiak. |
2022-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/217760/eh-bilduk-laquoneurri-estrukturalak-eta-erradikalakraquo-eskatu-ditu.htm | Politika | EH Bilduk «neurri estrukturalak eta erradikalak» eskatu ditu | Otegik Espainiako joera politikoa salatu eta burujabetza aldarrikatu du urte politikoaren hasierako EH Bilduren ekitaldian. | EH Bilduk «neurri estrukturalak eta erradikalak» eskatu ditu. Otegik Espainiako joera politikoa salatu eta burujabetza aldarrikatu du urte politikoaren hasierako EH Bilduren ekitaldian. | EH Bilduk gaur eman dio hasiera 2022-2023ko urte politikoari, Gasteizen. Ekitaldian, Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak baieztatu du «burujabetza lortu arte ez direla urte politikoak bukatuko», eta, beraz, hura eskuratu arte «neurri estrukturalak eta erradikalak» hartu behar direla gauzak aldatzeko. Neurri horien artean aipatu ditu, esaterako, aberastasuna banatzeko politikak erdigunean jartzea, zerga erreforma sustatzea, eta energiaren, ekonomiaren eta higiezinen sektorean esku hartzea. Halaber, adierazi du giza eskubideak eta herritarren interesak bermatzea dagokiola administrazio publikoari.
EH Bilduko koordinatzaile nagusiaren arabera, ezinbestekoa da aipatutako erronkei aurre egiteko «munduari eta Euskal Herriari osotasunean begiratzea». Horretarako, iragarri du urte politiko honetan kalean, instituzio publikoetan, enpresetan eta gaztetxeetan ere antolatuko direla, eta baieztatu du mugimendu sindikalekin eta mugimendu feministarekin elkarlanean arituko direla aurrerantzean ere.
Izan ere, Otegiren arabera, egoeraren larritasunak ezin du bultzatu bere horretan geratzera. «Panorama bere larritasunean azaltzen diogu jendeari, baina ez esateko zer gaizki gauden, baizik eta esateko hau aldatu behar dela». Horregatik, egoera larria «aukera» bihurtu beharra nabarmendu du, «gauzak aldatzeko».
Gainera, urte politikorako helburuak alde batera utzi, eta tarte bat gorde du Espainiako egungo joera politikoaren kritika egiteko, eta «Espainiako azaleko eta maila baxuko debate politikoa» salatzeko. Otegiren ustez, askok «ekaitza» deitu dioten krisia «batzuen interesetik sortua» da, eta, hortaz, «erabat artifiziala eta aldakorra». Horren harira, Otegik jakinarazi du EH Bilduren konpromisoa «berdintasunaren, askatasunaren, subiranotasunaren eta justiziaren banderak» altxatzea dela.
Otegiren aurretik hitza hartu du Rocio Vitero EH Bilduren Gasteizko alkategaiak, eta adierazi du datozen erronkei «denok batera» aurre egitea dela aurtengo proiektuaren helburu nagusia. Erronka horien artean aipatu du, besteak beste, egungo klima, ekonomia eta sozioekonomia krisiari aurre egitea, «herritarren zaintza, babesa eta elkartasuna» erdigunean jarrita. |
2022-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/217761/frankismoak-lapurtutako-bi-koadro-bueltan-jaso-ditu-de-la-sota-sendiak.htm | Kultura | Frankismoak lapurtutako bi koadro bueltan jaso ditu De la Sota sendiak | Ramon de la Sota y Llanoren familiari 1937an konfiskatutako artelanen multzoko parte ziren bi lanak. Espainiako Gobernuak sendiari itzuli dizkio orain, eta Bilboko Arte Ederren Museoan utzi dituzte haiek. Ondare mota horrekin jokatzeko moduan norabide aldaketa bat dakar ekintzak | Frankismoak lapurtutako bi koadro bueltan jaso ditu De la Sota sendiak. Ramon de la Sota y Llanoren familiari 1937an konfiskatutako artelanen multzoko parte ziren bi lanak. Espainiako Gobernuak sendiari itzuli dizkio orain, eta Bilboko Arte Ederren Museoan utzi dituzte haiek. Ondare mota horrekin jokatzeko moduan norabide aldaketa bat dakar ekintzak | «85 urte iraun duen bidegabekeria bat konpontzen du honek». Inkautazioaren unea ez ezik, inkautazioaren unetik gaur egunera arteko denbora tarte osoa hartu du kontuan Maria Reyes Maroto Illera Espainiako Gobernuko Industria, Komertzio eta Turismo ministroak bidegabekeriaren tamaina irudikatzeko. 1937ko urriaren 5ean eta 7an eman zuen Bilboko Erantzukizun Politikoen Auzitegi Bereziak Ramon de la Sota y Llanok Ibaiganeko jauregian gordea zuen 170 margolaneko multzoa konfiskatzeko agindua, eta, 1980ko hamarkadan familiak haietako asko berreskuratzea lortu arren, desagertuta egon dira geroztik haietako bi. 2018an identifikatu zituzten Almagroko paradorean zintzilik. Orduan eskatu zioten Espainiako Gobernuari itzul ziezazkietela, eta, hiru urteko prozesu judizialaren ostean, gaur aurkeztu dituzte publikoki. Eta norabide aldaketa garrantzitsua iragar dezake ekintzak Madrilek orain arte gisa horretako ondarearekin izan duen politikan.
Ikusi gehiago: Arturo Colorado: «Etorkizun esperantzagarriagoa irudikatzen du De la Sotaren koadroen itzultzeak»
Cornelis van der Voort artistaren 1623ko Gizon gazte baten erretratua eta Luis de la Cruz y Riosen eta haren lantegiaren 1833ko Maria Kristina Borboikoaren erretratua dira De la Sota senideak berreskuratutako bi lanak. Bilboko Arte Ederren Museoari utzi dizkiote orain bi lanak, eta bertan egongo dira ikusgai.
Familia gehiagorentzako eredua
«Erreparazio morala». Hitz horiekin deskribatu du koadroak bueltan jaso izana Ramon de la Sota Chalbaudek. Ramon de la Sota y Llanoren birbiloba da, eta, dioenez, haientzat ez ezik, Espainiako Gobernuak egindakoak atea zabaltzen die, eurei bezala, frankismo sasoian artelanak lapurtu zizkieten beste sendi batzuei ere. «Egun berezia da, eta espero dut beste familia batzuk ere animatuko dituela honek beren obrak berreskuratzera».
«Justizia ekintza bat» izan da koadroen itzultzea, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburuaren hitzetan. Eta De la Sota familiako kideek Euskal Herriko ekonomiaren eta enpleguaren alde egindako lana ez ezik, nortasun, kultura eta hizkuntzaren alde egindakoa ere goraipatu zuen.
Izen ezaguna da De la Sotarena Euskal Herrian. Euskalduna ontziolako fundatzaile ez ezik, EAJ alderdiko ordezkari esanguratsua izan zen Ramon de la Sota y Llano. 1936an hil zen, kolpistek gerra hasi eta aste gutxira, eta hil eta urtebetera ere haren aurkako epaia eman zuten frankistek, izandako ardura politikoengatik, eta 100 milioi pezetako isuna jarri. Haren seme Ramon de la Sota Aburtok ere Bilbo utzi behar izan zuen gero, eta Miarritzen hartu zuen aterpe, harik eta 1979an hil zen arte.
Prozesu «azkarra»
Familiak sekula ez zituen galdutzat eman artelanak, eta hainbatetan aritu ziren buelta ziezazkieten eskatzen. 1969an jaso zuten bueltan lehen obra sorta, eta 1982an lortu zuten beste hainbat berreskuratzea, prozesu judizial luze baten ondoren, eta Ogasunari 62 milioi pezeta ordaindu ostean. Familiak hala nahita, berreskuratuz joandako bilduma haren parte izandako hainbat obra eman zizkieten De la Sota sendikoek Euskal Herriko hainbat museori, eta, gaur egun, horri esker daude bilduma haren parte izandako hainbat lan Bilboko Arte Ederren Museoan eta Donostiako San Telmo museoan.
Duela hiru urte jaso zuen Miguel Zugaza Bilboko Arte Ederren Museoko zuzendariak lapurtutako bi koadroei buruzko abisua. Aitortu duenez, koadroak berreskuratu ahal izateko prozesua «luzea» izango zela espero zuten orduan hala sendiak nola berak ere, baina alderantzizkoa gertatu dela esan du. «Justiziazkoa» eta «eraginkorra» ez ezik, Espainiako Gobernuaren lana «azkarra» izan dela ere gaineratu du horregatik.
Rembrandten aurrekari
Duela bi hilabete eskas jaso zituzten bi koadroak Bilboko Arte Ederren Museoan, ekainaren 17an. Obrak zaharberritzen eta haiei buruz ikertzen aritu dira geroztik, eta horri esker zehaztu ahal izan dituzte koadroen benetako egileak. Bietan okerra izan baita orain arte erabilitako sinadura.
Frans Pourbus margolari flandriarra jo izan dute orain arte Gizon gazte baten erretratua lanaren egiletzat, baina okerra da datua, Bilboko museoko ikerlariek ondorioztatu dutenez. Adituen artean, aurrez ere, zalantza pizten zuen margolanaren goialdean idatzitako datak. Bertan zehazten zenez, 1623koa baita koadroa, eta, aldiz, 1622an hil baitzen artista. Estiloa aztertuz jakin ahal izan dute margolana benetan Conrelis van der Voort artistarena dela (Anberes, 1576- Amsterdam, 1624), eta, horri esker, Rembrandtengandik urrats bakarrera utzi ahal izan dute koadroa. Adituek aitortua baitute Van der Voorten erretratugintzak harengan izandako berebiziko eragina.
Eta beste koadroaren kasuan ere egiletza okerra zela ondorioztatu dute museoko ikerlariek. Koadroak Vicente Lopez artistaren sinadura izan arren, izen hori koadroa bukatu ostean gehitu zitzaiola erakutsi dute argi infragorriz egindako azterketek, eta benetan Luis de la Cruz y Rios artistaren eta haren lantegiarena da obra.
De la Sotatarren erakusketa
Estuki lotuta daude De la Sota familiaren abizena eta Bilboko Arte Ederren Museoa. Obra esanguratsuen sorta bat eman dio sendiak museoari. Ramon de la Sota y Llanok erosita heldu zen erakundera Ignacio Zuloagak margotutako Mathieu de Noailles kondesaren erretratua, eta familiaren ekarpena dira gaur egun bildumaren parte diren Anselmo Guinearen, Adolfo Guiarden, Quintin de Torreren, Ignacio Gezalren, Francisco Goyaren eta Luis Moralesen artelanak.
Museoaren modernizazioan familiak jokatutako rola ere izan du gogoan museoko zuzendariak, eta horregatik iragarri du sendi horri lotutako erakusketa bat antolatzeko asmoa ere. Zugaza: «Gaur egungo Arte Ederren Museoa ezin da ulertu De la Sota familiarik gabe». |
2022-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/217762/glenn-close-aktorea-izango-da-epaimahai-ofizialeko-burua.htm | Kultura | Glenn Close aktorea izango da Epaimahai Ofizialeko burua | Antoinette Boulatek, Tea Lindeburgek, Matias Mosteirinek, Rosa Monterok, Lemohang Jeremiah Mosesek eta Hlynur Palmasonek osatuko dute Sail Ofizialeko epaimahaia. | Glenn Close aktorea izango da Epaimahai Ofizialeko burua. Antoinette Boulatek, Tea Lindeburgek, Matias Mosteirinek, Rosa Monterok, Lemohang Jeremiah Mosesek eta Hlynur Palmasonek osatuko dute Sail Ofizialeko epaimahaia. | Gaur goizean jakinarazi dituzte Donostia Zinemaldiaren 70. aldiaren azken xehetasunak. Aditzera eman dute zein izango den Epaimahai Ofizialeko epaimahaiburua: Glenn Close aktorea. Haren izena esatearekin batera baieztatu dute Donostian izango direla hainbat zinemagile, aktore, gidoilari eta ekoizle entzutetsu, irailaren 16tik 24ra bitartean.
Donostia Saria jasoko duten Juliette Binoche aktorearekin eta David Cronenberg zinemagilearekin batera, beste hainbat artistaren artean, euren filmak aurkeztera joango dira Donostiara Penelope Cruz, Ricardo Darin, Vicky Krieps, Olivia Wild, Diane Kruger eta Liam Neeson.
Closerekin batera, beste sei sortzailek osatuko dute epaimahai ofiziala: Antoinette Boulat zinemagileak, Tea Lindeburg gidoigileak, Matias Mosteirin ekoizleak, Rosa Montero idazle eta kazetariak, Lemohang Jeremiah Mosese zinemagileak eta Hlynur Palmason zuzendari eta gidoigileak. Gainerako epaimahaiak nork osatuko dituen ere jakinarazi dute gaur Jose Luis Rebordinos zinemaldiko zuzendariak eta Ruth Perez Anuzita komunikazio arduradunak.
Zuzendari Berriak saileko epaimahaiburu Alina Grigore zinemagilea arituko da, eta alboan izango ditu Paolo Moretti programatzailea, Paula Arantzazu Ruiz zinema kritikaria, Selva Almada idazlea eta Ashmita Guha zinemagilea.
Horizonte Latinos saria emateko ardura, berriz, Tatiana Huezo zinemagileak eta Julia Olmo zinema kritikariak izango dute, Giovanni Pompili ekoizlea buru dutela.
Albertina Carri zuzendari, gidoilari eta ekoizleak gidatuko du Zabaltegi-Tabakalera saria, eta Vanja Kaludjercic Rotterdamgo jaialdiaren zuzendariak eta Manuel Calvo ekoizle eta zuzendariak osatuko dute harekin batera epaimahaia. Irizar sarietako epaimahaikideak, berriz, Ander Izagirre, Nerea Kortabitarte eta Txema Muñoz izango dira.
Nest sarietan, berriz, artista bakarra arituko da epaimahai lanetan: Andres di Tella zinemagilea. Eta, azkenik, Europa-Latinoamerika Koprodukzio Foroko saria emateaz hirukote hau arduratuko da: Pau Brunet, Claudia Calviño eta Katrin Pors ekoizleak.
Sarreren salmenta
Programazioa irailaren 5ean argitaratuko da Zinemaldiaren webgunean. Hilaren 7an, berriz, filmez film, gidaliburu bat jarriko dute eskuragarri, eta igandean jarriko dira salgai sarrerak, hilak 11, 09:00etan, Zinemaldi Plazako online sistemaren eta leihatilen bidez. Sarreren salmentaren sistema iazkoaren antzekoa izango da. Alegia, irailaren 11n Zinemaldiaren lehen hiru egunetarako –irailaren 16, 17 eta 18– sarrerak erosi ahalko dira; hilaren 12an, berriz, irailaren 19, 20 eta 21eko sarrerak; eta horrela egingo dute jaialdia amaitu bitartean.
Halaber, dagoeneko salgai daude Zinemaldiaren webgunean inaugurazio zein amaiera galarako eta Donostia Sarietarako sarrerak. Belodromoko hiru filmetarako –Sintiéndolo mucho, Rainbow eta Black is Beltza II: Ainhoa– sarrerak, berriz, irailaren 16an jarriko dituzte salgai.
«Sintonia dinamikoa»
Donostiako Zinemaldiak ez ditu alferrik egin 70 urte. Eta, hain zuzen horregatik, sintonia berri bat erantsi diote jaialdiari. Aranzazu Calleja eta Maite Arroitajauregi konpositoreek sortu dute doinu hori. Biak izan dira gaur goizeko agerraldian, eta azaldu dute zerbait dinamikoa bezain pertsonala egin nahi izan zutela. Horretarako, ohikoak ez diren instrumentu batzuk sartu dituzte: korneta, tuba eta serpentoia. Ordenagailuz egindako elementuekin nahastu dituzte horiek, eta ahotsa ere erantsi diote doinuari. |
2022-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/217763/etorkizun-esperantzagarriagoa-irudikatzen-du-de-la-sotaren-koadroen-itzultzeak.htm | Kultura | «Etorkizun esperantzagarriagoa irudikatzen du De la Sotaren koadroen itzultzeak» | Bilboko Arte Ederren museoan izan da Madrilgo Complutense unibertsitateko historia katedraduna, bi koadroen aurkezpen publikoan. Publiko artean, aurkezpenean haren izena bitan aipatu duten arren. | «Etorkizun esperantzagarriagoa irudikatzen du De la Sotaren koadroen itzultzeak». Bilboko Arte Ederren museoan izan da Madrilgo Complutense unibertsitateko historia katedraduna, bi koadroen aurkezpen publikoan. Publiko artean, aurkezpenean haren izena bitan aipatu duten arren. | Historia du ikergai Arturo Colorado Madrilgo Complutense unibertsitateko historia katedradun eta irakasle emerituak (Huelva, Espainia, 1950), sakon ikertu du 1936ko gerrako eta haren osteko kultur ondarearen harpilatzea, eta, besteak beste, Arte, botín de guerra. Expolio y diáspora en la posguerra franquista liburuaren egilea ere bada (Artea, gerrako harrapakina. Espolioa eta diaspora gerrondoko frankistan). Eta, beraz, «historiko» hitza ez da debaldekoa haren ahotan, baina, hain justu, horixe da Espainiako Gobernuak Ramon de la Sota Llanos sendiari bi koadro itzuli izana deskribatzeko baliatu duen hitza.
Zer garrantzi du familiak bi artelan horiek bueltan jasotzeak?
Oso garrantzitsua da, aurrekari esanguratsu bat ezartzen diolako jadanik zaharra den eskari batentzat. Errepublikar askok sufritu zuten frankismoaren espolioa, eta honek ate bat ireki diezaioke zor zahar-zahar bati.
Ate hori itxita egon baita orain arte, ezta?
Erabat itxita. Oraingoan [Espainiako Gobernuko] Industria Ministerioak onartu egin du itzulera hori eta justiziazko ekintzat eztabaidaezina dela esango nuke.
Norabide aldaketa bat ere iragarri dezake?
Jarrera eta norabide aldaketa erabatekoa da hau, eta horrek aukerak zabaltzen dizkie bateko eta besteko aldarrikapenei.
Ondare asko dago oraindik berreskuratzeko?
Piloa.
Kalkulatzerik badago?
Guk orain arte ikertutakoaren araberako zifra batzuk baditut. Errepublikak bildu eta frankistek kudeatutako 17.000 artelaneko multzoa aztertu dugu guk, eta gure ikerketa taldeak beren jatorrizko jabeak ez zirenen eskutan lokalizatu ditu haietako 8.000. Eta, beraz, oraindik aldarrikapen, bilaketa eta lokalizazio lan handia geratzen zaigu egiteko, eta, noski, baita lanak bueltatzekoa ere, horretarako aukera dagoenean.
Artelanak topatutakoan ere, oraindik dokumentu, argazki eta erreferentzia pilo bat beharko dira artelanak beren jabeenak direla frogatzeko.
Hori da. Baina badaude aurrekari garrantzitsuak ere. Badira lan hori egina duten hainbat herrialde Europan; Frantzia, esaterako. Artelanak bilatzeaz harago, artelan horien benetako jabeak bilatzen ere saiatu dira han. «Koadro hauen jabeen bila» izenburuarekin egindako hainbat erakusketa egin dituzte, kasurako. Erakusten zituzten artelanak, eta haien jabeen bila heltzeko baliatzen zuten lan hori.
Ekimen horiek gobernuak bultzatu ditu?
Noski. Naziek indarrez ebatsitako lanak bilatzeko egin dute lan hori. Parisko Louvre museoan kongresua egin zuten iazko uztailean gaiari buruz, eta nik neuk ere hitzaldi bat emateko aukera izan nuen bertan. Artelanak benetako eta zilegizko oinordekoei nola itzuli aztertzea zen asmoa.
Eta Espainiako Gobernuak orain arte ez du ekimenik hartu?
Ez. Horregatik irudikatzen du etorkizun esperantzagarriago bat bi koadro hauen itzultzeak. |
2022-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/217764/ukrainak-errusiari-egotzi-dio-iaearen-zaporizhiako-misioa-manipulatzea.htm | Mundua | Ukrainak Errusiari egotzi dio IAEAren Zaporizhiako misioa «manipulatzea» | Kieven esanetan, Moskuk zentral nuklearrari buruz «mesede egiten dion» informazioa soilik ematen dio NBEren agentziaren teknikariei. Zelenski haserre agertu da Grossik ez duelako eskatu instalazioa desmilitarizatzea. | Ukrainak Errusiari egotzi dio IAEAren Zaporizhiako misioa «manipulatzea». Kieven esanetan, Moskuk zentral nuklearrari buruz «mesede egiten dion» informazioa soilik ematen dio NBEren agentziaren teknikariei. Zelenski haserre agertu da Grossik ez duelako eskatu instalazioa desmilitarizatzea. | Zaporizhiako (Ukraina) zentral nuklearraren bueltan bonbardaketak areagotu dira azken asteetan, eta, hori aintzat hartuta, IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziaren ordezkaritza bat bertara iritsi zen atzo, ikuskaritza bat egiteko. Inbasioa hasi eta gutxira, martxoaren 4an, okupatu zuen instalazioa Errusiako armadak, eta Ukrainak leporatu dio Kremlini NBE Nazio Batuen Erakundearen agentziak Europako zentral nuklear handienean hasitako misioa «manipulatu» duela, eta ez diola utzi sartzen «krisia» dagoen tokira. «Errusiako armadak gezurra esaten du Zaporizhiako zentralaren errealitateari buruz, eta mesede egiten dion informazioa soilik ematen dio IAEAren misioari», nabarmendu du Energoatomek, energia nuklearreko Ukrainako enpresak, Telegrameko bere kontuan.
IAEAkoak atzo ailegatu ziren Ukraina hego-ekialdeko zentralera, eta Rafael Grossi agentziaren zuzendari nagusiak gaur jakinarazi duenez, aurrerantzean ere han jarraituko dute bi teknikarik. «Behar beste denboraz geratuko gara, ez gara joango. Denbora guztian informazioa jasoko dugu», adierazi du Vienara, agentziaren egoitzara, heldu denean. Iragarri du espero duela datorren astearen hasierarako zentralaren egoerari buruzko txosten bat kaleratzea. Uneotan IAEAko sei kide daude Zaporizhian.
Zentralaren inguruan borrokan ari dira Errusia eta Ukraina, eta elkarri leporatzen diote horren ondorioz arriskua dagoela Txernobylgo zentralaren antzeko hondamendi bat gertatzeko. Moskuk kontrolpean du instalazioa, eta Kievek egozten dio hango ekoizpena lapurtzen duela, hori Errusiako sare elektrikora konektatuz. Kremlinek ukatu egiten du, baina entzungor egin die tropak zentraletik ateratzeko nazioartetik egin dizkioten deiei.
Volodimir Zelenski Ukrainako presidenteak IAEAren jarrera kritikatu du, argudiatuz Grossik ez duela eskatu zentral nuklearra desmilitarizatzea. «Hain zuzen, hori da Ukrainaren eta nazioartearen ahaleginen helburua», azpimarratu du Zelenskik bart bere webgunean kaleratutako testu batean. Grossiri aurpegiratu dio, bide batez, horri buruz hitz egin zutela misioa Zaporizhiarantz abiatu aurretik Kieven egindako bilera batean.
Kexatu zen, aldi berean, Kieveko bileran ustez adostutako beste baldintzetako bat ez delako bete bisitan. Zelenskiren esanetan, «hedabide independenteei» debekatu egin diete zentralera IAEAko teknikariekin batera sartzea. «Zoritxarrez, okupatzaileek ez zieten utzi sartzen kazetariei, eta propagandista talde bat antolatu zuten». Enerhodar herrian dago zentrala, eta Energoatom enpresak gaineratu du Errusiak Interneta «blokeatu» duela han, «zentralaren bideoak eta argazkiak bidaltzea eragozteko».
Nolanahi ere, Zelenskik esan du IAEAren misioak zentralaren egoerari buruzko «ondorio objektiboak» aterako dituen itxaropena duela. Dmitri Peskov Kremlineko bozeramailearen arabera, «oso positiboa» da misioa zentralera iritsi izana. Iruditzen zaio, ordea, «garaizegi» dela teknikarien lanari buruzko balorazio bat egiteko.
Arma astunak
Sergei Xoigu Errusiako Defentsa ministroak azaldu du Errusiako armadak ez duela arma astunik ez zentralaren eremuan, ez haren inguruan. «Espero dut IAEAren misioak berak hori frogatzea», adierazi zuen zuzentzen duen ministerioko bilera batean. Bide batez, Ukraina egin zuen azken asteetan Zaporizhian gertatzen ari diren bonbardaketen erantzule. «Mendebaldeko armak erabiliz, uztaila erdialdetik ari da instalazioari eraso egiten, eta Europan hondamendi nuklear bat gertatzeko benetako arriskua sortzen». |
2022-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/217765/mads-pedersenek-irabazi-du-espainiako-vueltako-hamahirugarren-etapa.htm | Kirola | Mads Pedersenek irabazi du Espainiako Vueltako hamahirugarren etapa | Danimarkarrak arantza atera du, hirutan izan baitzen bigarren aurtengo ekitaldian. Indartsuena izan da goranzko esprintean. Ander Okamika eta Euskalteleko Joan Bou ihesean ibili dira ia etapa osoan. | Mads Pedersenek irabazi du Espainiako Vueltako hamahirugarren etapa. Danimarkarrak arantza atera du, hirutan izan baitzen bigarren aurtengo ekitaldian. Indartsuena izan da goranzko esprintean. Ander Okamika eta Euskalteleko Joan Bou ihesean ibili dira ia etapa osoan. | Aurtengo ekitaldian hirutan bigarren izan eta gero, Mads Pedersenek (Trek) irabazi egin du gaur Espainiako Vueltan. Danimarkarra izan da azkarrena goranzko esprintean, hamahirugarren etapan, Montillan (Espainia). Bryan Coquard (Cofidis) izan da bigarren, eta Pascal Ackerman, hirugarren (UAE). Urko Berrade (Kern Pharma), berriz, hamargarren izan da. Faboritoak elkarrekin iritsi dira; beraz, ez dago aldaketarik lehen postuetan.
Esprinta egon aurretik, hiru txirrindulari ibili dira ihesean ia etapa osoan: Ander Okamika (Burgos-BH), Joan Bou (Euskaltel-Euskadi) eta Julius van den Berg (Education First). Ia 160 kilometro egindituzte lasterketa buruan, baina tropelak hamar kilometroren faltan harrapatu ditun —Van der Bergek pixka bat lehenago eman du amore—.
Juan Ayuso katalana (UAE) izan da eguneko beste protagonista. Bosgarren sailkatuak positibo eman du COVID-19an, baina ingurukoak kutsatzeko arrisku gutxi duenez, Espainiako Vueltak eta haren taldeak lehiatzen jarraitzeko baimena eman diote.
Bihar mendiko etapa jokatuko dute. La Pandera lehen mailako mendatean amaituko da. |
2022-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/217766/hiru-urteko-zigorra-ezarri-diote-enrique-lopezi-eta-hemezortzi-hilabetekoa-nathalie-chasseriaudi.htm | Politika | Hiru urteko zigorra ezarri diote Enrique Lopezi, eta hemezortzi hilabetekoa Nathalie Chasseriaudi | ETAren armagabetze prozesuaren baitan ari ziren armak gordetzen, baina prokuradoreak «erakunde terrorista bateko kide izatea» eta «lehergaiak izatea» leporatzen die. Ez dute zigorra kartzelan bete beharko | Hiru urteko zigorra ezarri diote Enrique Lopezi, eta hemezortzi hilabetekoa Nathalie Chasseriaudi. ETAren armagabetze prozesuaren baitan ari ziren armak gordetzen, baina prokuradoreak «erakunde terrorista bateko kide izatea» eta «lehergaiak izatea» leporatzen die. Ez dute zigorra kartzelan bete beharko | Enrique Lopez iheslari ohia eta Nathalie Chasseriaudi hiru urteko eta hemezortzi hilabeteko zigorrak ezarri dizkiete, «erakunde terrorista bateko kide izatea» eta «delitu bat estaltzea» leporatuta. Hala ere, ez dute kartzelara sartu beharko, Lopezek behin behineko kartzelan urtebete bete zuelako, eta, beraz, bi urtetik beherakoak izango liratekelako bi zigorrak. Atzo eta gaur artean epaitu dituzte Parisko Auzitegian, eta arratsaldeko azken orduan eman dute ebazpena. ETAren armagabetze prozesuan parte hartzeagatik prokuradoreak «erakunde terrorista bateko kide izatea» eta «lehergaiak izatea» leporatzen zien, 2015ean Miarritzen (Lapurdi) atzemandako armategi batekin lotuta. Ez du eskatu bi akusatuak terroristen zerrendan sartzeko, eta ezta Lopezentzat Frantzian egoteko debekua ere.
Hain zuzen, Xantiana Cachenaut Lopezen abokatuak adierazi du «ETAk eskatuta arma batzuk hartzea eta lagun baten etxean atxikitzea» leporatu diotela bere bezeroari. Chasseriaudena zen armak gordeta zeuden etxea, eta horregatik epaitu dute bera ere. 2015eko maiatzaren 28an miatu zuten, eta arma biltegi bat topatu zuten bertan. Chasseriaud egun hartan atxilotu zuten, eta Lopez, hurrengoan.
Defentsak auzia artxibatzeko eskatu zuen instrukzio garaian, baina fiskalak uko egin zion, atxiloketen garaian ETAren behin betiko su etena ziurtatzerik ez zegoelakoan. Haren argudioen artean, ETA oraindik desegin gabe zegoela, eta ez zituela armak entregatu, nahiz eta erakundeak 2011n adierazi zuen «jarduera armatua behin betiko amaitzea» erabaki zuela.
«Bakearen aldeko ekintza bat»
Cachenautek adierazi duenez, epaiketan bi gairen inguruan eztabaidatu dute. Alde batetik, zalantzan jarri du abokatuak ea epaileei dagokien «antolakunde bat juridikoki terrorista bezala kalifikatzen ahal den ala ez baloratzea»: «Gure konklusioa izan da epailearen betebeharren artean ez zegoela halako eztabaida batean sartzea». Bestalde, bake prozesua 2014 eta 2015ean «oso sanoa» izan zela frogatu nahi izan du defentsak: «Adibidez mahaigaineratu dugu Parisko konferentzia justu atxiloketa hauek eta gero izan zela. Elementu horien arabera, ez dago zalantzarik: garai hartan erakundeak ez zuen asmorik borroka armatuan sartzeko. Beraz, ondorio juridikoa da ezin direla gertakari horiek juridikoki ekintza terrorista bezala kalifikatu».
Gainera, Lopezek oraingoan ere argudiatu du bakearen alde lanean ari zela arma horiek gorde zituenean, abokatuak jakinarazi duenez: «Onartu du bere parte hartzea eta berak hartu zuela materiala. Baina berarentzako bakearen aldeko ekintza bat zela esan du, armagabetze prozesuaren baitan kokatzen zen zerbait». |
2022-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/217767/nord-stream-1en-itxiera-luzatuz-erantzun-die-moskuk-g7koen-asmoei.htm | Ekonomia | Nord Stream 1en itxiera luzatuz erantzun die Moskuk G7koen asmoei | G7koen taldeak petrolio errusiarrari gehieneko prezio bat ezartzea adostu ostean etorri da Gazpromen oharra. Konpainiaren arabera, gasbidearen mantentze lanetan isuri bat topatu dute. Gazpromek esan du isuria konpondu arte gasik ez dutela bidaliko, eta ez du datarik eman. | Nord Stream 1en itxiera luzatuz erantzun die Moskuk G7koen asmoei. G7koen taldeak petrolio errusiarrari gehieneko prezio bat ezartzea adostu ostean etorri da Gazpromen oharra. Konpainiaren arabera, gasbidearen mantentze lanetan isuri bat topatu dute. Gazpromek esan du isuria konpondu arte gasik ez dutela bidaliko, eta ez du datarik eman. | G7ko finantza ministroek petrolio errusiarraren prezioari muga jartzea erabaki eta ia berehala etorri da erantzuna Kremlinetik, Gazpromen bitartez: «Mantentze lanengatik» hiru egunez itxita egon ostean bihar atzera zabaldu behar zen Nord Stream 1 gasbidean hornidurak etenda jarraituko du, topatu duten isuri bat konpondu artean.
Hori da Gazpromen azalpena, baina egia da ere Errusiak egunak zeramatzala esaten gasa moztuko ziotela Europari G7ko herrialdeek petrolioaren prezioari muga jartzen bazioten.
Lehendik ere Nord Stream 1aren emaria oso murriztuta zetorren Europara, ohiko hornikuntzaren %20 soilik betetzen ari zelako Gazprom, Mendebaldearen zigorrek eragindako arazoak argudiatuta. Joan den asteartean mantentze lanak egin behar zituela eta, Gazpromek itxi egin zuen gasbidea. Printzipioz hiru egunetakoa izan behar zuen Nord Stream 1aren itxierak, baina orain ez du zabalera datarik.
Eta, beste behin, agerian gelditu da Europak Errusiako gasarekiko duen menpekotasuna. Alemaniak eta Europako Batasuneko beste zenbait herrialdek jada espero zuten Errusiak gasa moztea, baina horrek ez du esan nahi prestaturik daudenik.
Europar Kontseiluko presidente Charles Michelen erreakzioak ere etsipen doinua: «Gazpromen mugimendua, zoritxarrez, ez da harritzekoa. Gasa arma gisa erabiltzeak ez du EBren erabakia aldatuko. Energia burujabetzarako bidea bizkortuko dugu. Gure betebeharra da gure herritarrak babestea eta Ukrainaren askatasuna babestea».
G7ak Mosku petrolioarekin lortzen ari den itzelezko irabaziak —94.870 milioi euro martxotik uztailera— murriztu nahian hartu du Errusiako petrolioari gehieneko prezio bat ezartzeko erabakia, eta beti ere Ukrainako Gerra pizteagatik Errusiari jarritako zigorrei lotuta. Alemaniak, Frantziak, AEBek, Erresuma Batuak, Italiak, Kanadak eta Japoniak osatutako taldearen esanetan, neurriak energia merkatuak ere egonkortuko ditu.
Petrolio errusiarra zigortzeko bigarren pausoa izan da. Aurretik AEBek, Erresuma Batuak eta Kanadak debekua ezarri zieten Errusiako petrolio inportazioei eta Europako Batasuna aztertzen ari zen abendutik aurrera debeku osoa ezartzea itsasoz inportatutako Errusiako petrolioari eta geroago, 2023. urte hasieran petrolioaren eratorriei.
Debekuek, ordea, min gutxi egin diote Moskuri; dirutza jasotzen jarraitu du, upelak Txinari, Indiari eta beste hirugarren herrialdeei salduta, eta Europak berak ere segitu du Errusiako petrolioa hartzen. Petrolio gutxiago salduta ere, prezio garestiarekin Mendebaldearen zigorrak hutsal bihurtu dira Errusiarentzat.
Nola konpondu arazo hori? AEBena da ideia, Errusiako petrolio errusiar upelari gehieneko prezio «global» bat ezartzea, Kremlinaren diru etorria murrizteko, «ezin jarrai dezan Ukrainako gerra finantzatzen». Nola behartu hirugarren herrialde erosleak Errusia prezio mugatuaren ataka horretan jartzera? Erosle horiei petrolio erosketetan beharrezkoak diren aseguru eta finantza zerbitzuak baldintzatuta: prezio mugatu horretan erosi petrolioa Errusiari, asegururik nahi izanez gero. Londresen eta Europako Batasunean kontratatzen dira, gaur egun, itsasoz munduan egindako petrolio garraio guztien %95.
Dena den, G7ko herrialdeek atzo adostutakoa, berez, proposamen bat da, hirugarren herrialdeei aurkezteko, eta neurri batean Mendebaldeak Errusia zigortzeko neurriekin bizi duen ezintasuna azaleratzen du. G7aren agiriak, esaterako, ez du prezio mugaren inguruko zenbaki bat bera ere eman.
Izan ere, proposatutakoa indarrean jartzea zaila da, oso. Besteak beste, hirugarren herrialdeetako erosleek erabaki dezakete errusiarren beraien aseguruak erabiltzea, nahiz eta murritzagoak izan Europakoak baino.
Ezin baztertu ere, Errusiako petrolioak beste herritartasun bat lortzea itsas bidaian zehar. Ez dago batere argi nork eta nola kontrolatuko lukeen hori, nork zainduko lukeen hirugarren herrialdeetako erosleek prezio muga betetzen duten edo ez. |
2022-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/217768/desfile-parekidearen-alde-elkar-hartuta.htm | Gizartea | Desfile parekidearen alde elkar hartuta | Guztion Alardeak egindako deialdiari erantzunez, argazki jendetsu bat egin dute gaur arratsaldean Hondarribian; «mugarria» izango dela esan dute | Desfile parekidearen alde elkar hartuta. Guztion Alardeak egindako deialdiari erantzunez, argazki jendetsu bat egin dute gaur arratsaldean Hondarribian; «mugarria» izango dela esan dute | Alarde parekidearen aldeko keinu esanguratsua egin du gaur arratsaldean Hondarribian (Gipuzkoa) Guztion Alardea elkarteak; ehunka pertsona elkartu ditu Gernikako Arbola plazan, argazki jendetsu batean. Han batutakoek alardearen auzirako konponbide bat eskatu dute, eta alardeak ezinbestean «guztiona eta guztiontzat» izan behar dutela adierazi dute. Batu diren pertsona askok nabarmendu dute irudiaren indarra, jende asko eta askotarikoa elkartu delako argazkirako; orain artean banatuta egondakoak ere batu dira. «Orube amankomun bati» buruz mintzatu den jendea ere izan da. Antolatzaileek poza adierazi dute ekitaldiak izan zuen segidarengatik, eta gatazkaren konponbidean «mugarria» izango dela uste dute. Ez dute adierazpenik egin, izenik ere ez dute eman nahi izan, baina ohar bat leitu dute. Nabarmendu dute ekitaldian «sentsibilitate ezberdinetako» herritarrak batu izana. Instituzioei ere zuzendu zaizkie, bereziki Hondarribiko Udalari. Uste dute «irmoki, seriotasunez eta pauso zehatzak emanez» murgildu behar duela gatazkaren konponbidean. Mende laurdena bete zen iaz Irun eta Hondarribiko andreek alardean gizonen pare desfilatzeko ahalegina lehen aldiz egin zutenetik. Kontrako erantzun bortitza jaso zuten orduan, eta egun udalerri bietan alarde bakar eta parekide bat egiten ez dela ikusteak argi erakusten du oraindik behar bezala bideratu gabeko auzia dela. Konponbide bat lortzeko bidean garrantzitsua izan zen Guztion Alardea taldea 2019an Hondarribian eratu izana, andrerik onartzen ez duten konpainien inguruetan dabiltzan hainbat pertsonak osatu baitzuten. Elkarte horrexek aurten jakinarazi du 64 andrek, izen eta abizenekin, eskakizuna egin dutela alardean gizonekin batera irteteko; alarde baztertzailearen antolatzaile Alarde Fundazioaren eta Hondarribiko Udalaren atea jo dute horretarako. Esperantza piztu zuen jakinarazpen horrek. Berriki elkarteak adierazi du, ordea, emakume horiek ez dutela jaso espero zuten erantzuna. Hain justu ere, fundazioak adierazi die ez dutela aintzakotzat hartu beren eskea: Hondarribiko Udalak, berriz, erantzun ere ez die egin. Horiek horrela, gaur arratsaldeko ekitaldian onartu dute aurten alardea ez dela izango «herri guztiaren ospakizun handia», baina horren alde borrokan jarraitzeko asmoa dutela. Jaiak eta gero, berandu baino lehen, «elkarrizketa mahai bat» martxan nahi dute: «Gatazkarik gabeko alardea berreskuratu behar dugu, herritar guztiona eta guztiontzat izango dena». Ezin banatu Lehendik ere, alarde bakar baten aldeko hautua argi utzi dute Guztion Alardea taldeko ordezkariek behin baino gehiagotan. «Gure aitona-amonek hondarribiar guztioi utzitako ondare kuttuna da alardea. Horrela, emakumearen parte hartzea ukatzeagatik,desfilea zatitzea, ondare immaterial horren aurkako jarrera arduragabea dela iruditzen zaigu», adierazi zuten atzoko ekitaldirako deia egiteko atera zuten oharrean. «Adierazi nahiko genuke badagoela mendeetan zehar Hondarribiko alardeak aldatu ez duen ezaugarri nagusi bat,bere izateari zentzua ematen diona: herriaren kohesio eta batasunaren ikur izatea alegia», goraipatu zuten. Zentzu horretan, atzoko argazkiaren trinkotasunak eta zabaltasunak lagun dezakete. Irailaren 8an da alardea. Ondoren zer gertatzen de ikusi beharko da. |
2022-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/217769/donostiarrak-ikerketa-zabaltzeko-eskatu-dio-tkeko-diziplina-epaileari-pegatinen-gaiagatik.htm | Kirola | Donostiarrak ikerketa zabaltzeko eskatu dio TKEko Diziplina epaileari, pegatinen gaiagatik | Urdaibaik eta Hondarribiak Galizian nabigazioan laguntzeko erabili zuten ehun berezia nolakoa den argitu nahi du, TKEko araudiarekin bateragarria den, eta beharrezko neurriak har ditzaten lehiakideen berdintasuna bermatzeko. | Donostiarrak ikerketa zabaltzeko eskatu dio TKEko Diziplina epaileari, pegatinen gaiagatik. Urdaibaik eta Hondarribiak Galizian nabigazioan laguntzeko erabili zuten ehun berezia nolakoa den argitu nahi du, TKEko araudiarekin bateragarria den, eta beharrezko neurriak har ditzaten lehiakideen berdintasuna bermatzeko. | Donostiarrak idatzia aurkeztu dio Traineruen Kluben Elkarteko Diziplina epaileari. Eskatzen dio aurreko asteburuan Galizian gertatu zena argitzeko. Eusko Label ligako estropadak jokatu ziren Aresen eta Boiron, eta Urdaibaik eta Hondarribiak pegatina berezi bat erabili zuten nabigazioan laguntzeko. Donostiako taldeak eskatzen du epaileak ikerketa zabal dezan gaia argitzeko, material berezi hor zer den jakiteko, halakoak erabiltzea TKEren araudiak onartzen duen edo ez argitzeko, eta lehiakideen berdintasuna bermatzeko.
Kaiarriba Arraun Elkartearen ustez, Nazioarteko eta Euskadiko federazioek debekatu egiten dute horrelako gauzak jartzea traineruari, traineruaren berezko ezaugarriak eta traineruak ura ukitzeko modua eraldatzen dituelako. Halaber, araudi horietan eskatu egiten da, Donostiarraren arabera, horrelako gailuak erabiltzekotan lehiakide guztiek erabiltzea, berdintasuna bermatzeko.
Bi estropada horietan, Urdaibaik eta Hondarribiak alde handiarekin lehiatu ziren beste taldeekiko, eta estropada faltsutu zutela ere uste du Gipuzkoako hiriburuko klubak. Urdaibairen kasuan, gainera, pisaketan pegatina ez zuela kendu nabarmentzen du, eta hori Estropada Kodeko 5.5 artikulua urratzen duelakoan dago.
Donostiarraren asmoa ez da bi estropada horietako emaitzei helegitea jartzea. |
2022-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/217770/hondarribia-berdintasunaren-hiria-saria-irantzu-varelari.htm | Gizartea | Hondarribia Berdintasunaren Hiria saria, Irantzu Varelari | Jaizkibel konpainiak urtero banatu ohi du sari hori, berdintasunaren aldeko jarduerak hauspotzeko | Hondarribia Berdintasunaren Hiria saria, Irantzu Varelari. Jaizkibel konpainiak urtero banatu ohi du sari hori, berdintasunaren aldeko jarduerak hauspotzeko | Irailaren 8aren atarian Jaizkibel konpainiak Hondarribia Berdintasunaren Hiria Saria banatu ohi du, gizon eta emakumeen parekidetasunaren alde lanean diharduten pertsona eta erakundeen lana goraipatzeko. 25 urte daramatza konpainiak alarde parekide bat eskatzen, horren aldeko borrokan, traba handiak gainditu behar izan ditu bidean, baina Hondarribia hautu parekideen kontra «plastiko beltzak» erakusten dituen hiria ez ezik, berdintasunaren aldeko motor ere badela erakutsi nahi izaten dute sariarekin. Gaur ilunabarrean eman zuten aurtengoa: Irantzu Varelari. Feminismoaren alde egiten duen aktibismoarengatik da bereziki ezagun. «Urteotan berdintasunaren alde egin duen lan guztia eskertu eta Jaizkibel konpainiari eskainitako babesa» goraipatzeko eman nahi izan diote saria. Nieves Alzak, Iñigo Lamarcak, Xabier Lapitzek, Garbiñe Biurrunek eta Maddalen Iriartek osatzen dute sariaren epaimahaia. Ilunabarrean izan da saria emateko ekitaldia, Itxas Etxean. Kate luze bat Berdintasunaren alde lanean jarraitu behar dela oroitu dute ekitaldian: «Kate bat gara eta katearen begirik ahulenak markatzen du katearen erresistentzia. Jaizkibel konpainiak ez du berdintasun kate hori etengo, ezta saria jaso duten gainerakoek ere». Aurreko urteetan saria jaso dute, besteak beste, andre bertsolariek, Skolae hezkuntza programaren sustatzaileek eta Hendaiako danborradaren antolatzaileek. |
2022-9-2 | https://www.berria.eus/albisteak/217771/cafek-811-miloi-euroko-kontratu-bat-erdietsi-du-aebetan.htm | Ekonomia | CAFek 811 miloi euroko kontratu bat erdietsi du AEBetan | Bostongo Green linea hornituko du hiriko garraioko 102 LVR trenekin. | CAFek 811 miloi euroko kontratu bat erdietsi du AEBetan. Bostongo Green linea hornituko du hiriko garraioko 102 LVR trenekin. | Beasaingo CAF tren ekoizleak kontratu garrantzitsua lortu AEBetan. Type 10 ereduko 102 tren egingo ditu Boston hiriko Green linearako, Massachusetts Bay Transportation Authorityrentzat (MBTA). Oinarrizko kontratuaren barruan daude 102 ibilgailuen fabrikazioa, gidatzeko bi simulazio, parkeko piezak, tresna bereziak eta hornitutako ibilgailuen probetarako ekipoak, baita hiru urterako berme zerbitzua ere. Halaber, kontratuak ibilgailu eta ekipamendu gehigarriak erosteko aukera jasotzen du, eta MBTAk datozen bi urtetan gauzatu ahal izango du.
CAFek Bostonen egiten duen bigarren proiektua da. 2014. urtean CAF USAk 24 hiriko tren egiteko kontratua lortu zuen, eta gaur egun Type 9 izeneko LRV horiek Green linean zirkulatzen dute. Lineako Type 7 eta Type 8ak ordezkatuko dituzte, orain CAFek egingo dituen Type 10 trenekin. Tren berriek zazpi modulu dituzte, eta zoru baxukoak dira.
CAFek urteak daramatza AEBetako merkatuan eta fabrika bat dauka Elmiran, New York estatuan. Handik hornitu ditu Washingtongo metroa 96 unitaterekin, Amtrak garraio operadorea 130 bidaiari kotxerekin, Kansas Cityko eta Cincinnatiko hiriak tranbiekin eta Houstongo, Sacramentoko, Pittsburghko eta Bostongo hiriak LRV hiriko trenekin. |
2022-9-3 | https://www.berria.eus/albisteak/217792/gizonezko-baten-gorpua-atzeman-dute-erandioko-itsasadarrean.htm | Gizartea | Gizonezko baten gorpua atzeman dute Erandioko itsasadarrean | Bart aurkitu dute. Gizon bat itsasadarrera amildua zelako abisua jaso zuten larrialdi zerbitzuek. Ertzaintzak ikerketa abiatu du. | Gizonezko baten gorpua atzeman dute Erandioko itsasadarrean. Bart aurkitu dute. Gizon bat itsasadarrera amildua zelako abisua jaso zuten larrialdi zerbitzuek. Ertzaintzak ikerketa abiatu du. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, hilotz bat atera dute bart Erandioko (Bizkaia) itsasadarretik. Atzo iluntzean, gizon bat uretara amildua zelako abisua jaso zuten larrialdi zerbitzuek, eta bilaketa lanak jarri zituzten abian. Ordu batzuetara aurkitu zuten gizonezkoa, hilik.
Ertzaintzak ikerketa jarri du martxan, gizonezkoa nola eta zergatik amildu zen argitze aldera. Oraingoz, ez dute argitaratu informazio gehiagorik. |
2022-9-3 | https://www.berria.eus/albisteak/217794/gasteiztar-bat-hil-da-errioxan-izandako-auto-istripu-batean.htm | Gizartea | Gasteiztar bat hil da Errioxan izandako auto istripu batean | Goizean gertatu da ezbeharra, Berceo udalerritik hurbil. Hil denak 30 urte ditu. | Gasteiztar bat hil da Errioxan izandako auto istripu batean. Goizean gertatu da ezbeharra, Berceo udalerritik hurbil. Hil denak 30 urte ditu. | Espainiako Gobernuaren Errioxan duen ordezkaritzak zabaldutako informazioaren arabera, Gasteizko gizonezko bat hil da gaur goizean Berceo (Espainia) udalerritik hurbil izandako auto istripu batean, 08:00 aldera. 30 urterekin zendu da gizona.
Jakinarazi dutenez, ibilgailua errailetik atera da LR-205 eta LR-206 errepideen arteko elkargune inguruan. Hil den gizonezkoa zen ibilgailuaren gidaria, eta ez zen beste inor autoaren barrenean. |
2022-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/217795/nasak-bigarrenez-atzeratu-du-artemis-misioa-arazo-teknikoengatik.htm | Mundua | NASAk bigarrenez atzeratu du Artemis misioa, arazo teknikoengatik | AEBetako Espazio Agentziak erregai jario bat atzeman du. 2025ean emakume bat bidaliko dute Ilargira; lehenbiziko aldia izanen da. | NASAk bigarrenez atzeratu du Artemis misioa, arazo teknikoengatik. AEBetako Espazio Agentziak erregai jario bat atzeman du. 2025ean emakume bat bidaliko dute Ilargira; lehenbiziko aldia izanen da. | Bigarren saiakera egin du NASA Ameriketako Estatu Batuetako Espazio Agentziak, baina, iragan astelehenean gertatu bezala, atzeratu egin behar izan du astronautak Ilargira itzultzeko bidea prestatuko duen Artemis I misioa.
Orion espaziontzia Cañaveral lurmuturretik aireratzekoa zen gaur arratsaldean, 42 egun eta hiru ordu iraun beharko lukeen joan-etorri bat egiteko. Horren aurretik, ordea, NASAk erregai jario bat atzeman du, eta, hasiera batean atzerapenik aipatu ez duen arren, azkenean misioa berriz ere atzeratzeko erabakia hartu behar izan du; AEBetako Espazio Agentziak azaldu duenez, «talde teknikoak arazoa konpontzen saiatu» dira, baina ez dute arrakastarik izan.
Iragan astelehenean egin zuten lehen saiakeran, berriz, motorretako batean aurkitu zuten arazoa, ez zuelako lortzen aireratzea egiteko beharrezkoa den tenperaturara iristea. NASAk jakinarazi zuen egutegiaren arabera, hurrengo saiakera etzi egingo lukete, baina AEBetako Espazio Agentziak ez du oraindik baieztatu ez ezeztatu hori egingo duenik.
Ikusi gehiago: Bertan behera geratu da Artemis misioaren hasiera, motorretako batean izan den arazo batengatik
Gizakia 1972. urtean izan zen azken aldiz Ilargian, eta orduko hori berriz errepikatzea du NASAk orain. Aurreikusi dute 2025ean izanen direla Ilargia atzera ere, eta nahi dute emakume bat izatea espedizio horretan. Hala balitz, eta beste potentziaren batek aurrea hartu ezean, orduan izanen da emakume bat lehen aldiz Ilargian.
Gainera, lehenbiziko emakumea bidali ez ezik, beste alderdi bati dagokionez ere estreinakoa izan nahi du NASAk. Pertsona arrazializatu bat ere izanen da astronauten artean. |
2022-9-3 | https://www.berria.eus/albisteak/217796/gizon-bat-hil-da-eratsunen-mendian-zebilela.htm | Gizartea | Gizon bat hil da Eratsunen, mendian zebilela | Nafarroako suhiltzaileek azaldu dute 35 urteko gizonezkoa suspertzen saiatu direla, baina ez dute lortu. | Gizon bat hil da Eratsunen, mendian zebilela. Nafarroako suhiltzaileek azaldu dute 35 urteko gizonezkoa suspertzen saiatu direla, baina ez dute lortu. | 35 urteko gizonezko bat hil da Eratsungo (Nafarroa) hedagailutik gertu. Nafarroako suhiltzaileek jakinarazi dutenez, mendian zebilen, ibilian. Oronozko (Nafarroa) suhiltzaileak, Doneztebeko (Nafarroa) osasun zerbitzuak eta helikoptero medikalizatu bat gerturatu dira eremura, baina ezin izan dute gizona suspertu. |
2022-9-3 | https://www.berria.eus/albisteak/217797/txuri-urdinen-berdinketa-etxean.htm | Kirola | Txuri-urdinen berdinketa etxean | Bana berdindu dute Realak eta Atletico Madrilek, Anoetan. Neurketa hasi eta berehala aurreratu da Atletico Madril, Morataren gol batekin; baina bigarren zatian Sadiqek neurketa berdindu du, buruz | Txuri-urdinen berdinketa etxean. Bana berdindu dute Realak eta Atletico Madrilek, Anoetan. Neurketa hasi eta berehala aurreratu da Atletico Madril, Morataren gol batekin; baina bigarren zatian Sadiqek neurketa berdindu du, buruz | Iritsi, entrenamendu bat egin, eta lehenengo errematean gola sartu. Horiek izan dira Umar Sadiqen aurreneko urratsak Realarekin. Bigarren gol bat ere egin du Nigeriako aurrelariak, baina jokoz kanpo zegoen baloia jasotakoan. Moratak aurreratu du Atletico Madril Anoetan, neurketa hasi eta berehala. Hala ere txuri-urdinek ez dute amore eman, eta neurketa berdintzea lortu dute Sadiqen golarekin. Markagailu horrekin amaitu da neurketa.
Gogor ekin dio neurketari Atletico Madrilek. Aurreneko minutuetan bi aldiz gerturatu da Madrilgo taldea Remiroren ate ingurura, eta bosgarren minuturako egin dute gola. Carrascok zutoinera bidali du baloia zuzenean korner batean, eta aldaratzea Moratari iritsi zaio. Espainiarrak Remiro lurrean zela baliatu du neurketako lehenengo gola egiteko.
Reala ez da Madrilgo taldearen golarekin kikildu, eta bi aukera garbi izan dituzte txuri-urdinek hamar minuturen buruan. Aurrenekoan Ali-Chok erdiraketa polita egin du baloia berreskuratu ondoren. Silvak punpalasterrean egin du errematea, baina Oblakek ez du zailtasun handirik izan baloia gelditzeko. Bigarren aukera ere Ali-Choren oinetatik sortu da. Frantziarrak izkin egin dio Witseli area barruan, eta aurrelariaren erdiraketa Merinok zutoinera bidali du, boleaz.
Hori ikusita, bere horretan jarraitu du Realak. Oso goian egin dute presioa Imanolen jokalariek, eta zaleen aupadarekin batera, bere zelaian sartu dute arerioa. Hala ere, Diego Pablo Simeoneren taldea gustora aritzen da horrelakoetan; markagailuan aurretik, eta kontraerasoan jokatuz. Horrela iritsi da bisitarien bigarren gola, luze jotako baloi baten ondorioz. Baina epaileak baliorik gabe utzi du VAR-ean ikusi eta gero. Besoarekin egin du kontrola Joao Felixek.
Handik gutxira, ordea, gertu izan du bigarren gola Atletico Madrilek. Oso urrutitik egin du jaurtiketa Gimenezek, baina eskuadratik bertatik atera du baloia Remirok. Lehen zatiaren amaieran iritsi da neurketako une garrantzitsu bat. Saulek ukondoarekin jo du Silva, aurpegian, eta epaileak bigarren txartel horia barkatu dio. Falta ere ez du adierazi Cesar Soto Gradok.
Bigarren zatia Sadiqen debutarekin hasi da. Realak inoiz egin duen fitxaketa garestiena 45. minutuan sartu da zelaira, eta hamar minutuan sartu du elastiko txuri-urdinarekin aurreneko gola. Ali-Chok egindako erdiraketa buruz bidali du sareetara Nigeriako aurrelariak. Azkar ahaztu dute Isak Realeko zaleek.
Neurketa asko ireki da golaren ondoren, eta bi taldeak arerioaren atera hurbildu diren arren, ez dute aukera garbirik sortzea lortu; 72. minutura arte. Orduan, Gimenezek buruz errematatu du Carrascoren erdiraketa, baina sendo agertu da Remiro atepean. Realak beldurrik gabe jarraitu du, eta bost minutu beranduago Sadiqek bigarren gol bat sartzea lortu du. Baina jokoz kanpo zegoen.
80. minutuan beste aukera bat izan du Madrilgo taldeak. Ezker hegaletik egindako jokaldi batean errematea egin du Joao Felixek area barruan. Baina, beste behin, ederki egin du haren lana txuri urdinen atezainak. Bazirudien bi taldeak berdinketarekin gustora zeudela, baina gertu izan da Atletico Madril hiru puntuak etxera eramateko. 97. minutuan Joao Felixek jaurtiketa bortitza egin du area kanpotik, baina beste behin Remiro azaldu da atepean. Azkenean, banako berdinketarekin amaitu da neurketa. |
2022-9-3 | https://www.berria.eus/albisteak/217798/carapazentzat-etapa-eta-evenepoelek-sufritu-egin-du.htm | Kirola | Carapazentzat etapa, eta Evenepoelek sufritu egin du | Bigarrenez irabazi du aurtengo Vueltan Carapazek. Primoz Roglicek erasoa jo du lau kilometro falta zirela, eta 52 segundoren aldea atera dio Remco Evenepoel liderrari. | Carapazentzat etapa, eta Evenepoelek sufritu egin du. Bigarrenez irabazi du aurtengo Vueltan Carapazek. Primoz Roglicek erasoa jo du lau kilometro falta zirela, eta 52 segundoren aldea atera dio Remco Evenepoel liderrari. | Astebete falta da Espainiako Vuelta amaitzeko. Remco Evenepoelek (Quick-Step) lider sendoa zirudien. Merezita eta nagusitasunez darama maillot gorria. Baina La Pandera mendatearen pendizek, eta Primoz Roglicen (Jumbo-Visma) erasoak ahuleziak badituela erakutsi dute. Ikusgarria izan da etapa amaiera. Flandriarrak txakalaldia izan zuen helmugarako lau kilometro falta zirenean. Gai izan da horri buelta emateko. Baina 52 segundo galdu ditu Roglicekiko, eta 1.49ra gutxitu da sailkapen nagusian harekiko zuen aldea. Geratzen diren etapak ikusita, dena airean dago. Eguneko beste irabazlea Richard Carapaz (Ineos) izan da, bigarrenez jaso baititu besoak aurtengo Vueltan. Eguneko ihesaldian sartu, azken kilometroetan hortzak ondo estutu, eta merezita irabazi du
Kostatu egin da eguneko ihesaldia osatzea. Lehen kilometroetan horretan ahalegindu direnak bi txirrindulari izan dira: Vincenzo Nibali (Astana) eta Thomas de Gendt (Lotto Soudal). Baina ez zuten lortu. Bizi joan dira lehen kilometro horiek, haizea alde baitzuten txirrindulariek. Azkenerako, baleko ihesaldia hamar ziklistek osatu dute: Clement Champoussinek (Ag2r), Luis Leon Sanchezek (Bahrain), Bruno Armirailek (FDJ), Filippo Concak (Lotto Soudal), Kenny Elissonde eta Mads Pedersenek (Trek). Aleksei Lutsenkok (Astana), Richard Carapazek (Ineos), Raul Garcia Piernak (Kern Pharma) eta Marco Brenner (Team DSM).
80 kilometro falta ziren helmugarako. Txirrindulari indartsuak zeuden multzo horretan, etapa irabazteko modukoak. Tropel nagusiak bidea egiten utzi die, eta lau minututik gorako abantaila izan zuten. Atzetik, Evenepoelen taldeak, Quick-Stepek, hartu behar izan du ihesaldia bertan behera uzteko zama. Besteek ez zuten ardurarik nahi. Erritmoa bizitu du Jumbok, eta minutu pasatxoan jaitsi du aldea, 3.20ra, eguneko azken aurreko mendatera iristean: Los Villares.10,4 kilometroko igoera zen. Tropelean gauzak ez dira aldatu. Horrek mesede egin die iheslariei. La Panderara iristean Robert Gesinkek (Jumbo Visma) estutu bat eman du, eta hor hasi da pizten etapa. Eta, nola, gainera. Ikusgarria eta bizia izan da etapa amaiera.
Gesinkek ez du bidea egin, baina bere taldeak erritmoa bizitu du, eta faboritoen multzoa hautsi egin da Roglicek erasoa jo duenean. Chris Harper taldekideak egindako lana ondo baliatu du. Ausart jokatu du esloveniarrak. Quick-Stepek erakutsitakoa kontuan hartuta, ez zirudien Evenepoel gaizki zegoenik. Baina ez du sailkapen nagusian aldea murrizteko aukeretako bat galdu nahi izan. Lau kilometro falta ziren, eta indarrez jo du aurrera. Lehen unean inor ez da haren atzetik atera. Orduan hasi da sufritzen Evenepoel, eta beste faboritoak ahalegindu dira. Baina La Panderako maldek ez zuten barkatu, eta soilik Miguel Angel Lopezek (Astana) eta Enric Masek (Movistar) eutsi ahal izan diote hasiera batean Roglici. Handik Gutxira Mas atzean geratu da. Aurretik, Carapazek bigarren garaipena nahi zuen. Izugarria izan da Ekuadorreko txirrindulariak azken metroetan erakutsitako kemena. Saria izan du. Lopezek eta Roglicek estutu egin dute, Evenepoeli alde gehiago atera asmoz. Baina flandriarra gai izan da gauzak zertxobait itxuratzeko, eta galera ez zen hain handia izan. |
2022-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/217820/urdaibai-eta-orio-nagusi-lehen-jardunaldian.htm | Kirola | Urdaibai eta Orio nagusi lehen jardunaldian | Oriok bi segunduko tarte atera dio Arraun Lagunaki, eta Urdaibaik zazpikoa Hondarribiari eta Donostiarrairi. Zuzenean jarraitu du BERRIAk. | Urdaibai eta Orio nagusi lehen jardunaldian. Oriok bi segunduko tarte atera dio Arraun Lagunaki, eta Urdaibaik zazpikoa Hondarribiari eta Donostiarrairi. Zuzenean jarraitu du BERRIAk. | *Emakumezkoetan, espero zen moduan, bi oilarren arteko lehia izan da Kontxako lehen jardunaldian. Bigarrenean erabakiko da garailea: Orio edo Arraun Lagunak. Bi segundokoa da tartea.
*Gizonezkoetan, sailkatze estropada ahaztu eta Urdaibai nagusitu da, itzulerako luze zoragarri bati esker. |
2022-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/217821/oriok-bi-segundo-atera-dizkio-arraun-lagunak-i-lehen-jardunaldian.htm | Kirola | Oriok bi segundo atera dizkio Arraun Lagunak-i lehen jardunaldian | Denboraldiko bi trainerurik indartsuenak buruz buru ibil dira Kontxan ere. Hondarribiak eta Donostiarrak osatuko dute ohorezko txanda bigarren jardunaldian. | Oriok bi segundo atera dizkio Arraun Lagunak-i lehen jardunaldian. Denboraldiko bi trainerurik indartsuenak buruz buru ibil dira Kontxan ere. Hondarribiak eta Donostiarrak osatuko dute ohorezko txanda bigarren jardunaldian. | Ez da ezustekorik izan Kontxako Banderaren lehen jardunaldian. Orioren eta Donostia Arraun Lagunak-en arteko lehia estua egongo zela espero zen, eta aurreikuspenak guztiz bete dira. Bigarren txandan aritu dira udako bi indartsuenak, eta buruz buruko borroka ederra izan dute. Batek jo eta besteak erantzun. Itzulerako luzean, Santa Klara uhartea igaro ostean, Oriotarrek abiadura handiagoa eman dio San Nikolas ontziari, eta, amaieran, Patxi Francesen taldeak 2,16 segundoren aldea atera dio Lugañene-ri. Banderarako lehia zabalik dago oraindik ere. Ahor arraunzaleek nahi zuten berdintasuna.
Itsasoari dagokionez, olatuak hutsaren hurrengoak ziren; haizeak, berriz, ipar ipar-mendebaldetik ahul jotzen zuen. Halere, goizak aurrera egin ahala, zertxobait harrotuko zela iragarrita zegoen. Marea, berriz, 10:52an izan da goian, eta, beraz, bigarren txandan aritu diren Oriok, Arraunek, Donostiarrak eta Chapelak itsaslaster handiagoa izan dute.
San Nikolas eta Lugañene ontziek Hondarribiak lehen txandan egindako denbora izan dute erreferentzia gisa; izan ere, Ama Guadalupekoa Tolosaldeari nagusitu zaio, bi segundoren abantailarekin. Kontuak kontu, semaforoa berde jarri orduko, txanpa bizian atera dira ohorezko txandako lau traineruak. Lehen minutua bete denean, Oriok estropada burua hartu du. Arraun Lagunak-i segundo bat ateratzen zion, eta hiru Donostiarrari eta Chapelari. Estropada bitan hausteko zorian zen, eta hala gertatu da.
Francesen taldea izan da ziabogara heldu den lehen taldea, baina Arrauni pare bat tosta baino ez dizkio sartu. Tolosaldeak ere denbora bera egin du. Donostiarra, berriz, seira heldu da, eta Chapela hamazazpira. Galiziarrak uste baino atzerapen handiagoa izan dute.
Olatu apurrek laugarren kaletik lehen kalerako norabidea zutela kontuan hartuta, Agirrek lehen kaletik bigarren kalera eraman du San Nikolas; Andrea Astudillo Arrauneko lemazainak, berriz, bere kaleari eutsi dio, hirugarrenari. Segundo batean ziren bi ontziak. Santa Klara uhartea heldu direnean, ordea, Oriok olatu koxkor batzuk hartu ditu, baita aldea handitu ere. Une batez, GPS-ak hiru segundo markatzen zituen horien alde. Kosta ahala kosta, abantaila horri eusten ahalegindu dira Francesen kuadrilla; Juan Mari Etxabek prestatutako taldeak, berriz, palakadak sarritu ditu, estropada burua ez galtzeko asmoz.
Amaieran, Oriok egin du Kontxako Banderako lehen jardunaldiko denborarik onena, eta Arrauni 2,16 segundo atera dizkio. Hirugarren postuan Hondarribia geratu da sailkapen nagusian, hamabi segundora. Donostiarrak laugarren postuan amaitu du, hamahirura, eta hiru talde horiekin batera ariko da datorren igandeko ohorezko txandan, bigarren jardunaldian.
Tolosaldeak bosgarren egin du, eta, beraz, lehen ariko da datorren igandean, Hibaikarekin, Caborekin eta Chapelarekin batera.
Kontxako Banderako lehen jardunaldia
1. Orio 10.37,52
2. Arraun Lagunak 2,16ra
3. Hondarribia 12,95era
4. Donostiarra 13,30era
5. Tolosaldea 15,31ra
6. Hibaika 20,39ra
7. Cabo 22,13ra
8. Chapela 37,66ra |
2022-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/217822/zazpi-segundoren-aldea-du-urdaibaik.htm | Kirola | Zazpi segundoren aldea du Urdaibaik | Bermeotarrek itzulerako luze zoragarria egin dute. Hondarribiak, Donostiarrak eta Getariak osatuko dute ohorezko txanda. | Zazpi segundoren aldea du Urdaibaik. Bermeotarrek itzulerako luze zoragarria egin dute. Hondarribiak, Donostiarrak eta Getariak osatuko dute ohorezko txanda. | Sailkatze estropadakoa salbuespena izan zela erakutsi du Urdaibaik. Bermeotarrek ez zuten estropada ona egin asteazkenean, baina aurkakoa egin dute lehen jardunaldian. Itzulerako luze bikain bati esker 19.21eko denbora egin dute, eta, Hondarribiarekiko zazpi segundoren aldearekin iritsiko dira bigarren jardunaldira. Hirugarren Donostiarra izan da, ehuneneko gutxi batzuengatik.
Kontxako badia bare-bare zegoen, Donostiako Aquariumaren eta Santa Klara uhartearen babespean. Kanpoan, aldiz, bazen nahiko mugimendua, nahiz eta olatu koxkorrak izan. Haizeari zegokionez, ipar, ipar-mendebaldetik jotzen zuen, batez beste hamar kilometro orduko abiaduran. Bigarren txandan aritu da gaurko garailea, Urdaibai, bigarren kaletik. Lehen kaletik Donostiarra joan da, hirugarrenetik Ondarroa, eta Zierbena laugarrenetik. Txanda horretako bi ontzi indartsuek, Bou Bizkaia-k eta Torrekua-k, Hondarribiak egindako denbora zuten erreferentzia gisa: 19.29,20. Semaforoa berde jarri orduko txanpa bizi-bizian irten dira laurak.
Ikusi gehiago: Oriok bi segundo atera dizkio Arraun Lagunaki lehen jardunaldian
Donostiarrak, Kontxako Bandera preziatua irabazteko faboritoetako bat zela jakitun, indartsu ekin dio estropadari, baita lehen postuaren jabe egin ere. Hori bai, harrokeria handirik gabe; izan ere, haren ondoan zihoan Urdaibai, albo-alboan zeukan. Arraunkadaz arraunkada, dotore asko joan dira brankaz, eta Zierbena eta Ondarroa atzean utzi dituzte. Halaber, Santa Klara uhartea igaro ostean, bi oilarrek lau segundo ateratzen zizkioten Hondarribiari, lehen txandan nagusitu den taldeari.
Donostiarrako arraunlariak sendo aritu dira arraunean, pala uretan ongi pasatuz. Arkaitz Diazek traineruko bi hankekoei hamarreko bat jotzeko eskatu die. Esan eta egin. Joaldi horri esker, hain zuzen, Urdaibairekiko zeukaten aldea handitzea lortu dute, lau segundora. Igor Makazagaren taldea abantaila horrekin heldu da ziabogara, eta Hondarribiari hamar segundo eder atera dizkio. Zierbena txandako hirugarrena izan da, hamabira, eta Ondarroa 30era.
'Bou Bizkaia'-ren erauntsia
Maniobraren ostean, Urdaibai Donostiarraren pare jarri da, baina minutuak aurrera joan ahala, Hondarribiarekiko zeukaten aldea sei segundora laburtu da. Orduan heldu da Bou Bizkaia-ren erauntsia. Bermeotarrek arraunketa sendotu, eta aparrak atera dizkiote itsasoari, baita Donostiarrari hanka egin ere. Lehenago, ordea, bi taldeak parean zeuden unean, itsasoko epailea bien tartean sartu da, elkarren artean palak ez jotzeko xedez. Kaiarribaren iritziz, ostera, epaileen ontziak sortutako olatuek «kalte» egin diote Torrekua-ri, eta, horregatik, ezin izan diote Urdaibairi eutsi. Bada, BERRIAk jakin ahal izan duenez, Donostiarrako klubak kexa igorriko die Kontxako Banderako antolatzaileei.
Bitartean, traineru urdina hegan zihoanez, Aranberrik ez zuen nahi arriskatu, eta bigarren kaleari eustea erabaki du. Baita asmatu ere; segundoak Bermeo aldera erortzen ari baitziren. Urdaibaik Santa Klara uhartearen ingurumarian, Donostiarrari zortzi segundo ateratzen zizkion, eta hamar Hondarribiari.
Behin Kontxako badiara sartu direnean, Aranberrik arraunlariei eskatu die arraunkaden erritmoa sarritzeko. Berehala bete dute zarauztarraren agindua. Herio betean egin dituzte azken metroak, eta lehen jardunaldiko azkarrenak izatea lortu dute. Amaieran, Hondarribia Donostiarra baino sei ehunen lehenago helmugaratu da; Urdaibairengandik zazpi segundora. Zierbena izan da txandako hirugarrena, 36ra, eta Ondarroa 1.03ra. Kontxako Bandera preziatuaren lehiarako, Iker Zabalaren taldeak 7,64ko altxorra dauka alde.
Getaria izango da hiru oilarrekin batera —Urdaibai, Hondarribia eta Donostiarra— datorren igandean ariko den taldea. 49 urteren ostean, Kontxako Banderarako sailkatu zen Esperantza joan den asteazkenean, eta, estropadaren atarian, Unax Izagirre patroiak argi esan du: «Ez dugu presiorik, baina ez gatoz jolaserako». Ez horixe. Ion Larrañagak prestatutako taldeak lan bikaina egin du, eta Oriorekin izandako lehia ikusgarriaren ostean, txandako bigarren postua eskuratu dute getariarrek. Baita sari handia jaso ere: bigarren jardunaldian ohorezko txandan aritzea. Lehen txandan berriz, Orio, Zierbena, Kaiku eta Ondarroa ariko dira.
Ikusi gehiago: Horrela jarraitu du BERRIAk
Kontxako Banderako lehen jardunaldia
1. Urdaibai 19.21,56
2. Hondarribia 7,64ra
3. Donostiarra 7,70era
4. Getaria 23,42ra
5. Orio 29,02ra
6. Zierbena 36,84ra
7. Kaiku 56,74ra
8. Ondarroa 1.03,58ra |
2022-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/217823/osasunak-azken-unean-sartu-du-garaipenaren-gola.htm | Kirola | Osasunak azken unean sartu du garaipenaren gola | Ez Abde debutariaren jokaldi eder bati esker sartu du gol erabakigarria Ruben Garciak, 89. minutuan. Etxean hirutik hiru irabazi ditu Osasunak. | Osasunak azken unean sartu du garaipenaren gola. Ez Abde debutariaren jokaldi eder bati esker sartu du gol erabakigarria Ruben Garciak, 89. minutuan. Etxean hirutik hiru irabazi ditu Osasunak. | Sadarren garaiezin izaten jarraitzen du Osasunak. Jagoba Arrasateren taldeak hiru neurketa jokatu ditu etxean, eta hirurak irabazi ditu. Gaur, ondo sufrituta: azken unean Ez Abde debutariak egindako jokaldi zoragarri bati esker sartu du garaipenaren gola Ruben Garciak. Aurrez, Aimar Orozek sartu du gorritxoen lehen gola.
Lehen zatian bi taldeek izan dituzte golerako aukerak. Osasunak izan du baloi jabetza, neurketa kontrolpean ere bai ia une oro, baina Sergio Herrerak izan du lana. Ez, ordea, Dimitrivskik bezainbeste; aukera garbiak izan dituzte Aimar Orozek eta Chimy Avilak. 0-0.
Lehenengoan ez, baina bigarrenean asmatu du harrobiko jokalariak: zelairatu berri zen Brasanacen pase bikain bat baliatu du Osasunaren lehen gola egiteko. 55. minutua zen.
Jarraian estutzen hasi da Rayo; lehenik, Nacho Vidalek egindako penalti bat eskatuz, eta, gero, gola sartuz. Faltaz sartu du Lejeunek, iaz Alavesen jokatzen zuen atzelariak, 74. minutuan.
80. minutuan egin du zelaira salto Ez Abdek, Bartzelonatik utzita iritsi berri den jokalariak, eta erabakigarria izan da Arrasateren erabakia. Gaztearen jokaldi gogoangarri batek erabaki du neurketa, 89. minutuan.
Gaurko garaipenari esker, bederatzi puntu ditu Osasunak; lau jardunalditan hiru garaipen eta porrot bat eskuratu ditu.
Osasuna: Herrera; Vidal, Juan Cruz, David Garcia, Unai Garcia; Moncayola (Pablo Ibañez, 80'), Torro (Brasanac, 51'), Moi Gomez (Kike Garcia, 80'), Chimy Avila (Ruben Garcia, 71'), Aimar Oroz; eta Budimir (Abde, 80').
Rayo: Dimitrievski; Fran Garcia (Chavarria, 90'), Lejeune, Catena, Balliu; Ciss, Trejo, Salvi (Isi, 45'), Valentin (Comesaña, 71'), Alvaro Garcia; eta Camello (Falcao, 80'). |
2022-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/217824/realak-irabazi-du-euskal-herria-kopa.htm | Kirola | Realak irabazi du Euskal Herria Kopa | Berdinduta amaitu dute lehen zatia (1-1), baina bigarren zatian nagusi izan da Reala; Jensenek bi gol sartu ditu, Maddi Torrek bat, eta Vilesek beste bat. Armengolen izan da Alavesen gola. | Realak irabazi du Euskal Herria Kopa. Berdinduta amaitu dute lehen zatia (1-1), baina bigarren zatian nagusi izan da Reala; Jensenek bi gol sartu ditu, Maddi Torrek bat, eta Vilesek beste bat. Armengolen izan da Alavesen gola. | Faboritoa gailendu da Euskal Herria Kopan: Reala. Laugarren txapela da txuri-urdinentzat. Azkoitian (Gipuzkoa) jokatu du finala Alavesen aurka. Berdindua izan da lehen zatia, baina, azkenean, nagusitasunez nagusitu dira gipuzkoarrak. 2012an, 2019an, 2020an eta 2022an lortu du garaikurra.
Jensenek ireki du markagailua 13. minutuan, baina azkar berdindu du Armengolek: 16. minutuan sartu du babazorroen gola. Bigarren zatian, Jensenek, Maddi Torrek eta Vilesek sartu dituzte Realaren golak. Jenseni eman diote neurketako jokalari onenaren saria.
Bi taldeentzat denboraldiaurreko azken partida izan da, datorren asteburuan ekingo baitiote ligari; gipuzkoarrek Atletico Madrilen aurka, eta arabarrek Levanteren kontra.
Arroyoren taldea denboraldi ikusgarria egitetik dator, eta Txapeldunen Liga jokatuko du. Berriro ere goiko postuetan egotea izango dute helburu sasoi honetan. Lehen Mailara igo ostean, berriz, oso denboraldi txukuna egin zuen Arabako taldeak, eta uste baino gutxiago sufrituta lortu zuen salbazioa. Gorengo mailan egonkortzea izango dute xede orain.
Euskal Herria Kirola elkarteak antolatzen du txapelketa, eta horren ordezkari Kike Zurutuzak iritzi ona du aurtengo aldiaz: «Giro oso onean gauzatzen ari da, eta bi mailak oso ondo joan dira. B mailan ligaxka formatua estreinatu dugu, eta ongi funtzionatu du». Zurutuzak azpimarratu du Euskal Herria Kirolaren asmoa dela hurrengo aldietan behetik gorako lehiaketa jokatzea. Horretarako, «dauden aukera guztiak» aztertuko dituzte parte hartzen duten klubekin.
Atzo jokatu zen hirugarren eta laugarren postua, eta Athleticek 2-0 irabazi zion Eibarri, Nerea Nevadoren eta Jone Amezgaren golei esker irabazi ere. |
2022-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/217825/denboraldiko-lehen-porrota-athleticentzat.htm | Kirola | Denboraldiko lehen porrota Athleticentzat | Espanyol baino hobea izan da, baina kontraeraso batean Braithwaitek sartutako gol batek erabaki du neurketa. Zuri-gorriek jaso duten lehen gola da. | Denboraldiko lehen porrota Athleticentzat. Espanyol baino hobea izan da, baina kontraeraso batean Braithwaitek sartutako gol batek erabaki du neurketa. Zuri-gorriek jaso duten lehen gola da. | Denboraldiko lehen gola jaso, eta lehen partidua galdu. Horixe egin du gaur Athleticek. Porrot mingarria jasan dute zuri-gorriek gaur San Mamesen. Ez ditu gol aukera asko sortu Espanyolek, baina nahikoa izan du horietako bat baliatzearekin. Braithwaite izan da golegilea, 83. minutuan.
Aurkako joeretan iritsi dira bi taldeak neurketara. Denboraldia ederki hasi du Athleticek, bederatzi puntutik zazpi poltsikoratuta eta gol bat bera ere jaso gabe. Espanyolek, berriz, puntu bakarra zuen San Mamesera iritsi arte. Jokoa ez da errenta, ordea.
Hamaikakoa errepikatu du Valverdek, eta aulkian utzi ditu Guruzeta (azken neurketako izarra) eta Ander Herrera. Athletic indartsu zelairatu da, eta Berenguer izan da lehen minutuetako jokalaririk onena. Atzean eutsi dio Espanyolek, eta kontraerasoan saiatu da bere aukerak baliatzen. Hala, Joseluk gutxigatik ez du baliatu Darderren pase bat 25 minutuan.
Aukera garbienak, ordea, zuri-gorriek izan dituzte. Besteak beste, Berenguerrek atsedenaldiaren aurretik zutoinera bidali duen jaurtiketa bat.
Bigarren zatian berdindu egin da neurketa. Espanyolek ez du joko asko sortu, baina ezta Athleticek ere. Hala, 83. minutuan baloi bat berreskuratu du zelai erdian Bartzelonako taldeak, Darderrek Braithwaitei eman dio, eta Espanyolen azken fitxaketak sareetara bidali du baloia.
Athletic: Unai Simon; De Marcos, Vivian, Yeray, Lekue (Morcillo, 84'); Vesga, Sancet (Vencedor, 71'), Muniain, Berenguer, Nico Williams (Guruzeta, 56'); eta Iñaki Williams (Raul Garcia, 71').
Espanyol: Alvaro Fernandez; Oscar Gil, Calero (El Hilali, 71'), Cabrera, Oilvan; Exposito (Bare, 45'; Simo, 61'), Darder, Vini Souza; Puado (Lazo, 71'), Braithwaite (Dani Gomez, 86') eta Joselu. |
2022-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/217826/arensman-gailendu-da-etapa-nagusian-eta-evenepoelek-denbora-galdu-du.htm | Kirola | Arensman gailendu da etapa nagusian, eta Evenepoelek denbora galdu du | Enric Masek 42 segundo atera dizkio Evenepoeli, eta Roglicek 15. Sailkapen nagusian, ordea, oraindik aldea du liderrak. | Arensman gailendu da etapa nagusian, eta Evenepoelek denbora galdu du. Enric Masek 42 segundo atera dizkio Evenepoeli, eta Roglicek 15. Sailkapen nagusian, ordea, oraindik aldea du liderrak. | Espainiako Vuelta ez dago erabakita. Inondik inora ere ez. Atzo lehen ahultasun zantzuak eman zituen Remco Evenepoel liderrak, eta gaur baieztatu da ez dagoela orain arte erakutsi duen bezain indartsu. Sailkapen nagusian aldea txikitzea lortu dute Enric Masek eta Primoz Roglicek, hirugarren eta bigarren sailkatuek. Etapa Thymen Arensman gazteak irabazi du.
Sierra Nevadan amaitu da gaurko etapa, 2.500 metrotik gora. Aurtengo Vueltako etapa nagusia zen, eta ikusgarria izan da. Evenepoel eta Roglic elkar zaintzen ari zirela, Masek erasora jotzeko baliatu du aukera. Miguel Angel Lopezekin elkartu da Mas, baina ez dute lortu Arensman harrapatzea, ihesaldiko azken txirrindularia.
Azkenean irabazlearengandik 1:23ra iritsi da Mas, 1:44ra Roglic, eta 1:59ra Evenepoel. Sailkapen nagusian Roglicekiko 1:34ren aldea du liderrak, eta 2:01ekoa Masekiko. Ikusteko dago hirugarren astean zer gertatuko den. |
2022-9-4 | https://www.berria.eus/albisteak/217827/donostiako-ezker-anitzako-zinegotzi-batek-dimisioa-eman-du-taldeko-bozeramaileari-jazarpena-egotzita.htm | Politika | Donostiako Ezker Anitzako zinegotzi batek dimisioa eman du taldeko bozeramaileari jazarpena egotzita | Ezker Anitza-IUk Aitzole Aranetari egotzi dio Haizea Garairi jazarri izana, baita haren aurka «indarkeria fisikoa zein hitzezkoa» erabiltzea ere. Dena ukatu du Aranetak, eta esan du ez duela Garairen arrazoien berri. | Donostiako Ezker Anitzako zinegotzi batek dimisioa eman du taldeko bozeramaileari jazarpena egotzita. Ezker Anitza-IUk Aitzole Aranetari egotzi dio Haizea Garairi jazarri izana, baita haren aurka «indarkeria fisikoa zein hitzezkoa» erabiltzea ere. Dena ukatu du Aranetak, eta esan du ez duela Garairen arrazoien berri. | Haizea Garai Donostiako Elkarrekin Podemoseko zinegotziak dimisioa emango du irailaren 29an. Hala iragarri zuen ostiralean Arantza Gonzalezek, Gipuzkoako Ezker Anitza-IUko koordinatzaileak. Zabaldu duten oharrean, Aitzole Araneta EPren bozeramailea egin dute erabakiaren erantzule: Garairi jazarri izana egotzi diote, baita haren aurka «indarkeria fisikoa zein hitzezkoa» erabiltzea ere. Ezker Anitzak irmoki gaitzetsi du Aranetaren jokabidea.
«Gure kidearen ongizateari eman diogu lehentasuna, ezin ditugulako onartu jazarpena eta indarkeria, ez politikan, ezta bizitzako gainontzeko arloetan ere», idatzi dute. Alderdiaren Araba, Bizkai eta Gipuzkoako zuzendaritzak aho batez hartu du erabakia.
Haien arabera, Aranetaren jarrerak ez du bat egiten defendatzen dituen balioekin, eta kargu politikoak izateko eragozpena da hori.
Atzo, ordea, salaketa guztiak ukatu zituen Aranetak Twitterren. Garairen erabakia errespetatzen zuela idatzi zuen, baina ez zuela arrazoien berri: «Niri egindako salaketa larriak gezurtatu nahi ditut, eta zuzenketa eskatuko dut. Difamazio ekintza hori bertan behera uzteko neurri egokiak ere hartuko ditut», idatzi zuen.
Elkarrekin Podemosek adierazi duenez, berriz, hedabideen bidez izan dute Garairen dimisioaren berri. Dena den, aitortu dute jakina zela Garairen eta Aranetaren arteko harreman pertsonala eta profesionala «tirabiratsua» zela; horregatik, bi alderdiek denbora zeramaten bitartekari lanak egiten eta harremanak hobetzeko ahaleginetan.
Dena den, Europa Press berri agentziari egindako adierazpenetan, salatu dute Aranetaren aurkako salaketak «muturrekoak» direla, eta epaitegiak direla horiek aurkezteko lekua, ez hedabideak.
Ezker Anitzak, berriz, Donostiako Udalean egindako lana eskertu dio Garairi, eta harekin politika egiten jarraituko dutela azpimarratu. Ez dute argitu nola beteko duten hark udalean utzitako hutsunea.
Hiru ordezkari
Elkarrekin Podemosen taldeak hiru zinegotzi ditu Donostian: Podemoseko Araneta eta Marta Huarte, eta Ezker Anitza-IUko Garai. Lehendik ere jakina zen haien arteko harremana ez zela ona. Udalaren 2021. urteko aurrekontuei aurkeztutako zuzenketek, adibidez, Aranetaren eta Huarteren aldeko botoa jaso zuten, baina ez Garairena. |
2022-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/217828/txiletarrek-atzera-bota-dute-konstituzio-berria-plebiszituan.htm | Mundua | Txiletarrek atzera bota dute konstituzio berria plebiszituan | Parte hartze historikoa izan da, eta hamarretik seik bozkatu du Biltzar Konstituziogilearen proposamenaren kontra. 2020ko plebiszituaren emaitzaren balioa azpimarratu dute konstituzio berri baten aldekoek. Adostasun gehiago lortuko duen beste prozesu konstituziogile bat adosteko eta azkartzeko lanean hasiko dela iragarri du Boricek. | Txiletarrek atzera bota dute konstituzio berria plebiszituan. Parte hartze historikoa izan da, eta hamarretik seik bozkatu du Biltzar Konstituziogilearen proposamenaren kontra. 2020ko plebiszituaren emaitzaren balioa azpimarratu dute konstituzio berri baten aldekoek. Adostasun gehiago lortuko duen beste prozesu konstituziogile bat adosteko eta azkartzeko lanean hasiko dela iragarri du Boricek. | Txilek ez du konstituzio berri bat izango. Ez behintzat, Biltzar Konstituziogileak idatzi duena. Plebiszitu historiko batean, txiletarrek atzera bota dute herrialdea errotik aldatu zezakeen proposamena. Hamahiru milioi herritarrek bozkatu zuten atzoko plebiszituan, eta hamarretik seik kontra bozkatu dute: %61,86 (7.882.958 boto). Azken egunetan kaleko mobilizazioetan nagusi izan badira ere, bozkalekuetan askoz ere gutxiago izan dira konstituzio berriaren aldekoak, eta ez dira hamarretik lau izatera iritsi: %38,14 (4.860.093 boto).
«Txileko herriak hitz egin du, eta ozen eta argi egin du», esan du Gabriel Boric presidenteak telebista publikoan emaitzak ezagutu ondoren. Txilen bozketa batean inoiz izan den parte hartzerik handiena izan du plebiszituak, eta erabatekoa izan da emaitza: Txile hamasei eskualdetan banatzen da, eta guztietan gailendu dira konstituzio berriaren kontrakoak. Atzerriko botoetan soilik irabazi du konstituzio berriak (%60,92). Santiago hiriburua hartzen duen eskualdean %55,26k bozkatu du kontra, eta %44,74k alde. Valparaiso eskualdean ere, aldekoen garaipena handiagoa izango zela espero bazen ere, %57k bozkatu du kontra. Hegoaldeko eskualdeetan, Nuble, Araucania eta Maulen, %70etik gorakoa izan dira konstituzio berriaren kontrakoak. Santiagoko auzo aberatsenetan kalera atera dira garaipena ospatzera, bandera eskuan eta autoetako irratian ereserkia jarriz.
«Gaur inork ez du irabazi eta inork ez du galdu. Txiletarrek berriro elkartu beharko dugu», adierazi du Claudio Salinas kontrakoen kanpaina buruak. «Lasaitasunera deitzen dugu. Egindako lanaz harro gaude. 1980ko konstituzioak ez gaitu batzen eta ez gaitu ordezkatzen», esan du Karol Cariola aldekoen kanpainako buruak. Boricen arabera, plebiszituko emaitzak adostasun zabalago bat lortuko duen beste proposamen baten alde lanean hastera behartzen ditu erakundeak, eta iragarri du horretara jarriko dela Gobernua, «gizartearekin eta Kongresuarekin», beste prozesu konstituziogile bat adosteko eta azkartzeko, «konfidantza emango duena».
Porrota handia da prozesu konstituziogilean herrialdearen egoera aldatzea espero zutenentzat. Inkestek iragartzen zuten ezezkoaren garaipena, eta bozkalekuetan izan den aldeak erakusten du manipulatuta zeudelako susmoak ez zirela egiazkoak, eta iragarri baino handiagoa izan da aldea. Hiru milioi botok argi erakusten dute herritarrek bizkarra eman diotela estatu parekidea, plurinazionala, soziala eta ekologikoa ezartzeko sortu zen konstituzioari. Ia 400 artikulu zituen, eta besteak beste, abortatzeko eskubidea jasotzen zuen, Senatua kendu eta lurraldeak ordezkatuko zituen beste ganbera bat ezartzen zuen, eta jatorrizko herriak eta euren eskubideak aitortzen zituen. «Txilek prozesu demokratiko batean hitz egin du. Inoiz ez da erraza izan aldaketa handiak egitea, eta gutxiago jatorrizko herrientzat. 500 urte erresistitu ditugu eta horrela jarraituko dugu», adierazi du Twitterren Rosa Catrileo konstituziogile maputxeak.
Ikusteko dago orain ezezko horrek dakartzan ondorioak. Baita gobernuarentzat ere, nahiz eta udaberrian aukeratu zuten; herritarrek atzera bota duten konstituzioaren alde agertu da argi eta garbi. Teresa Marinovic eskuineko konstituziogileak esan du «Boricen proiektu politikoaren, gobernuaren eta kudeaketaren porrota» direla emaitzak. Presidenteak gobernuan aldaketa batzuk egingo dituela iragarri du «datozen eginbeharrei aurre egiteko». «Demokraziak ozen hitz egin du, eta argi utzi du testu horrek ez duela adostasunik izan. Hor lan egin dugunok gara autokritika gehien egin behar dugunak. Espero dut prozesuak jarraitzea, eta gehiengoaren nahiak eta beharrak aintzat hartzea», argitaratu du Twitterren baita Tammy Pustilnick konstituziogileak.
Galdeketaren kanpainan eskuinak argudiatu du konstituzio hori atzera bota behar zela, beste prozesu bat abiatzeko. Orain ikusiko da horretarako asmoa duten, eta 1980ko konstituzioarekin jarraitu nahi duten. 2019ko urriko matxinada baretzeko abiatu zuen Sebastian Piñerak prozesu konstituziogilea, eta atzokoa hirugarren bozketa izan zen. Lehenik, 2020an, konstituzioa aldatu nahi zuten eta, hala izatekotan, konstituziogileak nola aukeratu nahi zituzten galdetu zieten txiletarrei; ia %51eko parte hartzearekin, %78ak bozkatu zuen konstituzio berri baten alde, eta %79k zuzenean aukeratutako konstituziogile batzuek idaztea nahi zuela.
2021ean Biltzar Konstituziogilerako hauteskundeak egin ziren, eta independenteek eta ezkerrak irabazi zuten horietan. Eskuina ez zen iritsi ordezkarien heren bat izatera ere, eta modu horretan Biltzar Konstituziogilean artikuluak atzera botatzeko gaitasuna galdu zuen (artikuluak onartzeko ordezkarien bi heren behar ziren). Txiletarrek orain atzera bota dute konstituziogile horiek idatzitako konstituzioa, baina ikusteko dago politikariek nola kudeatzen duten emaitza, atzoko galderak ez baitu baliogabetzen lehen plebiszitua.
'Onartzen duzu Biltzar Konstituziogileak proposatu duen Konstituzio Berriaren testua?', zioen galderak, eta argi dago testu hori dela atzera bota dutena. Txiletarrek oraingoz Pinochetek 1980an idatzi zuen konstituzioarekin jarraituko dute, baina 2020ko plebiszituaren emaitza hor dago. 2019an aldaketaren alde atera ziren kalera txiletarrek eta urtebete geroago bozkalekuetan berretsi zuten aldaketa hori nahi dutela. Bi urte atzera egin du prozesuak, ez 42. «1980ko konstituzioa hilda dago eta hori aldatzea herriaren mandatua da. Prozesu konstituziogileak aurrera jarraitzen du, Txileko herrientzat etorkizun bat eratzeko», adierazi du Twitterren Manuela Royo konstituziogileak. |
2022-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/217829/alternatibarik-egokiena-ahtaren-lotunea-ez-egitea-dela-adierazi-du-aht-geldituk.htm | Gizartea | Alternatibarik egokiena AHTaren lotunea ez egitea dela adierazi du AHT Geldituk | Plataformak uste du 'euskal Y'-aren eta Nafarroako AHTaren arteko lotuneari buruzko eztabaidak proiektua berresteko asmoa duela. AHTa «historiako obrarik suntsitzaileena, xahutzaileena, antisozialena eta alferrikakoena» dela kritikatu du. | Alternatibarik egokiena AHTaren lotunea ez egitea dela adierazi du AHT Geldituk. Plataformak uste du 'euskal Y'-aren eta Nafarroako AHTaren arteko lotuneari buruzko eztabaidak proiektua berresteko asmoa duela. AHTa «historiako obrarik suntsitzaileena, xahutzaileena, antisozialena eta alferrikakoena» dela kritikatu du. | Euskal Y-aren eta AHTaren Nafarroako korridorearen arteko lotunea Ezkio (Gipuzkoa) edo Gasteiz izango den argitzeko dagoen honetan, eztabaida horretan hirugarren aukera bat sartzeko eskatu du AHT Geldituk: ez egitea. «Hainbat teknikarik bi aukeretako baten defentsa erabatekoa egin du, eta ordezkari politikoek lehen baztertzen zuten aukera bat defendatzea egozten diote aurkariari. Pseudoeztabaida horrek AHTren aldeko hautua irmoki berrestea beste helbururik ez du, ez egitearen alternatiba burutik pasatuko ez balitzaie bezala».
AHTaren kontrako plataformaren ustetan, bi aukerei buruzko eztabaida sustatu dutenen asmo bakarra «proiektuak aurrera egitea» da. «Onarpen sozialik gabeko azpiegitura lan bat egin nahi dutenean, bi alternatiba proposatzen dituzte: bata txarra, eta bestea okerragoa, eta, azkenean, sasi eztabaida piztu ondoren, txarra aukeratu, ingurumenarekin kezkatuta dauden ekologista gisa historiara pasatzeko».
Lotunea edozein izanda ere, proiektuaren funtsa ez da aldatzen, AHT Geldituren arabera: «Euskal Herriaren historiako obrarik suntsitzaileena, xahutzaileena, antisozialena eta alferrikakoena da». Gainera, «amildegi ekosozialera geroz eta azkarrago hurbiltzen ari garen honetan», halako proiektu bati eustea «kriminala» dela uste du plataformak: «Populazioaren zati geroz eta zabalagoen muturreko pobrezia eta prekaritatea arindu, krisi ekologiko globalari aurre egin, murrizketak eta pribatizazioak deuseztatu eta energia eta elikadura burujabetza ziurtatu beharrean, nahiago dute AHTa kosta ahala kosta ezarri».
Azken urteetan, etengabe atzeratu dute AHTaren Nafarroako zatia euskal Y-arekin non lotu aukeratzeko erabakia, arrazoi ekonomikoengatik eta politikoengatik. 2012an, Iñaki Arriola Garraio sailburuak ziurtatu zuen Ezkion egingo zutela lotunea. Aukera hori lausotu egin da azkenaldian, ordea. Izan ere, gutxienez 2.000 milioi euroko kostua izango luke obra horrek. Besteak beste, Aizkorri-Aratz parke naturalaren azpian 21 kilometroko tunela egitea ekarriko luke. Merkeagoa litzateke Gasteizko aukera —gutxienez 704 milioi eurokoa—, eta azkenean Espainiako Gobernuak haren alde egingo duela dirudi. Eusko Jaurlaritza eta Nafarroako Gobernua, ordea, Ezkion egitearen aldekoagoak dira. |
2022-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/217830/nafarroako-gobernuko-bozeramaile-izendatu-dute-elma-saiz.htm | Politika | Nafarroako Gobernuko bozeramaile izendatu dute Elma Saiz | Javier Remirezek presidenteorde karguan jarraituko du. | Nafarroako Gobernuko bozeramaile izendatu dute Elma Saiz. Javier Remirezek presidenteorde karguan jarraituko du. | Urte politikoaren hasierak aldaketak ekarri ditu Nafarroako Gobernuan. Ekonomia eta Ogasun kontseilari Elma Saiz gobernuko bozeramailea ere izango da aurrerantzean. Javier Remirez presidenteorde eta Lehendakaritza, Berdintasun, Funtzio Publiko eta Barne Kontseilariaren lekua hartuko du Saizek. Nafarroako presidente Maria Txibitek gaur goizean sinatu du foru dekretua.
Gobernuak jakinarazi duenez, «gobernuaren arlo ekonomikoak legegintzaldiaren azken txanpan hartuko duen lehentasun publikoa» da aldaketa egiteko arrazoia: «Nafarroako 2023ko aurrekontu orokorrak onartzea eta Europako funtsak jaso eta kudeatzea izango baitira berehalako erronkak». Horrekin batera, baita egungo egoera ekonomikoari eta energetikoari aurre egitea ere. Gainera, Nafarroako Parlamentuan azalpenak ematekoa da Saiz, COVID-19ari aurre egiteko maskaren erosketen auziagatik.
Remirez legealdi hasieratik izan da Nafarroako Gobernuko eleduna, baina oposizioaren kritika ugari jaso ditu, COVID-19ak eta Ukrainako gerrak eragindako krisi egoerei emandako erantzunagatik. Hala, Saizek beteko ditu eledun lanak datozen bederatzi hilabeteetan; 2023ko maiatzean egingo dituzte Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak. Halere, Remirezek presidenteorde karguan jarraituko du. |
2022-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/217831/bi-gizon-atxilotu-dituzte-tuteran-eta-bat-onatin-indarkeria-matxistagatik.htm | Gizartea | Bi gizon atxilotu dituzte Tuteran eta bat Oñatin, indarkeria matxistagatik | Larunbat gauean eta igande goizaldean atxilotu zituzten gizonak: bi Tuteran (Nafarroa), eta bat Oñatin (Gipuzkoa). | Bi gizon atxilotu dituzte Tuteran eta bat Oñatin, indarkeria matxistagatik. Larunbat gauean eta igande goizaldean atxilotu zituzten gizonak: bi Tuteran (Nafarroa), eta bat Oñatin (Gipuzkoa). | Igande goizeko ordu txikietan, 36 urteko gizon batek bikotekideari eraso egin zion Oñatin, eta, handik gutxira, Ertzaintzak atxilotu zuen. Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun sailaren arabera, genero indarkeriako delitua eta agintearen aurkako atentatua egotzi dizkiote gizonari, atxilotu zuten poliziei eraso egiteagatik.
Tuteran, bestalde, gizon bat emaztearen eta alabaren aurka oldartu zen larunbat gauean, familiaren etxean, eta Udaltzaingoak atxilotu egin zuen. Beste gizon batek ere emaztea jipoitu zuen etxean, eta poliziek atxilotu egin zuten, emakumeak zituen zauriak ikusita; osasun zentro batera eraman behar izan zuten biktima, zauriak sendatzeko. |
2022-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/217832/gutxienez-hamar-lagun-hil-dituzte-kanadan-labana-sartuta.htm | Mundua | Gutxienez hamar lagun hil dituzte Kanadan, labana sartuta | Erasoak erdialdeko Saskatchewan probintzian izan dira, eta hamabost pertsona ere zauritu dituzte. Poliziak ustezko bi erasotzaileak identifikatu ditu, baina desagertuta daude. | Gutxienez hamar lagun hil dituzte Kanadan, labana sartuta. Erasoak erdialdeko Saskatchewan probintzian izan dira, eta hamabost pertsona ere zauritu dituzte. Poliziak ustezko bi erasotzaileak identifikatu ditu, baina desagertuta daude. | Gutxienez hamar lagun hil eta hamabost zauritu zituzten atzo Kanada erdialdeko Saskatchewan probintzian, labana sartuta. Hamahiru tokitan egin zituzten erasoak, Poliziak jakinarazi zuenez: «Ikerketaren fase honetan, uste dugu biktimetako batzuk helburu zituztela, eta beste batzuei ausaz egin zietela eraso».
Segurtasun indarren arabera, azken hamarkadetan Kanadan izandako erasorik larrienen artean hirugarrena da atzokoa. Ustezko bi erasotzaileak identifikatu dituzte jada, baina desagertuta daude, eta poliziak horien bila ari dira; uste dute Cree James Smith aborigenen eremuan daudela, hilketa gehienak han izan baitira.
Justin Trudeau herrialdeko lehen ministroarentzat, erasoak «ikaragarriak eta erdiragarriak» izan dira, eta, Saskatchewango gobernuburu Scott Moeren iritziz, «ez dago hitzik mina egoki deskribatzeko». |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.