date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/217833/oinezko-bat-hil-da-bilbon-auto-batek-harrapatuta.htm | Gizartea | Oinezko bat hil da Bilbon, auto batek harrapatuta | Semearekin ospitalera zihoan bikote batek zeraman autoa. Gidaria atxilotu dute, ausarkeriaz gidatzeagatik ustezko zuhurtziagabekeriazko giza hilketa egotzita. | Oinezko bat hil da Bilbon, auto batek harrapatuta. Semearekin ospitalera zihoan bikote batek zeraman autoa. Gidaria atxilotu dute, ausarkeriaz gidatzeagatik ustezko zuhurtziagabekeriazko giza hilketa egotzita. | Atzo arratsaldean 57 urteko gizon bat hil zen Bilbon, auto batek harrapatuta. Udaltzaingoak adierazi duenez, semearekin ospitalera zihoan bikote batek zeraman autoa.
Arratsaldeko 18:30 aldera jazo zen istripua, Ballets de Olaeta kaleko 14. zenbakiaren parean (Deustu). Autoak oinezkoa harrapatu eta horma bat jo zuen. Antza, gertakariaren ostean agenteek emakumea bakarrik aurkitu zuten ibilgailuan, hainbat lesio eta zaurirekin. Gidaria, berriz, ostera aurkitu eta identifikatu zuten, istripua jazo zen lekutik gertu dagoen IMQ ospitalean.
Udaltzaingoaren arabera, ez dago ez alkohol ez droga arrastorik gidariaren odolean. Dena den, atxilotu egin dute, ausarkeriaz gidatzeagatik ustezko zuhurtziagabekeriazko giza hilketa egotzita. |
2022-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/217834/azterketak-euskaraz-pasatzea-lortzeko-lanean-segituko-du-seaskak.htm | Gizartea | Azterketak euskaraz pasatzea lortzeko lanean segituko du Seaskak | Ipar Euskal Herriko diputatu eta senatariak irailaren 14an bilduko dira Frantziako Hezkuntza ministroaren kabinetearekin. | Azterketak euskaraz pasatzea lortzeko lanean segituko du Seaskak. Ipar Euskal Herriko diputatu eta senatariak irailaren 14an bilduko dira Frantziako Hezkuntza ministroaren kabinetearekin. | Eskola sartzea egin zuten iragan astean Ipar Euskal Herriko ikasleek, eta, gisa berean ikasturtea hasi dute Seaskako ikasleek. Hain zuzen, ikasturteko erronkak aipatzeko agerraldia egin dute goizean, Ziburuko Kaskarotenea ikastola berrian (Lapurdi). Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak murgiltze ereduaren kontrako neurriak izan ditu gogoan. «Murgiltzearen kontrako hodeitzarrak momentuz urrundu baditugu ere, azterketen arloan [Frantziako] Gobernuaren azken agintaldian gibelatze onartezinak gertatu dira», gaitzetsi du. Aurtengo, beraz, azterketak euskaraz pasatzeko eskubidea lortzeko lanean segituko dutela argi utzi du. Hasteko, irailaren 14an Ipar Euskal Herriko hautetsiek Frantziako Pap Ndiaye Hezkuntza ministroaren kabinetearekin bilkura izanen dute, Parisen. Hitzordu garrantzitsua izanen da, ikasturteko «giroa» baldintzatuko baitu Jorajuriaren arabera.
Izan ere, irailaren 14an, azterketak euskaraz pasatzeko eskubidea defendatuko dute hautetsiek eta EEPko ordezkariek, Frantziako Gobernuko ordezkarien aitzinean. «Paristik entzun ditugun ahozko deklarazioek eta idatziz ukan ditugun gutunek ez dute tonu bera. Bilkura horretan ikusi beharko da zein tonu hartzen duten gure parean. Ahozkoan baliatu duten tonuak irabazten badu, mahai baten inguruan lan egiten ahalko dugu. Idatzizko tonuak irabazten badu, aldiz, indar harremana atxiki beharko dugu», adierazi du Jorajuriak.
Erraterako, udan, Paristik eta Bordeletik bi gutun errezibitu ditu Seaskak, eta seinale txartzat jo dituzte biak. Lehenik, Paristik, Frantziako Hezkuntza ministeritzatik ukan dute gutuna; baxoa euskaraz pasatzeko eskubidea ukatzen diete ikasleei bertan. «Azken hilabeteetan Ipar Euskal Herrian deus gertatu ez balitz bezala erantzun digu administrazioak, baxoa euskaraz debekatuz», gaitzetsi du.
Bestalde, Bordeleko Akademia Ikuskariak, agorrilean, kolegioei zuzendutako zirkular bat helarazi die —lehen aldia da Seaskak gisa horretako dokumentu bat eskuratzen duela—. Bertan, irakaskuntza elebiduna gehienez ere ordutegiaren %50era mugatu behar dela dio Anne Bisagni-Faure errektoreak. «Ez dakigu zein planetatan bizi den andere hau, baina berriz ere murgiltze eredurik ez balitz bezala jokatzen du, iazko abenduan atera zen zirkularra kontuan hartu gabe». Halere, argi utzi dute Seaskakoek: «Argi dugu gure irakaskuntza eredua zein den. Horrelako jokabideek oldartzen gaituzte, baina ez ditugu gure praktikak aldatuko».
Hitzarmena zalantzan
Lau urtero, EEPk, Seaskak eta Frantziako Hezkuntza ministerioak hitzarmen bat izenpetzen dute, baldintzak finkatzeko. Azkena, aurtengo ekainean bururatu zen, eta, beraz, negoziaketak berriz hastekoak dituzte. Jorajuriak, haatik, argi utzi du hitzarmena zalantzan dela, eta irailaren 14ko bilkurak baldintzatuko duela beren jarrera.
«Azterketak euskaraz pasatzearen gaia ez bada konpondua, ez dugu izenpetzen ahalko. Hitzarmen hori negoziaketa bat da, erakunde publiko guziekin eramaten dena. 2019an, azterketena finkatua zen, baina Parisek hitza jan du. Aurten, beraz, bilkuraren beha egonen gara. Aitzinamenduak badira, berriro hautsi-mautsiak egiteko prest gara», erran du Jorajuriak. |
2022-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/217835/janari-kate-handietako-salmentak-52-jaitsi-dira-uztailean.htm | Ekonomia | Janari kate handietako salmentak %5,2 jaitsi dira uztailean | Eustaten arabera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako saltoki handiek %1,5 gutxiago saldu dute ekaineko datuekin alderatuta. | Janari kate handietako salmentak %5,2 jaitsi dira uztailean. Eustaten arabera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako saltoki handiek %1,5 gutxiago saldu dute ekaineko datuekin alderatuta. | Saltoki handien irabaziek markak hautsi zituzten 2020. urtean, pandemiak etxerako kontsumoa izugarri hauspotu baitzuen, eta kanpokoari kalte egin. 2021ean nabaritu zen jada itxialdiak atzean gelditzen hasiak zirela, eta, 2022an, are nabarmenagoa da etxerako kontsumoa pandemia aurreko mailara itzultzen ari dela. Hala, %5,2 salmenta gutxiago egin dituzte aurtengo uztailean janari kate handiek, iazko hil berarekin alderatuta. Aurtengo ekainaren aldean ere, salmenten bilakaera negatiboa izan da: %1,5eko jaitsiera izan da, urtaroko eraginik gabeko terminoetan.
Sektoreka, aurreko hilabetekoekin alderatuta, atzerakada izan da elikaduran (-%1,2) eta gainerako produktuetan ere bai (-%2,0). Urte arteko tasan, 2021eko uztailarekin alderatuta, salmenten bilakaera ere negatiboa izan da bi sektoreetan: %6,8 gutxiago elikaduran eta %2,2 gutxiago gainerako produktuetan.
2022ko lehen zazpi hilabeteetan, saltoki handietako eta janari kate handietako salmenten apaltzea %1,7koa izan da. Jaitsiera hori elikaduran metatutako salmenten jaitsierak eragin du (-%5,7), salmentak %7,1 igo baitira gainerako produktuetan. Aurten, orain arte izan den eboluzio metatua negatiboa izan da Gipuzkoan (-%3,5), Araban (-%3,2) eta Bizkaian (-%0,2). Hala ere, saltoki handietako langile kopuruak %0,2 egin du gora 2021eko uztailaren aldean. |
2022-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/217836/jokoaren-mendekotasuna-prebenitzeko-gida-bat-sortu-du-eusko-jaurlaritzak-gazteentzat.htm | Gizartea | Jokoaren mendekotasuna prebenitzeko gida bat sortu du Eusko Jaurlaritzak, gazteentzat | Gazteen heren batek dio adingabeak zirenean hasi zirela jokatzen, nahiz eta apustu egiteko gutxienez 18 urte izan behar diren. 2021ean, gazteen %25ek egin zuten apustu behin gutxienez. | Jokoaren mendekotasuna prebenitzeko gida bat sortu du Eusko Jaurlaritzak, gazteentzat. Gazteen heren batek dio adingabeak zirenean hasi zirela jokatzen, nahiz eta apustu egiteko gutxienez 18 urte izan behar diren. 2021ean, gazteen %25ek egin zuten apustu behin gutxienez. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun, Hezkuntza, Osasun eta Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politikako sailak gazteenentzako gida bat sortu du, joko patologikoari buruzko informazioa zabaltzeko eta «arrisku jokoa goiz detektatzeko eta prebenitzeko». Gazteengandik gertu daudenentzat eta haiekin etengabeko harremana dutenentzat ere bada gida: hala nola gurasoentzat, hezkuntza komunitateko kideentzat (irakasleak, begiraleak...) eta osasun langileentzat.
Lau atal nagusi ditu gidak. Lehen blokeak apustuei eta mendekotasunari buruzko zantzu teorikoak ematen ditu. Bigarren atalak, berriz, jokoak nerabezaroan zer eragin duen aztertzen du, eta, hirugarrenean, alarma adierazleak eta prebentzio eta interbentzio jarraibideak lantzen dira. Azkenik, laugarren atalak nahasmenduak detektatzeko tresnak eta laguntzeko baliabideak ematen ditu.
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan apustuen mendekotasuna apaltzea da gidaren helburua; izan ere, Eusko Jaurlaritzaren datuen arabera, 2021ean gazteen %24,9k egin zuten apustu gutxienez behin. Bestalde, gazteen ia heren batek, %31,8k, onartu zuen adin txikikoak zirenean hasi zirela apustu egiten, nahiz eta legez gutxienez 18 urte izan behar diren jokoan aritzeko. Gazte gehienek, %78,6k, diote txikiak zirela familiako kideak ausazko jokoetan aritzen ikusi zituztela. |
2022-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/217837/gasa-30-garestitu-da-nord-stream-gasbidearen-itxierarekin.htm | Ekonomia | Gasa %30 garestitu da Nord Stream gasbidearen itxierarekin | Errusiak ostiralean jakinarazi zuen mantentze lanetarako geldialdia luzatu egingo zuela, noiz arte argitu gabe. Gasaren prezioak gora egin du eta euroaren dolarrarekiko balioak behera. Burtsetan ere galerak izan dira. | Gasa %30 garestitu da Nord Stream gasbidearen itxierarekin. Errusiak ostiralean jakinarazi zuen mantentze lanetarako geldialdia luzatu egingo zuela, noiz arte argitu gabe. Gasaren prezioak gora egin du eta euroaren dolarrarekiko balioak behera. Burtsetan ere galerak izan dira. | Aste erabakigarria aurrean, astelehena gogorra etorri da Europarentzat. Ostiral arratsean (merkatu asko itxita zeudela) iragarri zuen Gazpromek Nord Stream 1 gasbidetik gasik bidali gabe jarraituko duela isuri bat dela-eta, hiru egunetakoa izan behar zuen mantentze lanetarako itxiera datarik gabe luzatuz.
Alemaniak eta ekialdeko herrialdeek jada espero zuten, gerta zitekeela edozein unetan Errusiako gasik gabe gelditzea. Eta badirudi Kremlinak ostirala hautatu zuela horretarako, G7ari ordu gutxitan erantzunez, herrialde aberatsenek petrolio errusiarrari gehieneko prezio global bat ezartzeko proposamena adostu zutelako.
Gasbidea gurutze bide
Kremlinak gaur bertan jarraitu du esaten Nord Stream 1etik gasik ez igarotzea Mendebaldeak Errusiari jarritako zigorren errua dela; gasbidea turbina bakarrarekin dabilela eta hura konpondu behar dutela, isuri bat duelako. Turbinaren egileak, Siemens konpainia alemaniarrak, dio halakoak konpontzen direla, eta konpondu izan direla gasa garraiatu bitartean ere.
Gazprom gezurretan ibili ala ez, berdin dio. Garai honetan Errusiako gasik gabe gelditzeak Alemanian eta Europa Ekialdean gas naturalaren errazionamendua eta atzeraldi ekonomikoa ekar ditzakeela kezka handia. Alemaniak gaurko egunez, bere gas biltegiak %86an ditu beteta, baina energia arautzailearen arabera, %95ean beterik izango balitu, Errusiako gas gehiago gabe, herrialdeak soilik bi hilabete eta erdirako gasa luke.
Nola ez, astelehenarekin merkatu asko zabaldu direnean, gasaren prezioa izan da lehena igartzen Ukrainako gerraren nazioarteko jokalekuko azken norgehiagoka. Eta kolpea handia izan da. %30 garestitu dira Herbehereetako TTF gerokoak, megawatt-ordua 272 eurotan salerosteraino.
Euroa eta burtsak
Euroa izan da gas eskasiaren inguruko kezkek ukitu duten lehenetakoa: hogei urtean lehen aldiz, hots, sortu zenetik, euroa 0,99 dolarretatik azpira, (0,9899 dolarretan) salerosi da dibisa merkatuetan.
Europako burtsetan ere, ezkortasuna nagusitu da hilabeteotan EBko ekonomiak eta enpresek izan dezaketen bilakaeraz. Alemanian DAX indizeak %3,3ko galera iritsi du goizeko lehen orduan, Frantziako CAC indizeak %2,2 egin du behera eta Ibex-ak %2. Kapitalizazio handieneko euroguneko 50 enpresa handienak biltzen dituen EuroStoxx indizean ere erorketa %2,5etik gorakoa da.
Neurriak Alemanian
Ikusita zer datorren Errusiako gasik gabe gelditzearekin, atzo igandez, Alemaniako Gobernuak plan handi bat iragarri zuen, 65.000 milioi euroko laguntzekin, herritarrak laguntzeko prezioen igoeraren aurrean. Besteak beste, pentsioen eta prestazioen igoera aurreikusten du planak, eta energia merkatuak egonkortzeko neurriak, prezioei eusteko.
Ez da bakarra izan Alemania. Finlandiak esan du 10.000 milioi euro jarriko dituela, argindarraren prezioak baretzeko eta Suediak 23.000 milioi euro jarriko ditu energia konpainiak babesteko merkatuetan operazioak egiteko dituzten finantza zailtasunak.
EBZren unea
Aldagai guzti horiei eta beste askori ere begiratu beharko diete aste honetan Europako politikaren bi gune garrantzitsutan. Lehen hitzordua Frankfurten izango da; Europako Banku Zentralaren Gobernu Kontseiluak ostegunean interes tasak zenbat igo erabaki beharko du, euroguneko hainbat herrialdetan bi digituak iritsi dituen inflazioa apaltzeko. Ez du lan makala, diru garestiagoaren eragina mugatua duelako energia eskaria apaltzen.
Uda aurretik, banku zentralaren asmoetan irailerako 0,25 puntuko igoera bat aurreikusten zuten analistek. Baina udazkena bertan, gauzak asko aldatu dira, eta gero gehiago dira inflazioari eusteko tasen igoera handiagoa —0,75 puntukoa— eskatzen duten ahotsak.
Goi bilera
Aste erabakigarrian beste hitzordu inportantea ostiralean izango da, Europako Batasuneko Energia ministroek larrialdiko bilera izango dutelako, batez ere energia merkatuei buruz hitz egiteko. Proposamen desberdinak daude, energia merkatuetan esku hartzeko. Dena den, ez da erabaki formalik espero ostiraleko bilkuratik, printzipioz erabakiak datorren astean jakinaraztea da asmoa.
Batasuneko presidentetza duen Txekiar Errepublikak, besteak beste, gasaren prezioa mugatzea proposatuko du ostiralean, eta baita ere merkatuko likidezia handitzeko neurriak, eskariaren murrizketa koordinatua, karbonoa isurtzeko eskubideen erregimena berriz aztertzea, eta argindar konpainien irabaziak mugatzea.
Argindar eta oro har energia konpainien irabazi handiak eta haien gaineko zerga bereziak ez dira hizpide soilik Repsoleko Josu Jon Imaz kontra agertu delako. Alemaniak ere 65.000 milioi euroko bere planaren zati bat argindar konpainiei zerutik eroritako irabaziak zergapetuta ordaindu nahi du. |
2022-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/217838/pentsioak-kpi-errealaren-arabera-eguneratu-daitezen-estutuko-dute-pentsiodunek-udazkenean.htm | Ekonomia | Pentsioak KPI errealaren arabera eguneratu daitezen estutuko dute pentsiodunek udazkenean | Inflazioaren bilakaera ikusita, inoiz baino beharrezkoagoa ikusten dute 1.080 euroko gutxieneko pentsioa ezartzea | Pentsioak KPI errealaren arabera eguneratu daitezen estutuko dute pentsiodunek udazkenean. Inflazioaren bilakaera ikusita, inoiz baino beharrezkoagoa ikusten dute 1.080 euroko gutxieneko pentsioa ezartzea | «Udazkenarekin milaka langile lanpostuetara itzuliko dira, eta gure lanpostua kalean dago, gure aldarrikapenak lortzeko borrokan». Jon Fano Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduko kideak hitz horiekin deitu ditu mobilizazioetara Euskal Herri osoko pentsiodunak. Aurten gainera eskaerak oso argi dituzte: pentsioak KPI errealaren arabera igotzea, eta «inoiz baino gehiago» gutxieneko pentsioa 1.080 euroan ezartzea. «Udazken beroa» iragarri dute, hainbat mobilizazioekin, eta garrantzitsuena azaroan izango da KPIaren igoera zehatzarekin.
«Iaz %3ko igoera lapurtu ziguten, eta aurtengo inflazio datua ikusita bi urtetan %10eko galera jasa dezakegu. Espainiako Gobernuan dauden alderdiek hauteskunde kanpainan hitz eman zuten pentsioak KPI errealaren arabera igoko zituztela eta hori eskatuko diegu». Baina nola? Fanok Bilbon eginiko ikasturte berriko lehen elkarretaratzea eman du mobilizazioen berri. Hasteko hilaren 26an manifestazioa deituko dituzte bankuek pentsioen auzian duten jarrera salatzeko. Ondoren, urriaren 15an Madrilera joango dira Espainiako beste elkarte batzuekin batera, eta azaroan Euskal Herrian irtengo dira kalera, ordurako pentsiodunen eguneratzearen gaia pil-pilean egotea espero dutelako.
Pentsiodunak kritiko izan ziren Espainiako Gobernuak pentsioak eguneraketa kalkulatzeko iaz ezarri zuen sistemarekin, eta aurten berriz ere ekingo diote norabide horretan. Hilabetekoen batez bestekoa bainoago, erreala nahiago dute. Eskaera nagusia dela argi dute, 1.080 euroko gutxieneko pentsioarekin batera. «Botere ekonomikoek esaten digute burutik jota gaudela, ea nola posible den guk hori eskatzea langileen soldatzen eguneratzeen batez besteko txikiagoa denean. Baina guk ere soldaten eguneratzea eskatzen dugu», gehitu du Fanok.
Elkarretaratzean gogoratu dute, haien datuen arabera, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan 153.000 pentsiodun pobrezia egoeran bizi direla, eta horietatik 72.000 «muturreko pobrezian», alegia, 688 euro baino gutxiagoko pentsioekin. Horietatik gehienak emakumeak dira, asko, alargunak. Zentzu horretan, bankuak ere presio egiten ari dela salatu dute pentsio pribatu planak ugaldu daitezen, eta aldarrikatu dute pentsio sistema publikoa jasangarria dela: «Pentsio duinak ez dira gastu bat, eskubide bat baizik». |
2022-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/217839/truss-aukeratu-dute-toryen-buruzagi-eta-erresuma-batuko-lehen-ministro.htm | Mundua | Truss aukeratu dute toryen buruzagi eta Erresuma Batuko lehen ministro | Azken agintaldian Atzerri ministro izandakoak «kontserbadore gisa» gobernatuko duela adierazi du. Johnsonek bihar utziko du gobernuburu kargua. | Truss aukeratu dute toryen buruzagi eta Erresuma Batuko lehen ministro. Azken agintaldian Atzerri ministro izandakoak «kontserbadore gisa» gobernatuko duela adierazi du. Johnsonek bihar utziko du gobernuburu kargua. | Margaret Thatcherri hamaika keinu egin dizkion eta Boris Johnsonekiko leialtasunari eutsi dion buruzagi bat aukeratu dute Erresuma Batuko Alderdi Kontserbadoreko buruzagi eta herrialdeko lehen ministro. Azken agintaldian Atzerri ministro izandako Liz Truss gailendu zaio Rishi Sunak Ekonomia ministro ohiari, babesen %57,4 bilduta —81.326 boto—, eta hamarkadotan profil kameleoikara duela erakutsi duen politikariak «kontserbadore gisa» eta «agindutakoa beteta» gobernatuko duela adierazi du garaipenaren berri izan eta berehala. Truss kontuan hartuta, kontserbadoreek lau buruzagi —eta gobernuburu— izan dituzte 2010etik hona.
Joan den uztailaren 13ko astean, Alderdi Kontserbadoreko diputatuek bost bozketa egin zituzten bi finalistak aukeratzeko, eta Sunakek jaso zuen babesik handiena azken-aurreko hitzorduan: 137 boto —Trussek, 113—. Azken bozketan alderdiko 172.437 afiliatuei egokitu zaie iritzia ematea, eta horretan gailendu da azken agintaldian Atzerri ministro izandakoa. Kanpainako mezu baikor eta lausoez gain, boto emaileek Trussi eskertu diote, Sunakek ez bezala —dimisioa eman zuen Ekonomia ministro kargutik—, ez ziola presio egin Johnsoni haren dimisioa behartzeko. Beste modu batera esanda: leialtasuna begi onez ikusi dute.
Lehen ministro berriak testuinguru oso zailean hartuko du gobernuburu kargua, bihar, Johnsonek ofizialki dimisioa ematen duenean. Inflazioa %10,1ekoa da, eta espero da hiru puntu igoko dela urte amaierarako; gainera, Ofgem Elektrizitate eta Gas Merkatuen Bulegoak —sektoreko erregulatzailea da— iragan hilabetean jakinarazi zuen energia konpainiek etxebizitzei urtero kobratu ahalko dieten gehieneko prezioa %80 igoko dela —2.325 eurotik 4.202ra— urriaren 1etik aurrera.
Trussek oraindik ez du argitu nola egingo dion aurre bizitzaren kostuaren garestitzeari, baina atzo BBC telebista kateari emandako elkarrizketa batean azaldu zuen gobernuburu kargua hartu eta astebetera hasiko dela afera hori lantzen. «Jendea lasaitu nahi dut: astebetean ekingo diogu». The Times egunkariaren arabera, gobernuburu berria neurri baten inguruan ari da gogoeta egiten: fakturak izoztea; primarioen kanpainan, berriz, Trussek adierazi zuen zergak jaitsiko zituela.
Udan protesta asko egin dituzte Erresuma Batuan, besteak beste, burdinbideko langileek, postakoek eta zamaketariek, eta, lehen ministro berriak ezer aldatu ezean, udazkenean manifestazio gehiago aurreikusi dituzte sindikatuek, lan gatazken harira.
Ipar Irlanda, EB eta Eskozia
Azken urteotan bezala, Ipar Irlandak eta EB Europako Batasunarekiko harremanak zeresan handia izango dute herrialdeko politikan. Brexit zale amorratuenek Erresuma Batua erabat atera nahi dute talde komunitariotik, eta lehen ministro berriak horien alde izan duen jarrerak —EBtik irtetearen aurka bozkatu zuen 2016k galdeketan— agerian utzi du protokoloaren inguruko desadostasunek bere horretan jarraituko dutela.
Irlanda iparraldea, gainera, gobernurik gabe dago iragan maiatzeko hauteskundeetatik, DUP Alderdi Demokratiko Unionistak erakundeak blokeatzea erabaki baitzuen protokoloagatik kexa adierazteko. Hori eginda, unionistek argudiatu zuten Londresi eta Bruselari «mezu argi bat bidaltzen» ari zaiela, eta baliteke Trussek protokoloko 16. artikulua aktibatuta erantzutea DUPi —mekanismo horrek brexit-erako itunaren parte batzuk alde bakarrez bertan behera uzteko balio du—.
Eskozia ere izango da hainbat eztabaidaren arrazoi, Nicola Sturgeon hango lehen ministroak beste independentzia erreferendum bat egin nahi baitu datorren urteko urriaren 19an; oraingoan, Erresuma Batuko Gobernuaren baimenik gabe —Trussek ezezkoa eman dio jada–. Herrialdeko Auzitegi Gorenak bost aste barru entzungo ditu bi aldeen argudioak afera horretaz, eta urte amaieran edo datorren urte hasieran emango du erabakiaren berri.
Lehen ministro berriak, behintzat, ez zuen ongi hasi Eskoziako gobernuburuari aurre egiteko estrategia, esan baitzuen Sturgeon «atentzioa bilatzen» ari dela, eta ez zaiola «jaramonik egin behar». Eskoziako alderdikide kontserbadoreak kritiko agertu ziren adierazpen horiekin, boto emaile unionista moderatuak eta zalantzati daudenak konbentzitzeko balio ez duelakoan.
Afera horiei aurre egiteaz gain, Erresuma Batuko lehen ministro berriak haren alderdiaren erakargarritasuna —eta batasuna— berreskuratzea izango du helburu eta erronka, Johnsonen agintaldiko eskandaluak argitara atera zirenetik toryak laboristen atzetik baitaude inkestetan; batez bestekoaren arabera, kontserbadoreek botoen %32 jasoko lituzkete, eta Keir Starmer buru duen alderdiak, %41. |
2022-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/217840/joan-den-astean-zortzi-pertsona-hil-ziren-koronabirusarekin-araba-bizkai-eta-gipuzkoan.htm | Gizartea | Joan den astean zortzi pertsona hil ziren koronabirusarekin Araba, Bizkai eta Gipuzkoan | Positibo kopuruak gora egin du: 839 kasu atzeman dituzte; 60 urtetik gorakoen artean, ordea, behera egin du intzidentziak, puntu bat. | Joan den astean zortzi pertsona hil ziren koronabirusarekin Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Positibo kopuruak gora egin du: 839 kasu atzeman dituzte; 60 urtetik gorakoen artean, ordea, behera egin du intzidentziak, puntu bat. | Joan den astean 838 koronabirus kasu positibo atzeman zituzten Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, aurreko astean baino 127 gehiago, nahiz eta proba gehiago egin diren. 102 pertsona daude koronabirusarekin ospitaleratuta; horietako 97 gela arruntetan daude, aurreko astean baino sei gutxiago, eta beste bostak ZIUan (lau gutxiago).
Zortzi pertsona hil ziren joan den astean koronabirusarekin, aurreko astean baino zazpi gutxiago. 60 urtetik gorakoen taldean, 146,72koa da intzidentzia metatua, %0,87 gutxiago. Izan ere, talde horretan 507 kasu positibo antzeman zituzten joan den astean. Biztanleria osoan, berriz, 70,63koa da intzidentzia metatua; aurreko astean 69,3koa zen datu hori. |
2022-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/217841/petrolio-upela-garestitu-egin-da-lpeek-ekoizpena-sinbolikoki-jaitsi-ondoren.htm | Ekonomia | Petrolio upela garestitu egin da, LPEEk ekoizpena sinbolikoki jaitsi ondoren | Atzeraldi baten beldurrak upelaren kotizazioa jaitsi du udak aurrera egin ahala. | Petrolio upela garestitu egin da, LPEEk ekoizpena sinbolikoki jaitsi ondoren. Atzeraldi baten beldurrak upelaren kotizazioa jaitsi du udak aurrera egin ahala. | Azken hilabeteotan apurka ekoizpena handitzen aritu ondoren, kontrako bidea hartzea erabaki dute Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundeak (LPEE) eta haren aliatuak, Errusia buru dutela. LPEE+ izeneko taldeak erabakitako murrizketa sinbolikoa da —100.000 upel gutxiago urrian irailean baino—, baina nahikoa izan da petrolio upelaren merkatzea geratzeko: arratsalde erdian 96 dolarrean ari da salerosten Brent upela, goizean baino hiru dolar gehiago.
Atzeraldi hotsak eragindako erabaki bat izan da kartelarena eta haren aliatuena. Izan ere, udak aurrera egin ahala merkatzen aritu da upela, inflazio handiaren ondorioz atzeraldi bat etorri eta kontsumoa asko jaitsiko duelakoan. Upela gehiago merkatu aurretik, ehun dolarren bueltan mantentzeko ahaleginduko dela erakutsi nahi du horrela LPEE+ taldeak.
Irailean, kartelaren eta aliatuen ekoizpena itxialdien aurreko mailara itzuli zen azkenean.
Uztailean, Joe Biden AEBetako presidentea Saudi Arabian izan zen, eta Mohammed bin Salman Saudi Arabiako de factoko buruari eskatu zion petrolio ekoizpena handitzeko. Hori gertatu zen abuztuan eta irailean, baina igoera hori etetea erabaki dute Riadek, Moskuk eta haien aliatuek. |
2022-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/217842/itzali-egin-dute-zaporizhiako-zentralean-piztua-segitzen-zuen-erreaktore-bakarra.htm | Mundua | Itzali egin dute Zaporizhiako zentralean piztua segitzen zuen erreaktore bakarra | Errusiak eginiko bonbardaketengatik gelditu dute erreaktorea, Energoatom enpresaren arabera. | Itzali egin dute Zaporizhiako zentralean piztua segitzen zuen erreaktore bakarra. Errusiak eginiko bonbardaketengatik gelditu dute erreaktorea, Energoatom enpresaren arabera. | Beste itzalaldi bat Ukrainako Zaporizhiako zentralean. Energoatom enpresak jakinarazi duenez, gelditu egin dute zentral nuklearrean honezkero piztua gelditzen zen erreaktore bakarra. Zabaldutako informazioaren arabera, Errusiaren erasoaldi batengatik deskonektatu behar izan dute Ukrainako argindar saretik. Erreaktore horrek egiten zuen zentralaren eta Ukrainako sare elektrikoaren arteko lotura.
Ikusi gehiago: Erreaktore itzaliek prezioak piztu dituzte
Energoatomen arabera, bonbardaketa bat izan da zentralean, sute bat piztu da ondorioz, eta ezinbestean itzali behar izan dute erreaktorea. Zentrala Errusiaren kontrolpean dago joan den martxoaz geroztik, baina ukrainarrak dira bertan lanean ari diren teknikariak.
Ukrainako Energia ministro German Galuxtxenkok azaldu duenez teknikariek ezin izan dute zentrala Ukrainako argindar sarera konektatu, bonbardaketak izan direlako. Bigarren aldia da halako itzalaldi bat gertatzen dena. Abuztu amaieran eta historian lehen aldiz hainbat orduz geldirik izan ziren zentraleko sei erreaktoreak, orduan ere sute baten ondorioz. Ordu hartan erreaktoreetako bat abian jartzea lortu zuten, baina soilik %10ean.
Zentraletik oso gertu dago uneotan gerra frontea, eta bi aldeek elkarri leporatzen diote hura arriskuan jartzea, Nazioarteak eskatuta Zaporizhian izan da IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziaren ordezkaritza bat ere, baina bonbardaketak hasi baino ordu batzuk lehenago utzia zuen instalakuntza. Hori bera nabarmendu du Galuxtxenkok: «Nazioarteko ordezkaritzak atea zeharkatu bezain laster itzali dute erreaktorea».
Kontraerasoa
Bien bitartean, Ukrainako presidentearen aholkulari Mikhailo Podoliakek aholkatu die Krimeako herritarrei bonbardaketetarako babeslekuak presta ditzatela, eta horietan edateko ura pilatu dezatela, «desokupazio operazioa» hasten denerako. Krimeako penintsula izan da Errusiaren esku erori den lehenengotariko eremua, eta Volodimir Zelenski presidenteak behin baino gehiagotan ohartarazi du gerra ez dela amaituko hura berriz ere Ukrainaren esku geratu arte.
Kieven arabera, beti ere, Ukrainako indarrek aurrera egin dute Kramatorsk inguruetan, eta Errusiako armada dagoen eremura gerturatu dira. Horrez gain, Moskuren erasoei aurre egin diete beste herrialdearen ekialdean. Kharkiven, esaterako, ehun hildako eta zauritu utzi dituzte Ukrainaren bonbardaketek, baita bi gerra ibilgailu suntsitu ere.
Europako Batasuneko diplomaziaburu Josep Borrellek, berriz, berretsi du Ukrainari laguntzen jarraituko dutela bai ekonomikoki baita armen bitartez ere, «Errusiaren mehatxuei aurre eginez». |
2022-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/217843/arbuioa-eta-norabide-aldaketa.htm | Mundua | Arbuioa eta norabide aldaketa | Txileko konstituzio proposamenari emandako ezezkoa ezustean heldu bada ere, bada hura azaltzen duen arrazoi bat baino gehiago. | Arbuioa eta norabide aldaketa. Txileko konstituzio proposamenari emandako ezezkoa ezustean heldu bada ere, bada hura azaltzen duen arrazoi bat baino gehiago. | Neurri handiko ezustekoa izan da Txileko plebiszituaren emaitza, non 13 milioi txiletarrek baino gehiagok bozkatu duten Batzar Konstituziogileak herriarentzako konstituzio berri gisa proposatutako testua onartzeari buruz. Irailaren 4an, igandean, boto-emaileen bi heren inguruk uko egin zioten 2021eko uztailean %85eko parte hartze historikoarekin aukeratutako batzordeak egindako proposamenari. Badirudi boto-emaileen kopurua bikoizteak azaltzen duela, neurri batean, joera aldaketa, bai 2020koa, Batzar Konstituziogilerako deialdia onartu zenean, baita 2021ekoa ere, konbentzio horretako kideak aukeratu zituztenean. Bi kasuetan, gehiengo handi batek (%80), lehenik, konstituzio berri bat idazteko ekimena babestu zuen, eta, gero, aukera erreformista hori ordezkatzen zuten kideen aldeko botoa eman zuen. Aurreko gehiengo hori erdira murriztu da ehunekoetan, eta milioi bat boto-emaile gutxiagoan geratu da. Funtsezko galdera da nola galdu den hasierako bokazio erreformista hori, baina ez da gutxiago galdetzea nola den posible proposatutako testu konstituzionalaren ontasunak hain gutxi konbentzitzea? Proposamenaren behin betiko testua ezagutu zenean koalizio erreformistan izandako hausturak ematen du erantzun-zantzu bat: une horretan, zentro-ezkerraren zati batek —Demokraziaren aldeko Alderdien Kontzertazioko gobernuen dozenaka ministro ohik eta haren ondorengo koalizioak, Gehiengo Berriak tartean— testua atzera botatzea erabaki zuen, iritzita hura indarrean sartzea bideraezina zela, eta argudiatuta proposamenak antz gehiago zuela nahi zerrenda batekin zuzenbidearekin baino. Demokristauak, sozialistak, Demokraziaren aldeko Alderdiko kide eta erradikal ugari urrundu egin ziren beren alderdietatik; eta alderdiek baietzaren aldeko kanpaina egiten zuten bitartean, haiek eskuin tradizionaleko eta ultraeskuineko buruzagiek baino aurpegi atseginagoa eman zioten ezezkoaren eremuari, hasieratik eutsi baitzioten erreforma-proposamenari.
Eskuin tradizionalaren eta ultraeskuinaren ekarpena ere garrantzitsua izan da, baina azpimarratu behar da sektore horren nukleo gogorra nekez heltzen dela hautesleen herena izatera. Hau da, ekarpena esanguratsua izan da, baina ez du bere kabuz esplikatzen konstituziogilearen testua baztertzeko aukeraren garaipen ozena. Aipatutako bi elementuek ez badute beren kabuz azaltzen igandeko hauteskunde-tsunamia, beste elementu bat gehitu behar da. Prozesu eratzailearen egungo fasea (eskuinak Michelle Bachelet presidente sozialistak 2018an bultzatutako erreforma-saiakera blokeatu ondoren) 2019ko azaroan ireki zen, alderdi politiko gehienek, ezkerretik eskuinera, txiletarrei konstituzioaren aldaketari buruz galdetzea adostu zutenean, 2019ko urriaren 18an hasitako eztanda sozialari erantzuteko. 2020ko plebiszitua egin zenean eta 2021ean batzarreko ordezkariak aukeratu zituztenean gorenean zen protesta sozialaren pendulua, eta, hautesleen erdiak mobilizatu zituzten, gehiengo handiak lortuz. Penduluaren mugimendua ordena eskatzeko protestekin batera abiatu zen, eta puntu gorenean zen Txilek presidentetzarako hauteskundeak egin zituenerako. Nahiz eta iritzi publikoaren bilakaera hori agerikoa izan, neurri handi batean protestek eguneroko bizitzan zituen ondorioengatik, batzarreko kideek protestaren energiaz elikatzen zen testu baten aldeko apustua egin zuten beren zenitean, baina horregatik testua ez zetorren bat protestak alde batera utziak zituen gizartearen gogoarekin. 33 urteko demokrazian botoa eman ez zuten txiletarren %35en parte-hartzeak argi eta garbi baieztatu zuen gehiengo soziala ez zela ohikoa. Egoera ekonomikoak eragindako ondoezak (mundu osoan eragiten duen inflazioa pairatzen ari da herrialdea, eta kapital-ihesak eragindako krisia ere), eta herritarren zati batek gobernuarekin duen gogobetetze-ezak egin dute gainerakoa, erreferendum hori, edozein hauteskundeetan gertatzen de bezala, ez baita soilik izan proposamenaren ingurukoa. Testu konstituzional bat atzera botatzeak ez du esan nahi Txilen inor Pinocheten konstituzioari lotuta geratzen denik. Ezkerretik eskuinera, alderdiak prozesu eratzailearekin jarraitzearen alde agertu dira. Gabriel Boric presidenteak umiltasunez onartu ditu distira kentzen dioten emaitzak, eta prozesu horren bideratzaile gisa proposatu du bere burua, baina aukeratutakoa lehenetsiko duela hitzemanda: gobernatzea eta arazoak konpontzea. |
2022-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/217844/jose-luis-otamendiren-landura-mundua-biltzen-duen-mintza.htm | Kultura | Jose Luis Otamendiren 'Landura', mundua biltzen duen mintza | Jose Luis Otamendi aldi baten amaieraren sentipenaz eta pertsonala eta kolektiboa uztartzeko zailtasunaz aritu da, besteak beste, 'Landura' poema liburu berrian. Susa argitaletxeak kaleratu du. | Jose Luis Otamendiren 'Landura', mundua biltzen duen mintza. Jose Luis Otamendi aldi baten amaieraren sentipenaz eta pertsonala eta kolektiboa uztartzeko zailtasunaz aritu da, besteak beste, 'Landura' poema liburu berrian. Susa argitaletxeak kaleratu du. | «Hezetasun eta hozbero kontrastea tarteko, kanpoaren eta barruaren artean osatzen den ur pelikula da landura, kristal gainean ageri ohi dena argien». Jose Luis Otamendi idazleak hitzaren esanahia argitu du aurrena. Izan ere, Landura bere poema liburu berriaren izenburua ere bada; hamargarren poesia bilduma du. «Gure arteko landura fenomeno fisiko edo atmosferikoa baino gehiago ikusten dut nik gauzei erreparatzeko era bat bezala, esan eta idazten denari nolabaiteko izaera materiala eman nahi sotil bat». Non dagoen eta zer ikusten duen kontatzeko gogoz ondu du liburua, komunitatearekiko onginahiz. Gaur goizean aurkeztu dute, Donostiako Pandora tabernan.
«Poeta bat naiz, poesia gaitz autoimmunea dela aipatzen dut poema batean, eta bizi dudana ahalik eta modu doienean eta ahalik eta ederren eskaintzea dagokidala uste dut», Otamendik. Poesiara eraman ditu, besteak beste, «aldi baten amaieraren sentipena, norbere gogo-gorputzean itxita bizitzearen klaustrofobia molde bat, eta alderdi pertsonalak eta kolektiboak harmonizatzeko zailtasuna».
Itxialdi garaian idatzitako testu asko dagoen arren, idazleak ez du pandemiari eskainitako liburu bat egin. «Nago bizitzea egokitu zaigun garai hau ulertzeko eta kontatzeko ahaleginetan nabilen honen zalantza, kezka eta itxaropen sorta idatzia dela, ustez poesiaren ehunez kalerako jantzia».
Gaurko garaiaren ezaugarritzat du, hain justu, bizitakoari geruza baten atzetik begiratzea. «Bilbe sozialaren ahultasunak eta beldurraren ugaltze orokorrak geure baitara biltzeko ihesbide bila jartzen gaitu, eta munduari ia beti pantaila baten ostetik so egitera». Otamendi arduraz aritu da inguruan sumatu dituen gauza batzuez: beti hobea den iraganaren zamaz, indarkeriaz eta joera autoritarioen harrotzeaz, esaterako.
Kristaleko landurak ez du uzten beste aldean dagoena ikusten, eta horrek imajinazioa pizten du, Leire Lopez editorearen esanetan. «Horregatik, askotan gehiago esaten digute modu lausoan ikusten ditugun gauzek, nolabait antzemandakoek, osorik ikusten ditugunek baino, zeharka ikusitakoa, sumatutakoa, guk geuk osa dezakegulako», azaldu du Lopezek. Eta literaturarekin lotu du ideia hori: «Horrelaxe ibili naiz liburu hau irakurri dudan bakoitzean, erakusten eta ezkutatzen duenak sortzen duen jolas horretan».
Horregatik, landurak, kanpora begiratzean, barrura begira ere jartzen du norbera. «Landura dei bat ere bada, galdera, tentazioa, itxaropena. Baita berbaro ustez eder-jantzien gainetik zerbait egiteko premia ere». Gauzen kontzientzia hartu nahia adierazten du, Otamendiren hitzetan. Eta zerbait egitea, harentzat, garai nahasi hauetan zerbait ematea da: «Zerbait ematen saiatu nahiko nuke, inorentzat on izango diren gauzak egin. Hala ere, oraingoz ez dut lortu poema sorta hau osatzea besterik. Objektu poetiko bat balitz sikiera».
Letra xehez idatzitako 47 poemak osatzen dute Landura: horietako bost, neurrian, ez dira hogei ilaratik gora; beste zazpik hogei eta 25 bertso lerro artean dituzte, eta gainerako 35ak luzeagoak dira. «Dena bateratsu gertatzen da, nahas-mahasean, eta, aldarteak hala eskatuta, ez dut liburua ataletan banatu nahi izan oraingoan. Hasi eta buka dena bat da hemen».
Kontzientziak argituta
Xabier Gantzarainek egindako azalean, aldamio sarez bildutako eraikin bat ageri da, atzealdea kolore horizkoa duela. «Sare edo estalkiak, teila puskak edo harri kozkorrak erortzen badira, inor jotzetik libratuko du, baina gehienetan ilusioa baino ez da itxurazko segurtasun hori. Harriak ez ezik, esperantza eta pertsonak ere jausten baitira etengabe gu bizi garen eraikinetatik, eta ez dago gainbehera horri eutsiko dion sare aski sendorik», idazlearen hitzetan.
«Aldiro jakiteko non jaio/ beti behar izan dugu/ beste batzuk izan», bukatu du Otamendik Non jaio poema. «Zenbaten minak zenbaten pozak:/ non amaitzen da bestea eta non hasten norbera», berriz, Beste bat izateko jarraibideak izenekoa. «Zenbaitetan beste bat izateko premia enpatiarekin lotzen dut; beste askotan, aldiz, ideia hori eskapismotik eta norbere baitan kabitu ezinetik gertuago dagoen susmoa daukat», azaldu du. «Baina ez dakit».
Norberaren eta besteen onaren nahiak bultzatuta, ezinezko xede baten atzetik irudikatu ditu orriok: «Sobera nabarmendu beharrik gabe, modu diskretuan maite, eta halatsu bizi, euskarri kolektiboen bermearekin. Bide-orri politiko trauskil baterako hastapena izan zitekeen. Bizimodu apal antzeko eta burujabe baten edertasuna aldeztu kulturan bezala jendartean eta herri gisa, nork beretik emanez». |
2022-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/217845/ohartarazi-dute-thwaites-glaziarra-desegiteko-zorian-dela.htm | Mundua | Ohartarazi dute Thwaites glaziarra «desegiteko zorian» dela | Ikertalde baten arabera, izotz mendia eta inguruko horma urtzeak ondorio larriak ekar litzake: 1-3 metro igo liteke itsas maila. | Ohartarazi dute Thwaites glaziarra «desegiteko zorian» dela. Ikertalde baten arabera, izotz mendia eta inguruko horma urtzeak ondorio larriak ekar litzake: 1-3 metro igo liteke itsas maila. | Alarmak piztu ditu Thwaites glaziarraren egoerak. Izan ere, berriki argitaratutako azterlanak ikusirik, bistakoak dira kezkarako zioak. Mendebaldeko Antartidan dago izotz mendi hori, eta, adituek plazaratu dutenez, «ozta ozta» da desegin gabea. Ikertzaile talde baten arabera, baliteke haren egoera franko aldatzea denbora gutxian: urtu, zatitu eta itsas hondora erortzeko arriskua handia da. Ohartarazpena egin dute horrekin batera: diotenez, horrek erdiz-erdi eraginen luke itsas mailan.
Nature Geoscience aldizkarian argitaratu dituzte ikerlanaren emaitzak. Datu bat beltz bat eman dute horien artean: izotz mendia urtuko balitz, itsas mailak 1-3 metro artean egin lezake gora. Ondorioz, gaur egun ur azalean diren lur asko lirateke urpean munduan.
Plazaratutako txostenean azaldu dutenez, halaber, ikerlariek ondorioztatu dute Thwaites glaziarrak lehendik ere izan dituela aldaketa nabarmenak, «denbora epe motzean» gainera. Hori dela eta, adituak erne dira. «Glaziarraren etorkizunaren gaineko kezka gero eta handiagoa da», argitaratu du Hego Floridako Unibertsitateak idazki batean –unibertsitate hori da azterlanean parte hartu dutenetako bat–. |
2022-9-5 | https://www.berria.eus/albisteak/217846/hiru-udal-langileren-aurkako-salaketak-artxibatu-dituzte-apasos-auzian.htm | Gizartea | Hiru udal langileren aurkako salaketak artxibatu dituzte Apasos auzian | Sexu erasoen ustezko egilearen aurkako auzibideak, berriz, zabalik jarraitzen du eta ikerketarekin jarraitzeko agindu du epaileak. | Hiru udal langileren aurkako salaketak artxibatu dituzte Apasos auzian. Sexu erasoen ustezko egilearen aurkako auzibideak, berriz, zabalik jarraitzen du eta ikerketarekin jarraitzeko agindu du epaileak. | Gasteizko Instrukzio epaitegiko 4.zenbakiko epaileak artxibatu egin ditu Apasos elkarteko zuzendaritzak Animalien Babeserako Zentroko hiru udal langileren aurka jarritako salaketak. Epailearen ustetan, ezin da frogatutzat jo langile horiek sexu abusuak edo sexu jazarpena ikusi edo ezagutzen zituztela. Apasosek salatutako udal langile ohiaren aurkako auzibideak, ordea, zabalik jarraitzen du, epaileak ikerketarekin jarraitzea agindu ondotik. Epailearen erabakiaren berri izan ondotik, Iñaki Gurtubai Gasteizko zinegotzia pozik agertu da: «Ebazpen judizial honek baieztatzen du zuzen jokatu zutela [udal langileek] eta Apasosek jarritako salaketak ez ziola errealitateari erantzuten. Era berean, nik uste dut Udalak behar bezala jokatu zuela, txakurtegiko zerbitzutik berehala kendu zuelako udal langile ohi baten aurkako ustezko sexu abusuen salaketaren berri izan zuenean; hilabete geroago jada ez zen lanean ari. Beste inork baino lehen, erakunde horrek eman zion Fiskaltzari ustezko sexu-abusu horien berri». Duela bi urte abiatu zuen auzibidea Gasteizko epaitegiak. 2018ko udaberri-udan, Armentiako udal txakurtegiko langile batengandik sexu abusuak, umiliazioak eta tratu iraingarriak salatu zituzten zazpi emakume boluntariok. 2019ko irailean, gertakari horien berri izan zuten udal arduradunek. Udalak barne ikerketa bat ireki zuen 2020ko uztailean, eta horren berri eman zion fiskaltzari. Apasos elkarteko boluntarioek beste hiru langileri ere leporatu zieten abusuak ezagutzea eta horiek ez etetea, eta salaketa horiek dira orain epailek artxibatu dituenak. Aurtengo maiatzean, Arabako Probintzia Auzitegiak sei urteko eta bederatzi hilabeteko espetxe zigorra ezarri zion Gasteizko udal txakurtegiko langileari bere bikotekide ohiari eta txakurtegiko boluntarioa izan zenari sexu erasoa egitegatik. 2020. urtetik, espetxean zegoen erasotzailea, epaiketaren zain. Hain justu ere, gizonezko horrek bigarren auzi bat zabalik du oraindik Arabako auzitegian, 2020. urtean Apasos elkarteko lau boluntarioek salaketa bat aurkeztu zutelako bere kontra ustez egindako lan jazarpenagatik eta sexu abusuengatik. Salaketa horren ikerketarekin jarraitzeko agindu du epaileak gaur. Azken erabaki horri buruz ere mintzatu da Gurtubai zinegotzia, ohar bidez: «Prozedura judizialean frogatzen bada langile ohi horrek ikertzen ari diren delituak egin zituela, justiziaren pisu guztia haren gainean erortzea nahiko genuke». |
2022-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/217865/sexu-eraso-bat-izan-zen-igandean-barakaldon.htm | Gizartea | Sexu eraso bat izan zen igandean Barakaldon | Emakume bat diskoteka batean sartu zen, eta ez du gogoratzen gero zer gertatu zen. Goizaldean kalean aurkitu zuten, minez eta odoletan. | Sexu eraso bat izan zen igandean Barakaldon. Emakume bat diskoteka batean sartu zen, eta ez du gogoratzen gero zer gertatu zen. Goizaldean kalean aurkitu zuten, minez eta odoletan. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak hainbat iturriri jakinarazi dienez, igande goizaldean sexu eraso bat izan zen Barakaldon (Bizkaia). Igandean bertan salatu zuten, eta Ertzaintza gertatutakoa ikertzen ari da. Hainbat pertsonari deklarazioa hartu die.
El Correo egunkariaren arabera, diskoteka batean izan zen erasoa: emakumea lagun batekin joan zen, baina ez du gogoratzen gero zer gertatu zen. Egunkari horrek argitaratu duenez, gazte batzuek etxe bateko ezkaratzean aurkitu zuen, noraezean, minez eta genitaletan odola zuela. |
2022-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/217866/120000-euro-ordainarazi-nahi-dizkie-iruneko-udalak-hamar-pertsonari-sanferminetako-prozesioko-istiluengatik.htm | Politika | 120.000 euro ordainarazi nahi dizkie Iruñeko Udalak hamar pertsonari, sanferminetako prozesioko istiluengatik | Jarritako salaketetan, «tentsio eta indarkeria egoera bat sortzea» egotzi die udalak, eta 12.000 euroko isuna ezarri dio bakoitzari | 120.000 euro ordainarazi nahi dizkie Iruñeko Udalak hamar pertsonari, sanferminetako prozesioko istiluengatik. Jarritako salaketetan, «tentsio eta indarkeria egoera bat sortzea» egotzi die udalak, eta 12.000 euroko isuna ezarri dio bakoitzari | Uztailaren 7ko San Ferminen prozesioak soka luzea ekarriko du Iruñean. Auzitegietan bidea egiten ari den prozesuaz gain, bide administratiboa ere zabaldu du Iruñeko Udalak, egun hartan Curia kalean ziren hamar pertsonaren aurka. Zehazki, 12.000 euroko isun bana ezarri diete bakoitzari, «herritarren segurtasuna urratzeagatik, San Ferminen prozesioan parte hartzen ari ziren ordezkari batzuk iraindu eta jazarrita». Besteak beste, «edariak jaurtitzea» eta «tentsio eta indarkeria egoera bat sortzea» leporatzen diete. Guztira, 120.000 euro kobratuko ditu udalak isunetan.
Tentsio handiko eguna izan zen uztailaren 7a Iruñeko alde zaharrean. Jendetza batu zen Curia kalean, San Fermin eguneko prozesioa ikusteko. Iruñeko udaltzainez gain, Hego Euskal Herriko eta Espainiako Estatuko beste udalerri batzuetako agenteak bertaratu ziren errefortzu gisa, hala nola Gasteizkoak, San Sebastian de los Reyesekoak, Zaragozakoak eta Badajozekoak.
Urtero legez, udalbatzako zinegotziak atera ziren prozesioan, eta tentsioak gora egin zuen Curia kaletik igarotzean. «UPN kanpora» gisako oihuak entzun ziren, eta hainbat aldarrikapen zituzten kartelak atera zituen jendeak, Elizaren eta alderdi politiko eskuindarren aurka, besteak beste. Egun hartan grabatutako irudiek erakusten dutenez, oihuka ari zen jendearen aurka bortizki oldartu ziren zenbait polizia.
Protestan zirenetako batzuk atxilotu zituzten: zortzi lagun, guztira. Horietako bat espetxera eraman zuten, desordena publikoak eragitea, autoritatearen aurkako atentatua, gorroto delitua eta lesioak egotzita. Gainerakoak aske utzi zituzten Mari Paz Benito epailearen aurrean deklaratu ostean. Iruñeko Udalak akusazio partikular gisa parte hartuko du epaiketan.
Prozesioa amaitu eta berehala, Maia alkateak esan zuen erasoak «talde antolatu» batek egin zituela. «San Fermin egunean talde antolatu batek indarkeria handiz eraso egin zien zinegotziei eta Curiako ordezkariei. Denek ikusi ahal izan dituzue hain irudi ezohikoak, gorrotoz eta faxismoz beteak», esan zuen Maiak, ezohiko prentsaurreko batean. |
2022-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/217867/israelgo-armadak-palestinar-bat-hil-eta-hogei-zauritu-ditu-jeninen.htm | Mundua | Israelgo armadak palestinar bat hil eta hogei zauritu ditu Jeninen | Zaurituen artean bi gazte eta haur bat daude. Apirilaz geroztik, 90etik gora palestinar hil ditu Jeninen eta Nablusen. | Israelgo armadak palestinar bat hil eta hogei zauritu ditu Jeninen. Zaurituen artean bi gazte eta haur bat daude. Apirilaz geroztik, 90etik gora palestinar hil ditu Jeninen eta Nablusen. | Israelgo soldaduek palestinar bat hil eta hogei zauritu dituzte bart gauean Jeninen, Zisjordanian. Hildakoak Mohamed Sabaneh zuen izena, eta 29 urte zituen. Zaurituen artean bi gazte eta haur bat daude; azken horri matrailezurrean tiro egin diote. Palestinako Atzerri ministroak jakinarazi duenez, larri daude zauritu gehienak.
Apirilean Tel Aviven izan zen eraso baten ustezko egilearen etxea botatzera joan dira soldaduak Jeninera. 100 ibilgailu militar sartu dira hirian eta errefuxiatuen kanpalekuan, hondeamakina batekin batera. Soldaduek etxea uztera behartu dituzte bizilagunak, eta orduan sortu dira liskarrak, Maan News agentziaren arabera. Balekin egin dute tiro soldadu israeldarrek palestinarren aurka.
Protestak izanagatik, Israelek azkenean bota egin du Tel Aviveko ustezko erasotzailearen etxea. Hamarkadak dira Israelek botatzen dituela israeldarrak hiltzea egozten dieten palestinarren etxeak, epaiketarik egin ez bada ere. Bart gaueko kasuan Ram Hazamen etxea bota du. Apirilean Tel Aviveko taberna batean hiru israeldar hiltzea leporatu zioten; ihes egin arren, aurkitu eta hil egin zuten. Familiak helegite bat jarri zuen ez zezaten haren etxea bota, baina Auzitegi Gorenak atzera bota zuen.
Apiriletik 90etik gora palestinar hil ditu Israelek Nablusen eta Jeninen, eta 1.500 atxilotu ditu, Olatua hautsi izeneko operazioan. Hildakoen artean zibilak, adingabeak eta kazetariak daude, Shireen Abu Akleh, besteak beste. Hori ere Jeninen hil zuten, errefuxiatu kanpalekuan, buruan tiro bat jota.
Hain zuzen, Israelek atzo aitortu egin zuen litekeena dela soldadu batek hil izana Al Jazeerako kazetaria, baina ikerketarik ez duela hasiko gaineratu zuen, soldaduek ondo jokatu zutelako «palestinar armatuen aurrean». Israelgo armadak esan zuen akats bat izan zela. |
2022-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/217868/txinako-sichuan-probintziako-lurrikaran-hildakoak-65-dira-dagoeneko.htm | Mundua | Txinako Sichuan probintziako lurrikaran hildakoak 65 dira dagoeneko | Hamabi pertsona daude desagertuta. 6.500 pertsona ari dira erreskate lanetan parte hartzen. | Txinako Sichuan probintziako lurrikaran hildakoak 65 dira dagoeneko. Hamabi pertsona daude desagertuta. 6.500 pertsona ari dira erreskate lanetan parte hartzen. | Astelehenean 6,8 graduko lurrikara batek astindu zuen Txinako Sichuan probintzia, eta dagoeneko 65 dira hildakoak. Erreskate taldeak lanean ari dira oraindik epizentroa izan zen tokian. Komunikazioak etenda daude, eta etxeak erortzen ari dira oraindik. 3 gradutik gorako hamar erreplika izan dira lurrikararen ostean.
Astelehen goizaldean izan zen lurrikara, lur azaletik hamasei kilometrora. Hildako 65 pertsonez gain, hamabi desagertuta daude, Global Times egunkariaren arabera. Zaurituak 248 dira.
Suediaren tamainako probintzia bat da Sichuan, eta 84 milioi biztanle ditu. 50.000 pertsonak etxea utzi behar izan dute. Alerta mailarik handienetan bigarrena ezarri dute, eta 6.500 pertsona ari dira parte hartzen erreskateetan. |
2022-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/217869/nafarroako-bandera-erraldoiarekin-diru-publikoa-xahutu-eta-gainkostuak-isilarazi-izana-egotzi-diote-maiari.htm | Gizartea | Nafarroako bandera erraldoiarekin «diru publikoa xahutu» eta «gainkostuak isilarazi» izana egotzi diote Maiari | Adierazpen instituzionala onartu dute Iruñeko Udalbatzan EH Bilduren, PSNren eta Geroa Bairen botoekin | Nafarroako bandera erraldoiarekin «diru publikoa xahutu» eta «gainkostuak isilarazi» izana egotzi diote Maiari. Adierazpen instituzionala onartu dute Iruñeko Udalbatzan EH Bilduren, PSNren eta Geroa Bairen botoekin | Diru publikoaren xahutzea, opakutasunez jokatzea eta gainkostuak ezkutatu nahi izatea. Hori egotzi diote Iruñeko alkate Enrique Maiari, udalbatzak gaur onartutako adierazpen instituzionalean. PSNren udal taldeak aurkeztu du adierazpena, eta, Nafarroako ikurrari «errespetu instituzionala» adierazteaz gain, udal gobernu taldeak Foruen plazan jarritako bandera erraldoia «diru publikoen xahutzea dela» salatu dute. Horrez gain, Navarra Sumak «opakutasunez» jokatu duela esan dute, «banderaren gastua 100.000 eurotik 180.000ra garestitu dela isilarazteagatik».
PSNz gain, adierazpenaren aldeko botoa eman dute EH Bilduk eta Geroa Baik. Navarra Sumaren bost ordezkariek kontra bozkatu dute. |
2022-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/217870/luis-mari-elustondo-euskadiko-federazioko-presidente-ohia-hil-da.htm | Kirola | Luis Mari Elustondo Euskadiko Federazioko presidente ohia hil da | 75 urte zituen, eta iazko martxoan utzi zuen kargua. UEFAn eta FIFAn selekzioaren ofizialtasunaren eskaria bideratu zuen, nahiz eta ondoren bi erakundeek atzera bota zuten. | Luis Mari Elustondo Euskadiko Federazioko presidente ohia hil da. 75 urte zituen, eta iazko martxoan utzi zuen kargua. UEFAn eta FIFAn selekzioaren ofizialtasunaren eskaria bideratu zuen, nahiz eta ondoren bi erakundeek atzera bota zuten. | Euskadiko Futbol Federazioak jakitera eman duenez Luis Mari Elustondo zendu da, erakundeko presidente ohia. Erandion (Bizkaia) jaioa, bederatzi urte izan zen presidente: 2012tik 2021ra. Selekzioaren ofizialtasunaren eskaria UEFAren eta FIFAren aurrean bideratu zuen presidentea izan zen, nahiz eta eta gero atzera bota zuten. Iazko martxoan hartu zuen haren lekua Javier Landetak. 75 urterekin zendu da Elustondo.
Euskadiko Futbol Federazioak FIFAri eta UEFAri eskubide osoko kide moduan onartua izatea eskatzea erabaki zuen 2018ko abenduaren 13an, 44 bozetatik 43 aldekoak izan ziren bileran. «Baiezkoak irabaztea espero nuen, baina ez hain modu garbian. Federazioko kideek argi utzi dute eskaera egin nahi diotela UEFAri eta FIFAri», adierazi zuen batzarraren amaieran Elustondok. Handik bi urtera bete zuen agindua., Eusko Jaurlaritzarekin batera. Hori egiten aritu ziren Elustondo bera, eta Jon Redondo Eusko Jaurlaritzako Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren zuzendaria. Eskariak "bideragarritasun legala" zuela berretsi zuten aurkeztutako agirian, eta "alde guztiekin adostutako integrazioa gauzatzeko borondatearekin" eginda zegoela.
Elustondo beti agertu zen bide horren alde. Ofizialtasunarena "mantso, akordioekin eta armonia onean" egin beharreko zerbait dela zioen. "Lortuz gero euskal zaleen pozerako izango da". Baina argi esan zuen. "Gu ez gara sekula pankarta eta oihu batekin aterako". Kargua uzterakoan hurrengo zuzendaritzak egin beharko lana izango zela berretsi zuen. Baina UEFAk eta FIFAk atzera bota zuten eskaria iazko udan.
Selekzioaren izendapenaren arira jokalariekin izandako desadostasunen ostean, Elustondo presidente zela partidak berreskuratu ziren, eta FIFA datetan jokatu zen horietako bat. Gizonezkoen selekzioaren azken partida Costa Ricaren aurka izan zen, Eibarren jokatu zen, 2020ko azaroan, eta Elustondo oraindik presidente zen. Emakumezkoenak iaz jokatu zuen hiruko torneo bat Venezuelaren eta Argentinaren kontra, eta irabazi egin zuen. |
2022-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/217871/ana-beltranek-ez-du-segituko-nafarroako-ppren-presidente-karguan.htm | Politika | Ana Beltranek ez du segituko Nafarroako PPren presidente karguan | 'El País' egunkariak aurreratu du albistea, baina erabakia oraindik ez da ofiziala. Beltranen tokia Javier Garcia parlamentarioak beteko duela zabaldu dute. | Ana Beltranek ez du segituko Nafarroako PPren presidente karguan. 'El País' egunkariak aurreratu du albistea, baina erabakia oraindik ez da ofiziala. Beltranen tokia Javier Garcia parlamentarioak beteko duela zabaldu dute. | Ana Beltranek ez du segituko Nafarroako PPko presidente gisa. Erabakia oraindik ez da ofiziala, baina, El País egunkariak aurreratu duenez, Beltranek ez du postuan jarraituko, eta alderdiaren kongresuan ofizial egingo dute erabakia. Kongresua uda baino lehen egitea aurreikusita zegoen, baina oraindik ez du datarik. PPk UPNrekin duen koalizioaren geroa argitzeke dago oraindik, eta litekeena da hori zehaztu arte Nafarroako PPren lema nork hartuko duen ez erabakitzea. El País-ek zabaldu duenez, Beltranen postua Javier Garcia Navarra Sumako parlamentaria eta PPren zuzendaritzako kideak beteko du.
Beltran Nafarroako PPko presidentea da 2017tik. Nafarroako Parlamentuko bozeramaile izan zen 2015 eta 2019 artean; urte horretan Madrilgo diputatu aukeratu zuten Pablo Casadoren zerrendako postu garrantzitsuetako batean. |
2022-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/217872/hego-euskal-herriko-etxeko-langileak-urrian-hasiko-dira-langabeziarako-kotizatzen.htm | Ekonomia | Hego Euskal Herriko etxeko langileak urrian hasiko dira langabeziarako kotizatzen | Enplegatzaileek %80ko hobaria jasoko dute eta 35.600 langileri eragingo die aldaketak. Soldatak Bermatzeko Funtsera joateko eskubidea ere aitortu zaie. | Hego Euskal Herriko etxeko langileak urrian hasiko dira langabeziarako kotizatzen. Enplegatzaileek %80ko hobaria jasoko dute eta 35.600 langileri eragingo die aldaketak. Soldatak Bermatzeko Funtsera joateko eskubidea ere aitortu zaie. | Hego Euskal Herrian legalki diharduten 35.600 etxeko langileak urrian hasiko dira langabezia ordainsarirako kotizatzen. Espainiako Gobernuko Ministroen Kontseiluak etxeko langileen baldintzak arautuko dituen errege dekretua onartu du, eta, haren arabera, aurrerantzean langabezia ordainsaria jaso ahal izango dute. Era berean, enplegatzaileak kontratua aldebakartasunez eteteko duten eskubidea murriztuko du. Enplegatzaileek %80ko hobaria jasoko dute kotizazioak ordaintzeko. Ipar Euskal Herriko etxeko langileei 1999an aitortu zitzaizkien eskubide horiek.
Errege dekretu hau etxeko langileen eta haien alde diharduten elkarteen borrokaren beste pauso bat da. Hori bai, derrigortuta emaniko pauso bat da, Europako Auzitegiaren otsaileko ebazpen batek behartu baitu. Auzitegi horren iritziko, etxeko langileek langabezia eskubiderik ez izatea genero bazterketa kasu bat zen, langileen %95 emakumeak baitira. Ebazpen horren ondoren, Espainiako Kongresuko alderdi guztiek aho batez onartu zuten zuzentaraua iragan ekainaren 9an, eta lan ministerioa lan harreman berria arautuko duen legeari forma emateko prozesua hasi zuen.
Dekretuaren eraginez etxeko langileek hiru arlotan hobetuko dituzte haien lan baldintzak. Batetik, eta agian agerikoena, langabezia saria jasotzeko eskubidea aitortuko zaie. Bestetik Soldatak Bermatzeko Funtsera joateko eskubidea aitortuko zaie, eta azkenik kaleratze arrazoiak mugatu egingo dira. Egun desestimenduaren figura existitzen da, eta haren arabera enplegatzaileak arrazoirik eman gabe eten dezake kontratua. Lege berriarekin egoera jakin batzuetara mugatuko da eskubide hori.
Finantzaketari dagokionez, Lan Ministerioaren asmoa da enplegatzaileak eta langileek gehiago ordaindu behar ez izatea. Eskubide berriak lortzeko etxeko langileek kotizazio handiagoak beharko dituzte, eta gobernuak bere gain hartuko du gainkostu hori enplegatzaileei emaniko hobarien bitartez. Gauzak hala, %80 arteko hobariak eskainiko dizkiete enplegatzaileei. |
2022-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/217873/truss-ekaitzari-aurre-egingo-diogu.htm | Mundua | Truss: «Ekaitzari aurre egingo diogu» | Buruzagi kontserbadoreak arratsaldean hasi ditu gobernua osatzeko elkarrizketak. Johnsonek kritikatu egin ditu dimisioa ematera bultzatu zutenak. | Truss: «Ekaitzari aurre egingo diogu». Buruzagi kontserbadoreak arratsaldean hasi ditu gobernua osatzeko elkarrizketak. Johnsonek kritikatu egin ditu dimisioa ematera bultzatu zutenak. | Arratsalderako egin du Liz Truss lehen ministroak bere lehen agerraldia, bere agintaldiko helburuak izango direnak aurkezteko. Euria izan du lagun lehen agerraldian, eta asko izan dira eguraldia haren agintaldiarekin lotu dutenak ere, esanez garai ilunak izango direla datozenak. Buruzagi kontserbadoreak, ordea, itxaropena eskaini die herritarrei: «Ekaitzari aurre egingo diogu, eta berriz martxan jarriko dugu Erresuma Batua, eraiki egingo dugu, eta hazten lagunduko diogu».
Hiru helburu nagusi ere zehaztu ditu Trussek hurrengo hilabeteetarako: ekonomia, energia eta osasun zerbitzuak. Ekonomiaren alorrean zerga erreforma iragarri du: «Zergak murriztuko ditugu lan gogorra saritzeko, eta inbertsioak bultzatuko ditugu». Energiaren arloan, berriz, «[Errusiako presidente Vladimir] Putinen gerrak» eragindako energia krisia kudeatzeko neurriak iragarri ditu. Erreformak iragarri ditu osasun zerbitzuetan ere: «Gure osasun zerbitzua zutituko dugu».
Eskerrak ere eman dizkio Trussek orain arte gobernuburu izan den Boris Johnsoni, eta gogorarazi hark eman ziola bide 'brexit'-ari, baita COVID-19aren aurkako txertaketa kudeatu eta Errusiaren aurka «tinko» eutsi ere. «Lehen ministro kontsekuentea izan da. Orain garaia da Britainia Handiak bizkarrean daraman pisua arintzeko. Azkarrago eraiki behar ditugu errepideak eta etxeak, eta banda zabala hedatu. Familien zorra gutxitu behar dugu», aldarrikatu du gobernuburuak.
Lehenago, Elizabeth II.a erreginarekin bildu da buruzagi kontserbadorea Balmoralgo jauregian, Eskozian. Estatuburuak eskatu dio Trussi has ditzala gobernua osatzeko negoziazioak. Dena den, dagoeneko hasiak dira zenbait izen aurreratzen. Haren kabinetea osatuko dutenetako batzuk izango dira hauek: Kwasi Kwarteng kantziler karguan, James Cleverly Atzerri Ministerioan eta Suella Braverman Barne ministro gisa —orain arte kargu horretan aritu den Priti Patelek atzo eman zuen dimisioa—.
Dimisioak
Johnsonek gaur utzi du ofizialki gobernuburu kargua. Downing Streetetik joan baino minutu batzuk lehenago, agerraldi jendetsua egin du gobernuburuaren egoitza aurrean, gertukoez inguratuta. Kritikatu egin ditu dimisioa ematera behartu zutenak, eta babesa eskaini die bai Trussi, baita Alderdi Kontserbadoreari ere: «Lekukoa eskuz aldatu da, ezustean txandakako lasterketa bilakatu den honetan. Zenbaitek erabaki zuten ibilbidearen erdian arauak aldatzea, baina horrek ez dio axola orain».
Uztailean eman zuen dimisioa Johnsonek, pandemian Downing Streeteko 10. zenbakian egindako festek eragindako eskandaluagatik. Baina berak ez du akatsik egin izana onartu, alderantziz baizik, «konspirazio» baten biktima izan dela esan izan du behin baino gehiagotan. Agurreko agerraldian, berriz, politikagintzako lehen lerrotik erretiratzeko asmoa iragarri du, baina itzultzea erabat baztertu gabe. Izan ere, Cincinatori egin dio erreferentzia, hura bezala «nekazaritza lanetara» itzuliko dela esanez. Baina Cincinato buruzagi erromatar bat izan zen, zeinak, kargua utzi zuen arren, Senatuak eskatuta bigarrenez itzuli zen agintera.
Ez da izan kargua utzi duen bakarra. Orain arte Justizia ministro eta lehen ministrorde izan denak, Dominic Raabek, iragarri du utzi egingo duela kargua, eta bigarren lerrora igaroko dela. Twitterren zabaldutako txio batean eman du erabakiaren berri, baina zehaztu gabe dimititu ote duen edo Trussek berak kargugabetu ote duen —lehen ministro berriek parlamentuko bulegoan ematen diete ministroei kargugabetzeen berri, haiek Downing Streeteko 10. zenbakiaren kanpoaldean egon ohi diren kazetarien aurretik pasa beharrik ez dezaten—.
Alderdi Kontserbadoreko buru izateko lehian Trussen aurkari izan den Rishi Sunaken gertuko bi ministrok ere euren karguak utzi dituzte: Osasun ministro Steve Barclayk eta Garraio ministro Grant Shappsek. Ipar Irlandarako idazkari Christopher Hope ere kargutik kentzea erabaki du Trussek.
Lehen ministro berriak testuinguru oso zailean hartuko du gobernuburu kargua. Inflazioa %10,1ekoa da, eta espero da hiru puntu igoko dela urte amaierarako; gainera, Ofgem Elektrizitate eta Gas Merkatuen Bulegoak —sektoreko erregulatzailea da— iragan hilabetean jakinarazi zuen energia konpainiek etxebizitzei urtero kobratu ahalko dieten gehieneko prezioa %80 igoko dela —2.325 eurotik 4.202ra— urriaren 1etik aurrera. |
2022-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/217874/getarian-lehorreratu-da-juan-sebastian-elkano-mundu-biraren-500-urteurrenean.htm | Bizigiro | Getarian lehorreratu da Juan Sebastian Elkano, mundu biraren 500. urteurrenean | Ehungarrenez, herri antzezlana egin dute Elkanoren mundu birak bost mende betetzen dituela oroitarazteko. | Getarian lehorreratu da Juan Sebastian Elkano, mundu biraren 500. urteurrenean. Ehungarrenez, herri antzezlana egin dute Elkanoren mundu birak bost mende betetzen dituela oroitarazteko. | Atzera begirako berezia egin dute Getarian, 1522. urtean eginak oroimenean. Bost mende dira Juan Sebastian Elkanok gidatu zuen ontziak munduari bira eman ziola. 1519an abiatu, eta 1522ko irailaren 6an lurreratu ziren Sanlucar de Barramedan, Espainian. Urteurrena ez da edonolakoa, beraz; eta ezta omenaldia ere –antzezlanak ehungarren aldia du aurten–. 260 herritarretik gora aritu dira emanaldian, orduko estetikari eutsiz.
Lehendik iragarri bezala, berrikuntzak izan dira aurtengoan. Besteak beste, lehenbiziko aldiz emakume bat izan da tripulazioko kideen rolak bete dituztenen artean.
Ikusi gehiago: 500. mundu bira Getarian |
2022-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/217875/zaporizhiako-zentralak-berehalako-neurriak-behar-ditu-ezbeharrik-gertatuko-ez-bada.htm | Mundua | Zaporizhiako zentralak «berehalako neurriak» behar ditu ezbeharrik gertatuko ez bada | IAEAk ohartarazi du zentral nuklearraren inguruko bonbardaketak «etengabeko arriskua» direla, eta dagoeneko hainbat kalte eragin dituztela eraikinetan. AEBetako informazio zerbitzuen arabera, Ipar Koreari armak erosteko asmoa du Errusiak. | Zaporizhiako zentralak «berehalako neurriak» behar ditu ezbeharrik gertatuko ez bada. IAEAk ohartarazi du zentral nuklearraren inguruko bonbardaketak «etengabeko arriskua» direla, eta dagoeneko hainbat kalte eragin dituztela eraikinetan. AEBetako informazio zerbitzuen arabera, Ipar Koreari armak erosteko asmoa du Errusiak. | IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak kaleratu berri du Zaporizhiako zentral nuklearrean egindako azterketari buruzko txostena. Bertan nabarmendu «berehalako neurriak» hartu behar direla ezbeharrik gertatuko ez bada. Gerra frontetik oso gertu dago zentrala, eta dagoeneko bitan itzali behar izan dituzte erreaktoreak, bonbardaketek suteak eragin dituztelako. Azken aldiz atzo itzali zuten martxan zen azken erreaktorea.
«Segurtasun nuklearrerako babes eremu» bat sortzeko beharra nabarmentzen du txostenak. Horrez gain, ohartarazten du zentralean lanean ari direnen baldintzak hobetu beharko liratekeela. «Langile kopurua oso mugatua da, eta Errusiaren okupaziopean aritzeak estres eta presio gehigarria eragiten du. Ezin da egoera hori denboran luzatu, giza akats bat gertatzeko arriskua handitzen duelako», adierazi dute adituek. Horiek hala, eskatu diote Vladimir Putin presidentearen gobernuari erretira ditzala zentralaren inguruetan dituen ibilgailu militarrak eta armak, baita instalazioen barruan dituenak ere.
IAEAko ordezkaritzaren esanetan, bonbardaketek kalteak eragin dituzte erregai nuklearra eta hondakin erradioaktiboak biltegiratzeko eraikinetan. «Ukrainako egoera aurrekaririk gabekoa da. Lehen aldia da halako gatazka bat pizten dela programa nuklear sendo bat duen herrialde batean. Istripu nuklear batek ondorio larriak eragingo lituzke herrialdean bertan eta haren mugetatik kanpo», ohartarazi dute adituek.
Bestalde, AEBetako informazio zerbitzuen arabera, Errusia milioika misil eta jaurtigai erosten ari da Ipar koreari. Aurrez, Washingtonen esanetan, Iranen egindako droneak baliatu izan ditu Moskuk. Ipar Korea bera Errusiarengana gerturatu da azken urteetan, eta Ukrainako gerra hasi zenean ere babesa agertu zion Vladimir Putin presidenteari, esanez Mendebaldearen «politika hegemonikoek» bultzatu dutela Errusia «bere burua defendatzera». |
2022-9-6 | https://www.berria.eus/albisteak/217876/bigarrena-lortu-du-pedersenek.htm | Kirola | Bigarrena lortu du Pedersenek | Danimarkarra esprintean gailendu da, taldetxo batean. Roglic erori egin da esprinta jotzen ari zela, eta Evenepoelek matxura bat izan du azken hiru kilometroetan | Bigarrena lortu du Pedersenek. Danimarkarra esprintean gailendu da, taldetxo batean. Roglic erori egin da esprinta jotzen ari zela, eta Evenepoelek matxura bat izan du azken hiru kilometroetan | Mads Pedersenek (Trek) irabazi du Espainiako Vueltako 16. etapa. Primoz Roglicek (Jumbo-Visma) erasoa jo du azken kilometroetan, eta harekin batera zenbait txirrindularik egin dute aurrera; horien artean Pedersen. Taldetxo horretako ziklisten artean erabaki da garailea, esprintean. Erraz gailendu da danimarkarra, eta Roglicek eroriko itsusia izan du. Remco Evenepoel (Quick-Step) liderrak matxura bat izan du azken hiru kilometroen barruan. Ordurako, Roglicek erasoa joa zuen, eta atzeko taldean zen flandriarra. Talde hori zortzi segundora iritsi da helmugara, eta denbora hori eman diote liderrari. 1.26ren aldea ateratzen dio liderrak orain Roglici.
Aurtengo Espainiako Vueltako azken atseden egunaren ostean, hirugarren eta azken astean murgildu da lasterketa. Ia 200 kilometro egin behar izan dituzte ziklistek Sanlucar de Barramedatik Tomaresera (Espainia), eta beroa eta haizea izan dira eguneko oztopo nagusiak. Lehen 175 kilometroetan zehar ez da nabarmentzeko askorik izan. Ibilbidea laua zen arren, azken hamabost kilometroetan gailur handi bat zegoen, eta hori zen eguneko mugarrietako bat. Amaiera zorrotza eta sigisagatsua zen, espezialistentzat aproposa. Azken kilometroan 600 metroko gainari (%8ko pendiza) egin behar izan dio aurre tropelak, eta bertatik helmugako aldaparaino (%4an) ibilbidea estua eta teknikoa zen.
Bi txirrindulari gutxiagorekin abiatu da tropela atseden egunaren ondoren. Esteban Chavesek (Education First) eta Maxim Van Gilsek (Lotto) lasterketa utzi dute, eta dagoeneko 40 txirrindulari gutxiago daude tropelean. Eguneko ihesaldian egoteko ez da lehia handirik izan. Ander Okamika (Burgos-BH) eta Luis Angel Mate (Euskaltel-Euskadi) bakarrik saiatu dira tropeletik ihes egiten, eta elkarrekin egin dute egunaren zati handiena. Tropelean lasai aritu dira, baina hogei kilometro gelditzen zirenean abiadura handitu dute, eta bost kilometro aurrerago harrapatu dute aurreko bikotea.
Orduan Ibai Azurmendi (Euskaltel-Euskadi) aldapan gora saiatu da tropeletik ihes egiten, baina tartetxoa zabaldu duen arren, berehala harrapatu du tropelak. Abiadura bizian egin dituzte azken kilometroak. Roglicek erasoa jo du azkeneko maldetan gora, eta esprinterrez beteriko talde txiki batekin egin du aurrera. Tarte txiki bat zabaltzea lortu dute, eta une horretan bertan Evenepoel liderrari gurpila zulatu zaio.
Taldetxo horretan bertan erabaki da garailea. Pedersenek berak abiatu du esprinta, eta erraz lortu du bigarren garaipena. Roglic erori egin da esprintean, eta odoletan amaitu du eguna. Evenepoelen matxura azkeneko hiru kilometroen barruan izan denez, hura zegoen taldearen helmugako denbora eman diote flandriarrari. Hortaz, zortzi segundo galdu ditu Roglicekin, eta 1,26ra dauka orain esloveniarra sailkapenean. |
2022-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/217896/hil-egin-da-auto-batek-atzo-erandion-harrapaturiko-emakumea.htm | Gizartea | Hil egin da auto batek atzo Erandion harrapaturiko emakumea | Biktimak 64 urte zituen. Ertzaintza gertaera ikertzen ari da | Hil egin da auto batek atzo Erandion harrapaturiko emakumea. Biktimak 64 urte zituen. Ertzaintza gertaera ikertzen ari da | 64 urteko emakume bat harrapatu zuen auto batek atzo Erandion (Bizkaia), Enekuriko errepidean, Bilborako norabidean. Larri eraman zuten Gurutzetako Ospitalera, eta gauerdian hil da.
Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak ez du gertaeraren inguruko beste informaziorik eman, baina Ertzaintza ikertzen ari dela ohartarazi du. |
2022-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/217897/palestinar-bat-hil-dute-tiroz-nablusen-astebetean-seigarrena.htm | Mundua | Palestinar bat hil dute tiroz Nablusen, astebetean seigarrena | Palestinako Osasun Ministerioaren arabera, bularrean egin diote tiro 29 urteko Junis Ghasan Tayehri. | Palestinar bat hil dute tiroz Nablusen, astebetean seigarrena. Palestinako Osasun Ministerioaren arabera, bularrean egin diote tiro 29 urteko Junis Ghasan Tayehri. | Israelgo armadak beste palestinar bat hil du Zisjordanian, astebetean seigarrena. 21 urteko Junis Ghasan Tayehri tiro egin diote bularrean, eta tokian bertan hil da, Palestinako Osasun Ministerioak zabaldu duenez. Al-Fara'a herrian izan da tiroketa, Nablustik gertu, Zisjordanian. Armadako iturrien arabera, borrokak izan ziren miliziano palestinarren eta militarren artean, eta lehenengoek lehergailuak jaurti zizkieten soldaduei.
Operazio berean, eta Wafa albiste agentziaren arabera, soinu bonbak eta negar gasa jaurti zizkieten militarrek palestinarrei, eta preso palestinar ohi baten etxea miatu zuten Al-Fara'an. Orotara 27 palestinar atxilotu dituzte azken orduetan Zisjordanian eginiko operazioetan.
Apiriletik, 90etik gora palestinar hil ditu Israelek Nablusen eta Jeninen, eta 1.500 atxilotu ditu, Olatua hautsi izeneko operazioan. Hildakoen artean zibilak, adingabeak eta kazetariak daude, Shireen Abu Akleh besteak beste. Hura ere Jeninen hil zuten, errefuxiatu kanpalekuan, buruan tiro bat jota.
Hain zuzen, Israelek herenegun aitortu zuen litekeena dela soldadu batek hil izana Al-Jazeerako kazetaria, baina gaineratu zuen ez duela ikerketarik hasiko, soldaduek ondo jokatu zutelako «palestinar armatuen aurrean». Israelgo armadak esan zuen akats bat izan zela. |
2022-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/217898/roglicek-vuelta-utzi-du-atzoko-istripuaren-ondorioz.htm | Kirola | Roglicek Vuelta utzi du, atzoko istripuaren ondorioz | Hainbat kolpe eta azaleko zauriak ditu, sendagileen agiriaren arabera. | Roglicek Vuelta utzi du, atzoko istripuaren ondorioz. Hainbat kolpe eta azaleko zauriak ditu, sendagileen agiriaren arabera. | Jumbo Visma taldeak eman du albistea, gaur goizean: Primoz Roglicek ez du jarraituko Espainiako Vueltan, atzo erori zela eta. Bigarren zen sailkapen orokorrean, eta azken hiru Vueltak irabaziak zituen txirrindulariak.
«Osatu azkar, txapeldun! Eskerrik asko Vuelta honetan eman dituzun une polit guztiengatik», gaineratu dute sare sozialetan zabalduriko mezuan. «Asmo handiak zenituen azken egunetarako, baina, zoritxarrez, ez da gertatuko».
Roglic esloveniarrak erasoa jo zuen atzoko etapako azken hiru kilometroetan, baina eroriko itsusia izan zuen, Fred Wright (Bahrain) txirrindulariarekin talka egin ostean oreka galduta.
Halere, helmugaratzea lortu zuen, etaparen irabazle Mads Pedersenen denbora berarekin, eta Remco Evenepoel sailkapeneko burua baino zortzi segundo lehenago. |
2022-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/217899/hasi-dira-ikasgeletara-itzultzen-nafarroako-100000-ikasle.htm | Gizartea | Hasi dira ikasgeletara itzultzen Nafarroako 100.000 ikasle | Nafarroako lau ikasletik batek ikasiko du D edo B ereduan. Ikasleen %66 sare publikoan matrikulatu dira. | Hasi dira ikasgeletara itzultzen Nafarroako 100.000 ikasle. Nafarroako lau ikasletik batek ikasiko du D edo B ereduan. Ikasleen %66 sare publikoan matrikulatu dira. | Irailaren 1ean egin zuten eskola sartzea Ipar Euskal Herrian, eta Nafarroako ikasleen txanda da orain: atzo ireki zituzten 225 ikastetxeetatik hamahiru, eta gaur eta bihar artean zabalduko dituzte gainerakoak. Orotara, 106.769 ikasle matrikulatu dira Nafarroako ikastetxeetan. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, berriz, itunpeko sarekoak asteon hasi dira itzultzen, eta bihartik aurrera zabalduko dituzte eskola publikoak.
COVID-19aren aurkako neurririk gabeko ikasturtea izango da 2022-2023koa: besteak beste, maskararik ez dute izango ikastetxeetan, eta burbuila talderik ere ez da egongo. Gainera, Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, 3-6 urteko haurrek ez dute maskararik erabili beharko eskola garraioan. Eta eskoletan ohiko ordutegia izango dute: ikastetxeen %69k goizez bakarrik emango dituzte eskolak, eta %29k, goizez eta arratsaldez.
Nafarroako Gobernuak itzuleraren inguruko bestelako hainbat datu ere eman ditu. Hizkuntzari dagokionez, %24,7k D ereduan —osorik euskaraz, gaztelerako irakasgaiarekin— eta B ereduan —erdia euskaraz eta erdia gazteleraz— ikasiko dute. Gainera, hainbesteko zeresana eman duen PAI Ingelesez Ikasteko Programan ikasi beharko dute ikasleen %35ek. Eskolara joaten aurten hasiko direnen artean, euskarak presentzia handiagoa izango du: 3 urteko haurren %28,7 D edo B ereduan matrikulatu dituzte.
Sareen araberako datuak ere argitaratu dituzte. Azaldu dutenez, sare publikoa da nagusi: Nafarroako ikasleen %66 eskola publikoetan matrikulatuta daude.
Geroz eta ikasle gutxiago
Jaiotze tasaren jaitsiera nabaritzen ari da Nafarroako ikastetxeetan ere. HH Haur Hezkuntzan eta LH Lehen Hezkuntzan ikusten da jaitsiera oraingoz: iaz baino %4,6 ikasle gutxiago egongo dira HHn, eta %1,4 gutxiago LHn. |
2022-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/217900/covid-19aren-intzidentzia-maldan-behera-nafarroan.htm | Gizartea | COVID-19aren intzidentzia, maldan behera Nafarroan | Abuztuaren 29tik irailaren 4rainoko astean, 191 positibo antzeman ditu Osasunbideak, aurreko astean baino %32 gutxiago. Laugarren dosia 60 urtetik gorakoei eta arrisku taldeei jartzea aholkatu du EMAk. | COVID-19aren intzidentzia, maldan behera Nafarroan. Abuztuaren 29tik irailaren 4rainoko astean, 191 positibo antzeman ditu Osasunbideak, aurreko astean baino %32 gutxiago. Laugarren dosia 60 urtetik gorakoei eta arrisku taldeei jartzea aholkatu du EMAk. | Iragan astean jasotako COVID-19 datuen txostena argitaratu du Nafarroako Osasun Publikoko Institutuak, eta, bertan jasotzen denaren arabera, izurriaren intzidentziak maldan behera jarraitzen du. Abuztuaren 29tik irailaren 4ra, 191 positibo antzeman ditu Osasunbideak PCR edo antigeno proba bidez: aurreko aste osoan baino 35 gutxiago. Intzidentzia, oraintxe, 29 kasukoa da 100.000 biztanleko –joan den astea 40 kasukoa zen–. Datuei so, kutsatzeek %32 egin dute behera astebetean.
Ospitaleetako presioari dagokienez, behera egin du: azken astebetean 27 lagun zeden erietxeratuta gaitzarekin, aurreko astean baino hamar pertsona gutxiago. Joan den astean, orotara, zazpi pertsona ospitaleratu zituzten Nafarroan, eta horietatik bakar bat ere ez zuten ZIU zainketa intentsiboko unitateetan artatu. Horrez gain, pertsona bat hil da COVID-19aren ondorioz.
EMAren aholkua laugarren dosiaz Bestalde, ECDC Gaixotasunen Prebentziorako eta Kontrolerako Europako Zentroak eta EMA Sendagaien Europako Agentziak eguneratu egin dituzte COVID-19aren aurkako txertaketari buruzko irizpideak. Bi erakundeek aholkatu dute hurrengo taldeak lehenestea COVID-19aren aurkako txertoen laugarren dosia jasotzeko: 60 urtetik gorakoak, immunoeskasia dutenak, haurdun dauden emakumeak, zahar etxeetako egoiliarrak eta langileak, eta osasun langileak. Joan den ostegunean, EMAk oniritzia eman zien COVID-19aren omikron aldaera batzuetara egokitutako bi txertori: Pfizer/BioNTech enpresen Comirnaty eta Moderna enpresaren Spikevax prototipoei, hain zuzen. SARS-CoV-2 birusaren jatorrizko aldaeraren aurkako babesa eskaintzeaz gain, txerto horiek babes gehigarria eskaintzen dute omikron BA.1 azpialdaeraren aurka. Hortaz, sendagai agentziaren arabera, eraginkorragoak izango lirateke gaur egun zirkulazioan den birusaren aurka. |
2022-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/217901/labore-esportazioak-herrialde-pobreenetara-mugatzeko-eskatuko-dio-putinek-erdogani.htm | Mundua | Labore esportazioak «herrialde pobreenetara» mugatzeko eskatuko dio Putinek Erdogani | Errusiako presidenteak egotzi dio Mendebaldeari «jokabide eredu bat» ezarri nahi izatea herrialdeei, «subiranotasuna murriztuz». | Labore esportazioak «herrialde pobreenetara» mugatzeko eskatuko dio Putinek Erdogani. Errusiako presidenteak egotzi dio Mendebaldeari «jokabide eredu bat» ezarri nahi izatea herrialdeei, «subiranotasuna murriztuz». | Errusia ekialdeko Vladivostok hirian egiten ari diren Ekialdeko Ekonomia Foroan da egunotan Errusiako presidente Vladimir Putin, eta han ere Ukrainako gerra izan du hizpide. Estatuburuak salatu du uda hasieran Turkia eta NBE Nazio Batuen Erakundearen bitartekaritzarekin lortutako labore esportaziorako akordioa bere mesedetan baliatzen ari dela Europa: «Ukrainatik ateratzen den laborea ez da herrialde pobreenetara joaten. Orain arte ateratako 87 itsasontzietatik bi bakarrik heldu dira garatzeko bidean dauden estatuetara». Hori dela eta, iragarri du Turkiako presidente Recep Tayyip Erdogani eskatuko diola esportazioak «herrialde pobreenetara» mugatzeko.
Hala, «kolonizazio politikekin» jarraitzea egotzi dio EB Europako Batasunari, eta ohartarazi jarrera horrek elikadura arazoak ugarituko dituela. «NBEren arabera, 2019an 135 milioi pertsona zeuden gosez munduan; orain kopuru hori 145 milioikoa da. Izugarria da, Herrialde pobreenek gero eta zailagoa dute elikagaiak erostea. Inoiz ikusi gabeko giza hondamendi bat gerta liteke», esan du Putinek.
Zigor ekonomiko eta teknologikoen bidez «Errusiari eraso egitea» ere egotzi dio Putinek Mendebaldeari, baina berretsi du herrialdea «subiranoago eta indartsuago» irtengo dela gatazkarik. Haren esanetan, «jokabide eredu bat» ezarri nahi die Mendebaldeak herrialdeei zigorren bitartez, modu horretan estatuen «subiranotasuna murriztuz», eta politika horiek «mehatxu bat» dira nazioartearentzat. Baina aldaketak hasiak direla ohartarazi du Putinek, eta horiek AEBen hegemoniaren galera eta Asiako herrialdeen gorakada ekarri dituela: «Apurka uko egin diogu dagoeneko fidagarriak ez diren dibisa horiek erabiltzeari. AEBen aliatu direnak ere dolarretan dituzten aktiboak murrizten ari dira».
AEBetako informazio agentzien arabera, otsailean hasitako erasoaldian milaka soldadu galdu ditu Errusiak, eta Mendebaldeak ezarritako zigorrek ere milioika euroko galerak eragin dizkiote. Izan ere, nazioarteko enpresa handiek itxi egin dituzte herrialdean zituzten azpiegiturak eta herrialde askok eten egin dituzte inportazioak. |
2022-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/217902/beste-hiru-salaketa-jarri-dituzte-eric-olhatz-ikuskatzailearen-kontra.htm | Gizartea | Beste hiru salaketa jarri dituzte Eric Olhatz ikuskatzailearen kontra | Presondegian dago Olhatz maiatzetik: hiru futbolarik haren kontrako salaketa ezarri zuten orduan, haurrak zirela sexu abusuak egin zizkiela eta. Orain, beste hiruk jarri dute salaketa, eta behin-behineko kartzelaldia luzatu diote. | Beste hiru salaketa jarri dituzte Eric Olhatz ikuskatzailearen kontra. Presondegian dago Olhatz maiatzetik: hiru futbolarik haren kontrako salaketa ezarri zuten orduan, haurrak zirela sexu abusuak egin zizkiela eta. Orain, beste hiruk jarri dute salaketa, eta behin-behineko kartzelaldia luzatu diote. | Eric Olhatz futbol ikuskatzailearen kontrako sei salaketa dira, sexu abusuengatik. 59 urteko gizona errekrutatzailea zen Baionako Aviron Bayonnais futbol taldean. Maiatzean, jada, haren kontrako salaketa ezarri zuten hiru futbolari ohik. Izan ere, haurrak zirela sexu abusuak egitea leporatzen diote gizonari. Atxilotua izan zen orduan, eta, behin-behinean kartzelatua; atxilotu zutenean, haurren argazki pornografikoak atzeman zituzten haren telefonoan. Bada, haren kontrako beste hiru salaketa ezarri dituzte orain beste hiru gizonezko futbolarik, arrazoi berengatik. Hala, Olhatzen behin-behineko kartzelaldia luzatzea eskatu du Baionako prokuradoreak, eta erabakia onetsi du epaileak.
Ez da behatzailea salatu duten lehen aldia. 2009ko urrian, Realak Frantzian zuen behatzailea zenean, behin-behinean kanporatu zuen talde txuri-urdinak: adingabeak galbidean jartzeagatik kondenatu zuten. Epaiaren arabera, Olhatzek «sexu eduki desegokia» zuen SMS bat bidali zion ordezkatzen zuen 13 urteko jokalari bati. Hiru hilabeteko kartzela zigorra ezarri zioten, hamar hilabetez adingabeekin lan egitea debekatu zioten, eta jokalariari eta haren gurasoei kalte ordain bat ere ordaindu behar izan zien. Olhatsen defentsak txantxa bat izan zela argudiatu zuen. 2010ean, Paueko auzitegiak errugabetu egin zuen. Realarentzat lanean jarraitu zuen 2018ko uztailera arte. Futbolaren munduan, Olhatz ezaguna da berak deskubritu zuelako Antoine Griezmann Realeko jokalari ohia. |
2022-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/217903/enirio-aralar-mankomunitateak-larre-kudeaketa-plana-berrabiarazteko-asmoa-duela-salatu-dute-abeltzainek.htm | Gizartea | Enirio-Aralar mankomunitateak Larre Kudeaketa Plana berrabiarazteko asmoa duela salatu dute abeltzainek | Gipuzkoako EH Bilduk 2019an «emandako hitza jan» egin duela diote Aralarko abeltzainek, eta abereekin egiten duten larre kudeaketa gutxiesten dela gehitu dute. | Enirio-Aralar mankomunitateak Larre Kudeaketa Plana berrabiarazteko asmoa duela salatu dute abeltzainek. Gipuzkoako EH Bilduk 2019an «emandako hitza jan» egin duela diote Aralarko abeltzainek, eta abereekin egiten duten larre kudeaketa gutxiesten dela gehitu dute. | Aralarko abeltzainak kexu dira, Enirio-Aralar mankomunitateko juntak 2019an «izoztu» zuen Larre Kudeaketa Plana berrabiarazteko asmoa duelako. Hori dela eta, Aralarko Baserritarren Elkarteko kideek, Euskal Nekazarien Batasunarekin eta Euskal Herriko Nekazarien Elkartasunarekin batera, agerraldia eta protesta egin dute gaur goizean, Ordizian (Gipuzkoa), Euskal jaietan.
Abeltzainen esanetan, egungo agintaldiaren hasieran Enirio-Aralar mankomunitateko arduradunek zuten Larre Kudeaketa Plan berria aurkeztu zuten, abeltzain guztiek errefusatua. «Gorabehera eta sestra ugariren ostean», Gipuzkoako EH Bilduk plan berria «izozkailuan» sartuko zuela adierazi zien abeltzainei, eta hor egon da ordutik. Hala ere, abeltzainek diote jakin berri dutela mankomunitateko juntak plana berrabiarazteko asmoa dutela, 18.000 euroko aurrekontuarekin.
Gauzak horrela, aipatutako hiru elkarteek hiru gauza argitu nahi izan dituzte: lehenik eta behin, diote mendia kudeatzeko modu «egokiena, ekologikoena, merkeena eta jatorrena» abereekin egindako kudeaketa dela. Bigarrenik, esan dute egun euskal gizarteak «hainbeste preziatzen duen Aralar», neurri handi batean, bertako abeltzainek aziendarekin moldatutako paisaia dela. Azkenik, adierazi dute beren abereekin egindako larre kudeaketa «gutxietsi nahi duen planteamendu ororen aurka» daudela, eta mankomunitateari zuzendu zaizkio, eta eskatu «mihi puntan hainbeste darabilten lehen sektorearekiko begirunea» bere eguneroko jardunean aplikatzeko.
Bestalde, abeltzainak prest agertu dira abeltzainen eta aziendaren lana lehenetsi eta «balorea emango lieketen planteamenduak jorratzeko». |
2022-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/217904/lizar-begontildeak-irabazi-du-igartza-saria.htm | Kultura | Lizar Begoñak irabazi du Igartza saria | Benidormeko kiosko bat da Itzalkinak eguzkitan nobela proiektuaren gertalekua, eta han lan egiten duten bi emakume dira protagonistak. | Lizar Begoñak irabazi du Igartza saria. Benidormeko kiosko bat da Itzalkinak eguzkitan nobela proiektuaren gertalekua, eta han lan egiten duten bi emakume dira protagonistak. | Kiosko bat, gune turistiko bateko pasealeku batean, hondartzaren ondoan; eta, kioskoaren barruan, langile bat, egunkariz, aldizkariz eta askotariko oroigarriz inguratuta ia aurpegia besterik ikusten ez zaiola. Irudi hori iradokitzailea zaio Lizar Begoña idazleari, eta haren barneko askotariko gaiak lotuta irudikatu du Itzalkinak eguzkitan nobela proiektua. 25. Igartza saria irabazi du —Elkar argitaletxeak, Beasaingo Udalak eta CAF enpresak antolatzen dute—, eta gaur goizean eman dute haren berri, Donostian, Begoñak, Xabier Mendiguren Elkarreko editoreak, Leire Artola Beasaingo alkateak eta Ioritz Iraola CAFeko Euskara Batzordeko ordezkariak.
Aurten, 11 proiektu aurkeztu dituzte Igartza sariketara, eta Begoñarena hautatu dute irabazle Oihane Amantegi, Irati Jimenez eta Garazi Kamio epaimahaikideek. Idazleak 6.000 euroko laguntza jasoko du, eta urtebete izango du eleberria lantzeko; ondo bidean, 2024ko udaberrian argitaratuko dute.
Begoña (Sopela, Bizkaia, 1996) Arte Ederretan graduatua da, eta euskara eskolak ematen ditu lanbidez. 2020an kaleratu zuen bere lehenengo liburua, Aro beilegia poesia bilduma, Donostia Kultura poesia saria irabazi eta gero, eta aurten argitaratu du bigarrena, Gepardo japoniarrak, hori ere poesiazkoa. Hitzen materialtasunari segika ondu zuela azaldu zuen BERRIAn, joan den astean egindako elkarrizketa batean: «Formaren lanketak eta testuaren espazialtasunarekin jolasteak gogorarazten dizu hemen bertan dagoela irakurri beharrekoa, ez bilatzeko harago. Gordintasunaren eta gorputzaren aldarrikapena da; hori nahi nuen, ez inolako aurarik».
Itzalkinak eguzkitan izango da narratiban egingo duen lehen lana. Benidormen (Herrialde Katalanak) girotu du istorioa: hondartza pareko gune turistiko batean dagoen kiosko bateko bi langile dira protagonistak. Bata, 65 bat urteko emakumea: haren familiak zabaldu zuen kioskoa, turismoaren boomaren garaian, ezagutu zituen negozioaren garai hobeak, eta larritasunez bizi du paperaren egoera. Bestea, idazlearen adin bueltako neska bat: ikasketak utzi berritan hasi da kioskoan lanean, eta beste ikuspegi batetik begiratzen die inguruari eta harreman sozialei.
«Gustatzen zait bi pertsonaien arteko kontrastea: batak ekarri ahalko luke garai bateko Benidormeko testuingurua, eta izan daiteke prisma interesgarri bat gaur egungoari begiratzeko; bestea sare sozialetan ibiltzen da, eta perspektiba horretatik hitz egiteko aukera ematen dit», azaldu du idazleak.
Kiosko bat izanik istorioaren «nukleoa», Begoñak «paperaren eta pantailen arteko talka» landu nahi du bereziki, tokia metafora gisa erabiliz, «inflexio puntu» bat irudikatzeko.
Hizkuntza bihurritua
Benidormen kutsu «kitsch» eta «komikoak» erakarri du idazlea: «Dena da esajeratua, dena puzten du». Ironia erabiltzeko gogoa du, gainera. «Turistifikazio garai handi bat izan du, eta horren ostean geratu den paisaia kitsch-a interesatzen zait estetikoki: itzalkinekin doan jendea, erreta dauden turistak... Leku koloretsu bat da». Martin Parr argazkilariaren lana erreferentzia bisual bat da horretarako: «Idatzi nahi dudanak bat egiten du haren iruditeriarekin». Hala ere, Begoñak barre txikiarekin aitortu du Benidormen inoiz izan gabea dela oraindik: «Agian joan beharko naiz aurten turismo apur bat egitera».
Liburua ataletan banatzeko asmoa du, bi langileen lan txanden arabera. Txanda bakoitzean, bietako baten ahotsak gidatuko du kontakizuna, lantokiko bizipenak, pentsamenduak eta oroitzapenak nahastuta. Estilo berezi bat lortu nahi du horretarako, hizkuntzaren «errespetu falta kontzientea» izango duena, arauak hautsiko dituena hizketa bizi propio bat izateko. Aurora Venturiniren Las primas (Lehengusinak, 2007) eta Andrea Abreuren Panza de burro (Asto sabela, 2020) ditu erreferentetzat: «Gustatzen zait testualtasuna lantzeko modu gordin hori», esan du.
«Poesiarena bide zuzen bat izan da, baliabide bat nire pentsamenduak ahalik eta argien plazaratzeko», Begoñaren hitzetan. Badaki eleberria idazteak beste lan bat eskatuko diola, baina bazuen gogoa genero horretan aritzeko: «Uste dut poesiarekin ez nintzela iritsiko hain zabala den gai bat jorratzera».
Iaz, Olatz Mitxelena Larretak irabazi zuen Igartza saria, Arrakalak ipuin bilduma proiektuarekin. Mendiguren Elkarreko editoreak esan duenez, Mitxelena liburua lantzen ari da egun, eta datorren urteko udaberrian emango dute argitara. |
2022-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/217905/superberriak-ek-denda-guztiak-itxiko-ditu.htm | Ekonomia | Superberriak-ek denda guztiak itxiko ditu | BM Shop kateko lau saltoki kudeatzen ditu, eta 70 langile kaleratuko ditu | Superberriak-ek denda guztiak itxiko ditu. BM Shop kateko lau saltoki kudeatzen ditu, eta 70 langile kaleratuko ditu | Superberriak-ek, BM saltoki handiak (Uvesco) BM Shop kateko denda batzuk kudeatzeko erabiltzen duen enpresak, jarduna eteteko lan erregulazioa hasi du. LAB sindikatuak jakinarazi duenez, Amurrioko (Araba), Laudioko (Araba), Ugaoko (Bizkaia) eta Bilboko Zazpikaleetako BM Shop dendak ixteko asmoa du. Itxiera horiek 70 langile kaleratzea eragingo dute. Halaber, neurri bera aplikatuko dute Roxima 2020 SMn, Barakaldoko BM Shop kudeatzen zuen enpresan.
Lan erregulazioren inguruko kontsulta epea asteazkenean hasi da, eta hilabete luzatuko da. LABek aitortu duenez, erabakiak ezustean harrapatu du, iragan uztailean zuzendaritzarekin izandako solasaldietan irail amaierarako bilera batzuk adostu baitzituzten. Superberriak-ek duela urtebete egin zuen frankizia aldaketa, eta, hala, haren denda guztiak BM taldera igaro ziren.
LABek bere ordezkari guztiak deitu ditu gaia aztertzeko, eta aurreratu du bide guztiak agortuko dituela lanpostuak defendatu eta lan erregulazioa eragozteko. |
2022-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/217906/pablo-gonzalez-lehenbailehen-aske-uzteko-eskatu-dute-sindikatu-gehienek.htm | Gizartea | Pablo Gonzalez «lehenbailehen» aske uzteko eskatu dute sindikatu gehienek | Agiri bat sinatu dute, besteak beste, ELAk, LABek, Steilasek, ESK-k, CCOOk eta UGTk. Espainiari eta Europako Batasunari eskatu diete amaiera emateko «bidegabekeria» horri. | Pablo Gonzalez «lehenbailehen» aske uzteko eskatu dute sindikatu gehienek. Agiri bat sinatu dute, besteak beste, ELAk, LABek, Steilasek, ESK-k, CCOOk eta UGTk. Espainiari eta Europako Batasunari eskatu diete amaiera emateko «bidegabekeria» horri. | Otsailaren 28an atxilotu zuten Pablo Gonzalez kazetaria, Polonian, eta preso dute ordutik. Kazetariaren egoerarekin kezkatuta agertu dira gaur hainbat sindikatu agiri batean, eta hura askatzea galdegin dute. Besteak beste, ELAk, LABek, Steilasek, ESK-k, CCOOk, UGTk, CNTk eta Espainiako eta Herrialde Katalanetako beste hainbat sindikatuk sinatu dute agiria. Idazkia sinatu duten sindikatuek salatu dute «guztiz antidemokratikoa» eta «bidegabea» dela Gonzalezen egoera, eta «egunetik egunera okerrera» egiten duela. Gogoratu dute abuztuaren 23an Rzeszowko auzitegiak atzera bota zuela haren atxiloaldia beste hiru hilabetez luzatzeko erabakiaren aurka abokatuak aurkeztutako eskaera, eta salatu dute gaur egun «inkomunikatuta» dagoela praktikan: haren familiak kartzelan bisitatzeko baimena eskatu izan du, baina ez du erantzunik jaso orain arte, eta, azken sei hilabeteotan, ez dute harekin telefono bidezko kontakturik izan. Atxilotu zutenetik, familiaren bost gutun baino ez ditu jaso– guztiak atzerapenarekin– eta abokatuarekin eta Espainiako kontsulatuarekin baino ezin izan da harremanetan jarri, sindikatuek gogora ekarri dutenez. Horregatik guztiagatik, idazkia sinatu duten sindikatuek Poloniako agintariei galdegin diete Pablo Gonzalez «lehenbailehen» eta «kargurik gabe» aska dezatela. «Onartezina iruditzen zaigu estatu batek hain modu arbitrarioan eta inolako frogarik gabe kazetari bat atxilotzea», ohartarazi dute. Prentsa askatasunaren eta demokraziaren aurkako erasoa dela gaitzetsi dute, halaber. Horrez gain, Espainiari eta Europako Batasunari eskatu diete beren esku dagoen guztia egin dezatela «bidegabekeria» horri amaiera emateko.
Otsailaren 28tik preso
Gonzalez otsailaren 28an atxilotu zuten, Przemyslen, Errusiak Ukrainari egindako erasoak sortutako errefuxiatu krisiaren berri ematen ari zela. Errusiako zerbitzu sekretu militarrarentzat lan egitea leporatzen diote, eta hamar urteko kartzela zigorra jar diezaiokete horregatik. Atxilotu zutenean, hiru hilabeteko espetxe zigorra ipini zioten, eta beste hiru hilabete luzatu zioten maiatzaren amaieran. Abuztuan, Poloniako Przemysl eskualdeko auzitegiak beste hiru hilabetez luzatu zion espetxe zigorra. |
2022-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/217907/euskarazko-conquis-hilaren-27an.htm | Bizigiro | Euskarazko 'Conquis', hilaren 27an | Lur Errekondok eta Iñigo Vicensek aurkeztuko dute ETB1eko reality berria: Naufragoak. Saioaren promozio kanpainan, EITBk botila erraldoi bat jarri du Gasteizko Andre Maria Zuriaren plazan. | Euskarazko 'Conquis', hilaren 27an. Lur Errekondok eta Iñigo Vicensek aurkeztuko dute ETB1eko reality berria: Naufragoak. Saioaren promozio kanpainan, EITBk botila erraldoi bat jarri du Gasteizko Andre Maria Zuriaren plazan. | EITBk Naufragoak abentura reality berria aurkeztu du gaur, Gasteizko FesTVal telebista jaialdian. Lur Errekondok eta Iñigo Vicensek aurkeztuko duten saioa berria: Karibe itsasoan galdu ondoren, bizirik irauteko erronka gogorrei aurre egin beharko diete lehiakideek. El Conquistador del Caribe saio arrakastatsuaren sortzaileek egin dute programa —Hostoil Produkzioak da ekoiztetxea—.
Gaur, 19:30ean, saioaren aurrestreinaldia egingo dute Gasteizko Principal antzokian, eta han bilduko dira abentura berrian parte hartuko duten protagonistak: lantaldea eta lehiakideak.
Saioaren promozio kanpainaren barruan, EITBk botila erraldoi bat jarri du Andre Maria Zuriaren plazan, eta bertaratzen diren guztiak naufragoen botilarekin argazki bat egitera gonbidatuko ditu. Argazkiak Instagramera igotzen dituzten guztien artean, bi pertsonentzako 1.000 euroko bidaia zozkatuko dute. Gaur da parte hartzeko azken eguna.
Naufragoak saioa hilaren 27an estreinatuko du ETB1ek. Kariben girotutako abentura ikusgarrian, zazpi bikotek eta bikoterik gabe parte hartuko duten lau lehiakidek beren bizitzako erronka gogorrenari aurre egin beharko diote itsasoan galdu ondoren. ETBko arduradunen arabera, Karibe itsasoak paradisuzko harea zuridun hondartzak ekartzen ditu gogora, baina urakanez eta arriskuz beteriko itsasoa da. Ur bero eta arriskutsu horietan dauden zazpi uhartetan, Kariben galdutako protagonistek bizirik irauteko joko eta proba gogorrei aurre egin beharko diete.
Euskal Telebistan sekula egin ez den programa horren gidaritzan, bi aurpegi berri arituko dira: Lur Errekondo eta Iñigo Vicens. Saioa asteartetan izango da ikusgai ETB1en eta Eitb.eus-en, baina astelehen, astearte eta asteazkenetan, 15 minutuko saio bereziak emango dituzte eguerdiko albistegiaren ondoren, eta unean uneko informazioa eta material esklusiboa bilduko dute bi aurkezleek. Halaber, reality berriak tarte berezia izango du Biba zuek! saioan.
Bestalde, Naufragoak saioak presentzia nabarmena izango du sare sozialetan. Izaro Bereziartuak eduki bereziekin beteko ditu Twitter, Instagram, Tiktok eta Eitb.eus-eko kontuak, abenturak aurrera egin ahala. |
2022-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/217908/frantziak-gogortu-egin-nahi-ditu-langabezia-saria-jasotzeko-baldintzak.htm | Ekonomia | Frantziak gogortu egin nahi ditu langabezia saria jasotzeko baldintzak | Emmanuel Macronen gobernuak saria jasotzeko lan egin beharreko hilabeteen kopurua eta saria jasotzeko aldia aldatu nahi izatea nahi du ekonomiaren egoeraren arabera. Sindikatu guztiak daude kontra. | Frantziak gogortu egin nahi ditu langabezia saria jasotzeko baldintzak. Emmanuel Macronen gobernuak saria jasotzeko lan egin beharreko hilabeteen kopurua eta saria jasotzeko aldia aldatu nahi izatea nahi du ekonomiaren egoeraren arabera. Sindikatu guztiak daude kontra. | Emmanuel Macronen bigarren bosturtekoan lehen erreforma handia izango dena gaur jarri da abian, langabezia aseguruaren modulaziorako proposamena onartu duenean Ministroen Kontseiluak. Eta eztabaida handia izango da haren inguruan, sindikatu guztiak baitaude kontra.
Berez, erreforma aurreko 2019ko erreforma jasotako neurriekin jarraitzera dator, urriaren 31n iraungitzen baitira; berritu behar dira, besteak beste, gaur egun saria jasotzen duten langabeentzako baldintzak, eta baita kontratu laburren gehiegizko erabilpena egiten duten enpresentzako bonus malus sistema.
Baina luzapen horiekin batera, langabezia saria jasotzeko baldintzak gogortzen dituen aldaketak egin nahi ditu Gobernuak. Olivier Dussopt Lan ministroaren arabera, «eramanezina delako %7,4ko langabeziarekin jarraitzea, eta aldi berean enpresetako buruzagiei jendea kontratatzeko zailtasunak dituztela entzutea». Beste behin, ministroak adierazi du Gobernuaren helburua dela 2027rako %5eko langabezia tasa izatea, hots, enplegu betea deritzona.
Lanpostuak betetzeko zailtasunak dituzten enpresaburuen arazoa konpontzera letorke langabezia prestazioaren modulazioa, Macronen hitzetan sarien sistema «zorrotzagoa izateko bete gabeko lanpostu asko daudenean, eskuzabalagoa langabezia handia denean».
Baldintza aldagarriak
Funtsean, Gobernuak nahi du egoera ekonomikoa «ona» denean gehiago izatea langabezia sarirako eskubidea izateko lan egin beharreko hilabeteak -orain sei hilabete egin behar dira lan azken 24 hilabeteetatik-; eta langabezia saria jasotzen den aldia murriztea. Egoera ekonomiko txarrean, baldintzak leundu egingo lirateke.
Berez orain gobernuak sindikatuei eta patronalei dei egingo beharko lieke modulazioa negoziatzeko. Negoziatzeko leudeke egoera ekonomiko ona edo txarra definitzeko irizpideak (adibidez langabezia tasa) zeintzuen arabera igo edo jaitsi beharko liratekeen.
Baina negoziazioaren bideak itxita dirudi. Medef patronaleko presidenteak Geoffroy Roux de Bezieux-ek hori uste du behintzat: «Alferrik da negoziazio bat zabaltzea, ez duelako arrakastarik izango, ez dagoelako diagnostiko konpartiturik sindikatuekin».
Ikusita erantzuna zein izango zen Gobernuak berak erabaki du ez duela negoziazioak irekitzea eskatuko eta kontsultarako deia egitera mugatuko da. Macronen gobernuak 2023ko hasierarako nahi du modulazioa indarrean.
Baina sindikatu guztiak kontra ditu neurriak. CFDTko idazkari nagusi Laurent Bergerek arrazoiak esplikatu ditu Le Monde egunkarian. «Ez du zentzurik, ideologia hutsa da eta ez da eraginkorra. Ez dugu hori negoziatuko. Enplegu betea lortzeko langabeen eskubideak murriztu behar direla esaten zaigu? Ez da egia. Enplegu betea formakuntza da, lan bila dabiltzanentzat sustengua, eta kalitatezko enpleguen garapena».
Erantzun bateratua
Frantziako sindikatu nagusiek (CFDT, CGT, FO, CFE-CGC, CFTC) eta beste hainbat erakundek bilera egin zuten astelehen gauean erreformaren kontrako testu bat adosteko, eta testua datozen egunetan argitaratuko dute.
Intersindikala biltzen den hirugarren aldia da -beste bilkura bana egin zituzten ekain bukaeran eta uztail erdian. Eta orain, urriaren hasieran beste bilera bat egingo dute, gaia nola doan ikusi eta balantze bat egiteko. CGTko Celin Verzelettik laburbildu du zergatik: «Egoera izugarri larria da, eta dugu ikasturte hasiera hau ohikoak bezala ulertzen». Frantzia Intsumisoa ere erreformaren kontra dago, eta CGTrekin protesta egun bateratua egiteko elkarrizketetan dabil.
Urriaren 3an ere hizpide izango da Gobernuaren proposamena, hura Asanblea Nazionalean eztabaidatuko baita. |
2022-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/217909/munduko-biztanleen-laurden-bati-eragiten-dio-aireko-kutsadurak.htm | Mundua | Munduko biztanleen laurden bati eragiten dio aireko kutsadurak | Munduko Meteorologia Erakundeak ohartarazi du bero boladek eta horiek eragindako suteek okertu egin dutela airearen kalitatea. Hamar pertsonatik batek soilik arnasten du OMEren kalitate baldintzak betetzen dituen airea. | Munduko biztanleen laurden bati eragiten dio aireko kutsadurak. Munduko Meteorologia Erakundeak ohartarazi du bero boladek eta horiek eragindako suteek okertu egin dutela airearen kalitatea. Hamar pertsonatik batek soilik arnasten du OMEren kalitate baldintzak betetzen dituen airea. | «Planeta berotuz doan neurrian, suteak eta horiei lotutako aire kutsatua ugarituz joango dira, baita herrialdeek karbono dioxido gutxiago isuriko balute ere. Horrek zuzeneko eragina izango du giza osasunean, airearen kutsatzaileak atmosferatik lurrazalera iristen diren heinean», esan du Munduko Meteorologia Erakundeko idazkari nagusi Petteri Taalasek. Haren esanetan, etorkizunaren «aurrerapen bat» da txostena; izan ere, datozen urteetan bero boladak intentsitate handiagokoak eta luzeagoak izatea espero dute adituek, baita maizago gertatzea ere, eta, beraz, horrek airearen kalitatea okerragotuko du. Fenomeno horri klima zigorra esaten diote adituek.
Klima aldaketak handitu egiten du lurrazaleko ozono produkzioa. Ozono mota hori ez da atmosferan dagoenaren berdina. Azken horrek eguzkiaren argi ultramoreak xurgatzen ditu, eta lurrazalekoak, berriz, airea kutsatzen du. Nazioarteko erakundearen txostenak iaz izandako suteek eragindako kutsadura hartu du oinarri, eta, haren arabera, 2003tik 2020rako tartearekin alderatuta, partikula esekien kontzentrazioa aireko metro kubikoko 30 mikrogramotik gorakoa izan da suteak izan ziren eremuetan, Siberian, Kanadan eta AEBetan, batez ere.
AEBetako mendebaldean, iazko maiatza eta iraila artean izandako suteek PM 2,5 motako partikula kutsatzaileen kontzentrazioa —horiek dira kaltegarrienak giza osasunarentzat— hogei mikrogramoraino heldu zen metro kubikoko, OME Osasunaren Mundu Erakundeak aholkatutakoa baino lau aldiz gehiago. Erregai fosilen erabileraren ondorio da lurrazaleko ozonoaren zati handi bat, baina %20 inguru dago lotuta bero oldeekin.
Adituek ohartarazi dute klima aldaketarekin lotuta dagoela airearen kutsadura, airearen kalitatea okertzen duten gai kimikoak karbono dioxidoarekin batera isuri ohi baitira, normalean. Erregai fosilak baliatzen direnean eta karbono dioxidoa askatzen dutenean, nitrogeno oxidoa ere isurtzen dute; horrek erreakzionatu egiten du eguzki argiarekin kontaktuan jartzen denean, eta ozono kaltegarria sortu. Kutsatzaile horiek zuzenean eragiten dute ekosistemetan, edateko urari, uztari eta biodibertsitateari kalte egiten baitiote, eta karbono pilaketari eragin.
Copernicus sistemak jasotako datuen arabera, aurtengo ekaina eta abuztua bitartean Europan eta Erresuma Batuan izandako suteek 6,4 megatona karbono isuri zituzten atmosferara. 2007ko udaz geroztik isuritako kantitaterik handiena da. Espainia eta Frantzia izan dira karbono gehien isuri duten herrialdeak, azken hogei urteetako markak hautsita.
Mundu zabalean ere izan dira suteak uda honetan. Brasilgo Amazonian, esaterako, ohi baino karbono gehiago isuri zen abuztuko bigarren hamabostaldian izandako suteen ondorioz.
Nazioarteko erakundearen aurreikuspenen arabera, Asiako herrialdeak izango dira aire kutsatu gehien pilatuko dutenak, eta horietan bizi dira munduko biztanleen %25. Orain arteko iragarpenei eutsi eta mende amaierarako tenperaturak hiru gradu igoko balira, lurrazaleko ozono kantitatea nabarmen handituko litzateke lehendik ere aire kalitate txarra duten inguruetan: %20 Pakistanen, India iparraldean eta Bangladeshen, eta %10 inguru Txina ekialdean.
Kutsadura murrizteko neurriak
Nazio Batuen Ingurumen Programak bildutako datuen arabera, soilik hamarretik batek arnasten du OMEren kalitate baldintzak betetzen dituen airea. Hori dela eta, Aire Garbiaren Nazioarteko Eguna baliatuta, Ingurumen Programak nazioarteari eskatu dio har ditzala neurriak kutsadura murrizteko, klima larrialdia arinduko luketen isurketarik gabeko politikak bultzatuz, besteak beste, modu horretan bero boladak murrizteko eta horiei lotutako suteak gutxitzeko.
Oraingoz, baina, nazioarteko politikak ez doaz norabide horretan. Aire Garbirako Funtsa gobernuz kanpoko erakundearen arabera, 2015 eta 2020 bitartean garapen bidean dauden herrialdeei emandako diru laguntzen %1 soilik erabili ziren airearen kalitatea hobetzeko proiektuetarako. Diru laguntza horien %0,3 jaso zituzten Afrikako herrialdeek, nahiz eta kontinente hartan aire kutsatua izan, Hiesaren atzetik, heriotza gehien eragiten dituena. |
2022-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/217910/ondoezak-jotako-langile-bat-hil-da-elgoibarren.htm | Ekonomia | Ondoezak jotako langile bat hil da Elgoibarren | Sindikatuen zenbaketaren arabera, aurten lantokian hildako 54. langilea da, eta 17. heriotza istripu ez-traumatikoa | Ondoezak jotako langile bat hil da Elgoibarren. Sindikatuen zenbaketaren arabera, aurten lantokian hildako 54. langilea da, eta 17. heriotza istripu ez-traumatikoa | Schaeffler Iberia Elgoibarko enpresako (Gipuzkoa) langile bat hil da bere lanpostuan zegoela ondoezak jo eta ospitalera eraman ondoren. LAB sindikatuak jakitera eman duenez, hildakoa ondoezik sentitu zen irailaren 2an, eta iragan asteburuan zendu zen Mendaroko ospitalean (Gipuzkoa). Sindikatuaren zenbaketaren arabera, aurten Euskal Herrian bere lanpostuan hildako 54. langilea da, eta laneko 17. heriotza istripu ez-traumatikoa.
LABek salatu duenez, enpresa horretan egondako enplegu suntsiketak eta datozen kaleratzeek langileen egoera “larritu” dute, eta haien ezinegona areagotu. Gai berean, gogoratu du egungo sistema neoliberalen lan karga eta presio gero eta handiagoa arrisku faktore dela, eta hain zuzen gehien ugaritzen ari den arrisku faktorea psikosoziala dela. Alde horretatik, Eusko Jaurlaritzari eskatu dio Osalan egokitu dezala arrisku faktore horri aurre egiteko. |
2022-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/217911/eusko-jaurlaritzak-arazoak-eduki-ditu-ordezko-irakasleen-lanpostuak-esleitzeko.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak arazoak eduki ditu ordezko irakasleen lanpostuak esleitzeko | Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak ziurtatu du webguneak funtzionatzen duela jada. | Eusko Jaurlaritzak arazoak eduki ditu ordezko irakasleen lanpostuak esleitzeko. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak ziurtatu du webguneak funtzionatzen duela jada. | Euskal Herriko ikasleak pixkanaka ari dira ikasgeletara itzultzen, baina, ikasturtea hastear dela —bihar hasiko dira sare publikoko ikasleak itzultzen—, arazoak izaten ari da Eusko Jaurlaritza. Izan ere, ordezko irakasle eta hezitzaileei lanpostuak esleitzeko Ordezkagune webgunean arazo teknikoak eduki dituzte. Bete gabe zeuden 2.300 lanpostuetako «batzuei» eragin die arazoak, Hezkuntza Sailak azaldu duenez, baina 16:30 aldera konpondu dute, eta esan dute ordezkoek denbora nahikoa izango dutela bihar lanera nora joan behar duten jakiteko.
Gorabeherek harrabotsa eragin dute zenbait eragileren artean. EH Bilduk arazoez formalki galdetu dio Hezkuntza Sailari Eusko Legebiltzarrean. Steilas sindikatuaren esanetan, zenbait aldiz atzeratu dute lanpostuak esleitzeko eguna, eta atzo oraindik arazo teknikoak zeuden: «Ordezkapen horiek bete gabe daude oraindik, eta hori errespetu falta izugarria da langileekiko, aurreikusi baitzitekeen».
Antzera mintzatu da CCOO ere. «Onartezina» iruditzen zaio Hezkuntza Saila Ordezkagunerekin lanpostuen esleipenean egiten ari den kudeaketa, eta eskatu dute «berehala» arazoak konpontzeko. |
2022-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/217912/hiru-gizon-atxilotu-dituzte-gasteizen-bikotekideei-eraso-egiteagatik.htm | Gizartea | Hiru gizon atxilotu dituzte Gasteizen bikotekideei eraso egiteagatik | Indarkeria matxistarekin loturiko delituak egotzi dizkiete 31, 42 eta 80 urteko hiru gizonezkoei. 2018ko Irungo jaietan sexu erasoengatik salatutako gizona absolbitu du Gipuzkoako auzitegiak. | Hiru gizon atxilotu dituzte Gasteizen bikotekideei eraso egiteagatik. Indarkeria matxistarekin loturiko delituak egotzi dizkiete 31, 42 eta 80 urteko hiru gizonezkoei. 2018ko Irungo jaietan sexu erasoengatik salatutako gizona absolbitu du Gipuzkoako auzitegiak. | Gasteizko Udalak jakinarazi duenez, udaltzaingoak hiru pertsona atxilotu zituen iragan asteburuan, bikotekideei eraso egiteagatik. 31, 42 eta 80 urteko hiru gizonezko dira, eta indarkeria matxistarekin lotutako zenbait delitu leporatu dizkiete.
Atxilotuen artean gazteena 31 urteko gizonezko bat da, eta Gasteizko Logroño kalean atxilotu zuten, bikotekide ohiari eraso egin izana egotzita. 42 urteko beste gizonezko bat atxiki zuten Koroatzearen kalean, eta, azkenik, 80 urteko gizona Ariznabarra auzoan atxilotu zuten, «emaztearen aurka indarkeria fisiko eta psikologiko jarraitua egiteagatik.
2018an Irunen akusatua, absolbituta
2018. urteko Irungo jaietan emakume bat bortxatu izana leporatu zioten gizonezkoa absolbitu du Gipuzkoako Lurralde Auzitegiak, epailearen esanetan «ezin baita frogatu sexu harremanak baimenduak ala baimenik gabekoak izan zirenik».
Biktimak salaketa jarri zuen gizonezkoaren aurka, sexu harremanak «baimenik eta adostasunik gabekoak» izan zirela salatuta. Epaiketan, sei urteko kartzela zigorra eskatu zuen Fiskaltzak akusatuaren aurka. Lurralde auzitegiak, baina, «zalantzazko elementuak» eta «segurtasunik eza» antzeman ditu testigantza horretan: «Salatzailearen oroitzapenean antzeman daitezke zenbait hutsune eta zalantza, harreman intimo horiek baimenduak izan ote ziren ala ez ebazterakoan, eta, denborarekin, bere baitan ziurtzat jo zuen baimenik gabekoak izan zirela».
Hori dela eta, epaileek ebatzi dute «ezin dela ziurtatu» baimenik gabeko sexu harremanak izan zirenik: «Auzitegi honek zalantzak ditu, eta zalantza, arrazoizkoa eta oinarri juridiko honetan arrazoitua izanda, ezin da inoiz akusatuaren kontra erabili». |
2022-9-7 | https://www.berria.eus/albisteak/217913/ilarduiako-eli-gorrotxategik-eta-jose-mari-jauregik-irabazi-dute-ordiziako-gazta-lehiaketa.htm | Bizigiro | Ilarduiako Eli Gorrotxategik eta Jose Mari Jauregik irabazi dute Ordiziako gazta lehiaketa | Bastidako Mitarte upategiak 9.600 euro ordaindu ditu enkantean gazta erdiagatik. | Ilarduiako Eli Gorrotxategik eta Jose Mari Jauregik irabazi dute Ordiziako gazta lehiaketa. Bastidako Mitarte upategiak 9.600 euro ordaindu ditu enkantean gazta erdiagatik. | Lehen aldiz aurkeztu dute Eli Gorrotxategik eta Jose Mari Jauregik gazta ketu bat Ordiziako (Gipuzkoa) Euskal jaietan egiten den karrantza eta latxa esneaz egindako gazta txapelketara, eta irabaztea lortu dute. «Lehenengo bosten artean geratu izan gara, baina inoiz ez dugu irabazi, eta, egia esan, ez genuen espero», esan du Eli Gorrotxategik, La Leze gaztandegikoak. Ilarduiakoa izan da gaztarik onena, «arina eta oso orekatua», egileen esanetan.
Goizean goizetik izan da mugimendua Beti Alai pilotalekuan. Epaimahaia gaztak dastatzen ari zen bitartean, asko ziren epaileen lana kuxkuxeatzera gerturatzen zirenak. Pixkanaka, gazta onenak aukeratuz joan dira. 48 gazta aurkeztu dira guztira, iaz baino hiru gehiago. 12:00etarako, erabakita zegoen zein ziren azken fasera igaroko ziren hamalau gaztak. Ordubeteren ostean eman dituzte ezagutzera: Gipuzkoako zazpi gazta, Nafarroako hiru, Arabako hiru, eta Bizkaiko bat.
Azkenean, Ilarduiakoek irabazi dute lehen saria, baina bigarren saria ere Araban geratu da: Aiarako Aixtra elkarteak irabazi du. Hirugarren postuan, berriz, Ordiziako (Gipuzkoa) Joseba Insausti geratu da; laugarrenean, Idiazabalgo (Gipuzkoa) Ander Barandiaran; eta bosgarrenean, Iragiko (Nafarroa) Angel Linzoain.
Normaltasunera itzuli dira aurten Ordiziako euskal jaiak. Iaz, gazta txapelketa ateak itxita egin zuten, baina aurten bai gazta lehiaketa eta bai azoka berezia normaltasunez egin dira, eta giro onean joan da eguna.
Gazta lehiaketaz aparte, azokaz bete da herria gaur. Nekazaritza munduarekin lotutako beste lehiaketa batzuk ere izan dira; esaterako, Jose Migel Barandiaran plazan fruitu eta barazki lehiaketa izan da, baita perretxiko erakusketa ere. Garagartza plazan egin da Gipuzkoako piriniar arrazako behien lehiaketa. Plaza Nagusian asteazkenero postua jartzen duten baserritarrentzat azoka berezia izan da gaurkoa. |
2022-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/217934/mila-lagunek-desfilatu-dute-jaizkibelekin-hondarribian-laquogero-eta-gehiago-gararaquo.htm | Gizartea | Mila lagunek desfilatu dute Jaizkibelekin Hondarribian: «Gero eta gehiago gara» | Konpainia parekidearen aldeko oihuak nagusitu zaizkie emakumeen parte hartze parekidearen aurkakoen keinuei. Hilabeteko epean aldeen arteko mahai bat eratzeko eskatu dio Jaizkibelek alkateari. | Mila lagunek desfilatu dute Jaizkibelekin Hondarribian: «Gero eta gehiago gara». Konpainia parekidearen aldeko oihuak nagusitu zaizkie emakumeen parte hartze parekidearen aurkakoen keinuei. Hilabeteko epean aldeen arteko mahai bat eratzeko eskatu dio Jaizkibelek alkateari. | Entseguak jendetsuak izan dira, eta gaur goizean ere oso jendetsua izan da Jaizkibel konpainia parekidearen desfilea Hondarribian (Gipuzkoa). Ohi bezala, alardeaz aparte egin dute euren ibilbidea, baina indartsu aritu dira, oso konpainia handia osatu baitute: mila lagunek hartu dute parte, Oihana Etxebarrieta kapitainak esan duenez: «Gero eta gehiago gara». Oso babestuta ere ibili da konpainia mistoa: 2019an bezala, plastiko beltzik eta Jaizkibelen aurkako kartelik ez da izan Kale Nagusian; jende gutxiago ikusi da espaloietan andreei bizkarra ematen, eta ozen entzun dira «Gora Jaizkibel» aldarriak.
25 urte bete ditu aurten Jaizkibel konpainia parekideak; alardean txertatzeko jaio zen, bertan parte hartu nahi zutela adierazteko. Urtero bezala, 08:00etan abiatu du desfilea Jaizkibelek Minasoroetatik; aurrez kantinera jasoa zuen, eta Minasoroetan etentxo bat egin ostean sartu dira Alde Zaharrean: Santa Mariako atea gurutzatu, eta Kale Nagusian sartu dira. Txalo artean jaso dute taldea, eta giro onean egin du Arma Plazarako bidea; urte askotan plastiko beltzak, txistuak, kartelak, irainak eta keinu itsusiak izan dira tarte horretan batez ere, baina gaur ez da halakorik izan ia: neska gutxi batzuk izan dira bizkarra ematen, baina gaina hartu diete txaloek eta animoek.
Gernikako Arbolan, ordea, bestelako irudi bat izan da. Han, desfilatzeko zain egoten dira alardeko konpainia baztertzaileak, eta gizonek bizkarra eman ohi diote Jaizkibeli. Aurten, Guztion Alardea mugimenduaren harira —konpainia baztertzaileen inguruko gazteek osatu dute, baina emakumeak ateratzearen alde agertu dira—, konpainia parekidearen aldeko keinuren bat espero zen, baina halakorik ez da gertatu, eta oso gizon gutxi atera dira emakumeen partaidetzari babesa ematera: gehien-gehienak bizkarra emanda geratu dira.
Edonola ere, goizeko desfilearekin oso pozik agertu da Etxebarrieta kapitaina: «Gero eta konpainia handiagoa dugu, eta Hondarribian inoiz baino jarrera aktiboagoa dago konponbidearen alde». Hori dela eta, eskaera zehatz bat egin dio Txomin Sagarzazu alkateari: «Hilabeteko epean elkarrizketa mahai bat martxan jartzeko lidergoa har dezala. Herriak hala eskatzen du, eta bada garaia alardearen inguruko eragile ezberdinak biltzeko eta elkarrizketa prozesu bat abiatzeko».
Ohi bezala, hainbat erakunde publikoren babesa jaso du konpainia parekideak. Jaizkibelen desfilea «itzela» iruditu zaio Izaskun Landaida Emakundeko zuzendariari, eta esker ona adierazi dio, «25 urteotan egindako lanagatik, euren konstantzia eta konpromisoagatik». Guztion Alardea mugimenduaz ere mintzatu da, itxaropentsu: «Herrian zerbait mugitzen ari da, eta ostiraleko deialdiak izugarrizko erantzuna izan zuen. Horrek adierazten du gehien-gehiengoak nahi duela hau konpontzea eta emakumeek berdintasunez parte hartzea». Azken egunetan Hondarribiko alkatearen irudi batzuk zabaldu dira, konpainia baztertzaileetako baten entseguan parte hartzen ari zela; balorazio zehatzik ez du egin Landaidak, baina adierazi du Berdintasun Legea argia dela: «Berdintasuna bermatu egin behar da, eta udalek ildo horretan egin behar dute lan; beste herri batzuetan hala ari dira».
Ines Ibañez de Maeztu EAEko arartekoaren albokoak lehen aldia izan du Hondarribian: «Ezin dut beste urteekin konparatu, baina esan didate lasaiago joan dela, eta hori poztekoa da». Hala ere, ez du auzia amaitutzat jo: «Arartekoan oinarrizko giza eskubideak defendatzen ditugu. Zoritxarrez, 25 urteren ondoren, hemen egon behar dugu, emakumeen parte hartzea defendatzen, baina itxaropena dugu posizioak aldatuko direla».
EH Bilduko ordezkari Maddalen Iriartek txalotu egin du Jaizkibelek 25 urtez «berdintasunaren eta askatasunaren alde» egindako lana, eta erantsi du Hondarribiko egoerak «min» ematen diola: «Oinarrizko eskubide bat urratu egiten da: berdintasuna. Horregatik eskatzen diegu udalari, Gipuzkoako Aldundiari eta Eusko Jaurlaritzari urraketa hori amai dezaten; bestela, matxismoa eta autoritarismoa bultzatzen arituko dira».
Ikusi gehiago: Alarde izateko urratsa, 25. aldiz |
2022-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/217935/australian-2030erako-karbono-isurketak-43-gutxitzea-onartu-dute-legez.htm | Mundua | Australian 2030erako karbono isurketak %43 gutxitzea onartu dute, legez | Zortzi urtez gobernu kontserbadoreak ikatzaren aldeko lobbyarentzat egindako lanak eten bat izan du gaur onartutako legediaren bidez. | Australian 2030erako karbono isurketak %43 gutxitzea onartu dute, legez. Zortzi urtez gobernu kontserbadoreak ikatzaren aldeko lobbyarentzat egindako lanak eten bat izan du gaur onartutako legediaren bidez. | Urte luzeetako gorabeheren ostean, legedi bat onartu du Australiak klima larrialdiari aurre egiteko. Senatuan onartu dute araudia, gaur, eta handitu egin ditu orain arte herrialdeak zituen deskarbonizazio helburuak. Esate baterako, 2030erako karbono dioxidoaren isurketak %43 gutxitzea ezarri dio legeak Australiari, 2005ekoekin alderatuta. Orain arte %26-28ko murrizketa agindua zuen gobernuak.
Maiatzean izandako hauteskundeen ostean, gobernua aldatu da, eta laboristek gidatutako gobernuak lehen urratsa egin du, horrela klima larrialdiari aurre egiteko neurriak areagotzeko promesa betetzen hasteko. Azken zortzi urteotan kontserbadoreek gidatutako politika ikatz meategien aldekoa izan da, herrialdea munduko ikatz esportatzailerik handienetakoa baita. Edonola ere, tentsio politiko handiak izan dira, besteak beste sute eta lehorte larriak izan direlako.
Klima Aldaketarako ministro Chris Bowenek esan du «egun ona» izan dela gaurkoa Australiarentzat, eta «halako gehiago beharko» dituztela. Iruditzen zaio, bide batez, modu horretan mezu bat bidaliko diotela munduari. «Serio hartu dugu energia berriztagarri eskuragarriek ematen dituzten aukera ekonomikoak baliatzea». 37 senatarik bozkatu dute alde, eta 30ek kontra. Berdeen babesa izan du gobernuak.
Australiak asmoa dauka energia berriztagarrietan egindako inbertsioak handitzeko, besteak beste. Oro har neurri positibotzat jo arren, ingurumenaren aldeko elkarteek eta Alderdi Berdeak lege egitasmoaren anbizio eskasa salatu dute. Besteak beste, isurketak %75 gutxitzea, eta gas eta ikatz ustiaketa berriak debekatzea eskatzen dute berdeek. Gaur onartutako legediak ez du neurririk ezartzen sektore pribatuaren isurketak mugatzeko. Industria handiaren isurketak nola gutxitu zehaztu beharko du gobernuak hurrengo hilabeteetan. |
2022-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/217936/israelgo-armadak-palestinar-bat-hil-du-tiroz-ramallahtik-gertu.htm | Mundua | Israelgo armadak palestinar bat hil du tiroz, Ramallahtik gertu | Mailu batekin soldadu bati eraso egin diola argudiatu du | Israelgo armadak palestinar bat hil du tiroz, Ramallahtik gertu. Mailu batekin soldadu bati eraso egin diola argudiatu du | Israelgo armadak palestinar bat hil du gaur goizean Beitinen, Ramallahn, Zisjordanian. Palestinako Osasun Ministerioak esan du ez dutela identifikatu oraindik. Aste honetan Israelek hil duen zazpigarren palestinarra da.
Israelgo armadak ohar batean argudiatu du palestinarrak aurretik eraso egin diola soldadu bati, mailu batekin, eta, buruan jo badu ere, hark ez duela konortea galdu eta tiro egin diola. Ohar horren arabera, labana bat ere bazeraman palestinarrak. |
2022-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/217937/lander-martinezek-koordinatuko-du-yolanda-diazen-sumar-plataforma-aurkezteko-bira.htm | Politika | Lander Martinezek koordinatuko du Yolanda Diazen Sumar plataforma aurkezteko bira | Bilbon aurkeztuko dute, bihar. | Lander Martinezek koordinatuko du Yolanda Diazen Sumar plataforma aurkezteko bira. Bilbon aurkeztuko dute, bihar. | Sumar egitasmoaren aurkezpen bira egiten ari da Yolanda Diaz, Espainiako Gobernuko bigarren presidenteordea eta Enplegu ministroa. Bilboko Uribarri auzoan aurkeztuko du egitasmoa, bihar. Lander Martinezek, Elkarrekin Podemoseko idazkari ohiak koordinatuko du aurkezpen bira. 2020aren otsailean utzi zuen Podemoseko kargua, eta ordutik Diazekin elkarlanean ari da.
Plataformaren helburua da PSOE alderdiaren ezkerrean geratzen diren sektoreak bildu, eta espazio politiko bat sortzea marka horren azpian. Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako Podemoseko buru nagusiek babesa helarazi diote Diazen proiektuari. |
2022-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/217938/etbk-emozioen-bilgune-izan-nahi-du-denboraldi-honetan.htm | Bizigiro | ETBk «emozioen bilgune» izan nahi du denboraldi honetan | Urko Aristik Hitzokei saioa aurkeztuko du arratsaldero, gogoetarako eta solasaldirako tarte berri bat. Lide Hernandok, Klara Mendizabalek eta Iker Laurobak SOS kantak arriskuan programa berria aurkeztuko dute. | ETBk «emozioen bilgune» izan nahi du denboraldi honetan. Urko Aristik Hitzokei saioa aurkeztuko du arratsaldero, gogoetarako eta solasaldirako tarte berri bat. Lide Hernandok, Klara Mendizabalek eta Iker Laurobak SOS kantak arriskuan programa berria aurkeztuko dute. | Gasteizko FesTVal jaialdiaren barruan, ETBk 2022-2023ko denboraldiko programazioa aurkeztu du gaur goizean. Unai Iparragirre ETBko zuzendariak zera adierazi du: «Partekatu nahi ditugun emozioen bilgune izan nahi dugu. Denetariko emozioak, eta denontzat». Iparragirrek nabarmendu du ETB1en iaz abian jarritako estrategiari eutsiko diotela. «Batez ere, denboraldi berri honetan, albistegiak, kultura eta entretenimendua bultzatzeko ahalegin berezia egingo dugu».
ETB1eko apustu nagusien artean, Mihiluze lehiaketaren itzulera egongo da. Astelehenetik aurrera emango du euskarazko kateak, 21:30ean. Bestalde, hilaren 27an Naufragoak abentura reality-a estreinatuko du kateak.
Baina badira berrikuntza gehiago: Urko Aristi kazetariak Hitzokei saio berria aurkeztuko du –Ahoz aho saioaren tokia beteko du–. Gogoetarako eta solasaldirako tarte bat zabalduko du Aristik. Kultura jakintza eta euskara izango ditu ardatz, eta tarte berezia egingo die euskararekin lotutako albisteei.
Bestalde, SOS kantak arriskuan saio berria —Pausokak ekoitziko du— herriz herri ibiliko da, belaunaldiz belaunaldi transmititu baina erregistratu gabe dauden kanta herrikoiak «salbatzeko» asmoarekin. Gidariak Klara Mendizabal sopranoa eta Liher musika taldeko abeslari Lide Hernando izango dira, Iker Lauroba musikariarekin batera.
Biba zuek! eta Hitzetik hortzera saioak programaziora itzuliko dira, baita Piztu telebista eta Jateko modukoa ere. Artefaktua literatur saioa Ilaski Serranok aurkeztuko du aurten, eta Yolanda Mendiolak zuzendari jarraituko du.
Unai Iparragirrek BERRIAri azaldu dionez, ahalegin berezia egingo dute albistegietan. «Azkeneko urtean, Gaur egun-ek gorakada nabarmena izan du, eta ez genuen espero. Platoa goitik behera aldatuko dugu, inbertsio handia eginda. Gune handia izango da, pantaila erraldoi batekin». Astelehenean hasiko dira Gaur egun berrituarekin. 20:00etako euskarazko albistegia Nerea Reparazek aurkeztuko du denboraldi honetan.
Iparragirrek iragarri du abenduan beste berrikuntza bat iritsiko dela: Eta bihar zer?. Gazteen inkesta handi baten lerroburuetatik abiatuta, elkarrizketak egingo dituzte askotariko familiekin. Ondotik, eztabaida bat izango da. Leire Palaciosek aurkeztuko du saioa. Gazteekin osatutako Abiapuntua programa, berriz, abenduan itzuliko da.
Kiroletan, ETBko zuzendariak nabarmendu du Winter Series zesta punta txapelketa itzuliko dela. Astelehen gauetan emango dute.
Lau saio berri ETB2n
ETB2 kateko berrikuntzei dagokienez, Necesito ayuda dokumental programa estreinatuko dute. Prozesu psikologikoak eta erronka emozionalak lantzea izango du helburu. Mikel Santiago idazlearen eskutik, Los 7 pecados capitales saioa iritsiko da –Euskal Herriko hainbat krimen aztertuko dituzte–. Esto es una noche de rock & roll saioan adineko jendeak rock talde bat osatuko du. Javi Sierrak gidaturik, berriz, gastronomia saio berri bat iritsiko da ETB2ra: Trío de ases. Pandemiaren osteko zailtasunak gainditu nahi dituzten jatetxeei aholkularitza ematea izango du helburu. |
2022-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/217939/euskal-herriratuak-izateko-eskaera-ukatu-die-jaurlaritzak-bost-euskal-presori.htm | Politika | Euskal Herriratuak izateko eskaera ukatu die Jaurlaritzak bost euskal presori | Preso horiek «sustraitzerik» ez dutela argudiatu du Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak. Preso batzuen eskaerak aztertzeak «min» ematen duela adierazi du. | Euskal Herriratuak izateko eskaera ukatu die Jaurlaritzak bost euskal presori. Preso horiek «sustraitzerik» ez dutela argudiatu du Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak. Preso batzuen eskaerak aztertzeak «min» ematen duela adierazi du. | Espetxe politika hizpide izan du Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak gaur goizean, Radio Vitoriari emandako elkarrizketa batean. Euskal presoek gradu aldaketarako eta hurbiltzeko egindako eskaerak hizpide hartuta, Artolazabalek jakinarazi du Jaurlaritzak ukatu egin dituela Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako espetxeetara hurbiltzeko bost presoren eskaerak, «sustraitzerik» ez dutela argudiatuta.
Baimenak eta hurbiltzeak eskatzen dituena edozein izanda ere, eskaera guztiak «zorroztasun» eta «zuhurtzia» berberarekin aztertzen dituztela adierazi du Artolazabalek, eta bost preso horien kasuan ez dutela egokitzat jo gerturatzea.
Kartzela politikan «bereziki zorrotzak» izan beharra dutela nabarmendu du Artolazabalek. Gradu aldaketei dagokienez, espetxe bakoitzeko tratamendu batzordeak aztertzen ditu eskariak lehenik, azaldu duenez, eta, egokitzat joz gero, Eusko Jaurlaritzak berriz aztertzen ditu. Hortaz, halakoak onartzean «legea betetzen» baino ez direla ari argudiatu du sailburuak.
Historia «oso odoltsua» duten presoak graduz aldatzeak edo hurbiltzeak herritarrei «mina» sorrarazten diela ere esan du Artolazabalek, eta min horrekin bat egiten dutela Eusko Jaurlaritzako kideek ere. Preso horien egoera aztertzea «oso gogorra» dela esan du, horiek egindakoak oroitzea baitakar. Hala ere, horrek ez luke legea betetzea eragotzi behar, Artolazabalen esanetan. |
2022-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/217940/eusko-alkartasunak-primarioak-egin-beharko-dituela-berretsi-du-auzitegiak.htm | Politika | Eusko Alkartasunak primarioak egin beharko dituela berretsi du auzitegiak | Ebazpenari ezin zaio helegiterik jarri. «Albiste ona da demokraziarentzat, Eusko Alkartasunarentzat eta EH Bildurentzat berarentzat», adierazi du Maiorga Ramirezek, ildo kritikoko buruak. | Eusko Alkartasunak primarioak egin beharko dituela berretsi du auzitegiak. Ebazpenari ezin zaio helegiterik jarri. «Albiste ona da demokraziarentzat, Eusko Alkartasunarentzat eta EH Bildurentzat berarentzat», adierazi du Maiorga Ramirezek, ildo kritikoko buruak. | Gasteizko Lehen Auzialdiko 7. Epaitegiak arrazoia eman dio Maiorga Ramirez hautagaiari, eta agindua eman du Eusko Alkartasunako idazkari nagusia hautatzeko primarioak egiteko.
Ramirezen hautagaitza baliogabetu egin zuen alderdiko zuzendaritzak, eta Eba Blanco izendatu idazkari nagusi. Geroztik, alderdian aurrez aurre dauden bi taldeak auzitegi gerra batean murgildu dira.
Martxoaren 1ean, auzitegiek ebatzi zuten alderdiak berriz egin behar zituela primarioak. Gaur aginte makila duen Blancoren taldeak, ordea, helegitea jarri zion erabakiari. Helegitea baztertu zutenean, beste bide bat hartu zuen zuzendaritzak ebazpena bertan behera utz zezaten. Baina, oraingoan, helegiterik onartzen ez duen ebazpena plazaratu dute.
Irailaren 2ko data du azken ebazpenak, eta Maria Teresa Trinidad Santos epailearen sinadura dauka.
«Albiste ona da demokraziarentzat, Eusko Alkartasunarentzat eta EH Bildurentzat berarentzat», adierazi du Ramirezek, bere taldeak zabalduriko prentsa agiri batean. «Konponbide demokratiko bat da barne gatazkentzat, eta alderdiaren historiako ziklo ilun hau itxi du».
Aurtengo otsailean, alderdiko Nazio Batzorde Eragileak EAko kidegoa lau urtez eten zien Ramirezi, Iratxe Lopez de Aberasturiri, Mikel Goenagari, Miren Aranoari eta Esther Korresi. Batzordearen arabera, «frogatuta» geratu zen kanporaturikoek «Eskubide, Betebehar eta Diziplina Araudian arau hauste larriak eta oso larriak» egin zituztela.
2017an, EAren ohiko batzar nagusian bi ildo agertu ziren, eta Pello Urizarrena nagusitu egin zitzaion Ramirezenari. Handik aste batzuetara aukeratu zituzten Arabako, Gipuzkoako eta Nafarroako EAko koordinatzaile Lopez de Aberasturi, Goenaga eta Aranoa; hirurak, Ramirezen ildokoak —ildo ofizialaren esku geratu ziren Bizkaiko eta Ipar Euskal Herriko zuzendaritzak—. Harrezkero, desadostasunak nagusi izan dira alderdian: politikoki, besteak beste, EAk EH Bildun izan behar duen rola dago eztabaidagai.
Organikoki, 2019ko urrian gauzatu zuten idazkari nagusia aukeratzeko prozesua; orduan, Hauteskunde Antolaketako Batzordeak lehiatik kanpo utzi zuen Maiorga Ramirezen hautagaitza; 400 bat babes eskuratu zituen Ramirezen hautagaitzak, beharrezkoak zirenak baino gehiago, baina Hauteskunde Antolaketako Batzordeak ebatzi zuen Ramirezek ez zituela aski babes eskuratu Ipar Euskal Herrian, eta, beraz, ez zituela hautagai izateko irizpideak bete. Hori horrela, eta hautagai bakarra izanda, Eba Blanco izendatu zuten idazkari nagusi. Sektore kritikoak auzitara jo zuen, eta Gasteizko Auzitegiak behin-behinean eten zuen izendapen hori. Halere, Blanco jarduneko idazkari nagusi aukeratu zuten, prozesuak iraun bitartean. Blancok azaldu zuen epaiak ez zuela ondorio praktikorik, kongresurako prozesua martxan zegoelako jada.
Egoerak ez du hobera egin harrezkero: iazko urrian ildo kritikoak salatu zuen «jasanezina» dela alderdiaren barruan duten egoera, eta adierazi dute alderdiko ildo nagusiak «isilarazi» egin nahi dituela. Aurrez ere ildo kritikoak «ahotsik ez ematea» egotzi izan dio zuzendaritzari.
Ramirezen arabera, gaur zabalduriko ebazpenaren ostean, «garaia da boto kutxak jartzeko alkartetxeetan». |
2022-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/217941/jaurlaritzak-espero-du-irailean-ezagutaraztea-hezkuntza-legearen-aurreproiektua.htm | Gizartea | Jaurlaritzak espero du irailean ezagutaraztea hezkuntza legearen aurreproiektua | Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak 2022-2023ko ikasturteko hasierako ekitaldia egin du Donostian. 360.000 ikasle matrikulatu dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; horietako %70ek D ereduan ikasiko dute. | Jaurlaritzak espero du irailean ezagutaraztea hezkuntza legearen aurreproiektua. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak 2022-2023ko ikasturteko hasierako ekitaldia egin du Donostian. 360.000 ikasle matrikulatu dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; horietako %70ek D ereduan ikasiko dute. | Euskal Herriko ia ikasle guztiak itzuli dira ikastetxeetara: Ipar Euskal Herrikoak izan ziren lehenengoak; Nafarroakoak gero; eta gaurtik itzuliko dira Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako eskola publikoetakoak. Horren harira, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Saileko ordezkariek bisita egin dute Donostiako Intxaurrondo Hegoa ikastetxera, eta nobedade nagusien berri eman dute prentsaren aurrean. Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak 2022-2023ko ikasturteko erronka nagusietako bati heldu dio: hezkuntza legea ontzeko prozesua izan du hizpide. Azaldu duenez, hil honetan bertan ezagutarazi nahi dute lege aurreproiektuaren testu artikulatua, «azken ukituak» ematen ari baitira. Eztabaidatu, ekarpenak jaso eta gobernu kontseiluan onartu ostean, espero dute Eusko Legebiltzarrera bidaliko dutela urtea amaitzerako.
Ez du testuaren edukien berri eman; ordea, Bildarratzek nabarmendu du joko zelaia zehaztuta daukatela: Eusko Legebiltzarrak apirilean onartu zuen hezkuntza akordioak markatzen dizkie bideak eta mugak. Eta hark jarriko ditu epeak ere: Bildarratzek esan du testua urtea bukatzerako bidaltzeko asmoa dutela, eta, orduan, Eusko Legebiltzarraren esku geratuko da legea onartu edo baztertu arteko prozesua.
Hezkuntza legea ez ezik, azkenaldian hezkuntzan pil-pilean dauden beste gai batzuk ere izan ditu mintzagai sailburuak: esaterako, garraioaren auzia. Ikastetxe publikoetako garraio zerbitzua zalantzan egon zen atzo gauera arte, garraio enpresek, prezioen igoera tarteko, diru gehiago eskatzen baitzuten. Azkenean, Hezkuntza Sailak eta garraiolariek lortu zuten ados jartzea, %24,1 gehiago ordainduko diela agindu baitzien Hezkuntza Sailak. Gaur Bildarratzek esan duenez, «kostatu» zen adostasuna lortzea, «diru askori buruz» hitz egiten ari zirelako, baina, alde guztien «jarrera ona» tarteko, akordioa lortu izana goraipatu du.
Beste arazo bat ere egon zen atzo: ordezko irakasleei eta hezitzaileei lanpostuak adjudikatzeko erabiltzen den Ordezkagune plataforman gorabeherak izan ziren. Bildarratzek aitortu du arazo teknikoak izan zirela, eta jakinarazi du informazioa eskatu duela, zer gertatu den argitze aldera. Halaber, gogorarazi du aurten lehenengoz ordezko gehienek uztailaren lehen hamabostaldian jakin zutela zein ikastetxe egokitu zaien, eta orain arte abuztuaren hirugarren edo laugarren astean jakiten zutela. «Horrek egonkortu egiten du sistema».
Hezkuntza datutan
Gai korapilatsuez hitz egitearekin batera, ikasturte berriari buruzko datuak ere eman ditu. Orotara, 361.031 ikasle daude matrikulatuta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxeetan, iaz baino %0,9 gutxiago. Gehienbat HH Haur Hezkuntzan eta LH Lehen Hezkuntzan nabari da jaitsiera: %5,51koa eta %1,98koa da, hurrenez hurren. Bildarratzek azaldu duenez, jaiotza tasaren jaitsierak izango duen islaz «balorazio objektiboak» egiteko moduan izango dira datorren ikasturtetik aurrera, irizten baitio COVID-19ak eragina izan duela azken ikasturteetako matrikulazioetan.
Hizkuntza ereduen eta sareen inguruko datuak ere eman dituzte. Geroz eta familia gehiagok hautatzen dute D eredua —euskara hutsean, gaztelera irakasgai izanda—: ikasleen %69,8k ikasiko dute eredu horretan; joan den ikasturtetik 0,6 puntu igo da. Lurraldearen eta etaparen arabera, banaketa desberdina da. Gipuzkoako HHn dago hedatuen: %95ek ikasiko dute eredu horretan; aldiz, Arabako lanbide heziketan du daturik apalena: hamar ikasletik bat baino ez da arituko euskara hutsean. Sareari dagokionez, berriz, ikasleen %51,1ek ikasiko dute publikoan, eta %48,9 joango dira itunpekora edo pribatura. Kopurua ez da batere aldatu aurreko ikasturtetik. |
2022-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/217942/mundu-mailako-krisiek-eragin-dute-giza-garapenak-sei-urte-egitea-atzera.htm | Mundua | Mundu mailako krisiek eragin dute giza garapenak sei urte egitea atzera | Mundu mailako krisiek eragin dute giza garapenak sei urte egitea atzera. | Mundu mailako krisien eta COVID-19ak eragindako pandemiaren ondorioz, giza garapenak sei urte egin ditu atzera. Horretaz ohartarazi du NBGP Nazio Batuen Garapen Programak gizakiaren garapen indizeari buruzko aurtengo txostenean. 1990ean neurtzen hasi zirenetik, indizea aurrenekoz apaldu da bi urtez jarraian, eta, horrenbestez, NBE Nazio Batuen Erakundearen agentziaren arabera, 2016ko mailan dago. Hau da, azkeneko bi urteetan hamar herrialdetatik bederatzik atzera egin dute. «Mundua ahalegintzen da ondoz ondoko krisiei erantzuten. Tentagarria da irtenbide errazei heltzea; hala nola erregai fosilak diruz laguntzea. Baina berehalako arintzea bilatzen duten taktikak ari dira epe luzera egin behar ditugun aldaketa sistemikoak atzeratzen», adierazi du Achim Steiner NBGPren buruak.
Indizea neurtzeko, NBEren agentziak bizi itxaropena, hezkuntza maila eta bizi maila hartzen ditu kontuan. 191 herrialde daude zerrendan, eta azkeneko hiru hamarkadetan herrialde askok aurre egin behar izan diete krisiei, eta atzera egin dute, baina joera orokorra kontrakoa zen. 2020an indizeak atzera egin zuen aurrenekoz, eta 2021eko emaitzek joera hori egonkortu dute. Gainera, 2022rako aurreikuspenak «ilunak» dira, NBGPk dioenez, Errusiak Ukrainan hasitako inbasioak ekarritako albo kalteak kalkulatu behar baitira. Steinerrek zehaztu du laurogei herrialdek baino gehiagok arazoak dituztela haien zorra ordaintzeko. «Laurogei herrialde ataka horretan egotea oso kezkagarria da».
COVID-19ak eragindako pandemia izan da atzerakada bultzatu duen aldagai nagusia, eta, gainera, txostenean adierazi dute herrialde askok krisi politikoak, ekonomikoak eta klima larrialdia pairatu behar izan dituztela osasun krisitik suspertzeko denborarik izan gabe. Txostenean nabarmendu dute «inoiz ez bezalakoa» dela ziurtasunik eza, izan klima aldaketagatik, polarizazio politikoagatik edo, besteak beste, globalizazioagatik, eta «segurtasunik ezaren» sentipena areagotzen duela. «Garai oso larriak bizi ditugu: bai mundua urpean delako, bai munduan urik ez delako, bai mundua garretan delako, bai mundua pandemia baten erdian delako», azpimarratu du Steinerrek.
Suitza, Norvegia, Islandia, Hong Kong, Australia, Danimarka, Suedia, Irlanda, Alemania eta Herbehereak daude zerrendako lehen hamar postuetan. Espainia 27.a da, eta Frantzia 28.a. Azken bost postuetan dauden herrialdeak Afrikakoak dira: Burundi, Afrika Erdiko Errepublika, Niger, Txad eta Hego Sudan.
Zer egin hobetzeko
NBEren agentziaren urteroko txostenak dioenez, hobekuntzak egin daitezke hiru esparrutan zentratuz: inbertsioak eginez energia berriztagarrietan, eta etorkizuneko pandemietarako prestatuz; aseguruak sustatuz, gertakariei aurre egiteko; eta berrikuntza hauspotuz, etorkizuneko krisiei aurre egiteko gaitasunak handitzeko. | |
2022-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/217943/ebzk-075-puntu-igo-ditu-interes-tasak-eta-gehiago-igoko-dituela-baieztatu-du.htm | Ekonomia | EBZk 0,75 puntu igo ditu interes tasak, eta gehiago igoko dituela baieztatu du | Maileguak garestituta, ekonomia hoztu eta inflazioa apaldu nahi du banku zentralak. Prozesuak luze joko duela aitortu du: «Guk ezin dugu energiaren prezioa jaitsi». | EBZk 0,75 puntu igo ditu interes tasak, eta gehiago igoko dituela baieztatu du. Maileguak garestituta, ekonomia hoztu eta inflazioa apaldu nahi du banku zentralak. Prozesuak luze joko duela aitortu du: «Guk ezin dugu energiaren prezioa jaitsi». | Belatzen oihuak erabat estali du usoen urruma Europako Banku Zentralean. Inflazioa %9,1era iritsi zen abuztuan, eta udazkenean zehar bi zenbakitara iristea espero denez, prezioen gorakadari interes tasen igoera handiekin erantzuteko ahotsak bakarrik entzuten dira. Ondorioz, interes tasa ofiziala 0,75 puntu igo zuen atzo banku zentraleko kontseiluak, %1,25eraino, 2011 amaieraz geroztik ikusi gabeko maila bat da, eta «aho batez» hartutako erabakia izan dela azaldu du Christine Lagarde EBZko presidenteak. Usoak belatz bihurtu ditu inflazioak.
Interes tasa ofiziala ez ezik —bankuek EBZri dirua eskatzeko ordaindu beharreko interesa—, handitu egin du gordailuen tasa ere. Hainbat urtez, gordailu horiei tasa negatiboa eman izan die EBZk, bankuek sobran daukaten dirua erabil zezaten maileguak emateko, eta ez etekin txiki bat sortzeko banku zentraleko gordailuetan. Uztailean %0n utzi zuen, eta gaurdanik %0,75ean izango da.
Igoera handi horiek inoizko handienak izan dira, «ezohikoak», Lagardek berak onartu duenez, baina erabat esperotakoak, batez ere Isabel Schnabel EBZko kontseiluko kideak «sakrifizioak» egin behar zirela esan zuenetik, banku zentraletako arduradunek Jackson Holen (AEBak) uda amaieran egiten duten topaketan.
«Moteltze esanguratsua»
Sakrifikatu beharrekoa hazkundea da, Schnabelek eta EBZko beste kideek uste baitute orain lehentasuna prezioak kontrolpera itzultzea dela, eta horiek jaisteko modurik onena kontsumoa jaistea dela, horrek lanpostuen galera ekar badezake ere. «Langabezia handituko da», onartu du EBZk. Energia krisia eta atzeraldi hotsak gorabehera, Euroguneko langabezia tasa %6,6ra jaitsi zen uztailean, inoizko txikiena, eta hainbat sektoretan —eraikuntza, ostalaritza, industriaren arlo batzuk...— langile faltaz kexu dira enpresak.
EBZk berak onartu du hazkunde ekonomikoak «moteltze esanguratsua» izan duela azkenaldian, energia garestia herritarren erosteko ahalmena higatzen ari delako. Enpresen jardunari dagokionez, ekoizpena trabatzen zuten enbutuak oraindik ez dira desagertu, nahiz eta arinagoak diren.
Bankuak uste du BPG barne produktu gordina ez dela haziko urteko azken hiruhilekoan eta 2023ko lehenengoan. Atzera egiteko aukera badagoela onartu du Lagardek, baina soilik gertatuko dela Errusiak energiaren iturria erabat ixten badu, eta euroguneko herrialdeek hornidura alternatiboa aurkitzen ez badute.
Bere iragarpen berrituen arabera, aurten %3,1 haziko da eurogunea, %0,9 2023an, eta %1,9 2024an. 2022ko datua lehen baino hobea da (%2,8), baina okerragoa hurrengo urteotakoa (%2,1 bietan).
Hurrengo igoera, urriaren 27an
Inflazioa, berriz, batez beste %8,1koa izango da aurten, %5,5ekoa 2023an, eta %2,3koa, berriz, 2024an. Prezioen igoeraren osagai nagusia energia da, baina elikagaietatik igaro ondoren, jada «beste produktu eta zerbitzu batzuetara zabaldu da». Ondorioz, azpiko inflazioa, energia eta elikagai freskoak aintzat hartzen ez dituena, %3,9koa izango da aurten, eta %3,4 eta %2,3 hurrengo bi urteetan.
Kopuru horiek «izugarri handiak» dira, eta oso urrun daude EBZk bere buruari jarritako %2ko helburutik. Horretara hurbildu ahal izateko «maila neutral» bateraino handituko ditu interesak, hots, ekonomia sustatu gabe hura moteltzen ez duen maila bateraino. «Oraindik oso urrun gaude».
Hurrengo mugimenduak hurrengo bileretan izango direla hitzartu dute EBZko kideek, urriaren 27kotik hasita. Noiz arte? Kazetarien galderei erantzunez, Lagardek aurreratu du gutxienez bi igoera izango direla eta gehienez lau. «Oraingo baldintzetan», zehaztu du. «Tasei buruzko erabakiak jasotzen ditugun datuen araberakoak izango dira, eta bileraz bilera erabakiko dugu».
Akatsak prebisioetan
Ikusteko dago interes tasa igotzeak balioko ote duen prezioak kontrolatzeko. Izan ere, maileguak garestitzea eraginkorragoa da arazoa eskaria denean, eta oraingoan eskaintza izan da sorburua; energia garestia, alegia. Hala onartu du Lagardek: «Guk ezin dugu energiaren prezioa jaitsi. Beste batzuen lana da hori».
Prebisioetan akatsak egin izan izana onartu du Lagardek, baina argudiatu du erakunde guztiek egin dituztela, eta zaila dela aurreikuspenak egitea pandemia bat eta gerra bat gertatu direnean.
Euriborra, %1,9an
Interes tasa ofizialak igo ahala igotzen ari dira herritarrek eta enpresek ordaindutakoak ere, eta horien artean Euriborra. Urtebeterakoa %1,249ra heldu zen abuztuan eta %1,9tik gora dabil egunotan. Ehunka euro garestituko ditu orain eguneratu behar diren hipotekak. |
2022-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/217944/langile-bat-hil-da-olatzagutian-lantegian-ibilgailu-batek-harrapatuta.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Olatzagutian, lantegian ibilgailu batek harrapatuta | Ezbeharra eguerdian gertatu da. Hildakoa gizonezkoa da, eta 55 urte ditu; Olatzagutiakoa da. | Langile bat hil da Olatzagutian, lantegian ibilgailu batek harrapatuta. Ezbeharra eguerdian gertatu da. Hildakoa gizonezkoa da, eta 55 urte ditu; Olatzagutiakoa da. | Foruzaingoak jakinarazi duenez, 55 urteko langile bat hil da Olatzagutian (Nafarroa), ibilgailu batek harrapaturik. Lantegiaren barrenean gertatu da ezbeharra. Istripua gertatu eta gutxira zendu da gizonezkoa.
Larrialdi zerbitzuek eguerdian jaso dute istripuaren gaineko abisua. Osasun langileak eta foruzain talde bat joan dira lantegira, baina ez dute erdietsi langilea salbatzea. Jakinarazi dutenez, ikerketa bat abiatu dute, istripua nola gertatu den argitzeko. |
2022-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/217945/etorkizun-hurbilean-girotu-du-katixa-agirrek-berriz-zentauro-eleberria.htm | Kultura | Etorkizun hurbilean girotu du Katixa Agirrek 'Berriz zentauro' eleberria | XXI. mendearen erdialdeko Parisen girotu du Katixa Agirrek bere ibilbideko hirugarren eleberria, baina etorkizun horri buruzkoak ez ezik, Mary Wollstoncraft XVIII. mendeko idazle eta eragile feministari buruzko pasarteak ere txertatu ditu. | Etorkizun hurbilean girotu du Katixa Agirrek 'Berriz zentauro' eleberria. XXI. mendearen erdialdeko Parisen girotu du Katixa Agirrek bere ibilbideko hirugarren eleberria, baina etorkizun horri buruzkoak ez ezik, Mary Wollstoncraft XVIII. mendeko idazle eta eragile feministari buruzko pasarteak ere txertatu ditu. | «Pixka bat zaila da azaltzeko, gauza asko daudelako, baina nik uste, azkenean, denak egiten duela klik nolabait». XXI. mendearen erdialdean girotu du Berriz zentauro eleberria Katixa Agirrek. Erabat nahasian doaz hartan errealitate fisikoa eta birtuala: klima larrialdiak hondamendi sorta bat eragin, eta biztanleria mugimendu handiak izan dira; turismoa ia-ia desagertu egin da; sexu birtualak arrakasta izan du munduaren luze-zabalean; egungoak baino askoz ere lausoagoak dira genero sistemaren mugak, eta medikuntzak nabarmen murriztu du minbiziaren ondoriozko hilkortasun tasa. Hori da sasoia, eta, giro horretan, Mary Wollstonecraft idazle eta eragile feministaren bizitza eta lana ikertzera joan da Parisera Paula Pagaldai izeneko protagonista, egile hari buruzko proiektu pedagogiko bat sortzeko. Eta plano horiek guztiak bildu ditu Agirrek eleberrian. Elkar argitaletxeak eman du argitara.
«Nahasketa da gai zentraletako bat nobela honetan», onartu du Agirrek. «Horregatik titulua eta azaleko irudia ere. Erdi gizona eta erdi zaldia den norbait da zentauroa: ez dakigu bata edo bestea den edo bata gailentzen zaion besteari, eta hori da liburuan etengabe errepikatzen diren ideietako bat, eta, ez bakarrik generoari dagokionez, izan zaitezkeelako emakumea mundu birtualean eta gizona mundu errealean, baizik eta baita etorkizuna eta iragana nahasten direlako ere».
«Faszinazio historikoa»
Elkarri itsatsita dirudite iraganak eta etorkizunak liburuan; Agirrek dioenez, urteetan eduki du buruan iltzatuta Wollstonecraft idazlearen biografia batean irakurritako pasarte bat, eta hura ere badago eleberriaren oinarrian. «Pasarte horrek kontatzen du Wollstonecraftek Parisko bere etxeko leihotik nola ikusi zuen gurdian pasatzen Louis XVI.a erregea, dekapitatuko zutena, epaiketaren azken egunean, sententzia irakurri behar ziotenean, eta hori nola kontatu zuen eskutitz batean. Historian gertatzen diren halako txokeek beti eragiten didate zirrara berezi bat, nola izan ziren sasoikideak Wollstonecraft eta Louis XVI.a, eta nola egon ziren kale berean, eta nola ikusi zuen batak bestea. Horrelakoek errealago bihurtzen dute historia».
«Faszinazio historiko» hori ez ezik, Agirrek dioenez, hiru bulkada nagusi ere izan ditu liburua idazteko. Etorkizuna irudikatzeko bulkada izan da lehena, eta, zehazki, «etorkizun hurbila» irudikatzekoa. «Nire seme-alabak, adibidez, helduak izango direnean».
Hiru bulkada
Iraganari begiratzeko bulkada bat ere izan du, ordea, eta horregatik txertatu du Mary Wollstonecraft idazlearen figura. «XVIII. mendeko idazle bat, ilustratua, lehen feministatzat jo izan dena, Mary Shelley idazlearen ama, eta, gainera, Mary Shelleyz erditzean hil egingo dena».
Eta, azkenik, Parisen ikusitako adin ertaineko emakume baten irudia izan da hirugarren bulkada. «Etxetik alde eginda bezala zegoen, ihes antzeko batean, bere bizitzarekin pozik baina ez hainbeste, baina jakin gabe nondik datorkion insatisfakzioa».
Elkarrengandik erabat bereizita ziruditen hiru ildo horiek lotzea izan da idazlearen erronketako bat, baina teknologiak eman dio horretarako bidea. «Ematen du nahikoa erronka, esan behar nuen zaila, baina gehiago da zoroa, edo absurdoa; konplexua, inkluso, baina, azkenean, errealitate birtualaren elementua sartuz askatu nuen korapilo hori».
Belaunaldien arteko talka
Max Dox izeneko pertsonaia ere garrantzitsua da eleberrian. Parisen ezagutuko du protagonistak. «Ez dago oso argi neska den edo ez, ze oso queer-ak izango dira denak etorkizun horretan». Argi dago, ordea, protagonista baino gazteagoa dela, eta, hain zuzen ere, belaunaldi talka hori irudikatuko du haien arteko harremanak. Nolabait ere, sortzen ikusi duen teknologiarekin liluratuta baitago Paula Pagaldai, eta, aldiz, teknologiarekiko harreman horretatik libratu nahian dabilen belaunaldi berriaren parte baita Max Dox.
Testuarekin batera, liburuan badira tartekatutako marrazki batzuk ere. Agirre: «Liburuko etorkizun horretan, errealitate birtuala bakarrik ez, errealitate areagotua ere badago, eta pertsonaia, daramatzan betaurrekoekin, etengabe ari da sekulako estimulu bisualak jasotzen, eta horri egindako keinuak dira irudi horiek».
Errekaleor, iturburuan
Ipuin bat aipatu du Agirrek nobelaren jatorrian. Azala sorkuntza guneak eskatuta idatzi zuen egileak Loratze perimetroa izeneko fabula 2020an. Narrazio espekulatiboak idazteko eskatu zieten hainbat idazleri, eta Gasteizko Errekaleor gune okupatuan girotu zuen berea Agirrek. Hura izan zen etorkizunean girotu zuen lehen narrazioa, eta esperientzia haren ondorengo da eleberria, dioenez. «Mundu berri bat deskubritu nuen. Asko zor diot enkargu hari».
Are gehiago. Idazleak Azala gunean bertan egindako egonaldi batean idatzi baitu Berriz zentauro eleberriaren parte handi bat.
Hamabost urteko ibilbidea
Xabier Mendiguren editoreak oroitu duenez, hamabost urte dira aurten Agirrek bere lehen lana, hau da, Sua falta zaigu ipuin bilduma argitara eman zuela, eta haren ibilbidea laudatu du. Azken hiru eleberriekin egindako lana goraipatu du bereziki. «Esango nuke hiru nobelak direla onak, baina, batez ere, hirurak direla oso diferenteak teknikaz, eta gaiez ere bai». 2015ean, Atertu arte itxaron izeneko road trip sentimentala argitaratu zuen Agirrek; 2018an, saiakeraren eta thrillerraren mugan dabilen Amek ez dute, eta, orain, berriz, antizipazio nobela bat kaleratu du, editorearen esanetan. «Aldiro, zerbait berria exijitzen eta oparitzen dio bere buruari». |
2022-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/217946/egitarau-oparoa-aurkeztu-dute-ekotopaketetarako.htm | Gizartea | Egitarau oparoa aurkeztu dute Ekotopaketetarako | Irailaren 29a eta urriaren 2a bitartean Portugaleten antolatu dituzte Euskal Herriko mugimendu ekologista biltzeko asmoa duten topaketak | Egitarau oparoa aurkeztu dute Ekotopaketetarako. Irailaren 29a eta urriaren 2a bitartean Portugaleten antolatu dituzte Euskal Herriko mugimendu ekologista biltzeko asmoa duten topaketak | Gaur egungo krisi ekosoziala «erdigunera» ekartzea eta «galdera estrategiko bati» erantzutea. Helburu horiek betetzeko asmoz elkartuko dira Euskal Herri osoko zenbait herritar Portugaleten irailaren 29a eta urriaren 2a bitartean. Gizarte mugimenduetakoak, akademiako jendea, nekazariak, eta gaiarekiko interesa duen edonor gonbidatu dute antolatzaileek parte hartzera, gaur 19:00etan Bilboko Kafe antzokian egin duten aurkezpenean.
Yayo Herrero antropologo, irakasle eta ekintzailearen Zergatik borrokatu 2022an? Hitzaldiarekin hasi zuten aurkezpena, eta prestatu duten egitarau oparoa aletu zuten ondoren: Ostiral arratsaldean Herrerok hasiko ditu topaketak ere, ekologismo sozialaren inguruko hitzaldi batekin, eta igandera bitarte gai askori buruz arituko dira. Besteak beste, ekofeminismoaz eta bizitzaren garestitzeaz larunbat goizean, eta arratsaldean energia krisiaz eta gazteek krisi ekosozialean izan beharreko paperaz. Igande goizean asanblada irekia antolatu dute, eta 12:30etan Portugaleteko merkatu plazatik aterako den mobilizazio batekin amaituko dituzte topaketak. Egitarau osoa ikusgai jarri dute ekotopaketen webgunean.
Azken krisia, gure garaia Kezkaz begiratzen diote topaketen antolatzaileek etorkizunari: «giza historiako arazo handienaren kolkoan sartzen hasiak gara, krisi sistemiko batean» adierazi dute. Ekonomia krisiaren, pandemiaren, migrazio krisiaren, gerren eta ezegonkortasunaren arteko loturez jabetuta, «gertatzen ari denaren tamainaz jabetzeko» beharra adierazi, eta horretarako, Gure gaia! lelopean Euskal Herrian jauzi kuantitatibo eta kualitatibo bat emateko tresna baten beharra mahaigaineratu dute. |
2022-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/217947/sexu-eraso-bat-salatu-dute-nafarroako-unibertsitate-ospitalean.htm | Gizartea | Sexu eraso bat salatu dute Nafarroako Unibertsitate Ospitalean | Zabaldutako informazioaren arabera, erasoaren biktima ospitaleko kafetegiko langilea da. Protesta «isil» batera deitu dute bihar eguerdirako, erasoa gaitzesteko. | Sexu eraso bat salatu dute Nafarroako Unibertsitate Ospitalean. Zabaldutako informazioaren arabera, erasoaren biktima ospitaleko kafetegiko langilea da. Protesta «isil» batera deitu dute bihar eguerdirako, erasoa gaitzesteko. | Nafarroako Unibertsitate Ospitalean sexu eraso bat salatu dela jakinarazi dute berriki. Zehazki, ospitale horretako kafetegia zerbitzua ematen duen Arcasa enpresak eman du albistea, ospitaleko Lan Zuzendaritza eta Batzordearekin batera. Apenas eman duten salaketaren gaineko informaziorik, baina gertaturiko sexu erasoa salatzeko ordua zehaztu dute: protestara deitu dute bihar eguerdirako. Ospitalearen pareko lautadan bilduko dira.
Ohar bat argitaratu dute erasoa gaitzesteko. «Protesta honen bitartez, elkartasuna adierazi nahi diogu gure lankideari, eta, era berean, konpromisoa azaldu nahi dugu emakumeen kontrako indarkeria geldiarazteko. Emakumeen kontrako indarkeria giza eskubideen urraketa da, emakumea emakume izate hutsagatik baztertzen duena», idatzi dute. Halaber, nabarmendu dute sexu eraso oro egiturazko problema baten seinale dela, «injustiziaren sintoma». |
2022-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/217948/ezker-abertzalearen-laquobalioak-eta-konpromisoakraquo-berretsiko-ditu-sortuk-hilaren-27an.htm | Politika | Ezker abertzalearen «balioak eta konpromisoak» berretsiko ditu Sortuk hilaren 27an | Nazio ekitaldia egingo du Tolosan hilaren 25ean, eta 27an ere mobilizazioak egingo ditu. Sortuk nabarmendu du burujabetza eraldaketa sozialean sakontzeko «bitartekoa» dela. | Ezker abertzalearen «balioak eta konpromisoak» berretsiko ditu Sortuk hilaren 27an. Nazio ekitaldia egingo du Tolosan hilaren 25ean, eta 27an ere mobilizazioak egingo ditu. Sortuk nabarmendu du burujabetza eraldaketa sozialean sakontzeko «bitartekoa» dela. | Nazio ekitaldia egingo du Sortuk hilaren 25ean, Tolosako Leidor antzokian, Gudari Egunaren testuinguruan. Gaur prentsaurreko batean adierazi dutenez, ezker abertzalearen «balioak eta konpromisoak» oroitzeko eta berresteko baliatuko dute ekitaldia, baita hilaren 27rako iragarri dituzten beste mobilizazioak ere.
Jon Paredes Manot Txiki eta Angel Otaegi ETAko kideak fusilatu zituzten 1975eko irailaren 27an, eta garai hartan Euskal Herriak zuen egoera egungo «krisi testuinguru larriarekin» parekatu du Sortuk: «Beharrezkoa ikusi dugu oroitzea Txiki eta Otaegi fusilatu zituzten garaian Euskal Herria hipotesi bat zela, eta egun, harrokeriarik gabe, Euskal Herria errealitate kultural, ekonomiko eta politiko aitortua dela».
Egun, «kapitalismoaren garapen eredua» eta «krisi energetikoa» tarteko, «salbuespeneko testuinguru historikoan» dago oraindik ere Euskal Herria, Sortuk nabarmendu duenez, eta, «zibilizazio eredu berri bateranzko trantsitua» egiteko beharra nabarmendu du. Horretarako, baina, «independentismoa eta eraldaketa sozial eta politikoa» nahi duten sektoreek «lidergoa» hartu behar dutela adierazi du. Horrez gain, Euskal Herria «herri gisa egituratu, kohesionatu eta boteretu» beharra azpimarratu du. Halaber, burujabetza «bitartekoa» dela gogoratu du Sortuk, «ekonomia arautu, aberastasuna banatu eta eraldaketa sozialean sakonduko duen sektore publiko indartsu bat izateko».
Ezker abertzalea garaiak eskatzen duen «anbizioarekin eta konpromisoarekin» arituko dela ziurtatu du Sortuk, eta horixe nabarmenduko dutela irailaren 27aren bueltako ekitaldietan. Horietan parte hartzera deitu dituzte «ezker abertzaleko kideak» eta «nazio askapen mugimendua osatzen duten kideak». |
2022-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/217949/eajk-pse-eek-eta-eh-bilduk-kirolaren-legea-aurrera-ateratzeko-akordioa-egin-dute.htm | Gizartea | EAJk, PSE-EEk eta EH Bilduk kirolaren legea aurrera ateratzeko akordioa egin dute | Lau ardatz nagusi izanen ditu legeak, eta ohitura osasuntsuak sustatzea da helburua. | EAJk, PSE-EEk eta EH Bilduk kirolaren legea aurrera ateratzeko akordioa egin dute. Lau ardatz nagusi izanen ditu legeak, eta ohitura osasuntsuak sustatzea da helburua. | Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren Legearen alde egin dute EAJk, PSE-EEk eta EH Bilduk. Gaur jakinarazi dute EH Bilduk bat egin duela. «EH Bildu beti dago akordioak lortzeko prest, baina beti edukien arabera. Edukiak onak badira herritarrentzat, onak izango dira guretzat ere, eta akordioetan egongo gara», adierazi du Rebeka Uberak, EH Bilduko legebiltzarkideak. Legeak ohitura osasuntsuak sustatu nahi ditu; Rakel Molina EAJko legebiltzarkideak adierazi du akordioa lortzea «premiazkoa» zela: «Positiboa da, eta legearen helburua eta espiritua islatzen ditu».
Legeak lau ardatz dituela nabarmendu du Uberak: «Bizitza aktibo eta osasuntsuaren kultura eraikitzea, eskolan kirola sustatzea, inklusioa eta kohesio soziala bultzatzea, eta Euskal Herriko lehiaketa esparrua sustatzea».
Uberak azpimarratu du planak «bereziki» kontuan hartuko dituela adingabeak, gazteak eta bazterkeria egoeran daudenak: «Bizitza aktibo eta osasuntsuaren kultura agenda politikoan sartuko da lehenengo aldiz». Horrez gain, kiroldegien iruditeria «klasikotik» urrundu nahi dute, kirola egiteko «gune ireki», «seguru» eta «egokiak» sortzeko.
Alderdiek nahi dute haurrek eta nerabeek eskolan denbora gutxiago pasatzea eserita eta «hezkuntza aktiboa» sustatzea. Horretarako, hiru etapatan egituratuko dute eskola kirola. Haur Hezkuntzan, jarduera fisikoa eta jolas librea sustatuko dituzte. Lehen Hezkuntzan, kirolak helburu ludikoa izatea nahi dute, eta askotariko kirolak sustatu. DBH kirol errendimendura bideratuta egongo da. Horrez gain, desgaitasunen bat duten kirolariak ohiko kirol federazioetan sartzea nahi dute. «Inklusioa sustatzeko bide askotarikoak zehaztuko dira; hala nola lehiaketa mistoak egitea», gehitu du Uberak.
Euskal Herriko lehiaketak sustatzeko, Euskal Herri osoko federazioek txapelketak antolatu ahalko dituzte, Uberak azaldu duenez: «Euskal selekzioen parte hartzea sustatuko dugu lehiaketa ofizialetan». |
2022-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/217950/luis-gascaren-omenezko-erakusketa-zabaldu-dute-donostian.htm | Kultura | Luis Gascaren omenezko erakusketa zabaldu dute Donostian | Besteak beste, ikertzaile eta dibulgatzaile donostiarrak bildutako komikiak eta zinemari lotutako argazkiak jarri dituzte ikusgai Okendo kultur etxean. | Luis Gascaren omenezko erakusketa zabaldu dute Donostian. Besteak beste, ikertzaile eta dibulgatzaile donostiarrak bildutako komikiak eta zinemari lotutako argazkiak jarri dituzte ikusgai Okendo kultur etxean. | «Herri kultura maite duen edonorentzat figura eztabaidaezina da». Luis Gasca (Donostia, 1933-2021) kultur munduaren eta gizartearen aintzatespena jasota hil zen joan den urtean, baina Asier Mensuro komikiaren eta zinemagilearen historiagileak uste du oraindik ere handiagoa izan beharko lukeela hark egindako lanaren aitortzak: «Komikia arte bat bezala aztertu zuen lehenengo taldeko kide izan zen, Umberto Eco, Alain Resnais eta abarrekin». Gascak bere kultur ibilbide luzean egin zuen lana hobeto ezagutzeko asmoarekin, haren bilduma pertsonaleko 270 pieza inguru —obra grafikoari eta komikiari lotutakoak— eta ehun bat argazki biltzen dituen erakusketa ireki dute Donostiako Okendo kultur etxean: Luis Gasca, komikia eta zinema. Mensurok eta Alvaro Ponsek egin dute erakusketaren komisario lana, eta ez da lan erraza izan, milaka agiriren artean egin behar izan baitute hautaketa. Azaroaren 8ra arte egongo da ikusgai erakusketa.
Erakusketaren izenburuak ez ditu ezkutatzen Gascaren bi pasioak: komikia eta zinema. Hain zuzen ere, bi arte diziplina horiei eman zizkien bere kultur ibilbideko urterik garrantzitsuenak. 1970ean Buru Lan argitaletxea sortu zuen, eta, haren bitartez —eta geroago sortuko zuen Pala argitaletxearen bidez—, komikiari hauspoa eta behar zuen garrantzia emateko lan eskerga egin zuen. Hiru aldizkari sortu zituen, Drácula, El Globo eta Zeppelin, eta haien orrietan argitaratu zituen AEBetako komikiaren izenburu ezagun eta mitikoak, eta baita Europako egileen pertsonaia esanguratsuen abenturak ere: Spirit (Will Eisner), Dick Tracy (Chester Gould), Prince Valiant (Harold Foster), Corto Maltese (Hugo Pratt)...
Okendoko horma oso batek komikiarekin zuen harreman horren laginak biltzen ditu. Besteak beste, John Prenticek marraztutako Rip Kirby pertsonaiaren bineta original bat, Prenticek Gascari eskainitako marrazki bat, Jack Kirbyren marrazki original bat (Hulk pertsonaiarena), Prince Valiant komiki sailaren beste bat, eta Gascari eskainitako Bruce Hogarthen sormen lanaren bi adibide ezagunenetakoen —Tarzan eta Drago— irudiak. «Hogarth komiki munduko Michelangelo gisa ezagutzen dute munduan. Bada, Luis Gascak jarri zion ezizen hori».
Pala argitaletxearekin, komikiak argitaratzen segitzeaz gain, arlo didaktikoari ere eman nahi izan zion garrantzia, eta horren ondorioa izan zen Enciclopedia Juvenil Pala (Pala gazte entziklopedia) bilduma. Mensuro: «Garai hartan ohiko entziklopediak ziren hizki txiki-txikiz eta argazki are txikiagoez betetako liburu mardulak». Gascak, ordea, ilustratzaile eta komikigileei eskatu zien testuak laguntzeko irudiak egin zitzaten. Besteak beste, zinemaren historiari, margolaritzaren maisuei, etorkizuneko bizitzari eta bibliari buruzko bildumak atera zituen entziklopedian: «Baina pentsa: Bibliari dagokion alean, mitologia paganoaren inguruko testuak eta marrazkiak ere sartu zituen». Komikiaren zale eta bultzatzaile ez ezik, ikertzaile ere izan zen Gasca, eta, Buru Lan sortu aurretik, Cuto izeneko aldizkari teorikoa ere zuzendu zuen. Hiru zenbaki besterik ez zituzten atera —besteak beste, Jose Julian Bakedanok ere hartu zuen parte—, eta haietako baten azala —Supermanen aurpegia azaltzen dena— Ivan Zuluetak egin zuen, eta beste bat, berriz, Juan Carlos Egillorrek. Erakusketan hiru ale horiek jaso dituzte, eta baita Zuluetak egindako marrazkia ere.
Zinemaldiko zuzendari Herri kulturaren zalea izanik, Gascaren beste zaletasun nagusia zinema izan zen, eta Donostiako Zinemaldia zuzentzera ere iritsi zen, 1977an. Hain zuzen ere, zinema jaialdiari berrikuntzak ekarri zizkion, eta bere lehenengo urtean George Lucasen Star Wars filma estreinatu zuen bertan, ez komunikabideetan iskanbila piztu gabe, garai hartan space opera bat zinemaldi serio batean ematea ez baitzen ohikoa. Gainera, Luis Buñuel erbestetik ekarri zuen Donostiara. Jose Luis Rebordinos Zinemaldiaren gaur egungo zuzendariak 22 urte zituela ezagutu zuen Gascaren lana, erotismoari eta zinemari buruzko artikulu batzuen bitartez. «Niri beti gustatu izan zait generoko zinema, eta Gascak hori bera bultzatu zuen, genero kultura hainbat diziplinatan».
Zinemarekin izan zuen harremanaren adibide ugari bildu dituzte erakusketan; hala nola Gasca hainbat aktore eta zinemagilerekin agertzen den argazkiak, eta baita zinema munduko izarrek Gascari berari oparitutako argazkiak ere: Robert Mitchum, Virginia Mayo, Francesca Bertini, Glenn Ford, Bruce Willis, Cesar Romero, Lloyd Bridges...
Gasca bildumazale porrokatua izan zen, eta bere bizitzan komikiari nahiz zinemari buruzko 30.000 agiri —aldizkariak, argazkiak, komikiak eta beste— bildu zituen. Material hori guztia Gipuzkoako Foru Aldundiaren eta Koldo Mitxelena kulturunearen esku utziz joan zen 2004tik aurrera, eta, hamar urte geroago, 2014an, Komikigunea zabaldu zuten Donostian, Gascaren bilduman ardaztuta.
Erakusketaren osagarri gisa, hiru hitzaldi ere antolatu dituzte datozen asteetarako: hilaren 28an, Laura Perez eta David Rubinek hitz egingo dute Koldo Mitxelena kulturuneko ekitaldi aretoan; urriaren 5ean, Fermin Solis eta Paul Urkijo ariko dira; eta, azkenik, urriaren 27an, Stephan Levallois eta Belen Atienza. |
2022-9-11 | https://www.berria.eus/albisteak/217951/sareek-kateatu-eta-sareek-ehundu.htm | Gizartea | Sareek kateatu, eta sareek ehundu | Gizarte hiperkonektatua, menpekotasuna... ajeak ikusten dizkiete sare sozialei Aranburuk eta Kintanak; ordea, uste dute badutela eraldaketarako potentziala, talde proiektuak sortzekoa. Eurak dira eredu: 'Kabala' podcasta aurkezten du Kintanak, eta umorezko bideoak egiten ditu Aranburuk. | Sareek kateatu, eta sareek ehundu. Gizarte hiperkonektatua, menpekotasuna... ajeak ikusten dizkiete sare sozialei Aranburuk eta Kintanak; ordea, uste dute badutela eraldaketarako potentziala, talde proiektuak sortzekoa. Eurak dira eredu: 'Kabala' podcasta aurkezten du Kintanak, eta umorezko bideoak egiten ditu Aranburuk. | Twitter, Instagram, Tiktok... Egunero darabiltzate esku artean —edo behatz artean— Maddi Kintanak (Zurich, Suitza, 1999) eta Nerea Aranburuk (Donostia, 1994): biek euskarazko edukiak sortzen dituzte sare sozialetan. Horien bidez elkar ezagutzen zuten, baina elkarrekin egon gabeak ziren orain arte. Halere, bat egin dute gogoetarik gehienetan, baita eskaeretan ere: erakundeei galdegin diete euskarazko eduki sorkuntzan inbertitzeko; herritarrei, berriz, sortzera animatzeko.
Zer sare sozial dauzkazue?
MADDI KINTANA: Twitter, Instagram eta Tiktok. Erabaki nuen sare guztiak beti publiko egitea.
Zergatik?
KINTANA: Pribatua egiten banuen, agian gerora ikustea nahiko ez nukeen gauza batzuk jarriko nituen. Dena publiko egiten badut, jartzen dudan guztia nik nahi dudana da, eta ez zaidana inporta jendeak gerora ikustea.
ARANBURU: Nik ere dena publikoa daukat, ez daukadalako ezer lotsatzeko edo ezkutatzeko. Instagram daukat, Twitter, Facebook oso abandonatuta, eta Tiktok, begiratzeko.
Zenbat denbora pasatzen duzue?
ARANBURU: Egunaren arabera. Astean zehar, lanarekin, askoz gutxiago; asteburuetan, planaren arabera. Horietara jotzen dut aspertuta nagoenean. Ibilbideren batean edo deskantsuren batean entretenitzeko erabiltzen ditut.
KINTANA: Ez naiz gai esateko zenbat ordu; asko dira. Badakit menpekoa naizela, baina oraintxe gure aisialdi modu nagusietako bat da.
ARANBURU: Konturatu naiz sare bakoitzean bilatzen duzun edukia ere desberdina dela. Niretzat, desberdina da Instagramen, Twitterren edo Tiktoken egotea ordubetez. Instagram jende ezaguna edo bidaiak ikusteko da, itxurakeria handiagoa dago; Twitterren, ez dakit zein albistez eta ez dakit zein eztabaidaz enteratzen naiz ordubetean; eta Tiktoken, errezetak ikusten aritzen naiz, edo labea limoiarekin nola garbitzen den.
Gizartea hiperkonektatuta al dago?
KINTANA: Bai. Ez dakit gizartea, baina belaunaldi gazteak behintzat bai. Gure harremanek ez dute funtzionatzen sare sozialik gabe: lagunak egiteko dira, planak aurkitzeko, jakiteko zer taldek joko duen...
ARANBURU: Informatzeko, harremanak edukitzeko, planak egiteko... Denerako. Pila bat aldatu da oso urte gutxian. Gogoratzen naiz gaztea nintzenean dei erronda egiten genuela: '17:00etan Txofren, 17:00etan Txofren...'. Orain, talde batean idazten duzu, eta listo. Hori ona da, baina txarra da etengabe esaten aritzea: 'Etxetik ateratzen ari naiz, igogailuan nago, ez dakit non nago...'.
Kontrola, ezta?
ARANBURU: Bai, guk sortu dugu, guk elikatu dugu, eta ez dugu jartzen mugarik.
KINTANA: Denok daukagulako nolabaiteko beharra denbora guztian sareen estimulua edukitzeko; orduan, zerbait jartzen duzu, irakurri nahi duzu...
ARANBURU: Komunera zoaz kaka egitera, eta... «Ostia, sakelakoa ahaztu zait».
KINTANA: Adibidez, zer egiten duzu hegazkinean Internetik gabe?
ARANBURU: Aurrekoan hegazkinean itzuli nintzen Valentziatik (Herrialde Katalanak), eta argazkiak garbitzen egon nintzen. Hegazkinean ere ez nuen sakelakoa kendu.
Sare sozialetan ez ibiltzeagatik zerbait galtzen ari zareten sentsazioa izaten duzue?
KINTANA: Hori ere bai.
ARANBURU: Nik hori ez daukat.
KINTANA: Asteon oporretan egon naiz, eta gutxi sartu naiz Twitterren; ez dakit zein izan den azken gaia. Baina sartzen zara, ikusten duzu txio bat ulertu ez duzuna, eta esaten duzu: 'Zer gertatu da?'.Orduan, bilatu nahi duzu.
Gazteak zarete biok. Gazteak eta sare sozialak: apurtu ezin daitekeen binomioa al da?
ARANBURU: Ez, nik ezagutzen dut jendea ez dagoena sare sozialetan, eta oso pozik bizi da.
KINTANA: Nik ere ezagutzen dut, baina, orokorrean, profil berezi bat da beti.
ARANBURU: Bai, egia da.
KINTANA: Arau orokorra hartzen badugu, nire inguruan behintzat denek daukate Instagram, baten bat kenduta. Eta ez daukatenek ez daukate arrazoi ideologikoren batengatik. Ez baldin badaukazu Instagram, mamu bat zara.
Itxurakeria aipatu duzue. Zu, Nerea, antzerkian ere ibiltzen zara. Sare sozialek zer dute antzerkitik eta zer errealitatetik?
ARANBURU: Zertarako erabiltzen dituzun, horren araberakoa da dena. Nire Twitter nire isla da. Nahiko errealista da, baina dena dago esajeratua edo parodiatua, horrela erabaki dudalako eta beti naizelako oso parodiazalea, dena esajeratzekoa, minimizatzekoa edo umorez eramatekoa.
KINTANA: Beti da isla, baina baita proiektatu nahi duzuna ere. Oso argi daukat Instagramen zer jarri nahi dudan. Adibidez, ez nituzke Instagrameko argazki guztiak Twitterren jarriko.
ARANBURU: Nik ere ez. Erabaki nuen Twitterren ez jartzea nire ezagunen ezer.
KINTANA: Twitterren gutxiago, baina Instagramen ere ez. Hasteko, Instagram ez baldin badaukate, nik ez ditut igotzen. Haurren, gurasoen eta familiaren argazkiak igotzearen kontra nago; ez dut inoiz egin, eta ez dut inoiz egingo.
Maddi Kintana eta Nerea Aranburu. Jon Urbe, FOKU
Birtxioek, gustuko dut emateak, jarraitzaileak lortzeak... menpekotasuna sortzen dute?
ARANBURU: Uste dut berdin zaidala gauza batek bi gustuko dut edo ehun edukitzea.
KINTANA: Niri ere bai, baina gero konturatzen naiz adi egoten naizela: 'Ez dakit nork gustuko dut eman dit'.
ARANBURU: Bai, beti sortzen du erreakzio bat.
Sareetan zaudete, baina seguru sentitzen al zarete? Egon dira eraso matxistak, homofoboak...
KINTANA: Baina hori bizitzako esparru guztietan.
ARANBURU: Gizartea matxista bada, sareetan hori islatuko da. Ez dira berdinak kaleko eraso bat eta sareetan aurki dezakezun bat, baina nik behintzat jasaten ditut.
KINTANA: Nik neuk jartzen ditudan txioengatik-eta, ez, baina, telebistan edo Klakeko Kabala-n egon naizenean, bai: iruzkinak ez dakit zer esan dudalako saio batean edo bestean, tonu apur bat paternalistarekin.
ARANBURU: Eta eskatu ez dituzun iritzi pila bat. Mezu pribatuak ere idazten dituzte, konfiantza osoz. Pentsatzen dut ea gauza bera egingo nukeen, eta ez litzaidake okurrituko ezagutzen ez dudan pertsona bati mezu pribatu bat idaztea edozer gauza esanez.
Horren harira, zer da sareetan emakume izatea?
KINTANA: Bizitza errealean bezalakoa. Zure itxura fisikoari buruzko iruzkinak...
ARANBURU: Eta paternalismo handia. Aldi berean, baita kristoren babesa ere beste emakumeengandik.
KINTANA: Orain arte, ez zait ezer larririk gertatu.
ARANBURU: Niri ere ezer larririk ez, baina iritziak, pila bat. Askotan, gizon heldu eta heterosexualenak dira.
KINTANA: Uste dut ondo dagoela saretzea neska gazteon artean, emakume gazteon artean. Askotan, planteatzen duzu: makillatuta agertuko naiz? Ondo dago edo ez? Zer ari naiz bultzatzen?
ARANBURU: Oso argi eduki behar duzu zergatik egiten duzun, zergatik esaten duzun... Oso argi baldin badaukazu, bestearen iritziak kalte gutxiago egingo dizu.
KINTANA: Eta, aldi berean, zergatik planteatu behar dugu hain argi edukitzea dena? Eta zergatik gizonei ez zaie hori eskatzen?
Nola eman dakioke buelta?
ARANBURU: Sare sozialen oinarrian hezkuntza eta gizartea dago. Beste guztiak berdin jarraitzen duen bitartean, ezin dugu espero sare sozialetan kristoren aldaketa izatea eta bat-batean hater-ik ez egotea.
Aipatu dituzue sare sozialen alde ilunak. Gazteen ikuspuntutik, zer ekarpen egiten dute?
KINTANA: Gauza pila bat. Balio dute gazteak euren artean saretzeko, eta uste dut politizatzeko ere oso garrantzitsuak direla.
ARANBURU: Horrenbeste jende edukitzeak globalizazio bat sortzen du, eta alde negatiboak baditu, baina baita positiboak ere. Iritzi gehiago edukita, elikatu egiten duzu zeure burua. Esaten duzu: «Eztabaida honetan, ehun iritzi dauzkat. Denak irakurtzen ditut, eta hortik noa nire iritzi propioa sortuz, guztia ikusi ondoren».
KINTANA: Hala ere, uste dut horrek arriskua ere baduela. Adibidez, badaude diskurtso batzuk horrela jendea batzea lortzen dutenak.
ARANBURU: Eta gauza asko esan ditzakezu inongo oinarririk gabe, eta ez dakit zenbat pertsonarengana iristen zara.
KINTANA: Uste dut orain gazteen artean badagoela joera bat indibidualizaziorako. Gizarte kapitalista eta neoliberalista honetan, bidea eman dezake zure antzekoa den jendea ezagutzeko. Eta erakusteko euskara hizkuntza guay-a eta cool-a dela, ez dela herriko zaharren eta abereen hizkuntza.
ARANBURU: Gaztea ere badela, ez?
KINTANA: Noski. Oso garrantzitsua da, eta espazio bat ematen dizu gazteei gustatu ahal zaien edukia sortzeko. Nik 13 urterekin eduki nahiko nukeen youtuber bat bere arropa euskaraz erakusten duena. Eta hau alde txarra da, baina uste dut sareetan handitu egiten direla jarrera batzuk gero egunerokoan ez direnak hain normalak. Eztabaida batzuk agian ez dutenak hainbesteko garrantzirik egunerokoan, baina kristorena sareetan. Oroitu behar dugu Twitter ez dela bizitza erreala; bada, baina ez da.
Eta zuek aprobetxatu dituzue sare horiek talde proiektu batzuk sortzeko ere.
KINTANA: Klak da horren adierazle. Gazteek sortutako proiektu bat da, gazteok egina eta sarean egina. Beti hartzen da kontuan gazteek zer egin nahi duten, eta beti egiten dugu euskaraz, naziotasun ikuspuntu batetik.
Baina sareetatik bizi al daiteke?
ARANBURU ETA KINTANA: Euskaraz, ez.
KINTANA: Babesleak behar dituzu, eta, euskaraz egiten baduzu, ez daukazu audientzia handirik. EITB eta Eusko Jaurlaritza dira babesle handienak, eta eskas. Oso-oso prekario dago kontua, eta ez da baloratzen euskarazko eduki sortzaileen lana.
ARANBURU: Eta ez da baloratzen horren garrantzia ere.
KINTANA: Baina euskarazko eduki guztiak bezala. Zoritxarrez, euskara prekarioa da.
Sare sozialetan erabiltzen dituzuen hizkuntzak modu kontziente batean hautatzen al dituzue?
ARANBURU: Nik ez.
KINTANA: Zergatik?
ARANBURU: Sare sozialetan, nire lehentasuna da naizen moduan azaltzea. Euskaraz bizi naizen heinean, euskaraz idazten dut. Euskaraz da, baina ez da guztiz euskaraz, nire bizitzan ez dudalako guztiz euskaraz egiten.
KINTANA: Baina uste dut asko daudela egunerokoan euskaraz eta sareetan gazteleraz egiten dutenak. Izan zitekeen hori gertatzea, baina ez da gertatu.
ARANBURU: Erabaki nuen dena euskaraz egitea, baina modu natural batean, ez erabaki politiko bezala edo.
KINTANA: Hautuak ez dira batere neutralak, eta euskaraz egitea, niretzat, guztiz politikoa da. Euskaraz egiteak esan nahi du badaukazula militantzia bat horrekin, eta, hein batean, aurre egiten diozu statu quo-ari. Azken finean, nahi dute guk gazteleraz edo frantsesez egitea; orduan, bada erresistentzia moduko bat. Nik ezingo nuke euskara ez den hizkuntza batean egin.
ARANBURU: Nik ere ez.
KINTANA: Gazteleraz egingo bagenu, arrakasta edukiko genuke?
ARANBURU: Ez dut uste.
KINTANA: Hizkuntza handietan, 10.000 eduki sortzaile dauzkazu; euskaraz, alderdi askotan, ez daukazu konpetentziarik. Adibidez, uste dut Kabala podcasta euskaraz horrela egindako lehenengoetarikoa izan dela. Egun, ez dago ezer originalik, baina originalak izaten ari gara euskaraz eginda. Internet ezinbesteko tresna bat da euskararentzat; aurrera egiteko modu bakarra da. Bultzatu egin behar da, dirua eskatu behar zaie dirua dutenei; hau da, instituzioak, mesedez, bultzatu hau, ondo ordaindu, proiektuak sortu... Badaude influencer-ak ez dakidanak euskaldunak diren —asko bai, baina nik vascoak esaten diet— eta sarean gaztelaniaz egiten dutenak, eta, gero, haiei deitzen diete, euskaraz egiteko. Ez da posible kanpaina batean edo zerbaitetan egotea euskara bultzatzen, eta sare pribatuetan eta publikoetan dena gaztelaniaz idaztea. Horrela ezin dugu hizkuntza normalizatu.
Beraz, administrazioen aldetik ikusten duzue edukiak euskaraz sortzen dituzuenen aldeko apustu nahikorik?
ARANBURU: Ez dago apusturik. Zuen podcastean jasotzen duzue laguntzaren bat?
KINTANA: Bai, baina komunikabidea izateagatik. Dena oso prekarioa da.
ARANBURU: Arreta beste nonbait dago jarrita, baina ez hemen: ez gazteengan, ez hizkuntzan, eta ez euskarazko entretenimenduan.
KINTANA: Eta, egiten dutenean, ikusten da ez dela gazteek egina. Ikusten da heldu batzuek esaten dutela: «Gazteei hau gustatuko zaie». Gero, auzo lotsa ematen dizu hori ikusteak.
Nerea Aranburu eta Maddi Kintana. Jon Urbe, FOKU
Nondik jo beharko lukete?
KINTANA: Euskararen aldeko apustu integraletik. Eta hau da beste kontu bat: Hegoaldean, baditugu bitarteko gehiago, baina Iparraldean? Orain badago bat, Bada.eus [Ipar Euskal Herriko gazte komunikabide bat], euskaraz aritzen dena; bestela, han askoz okerrago dago kontua: ez dago, adibidez, Baionako edo inguruko tiktokerrik.
Eta edozein motatako edukiak ekoitzi behar dira euskaraz?
KINTANA: Telezaborra euskaraz egitea ez dut gaizki ikusten, benetan iraingarria ez bada. Adibidez, euskarazko Conquis [El Conquistador] telezaborra da, baina ez zait gaizki iruditzen.
ARANBURU: Hain gutxi dago, eta honetaz hitz egiten ari gara [eskuekin zerbait handiaren keinua egin du] hau ez dagoenean [eskuarekin zerbait txikiaren keinua egin du].
KINTANA: Eduki gehienek egon behar dute euskaraz, baina ez ditugu balio batzuk galdu behar.
Eta sareetan?
ARANBURU: Jendea ez da animatzen edukia egitera, oso kritikoak garelako. Ni beti ari naiz lagunei esaten: «Sortu euskaraz». Baina beti dago...
KINTANA: Lotsa handiegia.
ARANBURU: Ez dakit lotsa bakarrik den...
KINTANA: Besteen epaia, ez?
ARANBURU: Bai. Ez balira egongo hain begi zorrotzak, igual gauzak beste lasaitasun batekin egingo genituzke, beste arnasa batekin.
KINTANA: Lotsa handiegia ere badago. Mesedez, Euskal Herria, galdu lotsa: izan youtuber.
Batak zein besteak umorea egiten duzue. Zergatik?
ARANBURU: Aspaldi konturatu nintzen gauzak umorez egiten ditudanean dibertigarriagoa dela.
KINTANA: Eta umorea politikoa izan daiteke.
ARANBURU: Hori ere bai.
KINTANA: Oso politikoa izateko aukera du, hala erabiltzen baduzu. Hain erraz esango ez genituzkeen gauza batzuk bota ditzakezu nahigabe, eta barre egiten duzu, baina gogoeta egiten duzu. Uste dut belaunaldi honetan gai asko plazaratzeko modua dela umorea. Gainera, ez edozein umore mota, ez potrozimelen umorea: behetik gora egindako umore bat baizik. Hori ere aldarrikatu behar da, umorea ezin duzula edonola egin.
Edukiak hainbesteko azkar kontsumitzen diren garaiotan, umorezkoak errazago kontsumituko dira, ala?
ARANBURU: Errazago sartzen dira.
KINTANA: Ez dugu pentsatu nahi. Nahi duguna da geure buruari ahalik eta esfortzu gutxien eskatu. Baina uste dut benetan umoreak zer pentsatua ere eman dezakeela.
Zenbateko garrantzia du umorea ere euskaraz egiteak?
ARANBURU: Mundu guztiak behar du umorea; orduan, ez da posible umorearen erreferentzia bakarrak gazteleraz, ingelesez edo frantsesez izatea.
KINTANA: Gainera, euskaraz beti egon da umorea. Egun, ematen du bertsolaritza poesia dela, baina, garai batean, hori zen umorea euskaraz. Beti egon da, kontua da eraldatu egin behar dugula.
Mundu digitalean, zer erronka ikusten dituzue?
KINTANA: Bat, euskara. Eta nola kudeatu pantailetara edo sakelakoetara itsatsita dagoen gizarte bat.
ARANBURU: Aprobetxatu itsatsita jarraituko duela eta horri etekina atera? [kar-kar]
KINTANA: Ez, ez. Uste dut bide onetik goazela, baina [sareek] balio dezakete, adibidez, Euskal Herrian naziogintza lantzeko, eta jakin behar da hori nola kudeatu. LGTB mugimenduak ere kristoren indarra dauka, eta gauza onak aterako dira. Itxaropentsua izaten ari naiz oraintxe, baina orokorrean ezkorragoa naiz.
ARANBURU: Proiektuak sortu?
KINTANA: Bai. Nahi ez duguna da indibidualizazio handiagoa, hiperkonexioak, hiperkapitalismoa, hiperkontsumismoa... Eta erabateko apolitikotasuna —faltsua dena—. Kontrakoa lortzeko borrokatu behar dugu. |
2022-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/217952/elizabeth-iia-medikuen-zaintzapean-dagoela-jakinarazi-dute.htm | Mundua | Elizabeth II.a medikuen zaintzapean dagoela jakinarazi dute | Balmoralgo jauregian dago Erresuma Batuko erregina, eta han da Charles printzea ere. Estatuburuaren osasun egoerari buruzko kezka agertu du Liz Truss lehen ministroak. | Elizabeth II.a medikuen zaintzapean dagoela jakinarazi dute. Balmoralgo jauregian dago Erresuma Batuko erregina, eta han da Charles printzea ere. Estatuburuaren osasun egoerari buruzko kezka agertu du Liz Truss lehen ministroak. | Goizean bere aholkulariekin egitekoa zuen bilera bertan behera utzi du Elizabeth II.a erreginak, eta handik gutxira jakin da medikuak kezkatuta daudela haren osasun egoeraz. Errege etxeak komunikatu batean jakinarazi duenez, «medikuen zaintzapean» egotea eta atseden hartzea aholkatu diote estatuburuari. Oharraren arabera, erregina «eroso» dago Balmoralgo jauregian, Eskozian, eta han ditu gertueneko senideak, baita Charles printzea ere.
70 urte daramatza agintean Elizabeth II.ak. Bera da Erresuma Batuko errege-erreginetan tronuari luzaroen eutsi diona. 1952ko otsailaren 6an bihurtu zen erregina; hain zuzen monarkek, gobernatu baino gehiago, jada rol sinbolikoagoak zituzten aroan. Baina bost kontinenteak kolonizatu zituen inperioko irudi nagusia izan da zazpi hamarkadatan baino gehiagoan.
Iazko urte amaieratik «mugikortasun arazoak»izan ditu Elizabeth II.ak, errege etxeak berak aitortu duenez. Hori dela eta, joan den asteartean lehen aldiz Balmoralen hartu zuen kargua lehen ministro berriak, Liz Trussek —normalean Buckinghamen egin ohi da argazkia—. Gobernuburuak berak kezka agertu du estatuburuaren osasun egoeraz: «Nire gogoa eta Erresuma Batuko herritarrena erreginarekin eta haren familiarekin dago orain».
Ez da ohikoa errege etxeak erreginari buruzko halako komunikatuak plazaratzea; hori dela eta, kezka zabaldu da bai Erresuma Batuan bertan, bai nazioartean. Elizabeth II.ak Charles printzearen esku utzi ditu bere eginbeharretako asko azken urteetan, eta joan den otsailean ere hizpide izan zen haren osasun egoera koronabirusean positibo eman ostean. |
2022-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/217953/aurrerapausorik-ez-arabako-metalgintzako-ituna-berritzeko-bileran.htm | Ekonomia | Aurrerapausorik ez Arabako metalgintzako ituna berritzeko bileran | Sindikatuek aitortu dute «mugimenduak» egon arren «txikiak» izan direla. Greba deialdiei eustea erabaki dute horrenbestez. Hilaren 19an elkartuko dira berriro bi aldeak. | Aurrerapausorik ez Arabako metalgintzako ituna berritzeko bileran. Sindikatuek aitortu dute «mugimenduak» egon arren «txikiak» izan direla. Greba deialdiei eustea erabaki dute horrenbestez. Hilaren 19an elkartuko dira berriro bi aldeak. | Arabako metalgintzako ituna berritzeko bilera orain artekoen moduan amaitu da, akordiorik gabe. Eta beraz, sindikatuek hilaren 21erako 22rako eta 23rako egindako greba deialdiak bere horretan segitzen du. ELA, LAB, CCOO, USO, ESK eta CGT sindikatuek osatutako plataforma bateratuak gaitzetsi du SEA patronalak akordioa ahalbidetuko lukeen proposamen bat aurkeztu gabe segitzen duela. Hala ere, hilaren 19an berriz ere elkartuko dira, jarrerak hurbiltzeko asmoz.
LAB sindikatuak ohar bidez aitortu du «mugimenduak» egon direla, baina «txikiak» izan direla, eta patronalari ohartarazi dio sektorean lanuzteak hedatzea eragotzi nahi badu, «edukiak» aurkeztu beharko dituela negoziazio mahaian. «Gaur gaurkoz, eta bileretan 4 urte badaramazkigu ere, lan orduen jaitsiera ez dago mahai gainean oraindik, Hego Euskal Herriko altuena izan arren. KPIa ere ez dago bermatuta hitzarmenaren indarraldiaren bitartean».
ELA sindikatuak ere argi utzi du «aurrerapauso txiki» horiek ez dira greba deialdia bertan behera uzteko nahikoa arrazoi. Eta salatu du SEAk lanaldi jaitsieraz edota KPIa bermatzeaz hitz egin badu ere, proposamenak ahoz baino ez dituela egin. Hori dela eta, idatziz eta «era serio batean» egiteko eskatu diote.
CCOOk ere salatu du patronalak ez duela lanaldi jaitsieraren inguruko proposamenik egin, eta gaitzetsi du soldaten inguruan «marra gorriari» eusten diola. Sindikatuek elkarretaratzera deitu dute astelehen eguerdirako, Eusko Jaurlaritzaren egoitzaren aurrean, instituzioen inplikazioa eskatzeko. |
2022-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/217954/nerea-aranburu.htm | Nerea Aranburu | Nerea Aranburu. | Erizaina da ogibidez Nerea Aranburu, eta buru osasunean ari da lanean. Hortaz, sare sozialak ez ditu ofiziorako erabiltzen, afizio gisa dituen umorerako eta antzerkirako baizik. Hirurak uztartzen ditu martxan dituen proiektuetan. 2018an sortu zen Barrexerka emankizunarekin dabil, beste zenbait lagunekin batera antzerkia, bakarrizketak eta umorezko esketxak tartekatuz. Gainera, Atzean Zuloa proiektuaren baitan, euskaraz umorezko bideoak ipintzen ditu Youtuben. 5.000 jarraitzaile pasatxo ditu Twitterren. | ||
2022-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/217955/maddi-kintana.htm | Maddi Kintana | Maddi Kintana. | Itzulpengintza ikasi zuen Kintanak, eta ikasten jarraitzeko asmoa dauka. Orain, Klak gazte proiektu komunikatiboaren Kabala podcasta aurkezten du. Spotifyren eta Youtuberen bidez zabaltzen dute haren edukia, eta urrian hasiko den hirugarren denboraldian du jarria burua. Gainera, aurten telebistan ere eman ditu pausoak, EITBko Zurekin bat programan parte hartu baitu, baita zakua irabazi ere. Twitterren aktiboki aritzen da, eta Tiktokerako euskarazko edukiak ere sortzen ditu. | ||
2022-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/217956/liderra-nagusitu-da-piornalen.htm | Kirola | Liderra nagusitu da Piornalen | Enric Masen eraso guztiei erantzun die Remco Evenepoelek, eta azken metroetan erritmoa aldatuz irabazi du | Liderra nagusitu da Piornalen. Enric Masen eraso guztiei erantzun die Remco Evenepoelek, eta azken metroetan erritmoa aldatuz irabazi du | Remco Evenepoelek (Quick-Step) irabazi du Espainiako Vueltako hemezortzigarren etapa. Eguneko ihesaldian egon den Robert Gesink (Jumbo-Visma) azken kilometroan harrapatu dute Enric Masek (Movistar) eta Evenepoelek, eta erritmo aldaketa bortitz batekin irabazi du flandriarrak. 2.07ren aldea dauka orain Evenepoelek Masekiko.
Eroriko batekin hasi da eguna tropelean. Carlos Rodríguez (Ineos), sailkapeneko laugarrena, oso kaltetuta utzi du, eta Jay Vinek (Alpecin), mendiko liderrak, erretiratu egin behar izan du. Horren ostean, 43 txirrindulariko ihesaldia sortu da, eta bost minutuko aldea ere izan dute. Horien artean izan dira Gotzon Martin eta Mikel Iturria (Euskaltel-Euskadi).
UAEk estrategia bat zeukan prestatuta gaurko egunean aurreneko postuetara salto egiteko, eta Joao Almeida taldeburuak urrunetik sortu du mugimendua tropelean. Helmugarako 80 kilometro gelditzen zirenean ihes egin du tropeletik Brandon Mcnulty taldekidearekin batera, eta aurreko taldetxoarengana hurbiltzen saiatu da. Ivo Oliveira taldekidea aurreko taldetxoan zegoen, baina gelditu egin da Almeidari aurreko postuetara hurbiltzeko helburuarekin laguntzeko. Hala ere, Movistar eta Astana lanean hasi dira tropelean, eta portugaldarrak minutu bateko aldea bakarrik lortu du.
52 kilometro gelditzen zirenean Hugh Carthyk (Education First) erasoa jo du aurreko taldetxoan, eta Thibaut Pinotek (FDJ) eta Sergio Higuitak (Bora) jarraitu diote Piornaleko lehenengo igoeran (13,5 kilometro eta %5,6eko pendiza). Bertan puskatu da eguneko ihesaldia, eta Richard Carapazek (Ineos), Elie Gesbertek (Arkea) eta Robert Gesinkek (Jumbo-Visma) mendatearen amaieran elkartu dira aurreko hirukotearekin.
Atzean Almeida bakarrik gelditu da, baina ez du etsi. Aurreko taldean zegoen Marc Soler taldekidea geldiarazi egin dute taldeko autotik, eta biak elkarrekin abiatu dira boskotearen bila. Hala ere, tropelean abiadura bizian aritu dira, eta Astana eta Movistar buruan zirela, oso txirrindulari gutxi gelditu dira tropelean. Hala ere, liderraren taldeak ez du errelebo bakar bat eman beharrik izan, eta Evenepoelek taldekideak alboan izan ditu une oro; indarrik xahutu gabe.
13 kilometro gelditzen zirenean hasi dute Piornaleko bigarren eta azken igoera. Aurrean Gesbertek jo du erasoa, eta tartea ireki du aurreko kideekiko. Beranduago Gesink iritsi da frantziarraren albora, eta elkarrekin egin dute aurrera. Atzean Masek zuhaitza astindu du, baina ondo erantzun dio Evenepoel liderrak. Indartsu zegoen maillot gorriaren jabea, eta hark jo du hurrengo erasoa. Masek ezin izan dio gurpila hartu, baina Carlos Veronaren laguntzarekin liderraren ondora iritsi da. Almeidaren taldea ere harrapatu dute une horretan.
Aurrean Gesink bakarrik gelditu da, eta atzera begiratu gabe jarraitu du Herbeheretako txirrindulari beteranoak. 40 segundora zegoen liderraren taldetxoa, eta Masek pare bat eraso jo ditu. Evenepoelek arazo handirik gabe erantzun dio, eta mugimendu horrekin hamar segundo jan dizkiote Gesinki. Masek eta Evenepoelek elkarri mokoka jarraitu dute: batak erritmoa aldatu eta besteak erantzun. Azken kilometroan harrapatu dute Gesink.
Azkeneko 200 metroetan jo du azken erasoa liderrak, eta Mas eta Gesink atzean gelditu dira. Flandriarrak indartsuena dela erakutsi du, eta hortzak estutuz gailendu da helmugan. Bi segundo bizkorrago sartu da helmugan liderra, eta gainsaria ere eskuratu du. 2.07ren aldea dauka orain liderrak. Rodriguez 1.19ra iritsi da helmugara, eta Miguel Angel Lopezek (Astana) aurre hartu dio sailkapen nagusian. |
2022-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/217957/elizabeth-iia-hil-da-aro-bat-amaituz.htm | Mundua | Elizabeth II.a hil da, aro bat amaituz | Balmoral gazteluan, Eskozian, hil da 96 urteko estatuburua. Harena izan da Erresuma Batuko agintaldirik luzeena. Haren seme Charles III.a da orain errege etxeko buru. Truss lehen ministroak goraipatu egin du erreginaren rola, esanez «herrialdearen loraldia» ahalbidetu duela. | Elizabeth II.a hil da, aro bat amaituz. Balmoral gazteluan, Eskozian, hil da 96 urteko estatuburua. Harena izan da Erresuma Batuko agintaldirik luzeena. Haren seme Charles III.a da orain errege etxeko buru. Truss lehen ministroak goraipatu egin du erreginaren rola, esanez «herrialdearen loraldia» ahalbidetu duela. | Amaitu da Erresuma Batuak izan duen erreinaldi luzeena, Elizabeth II.arena. Estatuburua atzo hil zen, 96 urte zituela, Balmoral gazteluan, Eskozian. Haren osasuna okertuz joan da azken urteetan, eta baziren hilabete batzuk Buckinghamgo errege etxeak jakinarazi zuela «mugikortasun arazoak» zituela. Hori dela eta, Liz Trussek Eskozian hartu zuen kargua, eta ez Londresen, ohi den bezala.
Buckingham jauregiak berak jakinarazia zuen Elizabeth II.aren osasun egoerak okerrera egin zuela azken orduetan, eta zaintzapean izateko aholkatu zutela medikuek. Berehala hasi ziren arratsaldean jauregira heltzen erreginaren senitartekoak, tartean Charles printzea bera. Erreginaren semeak 73 urte ditu, eta dagoeneko hartuak zituen Elizabeth II.arenak ziren zenbait ardura, haren osasun egoera makalduz joan ahala.
Charles III.ak gaur egingo du bere lehen agerraldia estatuburu gisara, eta jarraian Eskozia, Gales eta Ipar Irlandako gobernuburuekin bilduko da aurrez aurre, Londresera itzuli aurretik. Bihar jarriko diote koroa.
Ikusi gehiago: Tony Blair Erresuma Batuko gobernuburu ohia: «Gure nazioaren ama galdu dugu»
Elizabeth II.aren osasun egoeraz ohartarazi eta ordu gutxira eman zuen errege etxeak berak erreginaren heriotzaren berri. Erresuma Batuko nahiz Commonwealtheko banderak masta erdira jaitsi dituzte.
Berehala heldu dira mundu osoko agintariek erreakzioak ere. Hitza hartzen lehenengotarikoa izan da Truss bera. Downing Streeteko 10. zenbakiaren kanpoaldean egin duen agerraldian nabarmendu du «herrialdearen loraldia» ahalbidetu duela Elizabeth II.ak: «Bera zen Britainia Handia eraikitzea ahalbidetu zuen arroka. Hari esker, herrialde modernoa eta dinamikoa gara orain». Lehen ministroak baikor hitz egin du dagoeneko tronuan den Charles III.enari buruz ere, eta eskatu die herritarrei babes dezatela bere ardura lanetan.
Agintean urte gehien egin duen Erresuma Batuko erregina izan da Elizabeth, 70 urte. Honako hau da bere kargu ofiziala: Britainia Handiko eta Ipar Irlandako Erresuma Batuko eta beste erresuma eta lurraldeetako Elizabeth II.a erregina, Commonwealth burua eta fedearen babeslea. 1952ko otsailaren 6an bihurtu zen erregina; monarkek gobernatu baino gehiago, jada rol sinbolikoagoak zituzten aroan. Baina bost kontinenteak kolonizatu zituen inperioko irudi nagusia izan da 70 urteetan baino gehiagoan, eta hala gogoratuko da Erresuma Batuko historia garaikidea osatu duten gertakari anitzetan: inperioa desegin zuen deskolonizazio prozesuan —1950eko eta 1960ko hamarkadak—, Gerra Hotzean —1991 arte—, Ipar Irlandako gatazka armatuan (1969-1998), Europako Batasuneko sarreran (1973), Malvinetako gerran (1982), Galesko, Eskoziako eta Ipar Irlandako parlamentuen berrezarpenean (1997-1999), Irakeko inbasioan (2003), Eskoziaren independentzia erreferendumean (2014), Erresuma Batua EBtik atera duen brexit prozesuan 2020an...
Jurgi VI.a erregea hil zenean, bi alabetan zaharrenak hartu zuen tronua, Elizabeth Alexandra Mary Windsorrek, 25 urterekin. II. Mundu Gerraren ondorena zen. Gerra Hotzeko blokeak eratu berriak ziren, eta Potsdamgo konferentzian (1945) elkartu ziren hiru liderrak agintean zeuden oraindik: Winston Churchill Erresuma Batuko lehen ministro, Harry S. Truman AEBetako presidente eta Josiv Stalin Sobietar Batasuneko buruzagi. Elizabeth II.a erregina izan den bitartean nazioarteko panorama zenbat aldatu den ohartzeko lagin bat.
Elizabeth II.a monarkiaren itxura hobetzen saiatu da, eta, adibidez, horretarako erabaki zuen Ogasunari zergak ordaintzea, 1992an. Britainia Handiaren 300 urteko batasuna hausteko aukera haren erreinaldian sortu da, baina, hala ere, Eskoziako independentistek erabakia zuten monarkiari eustea. Irlandako errepublikanoak izan dira monarkiaren irudiari egiazki aurre egin dioten bakarrak, eta erreginari gatazkaren ondorioak hurbilera ailegatu zitzaizkion, IRAk lehengusua hil baitzion 1979an: Lord Mountbatten buruzagi militar ohia. Irlandako errepublikanoentzat, Erresuma Batuaren dominazioaren eta loialisten gehiegikerien irudia da Elizabeth II.a. Bereziki mingarria egin zitzaien Bloody Sunday sarraskia (1972) egin zuten militarrak saritu izana. Horregatik, mundu osoaren arreta bereganatu zuen 2014an Belfasten ateratako argazkiak: erregina eskua ematen Martin McGuinness Sinn Feineko buruari.
Atzerrian baino gehiago etxean izan ditu arazoak Elizabeth II.ak. Haren ospeak jaso zuen kolpe gogorrena izan zen duela mende laurden Diana Spencer Galesko printzesa auto istripuz hil zenean, Parisen.
Commonwealtheko buru
Erregina izateaz gain, Commonwealtheko burua ere izan da Elizabeth II.a. 53 estatu burujabe osatutako nazioarteko erakundea da Commonwealth, eta Britainiar Inperioari lotuko herrialdeak dira Mozambike ez beste guztiak. Herrialde horietatik hamabostetako erregina izan da Elizabeth II.a, Kanadakoa eta Australiakoa, besteak beste. Beste 36 errepublikak dira, eta bostek beste errege etxe batzuk dituzte.
Londresko Itunaren arabera, erakundeko burua hiltzen denean, haren oinordekoak ez du automatikoki haren tokia hartzen. Baina 2018an egindako biltzarrean Elizabeth II.ak mahai gainera atera zuen gaia, eta estatu kideak bat etorri ziren hura hiltzean Charles printzeak hartuko zuela haren tokia. Kargua bera sinbolikoa den arren, esanguratsua da inperioa izandakoaren batasuna irudikatzen duelako gaur oraindik. |
2022-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/217958/elak-jaurlaritzari-egotzi-dio-ez-duela-aintzat-hartzen-prezioen-igoera-handia.htm | Ekonomia | ELAk Jaurlaritzari egotzi dio ez duela aintzat hartzen prezioen igoera handia | Idoia Mendiak sindikatuekin bilerak egin ditu gaur, baina LAB sindikatuarekin ez da halakorik izan, sailburua ez delako agertu. CCOOk soldatez harago doan errenta paktu bat eskatu dio Mendiari. | ELAk Jaurlaritzari egotzi dio ez duela aintzat hartzen prezioen igoera handia. Idoia Mendiak sindikatuekin bilerak egin ditu gaur, baina LAB sindikatuarekin ez da halakorik izan, sailburua ez delako agertu. CCOOk soldatez harago doan errenta paktu bat eskatu dio Mendiari. | ELAren ustez Eusko Jaurlaritzak ez du prezioen igoera kontuan hartzen bere erabakietan. Mitxel Lakuntza idazkari nagusia Idoia Mendia lehendakariorde eta enplegu sailburuarekin bildu da garur, eta hala jakinarazi dio. Sindikatuaren iritziko, langile publikoen soldatak eguneratzean eta Diru Sarrerak Bermatzeko Errentaren (DSBE) lege proiektuan ikusten da «bizitzaren garestitzea» ez duela aintzat hartzen.
Bilera eguna izan du sailburuak. Iaz bezala, ELArekin, CCOOrekin eta UGTrekin bildu da ikasturteko lehen egunean. Hala ere, LABekin ez du bilerarik egin. «Mendia andreak agenda arazoak argudiatuz, parte hartzeari uko egin dio azken unean», azaldu du LABek. «Seriotasun falta eta arinkeria honen aurrean, gertatuak agerian uzten du Mendia andreak gaurkoan argazki soil bat besterik ez zuela bilatzen. LAB ez dago argazki hutsaletarako, langileok behar ditugun proposamenak eztabaidatu eta borrokatzeko baizik». LABek hitzordu berria eskatuko du, bere proposamenak aurkezteko sailburuari.
Egin diren bileretan adeitsu agertu ziren aldeak. Tonu onak, baina, ez du kritika leundu, ELA oso zorrotza izan baita bere balorazioan. CCOOk, aldiz, errenta paktuaren aukera jarri zuen mahai gainean, eta hura babesteko eskatu dio Jaurlaritzari.
Inflazioaren gorakadak eta hari aurre egiteko bideek bilerak baldintzatu dituzte. KPIa %10,4koa da egun, eta Jaurlaritza langile publikoei eskaintzen ari zaizkien soldata igoerak hortik behera daudela leporatu zion Mendiari Lakuntzak. Langile publikoak «erosmen ahalmen galerarekin» zigortzen dituela esan zion, baita DSBEaren onuradunak ere: «Jaurlaritzaren politika zuhurra pairatzen dute».
Hori ez da izan sindikatu subiranistak Jaurlaritzari eginiko kritika bakarra, «jarrera antidemokratikoa» egotzi baito Lanbideko Administrazio Kontseilua eratzean. ELAren arabera, Enplegu Sailak UGTri eta CCOOri eman die haren ordezkaritza eta banaketa hori ez dator bat langileek aukeraturikoarekin.
Loli Garcia Euskadiko CCOOko idazkari nagusiak errenta paktuaren defentsa egin du Mendiarekin bileran, baina soldaten inguruko akordioa baino gehiago izan behar dela esan dio sailburuari: «Jaurlaritzak ezin du albo batera egin. Langile eta enpresarien arteko artekari hutsa baino gehiago izan behar da». Garciak, halaber, Mendiari jakinarazi dio paktu horretan ez duela onartuko langileek erosahalmenik gal dezaten. Zentzu horretan, mezu argia bidali zion: «Hitzarmena behar bezala bideratzen ez bada, gatazka egongo da».
Negoziazio gaiez harago bi sindikatuek bat egin dute zerga erreforma «ezinbestekoa» dela nabarmentzean, eta Jaurlaritzari gogoratu diote aldundien bitartez hori egiteko ahalmena duela. ELAk kapitalari eta errenta handiei ezarritako zergak handitzeko garaia dela esan dio, eta energia eta finantza erakundeen aparteko irabaziak zergapetzeko borondate falta leporatu. CCOOk, bere aldetik, enpresen irabazi tarteak murrizteko exijitu dio hiritarren «erosahalmena amildu ez dadin».
Enplegu sailburuak Confebask enpresaburuen elkartea hartuko du bihar. |
2022-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/217959/biden-erregina-bat-baino-gehiago-zen-garai-bat-definitu-zuen.htm | Mundua | Biden: «Erregina bat baino gehiago zen. Garai bat definitu zuen» | Elizabeth II.a erreginaren heriotzak erreakzio andana eragin du, ez bakarrik Erresuma Batuan, baita nazioartean ere. | Biden: «Erregina bat baino gehiago zen. Garai bat definitu zuen». Elizabeth II.a erreginaren heriotzak erreakzio andana eragin du, ez bakarrik Erresuma Batuan, baita nazioartean ere. | Atzo hil zen Elizabeth II.a, Erresuma Batuko erregina, 96 urterekin. Errege etxeak eman zuen haren heriotzaren berri, medikuen zaintzapean zegoela onartu eta ordu gutxira. Berehala heldu ziren erreakzioak, ez bakarrik Erresuma Batutik, baita nazioartetik ere.
Ikusi gehiago: Elizabeth II.a hil da, aro bat amaituz
AEBetako presidente Joe Bidenek horrela esan du: «Erregina bat baino gehiago zen. Garai bat definitu zuen. Etengabeko aldaketan dagoen mundu batean egonkortasuna irudikatzen zuen berak, eta harro egoteko arrazoi bat zen britainiar belaunaldi askorentzat». Bidenek gogora ekarri du nola 1982an ezagutu zuen lehen aldiz Elizabeth II.a, AEBetako Senatuko ordezkari gisara Erresuma Batura egin zuen bidaia batean. Gerora, 2021ean elkartu zen berriz harekin, AEBetako presidente gisara.
AEBetako hamalau presidente ezagutu ditu Elizabeth II.ak tronuan egon den denboran, Donald Trump, Barack Obama eta George W. Bush besteak beste. Hirurek izan dute gogoan gaurkoan.
«Ez dugu soilik erregina galdu, gure nazioaren ama ere galdu dugu», esan du Tony Blair Erresuma Batuko gobernuburu ohiak. Hala esan du John Majorrek, Erresuma Batuko lehen ministro ohiak: «70 urtez erreginak bere bizitza eman du gure gure nazioaren eta haren ongizatearen zerbitzura. Commonwealtheko eta mundu osoko milioika lagunentzat gure herriaren arima zen bera».
Eskoziako lehen ministro Nicola Sturgeonek Twitter baliatu du erreginari azken agurra egiteko, eta hala esan du bertan: «Elizabeth II.aren heriotza oso une tristea da Erresuma Batuarentzat, eta munduarentzat».
Irlandako lehen ministro Micheal Martinek ere mezu bat zabaldu du, Irlandako Gobernuaren izenean. «Mundua toki okerragoa da erreginaren heriotzaren ondorioz, baina askoz hobea eta aberatsagoa da hark bere bizialdian zehar eginiko ekarpenei esker», adierazi du. Halaber, Martinek nabarmendu du Elizabeth II.ak Irlandara bisita egin zuela 2011an, eta zehaztu du hori «pauso izugarria» izan zela bi aldeen arteko harremana normalizatze aldera.
Europar Kontseiluako presidente Charles Michelek goraipatu egin du haren agintaldia Twitterren zabaldutako txio batean: «Ez zigun hutsik egin mundu moderno batean balio iraunkorren garrantzia erakusteko bere zerbitzu eta konpromisoarekin».
Frantziako presidente Emmanuel Macronek iragarri du banderak masta erdian izango dituztela datozen orduetan. «Frantziaren lagun gisa gogoratuko dugu. Bere herrialdean eta historian aztarna sakona utziko duen bihotz oneko erregina bat izan da», esan du Macronek.
Commonwealtheko buru ere bazen Elizabeth II.a, baita haietako batzuetako erregina ere. Horiek hala, datozen egunetan hainbat ekitaldi espero dira haietan ere, eta banderak masta erdian izango dituzte.
Zeelanda Berriak iragarri du estatu ekitaldi bat prestatzen hasia dela erreginari azken agurra egiteko. Estatuburua hamar alditan egon zen herrialde hartan, lehena kargua hartu berritan, 1953an. «Oraindik gogoan dut nola lehen aldiz ezagutu nuenean harrituta geratu nintzen zenbateraino ezagutzen zuen gure herriaren historia», adierazi du Jacinda Ardern gobernuburuak.
Kanadako erregina ere bazen Elizabeth II.a. Herrialdeko lehen ministro Justin Trudeauk erregina hilberriaren «jakinduria, errukia eta epeltasuna» goraipatu ditu heriotza jakinarazi ondoko lehenbiziko adierazpenetan. «Erregina beti izanen da gure herrialdearen parte inportantea. Beti izan da oso presente kanadarren bizitzetan», erantsi du. |
2022-9-8 | https://www.berria.eus/albisteak/217960/reala-koroatu-duen-egun-historikoa.htm | Kirola | Reala koroatu duen egun historikoa | Txuri-urdinek irabazi egin dute Old Trafforden, Manchester Uniteden aurka. Gisa horretara, ezin hobeto abiatu dute Europa liga. Elizabeth II.aren heriotzak neurketaren inguruko esamesak sortu ditu aurreko orduetan. | Reala koroatu duen egun historikoa. Txuri-urdinek irabazi egin dute Old Trafforden, Manchester Uniteden aurka. Gisa horretara, ezin hobeto abiatu dute Europa liga. Elizabeth II.aren heriotzak neurketaren inguruko esamesak sortu ditu aurreko orduetan. | Realaren espedizioak nekez aurreikusi zezakeen gaur jazotako egoera. Ez garaipenarengatik soilik: historian lehen aldiz menderatu du Manchester United, partida ofizial batean, baina hori gerta zitekeen. Zelaiz kanpokoa izan da ez sinestekoa: Manchesterren (Ingalaterra) jokatu behar zuen egunean nor hilko, eta Elizabeth II.a, Erresuma Batuko erregina. Ingalaterran eta haren mendeko lurraldetan ez-ezik, mundu guztian esangura handia izan duen agintaria.
Hargatik, zurrumurru hutsa baino gehiago izan da Manchester Uniteden eta Realaren arteko partida bertan behera uzteko aukera. Erresuma Batuaren mendeko lurraldeek dolu aldia abiatu dute albistearen berri jakin orduko —Euskal Herrian 19:30ak zirela izan zen hori—, eta ordu eta erdi geroago jokatzekoa zen neurketa.
Etxeko klubak mezua bidali die bazkideei, albistea jakin eta 11 minutu geroago: «Partida iragarri moduan jokatuko da. Aurrez, minutuko isilunea egingo dugu, errespetua adierazteko». Realeko iturriek mezu hori berretsi dute sei minutu geroago, 19:47ean.
Gisa horretara amaitu dira esamesak. Aurrez, zalantza bete zaku izan da norgehiagokaren inguruan, eta ez da harritzekoa: Elizabeth II.aren heriotza aro baten amaiera da. Gaurkoa egun historikoa izan da Windsor etxekoen manupekoentzat. Eta, kontuak zer diren, Realari egokitu zaio egun horretan non eta Old Trafforden aritzea. Bestela esanda, futbolaren sehaskako zelairik loriatsuenetako batean. Errespetuan bildutako minutuko isilunearen ostean abiatu dute neurketa, eta, luzamenduz, aurtengo Europa liga —txapelketako ereserkia ez dute eman, zendutako erreginaren miraz—.
Gola egin, eta eutsi Buckingham jauregian koroaduna aldatu dute gaur. Realak ere badu koroa armarrian, 1910az geroztik, baina beste bitxi bat gehitu dio. Izan ere, Old Trafforden irabaztea ez da ahuntzaren gauerdiko eztula. Manchester United munduko talde indartsuenetako bat da, Europako txapelketei dagokienez loriatsuenetako bat—hiru Txapeldunen liga, Europa liga bat, eta Errekopa nahiz Supekopa bana ditu bilduak—. Garai hobeak edo kaskarragoak gora-behera, eta haiei irabaztea beti da lorpen gozoa. Zer esanik ez haien etxean egiten bada.
Brais Mendezek egin du txuri-urdinen gola, 57. minutuan, penaltiz. Ez da kasualitatea izan. Lehen zati orekatu baten ostean, bigarrenari indarrez ekin dio Imanol Alguacilen taldeak, eta gutxika-gutxika nagusitu egin da zelaian. Erasora egin du sarri, eta jokaldi haietako batean baloia besoarekin aldendu du Lisandro Martinez argentinarrak, eta penaltia adierazi du Marco Di Bello epaileak.
Realeko jokalari galiziarrak ez du hutsik egin, eta bere lehendabiziko gola egin du donostiarren elastikoarekin. Hortik aurrera, Imanol Alguacilen taldeak minutu onak jokatu ditu, baina azken saialdiak ere egin ditu Unitedek. Ezerezean geratu dira haiek guztiak. Realak asmatu egin du emaitzari eusten, eta egun historiko batean garaipen baliotsua lortuta, ezin hobeto ekin dio Europa ligari. |
2022-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/217983/santa-anara-ailegatu-da-antso.htm | Kultura | Santa Anara ailegatu da Antso | Igandean, Makeako antzerki taldeak Iruñean aurkeztuko du Antso Azkarra edo Miramamolinen esmeralda antzezlana, Peio Berteretxeren zuzendaritzapean. | Santa Anara ailegatu da Antso. Igandean, Makeako antzerki taldeak Iruñean aurkeztuko du Antso Azkarra edo Miramamolinen esmeralda antzezlana, Peio Berteretxeren zuzendaritzapean. | «Parada bikaina da Iruñean euskararen alde ari diren elkarteak ezagutzeko eta saretzeko. Plazera da guretzat». Horixe erran du Antso Azkarra edo Miramamolinen esmeralda antzezlaneko zuzendari Peio Berteretxek, igandean Iruñean eginen duten emanaldiari buruz. Hiriburuko Santa Ana plazan izanen da, 18:00etan hasita.
Makeako (Lapurdi) antzerki taldeak ondu du Antso VII.a Azkarraren inguruko lana, Antton Lukuk 1997. urtean idatzitako testua oinarri hartuta. Uztailean egin zuten estreinaldia, Makean, eta Donibane Garazin erakutsi zuten gero. Iruñekoa ez da azken emanaldia izanen: Baionan, Amikuzen (Nafarroa Beherea) eta Hazparnen (Lapurdin) ere aurkeztuko dute, urrira bitarte.
Iruñekoa «berezia» izanen dela uste du Peio Berteretxe zuzendariak: «Santa Ana plazak badu indar sinbolikoa, libertimenduak egiteko erabiltzen baitute. Hori biziki maite dut». Iruñeko Iruinkokoa libertimendua egiten dute Santa Ana plazan, hain zuzen, inauterietan.
Libertimenduetako zirtzilak eta antzerki idatzia «aurrez aurre» jarri nahi izan ditu Berteretxek, Antso Azkarrari buruzko lanaren bidez. «Hor bagenuen erronka bat; aktore guztiak izan dira zirtzilak. Uste dut zirtzilak izugarri ontsa elikatzen duela antzerki klasikoa edo klasikoago bat, eta antzerki idatziak ere elikatzen du zirtzila», kontatu du zuzendariak.
Hogeigarren urteurrena
Duela bi urte hasi zuten Antso Azkarra edo Miramamolinen esmeralda prestatzeko bidea Makean, Jostakin elkartearen bidez. «Gure amek duela hogei urte Makean sortutako elkarte bat da Jostakin; antzerki elkarte bat da, euskaraz aritzeko herrian», oroitu du Berteretxek. «Hor hasi ginen denak».
Duela hogei urte hasitako lanari segida eman diote, eta, igandean Iruñean aurkeztuko duten lanaren bidez, gainera, bide hori «ospatu» nahi dute antzerki elkarteko kideek. Obra prestatzeko prozesua ez da erraza izan, Berteretxek erantsi duenez, baina aurrera egitea lortu dute. «Ni Parisen bizi nintzen lanean hasi ginenean». Batzuen eta bertzeen lanek eta betebeharrek eragindako zailtasunen gainetik, baina, denek antzerki taldearekin duten konpromisoa nagusitu da. «Engaiamendua handia da», nabarmendu du Berteretxek.
Lukuren testua aukeratu dute, nahi zuten guztia duelako: «Ikuspuntu politikoa, komedia… Nik testu indartsu eta landu bat nahi nuen». Urrian hasi ziren entseatzen, astean bi aldiz. Prozesu horrekin gozatu duela aipatu du zuzendariak, lan aberatsa izan dela. «Navas de Tolosako gudua, mendebaldearen galtzea eta galtze horren ondorioak aipatzen ditu antzerkiak: ez da historia ikastaro bat, ez baita hori helburua, baizik eta proposatzea Antso Azkarraren izaerari buruzko hipotesi batzuk, drama bat, kondaira bat, istorio bat…».
Lizeoko ikasleen aurrean
Iruñeko emanaldia ez da izanen azkena. Hilaren amaieran, 30ean, Baionan aurkeztuko dute lana: bi saio eginen dituzte, eta bat Etxepare lizeoko ikasleen aurrean izanen da. «Plazer handia da saio hori egitea», erran du Peio Berteretxek. «Gurea herri bateko antzerki bat da, antzerki herrikoia, eta lizeoko kideek erabakitzea gu han egotea sinbolikoki ederra da. Ez da bakarrik profesionaltasuna, gure kultura beste manera batez egiten ahal da, eta egin behar da», gaineratu du zuzendariak.
Amikuzen ere eginen dute saio bat, urriaren 8an, eta Hazparnen bertze bat, 15ean. Lanean jarraitzeko asmoz dira Jostakin elkarteko kideak, gainera, eta lan berri bat ontzeko aukera aztertzen hasiak dira. Datorren igandean, Iruñean, hogeigarren urteurrena ospatzeko lana aurkeztuko dute: Antton Lukuren testua biziaraziko duten aktoreek hartuko dute Santa Ana plaza, Iruinkokoaren baimenarekin. |
2022-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/217984/irule-lanetan-ari-ziren-amianto-fibrekin-informaziorik-gabe.htm | Ekonomia | «Irule lanetan ari ziren amianto fibrekin, informaziorik gabe» | Jesus Uzkudunek Barakaldoko enpresa batean jardundako adineko andre bati lagundu dio amiantoak eragindako gaixotasuna aitortu diezaioten lortzeko prozesuan. Beste langile ohi batek ere lortu du kalte ordaina. | «Irule lanetan ari ziren amianto fibrekin, informaziorik gabe». Jesus Uzkudunek Barakaldoko enpresa batean jardundako adineko andre bati lagundu dio amiantoak eragindako gaixotasuna aitortu diezaioten lortzeko prozesuan. Beste langile ohi batek ere lortu du kalte ordaina. | Bizkaiko Gizarte Segurantzak Raquel M.E. izeneko 88 urteko emakumeari erabateko ezgaitasuna aitortu dio Barakaldoko enpresa batean amiantoarekin lanean aritzeagatik sortu zaion asbestosi gaitzagatik. Jesus Uzkudunek (Donostia, 1949) lagundu dio emakume horri aitortza eskatzeko prozesuan. Asviamie amiantoaren Euskadiko biktimen elkarteko kidea da, eta asbestosiak kaltetua ere bai, amiantoarekin kontaktuan lan egiteagatik.
Bizkaiko Gizarte Segurantzak zer ondorioztatu du, amiantoarekin harremanetan egoteagatik eta segurtasun neurririk gabe aritzeagatik gaixotu zela Raquel?
Raquelek istripu bat izan zuen kalean; aldaka apurtu zuen, eta, ospitalera joan zenean, ikusi zuten beste arazo bat ere bazuela. Berak ez zekien asbestosia zuenik, eta bertan esan zioten. San Eloy ospitalean [Barakaldo] izan zuten jokabide hori oso baliagarria da, askotan beste aldera begiratzen dute eta. Horren ondoren, neronek lagundu nion Raqueli tramiteak egiten, eta aitortu diote lan gaixotasuna dela.
Zer ondorio izan du aitortzak?
Horri esker, lehen kobratzen zuen 400 euroko pentsioa 1.200 eurokoa bilakatu zaio. Ondorioztatu dute duela 50 urte baino gehiago amiantoarekin jardun zuela eta handik datorkiola gaixotasuna. Viuda de Francisco Montero, Montero eta Fibras y Elastomeros, izen desberdinak izan ditu enpresa honek, Barakaldon. Beti amiantoarekin jardun da, eta azken urteetan, nahiz eta jende asko gaixotu eta hil amiantoak eragindako gaitzarekin, ez da posible izan aurrera egitea inongo epaitegitan kalte ordainak eskatuta.
Zer dela eta?
Ikuskariak esaten zuelako enpresak prebentzio eta segurtasun legeak betetzen zituela. Aurten bi kasu eraman ditut nik. Bata, Kepa Madariagarena. 16 urterekin Montero enpresan bertan jardun zen, bulegoan. Bulegotik tailerrera jaisten zen enkargu batzuk egitera. 2018an sortu zitzaion pleurako minbizia. Esan nionean enpresa hartan amiantoarekin harremanetan egon zela, ezustea izan zuen. Lortu dugu lehen aldiz enpresari segurtasun neurriak ez erabiltzeagatik errekarguzko prestazioa ezartzea. Horri esker, bera bizi den bitarteko pentsioa %30 igo diote. Eta emazteari beste horrenbeste egingo diote alargun geratzen bada; enpresak berak ordaindu behar du. Raquelen auzian, oso proba baliagarria den argazki bat dago. Osalaneko teknikaria eta ikuskaria bera harritu egin ziren argazkia ikusita. Raquel ageri da enpresaren aurrean, inongo babesik gabe, amianto biribilki batzuk buruan dituela.
Beraz, kasu horretan ez da egon zalantzarik.
Ez dago zalantzarik, ez. Apurtu egin dugu enpresa horrekin zegoen hesi bat. Ez zegoen inork kalte ordainik eskatzeko aukerarik. Orain, bai. Eta eskatzera goaz.
Raquelena kasu bakan gisa geratuko da, ala atea zabalduko die enpresa horretan lanean aritu eta gaixotu direnei?
Kasuak azken bost urteetakoak badira edo erresoluzioren bat ez baldin badago, aukera dute, baina hortik atzeragokoek ez, epeak pasatu direlako. Orain sortzen diren gaixotasunen kasuetan bakarrik dute aukera.
Enpresak esaten zuen eurek segurtasun neurriak betetzen zituztela. Raquelek gordea zuen argazkiak hori ezeztatzen al du?
Hala da. 1947an, emakume honek daukan asbestosia aitortuta zegoen. Bestalde, 1957an indarrean sartu zen lege batek esaten zuen 18 urtetik beherako gizonek eta 21 urtetik beherako emakumeek ezin zutela lan egin amiantoarekin. Kepa Madariagaren kasuan debekatuta zegoen 18 urtetik beherako mutil bat amiantoarekin ibiltzea. Eta, Raquelen kasuan, lege hau atera zenean, bazituen 21 urte, baina oraindik oso emakume gazteak zeuden lanean.
Garai hartan enpresek bazekiten amiantoarekin lan egiteak arriskuak ekar zitzakeela?
1947an aitortuta zegoen asbestosia. Ordurako bazekiten. Francok 1940an onartu zuen segurtasun eta higiene araudia. Haren arabera, laneko aireak erabat garbia izan behar zuen, arriskurik gabea. Eta zer neurri hartu behar ziren ezartzen zuen: ezin zen eskuekin lurra garbitu, maskarak erabili behar zituzten… Emakume hau laneko arropekin joaten zen etxera, zapia buruan, bekainak hautsez beteta; etxera eramaten zuen amiantoa. Eta ordurako bazeuden legeok.
Langileei jakinarazten al zieten zer arrisku zuten?
Ezer ez. Raquelek duen argazkiak erakusten du ez zekitela inongo arriskurekin ari zirenik. Zuri esaten badizute produktu arriskutsu batekin ari zarela, ez zara azalduko produktu hori burutik behera jarrita argazki batean, ezta?
Zer baldintza zehatzetan egiten zuen lan Raquelek?
Irule lanetan ari ziren, amianto zuntzekin sokak, mantak, zintak eta antzekoak egiten. Hautsa, kristorena. Inongo informaziorik gabe. Zuri-zuri eginda ateratzen ziren lanetik.
Bada jakiterik Bizkaian zenbat langile dauden gaixorik amiantoaren ondorioz?
Osalanek zerrenda bat darama. Bizkaian 6.110 zeuden joan den urtearen bukaeran.
Amiantoarekin gaixotutakoak dira horiek, ala harekin kontaktuan egondakoak?
Kontaktuan egondakoak. Horietako batzuk, 253, hildakoak. Gaur egun amiantoarekin lanean ari ez direnak 2.876 dira, eta amiantoarekin ari direnak, 1.330.
Egun amiantoarekin kontaktuan lan egiten duenik bada, ala?
Eusko Jaurlaritzak dio amiantoa erretiratu behar dela. Edozein igeltsero enpresa txikik amiantoa topatzen du obretan. Eurek kentzen dute, baina baimena behar da. Hori eskandalu hutsa da. Euskal Herrian 2.000 langiletik gora ari dira amiantoarekin kontaktuan egun. Ez egunero, puntualki ariko dira, baina arriskuan daude. |
2022-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/217985/indarkeria-matxistagatik-gizon-bat-kondenatu-du-baionako-auzitegiak.htm | Gizartea | Indarkeria matxistagatik gizon bat kondenatu du Baionako auzitegiak | Lau hilabeteko espetxe zigorra ezarri diote. Haren bikotekidea zauritu zuen, eta hiltzeko mehatxuak egin zizkion. | Indarkeria matxistagatik gizon bat kondenatu du Baionako auzitegiak. Lau hilabeteko espetxe zigorra ezarri diote. Haren bikotekidea zauritu zuen, eta hiltzeko mehatxuak egin zizkion. | Baionako Auzitegiak gizon bat kondenatu zuen atzo, indarkeria matxistagatik. Irailaren 3an, Baionan, haren bikotekidea kolpatu eta hiltzeko mehatxuak egin zizkion. Emakumea karrikara atera zen haren 5 urteko alabarekin, ihes egin nahian, eta orduan atxilotu zuen Frantziako Poliziak haien atzetik zihoan gizona.
Lau hilabeteko espetxe zigorra ezarri diote, eta, gainera, beste delituren bat eginez gero, beste lau hilabeteko kondena ere ezarri diote gibelapenarekin. |
2022-9-11 | https://www.berria.eus/albisteak/217986/nire-aita-beti-gogoratuko-dut-idazten-poesia-egiten-zuen.htm | Kultura | «Nire aita beti gogoratuko dut idazten; poesia egiten zuen» | Mari Romero idazle legazpiarrak Etxetorre goikoa. Donde no existe el olvido bere laugarren nobela argitaratu berri du. Aurkezpena urrian egingo du, eta orduan jarriko du salgai. | «Nire aita beti gogoratuko dut idazten; poesia egiten zuen». Mari Romero idazle legazpiarrak Etxetorre goikoa. Donde no existe el olvido bere laugarren nobela argitaratu berri du. Aurkezpena urrian egingo du, eta orduan jarriko du salgai. | 2012an idatzi zuen bere lehendabiziko lan luzea Mari Romero Fernandezek (Quintana de la Serena, Badajoz, Espainia, 1958), La casa de la buhardilla izenburupean. Bere familiaren historia bildu zuen han, eta emigrazioaren gaia landu. Lan harekin egin zen idazle, nahiz eta hitz hori oso handi geratzen zaiola aitortu. Lanbidez irakasle izan da, eta orain gutxi hartu du erretiroa. Idazteari ez dio utzi, ordea. Espainiako gerra, herri mina, familia eta deserria landu ditu, besteak beste, bere nobeletan. «Hori da ni naizena eta bizi izan dudana», esan du.
Zure laugarren nobela argitaratu berri duzu: Etxetorre goikoa. Donde no existe el olvido. Zer kontatzen duzu horretan?
Senarraren familia Legazpiko Olaberria auzoko Etxetorre goikoa baserrikoa da. Bostehun urte baino gehiagoko etxea da. Baserri zaharra ia erorian zegoen, eta berritzea erabaki zuten. Lanak hasi zirenean, etxea ikustera joan nintzen. Han nenbilela, lurrean zegoen iltze bat zapaldu nuen. Iltzea eskuetan hartu, eta zenbat gauza edukiko ote zituen gordeta galdetu nion neure buruari. Etxera itzuli, eta egindako gogoeten inguruan idazten hasi nintzen, eta horrela sortu zen istorioa.
Zer gai jorratzen dituzu liburuan?
Nire ustez, sufrimendu asko eragin duten bi gairi buruz idatzi dut: 36ko gerrak eragindako desagerpenak eta homosexualitatea. Liburua argitaratuta dago dagoeneko. Urrian egingo dut aurkezpena, eta ondoren jarriko dut salgai, herriko liburu dendetan.
La casa de la buhardilla izan zen zure lehendabiziko lana. Berezia gauza askorengatik, ezta?
Nire familiak Quintana utzi zuenean eta Euskal Herrira etorri ginenean, nik urtebete ere ez nuen. Aitak Legazpin lan egiten zuen arren, Altsasura [Nafarroa] joan ginen bizitzera, ganbarako etxe batera. Hortik La casa de la buhardilla. Nire familiaren historia jaso nuen han. Altsasuko elizaren ondoan zegoen etxea, eta bi familia bizi ginen bertan: gurea eta amaren ahizpa batena. Extremaduratik Euskal Herrira ezagunen bat etortzen zenean, lehendabiziko geltokia beti ganbarako etxea izaten zen. Zenbat jende ez ote zen pasatuko etxe hartatik!
Zergatik erabaki zuten gurasoek Extremadura utzi eta Euskal Herrira etortzea?
Lana izan zen arrazoi nagusia. Aita saiatu zen Extremaduran bizimodua ateratzen, baina hemen etorkizun hobea zegoela entzun eta etorri egin zen, hasieran bera bakarrik.
Nola gogoratzen dituzu Altsasun egin zenituzten lehen urte haiek?
Herri erdian bizi ginen, eta saiatzen nintzen herriaren parte izaten. Altsasuko dantzaria izan nintzen, eta lagun minak ere egin nituen. Kanpotarrak ginelako iseka egiten zigunik ere bazen, baina gutxiengoa ziren, eta nik oroitzapen onak bakarrik gogoratu nahi ditut.
Noiz etorri zineten Altsasutik Legazpira?
10 urte egin nituen arte bizi izan ginen Altsasun. 1968ko udaberrian etorri ginen, Patrizio Etxeberriak, aitak lan egiten zuen lantegiko nagusiak, langileentzako etxebizitzak egin zituenean. Altsasu uztea gogorra egin zitzaidan, baina gure auzoan egoera berdinean geunden familia asko elkartu ginen, eta, hala, guztia errazagoa izan zen. Altsasuko ganbarako etxearekin alderatuta, etxea jauregi bat iruditu zitzaidan. Dena den, asteburuero Altsasura joaten ginen: aitak egurrezko maleta bat hartzen zuen, eta trenez joaten ginen guztiok.
Nola sortu zen zugan zure familiaren historia kontatzeko beharra?
Etxe hura uztea, bizimodua aldatzea, gogorra izan zen niretzat. Izeba-osabak eta lehengusuak Altsasun geratu ziren, baina etxea hutsik geratu zen. Ordutik, beti izan nuen berriz hara itzultzeko gogoa. Urte asko pasatu ondoren, 2012an, Altsasun bizitzen geratu zen lehengusinak giltzak lortu zituen, eta berriz ganbarako etxea bisitatzeko aukera izan nuen. Utzi genuenean bezala zegoen, eta, hara sartzean, nonbait gordeta nituen oroitzapen guztiak etorri zitzaizkidan kolpean. Oso une hunkigarria izan zen. Etxera itzuli eta idazten hasi nintzen, eta horrela sortu zen La casa de la buhardilla. Lau kopia egin nituen paperean: bana anai-arreba eta gurasoentzat. 2015ean argitaratu zen liburua, eta handik gutxira ganbarako etxea bota zuten, berri bat egiteko. Kasualitatea, ezta?
Zer zerikusi izan zuen Bernardo Atxagak nobela horren argitalpenean?
Nire lehengusinetako baten senarra Zalduondokoa [Araba] da, eta haren familiaren bitartez La casa de la buhardilla-ren kopia bat eta nire helbide elektronikoa eman zizkioten Bernardo Atxagari. Kontatu zidatenean, ezin nuen sinetsi. Egun batean, lanera iritsi eta ordenagailua piztean Atxagaren mezu bat nuela ikusi nuen. Oso urduri jarri nintzen, eta ez nintzen segituan mezua irakurtzeko gai izan. Nobela ondo egituratuta zegoela esan zidan, nire gaztelania zoragarria dela eta argitaratzera animatu ninduen. Gainera, Erleak literatura aldizkarian nobelako kapitulu bat argitaratzeko aukera eman zidan. Horretarako, liburu guztia euskaratu nuen. Bernardo Atxagaren hitzak pauso hori emateko behar nituen hegoak izan ziren; gainontzean, ez dakit argitaratzera ausartuko nintzatekeen.
Zure bigarren lanak zerikusi handia dauka aitarekin.
El pintor de sonrisas aitak umetan kontatzen zizkigun pasarteetan oinarrituta dago. Aitak 11 urte zituen 36ko gerra piztu zenean. Quintana utzi eta Almagrora [Ciudad Real, Espainia] ihes egin behar izan zuten. Aitak bere larruan bizi izan zuen gerra, eta beti kontatu izan dizkigu garai hartako pasadizo asko. Lehenengoz liburua irakurri zuenean, hunkitu egin zen, nire kontakizunean bere istorioak errekonozitu baitzituen.
Zer eragin izan du zure aitak zugan, idazle gisa?
Nire aita beti gogoratuko dut idazten; poesia egiten zuen. Apirilean zendu zen, 95 urterekin. Oso hiztegi aberatsa zuen. Hasieran, bakarrik etorri zen Euskal Herrira, jada amarekin zebilela. Idatzi zion lehendabiziko eskutitza poema bat izan zen eta La casa de la buhardillan jasota dago. Emigrazioaz, deserriaz eta jaioterria uztearen tristuraz idazten zuen, batez ere. Hiru liburu ditu. Nik pasatzen nizkion garbira: idazteko makinan lehenengo eta ordenagailuan gero.
Aita, poesia idazleaz gain, kontalari aparta ere ba omen zen…
Astelehenetik larunbatera ez genuen aita ikusten. Altsasun bizi ginenean, lanetik itzultzen zenerako lo egoten baikinen. Baina igandeak bereziak izaten ziren. Aita ohetik berandu esnatzen zen, eta amak ogi mamiak egiten zizkion gosaltzeko. Nire anai-arrebak eta ni aitarekin ohean sartzen ginen, eta orduan hasten zen bere istorioak kontatzen. Narratzaile aparta zen. Gu liluratuta geratzen ginen.
¿Por que no nos dejais entrar? zure hirugarren lanean emigrazioa da gai nagusia.
Legazpiko Domingo Agirre ikastetxe publikoan lan egin dut ia berrogei urtez. Egunero, etxera bidean, saltoki baten aurrean eskean zegoen mutil beltz batekin egiten nuen topo, eta jatekoa erosten nion tarteka. Egun horietako batean, eskua eman zidan, eta hizketan hasi zitzaidan. Nigeriatik etorri zela kontatu zidan, pateran etorria zela baina hura ez zela kontatzea merezi zuen zerbait, oso esperientzia gogorra izan zela beretzat. Harreman hartan oinarrituta sortu nuen istorioa. Jasotako dirua Aita Mari erreskate ontziarentzat izan zen.
Nondik sortzen zaizkizu zure istorioetarako ideiak?
Nobela guztietan nire zatiren bat dago islatuta. Nire ideologia, ideiak…
Euskarazko lanen bat edo beste idatzita daukazu, baina argitaratu gabe.
Batetik, euskaraz idazteko orduan ez daukat gaztelaniaz daukadan ziurtasuna. Bestetik, euskaraz lan bat argitaratzea ez da batere erraza, baina asko gustatuko litzaidake. Bihotzeko bazterretan eta Zure gurpilaren ondoan dira idatzita dauzkadan euskarazko bi lanak.
Noiz ikasi zenuen euskara?
18 urterekin ikasi nuen, dagoeneko irakasle ikasketak egiten hasita nengoenean. Nik asko maite dut euskara, baina baita gaztelania ere, nire ama hizkuntza baita. Niretzat oso garrantzitsua da euskara nire egunerokoan.
Nahiz eta beti Euskal Herrian bizi, ba al daukazu haurra zineneko Extremadurako oroitzapenik?
Bai, La casa de la buhardillan daude jasota horietako asko. Quintanako feria, kalean a la fresca esertzen ginenekoak hango jendearekin, aitarekin paseatzera joaten ginenekoak… Legazpiarra eta altsasuarra sentitzen naizen arren, inoiz ez dut Extremadurarekin dudan lotura hori galdu.
Urteekin, familia osatu duzu Legazpin, eta bertako Domingo Agirre ikastetxean irakasle izan zara berrogei urtez.
Zientzia arloko ikasketak egin nituen irakaskuntzan, nahiz eta letrak beti izan diren nire mundua. Matematikako irakaslea izan naiz berrogei urtez, baina gaztelania ere irakatsi dut. Asko gozatu dut nire ikasleekin. Urte gogorrak ere izan ziren, asko borrokatu behar izan gara; adibidez, D eredua ezartzeko, eta herriko jendeak bertan ere euskaraz ikasten dela onartzeko. Barrutik bizi izan dudan zerbait izan da, biziki sinisten baitut irakaskuntza eta osasun publikoan. Familiatik datorkidan zerbait da.
Nobela gehiago argitaratzeko asmorik baduzu?
Bai. Hurrengoa La raya del pantalon izango da. Dagoeneko idatzita daukat.
Zer eskatzen diozu etorkizunari?
Osasuna eta zoriontasuna nire familiarentzat. Hori da garrantzitsuena. Eta baita eguneroko gauza txikiekin gozatzea eta beste herrialde batzuk ezagutzea ere. |
2022-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/217987/elak-arabako-bizkaiko-eta-gipuzkoako-espetxeetako-lan-baldintzak-salatu-ditu.htm | Gizartea | ELAk Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako espetxeetako lan baldintzak salatu ditu | Sindikatuak elkarretaratzea egin du Basauriko kartzela parean. Espetxeetan sortutako «kaos egoera» salatu du eta zigorrak betetzeko zerbitzuaren ereduaz argibiderik ez ematea egotzi dio Eusko Jaurlaritzari. | ELAk Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako espetxeetako lan baldintzak salatu ditu. Sindikatuak elkarretaratzea egin du Basauriko kartzela parean. Espetxeetan sortutako «kaos egoera» salatu du eta zigorrak betetzeko zerbitzuaren ereduaz argibiderik ez ematea egotzi dio Eusko Jaurlaritzari. | Gaur goizean protesta egin du ELA sindikatuak Basauriko (Bizkaia) espetxearen atarian Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako presondegietako lan baldintzak salatzeko. Sindikatuaren ustez, «onartezina» da Eusko Jaurlaritzak oraindik argitu ez izana zein den espetxeetan ezarri nahi duen zigorrak betetzeko euskal zerbitzuaren eredua, bere funtzionamendu egitura eta lanpostuak. ELAren iritziz «kaos egoera» batean daude espetxeetako langileak, eta bata bestearen atzetik zerrendatu ditu arazoak: negoziatu gabe daude langileen kategoriak, ordainsarien osagaiak, ordutegiak eta lanaldiak, bai eta horiei dagozkien gainerako lan baldintzak ere. ELAren ustez, baldintza horiek ezartzea ezinbestekoa da lan enplegu publikorako eskaintza bat egiteko. Lan baldintzei lotutako neurri bakarra hartzea egotzi dio, halaber, Jaurlaritzari: lan poltsa sortzea. Haatik, lan poltsa horiek kolektiboaren eta presoen segurtasunaren kalterako dela arbuiatu du ELAk.
Sindikatuaren iritziz, «iparrorratzik gabeko politika» darama Jaurlaritzak, eta horrek bizikidetzan eta zentroetako oinarrizko funtzionamenduan arazoak sor ditzake. Horrekin batera, sindikatuak Eusko Jaurlaritzari galdegin dio martxan jar ditzala espetxeetako langileen etengabeko prestakuntzarako eta langile berriak prestatzeko Ikasketetarako Euskal Zentroa eta langileak euskalduntzeko politikak. |
2022-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/217988/42-urteko-gizon-bat-atxilotu-dute-irunean-bideko-ama-ospitalean-izandako-sexu-erasoagatik.htm | Gizartea | 42 urteko gizon bat atxilotu dute Iruñean, Bideko Ama ospitalean izandako sexu erasoagatik | Ospitaleko langile batek salatu zuen irailaren 2an gizonak eraso egin ziola, lanaldia amaituta etxera joatear zela | 42 urteko gizon bat atxilotu dute Iruñean, Bideko Ama ospitalean izandako sexu erasoagatik. Ospitaleko langile batek salatu zuen irailaren 2an gizonak eraso egin ziola, lanaldia amaituta etxera joatear zela | Nafarroako Unibertsitate Ospitaleko egoitzetako batean —Bideko Ama ospitalea zen eraikinean— sexu eraso bat salatu zuten atzo. Ospitale horretako kafetegia zerbitzua ematen duen Arcasa enpresak eman zuen albistea, ospitaleko Lan Zuzendaritza eta Batzordearekin batera. Gaur, 42 urteko gizonezko bat atxilotu du Foruzaingoak, erasoa egin izana egotzita.
Gertakariaren berri atzo eman bazuten ere, duela astebete gertatu zen erasoa, irailaren 2an. Ospitaleko kafetegia zerbitzuko langile batek salatu zuen gizon batek eraso egin ziola, lanaldia bukatuta etxera joatear zela. Salaketa jaso eta berehala, Foruzaingoak aktibatu egin zuen sexu indarkeriaren aurkako protokoloa, eta arta psikologikoa eta juridikoa eskaini zion emakumeari. Ikerketa ere abiatu zuen.
Gaur eguerdian elkarretaratzea eginen dute ospitalearen aurreko plazan, erasoa gaitzesteko. «Protesta honen bitartez, elkartasuna adierazi nahi diogu gure lankideari, eta, era berean, konpromisoa azaldu nahi dugu emakumeen kontrako indarkeria geldiarazteko. Emakumeen kontrako indarkeria giza eskubideen urraketa da, emakumea emakume izate hutsagatik baztertzen duena», idatzi dute biktimaren lankideek, ohar batean. Halaber, nabarmendu dute sexu eraso oro egiturazko problema baten seinale dela, «injustiziaren sintoma». |
2022-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/217989/graduko-35000-ikaslek-hasiko-dute-ikasturte-berria-ehun.htm | Gizartea | Graduko 35.000 ikaslek hasiko dute ikasturte berria EHUn | Ikasleen %53,5ek euskaraz egingo dituzte ikasketak, eta %46,5ek gazteleraz. Datorren asteazkenean hasiko du EHUk ikasturte berria. | Graduko 35.000 ikaslek hasiko dute ikasturte berria EHUn. Ikasleen %53,5ek euskaraz egingo dituzte ikasketak, eta %46,5ek gazteleraz. Datorren asteazkenean hasiko du EHUk ikasturte berria. | 2022-2023 ikasturtean 35.000 ikaslek egingo dituzte graduko ikasketak EHU Euskal Herriko Unibertsitatean; horietatik 8.316 lehen mailan hasiko dira. EHUk jakinarazi duenez, ikasle berrien %57 emakumeak dira, eta %43 gizonezkoak. Hizkuntzari dagokionez, graduko ikasketak euskarazko taldeetan egingo dituzte matrikulatutako ikasleen %53,5ek, eta gazteleraz, %46,5ek. Campusei dagokienez, Bizkaikoak jasoko du ikasle kopuru handiena: matrikulatu diren ikasleen %53,3. Gipuzkoako campusean matrikulatu dira ikasleen %25,7, eta Arabakoan %21.
Ikasturte berria hasiko duten ikasleek EHUko 105 graduetako bat egingo dute. Horietako hamalau gradu bikoitza dira. Hizkuntzari dagokionez, gradu guztiak bi hizkuntza ofizialetan egiteko aukera dagoela adierazi du EHUk. Horrez gainera, graduko lau ikasletik batek Araba, Bizkai eta Gipuzkoatik kanpoko beste unibertsitateetan ikasiko du. Hain zuzen ere, 2.372 ikaslek gutxienez lauhileko bat egingo dute atzerriko unibertsitateetan, eta beste unibertsitate batzuetako 902 ikaslek EHUn ikasiko dute. Hilaren 14an egingo dute EHUren ikasturtea hasteko ekitaldia, Bizkaia Aretoan; Iñigo Urkullu lehendakaria eta Eva Ferreira errektorea izango dira bertan. Ikasturte berriari begira, Ferreirak azpimarratu du EHUk «eskaintza sendoa» duela eta «etengabe eguneratzen» ari dela nazioartekotzeko helburuarekin. |
2022-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/217990/getxon-ustez-labanaz-izan-den-eraso-bat-ikertzen-ari-da-ertzaintza.htm | Gizartea | Getxon ustez labanaz izan den eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza | Ertzaintzak ez du informaziorik eman nahi izan, baina goizaldean Gurutzetako Ospitalean ustez labana batekin egindako zauriak zituen pertsona bat ospitaleratu dutela baieztatu du. | Getxon ustez labanaz izan den eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza. Ertzaintzak ez du informaziorik eman nahi izan, baina goizaldean Gurutzetako Ospitalean ustez labana batekin egindako zauriak zituen pertsona bat ospitaleratu dutela baieztatu du. | Gaur goizean Getxon izan den eraso bat ikertzen ari da Ertzaintza. Goizeko 05:00etan pertsona bat Gurutzetako Ospitalera eraman dute, ustez labana batekin egindako zauriak zituela. Ertzaintzak albiste agentziei baieztatu die hori gertatu dela eta ikerketa bat abiatu duela hori argitzeko, baina ez du baieztatu labankada bat izan denik.
El Correo egunkariak, baina, argitaratu du pertsona horrek labana batekin egindako zauriak zituela aurpegian eta lepoan. Gaineratu duenez, kutxazain batean lo zegoela egin diote eraso, eta odolusten ari zela aurkitu dute, konorterik gabe. Egunkari horren arabera, 25 urte ditu erasotuak, eta Ertzaintza erasotzaileen bila ari da; inguru horretan zegoen pertsona bat identifikatu dute, zer ikusirik ote duen jakiteko. |
2022-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/217991/gogotsu-hartu-du-jendeak-euskal-jaiaren-itzulera-zarautzen.htm | Bizigiro | Gogotsu hartu du jendeak euskal jaiaren itzulera Zarautzen | Kaleak bete dituzte herritarrek: erromeria egin dute, Musika plazan eta Lege Zaharren plazan. Alproja antzerki taldeak '2x2' antzezlana egin du, Munoan. | Gogotsu hartu du jendeak euskal jaiaren itzulera Zarautzen. Kaleak bete dituzte herritarrek: erromeria egin dute, Musika plazan eta Lege Zaharren plazan. Alproja antzerki taldeak '2x2' antzezlana egin du, Munoan. | Ohiko itxura hartu du Euskal Jai Egunak Zarautzen (Gipuzkoa), bi urteren ostean. Baserritarren jantziak soinean atera da jendea kalera, eta musikak hartu ditu kaleak goizean goizetik. Jai eguna izanik, jendez bete dira kaleak. Diana egin dute lehenik, eta Goiztarrak taldea irten da gero, garai bateko pertsonak irudikatzera. Ondoren, txistulariak, trikitilariak, dultzaineroak eta Iturengo tunturroak ibili dira kaleak girotzen. Eguerdian hasi da erromeria, Musika Plazan eta Lege Zaharren enparantzan: kioskoaren inguruan ibili da dantzan jendea.
Eguerdian hasi da, baita ere, Alproja antzerki taldearen 2x2 antzezlana. Kaleetan barrena ibili ondoren, txistulariek lagunduta iritsi dira Munoara, eta oholtzara igo dira antzezleak, plaza bete duten ikusleen aurrean antzerkia egiteko. Zarauzko trenbidean egindako lanak izan dituzte hizpide antzezlanean: herrian trenari beste errei bat gehitzeko egindako lanak kritikatu dituzte, umorez eta ironiaz betetako emanaldian.
Antzerkiaren ondoren ere, erromeriarekin jarraitu dute: Munoan Trikiteens taldeak jo du. Frontoi Txikin, berriz, polka herrikoia egin dute, Herri Mugimenduak antolatuta. Musika plazan, Lizarrako Larrain Dantza herrikoia dantzatu dute dultzaineroekin, 14:00etatik aurrera. Festarekin jarraituko dute arratsaldean ere.
Karroza, bueltan
Aurten, aspaldiko partez, karroza handi bat egon da ikusgai kalean: Jose Luis Lasa eskultoreak ekoitzi du lana. Bale bat dauka erdian, eta sareak inguruan: Zarauzko balea arrantzaleei omenaldia egin nahi izan die Lasak. Herriko hainbat kaletan ibili da karroza. |
2022-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/217992/elak-irizpide-ekonomizistak-lehenestea-egotzi-dio-hezkuntza-sailari.htm | Gizartea | ELAk «irizpide ekonomizistak» lehenestea egotzi dio Hezkuntza Sailari | Sindikatuak protesta egin du Hezkuntza Sailaren ordezkaritzaren parean. Ordezkagune plataforman izandako «anabasaren» ardura Jaurlaritzari egotzi dio. Elkarrekin Podemos-IUk azalpenak eskatu ditu Eusko Legebiltzarrean. | ELAk «irizpide ekonomizistak» lehenestea egotzi dio Hezkuntza Sailari. Sindikatuak protesta egin du Hezkuntza Sailaren ordezkaritzaren parean. Ordezkagune plataforman izandako «anabasaren» ardura Jaurlaritzari egotzi dio. Elkarrekin Podemos-IUk azalpenak eskatu ditu Eusko Legebiltzarrean. | Ika-mika ez da baretu. Ordezko irakasleei eta hezitzaileei lanpostuak esleitzeko Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak erabiltzen duen Ordezkagune plataforman izandako gorabeherei buruzko polemikak segida izan zuen atzo. Sisteman izandako «anabasa» salatzeko elkarretaratzea egin du gaur ELA sindikatuak Bilbon, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak duen ordezkaritzaren aurrean, eta kritikatu du «arazo tekniko hutsez» harago doala auzia. Hain justu, sindikatuak Hezkuntza Sailari aurpegiratu dio esleipen prozesuan erabili dituen «irizpide ekonomizistak» daudela gorabehera horien atzean: «Ongi antolatutako ikasturte hasiera bat lehenetsi beharrean, irailaren 1etik 5etara ordezkapenik egin ez, eta dirua aurreztea lehenetsi du». ELAk uste du sortutako arazoak saihestu zitezkeela. Azaldu du uztailean Hezkuntza Sailak bazuela irakasle titularrek eskatutako baimenen eta lanaldi murrizketen berri, eta beraz, irailaren 1erako lanpostuak beteta izan zitzakeela. Haatik, sindikatuak salatu du irailaren 5ean beste esleipen prozesu bat egitea erabaki zuela, plaza horiek ikasturte osorako ordezkapenak ez zirela argudiatuta, eta, irailaren 1ean eta 2an sortutako plazak eskaintzeaz gain, abuztuaren 31ko esleipenetan eskaini ez zituen lanpostuak eskaini zituela. Gainera, hilaren 5ean eta 7an arazoak errepikatu zirela salatu du: «Ondorioz, milaka ordezkok ez dute aurreko gauera arte jakin zein eskolatara joan behar duten lanera». Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuak, ostera, joan den ostegunean esandakoari eutsi dio Radio Euskadin egin dioten elkarrizketan, eta «arazo teknikoei» egotzi die Ordezkagune plataforman izandako kolapsoa; halaber, ukatu egin du langile faltagatik izan dela. Ikastetxe publikoetako eskola garraioaren auziari dagokionez, berriz, sailburuak nabarmendu du alde guztiek «amore eman» dutela akordioa lortzeko. EP-IUren galderak Ikasturte hasieran izandako arazoen inguruan hainbat galdera erregistratu ditu Elkarrekin Podemos-IUk Eusko Legebiltzarrean. Zehazki, Hezkuntza Sailari azalpenak eskatu dizkio garraioarekin izandako arazoez eta Ordezkagunearen kolapsoaz. Isa Gonzalez legebiltzarkidearen ustez, ez da aski Bildarratzek barkamena eskatu izana: «Arazoak aurkitu eta irtenbideak eskaini behar dira». Halaber, eskola publikoa «baztertzeko» urratsak egitea leporatu dio Eusko Jaurlaritzari. |
2022-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/217993/eak-maiorga-ramirezi-gogoratu-dio-afiliazioa-etenda-duela.htm | Politika | EAk Maiorga Ramirezi gogoratu dio afiliazioa etenda duela | Ramirezek esan du epaitegien primarioen prozesua martxan jarri beharko dela, «ziklo beltzari amaiera emateko». | EAk Maiorga Ramirezi gogoratu dio afiliazioa etenda duela. Ramirezek esan du epaitegien primarioen prozesua martxan jarri beharko dela, «ziklo beltzari amaiera emateko». | Aste honetan Gasteizko Lehen Auzialdiko 7. Epaitegiak arrazoia eman dio Maiorga Ramirez hautagaiari, eta agindua eman du Eusko Alkartasunako idazkari nagusia hautatzeko primarioak egiteko. Horren harira, Ramirezek gaur esan du ebazpenaren ondotik primarioen prozesua martxan jarri beharko dela, «ziklo beltzari amaiera emateko». Adierazpenei erantzun die Eusko Alkartasunak, ohar bidez. Ramirezi gogoratu dio lau urtez afiliazioa etenda duela alderdiaren Eskubide, Betebehar eta Diziplina Araudiaren aurkako 3 arau-hauste larriengatik eta horregatik ezin duela alderdiaren barne prozesuetan parte hartu. Halaber, alderdiak azpimarratu du zuzendaritzak jada hitza eman ziola afiliazioari ohiko batzar nagusira deitu zuenean eta konpromisarioa izateko aukeratua izan zen arren, Ramirezek uko egin ziola bere hautagaitza aurkezteari. Ramirezek, berriz, goizean azpimarratu du primarioak egitea «konponbide erraza» dela, eta EAren sinesgarritasun politikoari dagokionez «egoera jasanezin bati» amaiera eman diezaiokeela. «Blancok eta bere zuzendaritza taldeak EH Bildurengan sor dezaketen nahaste juridikoa izugarria da, erabateko arduragabekeria da», adierazi du Ramirezek. Eusko Alkartasunak erantzun dio «funtsik gabekoak» direla adierazpen horiek, zuzendaritza izan zelako afiliazioari hitza eman ziona ohiko batzar nagusira deitu zuenean. «Konpromisarioa izateko aukeratua izan zen arren eta ikusita gehiengoaren babesa ez zuela, Ramirezek uko egin zion idazkari nagusirako hautagaitza aurkezteari. Orain aurrerantz ihes egitea erabaki du, erabat antidemokratikoa den jokaera batekin, alderdiaren organo gorena den batzar nagusiaren borondatea isilarazi nahian», adierazi du EAk. |
2022-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/217994/hirugarrena-eskuratu-du-pedersenek.htm | Kirola | Hirugarrena eskuratu du Pedersenek | Danimarkarrak esprintean azkarrena dela erakutsi du, beste behin. Faboritoak ez dira mugitu, eta bihar izango dute azken aukera Evenepoeli maillot gorria kentzeko. | Hirugarrena eskuratu du Pedersenek. Danimarkarrak esprintean azkarrena dela erakutsi du, beste behin. Faboritoak ez dira mugitu, eta bihar izango dute azken aukera Evenepoeli maillot gorria kentzeko. | Mads Pedersenek (Trek) irabazi du Espainiako Vueltako hemeretzigarren etapa. Danimarkarrak nagusitasuna erakutsi du esprintean, beste behin, eta hirugarren etapa garaipena lortu du. Taldeburuak azkenaurreko etapan pentsatzen ari dira, eta ez da inor mugitu Pielagoko (9 kilometro luze eta %5,9ko pendiza) bi igoeretan. Sailkapen nagusian 2.07ren aldea dauka Remco Evenepoelek (Quick-Step) Enric Masekiko (Movistar), eta bihar erabakiko da aurtengo Vueltako garailea, etapa bat faltako bada ere.
Etapa hasi bezain pronto hainbat saiakera izan dira tropeletik ihes egiteko, baina hiru txirrindularik bakarrik lortu dute eguneko ihesaldian sartzea: Brandon Mcnultyk (UAE), Jonathan Caicedok (Education) eta Ander Okamikak (Burgos-BH). Tropelean Trekek ezarri du erritmoa Pielagoko aurreneko igoeran. Lawson Craddock (BikeExchange) saiatu da aurrekoekin bat egiten, baina ez du lortu, eta tropelak irentsi egin du. Hiru minutu baino gehiagoko aldea ere izan du aurreko hirukoteak, baina Treken lanari esker, kontrolpean izan dute ihesaldia une oro.
Pielagoko bigarren igoeran ezerezean utzi du tropelak eguneko ihesaldia. Trekek talde osoa jarri du lanean, Pedersenekin etapa irabazten ahalegintzeko, eta pixkanaka hainbat txirrindulari talde nagusitik atzera gelditu dira. Bahrainek erritmoa bizitzea erabaki du, baina arazorik gabe jarraitu dute taldeburuek. Azkenerako, uste baino lasaiagoa izan da Pielagoko bigarren igoera. Ez da erasorik egon, eta elkarrekin egin ditu tropelak bai igoera, baita jaitsiera ere.
Elkarrekin iritsi da tropela helmugara, eta esprintean erabaki da etapa. Pedersenek berak abiatu du esprinta, eta Fred Wrightek (Bahrain) gurpila ondo hartu dion arren, ez du danimarkarra aurreratzeko indarrik izan. Taldearen lana borobildu egin du Pedersenek, eta hirugarren etapa garaipena lortu du munduko txapeldun izandakoak.
Bihar izango du Espainiako Vueltak azkenaurreko eguna. Bertan erabakiko da aurtengo garailea –birtualki bada ere–, eta su artifizialak espero dira. Mallorcarrak gogor estutu beharko du liderra maillot gorria eskuratu nahi badu; 2.07ren aldea baitago Evenepoelen eta Masen artean, sailkapen nagusian. Podiumeko azken posturako Juan Ayuso (UAE) eta Miguel Angel Lopez (Astana) arituko dira lehia bizian. 42 segundoko abantaila dauka espainiarrak, baina Lopezek esperientzia gehiago du horrelako egoerak kudeatzen. |
2022-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/217995/charles-iiia-amaren-memoria-ohoratuko-dut-zuen-zerbitzuan-naiz.htm | Mundua | Charles III.a: «Amaren memoria ohoratuko dut; zuen zerbitzuan naiz» | Errege etxeko buru bihurtu ondoko lehenbiziko agerraldia egin du Elizabeth II.aren semeak. Amaren ibilbidea laudatu du, eta hitzeman du «sutsuki» eginen duela lan. Bihar koroatuko dute. | Charles III.a: «Amaren memoria ohoratuko dut; zuen zerbitzuan naiz». Errege etxeko buru bihurtu ondoko lehenbiziko agerraldia egin du Elizabeth II.aren semeak. Amaren ibilbidea laudatu du, eta hitzeman du «sutsuki» eginen duela lan. Bihar koroatuko dute. | «Neure sakonetik ari natzaizue hizketan, minetik». Elizabeth II.a zendu ondoko lehenbiziko agerraldia egin du haren seme Charles III.ak, Erresuma Batuko erregeak. Ama hilda, zuzenean da Errege etxeko buru. Erresuma Batua eta munduko beste hainbat txoko oraindik ere Elizabeth III.aren heriotzak hartuak direlarik egin ditu adierazpenak errege berriak, herritarrei zuzenduz.
Ikusi gehiago: Elizabeth II.a hil da, aro bat amaituz
Amaren ibilbidea goraipatu du Charles III.ak, batik bat. «Haren bizialdian, eredu eta inspirazio iturri izan da niretzat eta nire familia osoarentzat. Nornahik bere amari zor dakiokeena zor diogu hari; emandako maitasunagatik, kariñoagatik, gidatu gaituelako, ulertu gaituelako eta eredu izan dugulako», adierazi du, aurpegiera goibelez.
Halaber, Charles III.ak zehaztu du jakitun dagoela mina ez dutela soilik Elizabeth II.aren senideek sentitzen. Elkartasuna eta esker oneko hitzak eskaini dizkie ez bakarrik Erresuma Batuko biztanleei, bai eta Commonwealtheko kide diren denei zein handik kanpokoei ere. «Izan ere, munduko herrialde askoren zerbitzuan izan zen erregina», esan du. Zehaztu du berak ere bide beretik segituko duela aurrerantzean: «Amaren memoria ohoratuko dut».
Elizabeth III.aren «umorea», «epeltasuna» eta «jendearen alderdi hoberenak ikusteko gaitasuna» nabarmendu ditu semeak. Eta zuzenean hari eskainitako hitzekin bukatu du hizketaldia: «Ama maitea, aita maitearekin bat egiteko bidaia hasi duzu orain. Bitartean, hau esan nahi dizut: eskerrik asko». |
2022-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/217996/ebko-kideak-ez-dira-ados-jarri-gasaren-prezioari-muga-bat-jartzeari-buruz.htm | Ekonomia | EBko kideak ez dira ados jarri gasaren prezioari muga bat jartzeari buruz | Argindarraren eta gasaren merkatuan esku hartzeko akordioa lortu dute Energia ministroek, eta Batzordearen esku utzi dute proposamen zehatzagoak egitea | EBko kideak ez dira ados jarri gasaren prezioari muga bat jartzeari buruz. Argindarraren eta gasaren merkatuan esku hartzeko akordioa lortu dute Energia ministroek, eta Batzordearen esku utzi dute proposamen zehatzagoak egitea | Energia garestiaren prezioa jaisteko Europako Batasuna lantzen ari den neurri sortak beste urrats bat egin du, baina aste batzuk beharko ditu helmugara iristeko. Bilera luzea egin dute gaur Energia ministroek, eta agerian geratu zen ez dagoela adostasunik aztertzen ari diren neurri baten inguruan: gasari gehienezko prezio bat jartzea. Gauzak horrela, ministroek Europako Batzordeari eman diote pilota, eta batzuen eta besteen iritzia entzunda, asteartean proposamen bateratzaile bat egin beharko du. «Premiazko» neurriak irailean bertan onartzea da asmoa, eta ondoren heltzea argindar merkatuaren sakoneko erreformari.
Gasari muga bat jartzeaz gain, beste hiru atal izango beharko ditu Bruselaren proposamenak: energia enpresen irabaziak gutxitzea, energia eskaria txikitzea, eta argindar enpresa batzuek dituzten likidezia arazoak konpontzea. «Larrialdiko eta behin-behineko eskuhartzea» izango da, ministroek azaldu zutenez.
Lau gai horien artean gasarenak sortu du eztabaida biziena, agian hura izan daitekeelako berehalakoan energiaren prezioa jaitsi dezakeen neurria. Hiru aukera daude mahai gainean: inportatutako gas guztiari gehienezko prezio bat jartzea; soilik Errusiako gasa mugatzea; eta ezer ez egitea.
Arazoa Errusiarekin dagoenez, haren inportazioak soilik zigortzea zen Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidentearen hasierako asmoa, eta ildo horri eutsi dio gaur Kadri Simson Energia komisarioak: «Geure politiken helburua bada Errusiaren manipulazioei erantzutea, zentzuzkoa da Errusiako gasean zentratzea». Baina gutxienez hamar estatukidek ohartarazi diote hori egiteak onura baino kalte handiagoa ekarriko lukeela. Horien artean daude Italia, Austria, Txekiar Errepublika, Polonia eta Grezia.
Olaf Scholz Alemaniako kantzilerrak, bere aldetik, nabarmendu du gero eta gehiago EBk «herrialde adiskideetatik» inportatzen duela gasa, eta AEBak eta Norvegia aipatu ditu. Horregatik, «irtenbideak ez dira batzuek uste dutenak bezain sinpleak».
Mugen aurkakoek gogorarazi dutenez, Errusiak iragarri du gas fluxua erabat etengo duela gehienezko prezio bat jarriz gero. Ukrainako gerraren aurretik Errusia zen EBren gas hornitzaile nagusia, baina EBri presio egiteko gasbide batzuk ixten aritu da. Horrela, iazko uztailean egunean 300 milioi metro kubiko gas bidaltzen zituen Errusiak EBra, eta azken egunotan 84 milioi baizik ez dira izan.
Gainera, bada beste arazo bat: herrialde baten inportazioei soilik prezioa mugatzea zigor gisa uler daiteke, eta horrelakoetan EBko 27 kideen ahobateko oniritzia behar da. Halakorik ez duela onartuko argi esan du Viktor Orban Hungariako lehen ministroak.
Gehiegizko irabaziak
Adostasun handiagoa dago beste kontu batean: energia konpainiek lortzen ari diren mozkin handiak erabili behar dira herritarren energia gastu arruntak arintzeko. «Elkartasun kontribuzioa» deitu dute EBko Energia ministroek, eta petrolio eta gas konpainiek ordaintzea da asmoa. Baina iturri berriztagarriekin eta nuklearrarekin ekoitzi ondoren irabazi mardulak lortzen ari diren argindar konpainien irabaziei ere mugak jarri behar zaizkiela uste dute EBko kideek.
Irabazi potoloak dituzten argindar enpresekin batera, likidezia arazo serioak dituztenak ere badaude, merkatuetan argindarra erosi behar dutenak hain zuzen ere. Izan ere, gerokoen merkatura joan ahal izateko berme batzuk jarri behar dituzte, eta argindar garestiak horien kostua handitu du. Horiei laguntzeko tresna bat sortuko dute. |
2022-9-9 | https://www.berria.eus/albisteak/217997/iratxe-sorzabal-euskal-presoa-espainiaratu-du-frantziak.htm | Politika | Iratxe Sorzabal euskal presoa Espainiaratu du Frantziak | Bretainian espetxeratua izan da orain arte, Reauko kartzelan. Estremerako (Espainia) presondegira mugitu dute orain, Etxerat elkarteak jakinarazi duenez. | Iratxe Sorzabal euskal presoa Espainiaratu du Frantziak. Bretainian espetxeratua izan da orain arte, Reauko kartzelan. Estremerako (Espainia) presondegira mugitu dute orain, Etxerat elkarteak jakinarazi duenez. | Etxerat elkarteak jakinarazi du Frantziatik Espainiara mugitu dutela Iratxe Sorzabal euskal presoa. Zabaldu dutenez, Estremerako kartzelan izanen da aurrerantzean Sorzabal, Frantzian ezarria zioten kondena beteta; izan ere, orduan entregatu dio Frantziak presoa Espainiari, zigorra betetakoan. 2015etik da preso.
Oroitarazi dutenez, ez da Sorzabal Espainiari entregatua izan zaion estreinakoa aldia. Joan den irailean, Madrilen izan zen, Espainiako Auzitegi Nazionalak epai zezan. 24 urte eta sei hilabeteko espetxe zigorra ezarri zion auzitegi horrek, ETAk 1996an Gijonen (Espainia) eginiko atentatu bat leporatuta.
Ikusi gehiago: 24 urteko espetxe zigorra ezarri diote Iratxe Sorzabali
Halaber, Espainiaratzearen berri ematearekin batera, Etxeratek nabarmendu du kondena-epaiak ez duela egiaztatutzat jo Sorzabalek eginiko tortura salaketa, eta zehaztu dute jasandako tortura horiek bultzatu zutela Sorzabal «bere burua erruduntzat jotzera». |
2022-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/218021/hil-egin-da-atzo-san-martin-unxen-zaurituriko-gidaria.htm | Gizartea | Hil egin da atzo San Martin Unxen zaurituriko gidaria | 41 urteko gizonezkoak traktore baten atoiarekin egin zuen talka, eta ZIUn sartu zuten atzo. | Hil egin da atzo San Martin Unxen zaurituriko gidaria. 41 urteko gizonezkoak traktore baten atoiarekin egin zuen talka, eta ZIUn sartu zuten atzo. | San Martin Unxeko (Nafarroa) gidari batek istripua izan zuen atzo, traktore baten atoiarekin talka egin zuenean. Buruan kolpe handia zuela ZIUra eraman zuten larri, eta gaur hil da, Foruzaingoak jakitera eman duenez.
A. D. F. hizkiekin identifikatu dute foruzainek, eta, zehaztu dutenez, 41 urte zituen. San Martin Unxen bertan gertatu zen istripua, Lizarra, Tafalla eta Zangoza (Nafarroa) lotzen dituen NA-132 errepideko 43. kilometroan. |
2022-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/218022/ezker-anitza-iuk-eta-elkarte-memorialistek-omenaldia-egin-diete-bastidan-fusilatuei.htm | Gizartea | Ezker Anitza-IUk eta elkarte memorialistek omenaldia egin diete Bastidan fusilatuei | 1936ko gerran erabilitako eremu hori biktimei «aitortza» egiteko egokitzea galdegin diete Jaurlaritzari eta gainerako instituzioei. | Ezker Anitza-IUk eta elkarte memorialistek omenaldia egin diete Bastidan fusilatuei. 1936ko gerran erabilitako eremu hori biktimei «aitortza» egiteko egokitzea galdegin diete Jaurlaritzari eta gainerako instituzioei. | 1936ko azaroaren 3tik 6ra bitartean frankistek Errioxako (Espainia) San Asensio, Anguciana, Rodezno, San Vicente de la Sonsierra eta Haro herrietako zortzi bizilagun exekutatu eta Bastidako (Araba) hobi komun batean lurperatu zituzten. Vicente Rojas Carboneras, Felices del Campo Abalos, Felix Urrecho Ruiz, Ismenio Moneo Tordomar, Nicolas Martinez de Sojo, Braulio Anton Garcia, Juan Martinez Abalos eta Martin Ramirez Apinalez izan ziren Francoren aldeko armadak hildakoak. Gaur, Ezker Anitza-IUk, Errioxako Izquierda Unidak eta Bastida 1933 eta La Barranca elkarte memorialistek omenaldia egin diete fusilatuei, Bastidan bertan, hobi komuna dagoen tokian. Lore eskaintza batekin gogoratu dituzte hildakoak. Jon Hernandez Elkarrekin Podemos-IUko legebiltzarkideak salatu du bost pertsona horiek «askatasunaren alde borrokatzeagatik» hil zituztela, baina instituzioek «ahaztu» dituztela, eta eskaera bat egin die Jaurlaritzari eta gainerako instituzioei: gune hori biktimei «aitortza» egiteko egokitu dezatela, memoria demokratikoari ekarpena eginez. Salatu du instituzio bakar batek ere ez duela bere gain hartu nahi fusilatuen omenezko gune bat egiteko ardura, Eusko Jaurlaritzak eta Errioxako Gobernuak elkarri leporatzen diotelako lan hori hartzeko erantzukizuna. Joan den urtean, Elkarrekin Podemos-IUk proposamen bat aurkeztu zuen Eusko Legebiltzarrean, eta haren bidez Jaurlaritzari eskatu zion Bastidako hobi komuna «duintzeko» eta espazio hori biktimei «aitortza» egiteko egokitzeko. Eusko Legebiltzarrak onartu egin zuen ekinbidea, baina oraindik instituzio bakar batek ez du akordio hori bete, Hernandezek gaur salatu duenez. |
2022-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/218023/kote-cabezudoren-zigor-epaiari-helegitea-jarri-dio-biktimen-abokatuak.htm | Gizartea | Kote Cabezudoren zigor epaiari helegitea jarri dio biktimen abokatuak | Mario Diez abokatuak sare sozialetan iragarri du hamahiru kasazio errekurtso aurkeztu dituela Espainiako Auzitegi Gorenean Cabezudori ezarritako zigorraren aurka | Kote Cabezudoren zigor epaiari helegitea jarri dio biktimen abokatuak. Mario Diez abokatuak sare sozialetan iragarri du hamahiru kasazio errekurtso aurkeztu dituela Espainiako Auzitegi Gorenean Cabezudori ezarritako zigorraren aurka | Kote Cabezudo argazkilariaren kontrako salaketa jarri zuten emakumeen abokatu Mario Diezek errekurritu egin du Gipuzkoako Probintzia Auzitegiak ezarritako epaia. Abokatuak sare sozialetan jakinarazi duenez, joan den ostiralean hamahiru kasazio errekurtso aurkeztu zituen Espainiako Auzitegi Gorenaren aurrean, ekainaren 27an Gipuzkoako Auzitegiko 1. Sekzioak Cabezudori ezarritako zigorraren aurka. Auzitegiko 1. Sekzioak 28 urteko eta bi hilabeteko espetxe zigorra jarri zion Kote Cabezudo argazkilariari, bortxaketa delitu bat, sexu abusuen beste bat, haur pornografiako sei eta bi iruzur delitu egitea egotzita. Ordea, haren espetxealdiak ezingo du hogei urte baino gehiago iraun, eta betetzat jotzen dira behin-behineko espetxealdian egin dituen lau urteak. Beste 217 delitu ere egotzi zizkioten akusazioek, baina horien gaineko absoluzioa eman zuten sententzian. Hori kontuan harturik, zigorrak apalak izan ziren akusazioek egindako eskeekin alderatuta. Fiskalak 250 kartzela urte eskatu zituen; akusazio partikularrak, 2.627. |
2022-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/218024/espetxeratu-egin-dute-sexu-eraso-bat-egiteagatik-atzo-irunean-atxilotutako-gizona.htm | Gizartea | Espetxeratu egin dute sexu eraso bat egiteagatik atzo Iruñean atxilotutako gizona | Nafarroako Unibertsitate Ospitalean langile bati sexu eraso bat egiteagatik atxilotutako gizonarentzat behin-behinean eta fidantzarik gabe espetxeratu du Iruñeko guardiako epaileak. Biktimarekiko 300 metroko urruntze neurria ere ezarri dio. | Espetxeratu egin dute sexu eraso bat egiteagatik atzo Iruñean atxilotutako gizona. Nafarroako Unibertsitate Ospitalean langile bati sexu eraso bat egiteagatik atxilotutako gizonarentzat behin-behinean eta fidantzarik gabe espetxeratu du Iruñeko guardiako epaileak. Biktimarekiko 300 metroko urruntze neurria ere ezarri dio. | Iruñeko guardiako epaileak behin-behinean espetxeratu egin du sexu eraso bat leporatuta atzo Iruñean atxilotu zuten gizonezkoa. Atzo, 42 urteko gizonezko bat atzeman zuen Foruzaingoak, herenegun Nafarroako Unibertsitate Ospitaleko egoitzetako batean emakume bati sexu eraso bat egiteagatik. Gaur epaileak espetxeratzeko agindu du: komunikatua eta fidantzarik gabekoa izango da espetxeratzea. Ebazpen judizialean, epaileak biktimarekiko 300 metroko urruntze neurria ezarri dio atxilotuari. Epailearen arabera, egindako ikerketen arabera zantzua nahikoak daude atxilotuari sexu eraso batekin lotutako delitu bat egozteko. Epaileak azaldu duenez, «kriminalitate zantzu sendoak daude; izan ere, hainbat lekukok gizon bat deskribatu zuten Unibertsitate Ospitaleko instalazioetan, sexu erasoaren egunean». Epaileak gogoratu du, halaber, lekuko batek erasotzailea identifikatu egin zuela polizia etxean argazki errekonozimendua egin zutenean. Epaileak gaineratu du espetxeratzeko erabakia «proportzionala» dela prozesuaren eraginkortasuna bermatzeko, delitua berriro egingo duela saihesteko eta ezarritako zigorraren larritasunaren aurrean ihes egiteko arriskua saihesteko. |
2022-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/218025/giza-eskubideen-marokoko-erakundeak-70era-igo-du-melillako-hesian-desagertuen-zenbatekoa.htm | Mundua | Giza Eskubideen Marokoko Erakundeak 70era igo du Melillako hesian desagertuen zenbatekoa | Desagertuen artean, hamar hildako identifikatu dituzte. Europako Legebiltzarrak Espainiako Barne Ministroari eskatu dio gertatutakoari buruzko azalpenak emateko. 75 migratzaile epaitu edo kondenatu ditu Marokok, Melillako jauziarekin lotuta. | Giza Eskubideen Marokoko Erakundeak 70era igo du Melillako hesian desagertuen zenbatekoa. Desagertuen artean, hamar hildako identifikatu dituzte. Europako Legebiltzarrak Espainiako Barne Ministroari eskatu dio gertatutakoari buruzko azalpenak emateko. 75 migratzaile epaitu edo kondenatu ditu Marokok, Melillako jauziarekin lotuta. | Hirurogeita hamar dira jada ekainaren 24an Melillako hesia igarotzeko ahaleginean desagertutakoak, Giza Eskubideen Marokoko Erakundeak jakinarazi duenez. Horietatik hamar hildako gisa identifikatu dituzte, erakundeak egin duen ikerketa batean.
Ekainaren 24an 1.500 migrante inguru saiatu ziren Melillako muga zeharkatzen; 37 hil ziren, eta 500 inguruk lortu zuten muga pasatzea. Gehienak, ordea, Marokora bueltatu zituen Espainiako Poliziak momentuan bertan, legez kanpo. 133 izan ziren Melillan geratzea lortu zuten migranteak. GKEek salatu dutenez, Espainiako Poliziak bueltatu zituenetako asko Marokok beste herrialde batzuetara edo basamortura kanporatu zituen autobusetan sartuta, asko larri zaurituta zeuden arren.
Melillan lan egiten duten Gobernuz Kanpoko Erakundeek Espainiako eta Marokoko gobernuei gertatutakoaren ingurukoa ez ikertzea leporatu diete askotan, eta Europako Legebiltzarrak ere Espainiako Barne Ministro Grande-Marlaskari «gonbitea» egin dio bertan gertatutakoaren inguruko argipenak emateko. Aste honetan zenbait hedabidek aditzera eman dutenez, Legebiltzarrak lau data proposatu dizkio jada Barne Ministroari, baina hark oraindik «ez du argitu» hitzordura joango den.
75 migrante epaitu dituzte
Bestalde, hesia igarotzea lortu ez zuten migratzaileetatik 75 epaitu ditu Marokoko Gobernuak. Lau tandatan banatu dituzte epaiketarako. Batetik, Nadorreko Lehen Instantziako Auzitegiak 11 urteko kartzela zigorra ezarri zien uztailaren 19an 33 migratzaileri. Marokoko Giza Eskubideen Elkartearen arabera, «pertsonak Marokora legez kanpo atera eta sar daitezen antolatzea eta erraztea», eta Polizia «iraintzea eta desobeditzea» egotzi zieten.
Abuztuaren 4an, epaitegi berak zortzi hilabeteko kartzela zigorra ezarri zien beste 14 migratzaileri, «indarkeria eta agintarien aurkako delituak, desobedientzia edo funtzionario publikoei irainak» egitea egotzita. Hain zuzen, Marokok ekainaren 24ko saiakeraren aurreko egunetan Nador inguruko mendietan egindako sarekadetan atxilotu zituzten 14 etorkin horiek.
Abuztuaren 17an, epaitegiak bi urte eta erdiko kartzela zigorra ezarri zien beste 13 migratzaileri, «migrazio klandestinoa antolatzeko talde kriminala eratzeagatik, indar publikoen aurkako indarkeriagatik, eta desobedientziagatik eta jende pilaketa armatua antolatzearren», besteak beste.
Azken taldea, berriz, epaiketaren zain dago oraindik. Irailaren 21ean izango da, eta gainontzekoei baino kargu larriagoak leporatzen zaizkie 15 etorkini. Hamar delitugatik epaituko dituzte, horien artean hesia igarotzeko saiakeraren aurretik polizia agenteak «beraien borondatearen kontra atxikitzea». Izan ere, Efe albiste agentziaren arabera, migratzaile batzuek Marokoko bost polizia bahitu zituzten hainbat orduz, «agintariak kanpamentuaren setioa altxatzera behartzeko, atxilotu zituzten kide batzuk askatzeko eta elikagaiak eta sendagaiak ematea eskatzeko». |
2022-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/218026/karmele-mitxelenak-eta-inaki-cidek-irabazi-dituzte-donostia-hiriko-kutxa-sariak.htm | Kultura | Karmele Mitxelenak eta Iñaki Cidek irabazi dituzte Donostia Hiriko Kutxa sariak | Karmele Mitxelenak 'Haragiko mamuak' narrazio bildumarekin irabazi du kontakizun liburuen alorreko saria, eta Iñaki Cidek 'Behin batean Loiolan' obrarekin eskuratu du antzerki alorrekoa. | Karmele Mitxelenak eta Iñaki Cidek irabazi dituzte Donostia Hiriko Kutxa sariak. Karmele Mitxelenak 'Haragiko mamuak' narrazio bildumarekin irabazi du kontakizun liburuen alorreko saria, eta Iñaki Cidek 'Behin batean Loiolan' obrarekin eskuratu du antzerki alorrekoa. | Bi urtean behin banatzen dituzte Donostia Hiriko Kutxa literatura sariak, ipuinaren eta antzerkiaren alorrekoak. Aurten, 56. ekitaldian, Karmele Mitxelena Etxebeste oiartzuarrak eta Iñaki Cid Larrea donostiarrak irabazi dituzte euskarazko lanen bi sari nagusiak. Epaimahaiak gaur arratsaldean eman du bere erabakiaren berri, Donostian egindako agerraldi batean. Sariak datorren azaroaren 19an banatuko dituzte, Donostiako Antzoki Zaharrean. Irabazle bakoitzak garaikurra eta 15.000 euro jasoko ditu, eta saritutako obrak editatu eta argitaratu egingo dituzte.
Hemeretzi narrazio bilduma aurkeztu dituzte euskarazko lehiaketara, eta, horien artean, Mitxelenaren Haragiko mamuak hautatu dute Itxaro Borda, Aritz Gorrotxategi eta Jon Kortazar epaimahaikideek. Bildumaren izenak berak erakusten du zerk batzen dituen Mitxelenaren ipuinak: mamuak ageri dira testu guztietan, idazleak BERRIAri kontatu dionez. «Era askotako mamuak agertzen dira pertsonen buruan edo bizitzetan, ipuin bakoitzean modu batean: pertsonak dira, bizitako gertaerak...».
Ez dira genero fantastikoko ipuinak, halere, «errealistak» baizik, «mamu errealak». Kontakizunetan askotariko gaiak landu dituen arren, idazleak elementu horretan aurkitu du pertsonaiek pentsatzen dutenaz eta bizi dutenaz aritzeko modu berezi bat, eta hari tiraka osatu du bilduma, gutxika-gutxika. «Horretan oinarritu da dena: bizitzetan hainbeste eragiten duten mamuz mozorrotutako ideia horiek daude muinean».
Mitxelenak gisa horretako ipuin bat idatzi zuen lehenengo, bestelako asmorik gabe, eta haren haritik sortu ditu gehiago denborarekin. «Tarte dezentean egindako zerbait da. Gero forma eman nion lehiaketara aurkezteko, eta pare bat ipuin berri sortu ditut orain dela gutxi», azaldu du.
Lehenago ere ipuin lehiaketetan ibilia da Mitxelena. Mikel Zarate haur literaturako saria irabazi du aurten, Marrubizko uda lanarekin, eta aurretik sariak irabazi izan ditu, besteak beste, Julene Azpeitia eta Gabriel Aresti ipuin lehiaketetan. Bertso idatzietan ere sari ugari irabazitakoa da. 2019an, Erakusleihoan album ilustratua argitaratu zuen Irrimarra ilustratzaile bikotearekin, Peru Abarka saria irabazi eta gero.
Gustura aritzen da ipuinen generoan. «Ipuinetarako joera daukat. Irakurtzeko ere asko gustatzen zaizkit, oso momentukoak izaten dira». Idazteko lanari ekiteko behar izaten den denborarekin lotu du hori zuzenean: «Tarte motzak izaten ditut, eta gustatzen zait gauza bat hastea eta bukatzea, momentuan sentitzen dudan hori hor geratzea. Eleberriak beste lan bat eskatzen du, eta beti pentsatzen dut modu batera hasi, eta beste batera bukatuko nukeela, zaila delako begirada bat denboran mantentzea».
Etxetik sortutako fikzioa
Antzerkiaren alorrean, euskarazko hamabost lan aurkeztu dituzte denera. Mireia Gabilondo, Eneko Olasagasti eta Dorleta Urretabizkaia epaimahaikideek Ciden Behin batean Loiolan saritu dute. Benetako istorio batean oinarritu du obra, komediaz jantzitako drama bat da. «Amak kontatu zidan bere izebaren istorio bat, aitonaren arrebarena. Sifilisak jota hil zen, ezkondu eta egun gutxira. Suposatzen da senarra prostituzio etxe batean ibili zela, sifilisa hartu zuela, emazteari pasatu ziola, eta hil egin zela», horrela azaldu du, laburrean, egileak.
1934. urtearen inguruan gertatu zen hori, eta Cidek garai hartan sexualitateaz zegoen heziketa faltarekin lotu du: «Sexu informazio oso gutxi zegoen, eta gizonek bazuten presio bat; askotan joaten ziren prostitutekin ikastera, nolabait esateko». Horri buruzko fikzio bat sortzeaz gain, familian gertatutakoa gaur egunera nola iritsi den ere landu du obran. Antzezlan luzea da, 80 bat orrialdekoa.
Gertuko senideak dira antzezlaneko pertsonaiak: aitona-amonak, ama, eta, protagonista, aitonaren arreba hura. «Berak badu istorio bat: Balentziagarentzat lan egiten zuen, jostuna zen, eta Parisera joan behar zen, baina hil egin zen. Kontatzen da bere istorioa, horrek nola eragin dion familiari, eta nola iritsi den hurrengo belaunaldikoengana».
Drama bat kontatu arren, komediara jo du Cidek. «Komedian askoz ere erosoago izaten dut. Badu parte dramatiko bat, noski, baina batez ere komedia bat da, eta ironia asko erabiltzen da, kritikatzeko, adibidez, nola gaur egun guretzat oso normalak diren elkarrizketa batzuk lehen ez ziren batere arruntak».
Antzerkigilea eta aktorea da Cid, eta orain biran dabil berak idatzitako Gaizki obra laburrarekin. Hirukote bihurtutako bikote baten harremana kontatzen du, eta Iñigo Elosegi, Eneritz Sanchez eta Cid bera dira antzezleak.
Gaztelaniazko lehiaketan, 482 kontakizun liburu aurkeztu dituzte, eta epaimahaikideek Fernando Villamia Ugarteren Los Dioses de quince años bilduma aukeratu dute irabazle. Antzerkiaren alorrean, berriz, 346 lanek parte hartu dute, eta Maria Eugenia Salaberri Garciaren Lejos de Cafarnaum lanak irabazi du. Aurten, parte hartzea %26 hazi da denera. |
2022-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/218027/etapa-carapazentzat-eta-vuelta-evenepoelentzat.htm | Kirola | Etapa Carapazentzat, eta Vuelta Evenepoelentzat | Carapazek irabazi du Vueltako 20. etapa, ihesean egon eta gero. Evenepoelek zailtasun handirik gabe igaro du eguna, eta etapa bat falta bada ere, flandriarra izango daitzuliko garailea | Etapa Carapazentzat, eta Vuelta Evenepoelentzat. Carapazek irabazi du Vueltako 20. etapa, ihesean egon eta gero. Evenepoelek zailtasun handirik gabe igaro du eguna, eta etapa bat falta bada ere, flandriarra izango daitzuliko garailea | Richard Carapazek (Ineos) lortu du Espainiako Vueltako 20. etapa garaipena. Ihesaldian egon eta gero, bakarrik helmugaratu da Ekuadorrekoa, eta mendiko maillota ere eskuratu du. Sailkapen nagusiaren lehian ez dira esperotako mugimenduak ikusi. Remco Evenepoelek (Quick-Step) aise eutsi dio arerioen saiakera gutxiei, eta azkenean elkarrekin iritsi dira faboritoak. Etapa bat falta bada ere, flandriarra izango da Vueltako garailea. Enric Mas (Movistar) izango da bigarren, eta Juan Ayuso (UAE) gazteak osatuko du podiuma.
Sailkapen nagusiaren borrokan ari ziren taldeak hasieratik mugitu dira, baina eguneko ihesaldia sortzerako hainbat kilometro igaro dira. Bost txirridularik lortu dute tropeletik ihes egitea, baina Canencian (7,5 kilometro luze eta %4,9ko pendiza), eguneko hirugarren mendatean, beste hogei txirrindularik lortu dute haiekin bat egitea. Horien artean izan da Richard Carapaz (Ineos), mendiko maillota ziurtatzeko helburuarekin.
Laugarren mendatean, ordea, mugimenduak izan dira aurrean. Lehenengo mailako mendatea da Morcuera (9,4km %6,9an), eta oso gogorra egin zaie ziklistei. Ihesean asko zirela ikusita, Louis Meintjesek (Intermarche) erasoa jo du, eta Carapazek eta Sergio Higuitak (Bora) harekin batera egin dute aurrera.
Tropelak hiru minutuko galerarekin hasi du mendatea, eta Movistar jarri da buruan. Erritmo gogorra ezarri du, eta Evenepoel taldekiderik gabe uztea lortu. Hori ikusita Mas erasora igaro da, baina Evenepoelek ondo erantzun dio aurreneko saiakeran. Haiekin batera Ayusok, Miguel Angel Lopezek (Astana) eta Joao Almeidak (UAE) egin dute aurrera, besteak beste. Hala ere, mendatea amaitu ondorengo jaitsieran elkartu dira tropel horretan faborito guztiak.
Helmugarako hogei kilometrora hasi dute txirrindulariek azken mendatea: Cotos (10,2km %5,7an). Tropelarekiko 1.20ren aldearekin abiatu du aurreko taldeak azken mendate hori, eta Higuita eta Carapaz bakarrik gelditu dira aurrean. Tropelean UAEk ezarri du erritmoa igoerako lehen zatian, baina berehala jarri da Movistar buruan, berriro ere. Masek ez du indarrik izan mugimendurik egiteko, eta Lopez birritan saiatu bada ere, elkarrekin egin dute helmugarako bidea faboritoek. Taldeburuetan, Carlos Rodriguez (Ineos) bakarrik gelditu da atzean.
Eraso horiekin asko hurbildu da faboritoen taldea aurreko bikotearengana, baina Carapazek hortzak estutu ditu Cotosen, eta azken metroetan erritmo aldaketa bortitz bat egin du. Hogei segundoko aldearekin amaitu du Ekuadorrekoak mendatea. Abiadura bizian egin ditu azken kilometroak maldan behera, eta zeukan aldeari ondo eutsi dio. Hirugarren etapa garaipena eskuratu du Carapazek aurtengo Vueltan, eta horrela esango dio agur Ineosi. Masek ez du indarrik izan Evenepoel ataka larrian jartzeko, eta azken etapa falta bada ere, flandriarrak eramango du maillot gorria. Haren lehen garaipena izango da itzuli handi batean. Masek eta Ayusok osatuko dute podiuma. |
2022-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/218028/suediako-alderdiek-diskurtsoa-gogortu-dute-ultren-gorakadari-aurre-egin-ahal-izateko.htm | Mundua | Suediako alderdiek diskurtsoa gogortu dute ultren gorakadari aurre egin ahal izateko | Parlamenturako hauteskundeak egingo dituzte bihar Suedian. Inkesten arabera, zentro-ezkerreko blokeak irabaziko ditu, baina oso aldea txikia aterako dio eskuineko eta eskuin muturrekoari. | Suediako alderdiek diskurtsoa gogortu dute ultren gorakadari aurre egin ahal izateko. Parlamenturako hauteskundeak egingo dituzte bihar Suedian. Inkesten arabera, zentro-ezkerreko blokeak irabaziko ditu, baina oso aldea txikia aterako dio eskuineko eta eskuin muturrekoari. | Suediako Parlamenturako hauteskundeak egingo dituzte bihar, eta, sekulako ezustekorik ezean, ohi bezala Alderdi Sozialdemokratak irabaziko ditu. Horrek ez du esan nahi, ordea, Magdalena Andersson alderdiko liderrak lehen ministro izaten jarraituko duenik. Politikoki bi bloketan banatuta dago herrialdea, eta inkesta gehienen arabera zentro-ezkerrekoa gailenduko da, nahiz eta zundaketek adierazten duten eskuineko zein eskuin muturrekoari alde oso-oso txikia aterako diola. 2018ko bozetan estua izan zen emaitza, eta 134 egun behar izan zituzten gobernua osatzeko; inoiz baino gehiago Suedian. Demoskop etxeak gaur kaleratu duenez, zentro-ezkerreko blokeak 175 aulki lortuko ditu, eta eskuinekoak zein ultrenak 174. Zundaketa horiek diote, gainera, SD Suediako Demokratak alderdi xenofoboa izango dela bloke horretako indar nagusia, eta bigarren alderdi bozkatuena
Gorantz egin du 2010ean parlamentuan aurrenekoz ordezkaritza lortu zuenetik, eta, horren ondorioz, nagusiki, sozialdemokratek immigrazioaren kontrako diskurtsoa gogortu dute botorik ez galtzeko. Duela urte batzuk arte EB Europako Batasuneko migrazio politika irekienetakoa zuen Suediak, baina 2015eko errefuxiatuen krisitik hori gogortzen joan da pixkanaka, eta, esaterako, asiloa eskatzeko eta bizileku baimena zein lan egitekoa lortzeko baldintzak zaildu ditu. Anderssonek, gainera, aldaketa horiek goratu izan ditu.
Azkeneko 86 urteetan parlamenturako egindako hauteskunde guztiak irabazi dituzte sozialdemokratek, eta 69 urtez agintean egon dira. Lehen ministro izaten jarraitzeko, ekologisten, Ezkerreko Alderdiaren eta Zentroko Alderdiaren babesa beharko luke Anderssonek. Blokeko indarren arteko harremanak ez dira onenak, ordea. Zentrokoek esan dute, esate baterako, prest daudela aurrenekoz gobernuan sartzeko, baldin eta Ezkerreko Alderdia kanpoan gelditzen bada.
Beste blokeak ere pitzadurak dauzka. Liberalek esan dute ultrekin adostasun batera heltzearen aurka daudela. Aliantzako alderdirik ahulena da, ordea. Alderdi Moderatuak adierazi izan du azkeneko urteetan inoiz ez lukeela koalizio bat osatuko eskuin muturrarekin, baina kontserbadoreen lider Ulf Kristerssonek esan zuen orain hilabete batzuk ultrena indar «eraikitzaile bat» dela. Joan den azaroan aurrekontuetarako akordio bat egin zuten ultrek, kontserbadoreek eta demokristauek, eta Anderssonek horiekin eta bakarrik gobernatu behar izan du azken bederatzi hilabeteetan, ekologistek aurrekontu hori kudeatzeari uko egin ziotelako.
Mugarri bat izan zen urte bukaeran gertatutakoa, 2010ean parlamentuan ordezkaritza lortu zutenetik ultrei ezarri zieten betoa hautsi zutelako eskuineko alderdiek. Dena den, hauteskundeetan bloke horretako lehen indarra izanda ere, ez dirudi Jimmie Akesson lehen ministro izan daitekeenik. Iradoki izan du, hori bai, Justizia ministro izatea gustatuko litzaiokeela. SD alderdia ari da proposatzen, hain zuzen, edozein arau hauste egiten duten atzerritarrak deportatzea; kriminalitate tasa handiak dituzte auzoak eraistea; edo, besteak beste, eskaleak zigortzea. Horiek horrela, eta eskuin muturraren politikei aurre egiteko, Suediako analista batzuk planteatzen ari dira Alemanian egin izan denaren moduko koalizio handi bat osatzea, kontserbadoreek eta sozialdemokratek elkarrekin goberna dezaten.
Energiaz hitz egiten
Nagusiki krimenaren aurkako borrokaz, immigrazioaz eta energiaren prezioez mintzatu dira alderdiak kanpainan. Lehen auziari erantzuteko, alderdi nagusiek proposatzen dute zigorrak handitzea eta polizia gehiago egotea kalean. Energiaren alorrean, bestetik, zentro-ezkerreko blokeak planteatzen du energia berriztagarrien alde apustu egitea epe ertain zein luzera. Errusiak Ukrainan hasitako inbasioaren ondoren argindarraren eta erregaien prezioan izandako gorakadari erantzuteko, beste blokeak planteatzen du erreaktore nuklear gehiago eraikitzea. Suediak 2010en kendu zuen erreaktore gehiago eraikitzeko 1980etik indarrean zegoen debekua.
Eta NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzeaz ere hitz egin dute kanpainan. Ukrainako gerraren nondik norakoak kontuan hartuta, Suediak duela lau hilabete egin zuen Mendebaldeko aliantza militarreko kide bihurtzeko eskaera, eta orain hori berretsia izan zain dago, nahiz eta NATOk onartu egin zuen ekain amaieran. Ekologistak eta Ezkerreko alderdia aliantzako kide bihurtzearen aurka daude. Iritzi berekoak ziren sozialdemokratak eta ultrak ere inbasioa hasi aurretik. Kontserbadoreak, aldiz, alde zeuden, eta, horregatik, berreste prozesua azkartzeko «erabakitasuna» eskatu dio Kristerssonek Anderssoni. |
2022-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/218029/urrizak-zortzigarrenez-irabazi-du-buruz-buruko-txapela.htm | Kirola | Urrizak zortzigarrenez irabazi du buruz buruko txapela | Barrenetxea IV.ak bereak eta bi eman ditu txapelduna garaitzeko, baina nafarra hobeto aritu da azken zatian. | Urrizak zortzigarrenez irabazi du buruz buruko txapela. Barrenetxea IV.ak bereak eta bi eman ditu txapelduna garaitzeko, baina nafarra hobeto aritu da azken zatian. | Duela hamabost egun, Javier Urrizak min hartu zuen iskioan eta eskumuturrean. Ordutik, Iruñeko aurrelaria makina bat aldiz joan da masaje emailearengana, buruz buruzko final handira puntu-puntuan heltzeko eta Endika Barrenetxea VI.a mendean hartzeko. Bada, nafarrak garaiezina dela berretsi du. Hernaniko (Gipuzkoa) atzelariak nafarra bigarren zatiko hastapenean estu hartu badu ere, Urrizak eskarmentua izan du makulu, eta 30-27 nagusitu zaio, bor-borka ego den Hernaniko Galarreta pilotalekuan. Zortzigarrenez jantzi du buruz buruko txapela, 11 final jarraian jokatuta. Zenbaki potoloak eta historikoak. Gerturago du Koteto Ezkurraren marka: 11 txapel ditu irabaziak banakakoan.
Esperotako dema izan da: partida estua eta gogorra. Bi erremontistek ondo baino hobeto zekiten sakeak eta xehetasun apurrak erabakigarriak izango zirela txapela irabazteko. Barrenetxea VI.a elastiko gorriarekin aritu da, iaz Urrizari garaitu baitzion buruz buruko finalean. Hain zuzen, hernaniarrak atera du lehen sakea, baina nafarrak ederki erantzun dio motzean, eta hura izan da lehen tantoa egin duena.
Hortik aurrera, parekotasun handia egon da bien artean. Batek jotzen zuenean, besteak berehala erantzuten zuen. Pilotakada askoko kintze ikusgarriak ere egin izan dituzte, ikusleen gozagarrirako; hala nola, horma-bikoz, erremontera bidaliz edota dejadaz, doi-doi. Bizi-bizi zihoan finala, harik eta bederatzinako berdinketan demaren erritmoa apaldu den arte. Barrenetxea IV.a eta Urriza nekea nozitzen joan dira, apurka-apurka.
15-14, Urriza aurretik
11nako berdinketaren ostean, ordea, hernaniarrak sakez hiru kintze segidan egin ditu, baita tarte esanguratsua atera ere. Halere, Urrizak buru hotz mantenduta aurkariaren joaldiari eutsi, eta hura izan da hamabosgarren tantora heldu den lehena (15-14). Etenaldi luzearen ondoren, Barrenetxea IV.ak lo harrapatu du iruindarra, eta hori baliatu du lau tanto erreskadan egiteko: 19-15. Gipuzkoarra eroso zebilen kantxan, konfiantzarekin; Urriza, aldiz, ernegatuta zegoen.
Hutsegiteak, ostera, garesti ordaintzen dira gisa horretako final batean, eta Barrenetxea IV.ak bidean galdu du lau tantoren aldeko abantaila, hemeretzina jartzeraino. Orduan, Urriza hauspotu egin da. Lehia osoan hamabost alditan egon da finala berdinduta, azkena 24. tantoan. Hortik aurrera, tentsioak nabarmen egin du gora.
Horiek horrela, kontzentrazioak balio bikoitza zeukan, eta hutsegite bakoitza are garestiago ordaintzeko arriskua zuten bi erremontistek. Nafarrak atzeko zuloa eta hernaniarraren ezintasuna probestu ditu tartea irekitzeko, eta lau tantoko abantailarekin heldu da azken kintzera. Barrenetxea IV.ak, etsi-etsian jokatu du, baita arriskatu ere. Hain zuzen, bi tanto egin ditu erreskada, 27-29 jartzeraino. Urriza, ordea, ez da kikildu, eta garaipenak ez dio ihes egin. Zoriontsu mintzatu da: «Atzetik nengoenean kontzentrazioa mantentzea izan da gakoa, eta azken zatian asmatzea. Ezin dut sinetsi». 40 urte ditu jada, eta ikusteke dago datorren urtean buruz burukoan aritzen den. «Ez dut horrelako erabaki garrantzitsu bat ez dut bero-beroan hartu nahi. Litekeena da hau azkena izatea, baina hotzean hartu beharreko erabakia izango da».
Barrenetxea IV.a, berriz, galdu arren, «pozik» geratu da egindako lanarekin. «Joko ona egin dugu. Biok oso ongi aritu gara, eta batek horrela irabazten dizunean, aurkaria zoriontzea besterik ez da geratzen. Gustura nago, dena eman dut eta lan ona egin dut». |
2022-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/218030/laura-poitrasen-all-the-beauty-and-the-bloodshed-dokumentalak-lortu-du-urrezko-lehoia.htm | Kultura | Laura Poitrasen 'All the Beauty and the Bloodshed' dokumentalak lortu du Urrezko Lehoia | Alice Diopen 'Saint Omer' filmak epaimahaiaren sari nagusia eta 'opera prima'-rik onenaren saria irabazi ditu Veneziako 79. Zinemaldian. Luca Guadagninori eman diote zuzendaririk onenaren Zilarrezko Lehoia. | Laura Poitrasen 'All the Beauty and the Bloodshed' dokumentalak lortu du Urrezko Lehoia. Alice Diopen 'Saint Omer' filmak epaimahaiaren sari nagusia eta 'opera prima'-rik onenaren saria irabazi ditu Veneziako 79. Zinemaldian. Luca Guadagninori eman diote zuzendaririk onenaren Zilarrezko Lehoia. | Fikziozko zinemaren izen handi ugari aritu dira Urrezko Lehoia eskuratzeko lehian Veneziako 79. Zinemaldian, baina, azkenean, epaimahaiak dokumental bati eman dio sari nagusia: Laura Poitras zinemagile estatubatuarraren All the Beauty and the Bloodshed filmari. Filmak Nan Goldin artistaren bizitza kontatzen du, eta AEBetako opioideen krisiaren kontrako salaketa gogortzat jo du kritikak. Dokumental batek Urrezko Lehoia irabazten duen bigarren aldia da: 2013an, Gianfranco Rosiren Sacro GRA-k lortu zuen.
Poitras dokumentalgintzan nabarmendu izan da. Dokumentalik onenaren Oscar saria irabazi zuen 2014an, Edward Snowdeni buruzko Citizenfour lanarengatik, eta, 2007an, kategoria horretarako izendatu zuten haren My Country My Country filma.
Alice Diopen Saint Omer pelikulak irabazi du epaimahaiaren sari nagusia, baita opera prima onenaren saria ere, eta Jafar Panahi irandar espetxeratuari eman diote epaimahaiaren sari berezia, Khers nist (No Bears) lanarengatik. Aktoreek jaso dute saria. Joan den uztailean atxilotu zuten Panahi, Irango Gobernuaren kontrako protesta batzuetan parte hartzea egotzita; sei urteko espetxe zigorra ezarri diote.
Zuzendaririk onenaren Zilarrezko Lehoia Luca Guadagninori eman diote, Bones and All filmarengatik; emakumezko aktorerik onenarena, Cate Blanchetti, Todd Fielden Tár-en egindako lanagatik; eta gizonezko aktorerik onenarena, Colin Farrelli, Martin McDonaghen The Banshees of Inisherin-eko rolagatik. Hain justu, McDonaghek irabazi du gidoirik onenaren saria.
Gainontzean, Taylor Russellek irabazi du aktorerik onenaren saria, Bones and All filmean egindako lanarengatik, eta nazioarteko kritikaren Fipresci epaimahaiak Santiago Mitreren Argentina, 1985 hautatu du jaialdiko filmik onena. |
2022-9-10 | https://www.berria.eus/albisteak/218031/klimaren-bost-inflexio-puntu-bueltarik-gabeko-aldaketan-sartu-direla-ohartarazi-dute.htm | Mundua | Klimaren bost inflexio-puntu bueltarik gabeko aldaketan sartu direla ohartarazi dute | IPCCk aipatu baino lehenago gertatzen ari dira atzeraezinezko aldaketak, hainbat zientzialarik egindako ikerketa baten arabera. | Klimaren bost inflexio-puntu bueltarik gabeko aldaketan sartu direla ohartarazi dute. IPCCk aipatu baino lehenago gertatzen ari dira atzeraezinezko aldaketak, hainbat zientzialarik egindako ikerketa baten arabera. | Klima aldaketaren bost inflexio-puntu (ingelesezko tipping point gisa ezagunak) aktibatu egin direla beldur dira zientzialariak, irailaren 9an Science aldizkarian argitaratu den ikerketa zientifiko baten arabera. Hain zuzen ere, hamasei puntu identifikatu dituzte, eta horietako bostetan jarri dute arriskuaren azpimarra: Groenlandiako eta Antartikaren mendebaldeko glaziarren urtzea, eskualde borealetako izotz iraunkorren bat-bateko urtzea, tropikoetako koral uharrien desagertzea, eta ipar Atlantikoko itsas zirkulazioaren korronte garrantzitsu baten kolapsoa. Inflexio-puntu horien aktibatzeari garrantzi handia aitortzen diote zientzialariek, segurtasun klimatikoaren berme bat diren heinean. Horrela, planeta berotzen den gradu hamarren bakoitzak atzera bueltarik gabeko beste puntu bat pitz dezake, eta are zailago bihurtu egoera kontrolpean jartzea, elkar elikatze positiboko prozesuak martxan jartzen direlako.
Prozesu horien adibide bat jarri dute ikerketa egileek: Barentseko itsasoaren neguko izotzaren galera. Atlantikoko ur epelak sartzen ari dira bertan, eta izotz gabe uzten neguan izoztuta egon ohi den itsaso hori. «Horrek eragin nabarmena du zirkulazio atmosferikoan, Europako kliman eta, potentzialki, Atlantikoko hegorako iraultze zirkulazioan».
Klima Aldaketarako Gobernuarteko Adituen Taldeak (IPCC) egindako seigarren ebaluazio txostenak ohartarazi zuen 2 graduko berotzearekin arrisku «altua» dagoela inflexio-puntuak aktibatzeko, eta 2,5 gradukoarekin «oso altua». Alabaina, Estokolmeko Unibertsitateko irakasleek gidatutako ikerketa honek jakinarazi du litekeena dela hamar inflexio-puntu lehenago aktibatzekoa, baita industria aurreko tenperatura 2 gradu berotzera iritsiko ez balitz ere. Gaur egun 1,1-1,2 gradu berotu da munduko tenperatura, zientzialariek egindako neurketen arabera.
Ikerketa honen arabera, aipatutako hamasei inflexio-puntu horietatik batzuk laster egongo dira gainditzeko zorian: Amazoniaren degradazioa, ekialdeko Antartikako glaziarren azpiko arroen kolapsoa edo Hego Amerikako mendiko glaziarren desagertzea.
Ikerketaren egileek berretsi dute gizakien karbono isurketak ari direla eragiten klima aldaketa, eta 2 eta 3 gradu arteko berotzea izango dela mende honen amaierarako. Hori saihesteko, eta Parisko Hitzarmenaren helburuak betetzeko –1,5 graduko berotzea– %50eko probabilitatea izateko, CO2 isurketak erdira murriztu beharko lirateke hamarkada hau bukatzerako. |
2022-9-11 | https://www.berria.eus/albisteak/218053/urdaibai-eta-orio-nagusi-kontxan.htm | Kirola | Urdaibai eta Orio, nagusi Kontxan | Kontxako Banderaren bigarren jardunaldia jokatu dute gaur. Emakumezkoetan Oriok hirugarren aldiz irabazi du, eta gizonezkoetan zazpigarren aldiz Urdaibaik. | Urdaibai eta Orio, nagusi Kontxan. Kontxako Banderaren bigarren jardunaldia jokatu dute gaur. Emakumezkoetan Oriok hirugarren aldiz irabazi du, eta gizonezkoetan zazpigarren aldiz Urdaibaik. | *Orio nagusitu da emakumezkoen estropadan. Bigarren jardunaldian hamalau ehunenekoko aldea atera dio Arraun Lagunaki. Oriotarren hirugarren Kontxako Bandera da. *Urdaibai aise gailendu da gizonezkoetan. Zazpi segunduko errenta zuen, eta beste zortzi gehitu dizkio. |
2022-9-11 | https://www.berria.eus/albisteak/218054/orio-nagusi-kontxan-ere.htm | Kirola | Orio nagusi Kontxan ere | Lehen metroetatik hartu dute aurrea oriotarrek, baina hamalau ehunenengatik amaitu dute Arraun Lagunak-en aurretik. Oriok lortu duen hirugarren Kontxako Bandera da. | Orio nagusi Kontxan ere. Lehen metroetatik hartu dute aurrea oriotarrek, baina hamalau ehunenengatik amaitu dute Arraun Lagunak-en aurretik. Oriok lortu duen hirugarren Kontxako Bandera da. | Oriora doa Kontxako Bandera. Emakumezkoek eman diote loria arraun herriari. Hirugarrenez. 2019an, 2020an eta aurtengoa. Bigarren egunean ere aurrena izan da, eta aurreko igandeko 2,16 segundoren aldeari 0,14 ehunen gehitu dizkio gaur. Arraunek egin du gaur ere bigarren, eta Tolosaldeak, lehen txandako irabazleak, hirugarren.
Ikusi gehiago: Zuzenean jarraitu du BERRIAk
Kanporako luzean egin da banderaren jabe Nadeth Agirre patroiak gidatzen duen taldea. Lehen kaletik, ziztuan atera da bigarren irteeran, aurrenekoa ez baita balekoa izan, epaileen akats bat tarteko (kronometroak kale). Udan zehar askotan egin du Oriok gaurkoa: hanka Arrauni estropada abiatu orduko. Hor bada lana eta trebezia. Gaur, horri guztiari kalearen diosala gehitu behar: ekialdeko haizea dabil, eta Aquariumak babesa ematen du. Ura ere behean, urteko itsaslter handienetakoa, eta ur gutxi, sekulako itsasbeherarekin. Ura behera oraindik estropada honetan.
Baldintzak baldintza, Oriok ez du hutsik egin. Ez gaur, ezta uda osoan ere. Justiziarik bada kirolean, Oriorekin egin du berea aurten. Lehen luzean izan ez den zirrara, bigarrenean piztu du Arraunek. Kosta zaio kanporako lana taxuz osatzea hirugarren kaletik, eta kosta zaie kanpoko bi kaleetatik (hirugarrena eta laugarrena) lehen luzea osatzea bi txandetako lau traineruei. Kontua da lanak hasi orduko geratu dela atzean Arraun. Donostiarrak ere aurrea hartu dio bigarren kaletik. Ziabogan, hirugarren zen sei segundora; Donostiarra zen aurretik, Oriotik bost segundora. Galduta zetorren Hondarribia, 14ra.
Jabea bazuen banderak, eta zirrara bahituta Oriok. Baina Arraun ez zegoen amore emateko, eta Oriori aldea jaten joan zaio. Lau traineruak, ekialdeko haizeari segika-segika, istribor aldera jo dute badiara sartu aurretik. Hirugarren kaletik zerora artean zihaozen laurak. Arraunek azkar jan dio bigarren lekua Donostiarrari, eta Oriori ere kendu dizkio segundoak. Batera ere jarri da badia barruan. Beste hiru edo gehiago behar zituen bandera Oriori kentzeko. Ezin, baina. Elkarren ondoan sartu dira, parez pare, Orio aurretik zela. 0,14 ehunen atera dizkio Arrauni, Donostiarrari 10,18 segundo, eta Hondarribiari 21,68.
Aurreneko txandan, Tolosaldearen erakustaldiari ezin segika ibili dira Hibaika, Cabo eta Chapela. Errenteriakoak izan dira bigarren, 13,50era; Cabo hirugarren, 17,94ra, eta Chapela laugarren, 21, 56ra.
Bi egunak bateratuta, honela geratu da sailkapena: Orio, Arraun, Donostiarra, Tolosaldea, Hondarribia, Hibaika, Cabo eta Chapela. |
2022-9-11 | https://www.berria.eus/albisteak/218055/urdaibaik-irabazi-du-kontxako-bandera.htm | Kirola | Urdaibaik irabazi du Kontxako Bandera | 'Bou Bizkaia'-k irabazi duen seigarren Kontxako Bandera da. Bigarren jardunaldian ere bermeotarrak izan dira azkarrenak, nagusitasunez. Donostiarrak bigarren lekua kendu dio Hondarribiari. | Urdaibaik irabazi du Kontxako Bandera. 'Bou Bizkaia'-k irabazi duen seigarren Kontxako Bandera da. Bigarren jardunaldian ere bermeotarrak izan dira azkarrenak, nagusitasunez. Donostiarrak bigarren lekua kendu dio Hondarribiari. | Gorka Aranberrik esandakoak gaurko estropada bukatu eta segituan: «Talde hau gaurkoa bezalako aberiak egiteko osatuta zegoen, eta gaur lehertu da». Eztanda Hondarribian entzun da, hango alardearen tiro hotsak igaro eta hiru egunera. Txikitu egin du gertuen zeukan aurkaria, lehen luzetik, eta estropada atera berritan. Irabazlea hirugarren kaletik joan da, eta Hondarribia, bigarrenetik. Irteera eman orduko segundoa sartu dio, bi segituan, eta konturatzerako eta ziaboga oso urruti zegoenean oraindik, lauzpabost segundora zabaldu dio koska.
Ikusi gehiago: Zuzenean jarraitu du BERRIAk.
Donostiarra zen beste hautagaia bandera irabazteko. Hondarribia lehen egunean Urdaibaitik 7,64 segundora bazen, 7,70era zen Donostiarra. Laugarren kaletik joan da gaur, eta kanpora joateko ez zuen onena ematen, goiz osoko joerak ikusita. Getaria ibili da lehen kaletik. Giroa ezberdina zen badia barruan, eta hortik kanpo. Bare barruan, lasai: kanpoan, ez hainbeste. Nahasia ez, baina haizea indarrarekin zebilen. Ur lasterrak ere bizi-biziak, eta ura gora emanda jokatu dute txanda. Eragile horiek zenbateko eragina izan duten dakitenei galdetu beharko.
Kirolean, talde batek bi kezka izaten ditu: bat, talderen beraren esku dagoena egitea. Bestea, bere esku ez daudenak dira. Kontxako eremua bihurria da, gaiztoa. Estropadak sona ikaragarria du, eta ez da askotan erakusten eremua eta justizia ez direla elkarren lagun izaten. Urdaibaik berea egin beharra zeukan, eta bai egin ere. Sekulako taldea osatu du Iker Zabalak, eta lehertu da azkenean. Hark jakingo du prestakuntzaren goia irailean jotzeko taxutua izan duten, baina gaur behintzat, goia jo du.
Hasi orduko hartu du estropada burua. Estrategia onena horixe: aurretik atera lehen egunetik, eta aurkariei jolaserako tentazioa kendu nahi. Donostiarrak bakarrik eutsi dio kanpora, eta nola gainera. Eremuaren ababor aldeko izkinatik, Santa Klara uharteko bihurrikeriei ihes egin nahian, bermeotarren babesera joanda hasieran, hortik urrunduta gero. Bakarrik hobeto moldatu da, eta lortu ezina zirudiena lortu du: Urdaibai baino azkarrago sartzea ziabogan. Segundoa baino ez, baina estropada eta bandera irekia mantentzeko, nahikoa. Hondarribia jota zetorren, hamar segundora, eta Getaria 18ra, beste borroka batean.
Bandera irekita zegoela konturatuta edo estrategia tarteko, Urdaibaik kolpea jo dio itsasoari. Urak harrotu ditu, aparra atera, eta konturatzerako, bizpahiru segundo jan dizkio Donostiarrari. Arraunean sendo eta indartsu eginez, teknikari omenaldia osatuz, erakustaldia eman du Zabalaren taldeak bueltako luzean (ere). Hirugarren kaleari eutsiz badian barruan sartu arte, aldea handituz joan da. Hamar-hamaika ere bai. Gero, badian barruan, ababor aldera bezala egin du Aranberrik, eta festa lehertu da traineruan, lana osatu gabe egonda ere. Patroiak omenaldi gozoa egin die arraunlariei banaka, bakoitzaren palmaresa goraipatuz. Zazpigarren aldiz astindu du gero bandera Aranberrik, eta patroiek olinpoan beste koska bat egin du gora zarauztarrak.
Donostiarrak ere badu omenaldiaren gozoa. Estropada handia eginda, bigarren egin du gaur, 8,55era. Eta sailkapen nagusian bigarren lekuaren jabe eginda, Hondarribiari aurrea hartuta. Historikoa. Berdeek 2,55 segundo galdu dituzte gaur. Mundua. Espero ez zena. Espero zena zen bukaeran kiroltasunez agurtzea irabazlea, eta horixe egin du Mikel Orbañanosek, lehendabizi uretan, eta lehorrean gero, adierazpenetan. Getaria 35,03ra sartu da bigarren txanda. Hauentzat ere omenaldia motz geratuko da. 43 urteren ondoren Kontxan aritu, eta gaur laugarren lekuari ezin izan badio eutsi ere, bosgarren lekuan doaz etxera.
Urdaibai, Donostiarra. Hondarribia, Orio eta Getariaren atzetik, bi egunak kontuan hartuta, Zierbenak, Kaikuk eta Ondarroak egin dute. Gaurko hurrenkera, berriz, hau izan da: Urdaibai, Donostiarra, Hondarribia, Zierbena, Orio, Getaria eta Ondarroa.
Aurreneko txanda ezkutuan bezala geratzen da gaurko egunez, eta merezi dute horiek ere aipamena. Lehia bizi-bizia izan dute Oriok, Zierbenak, Kaikuk eta Ondarroak. Bederatzi segundoan sartu dira helmugan. Orio aurretik, baina epaileak bandera horia atera dio bueltako luzean, Kaiku uberan jarri zaionean. Baten popak eta bestearen proak ia elkar jo dute. Hiru segundoko zigorra izan du Oriok, eta txanda Zierbenak eraman du, oriotarren, Kaikuren eta Ondarroaren aurretik.
Ikusi gehiago: Orio nagusi Kontxan ere |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.