date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-9-11 | https://www.berria.eus/albisteak/218056/athleticek-hogei-minuturekin-nahikoa-izan-du-elxen.htm | Kirola | Athleticek hogei minuturekin nahikoa izan du Elxen | Zuri-gorriak 0-3 irabazten ari ziren 22. minuturako, Mercauren —bere atean—, Sanceten eta Nico Williamsen golei esker. Atsedenaldiaren aurretik sartu du laugarrena Berenguerrek. | Athleticek hogei minuturekin nahikoa izan du Elxen. Zuri-gorriak 0-3 irabazten ari ziren 22. minuturako, Mercauren —bere atean—, Sanceten eta Nico Williamsen golei esker. Atsedenaldiaren aurretik sartu du laugarrena Berenguerrek. | Cadizen 0-4, Elxen 1-4. Horiek dira Athleticek etxetik kanpo jokatu dituen azken bi neurketen emaitzak. Ernesto Valverderen taldeak nagusitasuna erakutsi du sailkapenaren behealdean dauden bi talderen aurka, eta ederki hasi du denboraldia. Hamabostetik hamar puntu lortu dituzte zuri-gorriek, bederatzi gol sartuta eta bakarra jasota.
Gaur nahikoa izan dute 22 minuturekin. Hasi eta gutxira, erdiraketa batean, aldeko penaltia eskatu du Athleticek. Baloiak eskuan jo du Elxeko jokalari bat, baina, epailearen arabera, ez da nahikoa izan. Ez die asko axola izan zuri gorriei, 9. minutuan iritsi baita lehen gola. Berenguerrek baloi pozoitsua bidali du areara, eta Nico Mercauk bere atean sartu du.
Bost minutu geroago, VARak adierazi du Enzo Rocok Nico Williamsi egindako penaltia. Sancetek bikain engainatu du Edgar Badia, eta 0-2koa jarri du. Sekulakoa zen bizkaitarren nagusitasuna, eta Nico Williamsek berak jarri dio ginga festari: gol ikusgarria sartu du eskuin hegaletik berak bakarrik egindako jokaldi batean. Neurketako jokalaririk onena izan da, ezbairik gabe.
Elxek ez du joera aldatzeko zirkinik ere egin. Denboraldia gaizki hasi du Franciscoren taldeak; puntu bakarra lortu du, baina ematen ari den irudia are eta okerragoa izaten ari da. Atsedenaldiaren aurretik Berenguerrek sartu duen gola da horren adibiderik onena. Atetik atera du Unai Simonek, Iñaki Williamsek borrokatu du baloia buruz, eta, area barruan, Berenguerrek nahikoa izan du Enzo Rocori bultzakada txiki bat ematearekin Badiaren aurrean bakarrik geratzeko.
Bigarren zatian, Athleticek ezarri du neurketaren erritmoa, eta izan ditu errenta handitzeko aukerak. Elx izan da, ordea, asmatu duena. Poncek sartu du ohorearen gola, 59. minutuan.
Elx: Edgar Badia; Lirola (Josan, 65'), Roco (Chetauya, 45'), Bigas, Mercau; Mascarell (Ponce, 37'), Gumbau (Guti, 71'), Collado (Fidel, 45'), Quina, Milla; eta Boye.
Athletic: Unai Simon; De Marcos, Vivian, Iñigo, Lekue; Sancet (Zarraga, 63'), Dani Garcia (Vesga, 71'), Nico Williams (Raul Garcia, 63'), Muniain (Morcillo, 77'), Berenguer; Iñaki Williams (Guruzeta, 77'). |
2022-9-11 | https://www.berria.eus/albisteak/218057/remco-evenepoelek-irabazi-du-espainiako-vuelta.htm | Kirola | Remco Evenepoelek irabazi du Espainiako Vuelta | Lehenengoz eskuratu du itzuli handi bat; 44 urte ziren belgikar batek halako bat irabazten ez zuela. Azken etapan Juan Sebastian Molano gailendu da. | Remco Evenepoelek irabazi du Espainiako Vuelta. Lehenengoz eskuratu du itzuli handi bat; 44 urte ziren belgikar batek halako bat irabazten ez zuela. Azken etapan Juan Sebastian Molano gailendu da. | Adituek ere zalantza zuten Remco Evenepoel (Quick-Step) hiru asteko itzuli batean lehiatzeko ziklista aproposa ote zen ala ez. Italiako Giroan aritu zen 2020an, baina lesio larri batetik atera berria zen, eta erretiratu egin behar izan zuen. Onenekin buruz buru aurrenekoz lehiatu denean, ordea, zalantza guztiak uxatu ditu. Flandriarrak irabazi du Espainiako Vuelta. Enric Masek (Movistar) eta Juan Ayusok (UAE) osatu dute podiuma, gaur, Madrilen.
Etapan Juan Sebastian Molano (UAE) gailendu da, esprintean, Mads Pedersen (Trek) elastiko berdeari aurrea hartuta. Eguneko azken saiakera Plappek (Ineos) eta Johansenek (Intermarche) egin dute, baina azken hamar kilometroetan harrapatu ditu tropelak.
Bukatu da Belgikaren idortea
Belgikako txirrindularitza zaleek Evenepoelen garaipena gogotik ospatzeko motibo anitz dituzte, bukatu baita herrialde horrek itzuli handietan zuen idorte ikaragarria. 44 urte ziren gizonezkoen tropelean belgikar batek azkenekoz hiru handietako bat irabazi ez zuela: Johan De Muynck izan zen hura, 1978ko Italiako Giroko garailea. 44 urte hauetan, Heidi van de Vijverrek 1993ko Europako Erkidego Ekonomikoko Tourra irabazi zuen, Frantziako Tourraren baliokidetzat hartzen dena —emakumezkoen tropelean belgikarrek duten itzuli handi bakarra—. Baina gizonezkoen txirrindularitzako tradizioa eta palmaresa kontuan hartuta, ez da edonolako datua hutsune luze horrena, Belgika baita lau potentzia historikoetako bat, itzuli handien hiru antolatzaileekin batera —Frantzia, Italia eta Espainia—, eta 44 urteotan ziklista bikainen harrobi amaigabea izaten jarraitu baitu.
Ikusi gehiago: Lau hamarkada profetaren zain
De Muynckek Milanen maillot arrosa jantzi zuenean, inor gutxik pentsatuko zuen lau hamarkada baino gehiago igaroko zirenik garai hartan tropela menderatzen zuen herrialde hartako txirrindulari bat berriz ere itzuli handi bateko podiumaren gorengo mailan ikusi arte. Evenepoelen garaipenetik hurbilen dauden emaitzarik onenak hauek dira: Thomas De Gendten hirugarren postua 2012ko Giroan, Jurgen Van den Broecken hirugarrena 2010eko Frantziako Tourrean —bortzgarren bukatu zuen, baina Alberto Contador garaileari eta Denis Mentxov hirugarrenari emaitza baliogabetu zieten, dopin auziengatik—, eta Johan Bruyneelen hirugarrena 1995eko Vueltan.
Belgikaren historiako 33. itzuli handia irabazi du Evenepoelek — eta zortzigarren Vuelta—. Orain, Frantziari pasatu dio potentzien arteko idorte luzeenaren zama, 1995ean Laurent Jalabertek Vuelta irabazi zuenetik herrialde horretako inor ez baita nagusitu itzuli handi batean —ez gizonezkoetan, ezta emakumezkoetan ere—.
Quick Stepen lehenbizikoa
Herrialde bati ez ezik, tropeleko talde historikoetako bati ere zama handia kendu dio gainetik Evenepoelek. Izan ere, Quick Stepek hemeretzi urteotan irabazi duen lehenbiziko itzuli handia da aurtengo Vuelta. Quick Step etxea 1999an sartu zen txirrindularitzan, Mapeik babesten zuen talde apartaren bigarren babesle bezala. Mapeik txirrindularitza utzi ondoren, Quick Stepek talde propioa sortu zuen, Mapei eta Domo-Farm Frites taldeen egiturak bateratuta. Ordutik, tropeleko handienetako bat izan da, garaipen zaku oparoenetakoak bildu dituena urteak joan, urteak etorri.
Baina Quick Step klasikoetan, esprintetan eta etapa ehizan zentratu izan da, eta normalki ez du prestatu itzulietan —bereziki, hiru astekoetan— lehiatzeko talde indartsurik. Orain arteko podium postu bakarrak zituen Rigoberto Uranen bigarrena 2014ko Giroan eta Enric Masen bigarrena 2018ko Vueltan. 2020an, Joao Almeidak hamabortz egunez jantzi zuen maillot arrosa Giroan, baina laugarren bukatu zuen. Evenepoelen Vueltarekin, lasterketa mota guzietan lortu du garaipena Quick Stepek.
Euskal txirrindulariak, esku hutsik
Euskal ziklistek protagonismo apala izan dute aurtengo Vueltan. Hori bai, duela hiru aste Utrechtetik atera ziren zortziak ailegatu dira Madrilera. Kontinental mailako taldeekin korritu duten zazpiek hartu dituzte eguneko ihesaldiak, baina ezin izan dira etapa garaipenengatik lehiatu. Mikel Landa (Bahrain) zen World Tour mailako ordezkari bakarra. Hura izan da onena —hamabortzgarren bukatu du—, baina bere sasoi onenetik hagitz urruti ibili da.
Aurtengo Giroan eta Tourrean euskal ziklistek ez zuten lortu etaparik irabaztea, eta halaxe bukatu da Vuelta ere. 73 aldiz jokatu dira hiru itzuli handiak urte berean, eta bortzgarren aldia da euskal txirrindulariek ez dutela bakar batean ere etaparik irabazi: 1950ean, 1996an, 2014an, iaz eta aurten baino ez da gertatu. Datu kezkagarria da bortz aldi horietatik hiru azken zortzi urteotan pilatu direla. Baina botila erdi beteta ikusteko, 73 aldi horietan ez da inoiz gertatu idorte erabatekoa; hau da, ez etaparik, ezta sailkapen nagusiko hamar onenen arteko posturik ere ez lortzea gutxienez itzuli handietako batean. Landaren Giroko hirugarren postuak eta Pello Bilbaoren bortzgarrenak bete dute gutxieneko lorpenen neurgailu hori aurten. |
2022-9-11 | https://www.berria.eus/albisteak/218058/getafek-ametsetik-esnatu-du-reala.htm | Kirola | Getafek ametsetik esnatu du Reala | Ez du neurketa ona egin talde txuri-urdinak, eta Enes Unalen eta Aleñaren golek erabaki dute. Brais Mendezek sartu du bisitarien gola. | Getafek ametsetik esnatu du Reala. Ez du neurketa ona egin talde txuri-urdinak, eta Enes Unalen eta Aleñaren golek erabaki dute. Brais Mendezek sartu du bisitarien gola. | Ostegunean garaipen historikoa lortu zuen Realak Manchesterren; gaur, ordea, porrot mingarria izan du Getafen (Espainia). Talde txuri-urdinak ez du irabazteko meriturik egin, eta zelaian nabaritu da bi taldeetako zeinek zuen irabazteko behar larriagoa. Getafek denboraldi honetan lortu duen lehen garaipena da.
Lehen minutuetatik hobea izan da talde madrildarra. Hala, hamargarren minutuan erdiraketa batek eskuetatik ihes egin dio Alex Remirori, eta penaltia egin du Jon Pachecok. Remirok, ordea, egindako akatsa konpondu du: bikain geratu du Mayoralen jaurtiketa.
Sentipenak, ordea, ez ziren onak. Getafek goian estutu du Reala, eta Sadiqekin eta Sorlothekin jokatzeko arazoak izan dituzte txuri-urdinek. Gainera, lehen zatiaren erdialdera min hartu du aurrelari nigeriarrak, eta ez du itxura onik haren lesioak.
Atsedenaldiaren aurretik heldu da, ordea, Getaferen kolpea. Area ertzean baloia eskuarekin ukitu du Beñat Turrientesek, eta faltaz gol ikusgarria sartu du Enes Unalek, luzapenean. Zoragarri jo du baloia aurrelari turkiarrak, eta ezin izan du ezer egin Remirok.
Atsedenaldian aldaketak egin ditu Imanolek: aldagelan utzi ditu Turrientes eta Kubo, eta Brais Mendez eta Silva zelairatu ditu. Bigarren kolpea, ordea, berehala hartu du Realak: 48. minutuan, ezker hegaletik jokaldia egin du Unalek, eta area ertzetik ongi amaitu du jokaldia Aleñak. 2-0.
50. minutuan, beste gol bat; oraingoan, Realarena. Momo Chok —Realeko jokalari arriskutsuenak— bikain erdiratu du, eta buruz bidali du sarera Mendezek. Hortik amaierara arte, Realari tokatu zaio estutzea. Saiatu bai, saiatu da, baina atzean bikain itxi ditu aukera guztiak Getafek.
Kontraeraso batean beste gol sartzear ere izan da Unal, baina zutoinean jo du haren erremateak. Realaren argiena, amaitzeko gutxi falta zela, Mikel Merinok izan du: korner bat errematatu du nafarrak, baina langara bidali du baloia.
Denboraldiko bigarren porrota du Realak. 7 puntu ditu ligan, eta 11. postuan dago behin-behinean.
Getafe: Soria; Damian, Duarte, Mitrovic, Alvarez, Angileri (Juan Iglesias, 51'); Algobia (Seoane, 59'), Aleña (Portu, 69'), Maksimovic; Mayoral (Munir, 69') eta Enes Unal.
Reala: Remiro; Sola (Gorosabel, 69'), Zubeldia, Pacheco, Aihen; Zubimendi, Merino, Turrientes (Brais Mendez, 45'), Kubo (Silva, 45'); Sorloth (Karrikaburu, 81') eta Sadiq (Cho, 37') |
2022-9-11 | https://www.berria.eus/albisteak/218059/jendetza-bildu-da-aspaldiko-diadarik-zakarrenean.htm | Mundua | Jendetza bildu da aspaldiko Diadarik zakarrenean | ANCren arabera, 700.000 lagun elkartu dira Kataluniako hiriburuan. Guardia Urbanoaren arabera, 150.000 izan dira. Nabaria izan da herrialdeko tentsio politikoa. | Jendetza bildu da aspaldiko Diadarik zakarrenean. ANCren arabera, 700.000 lagun elkartu dira Kataluniako hiriburuan. Guardia Urbanoaren arabera, 150.000 izan dira. Nabaria izan da herrialdeko tentsio politikoa. | Azken asteetan nabaria izan da tentsio politikoa Katalunian, baina horrek ez du eragotzi hango egun nazionalean, Diadan, milaka lagun elkartzea. Mugimendu independentistak indar erakustaldia egin du berriz ere. ANC Biltzar Nazional Katalanaren arabera, 700.000 lagun elkartu dira Bartzelonan, eta Guardia Urbanoaren arabera, 150.000.
Tentsioaren adibide izan dira ERCk entzun dituen txistuak. Dolors Felliu ANCko presidenteak argi eta garbi esan die errepublikanoei: «Egin ezazue independentziaren aldeko apustua, edo deitu hauteskundeetara». Gobernuaren dimisioa eskatzen zuten oihuak ere entzun dira ekitaldian, eta egunean zehar egin diren beste hainbat ekitalditan ere nabaria izan da tentsioa.
Felliuk «independentziarako zintzotasuna, gardentasuna eta erabaki irmoa» eskatu dizkie agintariei: «Eta hala egiten ez badute, argi dugu geuk egingo dugula, hauteskundeak eragile berriekin erabiliz beharrezkoa bada». Herri zerrenda bat egiteko indar nahikoa badagoela azpimarratu du ANCko presidenteak. Giroa lasaitzeko edo, bezperan Pere Aragones presidenteak erreferendumaz hitz egin zuen berriro.
Giroa hori izan arren, iaz baino ere jende gehiago elkartu du ANCk Bartzelonan. Aurtengo irailaren 11, izan ere, ez da urte politikoaren hasiera soilik izan: datozen hauteskundeen abiapuntua ere izan da, kontuan hartuta zer giro zakarrean hasi den. Orain dela egun gutxi, alderdi independentisten artean gatazka politikoak izan ziren Laura Borras parlamentuko presidentea kargutik kendu zutela eta, baina azken gertakariek areagotu egin dute tentsio politikoa.
Ikusi gehiago: Diada 'reloaded' |
2022-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/218060/gazte-nafar-bat-hil-da-pirinioetan-haitz-batetik-amilduta.htm | Gizartea | Gazte nafar bat hil da Pirinioetan, haitz batetik amilduta | Brazato haitzean gertatu da ezbeharra, Aragoin, larunbatean. Hildakoak 22 urte ditu, eta Iraizozkoa da. | Gazte nafar bat hil da Pirinioetan, haitz batetik amilduta. Brazato haitzean gertatu da ezbeharra, Aragoin, larunbatean. Hildakoak 22 urte ditu, eta Iraizozkoa da. | 22 urteko emakume nafar bat hil da asteburuan Pirinioetan, Aragoin (Espainia). Gaztea Brazatorako bidea egiten ari zen lagun batzuekin, larunbatean, eta haitz batetik erori zen. 50 metro egin zuen behera, eta, ondorioz, hil egin zen. Hildakoa Iraizozkoa da, Ultzamakoa.
15:30 aldera, istripuaren berri izan zuen Guardia Zibilak, eta larrialdi zerbitzuak joan ziren hara. Iritsitakoan, gorpu bat ikusi zuten arroken artean. Emakumea gaztea hila zen ordurako.
Gainera, gizon bat ere aurkitu zuten handik metro batzuetara; hildakoaren laguna zen, 23 urteko bizkaitar bat, eta shock egoeran zegoen, harekin baitzen istripua gertatu zenean. Ospitalera eraman zuten, artatzeko. |
2022-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/218061/gizonezko-bat-atxilotu-dute-irunean-emakume-bati-sexu-erasoa-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Gizonezko bat atxilotu dute Iruñean, emakume bati sexu erasoa egitea egotzita | Erasoa igande goizaldean gertatu zen, Ziudadelan. Erasoaren lekuko izan ziren hiru lagunek atzeman zuten gizonezkoa Polizia heldu artean. | Gizonezko bat atxilotu dute Iruñean, emakume bati sexu erasoa egitea egotzita. Erasoa igande goizaldean gertatu zen, Ziudadelan. Erasoaren lekuko izan ziren hiru lagunek atzeman zuten gizonezkoa Polizia heldu artean. | Iruñeko Udaltzaingoak gizonezko bat atxilotu du asteburuan, indarkeria matxista leporatuta. Zehazki, Ziudadelan emakumezko bati sexu erasoa egitea egotzita eraman dute atxilo gizona. Igande goizaldean gertatu zen, 04:00ak aldera. Udaltzaingoak emandako informazioaren arabera, erasotzaileak lurrera bota zuen biktima, eta ukituak egin zizkion.
Erasoa gertatu zenean, biktima oihuka hasi zen laguntza eske, eta ingurumarietan ziren hiru lagun hurbildu ziren harengana, –horietako bat emakumezkoaren laguna zen, eta elkarrekin izanak ziren arestian–. Hala, hiru pertsona horiek gizonezkoa atzeman zuten, eta eutsi egin zioten udaltzainak gerturatu eta atxilo eraman zuten arte. |
2022-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/218062/hil-egin-da-ostiralean-iturenen-zauritutako-langilea.htm | Ekonomia | Hil egin da ostiralean Iturenen zauritutako langilea | 44 urte zituen, eta Donamariakoa zen. | Hil egin da ostiralean Iturenen zauritutako langilea. 44 urte zituen, eta Donamariakoa zen. | Zendu egin da joan den ostiralean Iturenen (Nafarroa) lan istripu bat izandako behargina. 44 urteko gizonezkoa da, Donamariakoa (Nafarroa). Eraikin batetik amildu zen, lau metrotik, eguzki oihal bat jartzen ari zela. Oso larri zauritu zen, eta Nafarroako Unibertsitate Ospitalera eraman zuten segituan. ZIUan erietxeraturik izan da ordutik, larri; atzo arte.
Hildakoa zurgin ibilia zen urteetan, baina eraikuntzaren sektorean egiten zuen lan orain, autonomo.
LABek ohar bat argitaratu du Iturenen izandako istripua gaitzesteko. Sindikatuaren zenbaketaren arabera, oroitarazi duenez, 2022an 57 langile hil dira Euskal Herrian; horietako hamalau Nafarroan hil dira. |
2022-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/218063/zeberioko-sutea-kontrolpean-dago-jadanik.htm | Gizartea | Zeberioko sutea kontrolpean dago jadanik | Alkateak uste du nahita eragin dutela: «Oso susmagarria da» | Zeberioko sutea kontrolpean dago jadanik. Alkateak uste du nahita eragin dutela: «Oso susmagarria da» | Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak kontrolatutzat eman du Zeberion (Bizkaia) piztutako sutea. Igande arrastian izeki zen, Arbildu auzotik gertu. Bizkaiko suhiltzaileak arratsalde osoan aritu ziren sutea amatatzen, eta gauez ere jardun dute, sutea kontrolatu arte. Ez da zauriturik izan, baina suhiltzaile bat artatu behar izan zuten, bero kolpe baten ondorioz.
Azken bi hilabeteetan alderdi horretan piztutako hirugarren sutea izan da. Azkena joan den asteko astelehenean izan zen, Uriondo auzoaren inguruan. Zeberioko alkate Karlos Idirinek «oso susmagarritzat» jo du hori, eta uste du zantzuak daudela pentsatzeko suteak nahita eragin dituztela: «Agian asko esatea da, baina bi hilabetean hiru biderrez, 150 metro barruan, bide ondoan eta beti ordu berean, oso susmagarria da», adierazi du.
Idirinek Euskadi Irratiari adierazitakoaren arabera, «noizean behin gerra batzuk pizten dira pinuen aurka», baina erantsi du oraingoz ezin dela ziurtatu hori dela suteen atzean dagoen arrazoia, eta nahiago izan du Ertzaintzak abiarazitako ikerketaren emaitzen zain geratu. |
2022-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/218064/escrivak-iragarri-du-kotizazio-epea-ez-duela-zabalduko-35-urtera.htm | Ekonomia | Escrivak iragarri du kotizazio epea ez duela zabalduko 35 urtera | Espainiako Gizarte Segurantza ministroak pentsioen erreforma adosteko bigarren bilera txandari ekin dio gaur. Europako funtsen etorkizuna ere jokoan dago. | Escrivak iragarri du kotizazio epea ez duela zabalduko 35 urtera. Espainiako Gizarte Segurantza ministroak pentsioen erreforma adosteko bigarren bilera txandari ekin dio gaur. Europako funtsen etorkizuna ere jokoan dago. | Espainiako Gobernuak pentsioen erreforma adosteko bigarren bilera sorta abiatu du gaur. Sindikatu eta enpresarien ordezkariekin bilduko da, eta negoziazioek luze joko dutela dirudi. Jose Luis Escriva Espainiako Gizarte Segurantzako ministroak gidatuko ditu bilerak, eta mahai gainean jarriko duen proposamenaren zertzelada batzuk eman ditu RNE irrati katean egin dioten elkarrizketan. Esaterako, Escrivak irmo ukatu du kotizazio epea 25 urtetik 35era zabalduko duela: «Gure proposamena ez da hori izango, inondik ere».
Negoziazioetan, bi auzi eztabaidatuko dira bereziki. Batetik, pentsioak kalkulatzeko formula berri bat, ustez azken lan urteetan lan merkaturik irteten diren langileei kalterik ez egiteko. Bestetik, kotizazio epea zabaltzea, eta, era berean, gehienezko pentsioa ere bai. Escrivak onartu duenez, neurri horrek kalte egingo lieke etorkizuneko pentsiodunen bi hereni, lan ibilbidean aurrera egin ahala kotizazioak handitu egiten direlako, eta epe txikiagoa hartzeak mesede egingo lieke.
Neurri horrek asko arinduko luke Espainiako Gobernuek pentsioetan ordaindu beharreko dirua. Kalkulu batzuen arabera, BPGaren %1era iritsi daiteke hamarkada batean. Dena den, hartzen den edozein neurrik Europako Batzordearen oniritzia beharko du. Akordioa ezinbestekoa da Europako funtsak lortzeko. Hala gertatu zen erreformaren lehen zatiarekin.
Premia eta asmo horiek zehaztuko dute joko zelaia, eta hor garatuko da negoziazioa. Madrilgo hedabideetan zabaldu denez, Escrivak «urte txar» batzuk kalkulutik kendu ahal izatea proposatuko du. Alegia, kotizazio txikiena izan duen urteetako batzuk baztertu ahal izango ditu langileak. Beste aukera bat kotizazio hutsune direlakoak estaltzeko mekanismo bat litzateke. Kotizazio hutsuneak kotizatu gabeko edo %100 kotizatu gabeko urteak dira. Zurrumurruen arabera, beste aukera bat legoke: kotizazio epea 35 urtera zabaltzea, baina tartean langilearen 25 urte onenak hartuko direla bermatuta. Escrivaren gaurko adierazpenek, ondo bidean, atea itxiko liokete aukera horri.
Ministroaren beste asmoetako bat da gehien irabazten dutenek gehiago ordaintzea. Kotizazio gehiegizko oinarria handitzea da asmoa, eta soldataren arabera egitea hori. Aldaketa hori etorkizunera begira “modu leunean” egingo litzakeela aurreratu du. Proposamen horren bidea errazteko gehienezko pentsioa handitzeko aukera aztertuko da. Gaur egun, 2.819,18 euroko hamalau ordainsarikoa da gehienezko pentsioa Hego Euskal Herrian. |
2022-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/218065/jaiotza-tasak-apaltzen-segitzen-du-araba-bizkai-eta-gipuzkoan.htm | Gizartea | Jaiotza tasak apaltzen segitzen du Araba, Bizkai eta Gipuzkoan | Bizkaia salbuespena da, hala ere: jaiotza tasa %4,6 igo da han. Hazi egin da 40 urte edo gehiago dituzten amen proportzioa, baita hiru herrialdeetatik kanpoko herritartasuna dutenena ere. | Jaiotza tasak apaltzen segitzen du Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Bizkaia salbuespena da, hala ere: jaiotza tasa %4,6 igo da han. Hazi egin da 40 urte edo gehiago dituzten amen proportzioa, baita hiru herrialdeetatik kanpoko herritartasuna dutenena ere. | Urtarriletik martxora bitartean, 3.287 haur jaio dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, iaz epe berean baino %1,1 gutxiago. Epe horri dagozkion datuak argitara eman ditu Eustat estatika institutuak, eta emaitzek berretsi egin dute jaiotza tasaren beheranzko joera. Gipuzkoan egin du gehien behera: %8 —2021ean baino 101 haur gutxiago jaio dira—. Araban, %2 jaitsi da jaiotza tasa —iaz baino 11 jaioberri gutxiago—. Ifrentzuan, Bizkaian %4,6 hazi da jaiotza tasa: iaz baino 75 haur gehiago jaio dira.
Hilabetekako datuak ere eman ditu Eustatek. Urtarrilean izan zen jaiotza gehien: 1.123. Martxoan 1.110 izan ziren, eta otsailean, 1.054.
Amen batez besteko adinaren igoera ere erakusten dute datuek. 40 urte edo gehiago dituzten amak %12,6 dira, eta %9,8 ziren iazko lehen hiruhilekoan. Haren hurrengo adin taldean ere ikusten da zahartzea: 35 eta 39 urte arteko amak %0,5 gehiago dira. Aldiz, 30-34 adin tartean bi puntu egin dute behera jaiotzeek, eta 25-29 adin tartean, %0,8. Bere horretan mantentzen da 24 urte edo gutxiagoko amen proportzioa.
Igotzen ari da, bestalde, ezkontzatik kanpoko jaiotzen proportzioa. Dagoeneko gehiago dira hala jaiotzen diren haurrak: %52,7 —iaz, epe berean, %49 ziren—.
Bestalde, Eustaten datuek berresten dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoatik kanpoko herritartasuna duten amen zenbatekoan igoera izan dela; %2,6koa, zehazki. Araban dute atzerriko herritartasuna duten amen proportziorik handiena: %36,6. Ehuneko hori %28,5 da Gipuzkoan, eta %25,8 Bizkaian. |
2022-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/218066/kartzelako-ariketari-izena-aldatu-dio-bertsozale-elkarteak.htm | Kultura | Kartzelako ariketari izena aldatu dio Bertsozale Elkarteak | 'Bertsoa.eus'-ek Twitterren idatzi duenez, 'kartzelako lana' 'ganbarako lana' izango da aurrerantzean | Kartzelako ariketari izena aldatu dio Bertsozale Elkarteak. 'Bertsoa.eus'-ek Twitterren idatzi duenez, 'kartzelako lana' 'ganbarako lana' izango da aurrerantzean | Kartzelako lana deitu izan zaio 60 urtez bertsolariei gai bera eman eta haiek hiruna bertso nahi duten doinuan eta neurrian kantatzeari; hala izendatu baitzuen Fernando Artola Bordari-k. Bere horretan jarraituko du ariketak, baina izen berria jarri dio Bertsozale Elkarteak: ganbarako lana. Oier Iurramendi Bertsozale Elkarteko kideak adierazi du aldaketa horren zergatia, Bertsoa.eus atarian: «Ganbarak goxotasuna eta isiltasuna iradokitzen ditu. Etxean dagoen gela bat da, baina, aldi berean, aparte. Garunari eta logelari ere deitzen zaio ganbara. Garai bateko baserri lanetan, ganbaran edo ganerrean artoa aletu bitartean bertsotan egiten zen bertan, eta zenbait bertsolariren entrenamendu edo lanleku ere bada. Oroitzapen politekin lotu izan da normalean».
Orain gutxi hasi dira ariketaren izen berria zabaltzen, eta, Iurramendik azaldu duenez, den-denak ados egotea zaila izango den arren harrera ona izan du aldaketak. «Ez da erraza leku guztietara iristea, eta txapelketa hastean ere sorpresa harrapatuko duenik izango da. Ohiturak aldatzea ez da erraza, eta denbora utzi beharko zaio». |
2022-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/218067/gizonezko-bat-atxilotu-dute-angeluko-hondartzan-jendaurrean-masturbatzeagatik.htm | Gizartea | Gizonezko bat atxilotu dute Angeluko hondartzan, jendaurrean masturbatzeagatik | Larunbatean atxilotu zuten gizona. 72 urte ditu, eta ukatu egin du inoren aurrean masturbatu izana. Epailearen aurrean deklaratzera deitu dute. | Gizonezko bat atxilotu dute Angeluko hondartzan, jendaurrean masturbatzeagatik. Larunbatean atxilotu zuten gizona. 72 urte ditu, eta ukatu egin du inoren aurrean masturbatu izana. Epailearen aurrean deklaratzera deitu dute. | 72 urteko gizonezko bat atxilotu dute asteburuan Angelun (Lapurdi), hainbat lagunen aurrean masturbatzea egotzita. Hondartzan gertatu da, larunbat eguerdian. Zabaldutako informazioaren arabera, gizona hondartzako parasolen ondoan aritu zen masturbatzen, hainbat pertsona alboan zituela. Lauk biktimatzat jo dute beren burua, eta horietako bik salaketa jarri dute.
Are, biktimetako batek gertatutakoa grabatu zuen sakelakoaz, ondotik froga gisara aurkezteko. Hala eta guztiz ere, atxilotuak ukatu egin du halakorik egin izana. Epaitegira joan beharko du, deklaratzera. |
2022-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/218068/abuztua-bidaiariz-betea-izan-dute-hegoaldeko-aireportuek.htm | Ekonomia | Abuztua bidaiariz betea izan dute Hegoaldeko aireportuek | 656.633 bidaiarik erabili dute lau aireportuetakoren bat, eta 2019ko abuztuan baino %5,2 bidaiari gehiago zenbatu dira. Merkantzien garraioan hazkundea izan du Forondak. | Abuztua bidaiariz betea izan dute Hegoaldeko aireportuek. 656.633 bidaiarik erabili dute lau aireportuetakoren bat, eta 2019ko abuztuan baino %5,2 bidaiari gehiago zenbatu dira. Merkantzien garraioan hazkundea izan du Forondak. | Gune turistikoetan soilik ez, Hego Euskal Herriko aireportuetan ere jendetza ibili da joan-etorrian aurtengo abuztuan. Hilabete bakarrean 656.633 bidaiarik erabili dute lau aireportuetakoren bat, aise gaindituz pandemiak baldintzatutako iazko abuztuko kopuruak.
Iaz baino 194.438 bidaiari gehiago hartu dituzte Hegoaldeko aireportuek (+%42,1); eta gainditu egin dituzte 2019. urteko kopuruak ere, zeinak erreferentziarako egokiagoak izan daitezkeen. Abuztu hartan baino %5,2 bidaiari gehiago ibili dira aireportuetan.
Loiuko aireportuak, abuztuan berriz ere, milioi erditik gora bidaiari hartu ditu: iaz baino %40 bidaiari gehiago (572.094), eta 2019an baino %1 gehiago. Ehunekoetan igoera handiena, hala ere, Hondarribiko aireportuan izan da: iazko abuztuan baino %113,7 bidaiari gehiagok erabili dute Gipuzkoako aireportua (42.231 pertsonak), eta, 2019. urteko abuztuarekin alderatuta, %77koa izan da igoera.
Forondako aireportuan ere igoera nabarmena izan da bidaiarien kopuruetan. Aurtengo abuztuan ia 27.000 lagunek erabili dute, iaz hilabete berean baino %39,9 gehiagok, eta 2019ko abuztuan baino %37,9 gehiagok. Noaingo aireportuan, berriz, hazkundeak apalagoak izan dira. Nafarroako aireportutik iazko abuztuan baino %5,4 bidaiari gehiago pasatu dira hilabete honetan, eta 2019ko hil berean baino %8,3 gehiago.
Hegaldiei dagokienez, Hegoaldeko aireportuetan iazko abuztuan baino %17,3 aireratze eta lurreratze gehiago zenbatu dituzte, 2019ko abuztuan baino %2,8 gehiago. Hala ere, operazio kopuruak behera egin du Bizkaiko aireportuan (%1,8), 2019ko abuztuaren aldean. Alderaketa horretan, beste hiru aireportuek %10etik gorako hazkundea izan zuten lurreratze eta aireratzeetan.
Merkantzia garraioan, berriz, Foronda da oraindik ere, alde handiz, lehen euskal aireportua, eta nabarmen hazi zaio negozioaren zati hori. Iaz baino %8,4 merkantzia gehiago pasatu dira Arabako aireportutik, eta 2019ko abuztuan baino %30,6 gehiago. Urte hasieratik abuzturaino pilatutako kopuruetan ere %15,4 hazkundea izan du merkantzien garraioak Forondan.
Aldiz, Loiutik merkantzia gutxiago pasatu da abuztuan, bai iazko abuztuarekin alderatuta (-%12,7), bai 2019koarekin ere (-%43,6). Urtarriletik abuztura izandako kopuruetan ere jaitsiera izan du: -33,1 gutxitu dira merkantziak 2019ko pilatuaren aldean. |
2022-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/218069/abanton-emaztea-eta-alaba-hiltzeaz-akusatutako-gizona-epaitzen-hasiko-dira-bihar.htm | Gizartea | Abanton emaztea eta alaba hiltzeaz akusatutako gizona epaitzen hasiko dira bihar | 2020ko martxoan izan ziren hilketak; 54 eta 24 urte zituzten biktimek. Fiskalak 47 urteko espetxe zigorra eskatu du. | Abanton emaztea eta alaba hiltzeaz akusatutako gizona epaitzen hasiko dira bihar. 2020ko martxoan izan ziren hilketak; 54 eta 24 urte zituzten biktimek. Fiskalak 47 urteko espetxe zigorra eskatu du. | 2020ko martxoan Abanton (Bizkaia) emaztea eta alaba hiltzea egotzitako gizonaren aurkako epaiketa hasiko da bihar Bilbon. Fiskaltzak 47 urteko espetxe zigorra galdegin du harentzat: 24 emaztea hiltzeagatik, eta 23 alaba hiltzeagatik; azpikeria, ahaidetasun eta genero larrigarriak ezartzea eskatuko du. Akusazio partikularrak, berriz, 25 urteko kondena galdegin du hilketa bakoitzagatik.
Etxean aurkitu zituzten hilda ama-alabak, 2020ko martxoaren 11n, indarkeria zantzuekin; 54 urte zituen Miren Urangak, eta 24 Paola Mendezek. Ertzaintzak Portugaleten (Bizkaia) aurkitu zuen ustezko hiltzailea, trasteleku batean, botika batzuk hartuta; 60 urte zituen gizonak orduan, eta emaztearekin eta alabarekin bizi zen. Fiskaltzaren txostenaren arabera, kolpeka eta labankadaka hil zituen.
Herri epaimahai batek epaituko du gizona; gaur hautatuko dituzte kideak. Bihar, berriz, alde bakoitzak bere txostenak aurkeztuko ditu, eta akusatuak deklaratuko du. Ondorengo egunetan galdekatuko dituzte lekukoak eta perituak, hilaren 22ra arte; epaimahaia 26an bilduko da berriro, deliberatzeko.
Gipuzkoako bortxatzailea, berriz epaiketara
Gipuzkoan hainbat bortxaketa egitea leporatutako gizona berriz epaituko dute datorren astean. Honezkero hamabi eta bederatzi urteko espetxe zigorrak ezarri dizkiote Beasainen eta Lasarte-Orian egindako erasoengatik, eta, orain, Andoainen, Tolosan eta Anoetan egindakoengatik epaituko dute. 2012ko abuztutik irailera bortxaketa bat egiteaz eta beste bitan saiatu izanaz akusatuko dute; Fiskaltzak 28 urteko zigorra eskatuko du guztira. |
2022-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/218070/sexu-bereizketari-eutsita-nafarroako-itunpeko-bi-ikastetxek-legea-urratu-dutela-esan-du-gimenok.htm | Gizartea | Sexu bereizketari eutsita, Nafarroako itunpeko bi ikastetxek legea urratu dutela esan du Gimenok | Hezkuntza Departamentuak ebatzi du Miravalles-Redin eta Irabia-Izaga ikastetxeek ez dutela LOMLOE legea betetzen: «Ituna eteteko motibo izan daiteke». | Sexu bereizketari eutsita, Nafarroako itunpeko bi ikastetxek legea urratu dutela esan du Gimenok. Hezkuntza Departamentuak ebatzi du Miravalles-Redin eta Irabia-Izaga ikastetxeek ez dutela LOMLOE legea betetzen: «Ituna eteteko motibo izan daiteke». | Lehengo lepotik burua. Itunpeko ikastetxe erlijioso batzuek ikasleak sexuaren arabera bereizten dituzte oraindik. Nafarroako Hezkuntza Departamentuko ikuskaritza zerbitzuak txosten bat ondu du fenomeno horren inguruan, eta ondorioak zurian beltz helarazi dizkio Hezkuntzako zuzendaritza nagusiari: «Batxilergoari dagokionez, Miravalles-Redin eta Irabia-Izaga ikastetxeak ez dira betetzen ari LOMLOE legean ezarritakoa», laburbildu du Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariak. Izan ere, ikasleak sexuagatik banatzen dituzten ikastetxeekin itunak sinatzea debeku da Espainiako hezkuntza legearen arabera.
Iaz, segregazio mota hori bukatzeko hitzarmena sinatu zuten Nafarroako Gobernuak eta bi ikastetxe horietako zuzendaritzek, itun ekonomikoa berritzeko baldintza gisara. Gimenoren arabera, ordea, ikastetxeok ez dute bete sinatutakoa: «Iragan ostiralean jaso genituen hezkuntza ikuskaritzako zerbitzuaren aktak, eta horietan frogatutako gertakariek erakusten dute, agerikoa denez, Miravalles-Redin eta Irabia-Izaga ikastetxeek ez dutela bete LOMLOE lege organikoak agindutakoa».
Ikuskaritza zerbitzuaren txostenean jasotako arau urratzea «ituna eteteko motibo» izan daitekeela gaineratu du Hezkuntza kontseilariak. Hala ere, hori ez da berehalakoan gertatuko: «Aurretik, prozedura administratibo argi eta partekatu bat finkatu behar dugu, segurtasun juridikoa emate aldera. Horri esker, alde guztiek bermatua izanen dute defentsarako eskubidea, eta aukera izanen dute beren burua justifikatzeko, baldintzak beste batzuk direla ulertzen badute. Hartara, Hezkuntza Departamentuak agiri bat igorriko die, ikuskaritzaren aktekin batera, alegazioak aurkez ditzaten», azaldu du Gimenok. «Behin alegazio horiek jasota, departamentuak kasua aztertu eta itunari eusteko edo hura bertan behera uzteko ebazpena kaleratuko du, kasuan-kasuan». |
2022-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/218071/sadiqek-haustura-bat-du-atzeko-lotailu-gurutzatuan-eta-denboraldi-osoa-galduko-du.htm | Kirola | Sadiqek haustura bat du atzeko lotailu gurutzatuan, eta denboraldi osoa galduko du | Ebakuntza bat egin beharko diote aurrelari txuri-urdinari. Litekeena da sei-zortzi hilabete behar izatea osatzeko. | Sadiqek haustura bat du atzeko lotailu gurutzatuan, eta denboraldi osoa galduko du. Ebakuntza bat egin beharko diote aurrelari txuri-urdinari. Litekeena da sei-zortzi hilabete behar izatea osatzeko. | Realak gaur jakinarazi duenez, Sadiq Umar aurrelariak atzeko lotailu gurutzatuan hartu zuen min atzoko partidan, Getaferen aurka. Zehazki, haustura bat duela dio zabaldu duen oharrak, eta ebaketa bat egin beharko diotela. Ez du adierazi zenbat denbora egongo den jokatu gabe, baina lesioa hori izanik, iragarri liteke denboraldi honetan ez duela gehiago jokatuko; sei eta zortzi hilabete bitartean sendatzen den lesio bat da. Datozen egunetan emango ditu xehetasunak Realak.
Sadiqek hirugarren partida zuen atzokoa Realarekin. Duela ia bi aste, Donostiako klubak inoiz egin duen fitxaketarik garestiena bilakatu zen. 20 milioi euro ordaindu dizkio Realak Almeriari, eta beste bost ere ordaindu beharko ditu helburu jakin batzuk lortuz gero. Sei urterako fitxatu du jokalari nigeriarra.
Irailaren 3an egin zuen debuta jokalariak, Anoetan, Atletico Madrilen aurka, eta gol bat sartu zuen. Aurretik Almeriarekin jokaturiko beste hiru partidatan bi gol sartu zituen. Joan den ostegunean, Europa Ligan, Manchester Uniteden aurka ere jokatu zuen, eta Getaferen aurkakoa zuen hirugarren partida. Futbol zelaian bihurritu egin zuen eskuin belauna, eta lehen zatian partida utzi behar izan zuen. Gaur egin diote erresonantzia jokalariari.
Zorte txarra izan du Realak lesio horrekin. Txuri-urdinek min hartuta dauzkate baita Mikel Oiarzabal eta Carlos Fernandez ere; Newcastleek Isak eraman ondoren (70 milioi euroren truke), aurreko lerroan zuen hutsunea betetzeko ekarri zuen Sadiq. Oiarzabalek izan zuen lesio bera da Sadiqena, gainera. Kapitainak martxoan hartu zuen min, Zubietan, lan saio batean. Fernandezek antzeko lesio bat du.
Orain, klubak aztertu egin beharko du zer egin, Munduko Txapelketa dela-eta Europa Ligako ligaxka azaroan amaituko baita: beste aurrekalari bat ekarri edo dituen jokalariekin jarraitu. Sadiqek 25. zenbakia du, baina epe luzerako lesio bat denez, ordezkatu ahal izango du Realak. Joan den astean Manchesterren 0-1 irabazi ostean, etzidamu Omonia hartuko du, Anoetan. |
2022-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/218072/eskuineko-blokea-aurretik-doa-suedian-behin-behineko-emaitzen-arabera.htm | Mundua | Eskuineko blokea aurretik doa Suedian, behin-behineko emaitzen arabera | Sozialdemokratek berriz irabazi dituzte bozak, baina oposizioa faborito da gobernua osatzeko. Eskuin muturrak aurrea hartu die kontserbadoreei, eta bigarren indarra bilakatu da. | Eskuineko blokea aurretik doa Suedian, behin-behineko emaitzen arabera. Sozialdemokratek berriz irabazi dituzte bozak, baina oposizioa faborito da gobernua osatzeko. Eskuin muturrak aurrea hartu die kontserbadoreei, eta bigarren indarra bilakatu da. | Hauteskunde lehia oso estua izaten ari da Suedian. S Sozialdemokratak alderdiak berriz ere irabazi ditu parlamenturako bozak, babesen %30,5 bilduta, baina, eskuin muturraren gorakadaren ondorioz, eskuineko blokea doa aurretik, eserleku bakarraren aldeaz. Oposizioa, hortaz, faborito da gobernua osatu eta bi legealdiren ostean agintera itzultzeko.
Botoen %95 zenbatuta, Sk duela lau urteko emaitza hobetu du, eta 108 diputatu izango lituzke parlamentuan, 2018an baino zortzi gehiago. Ez da ziurra, ordea, Magdalena Andersson alderdiko buruzagi eta azken legealdiko gobernuburuak agintean jarraituko duenik, sozialdemokratek ez bailukete aulkien gehiengo osoa bilduko Andersson babesteko prest dauden alderdiekin: V Ezkerreko Alderdiak 24 eserleku izango lituzke (-7), baita C Zentroko Alderdiak ere (-4), eta MP Alderdi Berdeak, hemezortzi (+2).
Hortaz, denera, ezkerreko blokea 174 diputatutan dago, behin-behinean. Testuinguru horretan, bada oraindik itxaropen izpi bat Srentzat, zenbatzeko falta diren botoek egoera aldatuko dutelakoan; halere, iragan agintaldiak eta kanpainak agerian utzi dutenez, negoziazioak eta gobernabidea ez lirateke errazak izango.
Duela lau urte ere estua izan zen emaitza, eta 134 egun behar izan zituzten gobernua osatzeko —inoiz baino gehiago Suedian—. Gainera, ezkerreko blokeko indarren arteko harremanak ez dira hoberenak: Ck esana du prest dagoela lehen aldiz gobernuan sartzeko, baldin eta V kanpoan gelditzen bada.
Beste aldean, behin-behineko emaitzek 175 aulki eman dizkiote eskuineko blokeari, eta indar harremanetan aldaketa esanguratsu bat islatu dute, SD Suediako Demokratak ultraeskuindarrak aurrea hartu baitio M Alderdi Moderatua kontserbadoreari. Bigarren indarra bilakatuta, SDk 73 eserleku (+11) izango lituzke; Mk, 67 (-3); KD Kristau Demokratek, hemeretzi (-3); eta L Liberalek, hamasei (-4).
Behin betiko emaitzen zain, ikusteko dago Mren buruzagi Ulf Kristerssonek zer jarrera hartuko duen SDri begira. Azken urteetan adierazi izan du inoiz ez lukeela koalizio bat osatuko eskuin muturrarekin, baina duela hilabete batzuk esan zuen SD indar «eraikitzaile bat» dela; iragan azaroan, gainera, aurrekontuetarako itun bat egin zuten ultraeskuindarrek, kontserbadoreek eta demokristauek.
Kristerssonentzat, beste aukera bat litzateke, hamarkadotan bezala, eskuin muturrik gabe gutxiengoan gobernatzea, baina formula hori arriskutsua litzateke gobernabidearen ikuspuntutik; are gehiago kontuan harturik Sk ordezkaritza handiagoa izango duela parlamentuan Mk, KDk eta Lk osaturiko balizko gobernu batek baino.
50.000 botoren aldea
Bi blokeen arteko aldea 50.000 botokoa izanik, alderdi guztiak etzira begira jarri dira jada, egun horretan emango baitu hauteskunde batzordeak atariko emaitzen berri. Posta bidezkoak eta atzerrikoak falta dira zenbatzeko, eta, historikoki, eskuinak lortu izan du babes handiagoa ezkerrak baino. Halere, oro har, boto horiek ez dute egoera irauli izan.
Horregatik, Kristerssonek, garaipena aldarrikatu ez zuen arren, bere burua lehen ministroaren karguan ikusten duela iradoki zuen atzo gauean: «Eskerrak eman nahi dizkiet aldaketa itxaropenez gure alde bozkatu dutenei. Gu, Moderatuak, prest gaude aldaketa hori gidatzeko. Ni prest nago Suediako herritar guztientzako gobernu bat osatzeko».
Ultraeskuindarren buruzagi Jimmie Akessonek, ordea, ohartarazi zion haren alderdiak zeresan handia izango duela eskuineko blokean. «Botere aldaketarik badago, SDk rol garrantzitsua izango du», Akessonen arabera. |
2022-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/218073/ukrainak-3500-kilometro-koadroko-eremua-berreskuratu-du.htm | Mundua | Ukrainak 3.500 kilometro koadroko eremua berreskuratu du | Kharkiveko azpiegitura zibilak bonbardatu eta milioika herritar argindarrik eta edateko urik gabe uztea leporatu dio Kievek Moskuri. Txetxeniako buru Ramzan Kadirovek kritikatu egin du Moskuren estrategia militarra. | Ukrainak 3.500 kilometro koadroko eremua berreskuratu du. Kharkiveko azpiegitura zibilak bonbardatu eta milioika herritar argindarrik eta edateko urik gabe uztea leporatu dio Kievek Moskuri. Txetxeniako buru Ramzan Kadirovek kritikatu egin du Moskuren estrategia militarra. | Aurrera doa Ukrainak Khersonen eta Kharkiven hasitako kontraerasoa. Reuters albiste agentziaren arabera, 3.500 kilometro koadroko eremua berreskuratu dute Kieveko indarrek azken bi asteotan. Orotara, bost kokagune bereganatu dituzte Khersonen, eta hogei inguru Kharkiven. Erresuma Batuko Defentsa Ministerioak zabaldu duenez, Errusiak erretiratzeko agindu die Kharkiven Oskil ibaiaren mendebaldera dituen indarrei. «Badira oraindik ere zenbait erresistentzia gune bakan, baina, joan den asteazkenetik, Ukrainaren esku dago Londresen zabalera halako bi neurtzen duen eremua [3.000 kilometro koadro inguru]», azaldu du ministerioak, ohar batean. Haren arabera, Ukrainan dauden soldadu errusiarrak defentsa lanetan jarriak ditu Moskuk.
Izium da Ukrainak berreskuratu dituen hirietako bat. Sei hilabetean egon da hura errusiarren kontrolpean, otsailetik. Tarte horretan mila lagun inguru hil dituztela zabaldu du Ukrainak. «Hiria erabat hondatuta dago, azpiegituren %80 erabat suntsituta, baita berogailu sistema ere», adierazi du Maksim Strelnikov zinegotziak, telebistan eginiko agerraldi batean. Haren esanetan, herritar askok ez dute osasun artarik jaso tarte honetan. Egun 10.000 lagun bizi dira Iziumen, gerra hasi aurretik baino bost aldiz gutxiago.
Ukrainako diputatu Inna Sovsunen esanetan, Iziumen ez ezik, hildakoak izan dira beste hiri batzuetan ere. Berreskuratutako beste hainbat eremutan, zibilen gorpuak aurkitu dituzte, asko tortura zantzuekin. Hrakoven, esaterako, bi gorpu aurkitu zituzten zibilez jantzita eta hobi komun batean lurperatuta. Lekukoen arabera, soldadu errusiarrek gorpuak lurperatzera derrigortu zituzten herritarrak.
Tropei hornigaiak eramatea da Khersonen Errusiaren arazo nagusia; izan ere, hainbat zubi suntsitu ditu aurreko asteetan Kievek. Ondorioz, Moskuk behin-behineko pasabideak jarri behar izan ditu Dnipro ibaian, frontean dauden militarrei beharrezko armak eta elikagaiak eraman ahal izateko. Hala jakinarazi du Londresek.
Kharkiveko azpiegitura zibilak bonbardatuz erantzun dio Moskuk kontraerasoari. Hiriko alkate Ihor Terekhovek herenegun salatu zuenez, argindar sarea eta ur hoditeria suntsitu zituzten erasoek, eta hiriaren zati handi bat edateko urik eta argindarrik gabe utziz. Mendekutzat jo du Kievek erasoaldia. Bonbardaketen ondorioz, ilunpean geratu dira inguruko hainbat hiri, Danipro eta Poltava, besteak beste. Ukrainako presidente Volodimir Zelenskik esan du «eraso terroristak» izan direla, eta gaitzetsi bonbardatutako eremuetan ez dagoela azpiegitura militarrik.
Atzerritik ez ezik, etxe barrutik ere heldu zaizkio kritikak Errusiako presidente Vladimir Putini. Txetxeniako buruzagi Ramzan Kadirovek kritikatu egin du armada azken egunetako atzeraldia dela eta: «Estrategia aldaketarik ez badago, hitz egin beharko dut armadaburuarekin eta gure herrialdeko buruzagitzarekin, bertako egoera aztertzeko». Errusiako Defentsa Ministerioko eledun Igor Konaxenkov izan da bakarra onartu duena tropak erretiratzen ari direla Kharkovetik, baina, haren esanetan, horiek Iziumen bildu eta «Donetsk eskualdearen defentsa indartzea» da mugimenduaren helburua.
Donetsken ere izan da borrokarik azken orduetan. Errusiaren aldeko miliziek salatu dutenez, Ukrainak bonbardaketak egin ditu hainbat hiri eta herritan, eta gutxienez lau pertsona hil dira. Horrez gain, hainbat eraikin erabat suntsituta geratu dira, tartean etxebizitzak ere bai.
Mendebaldeko gobernuak, berriz, armagintza industria estutzen ari dira, ekoizpenak handitu eta azkartu ditzan. Europako Batasuna eta AEBak dira Ukrainaren arma hornitzaile nagusiak, eta otsailean Errusiaren erasoaldia hasi zenetik, milaka milioiko kostua duten armak eman dizkiote Volodimir Zelenskik zuzentzen duen gobernuari. Hain zuzen ere, asteazkenean agerraldi telematikoa egitekoa du Zelenskik AEBetako kongresuan, hango armagintza industriaren arduradun nagusiekin hitz egiteko. AEBek 15.200 milioi euroren armak hitzeman dizkio Kievi.
Zaporizhia
IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak jakinarazi du Errusia eta Ukraina prest leudekeela segurtasun eremu bat bermatzera Zaporizhiako zentral nuklearraren inguruan. «Bi aldeak gurekin konprometituta daude, eta galderak egiten ari dira, galdera asko», azaldu du IAEAko idazkari nagusi Rafael Mariano Grossik.
Vienan daude bilduta IAEAko ordezkariak, eta bertan eztabaidatzen ari diren auzien artean daude zenbatekoa behar lukeen segurtasun eremuak eta zer eskumen beharko lituzkeen nazioarteko erakundeak bertan.
NBE Nazio Batuen Erakundeak eta Ukrainak eskatua dute zentralaren erabateko desmilitarizazioa; Errusiak, ordea, ez du halakorik nahi. IAEAK, berriz, zentraleko instalazioen barruan dituzten armak eta ibilgailu militarrak ateratzeko eskatu dio Moskuri.
Kievek herenegun itzali zuen zentralean martxan zegoen erreaktore bakarra. Aurrez ere beste bi alditan gelditu behar izan dute erreaktorea, eta Ukrainako argindar sarera lotu dute zentrala, oinarrizko lanak egin ahal izateko. Ukrainako iturriek adierazi dutenez, gauza bera egin dute oraingoan ere.
Gerrako protagonista nagusietako bat bilakatu da Zaporizhiako zentrala. Izan ere, bi aldeek elkarri egotzi dizkiote haren aurkako erasoak, baina bietako bakar batek ere ez du onartu halakorik. Ordea, Mendebaldeak eta nazioarteko erakundeek behin eta berriz ohartarazi dute isuri bat gertatzeko arriskuaz. IAEAk berak hara egindako bisitaren ostean jakinarazi zuen eraikinetako bik kalte handiak dituztela, eta eskatu zuen segurtasun eremu bat ezartzeko instalazioen inguruan, arriskuetatik babesteko. |
2022-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/218074/osakidetza-zigortu-dute-greba-eskubidea-urratzeagatik.htm | Gizartea | Osakidetza zigortu dute, greba eskubidea urratzeagatik | Galdakaoko ospitalean eta Uribeko osasun etxe batzuetan «gehiegizko gutxieneko zerbitzuak» ezarri zituela ebatzi dute epaitegiek. | Osakidetza zigortu dute, greba eskubidea urratzeagatik. Galdakaoko ospitalean eta Uribeko osasun etxe batzuetan «gehiegizko gutxieneko zerbitzuak» ezarri zituela ebatzi dute epaitegiek. | SATSE sindikatuak jakinarazi duenez, Osakidetza berriro zigortu dute greba eskubidea urratzeagatik: bi sententzia jaso ditu aurka, Galdakaoko ospitalean eta Uribe eskualdeko osasun etxeetan (Bizkaia) «gehiegizko gutxieneko zerbitzuak» ezartzeagatik. Osakidetzako zuzendaritzari «jarrera aldatzea» galdegin dio sindikatuak, «agerian geratu baita nolako jarrera antidemokratikoa duen».
Azkenaldian, hainbat salaketa aurkeztu ditu SATSEk, «Osakidetzako zuzendaritzak langileekin izandako inposizioen aurrean, bai lan baldintzak aldatzean, bai greba egunetan gutxieneko zerbitzuak ezartzean». Horietako batzuk irabazi egin ditu, eta Osakidetza zigortu dute, besteak beste, mahai sektorialeko akordioak ez errespetatzeagatik eta iazko udan osasun etxe batzuk «alde bakarrez» ixteagatik. |
2022-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/218075/sorzabalen-behin-behineko-espetxealdia-luzatu-dute.htm | Politika | Sorzabalen behin-behineko espetxealdia luzatu dute | Espainiako Auzitegi Nazionalak atzera bota du behin-behinean aske uzteko eskaera. | Sorzabalen behin-behineko espetxealdia luzatu dute. Espainiako Auzitegi Nazionalak atzera bota du behin-behinean aske uzteko eskaera. | Irailaren 9an, Frantziak Espainiaren esku utzi zuen Iratxe Sorzabal euskal presoa. Frantziako justizia administrazioak ezarritako zigorra bete ostean, Espainiara bidali zuten, Espainiako Auzitegi Nazionalak ere 24 urte eta erdiko zigorra jarri baitzion joan den otsailean egindako epaiketan. Baina haren abokatuek epaiaren kontrako helegitea jarri dutenez, auzia ebatzi bitartean behin-behinean libre uzteko eskatu zuten haren abokatuek. Orain, Auzitegi Nazionalak erabaki du eskaera aintzat ez hartzea eta Sorzabalen behin-behineko espetxealdia luzatzea.
Auzitegi Nazionaleko Zigor Arloko epaileek uste dute bidezkoa dela behin-behineko espetxealdia luzatzea, «egozten dizkioten delituen larritasuna» dela eta. ETAk 1996an Gijonen (Espainia) eginiko atentatu batean parte hartu izana egozten diote Sorzabali. Epaiketan, presoak torturak salatu zituen, eta adierazi zuen bere burua erruduntzat jo zuela tortura horiek saihesteko asmoz.
Haren abokatuek helegitea aurkeztu dute Espainiako Auzitegi Gorenaren aurrean, uste baitute hari ere Atristain doktrina aplikatu ahal zaiola. Xabier Atristainen kasuan, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ebatzi zuen Espainiak haren eskubideak urratu zituela, ez ziotelako konfiantzazko abokatua aukeratzen utzi. Abokatuek diotenez, berdin gertatu zen Sorzabalen kasuan. |
2022-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/218076/irunberriko-arroilan-egon-al-zinen-umetan-etako-bi-kide-hil-zituzten-egunean.htm | Politika | Irunberriko arroilan egon al zinen umetan, ETAko bi kide hil zituzten egunean? | 1990eko ekainaren 25ean Nafarroako bazter horretan txangoa egiten ari ziren haur gasteiztarren bila ari da Gure Bazterrak elkartea, hilketa haiek argitzeko asmoz. | Irunberriko arroilan egon al zinen umetan, ETAko bi kide hil zituzten egunean?. 1990eko ekainaren 25ean Nafarroako bazter horretan txangoa egiten ari ziren haur gasteiztarren bila ari da Gure Bazterrak elkartea, hilketa haiek argitzeko asmoz. | «1990eko ekainaren 25ean Irunberrira antolatutako txango hartan egondako pertsonen bila gabiltza, haien testigantzak jasotzeko asmoz. Ume horiek 35 eta 45 urte arteko gasteiztarrak izango dira orain». Mezu hori zabaldu du Gure Bazterrak elkarteak. Historia eta etnografia ikertzen aritzen da Oñatiko elkarte hori (Gipuzkoa), eta Pako Aristi kazetari eta idazlearekin batera ekin dio Jon Lizarralde eta Susana Arregi ETAko kideen heriotza ikertzeari.
Duela 32 urteko egun horretan, tiroketa bat izan zen Irunberriko arroilan. Espainiako Barne Ministerioaren bertsioaren arabera, arroilan zeuden hiru pertsona identifikatzera joan zen Guardia Zibilaren patruila bat. ETAko kideek tiro egin zuten orduan, eta Jose Luis Hervas sarjentua hil. Ondoren, ihes egiten saiatu ziren. Guardia Zibilak arroila itxi zuen orduan.
Hurrengo goizean, Jon Lizarralde andoaindarraren eta Susana Arregi oñatiarraren gorpuak agertu zirela zabaldu zuen Guardia Zibilak. Buruan tiro bana zeukaten.
Geroztik, bertsio dantza ibili zuen Espainiako Barne Ministerioak. Hasieran esan zuten taldeko hirugarren kideak, German Rubenach bilbotarrak, egin ziela tiro Lizarralde eta Arregiri, gero bere burua hiltzen saiatzeko. Harrapatuta zeudela ikusita, euren buruaz beste egitea adostu zutela zabaldu zuten. Rubenach larri zauritu zen, baina bizirik iraun zuen.
Rubenachek ukatu egin zuen kideei tiro egin izana, eta Espainiako Auzitegi Nazionalak epaiketan baztertu egin zuen aukera hori. Inoiz ez dute argitu nork egin zien tiro. Gainera, Lizarralderen organoetan Irati ibaiko ura topatu zuten autopsia egitean. «Guardia Zibilaren errugabetasuna ziurtzat ematen dut, zuzenbide estatu bati dagokion bezala. Kontrakoa uste dutenek ekarri beharko dituzte behar diren frogak», esan zuen orduan Jose Luis Corcuera garaiko Barne ministroak (PSOE).
Geroztik, askotan jarri izan dute zalantzan bertsio ofiziala, eta honako susmoa plazaratu dute: ETAko kideak atxilotu, torturatu, eta bertan hil zituztela.
Benetan zer gertatu zen argitzen saiatzen ari dira Gure Bazterrak eta Aristi, eta horren ondorioa da lekukoak aurkitzeko abiatu duten kanpaina. Izan ere, epaiketaren sumarioan aipatzen dute umez beteriko bi autobus zeudela arroilan, gertaerak hasi zirenean. Gasteizko Udal Kirol Erakundeak eraman zituen hara, txango batean. «Bertan egondakoa bazara, txango horretan egondako norbait ezagutzen baduzu» edo gaiaren inguruko «edozein informazio» baduzu, eurekin harremanetan jartzeko eskatu dute. Horretarako, posta elektroniko bat zabaldu dute: jardunaldiak@hotmail.com.
Hainbat ahotsek eskatu dute azken urteotan gertakari haiek argitzeko. Hilketak gertatu zirenetik 30 urte bete zirenean, 2020an, Sortuko Iosu Lizarralde Aiastuik eta Endika Martinez Zuletek gutun bat plazaratu zuten BERRIA egunkarian. «Gure senide eta lagunekin zer gertatu zen, nork erail zituen, zein baldintzatan erailak izan ziren, eta zergatik erail zituzten jakin behar dugu, egiaren parte garrantzitsua baita eta guk egiari ez diogu mugarik jarriko», idatzi zuten. «Susana eta Jonen heriotzaren inguruan dauden erantzun gabeko galderak, pasarte ilunak eta argitu gabeko zirkunstantzien egia osoa jakitea eskatzen dugu». |
2022-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/218077/nasak-irailaren-23an-egingo-du-artemis-misioari-ekiteko-hirugarren-saiakera.htm | Mundua | NASAk irailaren 23an egingo du Artemis misioari ekiteko hirugarren saiakera | Agentziaren arabera, konpondu dituzte Orion kapsularen arazoak. Irailaren 3an egin zuten azken saiakera. Misio horren bidez, emakume bat bidaliko dute Ilargira 2025ean. | NASAk irailaren 23an egingo du Artemis misioari ekiteko hirugarren saiakera. Agentziaren arabera, konpondu dituzte Orion kapsularen arazoak. Irailaren 3an egin zuten azken saiakera. Misio horren bidez, emakume bat bidaliko dute Ilargira 2025ean. | Hirugarren saiakera izaten omen da ona. Hori egiaztatuko du NASA Ameriketako Estatu Batuetako Espazio Agentziak datorren irailaren 23an: orduan saiatuko dira Artemis I misioari ekiten. Aurrez, bi saiakera egin zituzten, abuztuaren 29an eta irailaren 3an, baina Orion kapsulak izandako akats batzuk tarteko, huts egin zuten biek. 2025ean emakume batek Ilargia zapaltzea du helburu Artemis misioak.
Arazo horiek, ordea, konponduta daudela jakinarazi du NASAk. Uste baino azkarrago, gainera: jaurtiketa plataforman bertan egin dituzte konponketak —Cañaveral lurmuturrean (Florida, AEBak) dago—, eta ez dute espaziontzia egin zuten fabrikara itzuli behar izan. Horri esker, denbora aurreztu dute, baita dirua ere.
Misioa martxan jartzea eragotzi zuen akatsa hidrogeno likidoaren propultsatzailean atzeman zuten. Oraindik, ordea, probak egin behar dituzte, baieztatzeko arazoa konpondu dutela. Irailaren 17an egingo dute hori.
Hala, irailaren 23an saiatuko dira misioari ekiten, eta, berriz ere akatsen bat izango balitz, irailaren 27an egingo lukete laugarren saiakera. 23an bada, Euskal Herrian 12:47ak direnean egingo dute jaurtiketa, eta, 27an bada, 17:37ak direnean. Ondo bidean, proba horrek 42 egun eta hiru ordu iraun behar du. Tripulaziorik gabeko proba bat da martxan jarri nahian dabiltzana (hiru maniki joango dira barnean).
Gizon zuriak
Gizakia 1972. urtean izan zen azken aldiz Ilargian, eta orduko hura berritzea nahi du NASAk orain. Lehenbizikoz emakume bat bidaltzen ez ezik, beste alderdi bati dagokionez ere estreinakoa izan nahi du NASAk: pertsona arrazializatu bat ere izango da astronauten artean.
Gaur-gaurkoz, Ilargian izandako pertsona guztiak gizon zuriak izan dira. Zenbait emakumek eta gizon arrazializatuk ere egin dituzte misioak espaziora, baina sekula ez dira atera Lurraren orbitatik. |
2022-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/218078/iban-zalduak-ipuina-engainua-da-narrazio-lana-kaleratu-du.htm | Kultura | Iban Zalduak 'Ipuina engainua da' narrazio lana kaleratu du | Ohikoa duen baino garapen luzeagoko hamasei kontakizunekin osatu du liburu berria, eta literaturaren zentzu kritikoari eta euskal ipuingintzaren ekosistemari egin nahi izan die gorazarre. Pello Lizarralde izan du lagun aurkezpenean. | Iban Zalduak 'Ipuina engainua da' narrazio lana kaleratu du. Ohikoa duen baino garapen luzeagoko hamasei kontakizunekin osatu du liburu berria, eta literaturaren zentzu kritikoari eta euskal ipuingintzaren ekosistemari egin nahi izan die gorazarre. Pello Lizarralde izan du lagun aurkezpenean. | «Garai batean erabat sinetsita nengoen egile baten ausardia neurtzeko, ziur asko abangoardiako literatura oso gogoko nuelako, ezinbestekoa zela bere lanen formei erreparatzea. Baina urteak joan ahala konturatu nintzen idazle ausartak, batez ere, bere inguruan eta bere baitan begiratu eta gero, handik jasotakoak zorrotz ematen ikasi dutenak direla». Iban Zalduaren lan berriaren aurkezpenean partekatu du gogoeta Pello Lizarraldek, eta, ezbairik gabe, egile ausarten artean kokatu du hura: «Idazten hasi zenetik, oso ongi jakin du zer bideri jarraitu behar zion». Ipuina engainua da (Elkar) izena eman dio Zalduak ipuin bilduma berriari, eta inguratzen duen errealitateaz gezurraren bitartez idaztea defendatu du hark ere. «Pellorekin hitz egin izan dut nola badiren idazleak bere fikzioan beretik jartzen ez dutenak. Nahi nuke liburu honen ikur bat izatea niretzat fikzioak duen bertute nagusiena: norberetik idaztea ahalbidetzen dizula, norbera lehen planoan jartzeko beharrik gabe, hots, egozentrismoan erori gabe. Norberetik, baina ez norberarentzat».
Zalduaren lan berria, beste behin, liburu «anitza» dela esan du lehenik Lizarraldek, eta aniztasun hori literaturazale izatetik eratorri izana goretsi du. «Gutxi irakurtzen duten idazleak hainbeste ugaritu diren honetan, esango nuke ezohikoa ere badela ikustea zer garrantzia duen literaturak Ibanen lanean». Zalduaren ipuinetan «aurreiritzi gutxiko irakurle bat» topatu du hark, eta galdera bat liburuaren ardatzean: «Hainbeste ertz duen errealitate honen aurrean, ez ote den fikzioa [horietaz aritzeko] modurik eraginkor eta zintzoena».
Gezurrek eta beldurrek zeharkatutako pertsonaiak dira Zalduaren ipuin berrietan agertzen direnak, Lizarralderen esanetan, amildegirantz doazenak ezarian-ezarian. Xehe zerrendatu ditu irakurleak haien bueltan topatuko dituenak: «Heroi izatearen muga arriskutsuak zeharkatzeko gai direnen gezurrak, arazoaren muinetik ihes egitearren huskerietan nahasten direnen digresioak, urteak bete ahala beti lehengoan dagoela sinesten duenaren ameskeria barregarria, ilusio kolektibo handien kaxa irekitzeak eta ixteak eragiten duen gehiegizko nahigabea, beldurrak eragindako uste okerren metatzeak dakarren madarikazioa, eta beste».
Ahotsarekin baketuta
Eskerrak luze emanez hartu du hitza Zalduak —«euskal idazle gazteen belaunaldiak zerbait irakatsi badit hori da, liburuak kolektiboak direla»—, eta, gertukoak aipatzeaz gain, euskal ipuingintzari «oro har» eman dizkio eskerrak, beste batzuen ipuinak irakurri bitartean idatzi dituelako orain liburu berrian bildu dituenak. Eider Rodriguez, Uxue Apaolaza, Ana Malagon, Santi Leone, Iñigo Astiz, Urt Zubiaurre, Aintzane Usandizaga, Garazi Arrula, Iñigo Aranbarri eta Gotzon Hermosilla aipatu ditu, eta liburuak euskal ipuingintzari gorazarre egin nahi diola adierazi. Gorazarre baita literaturaren zeregin kritikoari ere. «Zeregin kritikoaz ari naiz, ez militanteaz edo panfletarioaz».
Aukera baliatu du, halaber, soilik euskal gatazkaz idazten duela uste dutenei erantzuteko. «Ez dut uste egia denik. Beti izan da nire produkzioaren parte, baina inondik inora ere ez gehiengoa. Are, agerrarazten dudanetan, gure errealitatean txertatuta zegoelako eta dagoelako, askotan ez da inondik ere gai nagusia». Halatsu ikusten du lan berrian ere: «Badaude ipuinak haren inguruan, baina ez dira ugarienak, eta ez dago beti lehen planoan. Gauza-ren kronikari bat baino askoz gehiago naizela pentsatu nahi dut».
Giro zein pertsonaia aldetik ipuin liburu «konpaktuak» nahiago dituztenen aurrean, zeina idazlearentzat «nobelaren inperialismoaren albo kalte bat» den, askotariko alez osatutako narrazio bildumen alde egin du Zalduak, eta istorioak batzeko beste modu batzuk bilatu behar direla defendatu. Kasu honetan, uste dut estiloak batzen dituela kontakizunak, eta aitortu du, gainera, liburu honekin heldu dela bera bere buruari ahots bat baduela aitortzera. «Horrekin beti izan dut gutxitasun sentimendu bat, agian gaztelaniaz idazten hasi nintzelako. Baina, orain, 25 urteren buruan, ikusten dut baietz, garatu dudala estilo bereizgarri bat euskaraz ere».
Luzera da ipuin berriak batzen dituen beste elementu nabarmena. Mardula da liburua —276 orrialde—, baina hamasei ipuin dira denera. Alderaketa bat egiteko, Inon ez, inoiz ez (2014, Elkar) bildumak orri kopuru bertsua zuen, baina 38 ziren ipuinak hartan. Zaldua: «Nire konfort zona abandonatu nahi izan dut, ipuin luzeagoen mesedetan». Ez guztiz, ordea. «Niretzat konfort zona guztiz abandonatzea izango litzateke nobela bat egitea edo poesian murgiltzea». Hala, ipuinokin izan duen erronka nagusia «dentsitatea» izan dela zehaztu du, eta ipuingintza modernoak bi adar baditu, Poe eta Txekhov, bigarrenaren ukitu errealistagora hurbildu dela erantsi.
Gehiago ere esan du: «Inpresioa daukat etapa berri baten hasiera markatzen duela liburuak».
Gezurraren alde
Liburua ixten duen Ipuina adulterioa da (gibelsolas gisa) testuari ere egin diote azpimarra bai Lizarraldek eta baita Xabier Mendiguren editoreak ere. 70 orrialdera heltzen da, eta saiakeraren eta ipuinaren artean dabil. Lizarralde: «Iruditzen zait irakurzaleek gozatzeko ipuina dela, eta, batez ere, idazleek. Galdera asko tiroka bezala ateratzen dira, eta erantzuna zuk eman behar dituzu. Nire ustez, Ibanen ipuin askok dute ez dakit jolaserako baina bai jokorako joera bat, gaiztoa gainera, nik asko estimatzen dudana; ez da gaiztoa sufriaraziz, da gaiztoa jakinda bera ere, egilea, hor dabilela, ez dagoela harrotzeko moduan. Uste dut literatura egiteko interesgarria eta zaila dela; hori egiten duenak asko ikasi duela».
Bonus track eran, lantzen ari den manifestu bat ere banatu du aurkezpenean Zalduak: Gezurraren aldeko oktalogoa. Oraingoz zortzi punturekin, baina hamar izan arte garatu nahi lukeena. «Oscar Wildek XIX. mendean jada idatzi zuen arduratuta zegoela gezurraren dekadentziarekin; orain zainak askatuko zituen». Gaiak bera ere arduratzen duela esan du, eta zuzen aldarrikatu du gezurraren, asmazioaren ahala literaturan. «Gezurra eta egia nahasten badira, akabo». |
2022-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/218079/erck-esan-du-haiek-gabe-ez-dela-lortuko-independentzia.htm | Mundua | ERCk esan du haiek gabe ez dela lortuko independentzia | Esquerra Republicanako buruek ez dute parte hartu Diadan, eta haiei zuzendu zaie Dolors Feliu, ANCko presidentea: «Egin ezazue independentziaren aldeko apustua, edo deitu hauteskundeetara». | ERCk esan du haiek gabe ez dela lortuko independentzia. Esquerra Republicanako buruek ez dute parte hartu Diadan, eta haiei zuzendu zaie Dolors Feliu, ANCko presidentea: «Egin ezazue independentziaren aldeko apustua, edo deitu hauteskundeetara». | ANC Biltzar Nazional Katalanaren eta Kataluniako Gobernuaren arteko tirabirak nabarmendu ziren Diadan, atzo. ERC Esquerra Republicanari «independentziaren aldeko apustua» egiteko eskatu zion Dolors Feliu ANCko presidenteak, eta hori egingo ez balu, hauteskundeak antolatzeko. Gaur, ERCren idazkari nagusi Marta Rovirak adierazi du independentzia ezin dela lortu Esquerra Republicanaren parte hartzerik gabe. Are, Rovirak esan du Kataluniak ez duela independentzia eskuratuko «barne eztabaida umiliagarri batekin».
Marta Vilalta ERCko bozeramaileak ere erantzun dio Feliuk atzo egindako ultimatumari. «Ez dugu uste hausteskundeak izan beharko liratekeenik», azaldu du. Gainera, ANC arerioz nahastu dela uste du Vilaltak: «bidaideak» kritikatu beharrean, jopuntuan Espainiako Estatua eduki beharko luketela adierazi du.
ANC aurkez liteke hauteskundeetara
Manifestazioaren amaierako hitzartzean ondokoa gehitu zuen Feliuk: «Eta hala egiten ez badute, argi dugu geuk egingo dugula, hauteskundeak eragile berriekin erabiliz beharrezkoa bada». Herri zerrenda bat egiteko indar nahikoa badagoela nabarmendu du ANCko presidenteak.
Eztabaidak eztabaida, milaka lagun elkartu ziren atzo Kataluniako egun nazionalean, iaz baino gehiago. ANCren arabera, 700.000 lagun elkartu ziren Kataluniako hiriburuan, eta Bartzelonako Udaltzaingoaren arabera, 150.000. Independentismoak indarra erakutsi du, baina alderdi politikoen arteko liskarrak ere agerian geratu dira. Laura Borras parlamentuko presidentetzatik kendu izanak giroa gaiztotu zuen, eta ERCren eta JxC Junts Per Catalunyaren arteko harremanak are gehiago okertu ditu. Gobernuaren dimisioa eskatzen zuten kartelak ikus zitezkeen atzo Bartzelonako kaleetan.
JxC alderdiko kideak ere kritiko azaldu ziren ERCrekin. Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiak manifestazioa «boikoteatu» nahi izana egotzi die errepublikanoei, eta Jordi Turull idazkari nagusiaren ustez, Generalitatearen jarduna «independentziatik urrundu da».
Laura Borras parlamentuko presidente kargugabetua urrunago joan da, eta azpimarratu du «guztiz posible» dela JxC gobernutik irtetea, «hitz emandakoa ez direlako betetzen ari». Izan ere, abuztu amaieran hilabete bateko epea eman zion JxCko buruzagitzak ERCri «gobernu akordioan adostutakoa betetzeko». Hil honen amaieran erabakiko du JxCko zuzendaritzak gobernuko kide izaten jarraitu edo ez, eta militantziak berretsi beharko du.
Gainera, Kataluniako Parlamentuan laster dira politika orokorraren eztabaida egitekoak. «Inflexio puntu bat» izango da legegintzaldian, Albert Batet JxCen talde parlamentarioko bozeramailearen arabera. Ziurrenik orduan emango du JxCko zuzendaritzak erabakiaren berri, 2017ko urriaren 1eko erreferendumaren bosgarren urteurrenaren atarian.
Omnium Cultural, ziklo berri baten bila
Turullen ustez, independentzia lortzeko, alderdi independentistak, ANC, Omnium Cultural eta Consell per la Republica bilduko dituen espazio bat da bidea. Xavier Antich Omnium Culturaleko presidentearen arabera, berriz, bide horrek «porrot egin du», eta ziklo berri bati ekin behar diotela adierazi du, «aktore berriekin». Gehitu du «errudunak» bilatzen ibili beharrean, independentziaren aldeko «konplizeak» behar dituztela.
CUPek, bere aldetik, kalean mobilizatzeari eman dio garrantzia, «eskubideen konkista erdigunean izango duen ziklo berria abiatzeko». Basha Changuerra diputatuak esan du ez diela balio ERC eta JxCren egungo gobernuak, eta «sektore estrategikoak nazionalizatzearen, prezioak kontrolatzearen eta etxebizitzak desjabetzearen alde» egin du. «Krisi ekonomiko eta ekologikoa» gainditzeari eman dio garrantzia CUPeko diputatuak. |
2022-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/218080/giza-katea-erraustegien-aurka.htm | Gizartea | Giza katea, erraustegien aurka | Errausketaren Aurkako Mugimenduak eta Larramendiko Arnasa mugimenduak antolatuta, Donostiako Kontxa hondartza igaro zuten dozenaka pertsonak, hondakinen erraustearen aurka. | Giza katea, erraustegien aurka. Errausketaren Aurkako Mugimenduak eta Larramendiko Arnasa mugimenduak antolatuta, Donostiako Kontxa hondartza igaro zuten dozenaka pertsonak, hondakinen erraustearen aurka. | Kontxako Banderaren azken jardunaldiarekin batera, Errausketaren Aurkako Mugimenduak eta Bergarako Larramendiko Arnasa plataformak giza katea egin zuten, Kontxako hondartza punta batetik bestera zeharkatuz. Zubietako erraustegiak ateak ireki zituenetik arazoak sortu dituela salatu dute: «Hiru aldiz erre da transformadorea, pilatutako zaborretan sute bat izan da, bi aldiz kutsatu dute bertatik pasatzen den Arkaitzerreka, gutxienez 86 aldiz itzali eta piztu dira labeak, horrek dakarren kutsadura gaindosiarekin. Momentu honetan bertan transformadorea hondatuta daukate, eta elektrizitaterik sortu gabe ari dira zaborrak erretzen».
Bestalde, salatu dute bertan gertatzen denaren inguruko informazio gutxi dagoela, eta ezkutatu egiten dela: «Aipatutako intzidentzia guztiak kanpotik egindako jarraipenaren emaitza izan dira; erraustegi barrutik ez da informaziorik ateratzen». Hori dela eta, uste dute ondorioztatu daitekeela aipatutako intzidentziez gain gehiago gertatu direla.
Erraustegia Bergaran
Bergarako Larramendi auzoan (Gipuzkoa) erraustegi bat jarri nahi dute martxan, paper industriako hondakinak erretzeko. Erraustegi horren eraikuntza Zaldibarko ezbeharrarekin lotu dute protestara deitutako taldeek: «Azken urtean jakin da Eusko Jaurlaritzak eta Valogreen enpresak Bergaran hondakin industrialen erraustegi bat eraiki nahi dutela. Zaldibarren gertatutakoaren ondoren hondakin hauei «irtenbidea» eman behar diete. Hondakinak murriztera eta berreskuratzera derrigortu beharrean, EAJk «alfonbra gorria» jarri dio Valogreeni, Euskadiko zazpi paper fabriken hondakinak erre ditzan», diote. |
2022-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/218081/jordi-pujol-generalitateko-presidenteari-ebakuntza-bat-egin-diote-iktus-bat-pairatu-ostean.htm | Mundua | Jordi Pujol Generalitateko presidenteari ebakuntza bat egin diote, iktus bat pairatu ostean | Erietxeko iturriek adierazi dute haren bizitza ez dagoela arriskuan, baina ohartarazi dute ondorioak pairatuko dituela. 92 urte ditu agintari ohiak. | Jordi Pujol Generalitateko presidenteari ebakuntza bat egin diote, iktus bat pairatu ostean. Erietxeko iturriek adierazi dute haren bizitza ez dagoela arriskuan, baina ohartarazi dute ondorioak pairatuko dituela. 92 urte ditu agintari ohiak. | Jordi Pujol Kataluniako Generalitateko presidente ohiak iktus bat pairatu du gaur, eta ebakuntza bat egin diote Bartzelonako Sant Pauko erietxean.
Hitz egiteko orduan zuen zailtasunengatik sumatu dute Pujol iktus bat pairatzen ari zela. Erietxean probak egin dizkiote, larritasuna ikusteko. Vilaweb atariak zabaldu duenez, haren bizitza ez legoke arriskuan, baina iktusak ondorioak utziko dizkio.
Esan dutenez, burmuineko arteria batean gertaturiko odolbildu batek eragin dio iktusa. Haren egoera egonkorra da.
Pujolek 92 urte ditu, erretiratuta dago, baina azken egunotan bizitza publikoa egin du: dokumental baten aurkezpenean izan da, eta elkarrizketa bat egin diote irratian.
Jordi Pujol i Soley Bartzelonan jaio zen, 1930eko ekainaren 9an. Kataluniako Generalitateko presidentea izan zen 1980tik 2003ra arte. |
2022-9-12 | https://www.berria.eus/albisteak/218082/osasunak-aparretan-jarraitzen-du.htm | Kirola | Osasunak aparretan jarraitzen du | Jagoba Arrasatek entrenatutako taldeak irabazi egin du Almerian (Espainia). Chimy Avilak sartu du partidako gol bakarra. Hamabi puntu lortu ditu lehen bost jardunaldietan: inoiz ez da horren ondo hasi Espainiako Lehen Mailan | Osasunak aparretan jarraitzen du. Jagoba Arrasatek entrenatutako taldeak irabazi egin du Almerian (Espainia). Chimy Avilak sartu du partidako gol bakarra. Hamabi puntu lortu ditu lehen bost jardunaldietan: inoiz ez da horren ondo hasi Espainiako Lehen Mailan | Ikusgarri dabil Osasuna denboraldi hasiera honetan. Bost jardunaldi jokatuta, hamabi puntu ditu. Laugarrena da sailkapenean, Betisekin, hirugarrenarekin berdinduta. Bartzelona eta Real Madril ahaltsuak bakarrik ditu aurretik.
41. denboraldia du talde gorritxoak Espainiako Lehen Mailan, eta inoiz ez dio horren ondo ekin lehiari. Gehienez hamar puntu lortu zituen; bitan: 2003-2004ko eta 2004-2005eko denboraldietan. Baina sasoi honetan marka guztiak apurtzen ari da Jagoba Arrasatek entrenatutako taldea.
Osasunari ezer gutxi ahal zitzaion leporatu gaur arte. Aurreko denboraldian ez bezala, sendo ari zen Sadarren —aurreko sasoian puntu gehiago lortu zituen etxetik kanpo etxean baino—. Hiru partida jokatu zituen, eta hiruak irabazi zituen: Sevillaren (1-0), Cadizen (2-0) eta Rayo Vallecanoren aurka (2-1). Behin bakarrik aritu zen Iruñetik urrun, eta galdu egin zuen: 1-0 Betisen aurka. Zerbait eskatzekotan, etxetik kanpo ere punturen bat urratzea eska zekiokeen. Eta hori ere egin du gaur. Saririk handiena eskuratu du: garaipena, eta hiru puntuak. 0-1 irabazi du Almerian (Espainia).
Parekatua izan da partida, baina 27. minutuan Chimy Avilak desorekatu du lehia. Aurrelari argentinarrak baloi bat harrapatu du area barruan, eta ez du barkatu. Hirugarren gola du.
Golak jota utzi du Almeria, eta Osasunak aukera izan du atsedenaldira iritsi aurretik partida erabakita uzteko. Ante Budimirrek eta Lucas Torrok aukera bana izan dute: aurrelariak gora bota du baloia, eta erdilariak, zutoinera. Ruben Garciak, berriz, gola sartu du lehen zatiaren hondarrean, baina epaileak baliogabetu egin du, VAR-a begiratu ondoren. Erdilariak baloia eskuarekin ukitu duela adierazi du.
Bigarren zatian, gogotsu zelairatu da Almeria, berdinketaren bila, baina Osasunak azkar kendu du gainetik etxekoen presioa. Are gehiago, Chimyk gertu izan du bigarren gola 55. minutuan. Bakarrik geratu da Fernando Pachecoren aurrean, baina atezainak hankarekin desbideratu du baloia. Beste lau aukera izan dituzte gorritxoek bigarren gola sartzeko, baina ez Chimyk, ez Budimirrek, ezta zelairatu berri den Ez Abdek ere ez dute asmatu azken errematean. Almeriak, berriz, ez du askorik estutu, eta ez da aukera garbi bat sortzeko gai izan. |
2022-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/218111/gutxienez-49-pertsona-hil-dira-azerbaijango-mugan-izandako-borroketan.htm | Mundua | Gutxienez 49 pertsona hil dira Azerbaijango mugan izandako borroketan | Armeniako Defentsa Ministerioaren arabera, Azerbaijanek bonbardatu egin ditu bart Gorisko, Sokeko eta Jermukeko azpiegitura militarrak. Azerbaijanen esanetan, ordea, Erevanek hasi du erasoa. | Gutxienez 49 pertsona hil dira Azerbaijango mugan izandako borroketan. Armeniako Defentsa Ministerioaren arabera, Azerbaijanek bonbardatu egin ditu bart Gorisko, Sokeko eta Jermukeko azpiegitura militarrak. Azerbaijanen esanetan, ordea, Erevanek hasi du erasoa. | Borrokak piztu dira bart Armenia eta Azerbaijan arteko mugan, eta, ohikoa duten moduan, bi estatuek elkarri egotzi diote erantzukizuna. Armeniako Defentsa Ministerioak ohar batean zabaldu duenez, Azerbaijanek bonbardatu egin ditu bart Gorisko, Sokeko eta Jermukeko azpiegitura militarrak, eta gutxienez 49 pertsona hil ditu —ez dute argitu hildakoak militarrak edo zibilak diren—. «Azerbaijango tropek droneak eta irismen luzeko armak erabili dituzte. Armeniako indarrek proportzionalki erantzun dute», salatu du Erevanek komunikatuan.
Aldiz, Azerbaijango Defentsa Ministerioaren arabera, Erevanek «ekintza subertsiboak» egin ditu mugako Dashkesan, Kelbajar eta Lachin herrietan, eta eraso egin die mugako gune militarrei. Bakuk salatu du hildakoak izan direla erasoaldian, baina xehetasun gehiagorik eman gabe. Azerbaijango iturrien arabera, bi aldeek su eten bat adostu zuten astelehen gauean, lehen erasoen ostean, baina bertan behera geratu zen handik minutu gutxira.
Goizaldean baretu dira borrokak, eta, Errusiarekin hitz egin ostean, Erevanek iragarri du «egoera lasaitzeko urratsak egitea» adostu dutela. Errusia izan da orain arteko su etenak bideratu dituena, baita Armeniaren aliatu nagusia ere Azerbaijanekin duen gatazkan.
2020an gerra amaitu zenetik, aldiro izan ohi dira borrokak mugan. Joan den astean, Armeniak egotzi zion Azerbaijani soldadu bat tiroz hil izana. Abuztuan, berriz, Azerbaijanek salatu zuen soldadu bat hil ziotela, eta Karabakh Garaiko Errepublikako presidente Araik Harutiunianek Azerbaijani leporatu zion bi militar hil eta beste hamalau zauritu izana.
2020ko irailaren amaieran piztu zen azkenengoz bi estatuen arteko gatazka. Ordu hartan, Nazio Batuen Erakundearen arabera, mila hildako baino gehiago izan ziren, eta milaka ilagunek utzi behar izan zuten etxea borroken ondorioz. Borrokak azaroan amaitu ziren, Errusiaren bitartekaritzarekin bi aldeek su etena sinatu baitzuten. Akordio hartan, Armenia irten zen galtzaile, Azerbaijanen itzuli behar izan baitzizkioten hainbat eskualde: besteak beste, Aghdam, Gasakh, Kelbajar eta Lachin. |
2022-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/218112/jean-luc-godard-zinemagilea-hil-da-91-urterekin.htm | Kultura | Jean-Luc Godard zinemagilea hil da, 91 urterekin | 'Nouvelle vague' mugimenduaren ordezkarietako bat izan zen, eta hainbat sari jaso zituen; besteak beste, ohorezko Oscar saria, bere ibilbideagatik. «Nekatuta» zegoen, senideen hitzetan, eta suizidio lagunduz hil dela jakinarazi du 'Libération' egunkariak | Jean-Luc Godard zinemagilea hil da, 91 urterekin. 'Nouvelle vague' mugimenduaren ordezkarietako bat izan zen, eta hainbat sari jaso zituen; besteak beste, ohorezko Oscar saria, bere ibilbideagatik. «Nekatuta» zegoen, senideen hitzetan, eta suizidio lagunduz hil dela jakinarazi du 'Libération' egunkariak | Olatu oso baten iturburua aipatzea bezala da Jean-Luc Godard aipatzea (Paris, 1930- Rolle, Suitza, 2022). Erabat blaitu du zinemagintza haren jardunak, eta mugarri argia da zinemaren historian. Irudiak ezberdin mintzatzen hasi ziren haren lehen lanez geroztik, eta amaierara arte iraun dio lengoaia zinematografikoarekiko lehia pertsonal eta artistiko horrek. Nouvelle vague mugimenduaren sortzaile izan zen 60ko hamarkadan, eta zinemaren lengoaia auzitan jartzen, eraldatzen eta, aldi berean, elikatzen eman du bizialdi osoa, atzean lan esanguratsu zerrenda luzea utzita: Une femme est une femme (1961), Bande à part (1964), Alphaville (1965), Prénom Carmen (1983), Notre musique (2004), Film Socialisme (2010), Adieu au langage (2014), Le livre d’image (2018)... Eta, era berean, esanguratsua izan da horri esker lortu duen sari sorta eta aitortza ere. Izan ere, ibilbide osoa aitortzeko ohorezko Oscar saria ez ezik, besteak beste, Berlingo jaialdiko bi Urrezko hartz, zilarrezko bat, Veneziako Ohorezko Urrezko Lehoi bat, Canneseko Epaimahaiaren sari nagusia eta Urrezko Palmorria ere jaso ditu. Astearte honetan hil da, 91 urterekin.
Libération egunkariak jakinarazi duenez, gertuko senideak aipatuz, suizidio lagunduz hil da zinemagilea —legala da Suitzan—. Gaixorik ez, baina «nekatuta» sentitzen zela azaldu dute.
«Ez da film politikorik egin behar: politiko egin behar dira filmak». Filmez gainera, behin eta berriz jo dute Godarden gogoetetara artista, idazle, dantzari eta, noski, zinemagileek urteotan guztiotan. «Sagar bat jan egiten duzu, ez ulertu». Eta, beraz, filmetan ez ezik, bateko zein besteko sortzaileek emandako elkarrizketaz elkarrizketa eta aurkezpenez aurkezpen ere hamaika gogoeta pilulatan zatikatuta heldu da haren pentsamendua gizartera. «Ez da nondik hartzen duzun, baizik eta nora eramaten duzun». Tantaz tanta, haren jario zabalaren erakusgarri. «Traveling-a, funtsean, arazo moral bat da». Agortezin. «Zerura begiratzen dudanean, izar artera, desagertu dena besterik ez dut ikusten». Eta guztia, zinemarekin jarraitu bitartean. «Artea, artearen teoriarekin batera. Edertasuna, edertasunaren sekreturekin batera. Zinema, zinemaren azalpenarekin batera».
Kritikari hasi eta zinemagile oso bihurtu
Eta ez da kasualitatea. Zinemagile izan aurretik, zinema kritikari izan baitzen Godard. Eric Rohmer eta Jacques Rivetterekin batera sortu zuen Gazette du cinéma aldizkaria, 50eko hamarkadan, eta Cahiers du cinéma eta Arts aldizkarietan ere argitaratu zituen bere lanak. Eta, neurri handi batean, hor hasi zen nouvelle vague mugimendua indarra hartzen, hortik pasatu baitzen zinemagintzara Godard. Bai bete-betean pasatu ere. Film labur batzuk egin zituen lehenik, eta 1959ean heldu zen haren lehen lan luzea: À bout de souffle. Eta kolpean heldu zen arrakasta.
Ikusle, aditu eta gainerako zinemagileen artean debate biziak ere sortu zituzten Godarden lehen lan haiek. Ordura arte ezarritako kodeak apurtzeko zuen moduagatik. Eta eztabaida sortzaile izaten jarraitu du Godardek ordutik aurrerako tarte osoan ere. Zinema zuzendari, gidoigile, ekoizle, muntatzaile, kritikari, pentsalari eta, tarteka, aktore ere izan baita Godard. Eta, ondorioz, gutxi izango baitira «zinemagile» hitzaren ertz guztiak Godardek bezain osorik bete ahalko dituzten sortzaileak.
Zinema utzi, bideogintza hartu
Bideogintzak eskaintzen zizkion tresnek ere liluratu zuten, eta alor horretara bideratu zituen bere esperimentuak 1974tik aurrera, Anne-Marie Mievillekin batera. 1980ko hamarkadan itzuli zen zinemara gero, eta baita indarrez itzuli ere, Sauve qui peut (la vie) filmarekin.
Bere buruari lan monumentala ezarri zion Godardek 1980ko hamarkadatik 1998. urtera: zinemaren historia kontatzea. Hori da Histoire(s) de cinema saiakera tonuko lan multzoaren muina. Baina, kasu horretan ere, ikuspegia ez da historialari batena, Godardena baizik. Sinadura argiarekin. Joan-etorriko muntatze lan bat sortuz. Collage bat. Autoreak azaldu zuenez, ez baitzen bere asmoa «kronologikoki» soilik aritzea, baizik eta «arkeologikoki» eta are baita «biologikoki» ere.
Palestina, Mao eta 68ko udaberria
Lerratze politiko argi baten historia ere bada zinemagilearena. 1968ko udaberrian, argi lerratu zen Godard. Adituen hitzetan, «politizatu» egin zen haren zinema sasoi hartan, eta Jean-Pierre Gorinekin batera sortutako lanak jartzen dituzte horren frogatzat. Egiletza indibidualari izkin egin, eta Dziga Vertov taldearen ezizen kolektiboarekin sinatuta joan ziren sasoi horretako lanak. Maoista ere izan zen Godard sasoi batez. Izan zen Mozambiken ere, herrialde eratu berriarentzat telebista kate bat sortzeko proiektu azkenean huts eginean. Gerora beste hamaika filmetan zatikatuta amaituko zuen palestinarren aldeko film bat ere egin zuen, Al-Fatah mugimenduaren enkarguz. Eta sonatuak izan dira inguruko zinemagile eta intelektualekin izandako debate eta eztabaidak.
Ezagun da, esaterako, aitzindaritzat zeukan Francois Truffaut zinemagile eta lagunari burgesiaren alde aritzea leporatu ziola. Eta esanguratsua da Rolling Stones taldeari buruz filmatu zuen dokumentalarekin gertatutakoa ere. 1968. urtean izan zen hori ere. Musikariak beren garai historikoan txertatuta irudikatzen zituen collage moduko bat sortu zuen Godardek kasu hartan, eta, hala, musikarien entseguetako errepikapenak erausteaz gainera, besteak beste, pantera beltzen irudiak ere tartekatzen zituen. One + one zuen titulutzat zinemagilearen muntatzeak, baina ekoizleek, muntatze alternatibo bat egin, eta Sympathy for the Devil izenarekin zabaldu zuten lan hura. Aurrestreinaldian, oihuka eta haserre deskribatzen dute Godard sasoi hartako kronikek, film hura ez zela berea esanez, eta indarka atera behar izan zuten segurtasun langileek aretotik, garrasika. «Faxista hutsak zarete denak!».
Zinemagile asko zinemagile bakarrean
Ezin luzeagoa da zinemagileari buruz egindako azterketa, ohar eta gorazarreen zerrenda ere. Olivier Assayas zinemagileak, esaterako, Picassorenaren parean kokatzen zuen Godarden figura. Garaiari erabat lotuta, eta hura gurutzatuz, haren zama guztia gainean hartuta. Pintzela baliatzeko modua etengabe moldatuz. «Dena egiten saiatu da, dena edan du, hainbat zinemagile izan da, hainbat bizitza izan ditu, eta, aldi berean, gainera, haietako batzuk».
Aleka joango dira orain ere hari buruzko anekdota, pasadizo eta elkarrizketa bildumak agertzen. Liberation egunkariak Raoul Coutard zinemagilearen oroitzapena berreskuratu du, esaterako. Ezarritako kodeak nola apurtzen zituen. Bere lehen film luzea grabatzen ari zela Godardek nola zoratzen zuen Suzon Faye lankidea egunero-egunero, hark kamera kokatzeko leku bat proposatu eta berak beste bat aukeratzen zuelako, aldiro. «Suzon gaixoak negar egiten zuen. Gero, gauez, Jean-Lucek loreak helarazten zizkion».
Ugarituz joango dira halakoak egunotan.Olatuaren iturburua desagertuta ere, olatua geratzen baita. |
2022-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/218113/erregai-merkeagoek-bi-hamarren-kendu-dizkiote-inflazioari.htm | Ekonomia | Erregai merkeagoek bi hamarren kendu dizkiote inflazioari | Hego Euskal Herrian, prezioak duela urtebete baino %10,5 handiagoak dira. Argindarrak orain arteko goia jo du abuztuan, eta elikagaiak iaz baino %13,9 garestiago daude. | Erregai merkeagoek bi hamarren kendu dizkiote inflazioari. Hego Euskal Herrian, prezioak duela urtebete baino %10,5 handiagoak dira. Argindarrak orain arteko goia jo du abuztuan, eta elikagaiak iaz baino %13,9 garestiago daude. | Arnasa pixka bat eman du inflazioak abuztuan, baina ez prezioen igoerak eragindako itolarria arintzeko adina. Hiru hilabetez gora egin ondoren, bi hamarren jaitsi da urte arteko inflazioa Hego Euskal Herrian, %10,5eraino, INE Espainiako estatistika erakundearen arabera.
Neurri oso handi batean, erregaien merkatzeari zor zaio jaitsiera txikia, goranzko joera indartsuari eusten baitiote herritarren erosketa saskiaren beste bi osagai nagusiek: elikagaiek, batetik, eta argindarrak eta gasak, bestetik.
Erregaien merkatzeak, gainera, erro negatibo bat dauka: inflazioarengatik neurri handi batean, AEBak eta Europako Batasuna atzeraldian sartzea arrisku erreala da orain, eta horrek petrolio upelaren prezioa txikitu du, atzeraldi batek kontsumo txikiagoa ekarriko lukeelako. Brent upela 120 dolarretik gora salerosi zen ekainean, baina abuztuaz geroztik oso gutxitan gainditu ditu ehun dolarrak, eta atzo 95 dolarrean salerosten ari zen upela.
Hari lotuta, gehien kontsumitzen den erregaia, gasolioa, hamabi zentimo merkatu da; 1,984 euroan salerosi zen batez beste uztailean, eta 1,862 euroan abuztuan. Are gehiago jaitsi da gasolinaren prezioa, hemeretzi zentimo, 1,840 euroraino. Prezio horiei kendu egin behar zaie Espainiako Gobernuak ordaindutako deskontua (hamabost zentimo) eta petrolio konpainiek egindakoa (bost eta hamar zentimo artean).
Berriro ere, gasolina merkeago dago gasolioa baino, eta joera hori sendotzen ari da azken egunotan, gasolioaren prezioa gora egiten ari baita (1,927) eta behera, berriz, gasolinarena (1,784).
Elikagaiak
Baina erregaien prezioaren jaitsieran bukatzen dira herritarrentzako berri onak. Izan ere, beste bi gastu nagusietan prezioen gorakadak ez du etenik. Elikagaiena jada %13,9ra heldu da (uztailean %13,6an zegoen). Hori bai, hiru hamarreneko igoera hori azken hilabeteetako txikiena da, eta, hurrengo hilabeteotan baieztatuko balitz, esan nahiko nuke elikagaien garestitzea goia jotzen ari dela.
Baina orainari erreparatuz gero, ikusten da oso oinarrizko elikagaietan gertatu direla igoera nabarienak, arrautzak (+%26), olioa (+%25) eta esnea (+%21,4) buru direla. Patatek iaz baino %15,3 gehiago balio dute, barazkiek %13,1 gehiago, eta fruta freskoak %12,3 gehiago.
Haragien artean, behikiaren prezioa igo da gehien (+%17,9), eta, ondoren, oilaskoa (+%14), txerrikia (+%11,3), eta ardikia (+%2,8). Ikusi beharko da hurrengo hilabeteotan zer gertatzen den behikiarekin, belar eskasiak eta pentsuaren garestiak behi asko sakrifikatzea ekartzen ari delako.
Baina, elikagaien gainetik, etxeko gastuak ari dira garestitzen gehien, hor sartzen baitira gasa eta argindarra. Aurtengo abuztuan iazkoan baino %48,5 garestiago zeuden, Errusiak Europaren gasaren iturria beste koska bat ixteak erregai horren prezioan sekulako gorakada ekarri baitu, eta, haren ondorioz, baita argindarrarenean ere. Merkatu arautuan dauden hegoaldeko herritarrek ia 308 euroan ordaindu dute megawatt-ordua, beste inoiz baino gehiago.
Ikusi gehiago: «Banatzaile eta saltoki handiak ere ari dira zama bat hartzen» |
2022-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/218114/ted-lasso-succession-eta-the-white-lotus-emmy-sarietako-garaileak.htm | Kultura | 'Ted Lasso', 'Succession' eta 'The White Lotus', Emmy sarietako garaileak | 'The White Lotus' telesail laburrak lortu ditu garaikur gehien; Mike White zuzendariari eman dizkiote horietako bi. 'Squid Game' korearra ere saritu dute. | 'Ted Lasso', 'Succession' eta 'The White Lotus', Emmy sarietako garaileak. 'The White Lotus' telesail laburrak lortu ditu garaikur gehien; Mike White zuzendariari eman dizkiote horietako bi. 'Squid Game' korearra ere saritu dute. | Emmy sarietan ustekabekorik nahi zuenak ez du bueltan jaso desiotakoa; izatez, apenas izan den ezusterik sari banaketa egunean. Atzo egin zuten ekitaldia, Los Angelesen. Galdeketek eta adituen usteek hiru faborito zituzten zehazturik ordurako: Succession, Ted Lasso eta The White Lotus. Eta bete dira aurreikuspenak: akademiak Succesion-i eman dio drama hoberenaren saria, Ted Lasso-ri komedia hoberenarena, eta The White Lotus-ek bildu ditu sari gehien: bost.
HBOk ekoitzia da garaikur kopuruan buru den The White Lotus. Zehazki, sari hauek jaso ditu: telesail labur hoberenaren sariaz gain, Mike White zuzendariak jaso ditu zuzendari hoberenaren eta gidoi hoberenaren sariak. Halaber, taldeko aktore hoberenen sariak telesail horretako bi aktorek irabazi dituzte: Murray Barlettek gizonezkoena; Jennifer Coolidgek emakumezkoena.
Berriki, The White Lotus-ek izandako arrakasta ikusirik, zuzendariak iragarri du telesailak segida izanen duela. Bigarren denboraldia onduko dute, baina aktore talde eta trama desberdinekin. Sizilian girotuko dute.
Telesailei eskainitako sariketa inportanteenak dira Emmy sariak. Ikusmira aski handia sortzen dute jendearengan, eta, aurten ere, herritar franko ziren garaikurrak nork irabaziko zain. Azken urtean, oso boladan izan zen Squid Game telesail korearra; hala, bazen hark garaikur gehiago pilatuko zituela uste zuenik. Akademiak ez dio eman drama hoberenaren saria, baina bai beste bi: telesaileko protagonista Lee Jung-Ja izendatu dute aktorerik hoberena, eta zuzendari Hwang Dong-Hyuk ere saritu dute.
Ikusi gehiago: Squid Game: sasoiko jakia, txipiroia
Euphoria telesailak zale asko ditu bereganaturik lehenbiziko denboraldia kaleratu zenetik. Batik bat, telesaileko protagonistaren papera antzezten duen Zendayak pizten du zirrara. Hain zuen, hura izan da garaile aktore hoberenaren kategorian. Ez du lehenbiziko aldia, eta, hain zuzen ere horregatik, markak hautsi ditu orain: bi Emmy sari irabazi dituen aktore gazteena da Zendaya, 26 urterekin. |
2022-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/218115/laquohiltzeko-laguntza-aktiboaraquo-baimentzeko-atea-ireki-du-lehen-aldiz-frantziako-etika-komiteak.htm | Gizartea | «Hiltzeko laguntza aktiboa» baimentzeko atea ireki du lehen aldiz Frantziako Etika Komiteak | Biziaren Bukaerarako Legeari aldaketak egiteko bidea ireki die legegileei. Baldintza «oso zorrotzak» behar direla erran du, eta «eztabaida nazional» bat egitea galdetu du. | «Hiltzeko laguntza aktiboa» baimentzeko atea ireki du lehen aldiz Frantziako Etika Komiteak. Biziaren Bukaerarako Legeari aldaketak egiteko bidea ireki die legegileei. Baldintza «oso zorrotzak» behar direla erran du, eta «eztabaida nazional» bat egitea galdetu du. | Frantziako Etika Komiteak 139. iritzia agertu zuen atzo. Biziaren bukaerari buruzko iritzia eman du, berriz, eta lehen aldiz aldatu du orain arte izandako jarrera. Izan ere, ondorioztatu du posible ikusten duela «hiltzeko laguntza aktiboa», eta, beraz, bidea ireki du legeari aldaketak egiteko. Halere, egin dituen gomendioetan, «baldintza oso zorrotzak» jartzeko premia azpimarratu du, eta herritarren arteko eztabaida bat behar dela erran. Iritzia atera bezain laster, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak hitzeman du kontsulta bat abiatuko duela, 2023ko urrirako lege aldaketa posible bat egiteko epemuga jarriz. Orain arte, biziaren bukaerarako Claeys-Leonetti legeak eutanasiarako eta suizidio lagundurako bidea hesten du.
«Legegileak gai horretaz jabetuko balira, Frantziako Etika Komiteak uste du badela bide bat hiltzeko laguntza aktiboa era etikoan aplikatzeko, baldintza zorrotz batzuekin. Ezinbestekoa ikusten du arta aringarrien aldeko osasun neurriak indartzea eta hartuko liratekeen lege neurrietan erreferente etiko garrantzitsuak aintzat hartzea», erran dute iritzian. Baldintza horien artean da «gaixotasun larri eta sendaezinak dituzten helduentzat izatea suizidiorako laguntza legalki eskuratzeko aukera», eta «epe ertainera bizi pronostikoa arriskuan jartzen duten sufrimendu fisiko edo psikiko arinezinak» izatea. Eriak, hala, «autonomoki, libreki eta errepikatuz» erabakitzen ahalko luke hiltzeko laguntza aktiboa ukatea. Erabakia hartuz gero, gutun argudiatu bat idatzi beharko luke eriak.
Halere, Frantziako Etika Komiteak ñabardurak egin ditu. Erran du «herritarren arteko desorekak» sor daitezkeela eria autonomoki gutuna idazteko gai ez bada. Batzordeak ez du guztiz zehaztu halakoetan nola egin, baina aholkatu du kasu bereziak epaile baten laguntzarekin trenkatzea. Kasu guztietan, batzordearen iritziz, eriak medikuari eman beharko lioke gutuna, eta, ondotik, osasun profesional anitzez osatutako batzorde baten aurrean pasatu beharko litzateke erabakia martxan jarri aitzin.
Hego Euskal Herrian, legezkoa
Ipar Euskal Herrian orain arte debekatua izanda ere, bestelakoa da Hego Euskal Herriko egoera. Iaz, Espainiako Kongresuak behin betiko onarpena eman zion Eutanasiaren Legearen testuari. Eutanasia eskatzen ahal dute «gaixotasun larri eta sendaezina» edo «pairamen larri, kroniko eta ezintasun eragile bat» dutenek, horrek haien autonomian eragiten badu, eta «sufrimendu fisiko edo psikiko iraunkor eta jasanezin bat» eragiten badie. Helburua da eutanasia eskatu eta gauzatu arteko prozesua 40 bat egunen buruan bideratzea, eragozpenik ez bada.
Iragan urteko ekainean sartu zen legea indarrean, eta, haren lehen urtemugaren harira, Nafarroako Gobernuko eta Eusko Jaurlaritzako osasun departamentuek jakinarazi dute 30 eutanasia egin direla denera hamabi hilabeteotan. |
2022-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/218116/gomazko-60000-bala-erosi-ditu-espainiako-poliziak-legebiltzarrean-horiek-debekatzea-eztabaidatzen-dabiltzan-arren.htm | Politika | Gomazko 60.000 bala erosi ditu Espainiako poliziak, legebiltzarrean horiek debekatzea eztabaidatzen dabiltzan arren | ERC eta EH Bildu debekuaren alde egiten ari dira, baina Espainiako Gobernuak «mugatu» egin nahi ditu, horien erabilera ezabatu beharrean. | Gomazko 60.000 bala erosi ditu Espainiako poliziak, legebiltzarrean horiek debekatzea eztabaidatzen dabiltzan arren. ERC eta EH Bildu debekuaren alde egiten ari dira, baina Espainiako Gobernuak «mugatu» egin nahi ditu, horien erabilera ezabatu beharrean. | Gomazko 58.630 pilota erosteko tramiteak egiten ari da Espainiako Barne Ministeriotza, Espainiako zenbait hedabidek adierazi dutenez. Espainiako Poliziak eta Guardia Zibilak beren esku dituzten izakinak «berriz hornitzeko» erosi omen ditu Espainiak.
Hain zuzen, mozal legea edo Herritarren Segurtasuna Babesteko Legea erreformatzen ari dira Espainiako Legebiltzarrean, eta eztabaidako puntu garrantzitsuenetariko bat da gomazko piloten erabilera. Poliziaren sindikatuek hainbat aldiz egin du pilota horiek mantentzearen alde, horiek kentzeak «galera operatibo bat» ekarriko duela argudiatuta.
Ertzaintzak eta Kataluniako Poliziak debekatuta daukate gomazko pilotak erabiltzea, eta debeku hori Espainiara zabaldu nahi dute, besteak beste, ERC eta EH Bildu alderdiek. ERCk apirilean argitaratu zuen dokumentu batean adierazi zuen pilota horiek debekatzea dela mozal legea erreformatzearen aldeko botoa emateko ezinbesteko baldintza, eta EH Bilduk ere hainbat aldiz adierazi du aldaketa hori beharrezkoa dela erreforma onartzekotan.
PSOEren Gobernuak gomazko piloten erabilera «mugatu» nahi du, baina ez dago horiek debekatzearen alde. Elkarrekin Podemosek, berriz, debekuaren alde egin du, baina adierazi du denbora eman behar zaiola Poliziari «jarduteko bitarteko berriak jartzeko». |
2022-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/218117/esako-urtegiaren-egoera-muturrekoa-da-presaren-16-dago-beteta.htm | Gizartea | Esako urtegiaren egoera «muturrekoa» da: presaren %16 dago beteta | Ebroko Konfederazio Hidrografikokoak ohartarazi du Bardeako ureztatze sistema arriskuan dela: 50 hektometro kubiko ur baino gutxiago izanez gero, eten eginen dute, eta 74 hektometro kubiko daude orain. | Esako urtegiaren egoera «muturrekoa» da: presaren %16 dago beteta. Ebroko Konfederazio Hidrografikokoak ohartarazi du Bardeako ureztatze sistema arriskuan dela: 50 hektometro kubiko ur baino gutxiago izanez gero, eten eginen dute, eta 74 hektometro kubiko daude orain. | Ekaitz motz batzuk, zaparrada txikiren bat, baina ez euri askirik. Idortean segitzen du Euskal Herriak, Nafarroan batik bat, eta ondorioak gero eta sakonagoak dira, nabarmen. Besteak beste, «muturrekoa» da Esako urtegiaren egoera; prezipitaziorik izan ez, eta husten ari da aspaldian. Eta ez da izan arindurik: gaur egun, presaren %16 dago beteta. 74 hektometro kubiko ur ditu, alegia.
Ikusi gehiago: Bardea larrialdian dago Esako urtegiaren egoeragatik
Kezkak harturik dira inguruko herritar eta agintariak, bai eta adituak ere. Hala eta guztiz ere, lasaitasun mezua zabaldu du berriki Ebroko Konfederazio Hidrografikokoak. Argitu du oraingoz ez dela problemarik ur horniduran. Ordea, kontuak badu bere ifrentzua: ohartarazi dutenez, euririk egin ezean eten egin beharko dute Bardeako ureztatze sistema. Muga bat ezarri dute: gutxienez 50 hektometro kubiko ur behar ditu izan presak; langa horretatik behera izandakoan etenen da ureztatzea. Gaur egun, 74 hektometro ur ditu.
Bardeako ureztatze kanpaina eteteak zuzenean eraginen lieke, besteak beste, Zangoza, Caseda, Esa, Melida eta Caparrosoko nekazariei. 18.000 hektarea dituzte lur horietan nekazaritzari eskainita. |
2022-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/218118/kpiaren-igoera-lan-itunen-iraupen-osoan-zatikatzeko-prest-agertu-da-ela.htm | Ekonomia | KPIaren igoera lan itunen iraupen osoan zatikatzeko prest agertu da ELA | Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak negoziazioak blokeatzea egotzi dio Confebaski, eta erosteko ahalmena bermatzen ez duten eskaintzak egitea. | KPIaren igoera lan itunen iraupen osoan zatikatzeko prest agertu da ELA. Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak negoziazioak blokeatzea egotzi dio Confebaski, eta erosteko ahalmena bermatzen ez duten eskaintzak egitea. | ELA sindikatuak ez du sinatuko KPIaren araberako soldata igoera bermatzen ez duen lan itunik. «Gure marra gorria da», zehaztu du Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak. Udazkenean hainbat hitzarmenen negoziazioei ekingo zaie berriz, eta sindikatu subiranistak bere jarrera zein izango den aurreratu du. Hala ere, ez da tematuko urtez urteko KPI igoera batekin, eta soldata zatika eguneratzeko prest agertu da: «Hitzarmenaren amaieran KPIaren araberako igoera bat izango dela bermatzen bada, sinatzeko prest gaude». Lakuntzak zehaztu duenez, aurten sektore mailako lau hitzarmen sinatu ditu ELAk —Gipuzkoako ostalaritza eta eraikuntza, Bizkaiko autoeskolak eta Arabako gizarte esku-hartzea—, eta lauretan baldintza horiek adostu dituzte.
Lakuntzaren iritziko, baina, egun negoziazioen oztopoa ez dago sindikatuetan, patronalean baizik. «Confebask, negoziazio mahaietan, %3tik beherako eguneraketak eskaintzen ari da. Ikusiko dugu Bizkaiko metalgintzako patronalak hori zuzentzen duen. Ez du KPIaz hitz egin nahi. Soldaten %7ko debaluazioa da hori». Sindikatuaren ustez, eskaintza horien atzean «estrategia» bat dago, negoziazioak blokeatzeko: «Blokeatuz gero, soldaten debaluazioa luzatzea lortzen dute». Alde horretatik, kritika egin die UGT eta CCOO sindikatuei, eta egotzi die KPIaren igoera osoari «uko egiten» ibiltzea.
ELAren jarrera irmoa da, argi baitute KPIa eguneratzea posible dela, eta haien ustez aurrez aipaturiko lau itunak dira horren eredu. Are gehiago, Confebaskek aurkakoa dioenean «aitzakiak» jartzen ari dela uste du. Sindikatuak nabarmendu du egunerokoan «lantokietan» ikusten dutela KPIa igotzen dutela, eta gogoratu du enpresek «eta batez ere enpresa handiek» izan dituzten irabaziak. ELAren ikerketa batzordearen arabera, Ibex-35eko enpresek 2019an baino %83 mozkin handiagoak izan dituzte aurten, eta akziodunen artean banaturiko dibidenduak soldatak baino hogeita hamar aldiz gehiago handitu dira. |
2022-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/218119/aragones-anc-eta-omnium-culturalekin-elkartuko-da-laquohaien-proposamenak-entzutekoraquo.htm | Mundua | Aragones ANC eta Omnium Culturalekin elkartuko da, «haien proposamenak entzuteko» | Ateak itxita bildu dira, Bartzelonako Sant Jaume jauregian. 2023ko bigarren seihilekoan independentzia deklaratzea proposatu du ANCk. | Aragones ANC eta Omnium Culturalekin elkartuko da, «haien proposamenak entzuteko». Ateak itxita bildu dira, Bartzelonako Sant Jaume jauregian. 2023ko bigarren seihilekoan independentzia deklaratzea proposatu du ANCk. | Pere Aragones Kataluniako Generalitateko presidentea gaur arratsaldean bildu da ANC Biltzar Nazional Katalaneko, Omnium Culturaleko eta Independentziaren Aldeko Udalerrien Elkarteko buruzagiekin, «haien proposamenak entzuteko eta independentziaren inguruko ikuspegiez hitz egiteko». Gatazka politiko bete-betean bilduko dira. Izan ere, ERC Esquerra Republicanak ez zuen parte hartu igandeko Diadako mobilizazioetan, ez zetorrelako bat ANCren planteamenduarekin. ANCko presidente Dolors Feliuk, berriz, ultimatuma egin zion ERCri mobilizazioen amaierako hitzaldian: «Egin ezazue independentziaren aldeko apustua, edo deitu bozetara». Bilera ateak itxita egin dute, Bartzelonako Sant Jaume jauregian.
Batzarrra hasi baino minutu batzuk lehenago eskainitako prentsaurrekoan, Feliuk aurreratu du proposatuko dietela Generalitateari eta alderdi independentistei datorren urteko bigarren seihilekoan independentzia aldarrikatzea; hain zuzen ere, Europako Batasunaren presidentetza Espainiaren esku geratzen denean. Feliuren esanetan, aldarrikapena tarte horretan egiteak «ikusgaitasuna» lortzeko balioko du, eta Espainiari «zailago egingo zaio errepresioa baliatzea». Horrez gain, eskatuko dute 2023an independentzia aldarrikatzeko «borondatea» argi utz dezala parlamentuak hilaren amaieran egitekoa duen osoko bilkuran. «Ebazpen horrek ahalbidetuko luke independentzia bultzatuko duen gizarte mugimendua piztea».
Hauteskundeetara aurkezteko prest azaldu dira ANCkoak. Vilaweb atarian egindako elkarrizketa batean, Feliuk gizarte zibilak osatutako zerrenda baten alde egin du: «ANC gizarte zibilak osatutako zerrenda bat osatzeko prest dago, aldaketarik egongo ez balitz. Gu ez gara, ordea, hauteskundeetara deitzen dutenak: hori Generalitateko presidentearen esku dago».
Bozik ez, oraingoz
Aragonesen alderdiak adierazia du ez daudela horretarako prest. «Ez dugu uste hauteskundeak izan beharko liratekeenik», azaldu zuen atzo ERCko eledun Marta Vilaltak.
Omnium Culturalek «ziklo berri bat» bilatzen du. Xavier Antich presidentearen arabera, ERC, JxC Junts Per Catalunya, CUP, ANC, Omnium Cultural eta Consell Per La Republicak osaturiko taldea handitu beharko lukete, «eragile berriekin». Sindikatuei, ikasleen antolakundeei eta udalerri mailako taldeei egin die aipamen Antichek.
JxCk jatorrizko seikotearen alde egin du, eta kritiko azaldu da Aragonesen gobernuarekin. Jordi Turull idazkari nagusiaren ustez, Kataluniako Gobernua «independentziatik urrundu da», eta hil honen amaieran erabakiko du haren alderdiak, militantziari galdetuta, gobernuaren parte izaten jarraitu edo ez. |
2022-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/218120/aralarko-larreen-kalitatea-eskasa-dela-eta-basoak-falta-direla-dio-landarlan-elkarteak.htm | Gizartea | Aralarko larreen kalitatea eskasa dela eta basoak falta direla dio Landarlan elkarteak | Larre antolamendurako plan bat beharrezkoa dela dio elkarteak; joan den astean, abeltzainek protesta egin zuten plana salatzeko. | Aralarko larreen kalitatea eskasa dela eta basoak falta direla dio Landarlan elkarteak. Larre antolamendurako plan bat beharrezkoa dela dio elkarteak; joan den astean, abeltzainek protesta egin zuten plana salatzeko. | Joan den astean, Aralarko abeltzainek protesta egin zuten Ordizian (Gipuzkoa), euskal jaietan, Enirio-Aralar Mankomunitateko juntak larre antolamendurako plana berrabiarazteko asmoa adierazi ostean. Haien esanetan, abeltzain guztiek errefusatu zuten agintaldiaren hasieran mankomunitateak abian jarri zuen plana, eta gehitu zuten Gipuzkoako EH Bilduk hitzeman ziela plana izoztuko zutela. Hala ere, joan den astean jakin zuten plana berrabiarazteko asmoa zutela, eta horrek samindu zituen.
Gai horrekin lotuta, Landarlan ingurumen elkarteak dio larre antolamendurako plan bat beharrezkoa dela Aralarren, egungo arazoei aurre egiteko. Haien esaneta, uda honetan bero handia egin du, eta euri gutxi, eta horrek Aralarko abereen portaera aldatu du. Bestalde, esan dute mendikateko abereen karga %150ekoa dela, eta larreen kalitatea okertu egiten dela horrela: «Aralarko goi lurretan baso gehiago behar dugu. Abeltzain zein mendizaleoi garbi geratu zaigu uda honetan. Zer esanik ez abereei. Mendi babesle eta babes barruti esaten zaien eremuek legez basotze bidean egon beharko lukete, baina larrea besterik ez dago», adierazi dute. Basoak Aralarko biodibertsitatea, lurzorua eta ura babesteko funtsezkoak direla ere badiote, baita abereentzat ere.
Abeltzainen sindikatuen jarrera ere kritikatu du Landarlanek. Elkarteak dio sindikatuek nahiago dutela Aralarko goi lurretara ur zisternak igotzeko pistak egin, Aralarko lurzorua eta larreen baldintzak hobetu ditzaketen neurriak hartu baino. Hori dela eta, elkartea prest agertu da mankomunitatearekin, Gipuzkoako Foru Aldundiarekin eta sindikatuekin elkarlanean aritzeko. |
2022-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/218121/ager-topaketak-azaroaren-5ean-izanen-dira-azkoienen.htm | Gizartea | Ager topaketak azaroaren 5ean izanen dira, Azkoienen | Errigora mugimenduaren eskutik sortutako jaialdia da, eta Nafarroa hegoaldeko eta erdialdeko euskaldunak batzea du helburu | Ager topaketak azaroaren 5ean izanen dira, Azkoienen. Errigora mugimenduaren eskutik sortutako jaialdia da, eta Nafarroa hegoaldeko eta erdialdeko euskaldunak batzea du helburu | Azkoienen (Nafarroa) izanen dira Ager topaketak, datorren azaroaren 5ean. Jaialdiaren helburua Nafarroa hegoaldeko eta erdialdeko euskaldunak batzea da. Baita zona horretan euskararen erabilera bultzatzea ere. Gainera, antolatzaileek nahi dute topaketa eztabaidagunea izatea, guztien esperientziak partekatzeko.
Goizean hainbat gairi buruzko tailerrak egonen dira: gazteak, hezkuntza, kirola, kultura, erakundeak eta komunikabideak. Parte hartzeko ezinbertzekoa da aldez aurretik izena ematea: Errigorako webgunearen bidez egin daiteke. Tailerrak gaztelaniaz eta euskaraz izanen dira. Eguerdian bazkaria antolatu dute. Arratsaldean, berriz, Pirritx, Porrotx eta Marimototsen ikuskizuna eta pilota partida izanen dira. 20:00etatik aurrera kontzertuak egonen dira. |
2022-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/218122/frantziako-hezkuntza-ministeriotik-zenbait-emaitzarekin-itzuli-nahi-du-eepk.htm | Gizartea | Frantziako Hezkuntza Ministeriotik zenbait emaitzarekin itzuli nahi du EEPk | Bilkura eginen dute bihar, Parisen, euskarazko irakaskuntzaren garapena aipatzeko. Azterketen gaia erdigunean izanen da | Frantziako Hezkuntza Ministeriotik zenbait emaitzarekin itzuli nahi du EEPk. Bilkura eginen dute bihar, Parisen, euskarazko irakaskuntzaren garapena aipatzeko. Azterketen gaia erdigunean izanen da | Lehen test bat; tenperatura hartzeko parada izanen da batzuen ustez. Antton Kurutxarri EEP Euskararen Erakunde Publikoko lehendakariak «baikor» agertu nahi du, eta gutxieneko emaitza batzuekin itzultzea espero du. «Bederen brebeta laxa dezatela, gazteak bakean utz ditzatela», adierazi dio BERRIAri. «Brebeta [Bordeleko] errektoretzak kudeatzen du. Aski da Parisek argi berdea ematea, gutun bat bidaltzea, eta afera konpondua da».
Frantziako Hezkuntza Ministerioan bilkura eginen dute, bihar arratsaldean, EEPko ordezkariek eta Ipar Euskal Herriko parlamentariek euskarazko irakaskuntzaren garapena aipatzeko. Hezkuntza ministroaren kabineteko zuzendariordea eta hizkuntza gutxituetan berezitua den aholkularia izanen dituzte parean. Eta bi aipagai nagusi: euskara hutsean ari diren ikasgelen irekitze publiko eta pribatuan, eta azterketak euskaraz egiteko eskubidea. «Ikasturte honetarako irekitze bat baino gehiago onartu dituzte. Segur izan nahi dugu baldintzarik gabe onartuak izan direla, eta ez digutela oztopo berririk ezarriko», esplikatu du Kurutxarrik.
Horien artean da Irisarriko (Nafarroa Behera ) eskola publikoa. Aurten, lehen mailan ere indartuko dute euskararen presentzia. Lehen urtean, euskara hustean izanen dituzte lehen hiruhilekoko eskola orduak; ondoren, %75 eginen dituzte euskaraz, hirugarren urtea bukatu arte. Laugarren eta bosgarren urteetan, oren parekotasunean oinarritutako elebitasunarekin segituko dute. Bide horri atxiki nahi zaio EEP. «Ministerioari helarazi nahi diogu murgiltzea lehen etapa bat dela ibilbide elebidun orokor bat egiteko publikoan eta katoliko pribatuan», adierazi du Kurutxarrik. Hemendik aitzina, jarrera «proaktibo» batekin aritu nahiko luke EEPk, eskola publikoei begira lan berezia eginez euskarazko irakaskuntzan aitzina egin dezaten; «plangintza edo eskema bat» proposatu nahi diete Parisko erabakitzaileei.
Seaskaren hitzarmena
Azterketen gaiak sor lezake tentsio gehiago. «Frogatu nahi diegu ez dela inolako arazorik, ez hizkuntza mailan ezta teknikoki ere». Horiek baitira Frantziako Hezkuntza administraziotik eman izan dituzten argudioak. «Haurren ibilbide osoan behin baino gehiagotan aztertua da ikasleen frantses maila; brebeta aitzin zertifikatua da», ohartarazi du Kurutxarrik. Joan den ekainean, euskaraz erantzundako brebetako zientzia azterketen zuzenketa antolatu zuen Seaskak Euskal Hirigune Elkargoaren babesarekin, teknikoki posible dela erakustera emanez.
Baxoa «konplikatuago» ikusten du Kurutxarrik, baina «xantierra abiatu» nahi dutela erran du. Seaskak, EEP, eta Frantziako Estatuak 2019an izenpetu zuten hitzarmenean, ikasleek baxoko azterketa batzuk euskaraz egiten ahalko zituztela adostu zuten, alta, hitza jan du administrazioak. Ekainean bukatu zen hitzarmena, eta dokumentu berriaren edukia negoziatzen ari dira momentu hauetan. Seaskak errana du gutxieneko lorpen batzuk kausitu ezean ez duela hitzarmena izenpetuko. Pentsa daiteke adostutakoa beteko dela segurtatzeko bermeak ere eskatuko dituztela. Biharko bilkurak Parisen borondatea neurtzeko balioko du zentzu horretan.
Azterketak Euskaraz kolektiboak espero du Parisko bilkurak «aterabideak» ekarriko dituela. «Ez balitz hala, gure aldarrikapena lortu arte borrokatzen segituko dugu, tinko eta gogotsu», adierazi dute agiri batean |
2022-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/218123/glenn-close-ez-da-izango-70-zinemaldiko-epaimahaiburua.htm | Kultura | Glenn Close ez da izango 70. Zinemaldiko epaimahaiburua | Aktore estatubatuarra ezingo da Donostiara etorri, «familiako larrialdi bat» dela eta. Matias Mosteirin ekoizle argentinarrak ordezkatuko du. | Glenn Close ez da izango 70. Zinemaldiko epaimahaiburua. Aktore estatubatuarra ezingo da Donostiara etorri, «familiako larrialdi bat» dela eta. Matias Mosteirin ekoizle argentinarrak ordezkatuko du. | Glenn Closek atsekabez adierazi du ezingo duela parte hartu Donostiako 70. Zinemaldian, «konpromiso oso handiko eginbehar bat» zelako harentzat epaimahai ofizialeko burua izatea. Donostiako Zinemaldiak urteetan edukitako epaimahaiburu ezagunenetako bat izango zen, eta hark ere irrika azaldu izan du lan hori egiteko; «inoiz izan ez dudan abentura berri bat da». Ohar batean, esan du «familiako larrialdi» bat izan duela eta etxean egon beharko duela datozen egunetan.
Closeren ordez, Matias Mosteirin ekoizle argentinarra izango da epaimahaiburua, Zinemaldiak adierazi duenez. Ibilbide oparoa egin du azken hogei urteetan, eta, besteak beste, film hauetan parte hartu du K&S ekoiztetxeko zuzendari lanean: El último Elvis (Armando Bo, 2012), Relatos salvajes (Damian Szifron, 2014), El clan (Pablo Trapero, 2015), La cordillera (Santiago Mitre, 2017) eta La odisea de los giles (Sebastian Borensztein, 2019).
Epaimahai ofizialeko gainontzeko kideak hauek dira: Antoinette Boulat casting zuzendari eta gidoigile frantziarra, Tea Lindeburg zuzendari eta gidoigile danimarkarra, Rosa Montero idazle eta kazetari espainiarra, Lemohang Jeremiah Mosese zinemagile eta artista bisual lesothoarra eta Hlynur Palmason zuzendari eta gidoigile islandiarra. |
2022-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/218124/errepublikazalea-izatea-de-facto-legez-kanpokoa-ote-den-galdetzen-ari-dira.htm | Mundua | Errepublikazalea izatea 'de facto' legez kanpokoa ote den galdetzen ari dira | Hainbat pertsona atxilotu dituzte egunotan monarkiaren aurkako zeinuak erakusteagatik, Elizabeth II.aren heriotzaren inguruko ekitaldien harira. Talde errepublikazaleek, jazarpena salatu, eta ekintza gehiago iragarri dituzte. | Errepublikazalea izatea 'de facto' legez kanpokoa ote den galdetzen ari dira. Hainbat pertsona atxilotu dituzte egunotan monarkiaren aurkako zeinuak erakusteagatik, Elizabeth II.aren heriotzaren inguruko ekitaldien harira. Talde errepublikazaleek, jazarpena salatu, eta ekintza gehiago iragarri dituzte. | «Erresuma Batuan errepublikanoa izatea erabat errespetagarria izan ohi zen. Beraz, zergatik ari dira pertsonak atxilotzen horregatik?». Galdera bota zuen atzo Zoe Williams The Guardian egunkariko zutabegileetako batek.
Izan ere, azken egunotan, Elizabeth II.aren heriotzaren inguruko ekitaldien harira, hainbat pertsona atxilotu dituzte, monarkiaren aurkako mezuak jendaurrean erakusteagatik, Edinburgon (Eskozia) eta Londresen zein Oxforden (Ingalaterra).
Eskoziako hirian 22 urteko gazte bat hartu zuten preso atzo, erregina zenduaren zerraldoa zeraman segizioan, Charles erregeari oihu egiteagatik. Ikusle batzuek batzuek bortizki bota zuten lurrera protestaria, eta Poliziak, erasotzaileak identifikatu beharrean, gaztea atxilotu zuen.
Igandean, 22 urteko emakumezko bat atxilotu zuten Edinburgon, St Giles katedralaren aurrean, Inperialismoa pikutara, abolitu monarkia mezua erakusteagatik. Katedralaren barruan Elizabeth II.aren zerraldoa zegoen.
Bi gazteak epailearen aurrera eraman dituzte.
Horrez gain, 52 urteko beste gizonezko bat atxilotu zuten atzoko desfilean, «bakearen kontra egitea» leporatuta.
Asteburuan, beste emakume bat atxilotu zuten Ez da nire erregea mezua erakusteagatik.
Eta Oxforden 45 urteko Symon Hill eraman zuten preso, eta gero askatu, errege berria aldarrikatzeko agiria irakurri zutenean «Nork bozkatu du?» oihukatzeagatik. Historia irakaslea da Hill, eta zera gaineratu zuen: «Estatuburu bat ezarri digute, geure onespenik gabe».
Paul Powlesland abokatu eta klimaren inguruko ekintzaileak atzo salatu zuen Londresko Parlamentuko plazara joan zela orri zuri batekin, eta polizia bat inguratu zitzaion identifikatzeko eskatzen. Poliziarekin edukitako elkarrizketa grabatu zuen abokatuak, eta hor entzun daiteke agenteak ohartarazi ziola atxilotu egingo zuela paper horretan Ez da nire erregea idatziko balu, horrek «norbait sumin zezakeelako».
«Erreginaren aldeko dolu aldi isil bat ongi dago, baina hori erabiltzea Charlesen koroatzea sendotzeko, eta horren aurkako disidentziari jazartzeko, iraingarria da, eta lotsagarria», idatzi du abokatuak sare sozialetan.
Poliziak 1986ko Ordenu Publikoaren Legea erabili du atxiloketak egiteko.
Powleslanden bideoa bolo-bolo zabaldu ostean, Londresko polizia metropolitanoak mezu bat plazaratu behar izan zuen atzo, agenteei gogorarazteko herritarrek protesta adierazteko eskubidea daukatela.
Protesta gehiago bidean
Adierazpen askatasunaren aldeko hainbat taldek agiriak plazaratu dituzte atxiloketak gaitzesteko. «Monarkiaren abolizioa eskatzea monarkia bezain zaharra da, eta adierazpen askatasunaren giltzarria Erresuma Batuko demokrazian», adierazi du Global Majority Vs Campaign talde atikolonialistak, esaterako.
Atxiloketek protesta egiteko asmoak areagotu dituzte, ordea. Republic taldeak, esaterako, iragarri du monarkiaren aurkako ekintzak areagotuko dituela Charlesen koroatzea hurbildu ahala. Datorren urtean espero da ekitaldi hori egitea.
«Adierazpen askatasuna funtsezkoa da. Eta are garrantzitsuagoa hedabideetan etengabe ari direnean goresten eztabaidarik eta kontsentsurik gabe izendaturiko errege bat».
Taldeak ohartarazi du monarkiak herritarren artean duen sostengua jaisten ari dela azken urteotan, eta abolizioaren aldeko jarrera %25koa dela dagoeneko.
«Disidentzia gogor zapaltzea» bide egokia ez dela ohartarazi du gaur The Guardian-eko beste zutabegile batek, Marina Hydek. «Une honetan, indar erakustaldiak ahultasun erakusgarriak baino ez dira». |
2022-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/218125/bar-gloria-plazaratu-du-nerea-ibarzabalek-bere-lehen-nobela.htm | Kultura | 'Bar Gloria' plazaratu du Nerea Ibarzabalek, bere lehen nobela | Familia baten taberna jarri du agertoki nagusitzat, eta, hiru protagonisten bizipenen bidez, lana, heldu egitea, desira eta komunikazioa hartu ditu hizpide, besteak beste. | 'Bar Gloria' plazaratu du Nerea Ibarzabalek, bere lehen nobela. Familia baten taberna jarri du agertoki nagusitzat, eta, hiru protagonisten bizipenen bidez, lana, heldu egitea, desira eta komunikazioa hartu ditu hizpide, besteak beste. | Taberna itxi eta garbiketa lanekin bukatzean, mahai beraren bueltan biltzen dira gauero Ana, Rakel eta Migel. Baserritik herri industrial batera aldatu den familia bateko alabak dira lehen biak; Espainiatik etorritako sendi bateko semea da bestea, lankide ez ezik, etxekotzat ere badaukatena, familiaren Bar Glorian ia umetatik egin baitu lan. Tabernaren azuleju gorriak agertokitzat hartuz eta hiru protagonisten bizipenak ehunduz osatu du Nerea Ibarzabal Salegik bere lehen nobela, Bar Gloria, eta Susa argitaletxearekin kaleratu du. «Bizimodu aldaketa erradikal batera presaka egokitu behar izan dutenen istorio bat da Bar Gloria. Etxearen esanahia aldatu, lur berrira errotu eta lehenbailehen hazi nahi izan dutenena», adierazi du idazleak.
Herri erdigunean, erreka bazterrean, tren geltokitik gertu dago Bar Gloria, Ibarzabalek esplikatu duenez. Mostradore altu bat eta beiratedun jantoki bat ditu, baita disekatutako idi buru bat ere sarrerako ate gainean. Fabriketako langilez betetzen da goizetik, eta familiaren baserritar jatorriak ere baldintzatzen du tabernaren izaera, zeinak inguruko herrietako landa eremuko jendea ere erakartzen duen. Hala, «bi paisaia nagusi», urbanoa eta nekazaritza tradizioa, elkartzen ditu guneak. «Jendea sukalderaino sartzen da, eta, zaraten eta usainen anabasa horretan, pertsonaiei oharkabean igaroko zaie denbora; haurtzaroa eta helduaroa, bizitza eta lana bereizezin bilakatzeraino».
Lanak elkartu ditu kontakizuneko hiru protagonistak, «beharrak batu edo urrundu egin baititzake pertsonak», ohartarazi du idazleak. «Lanak harrapatutako jendea kontatu nahi nuen liburu honetan, hara eta hona dabiltzan bitartean filmatu. Nola, esku bustien eta hanka minberatuen gainetik, haiek direna izateko indarrari eusten dioten, nola amesten duten, noiz eta zergatik hautatzen duten amiltzea edo altxatzea, eta zenbateraino dagoen hori beraien esku».
Nobelan agertzen diren eremu gehienak —kalea, taberna, proba tokia...— gizonek menderatutakoak direla ere azaldu du, eta Bar Gloriako zerbitzariak haien begiradapean, haien eskura, haien elkarrizketak entzunez hazi direla. «Gizonek abereak bezatzen dituzten moduan bezatu nahi izango dituzte emakumeak ere, lanaren eta indarraren bidez. Baina badira sen errebeldeak, neurriko uztarririk egin ezin zaienak». Idi probetako iruditeria ere eraman du liburura, «pertsonen eta gainerako animalien arteko harremanak esanguraz betetakoak» iruditzen baitzaizkio.
Eta, testuinguru horretan, ihes egiteko desira sentituko dute istorioko hiru protagonistek, nork bere modura, Ibarzabalek zehaztu duenez: «Iraganeko eta etorkizuneko irla hobeak dauzkate buruan, baina mostradorea hesi bat da, edo beti haien zain egongo den babesleku ezagun bat».
Eszenaz eszena kontatua
Bere izenez sinatutako lehen nobela badu ere, Ibarzabalek lehendik ere badu harremanik letrekin. Bertsolari izateaz gain, kazetaria da ikasketaz, eta hainbat hedabidetan zutabegile aritu izan da eta ari da —BERRIAn, besteak beste—. Txakur Gorria sormen kolektiboak argitaratutako hainbat liburutan ere idatzi du. Bar Gloria-ren «ernamuina» orain bi urte hazi zitzaiola azaldu du idazleak, oso modu «lausoan» hasieran. «Eszenak zerrendatzen hasi nintzen. Pertsonaia, leku eta garai dezente sartzera nindoanez, bakoitzaren usaina lehenengora suma zedin nahi nuen». Leku bakoitzaren bereizgarriak eta haien araberako pertsonaien aldaerak landu zituen. «Kontatzen bezainbeste, erakusten saiatu naiz».
Aitortu du erronka izan dela beretzat «lanaren abiadura orrialdeetan harrapatzea, eta aldi berean pertsonaien ezinegonak modu lasaiago batean deskribatzen asmatzea». Hala, bestelako hizkuntza bat garatu du liburuan. «Saiatu naiz garbi hitz egiten ez duen jendearen hizkera hori aletzen: begirada bidezkoa, errezelen ostekoa eta isiluneetakoa. Familia askotan ohikoa den komunikazio mota hori interesatzen zitzaidan. Korapiloak askatu gabe, isildu eta aurrera jarraitzea erabakitzen duen jendea».
Hain zuzen, liburuan isiltasunak garrantzia duela iritzi dio Leire Lopez Ziluaga editoreak. «Bortxaketa batek jarriko du argumentua martxan, eta horrek sortutako ezinegonak. Baina hori pizgarria da, nobela ez baita hori bakarrik, inondik inora. Liburua gauza asko da». Haren ustez, heldu egiteko prozesuari, lanari eta desirari buruzko liburua da, baita komunikazioari buruzkoa ere.
Eta zerrendatu ditu nobelak jorratzen dituen auzi gehiago ere editoreak: krisi ekonomikoa, gizonkeria, gaixotasuna, bortxa, maitasuna, ahizpen arteko harremana, sexualitatea... Aldi berean, eta batez ere, irakurleari «espazio asko» uzten dion liburu bat dela adierazi du. «Nobelaren ezaugarrietako bat da idazleak beharrezkoa dugun hori bakarrik kontatzen digula, argazki osoa guk osa dezagun. Eszenaka kontatutako liburu bat da, eta gu gara ondorioak atera behar ditugunak». |
2022-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/218126/polloeko-mausoleo-frankistari-esanahia-aldatzeko-neurriak-aurkeztu-dituzte.htm | Politika | Polloeko mausoleo frankistari «esanahia aldatzeko» neurriak aurkeztu dituzte | Hilobiraturiko miliziano ezagunen izenak jasoko dituen plaka bat eta eskultura bat ezarriko dituzte, gaur hilerrian bertan eginiko ekitaldi batean iragarri dutenez | Polloeko mausoleo frankistari «esanahia aldatzeko» neurriak aurkeztu dituzte. Hilobiraturiko miliziano ezagunen izenak jasoko dituen plaka bat eta eskultura bat ezarriko dituzte, gaur hilerrian bertan eginiko ekitaldi batean iragarri dutenez | Data sinbolikoa aukeratu du Donostiako Udalak Polloeko hilerrian dagoen mausoleo frankistarekin zer egingo duen iragartzeko: matxino faxisten tropek Donostia okupatu zuteneko 86. urteurrena. Monumentuari «esanahia aldatzeko», hainbat ekintza egingo dituzte, baina baztertu egin dute han hobiraturik dauden miliziano errepublikazaleak identifikatzea, aztarnak oso hondatuta daudelako.
Aurtengo maiatzean jakinarazi zuen Aranzadi zientzia elkarteak mausoleo frankistan miliziano antifaxisten gorpuak zeudela hobiraturik, «gutxienez» hamazazpi. EH Bilduk proposatuta, Donostiako Udalak eskatu zion Aranzadiri ikertzeko Polloekoak legea urratzen ote zuen. Historialariek ondorioztatu zuten mausoleoa gerra amaitu bezain pronto eraiki zutela, eta han hobiraturiko 121 pertsonaren izen zerrenda osatu zuten. Izenak banan-banan aztertuta, ikusi zuten horietako gutxienez hamazazpi miliziano anarkistak, komunistak eta sozialistak zirela, Donostia tropa faxistetatik defendatzera joandakoak.
Kanposantuaren ekialdean dago hobia, harrizko gurutze handi baten azpian. Horretan plaka bat zegoen, testu honekin: «Espainiaren eta Jainkoaren idealak defendatzeagatik hil zituztenen oroigarri». Lurperaturikoen izen-abizenak agertzen ziren. Gehienak poliziak, militarrak edo guardia zibilak ziren. Maiatzean kendu zuten plaka hori.
Hilerrian bertan egin dute ekitaldia, gaur arratsaldean. Gogora institutuaren izenean egon da han Aintzane Ezenarro, eta, iragarri duenez, orain arte ziurtatu diren hamazazpi miliziano horien izenak jasoko dituen plaka bat jarriko dute monumentuan. Horrekin eman nahi diete «duela 86 urte eduki ez zuten omenaldia eta agurra», Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasuneko, Justiziako eta Gizarte Politiketako sailburuak ekitaldian esan duenez.
Eneko Goia hiriko alkateak azaldu duenez, eskultura bat jarriko du hobian, «hemen dautzan biktimak gogoratzeko», eta iraganaren inguruan hausnartzeko.
Uztailaren amaieran, bilera egin zuten Eusko Jaurlaritzak, Donostiako Udalak eta biktimen senideek, monumentuarekin zer egin aztertzeko. Adierazi dutenez, han adostu zuten monumentuari esanahia aldatzea. Biktimen senideak ere egon dira ekitaldian.
Aranzadiko antropologo Lurdes Herrastik azaldu du ezinezkoa dela mausoleoan dauden berrehun pertsonen gorpuzkiak identifikatzea, egurrezko hilkutxak usteldu egin direlako, eta hezurrak nahastuta daudelako. |
2022-9-13 | https://www.berria.eus/albisteak/218127/gizon-bat-atxilotu-dute-arguedasen-emaztea-hiltzen-saiatzea-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Arguedasen, emaztea hiltzen saiatzea egotzita | Emakumeak hiru labankada ditu, eta Tuterako Sofia Erregina ospitalera eraman dute | Gizon bat atxilotu dute Arguedasen, emaztea hiltzen saiatzea egotzita. Emakumeak hiru labankada ditu, eta Tuterako Sofia Erregina ospitalera eraman dute | Guardia Zibilak 50 urteko gizon bat atxilotu du Arguedasen (Nafarroa), giza hilketa saiakera delitu batengatik. Emazteari labanaz eraso egitea leporatu diote.
Bikotearen etxearen ondoko kalean atzeman dute atxilotua, eta, Guardia Zibilaren esanetan, gizonezkoak aurre egin die agenteei. Emakumeak, berriz, labanaz eginiko hiru zauri dauzka —horietako bat, larria—, eta Tuterako Sofia Erregina ospitalera eraman dute. Ikerketa zabalik da. |
2022-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/218149/jaurlaritzaren-aurreproiektuak-berretsi-du-ikasleek-euskaraz-b2-maila-lortu-beharko-dutela.htm | Gizartea | Jaurlaritzaren aurreproiektuak berretsi du ikasleek euskaraz B2 maila lortu beharko dutela | Eusko Jaurlaritzak publiko egin du Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroa. Hezkuntzak doakoa izan beharko duela agindu dute. Udal Hezkuntza Kontseiluak sortuko dituzte, ikasleak eskolatzeko irizpideen inguruan kontsulta egiteko. EP-IUk ohartarazi du hezkuntza itunaren aurka doala. | Jaurlaritzaren aurreproiektuak berretsi du ikasleek euskaraz B2 maila lortu beharko dutela. Eusko Jaurlaritzak publiko egin du Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroa. Hezkuntzak doakoa izan beharko duela agindu dute. Udal Hezkuntza Kontseiluak sortuko dituzte, ikasleak eskolatzeko irizpideen inguruan kontsulta egiteko. EP-IUk ohartarazi du hezkuntza itunaren aurka doala. | Apirilean jarri zizkioten Eusko Legebiltzarreko lau alderdi nagusiek Hezkuntza Legea ontzeko oinarriak Eusko Jaurlaritzari, eta gaur plazaratu dute hori oinarri hartuta Eusko Jaurlaritzak ondu duen Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroa. Bihar jarriko dute jendaurrean, eta epe bat zabalduko dute, ekarpenak egin ahal izateko. Behin horiek jasota, gobernu kontseiluan onartuko dute aurreproiektua, eta handik Eusko Legebiltzarrera bidaliko dute, prozedurak aurrera jarrai dezan. Honatx lehen zirriborroan jaso dituzten gako nagusiak, diru publikoa jasotzen duten ikastetxe guztientzako ezarritako jarraibideak:
Ikusi gehiago: EP-IUk ohartarazi du hezkuntza itunaren aurka doala aurreproiektua
Euskara
Testuaren arabera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hezkuntza sistema «eleaniztuna» izango da, «euskararen inguruan artikulatua». Baina ez dute zehaztu ereduen sistemarekin jarraituko duen ala ez. Hezkuntza akordioan egin bezala, ordea, helburu zehatzak ezarri dituzte: ikasleek euskaraz nahiz gazteleraz B1 maila lortu beharko dute Lehen Hezkuntza bukatzerako, baita B2 maila ere Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzaren amaieran. Hala dela ziurtatzea irakasleen esku egongo da, baina Hezkuntza Sailak «ebaluazio tresnak» jarriko dizkie, «ikasle guztiek lege honetan xedatutako hizkuntzen ezagutza maila lortuko dutela bermatzeko». Eta Hezkuntza Sailak jarraipena egingo du: «Hezkuntzaren arloan eskumena duen sailak jarraipen sistema eraginkor bat jarriko du abian, ebaluazioaren emaitzak hobetzeko eta ezarritako helburuak lortzeko».
Gainera, Euskararen eta Hizkuntzen Irakaskuntzarako Institutua ere sortuko dute. Hainbat helburu izango ditu: irakasleak euskal kultura transmititzeko gaitzea, euskal curriculuma lantzea, eskola materialaren sorkuntza «antolatzea» eta eskola eremuan normalizazio planak bultzatzea, besteak beste.
Segregazioa
Hezkuntzari buruz ez ezik, segregazioaren aurkako neurriez ere mintzo da testua. Hezkuntza Sailaren ardura izango da bermatzea ikastetxeek «inklusioari laguntzeko» behar beste baliabide tekniko eta langile dituztela.
Ikasleak ikastetxera sartzen diren momentutik eragotzi asmo dute segregazioa. Familiek ikastetxea hautatzeko eskubidea mantenduko dute, baina ikasleak «arrazoi sozioekonomikoengatik edo bestelakoengatik» ez bereizteko neurriak hartuko dituzte. «Sarbide eta onarpen prozesua honako printzipio hauen arabera arautuko da: ekitatea, hezkuntza inklusioa, gizarte kohesioa sustatzea eta eskuragarri dagoen hezkuntza eskaintzaren barruan ikastetxea aukeratzeko eskubidea errespetatzea». Xedea hauxe izango da: egungo eskolatze eredua «pixkanaka» eraldatzea eta ikastetxe jakin batzuetan «ikasle zaurgarrien kontzentrazioa saihestea».
Bide horretatik, ikastetxe publiko eta itunpeko guztietan ikasleak onartzeko prozedura bakarra jarriko dute martxan. Udalak «lankidetzan» arituko dira matrikulazio prozesuan. Udal Hezkuntza Kontseiluak ere sortu ahal izango dira, ikasleak eskolatzeko irizpideen inguruan kontsulta egiteko.
Argi mintzo da neskak edo mutilak soilik onartzen dituzten ikastetxeen inguruan: «Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoko ikastetxeetan ez da sexu bereizketarik onartuko». Alegia, testuaren arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan neskentzat edo mutilentzat dauden sei ikastetxeek ezingo dute diru publikorik jaso.
Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoa
Zirriborroan, azaldu dute «Euskal Hezkuntza Zerbitzu Publikoa» ikastetxe publikoen nahiz itunpeko ikastetxe pribatuen bidez emango dutela. Batetik, ikastetxe publikoez mintzo da testua: «Euskal hezkuntza sistema, funtsean, dagoen ikastetxe publikoen sarean oinarrituko da eta, beharren arabera, etorkizunean sor daitekeen sarean». Testuarena arabera, Hezkuntza Sailak hezkuntza eskaintza programatuko du, leku publiko nahikoa badaudela bermatzeko, batez ere biztanleria berria dagoen lekuetan.
Bestetik, itunpeko ikastetxeak ere egongo dira, eta diru publiko gehiago jasoko dute: «Derrigorrezko irakaskuntzak ematen dituzten itunpeko ikastetxeak euskal hezkuntza sistemaren parte izango dira, eta osorik finantzatuko dira irakaskuntza horiei dagokienez». Trukean, ezingo dute kuotarik kobratu: «Derrigorrezko doako irakaskuntzetan, eta arrazoi sozioekonomikoengatik bereizkeriarik gerta ez dadin, funts publikoen bitartez finantzatutako ikastetxeek ezin izango dute doan emandako irakaskuntzengatik familietatik datorren inolako funts edo diru kopururik jaso, eta, era berean, zentro horiek ezin izango dute fundazio edo elkarteei kuotak edo ekarpenak egiteko betebeharrik ezarri, ezta irakaskuntzei lotutako nahitaezko zerbitzurik ezarri ere, baldin eta finantzaketa publikoaren xede diren zerbitzu, prestazio edo esparru materialei eragiten badiete». Ikastetxe horiek, halaber, hezkuntza legean eta dekretuetan jasoko diren baldintzak bete beharko dituzte, eta kontrolak egingo dizkiete: «Hala badagokio, ezartzen diren auditoretzak egingo zaizkie, eta baliabide publikoen erabileran izaera finalista ziurtatzea ahalbidetzen duten kontabilitate gardentasuneko arauak bete beharko dituzte».
Laikotasuna
Hauxe zihoen laikotasunari buruz apirilean lau alderdi nagusiek sinatutako akordioak: «Euskal Hezkuntza Sistema laikoa da. Lege organikoak ezarritako gutxienekoa izango da ikastetxeek Erlijio ikasgaiari eskaini diezazkioketen gehienekoa eta doktrinamendurik ez dela izango bermatuko dute». Orain, ordea, ez dute hain baieztapen argirik egin. Hezkuntza sistemaren helburuetako bat hauxe dela esan dute: «Funts publikoen bitartez finantzatutako ikastetxeetako irakaskuntzen laikotasunean oinarritutako hezkuntza eredua garatzea, itunpeko ikastetxe pribatuen berezko izaera errespetatuz». |
2022-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/218150/europako-justiziak-berretsi-egin-du-bruselak-googleri-jarritako-isunik-handiena.htm | Ekonomia | Europako justiziak berretsi egin du Bruselak Googleri jarritako isunik handiena | Auzitegiak 218 milioi euroan apaldu du Europako Batzordeak 'Android auzian' ezarritako kopurua, eta zigorra 4.125 milioi euroan utzi du. | Europako justiziak berretsi egin du Bruselak Googleri jarritako isunik handiena. Auzitegiak 218 milioi euroan apaldu du Europako Batzordeak 'Android auzian' ezarritako kopurua, eta zigorra 4.125 milioi euroan utzi du. | Kontsolamendu txikia da Google erraldoiarentzat Europako Batasuneko Auzitegi Nagusiak haren helegitea aintzat hartu izana Android auzian. Soilik zati batean hartu duelako kontuan, eta, modu horretan, Europako Batzordeak lehiaren araudia urratzeagatik jarritako inoizko isunik handiena berretsi duelako. Izan ere, 2018. urtean Margrethe Vestager Lehia komisarioaren lantaldeak AEBetako konpainiari ezarritako 4.342 milioi euroko isuna 4.125 milioi euroan utzi du auzitegiak.
Urte horretan bertan Googlek jarri zuen helegitearen ondorioz iritsi da azken ebazpen hau. Eta ez da azkena izango, gainera, Mountain Viewko konpainiak (Kalifornia, AEB) hala nahi izanez gero, behintzat. Googlek beste aukera bat baitu orain berriro helegitea jartzeko, Europako Batasuneko Justizia Auzitegian. Beraz, ez da amaitu Batzordeak lehiaren arauak urratzeagatik inoiz jarritako isunik handienaren prozesua, baina ezagutu berri den ebazpen horrek indarra eman dio Vestager komisarioak hartutako erabakiari.
Vestager amesgaizto bihurtu da Googlerentzat, 2017tik 2019ra hiru isun erraldoirekin zigortu baitu: 8.257 milioi euro, guztira. Kaliforniako konpainiak, ordea, ez du bakerik lortu oraindik: EBko Lehia komisarioarengandik jaso duen zartada bildumari beste azote bat gehitzeko aukera dago, Google for Jobs lan bilatzailea ere jomugan baitu.
Horiek horrela, epaileek ontzat jo dute Googlek behartu egin zituela erabiltzaileak Android motako sakelakoen eta tableten fabrikatzaileak Google Search eta Google Chrome instalatzera. Hori abusuzko praktika bat izan zela diote ebazpenean, Batzordeak 2018an azaldu zuen moduan. Ebazpenak dio Googlek jakinarazitako arrazoiek ezin izan diotela aurre egin ebidentzia horri.
Dena den, bada epaileek aldatu duten zati bat, Googleri arrazoia emanda. Bruselak Google zigortu zuen sakelakoen fabrikatzaileekin eta sare kudeatzaileekin sinatutako zenbait akordio zirela eta, publizitatearen zati bat baldintzatzen zutelakoan. Bada, epaileek uste dute Lehia komisariotzak ezin izan duela hori frogatu, eta isuna 218 milioi euro apalago bihurtu du.
Batera edo bestera, Googlek esan du «dezepzioa» hartu duela, ebazpena ezagutu ondoren. «Androidek aukera gehiago ekarri ditu denontzat, eta milaka negozio arrakastatsu babestu ditu Europan eta mundu osoan», adierazi du enpresak ohar batean. Halaber, aldarrikatu du Android bideragarria den «kode irekiko sistema operatibo bakarra» dela.
Hego Korean ere bai
Europatik bakarrik ez, Hego Koreatik ere iritsi zaizkio albiste txarrak Googleri azken orduetan. Herrialde horretako Informazio Pertsonalaren Babeserako Batzordeak inoizko isunik handiena ezarri die Googleri eta Metari: 100.000 milioi won (71,7 milioi euro inguru). Batzordeak dio datu pertsonalak metatu dituztela bereak ez diren beste bideetatik, eta online publizitate pertsonalizatua egiteko erabili dutela. Horiek horrela, Googleri 50 milioi euroko isuna dagokio, eta Metari, berriz, 21,7 milioikoa. |
2022-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/218151/futbolari-irlandar-baten-protesta-elizabeth-iia-gogoratzeko-minutu-bateko-isilunean.htm | Kirola | Futbolari irlandar baten protesta Elizabeth II.a gogoratzeko minutu bateko isilunean | Wigan Athletic taldeko jokalari James McClean aldendu egin da partida baten aurretik bere taldekideengandik minutu bateko isilunean, eta burua makurtuta egon da. | Futbolari irlandar baten protesta Elizabeth II.a gogoratzeko minutu bateko isilunean. Wigan Athletic taldeko jokalari James McClean aldendu egin da partida baten aurretik bere taldekideengandik minutu bateko isilunean, eta burua makurtuta egon da. | Elizabeth II.a Erresuma Batuko erregina hil zenetik, asko eta asko izan dira dolua erakutsi duten herritarrak, eta horiei eman zaien ikusgaitasuna apartekoa izan da. Baina haren eta monarkiaren kontrako protestak ere izan dira Erresuma Batuan bertan, nahiz eta Polizia horiei jazarri eta mezu errepublikazaleak ezkutatu nahian ari den. Atzo Ingalaterrako Bigarren Mailan gertatutakoa, ordea, ezin izan dute estali. Huddersfield Town eta Wigan Athletic taldeen arteko partidaren atarian, Elizabeth II.a gogoratzeko minutu bateko isilunea egin zutenean, jokalari bat bere taldekideengandik aldendu eta metro batera jarri zen, burua makurturik —goiko argazkian, ezkerrean—. Ez zen keinu hutsal bat izan. Jokalari hori James McClean irlandarra da, Derryn jaioa (Ipar Irlanda), errepublikanoa eta katolikoa.
Eztabaida eragin du McCleanek keinuak. Bi taldeetako jokalariak, bakoitza bere zelaian, besarkatu egin ziren minutu horretan, eta zer esana eman du McCleanen protestak, aparte jarrita. Jokalariak, baina, sekula ez ditu ezkutatu bere ideia politikoak eta horiekin duen konpromisoa. 33 urte ditu, eta, Wigan Athletic taldean jokatzeaz gain, Irlandako selekzioan ere jokatzen du; kapitainetako bat da. Ipar Irlandako selekzioarekin jokatu zuen lehenik, 20 urtez azpiko taldean, baina 2011n selekzio nagusian jokatzera deitu zutenean, uko egin zion Ipar Irlandako selekzioari, «betiko», bera katolikoa zela argudiatuz, eta adieraziz zaleen artean bandera unionistak ikustea eta kanta unionistak entzutea ez zela atsegina beretzat.
Jokalariak, gainera, Derry jaioterriko auzo katoliko bateko mural ezagun bat dauka tatuatuta izterretako batean. You're now enteering Free Derry (Derry askean sartzen ari zara) dio tatuatutako muralak. Protestaren ondoren, sare sozialetan haren kontra egin dute askok, baina zenbaitzuek defendatu egin dute. Izan ere, minutu bateko isilunean taldekideengandik aldendu eta protesta egin zuen arren, parte hartu zuen isilunean, eta, gainera, besoko beltza jantzi zuen. Erabakigarria izan zen partidan McClean, eta Wiganek 1-2 irabazi zuen, bigarren gola sartzeko irlandarrak eman zuen azken pase bati esker. Partida amaitzean, zaleek haren izena oihukatu zuten.
Minutu bateko isilunearen ondoren, Wigan Athletic taldeak sare sozialetan zabaldu zuen momentu ederra izan zela, Elizabeth II.aren irudi batekin batera. Ez zuen aipatu McCleanen keinua. Gero, ordea, partida jokatzen ari zela, txio batean McClean taldekideei besarkatuta gol bat ospatzen agertzen den argazki bat zabaldu zuen. |
2022-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/218152/irungo-gasbidearen-ahalmena-handitzeko-konpresorearen-alde-dago-madril.htm | Ekonomia | Irungo gasbidearen ahalmena handitzeko konpresorearen alde dago Madril | Espainiako Gobernuak iragarri du EAJren eskaera babesten duela, eta Irungo gasbidearen gaitasuna handitzeko konpresorea egiten lagunduko duela. | Irungo gasbidearen ahalmena handitzeko konpresorearen alde dago Madril. Espainiako Gobernuak iragarri du EAJren eskaera babesten duela, eta Irungo gasbidearen gaitasuna handitzeko konpresorea egiten lagunduko duela. | Espainiako Kongresuan iragarri du babes hori Teresa Ribera Energia ministroak, EAJko diputatu Idoia Sagastizabalen eskaerari erantzunez. Riberak berretsi du Irun (Gipuzkoa) eta Arrangoitze (Lapurdi) lotzen dituen Euskadour gasbideak bere gaitasun osoa lor dezan konpresore berri bat behar duela, eta hura eraikitzearen alde dagoela.
«Azpiegitura guztiek beren onena emateko neurriak» hartu behar direla esan dio Sagastizabalek Espainiako Energia ministroari, eta «eskura dauden energia berde eta berriztagarri guztiak» bateratu behar direla, erregulazioak eskaera har dezan oinarri. Bezero kontsumitzailea ekoizle kontsumitzaile bihurtuko den formulen aldeko apustua eskatu dio, era berean, EAJko diputatuak Espainiako Gobernuari. |
2022-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/218153/energia-konpainien-irabazietatik-140000-milioi-euro-bildu-nahi-ditu-europako-batzordeak.htm | Ekonomia | Energia konpainien irabazietatik 140.000 milioi euro bildu nahi ditu Europako Batzordeak | «Garai hauetan ez da zuzena aparteko irabazi errekorrak jasotzea gerratik, kontsumitzaileen bizkar», esan du Ursula Von der Leyenek Europako Parlamentuan. Errusiaren kontrako zigorrek indarrean jarraituko dutela berretsi du. | Energia konpainien irabazietatik 140.000 milioi euro bildu nahi ditu Europako Batzordeak. «Garai hauetan ez da zuzena aparteko irabazi errekorrak jasotzea gerratik, kontsumitzaileen bizkar», esan du Ursula Von der Leyenek Europako Parlamentuan. Errusiaren kontrako zigorrek indarrean jarraituko dutela berretsi du. | Argindar merkatuetan esku hartzeko neurriak zehaztuz doaz Europan. Argindarra merkeago sortzen duten energia konpainien ustekabeko mozkinak mugatzea eta haiek banatzea, argindarraren prezioa gasarenetik bereiztea, gasaren preziorako erreferentziak aldatzea...
Irailaren 30ean dute egitekoa Energia ministroen goi bilera, erabakiak hartzen hasteko, eta horretarako negoziazioen oinarri izango da gaur eguerdian Europako Batzordeak xeheago aurkeztuko duen proposamena. Hala ere, Ursula Von der Leyenek jada aurreratu ditu batzuk gaur Europako Parlamentuan egin duen hitzaldian. Besteak beste, azaldu du herrialdeek 140.000 milioi euro bildu ahalko dituztela energia enpresen irabaziei jarritako mugarekin.
Batzordeko presidenteak urtero egiten du hitzaldia parlamentuan, Batasunaren egoerari buruzko eztabaidaren hasieran. Aurtengoa, dena den, berezia izan dela esan daiteke, Ukrainako gerra erdigunean izan delako, eta aurrekoetan baino diskurtso kartsuagoa egin nahi izan duelako Von der Leyenek.
Horren erakusgarri, Batzordeko buruaren janzkera bera: blusa urdina eta jaka horia, Ukrainako banderaren koloreak, zeinak EBko banderaren kolore berak ere badiren. Ez da bakarra izan urdinez eta horiz jantzita. Komisario batzuek eta parlamentuko kide batzuek ere —emakumeak guztiak— keinu hori egin nahi izan dute. Europako Parlamentuan egon da, halaber, gonbidatu nagusi gisa, Volodimir Zelenski Ukrainako presidentearen emaztea, Olena Zelenska.
Von der Leyenek esan du Ukrainako gerrarengatik jarritako zigorrek dardarka jarri dutela Errusiako industria: «Tresneria militarrerako piezak garbigailuetatik hartzen ari dira, erdieroaleak falta dituztelako. Eta zigorrak «jarraitzeko daude hor», berretsi du.
Aitortu du, hori bai, Errusiarekiko menpekotasunak dituela Europako Batasunak. «[Vladimir] Putin ezagutzen zutenei entzun behar geniela da gerra honen lezioetariko bat». Errusiako gasaren menpekotasunetik askatzeko ahaleginak aipatu ditu, erregai fosilaren biltegiratzea %84 dela esanez, Europak iaz bere gasaren %40 inportatu zuela Errusiatik eta aurten soilik %9.
«Baina Errusiak gure energia merkatua manipulatzen jarraitzen du», salatu du Von der Leyenek. Batzordeko presidentearen arabera, energia kontsumoa murrizteko neurriekin jarraitu behar du Europak, horrekin prezioak beheratzeko. Batasuneko herrialdeek familiei eta enpresei laguntzeko egindako ahaleginak ere goratu ditu.
«Baina badakigu ez direla nahikoa», esan du, eta proposatu du argindarra kostu txikian sortzen duten konpainien irabaziak mugatzea, eta mozkin horiek erabiltzea «gehien behar dutenei laguntzeko».
«Konpainia horiek amestu ere egiten ez zituzten etekinak lortzen ari dira. Gure merkatu sozialeko gizartean etekinak onak dira. Baina garai hauetan ez da zuzena aparteko irabazi errekorrak jasotzea gerratik, kontsumitzaileen bizkar. Garai hauetan, etekinak partekatu egin behar dira, eta gehien behar dutenei bideratu».
Irabazien gaineko muga horretatik, Von der Leyenen arabera, herrialdeek 140.000 milioi euro lortu ahalko dituzte «krisiaren kolpea leuntzeko».
Gasaren prezioari dagokionez, Batzordeko presidenteak berretsi du egun Europako merkatuetako erabiltzen den TTF erreferentzia ez dela egokia, merkatua bera aldatu egin delako, gasbidez datorren gasa gutxitu egin delako, eta nabarmen gehitu merkatuan salerosten den gas natural likidotua.
Argindarraren merkatua
Von der Leyenen ustez, egungo argindarraren merkatu marjinalista «ez da zuzen ari kontsumitzaileekin», ez dituelako jasotzen kostu txikiko berriztagarrien onurak. Bereziki argindarraren prezioa gasarenetik askatzeko beharra azpimarratu du.
Etorkizunera begira, iturri berriztagarrien aipamena egin du, baina hidrogeno berdeari garrantzi berezia eman dio. «Hidrogenoak Europaren jokoa alda dezake». Uste horretan, Batzordeak Hidrogenoaren Bankua eratuko du, 3.000 milioi euro inbertitzeko hidrogenoaren merkatuaren sorrera sustatzeko. |
2022-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/218154/mintzalasai-festibalak-euskara-eta-plazera-lotuko-ditu-aurten-ere.htm | Gizartea | Mintzalasai festibalak euskara eta plazera lotuko ditu aurten ere | 54 jarduera antolatuko dituzte irailaren 19tik 25era, Baiona, Angelu eta Biarritzeko elkarteekin elkarlanean. Eremu urbanoan euskarari arnasgunea ematea da helburua. | Mintzalasai festibalak euskara eta plazera lotuko ditu aurten ere. 54 jarduera antolatuko dituzte irailaren 19tik 25era, Baiona, Angelu eta Biarritzeko elkarteekin elkarlanean. Eremu urbanoan euskarari arnasgunea ematea da helburua. | Euskara plazerarekin. Uste baino gehiago garelako! lelopean, irailaren 19tik 25era iraganen da Mintzalasai festibala Baionan, Angelun eta Biarritzen. Aste oso batez, 54 jarduera proposatuko dituzte, mota guzietakoak, hiru hirietako 51 elkarterekin elkarlanean antolatuak. «Hizkuntza eta plazera lotu nahi ditugu, eta elkarteen lana erakutsi nahi dugu, euskara ikusgarriago egiteko», esplikatu du Viviane Ithursarri Biarritzeko euskara teknikariak, sentsibilizazio lanaren beharra azpimarratuta. Hiru ekitaldi nagusi izanen ditu aurtengo festibalak: kolore festa irailaren 23an, Glisseguna irailaren 24an, eta urteroko besta eguna irailaren 25ean.
Biarritzeko eta Baionako herriko etxeen babesarekin antolatuko dute aurten festibala, ez baitute lortu Angeluko Herriko Etxearekin (Lapurdi) partaidetza berritzea. Bi instituzioetako ordezkariek festibala antolatzen duten eragileen lana goraipatu dute. «Hizkuntza politiken erakusleihoa» da, Anne Pinatel Biarritzeko Hizkuntza Politikarako auzapezordearen hitzetan. «Euskararen biziberritzearen erreferente bat da, iraunkortu behar dena». Xabier Parrilla Baionako hizkuntza politikarako auzapezordeak euskara biziberritzeko eraman behar den «borroka zaila» aipatu du, Biarritzekin abiatu duten elkarlanaren onurak azpimarratuta. Baionako Herriko Etxean euskara zerbitzua indartu dutela jakinarazi du: «Urte guzian biziarazi nahi dugu euskara».
Egun bakoitzari gai bat eman diote Mintzalasai festibalean. Astelehenean, Mugi hadi! lelopean, Ibaialde elkartearekin arraunean aritzea, Biarritzeko Marion lakuko baratzezainekin ibilaldia egitea edo Gaia elkartearekin bote luzeko partida bat jokatzea proposatuko dute. Asteartean, gogoetarako tartea izanen da: euskararen erronkak, euskara aisialdietan, euskara eta feminismoa... Asteazkenean haurren eguna ospatuko dute, txikienentzako ikusgarri eta tailer bat baino gehiago eskainita, eta ostegunean plazera jarriko dute erdigunean, kantu eta arno tailerrarekin eta sukaldaritza tailerrekin.
Ikusi gehiago: Egitaraua. |
2022-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/218155/zubietako-erraustegiko-transformadore-nagusiak-matxura-konponezin-bat-daukala-jakinarazi-du-gurasosek.htm | Gizartea | Zubietako erraustegiko transformadore nagusiak matxura konponezin bat daukala jakinarazi du GuraSOSek | Azaldu du erraustegia behin-behineko transformadore batekin funtzionatzen ari dela orain, baina horrek ez duela behar beste elektrizitate sortzen. Bildu dituzten datuen arabera, erraustegia geldirik egon zen hilabetez, apirileko matxuraren ondoren. | Zubietako erraustegiko transformadore nagusiak matxura konponezin bat daukala jakinarazi du GuraSOSek. Azaldu du erraustegia behin-behineko transformadore batekin funtzionatzen ari dela orain, baina horrek ez duela behar beste elektrizitate sortzen. Bildu dituzten datuen arabera, erraustegia geldirik egon zen hilabetez, apirileko matxuraren ondoren. | Joan den apirilaren 25ean hondatu zen Zubietako erraustegiko transformadore nagusia, eta erraustegiak ez zuen bere egitekoa bete—energia balorizatzea—hilabete oso batez, maiatzaren 25era bitartean. Gainera, transformadorearen matxura «konponezina» da, gailuaren fabrikatzaileek adierazi dutenez, eta hura ordezkatzeko jarri duten behin-behineko transformadoreak 6MW baino ez ditu sortzen, berez 24 megawatt ekoizteko ahalmena badauka ere. Datu horiek atera ditu argitara gaur GuraSOSek, Donostian egindako agerraldi batean. Azaldu dutenez, transformadorearen fabrikatzaileak egindako txosten ofizial batetik eta Elektrizitateko Merkatu Iberiarreko Operadorearen datu basetik atera dituzte datuok.
Hilabete geldirik
Apirilean, EAM Errausketaren Aurkako Mugimenduak adierazi zuen erraustegia geldirik zegoela, matxura «enpresa hornitzailearen bidez konpontzen» ari zirela, eta instalazioko babes ekipamenduei esker «inolako kalterik» ez zela egon adierazi zioten GHK-ko iturriek BERRIAri. Hala ere, adierazi zuten erraustegiak funtzionatzen jarraitzen zuela ekipo osagarrien bidez, eta ziurtatu zuten Gipuzkoako hiri hondakinak «normal-normal» tratatzen ari direla. GuraSOSek gaur kaleratutako datuek, ordea, kontrakoa diote. Izan ere, EMIO Elektrizitateko Merkatu Iberiarreko Operadoreak bildutako datuak begiratuta, ikusi daiteke apirilaren 25 eta maiatzaren 25a bitartean Zubietatik ez zela elektrizitaterik bidali sarera.
Horrez gain, GuraSOSek adierazi du Ekondakinek, Zubietako Erraustegiaren kudeatzaileak, Eusko Jaurlaritzako Industria eta Ingurumen Sailari apirilaren 29an eman ziola matxuraren berri; transformadorea hondatu eta lau egunera. Legearen arabera, ordea, horrelako istripuen berri 24 orduan eman behar du enpresak, gehienez.
Behin-behinean martxan
Hilabeteko geldialdiaren ondoren, behin-behineko transformadore bat jarri dute Zubietan, baina EMIOk bildutako datuek diote 6 megawatt baino ez dituela bidaltzen sarera—erraustegiak, berez, 24 megawatt sortzeko ahalmena dauka—, eta, horrez gain, sei hilabeterako baino ez du balio; hau da, azarora arte. GuraSOSek adierazi du «ezezaguna» dela erraustegiaren etorkizuna; izan ere, epe hori betetakoan, ez dakite nola ordezkatuko duten transformadore hori: «Transformadorearen enpresa fabrikatzaileak, orain Japoniako Hitachi enpresarekin elkartuta dagoen ABB alemaniarrak, ez du gomendatzen aparatua konpontzea, kalteen larritasunagatik eta atzeraezintasunagatik, lehen txosten batean ageri denez».
Gainera, GuraSOSek azaldu du transformadorea matxuratu aurretik ere bertan sortzen zen elektrizitateak ez zituela betetzen aurreikusitako kopuruak. Izan ere, GHK-k 2021eko irailaren 9an emandako datuen arabera, Zubietako plantak urtean 160.000 megawatt-ordu sortzea aurreikusten zuen, baina GuraSOSek salatu du egungo kopuruak «oso urrun» daudela iragarritako aurreikuspenetatik: «Elektrizitate Merkatu Iberiarreko Operadoreak eskainitako datuen arabera, Zubietak urteko 55092,4 megawatt-orduko energia bidali du elektrizitate sarera 2021eko apirilaren 1etik 2022ko martxoaren 31ra bitartean, hau da, GHK-k iragarritako aurreikuspenaren %34,4 eta ahamenaren %28,5». |
2022-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/218156/hamar-pertsona-hil-dituzte-tigrayn-tplfk-etiopiari-egotzitako-eraso-batean.htm | Mundua | Hamar pertsona hil dituzte Tigrayn, TPLFk Etiopiari egotzitako eraso batean | Matxinoek su eten bat adosteko intentzioa dute erasoa gorabehera, baina nazioarteari leporatu diote Addis Abebari «presio» ez egitea | Hamar pertsona hil dituzte Tigrayn, TPLFk Etiopiari egotzitako eraso batean. Matxinoek su eten bat adosteko intentzioa dute erasoa gorabehera, baina nazioarteari leporatu diote Addis Abebari «presio» ez egitea | Etiopiako Tigray eskualdeko hiriburuan gutxienez hamar pertsona hil dituzte, aire eraso batean. Hori kaleratu du Reuters berri agentziak, Mekelleko ospitale bateko iturriak aipatuz. Hain zuzen, TPLF Tigray Askatzeko Herri Fronteak salatu du Etiopiako armadak hiriburuko auzo bat bonbardatu duela droneekin, eta, instalazio publiko batzuk «suntsitzeaz» gainera, zenbait zibil «hil edo zauritu» dituela. Reutersen arabera, gobernuko eta armadako iturriek ez diete erantzun zer gertatu den azaltzeko eskaerei.
Tigrayko matxinoek AB Afrikako Batasunak gidatutako bake prozesu batean parte hartzeko prest daudela jakinarazi eta bizpahiru egunera iritsi dira eraso horiek. Gobernuak ez du planteamendu horri buruzko iruzkinik egin. Addis Abeba eta TPLF alderdi milizia 2020ko azarotik daude gerran. Aurtengo martxoa eta abuztua artean, bi aldeen arteko su eten bat egon zen, arrazoi humanitarioak tarteko. Ez zen, ordea, elkarrekin adostutakoa izan, eta, duela bizpahiru aste, berriro hasi ziren borrokak.
«Ekintza desesperatu edo koldarrek ez dituzte lehengoratuko erregimenak guda zelaian pairatutako porrotak», adierazi du matxinoen bozeramaile Getachew Redak, Twitterren. Abiy Ahmed Etiopiako lehen ministroa egin du azken erasoen erantzule. Atzo bertan beste eraso baten berri eman zuen. Nazioarteari egotzi dio «bortxatzaileei» behar besteko «presioa» ez egitea. «Baimentzen ari da erregimenak eta haien aliatu eritrearrek odol gehiago isurtzea helburu genozida batekin». Nabarmendu du, halere, Etiopiaren erasoek «adreiluzko murru batekin» topo egin dutela.
Nolanahi ere, menia bat adosteko prest agertu da TPLF. Gainera, orain arte ez bezala, AB Afrikako Batasunak gidatutako prozesu baten parte izateko prest dago. Orain arte kontra azaldu izan da, iritzita ABren Afrikako eremu horretarako agintari Olusegun Obasanjo nigeriarra Abiyren gertukoa dela. Hain justu, nazioarteak bake elkarrizketa batzuk hauspotzeko ahaleginak areagotu dituenean heldu da matxinoen iragarpena. |
2022-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/218157/azpeitiko-udalak-herri-batzarrera-deituko-du-parke-eolikoaz-aritzeko.htm | Gizartea | Azpeitiko Udalak herri batzarrera deituko du parke eolikoaz aritzeko | Norvegiako Statkraft enpresa publikoak atzo aurkeztu zizkion Eusko Jaurlaritzari Urola erdialdean eta Aramaion (Araba) eraiki nahi dituen parke eolikoen proiektuak, eta Nagore Alkorta Azpeitiko alkateak dio batzarrera deituko dutela eta proiektuaren gaineko xehetasunak emango dituela enpresak. | Azpeitiko Udalak herri batzarrera deituko du parke eolikoaz aritzeko. Norvegiako Statkraft enpresa publikoak atzo aurkeztu zizkion Eusko Jaurlaritzari Urola erdialdean eta Aramaion (Araba) eraiki nahi dituen parke eolikoen proiektuak, eta Nagore Alkorta Azpeitiko alkateak dio batzarrera deituko dutela eta proiektuaren gaineko xehetasunak emango dituela enpresak. | Nagore Alkorta Azpeitiko alkateak hedabideen aurrean hitz egin du gaur goizean, Statkraft enpresak Urola erdialdean eraiki nahi duen parke eolikoaren proiektua zertan den azaltzeko. Alkateak dio enpresak oraindik ez duela tramitazio administratiborik egin, eta soilik Iñigo Urkullu lehendakariari aurkeztu diola proiektua. Hala ere, adierazi du uztailean hasi zela udala enpresarekin biltzen, bilera «informaletan», eta laster enpresak berak herri batzar batean azalpenak emango dituela gehitu du. Batzar horretan eskualdeko enpresa, erakunde publiko, elkarte eta herritarrek parte hartu ahal izango dute, nabarmendu duenez.
Nahiz eta oraindik xehetasun gutxi izan, proiektuak berritzailea dirudiela dio alkateak, bi arrazoiengatik bereziki: lehenik eta behin, alkateak dio proiektua sustatzen ari den erakundea Norvegiako enpresa publiko bat dela; bigarrenik, eta alkatearentzat «garrantzitsuena» dena, enpresak energiaren «sozializazioaz eta demokratizazioaz» hitz egin duela, baita «lankidetzaz» ere. «Enpresak aurkeztutako proiektuak bide bat irekita uzten du enpresek, erakunde publikoek eta herritarrek proiektuaren garapenean parte hartzeko, eta uste dugu bizi garen sistema honetan elementu berritzaile bat dela, eta aukera moduan ikusten dugu», esan du Alkortak.
Parke eolikoaren kokapenari buruz ere galdetu diote alkateari, baina esan du oraindik ez dagoela guztiz zehaztuta proiektua non garatuko den, enpresak oraindik ez baitio ekin proiektuaren tramitazio administratiboari.
Bi parke eoliko
Norvegiako Statkraft enpresak bi parke eoliko eraikitzeko asmoa du Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Azpeitia, Errezil eta Zestoa artean eraiki nahi du lehena, Piaspe izenekoa, eta 32 milioi euro inguruko inbertsioa eskatuko du. 32 megawatteko potentzia izango du, eta urtean 84,7 gigawatt-ordu produzituko ditu. 24.000 etxe ingururi emango dio energia. Bigarren parkea Arabaren, Bizkaiaren eta Gipuzkoaren arteko mugan eraiki nahi dute, eta Itsaraz izena izango du. Piaspe baino potentzia handiagoa izango du, 52,8 megawatt. Urtean 153,8 gigawatt-ordu sortuko ditu parke horrek, eta 44.000 etxe inguru hornituko ditu. 60 milioi euro inguruko inbertsioa beharko du, 92 milioi euro bi proiektuek.
Piaspek 50 megawatteko potentzia gaindituko ez duenez, Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailean tramitatu beharko du enpresak, baina, Itsarazek potentzia hori gaindituko duenez, Espainiako Industria Ministerioan egin beharko du tramitazio administratiboa.
Enpresak espero du tramiteetan arazorik ez egotea, eta 2026an dute asmoa eraikitzen hasteko, 2027an martxan jartzeko.
Proiektuaren aurka, batzarra
Herritar askok ez dute begi onez ikusi Azpeitian parke eoliko bat eraikitzeko proiektua, eta hasiak dira horren aurka antolatzen. Hori dela eta, datorren asteazkenean, irailaren 21ean, batzar ireki bat egingo dute hainbat herritarrek, eta gaiaren inguruko interesa duen oro gonbidatu dute parte hartzera. Sindikatu Zaharrean izango da batzarra, 21:00etan. |
2022-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/218158/irene-papas-aktore-greziarra-hil-da.htm | Kultura | Irene Papas aktore greziarra hil da | Mende erdiko ibilbidean, antzerkian eta zineman aritu zen, eta batez ere pantaila aurrean egindako lanak eman zion oihartzuna mundu zabalean. | Irene Papas aktore greziarra hil da. Mende erdiko ibilbidean, antzerkian eta zineman aritu zen, eta batez ere pantaila aurrean egindako lanak eman zion oihartzuna mundu zabalean. | Irene Papas aktore greziarra (Chiliomodi, 1926) gaur hil da, 96 urterekin, Greziako Kultura Ministerioak jakinarazi duenez. Alzheimerra diagnostikatu zioten 2018an.
Papas XX. mendean Grezian sortutako aktorerik ezagunena izan zen, eta kultur ikono bilakatu zen bere herrialdean. Izan ere, antzerkian mitologia grekoko pertsonaia ezagunak interpretatu zituen: Antigona, Elektra, Medea, Penelope... Oholtza gaineko lana pantaila aurrekoarekin uztartu zuen 1950eko hamarkadan, baina mundu zabaleko ospea 60ko urteetan iritsi zitzaion, nazioartera jauzi egin, eta Hollywoodeko eta Europako koprodukzioetan lanean hasi zenean, hain zuzen ere. The Guns of Navarone drama epikoak (J. Lee Thompson, 1961), Electra (Michael Cacoyannis, 1962) Euripidesen tragedian oinarritutako tragediak eta Zorba the greek (Yorgos Yavella,1964) Nikos Katzantzakisen nobelaren egokitzapenak Oscar sarietarako izendapenak eta sariak eskuratu zituzten, eta horrekin batera, Papas izar bilakatu zen mundu guztian.
Hain zuzen ere, 1967an militarrak boterera iritsi zirenean Grezian, Papasek eta beste beste hainbat artistak alde egin zuten herrialdetik. Lehendabizi Italiara jo zuen, eta gerora New Yorkera, eta bi herrialde horietako zuzendari ezagunekin egin zuen lan: Martin Ritt, Franco Zefirelli, Francesco Rosi. Era berean, Costa Gavras herrikidearen Z film politiko mugarriko protagonistetako bat ere izan zen. 1974an, diktaduraren erorketarekin, bere herrialdera itzuli zen. |
2022-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/218159/nafarroako-gobernua-utzi-du-eneko-larrartek-tuteran-alkategai-izateko.htm | Politika | Nafarroako Gobernua utzi du Eneko Larrartek, Tuteran alkategai izateko | Ahal Dugu-k, IUN-NEBk eta Batzarrek osatutako Zurekin Nafarroa zerrendan aurkeztuko da, hiru urtez Etxebizitzako zuzendari izan ostean. | Nafarroako Gobernua utzi du Eneko Larrartek, Tuteran alkategai izateko. Ahal Dugu-k, IUN-NEBk eta Batzarrek osatutako Zurekin Nafarroa zerrendan aurkeztuko da, hiru urtez Etxebizitzako zuzendari izan ostean. | Eneko Larrarte Nafarroako Gobernuko Etxebizitza departamentuko zuzendari nagusia kargutik kentzeko erabakia onartu du gaur Maria Txibiteren gobernuak. Larrartek berak hala eskatuta hartu dute erabakia, asmoa baitu heldu den maiatzeko hauteskundeetan Tuterako alkatetzarako zerrendetan aurkezteko. Zehazki, Ahal Dugu-k, IUN-NEBk eta Batzarrek osatutako Zurekin Nafarroa koalizioko zerrendaburua izanen da Tuterako Udalean.
Larrarte Tuterako alkate izan zen 2015etik 2019ra bitarteko legealdian, Ezkerra koalizioko hautagai zela, lehen aldiz aginte makila UPNri kenduta. Urte hartako aldaketa politiko-instituzionalaren aurpegi nagusietako bat izan zen, Uxue Barkos lehendakariarekin eta Joseba Asiron Iruñeko alkatearekin batera.
2019. urtean, Navarra Sumak alkatetza berreskuratu zuen, Alejandro Toqueroren hautagaitzak gehiengo osoa lortuta. Oposiziora igaro beharrean, Larrartek Nafarroako Gobernura egin zuen jauzi, Etxebizitza Departamentuko zuzendari nagusi izendatu baitzuen Jose Mari Aierdi kontseilariak. Erabaki horren ondorioz, IUN-NEBtik kanporatu zuten berehala, alderdi horren zuzendaritzak erabakia baitzuen PSN, Geroa Bai eta Ahal Dugu-ren arteko koalizio gobernuan ez sartzea. |
2022-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/218160/ep-iuk-ohartarazi-du-hezkuntza-itunaren-aurka-doala-jaurlaritzaren-aurreproiektua.htm | Gizartea | EP-IUk ohartarazi du hezkuntza itunaren aurka doala Jaurlaritzaren aurreproiektua | Miren Gorrotxategi oso kritiko agertu da Jaurlaritzaren Hezkuntza Legearen aurreproiektuarekin, «ez diolako erantzuten legebiltzarrak adostutakoari». Testuak ez ditu asebete ELA, Steilas eta Euskalgintzaren Kontseilua. | EP-IUk ohartarazi du hezkuntza itunaren aurka doala Jaurlaritzaren aurreproiektua. Miren Gorrotxategi oso kritiko agertu da Jaurlaritzaren Hezkuntza Legearen aurreproiektuarekin, «ez diolako erantzuten legebiltzarrak adostutakoari». Testuak ez ditu asebete ELA, Steilas eta Euskalgintzaren Kontseilua. | Elkarrekin Podemos-IU oso kritiko agertu da gaur Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroarekin. Miren Gorrotxategik adierazi du testuak, gaur egun dituen edukiekin, ez duela jasoko haren taldearen babesa. Lege berrirako irizpideak adostu zituen alderdietako bat da EP-IU, EAJ, EH Bildu eta PSE-EErekin batera, baina gaur ezagutarazi den testuarekin ez da ados agertu Gorrotxategiren taldea. «Ez dugu ikusten adostutako oinarrien espiritua testuan, eta, dagoen bezala, Elkarrekin Podemos-IUk ez du babestuko», ohartarazi du Gorrotxategik. «Itunaren espiritua zen itunpekoa eskola publikoaren laguntzaile izatea, baina hori ez da inon ikusten», erantsi du. Eta oharra egin dio Jaurlaritzari: «Ez diogu babesik emango itunaren aurka doan lege bati». Eragileak ere, kritiko
ELA sindikatuaren ustez, berriz, egungo hezkuntza sistemaren arazoak betikotzen ditu Jaurlaritzaren aurreproiektuak. «Gaur egun, ez zaie heltzen hezkuntza publikoko eta itunpeko langileen arazoei», salatu du Miren Zubizarreta sindikatuko arduradunak. Zubizarretaren iritziz, testu artikulatuak «zehaztasun eta garapen gutxi» jasotzen ditu hezkuntza itunarekin alderatuta. Halaber, kritikatu du gaur egungo hezkuntza sistema eraldatzeko asmorik ez duela jasotzen testuak; besteak beste, euskaran, sare banaketan eta esparru normatiboan. Horrekin batera, parte hartzerik gabeko prozesu bat sustatzea egotzi dio Jaurlaritzari, hala nola ez duelako aukerarik eman langileen lan baldintzei buruz eztabaidatzeko. «Lege berri bat eraiki nahi bada, ezinbestekoa da langileen iritziak eta egoerak kontuan hartzea, baina ez da espaziorik ireki horretarako».
Steilaseko arduradun Nagore Iturriozek, berriz, salatu du aldaketarik ez dagoela akordioen oinarrietako edukietatik. Kritikatu du, besteak beste, hezkuntza zerbitzu publikoaren kontzeptua erabiltzea «eufemismo» bat dela, baita doakotasuna bultzatuko dela ere. Iturriozek salatu du Steilasek egindako ekarpenak ez daudela jasota testuan: «Alde bakarrez eta eremu politikoan egindako lege pribatizatzaile bat dela uste dugu».
Euskalgintzaren Kontseiluak ere egin du testu artikulatuaren gaineko balorazioa. Prentsa ohar batean, adierazi du ona dela legeak berariaz jasotzea zein diren ikasleek eskuratu beharreko hizkuntza gaitasunak derrigorrezko hezkuntza amaitzerako, eta «egokitzat» jo du legeak hitzarmenean adostutakoari jarraitzea. Hala ere, kezka adierazi du legeak ez duelako zehazten euskal hezkuntza sistemak zein hizkuntza ereduri jarraituko dion. «Euskal hezkuntza sistema eleaniztuna berresten du lege zirriborroak, baina ez du zehazten nola interpretatu behar den sistema eleaniztuna izatea hizkuntza ereduari dagokionez». Kontseiluaren iritziz, Eusko Legebiltzarrak onartu zuen hezkuntza itunak bere egin zituen berrikuntza batzuek ez dute islarik testu berrian. Besteak beste, «bi hizkuntza ofizialen eta atzerriko hizkuntza baten ezagutza bermatuko duen eredu inklusibo orokortua ez dago modu esplizitu batean jasota aurreproiektuan», Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiaren iritziz. |
2022-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/218161/prozedura-administratiboa-abiarazi-dute-nafarroan-ebazteko-sexu-bereizketa-egiten-duten-eskolek-legea-urratzen-duten-ala-ez.htm | Gizartea | Prozedura administratiboa abiarazi dute Nafarroan, ebazteko sexu bereizketa egiten duten eskolek «legea urratzen duten ala ez» | Elma Saiz bozeramaileak berretsi du «ikastetxeen finantzaketa ituna bertan behera uzteko motibo» izan daitekeela ikasleak sexuaren arabera bereiztea. | Prozedura administratiboa abiarazi dute Nafarroan, ebazteko sexu bereizketa egiten duten eskolek «legea urratzen duten ala ez». Elma Saiz bozeramaileak berretsi du «ikastetxeen finantzaketa ituna bertan behera uzteko motibo» izan daitekeela ikasleak sexuaren arabera bereiztea. | Nafarroako Gobernuak prozedura administratiboa abiarazi du Miravalles-Redin eta Irabia-Izaga ikastetxe erlijiosoek LOMLOE legea urratzen duten ala ez ebazteko. Hezkuntza Departamentuko Ikuskaritza zerbitzuak aste honetan jakinarazi duenez, ikasleak sexuaren arabera bereizten dituzte bi ikastetxe horiek. Lehen Hezkuntzan, segregazio hori «era progresiboan» bukatzeko hitzarmena sinatua dute Nafarroako Gobernuarekin: horren arabera, ikasgela mistoak eskaintzen dituzte Miravalles-Redinek eta Irabia-Izagak Lehen Hezkuntzako 1. eta 2. mailetan, eta, 2026-2027ko ikasturterako, hezkuntza mistoa maila guztietara zabaldu nahi dute. Horren truke, Lehen Hezkuntzako finantzaketa ituna bermatua dute ikastetxeok datozen bost urteetarako.
Batxilergoan, ordea, ikasleak sexuaren arabera banatzeak LOMLOE hezkuntza legea urratzen duela uste du Nafarroako Gobernuak, eta prozedura administratiboa zabaldu du, Saizek azaldu duenez, «ikuskaritza zerbitzuak egiaztatutako gertakari horien xehetasunak neurtzeko». Prozesua burututa, Batxilergoko finantzaketa ituna bertan behera uzteko erabakia har dezake gobernuak.
Hala ere, prozesua ez da berehalakoa izanen. Lehenik eta behin, ikuskaritza zerbitzuaren txostena igorriko dute bi ikastetxeetara, eta epe bat zabalduko dute, zuzendaritza taldeek alegazioak aurkez ditzaten. Horren arabera, zirt edo zart eginen du Hezkuntza Departamentuak. |
2022-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/218162/isildutako-eskuak-liburua-aurkeztu-du-jon-abril-olaetxeak-gaur-donostian.htm | Gizartea | ‘Isildutako eskuak’ liburua aurkeztu du Jon Abril Olaetxeak gaur Donostian | 11 lanbidetan aritutako hamalau emakume dira kontakizuneko protagonistak. Gerraostean emakumeek kanpoan ere lan egin zutela erakusten du liburuak | ‘Isildutako eskuak’ liburua aurkeztu du Jon Abril Olaetxeak gaur Donostian. 11 lanbidetan aritutako hamalau emakume dira kontakizuneko protagonistak. Gerraostean emakumeek kanpoan ere lan egin zutela erakusten du liburuak | Jon Abril Olaetxeak Isildutako eskuak liburua aurkeztu du gaur Donostian. Abrilen erranetan, «memoria ariketa» bat izan da liburua, eta helburua da erakustea «Frankismoak eta Elizak emakumeengan jarri zuen errepresioa». Horretarako, Euskal Herriko 11 lanbidetan aritutako hamalau emakume elkarrizketatu ditu Abrilek, eta haien bizipenak eta oroitzapenak dira kontakizuna eraikitzen dutenak. Gerra garaitik 80ko hamarkadara bitarte lanbidera sartu ziren emaztekiak dira guztiak.
Historikoki emakumeak etxeko lanetan soilik aritu direla pentsatu izan den arren, horietako aunitzek kanpora irten behar izan zuten. Espartingile, unai edo irakasle gisa lan egitera, adibidez. Ogibide horietan lan egin zuten emakumeen istorioen bidez «ikusezina agerian» jarri nahi izan duela adierazi du Abrilek. «Protagonismo osoa eman nahi izan diet, errelato osoan ahantziak izan direlako». Euskal Herri guztiko emakumeak elkarrizketatzen ahalegindu dela nabarmendu du Abrilek, geografiaren arabera lanbideak aldatu egiten direlako.
Liburuaren lehenbiziko zatia 2016ean egindako Neskatoak dokumentalean oinarritutakoa da. Bertan, Pakita Burguete izeneko emakume baten bizipenak kontatzen dira. Beratik (Nafarroa) Donibane Lohizunera (Lapurdi) neskato joan zen. Bertze hamahiru testigantzen artean daude, adibidez, Libe Goñi, Seaskako lehenbiziko irakaslearena edo Milagros Landa, Otsagabian (Nafarroa) unai gisa aritu zen emaztekiarena.
Tene Mujika saria
Aritz Larrañaga Debako Udaleko zinegotzia eta Xabier Mendiguren liburuaren editorea ere aurkezpenean izan dira. Larrañagak nabarmendu du gisa honetako liburuek Euskal Herriko «historiaren istorio berriak» ezagutzen laguntzen dutela. Mendigurenek, berriz, azaldu du Tene Mujika bekaren irabazleetako bat izan zela Abril. Erika Lagomaren eta Estitxu Fernandezen M, ama* eme* ume* liburua izan zen bertze saritua. |
2022-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/218163/argi-bat-iluntasunean.htm | Bizigiro | Argi bat iluntasunean | Menorcan ateratako bi argazkik irabazi dute BERRIAk antolatutako udako argazkien lehiaketa. | Argi bat iluntasunean. Menorcan ateratako bi argazkik irabazi dute BERRIAk antolatutako udako argazkien lehiaketa. | Urtero legez, BERRIAk udako argazki lehiaketa antolatu du, BERRIAlagunek eta irakurleek argiarekin eginiko artelanak saritzeko. Mundu zabaletik bidali dituzte ehunka irudi.
Lehen saria Iñaki Gereñuk irabazi du, Menorcako (Herrialde Katalanak) Favaritxeko itsasargiari eginiko erretratuarekin (goian).
Getariako (Gipuzkoa) Elkano jatetxean bi lagunentzako otordu bat irabazi du Gereñuk.
Bigarren saria Lander Iruin Ibarzabalek lortu du: bi lagunentzako bazkari bat Dimako Garena jatetxean.
Hori ere Menorcan harturiko irudia da, Macarellako kalan.
Bi horiez gain, Biba Ardoak-eko mahastizainen ardo ekologikoekin osatutako bost saski zeuden sari gisa, eta argazkilariek irabazi dituzte:
- Iñigo Olartek (Azpeitia) - Maite Barrio Rodriguezek (Gasteiz) - Lur Olabarri Etxebarriak (Zeanuri) - Nagore Etxeandia Ortegak (Bilbo) - Aitor Mujika Iraolak (Beasain)
Abuztuaren 22tik irailaren 11ra antolatu du BERRIAk aurten udako lehiaketa. Denera 772 irudi jaso dira, eta galeria batean bildu dituzte.
Ikusi gehiago: Udako Argazkien 2022ko Lehiaketa |
2022-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/218164/anna-gabrielek-espainiako-auzitegi-gorenean-deklaratu-du.htm | Mundua | Anna Gabrielek Espainiako Auzitegi Gorenean deklaratu du | «Desobedientzia» egozten diote CUPeko kideari, urriaren 1eko erreferenduma antolatzen izandako erantzukizunagatik. «Epaia Bartzelonara bidaltzea espero dugu orain», adierazi du auzitegitik irtetean. | Anna Gabrielek Espainiako Auzitegi Gorenean deklaratu du. «Desobedientzia» egozten diote CUPeko kideari, urriaren 1eko erreferenduma antolatzen izandako erantzukizunagatik. «Epaia Bartzelonara bidaltzea espero dugu orain», adierazi du auzitegitik irtetean. | Anna Gabriel CUPeko kideak Pablo Llarena epailearen aurrean deklaratu du gaur, Espainiako Auzitegi Gorenean, Iñigo Iruin bere abokatuak lagunduta. «Desobedientzia» egozten diote, Kataluniako prozesu independentistarekin lotuta. Llarena epaileak ez dio galderarik egin Gabrieli; bai, ordea, Jorge Zaragoza fiskalak. Galdera bakarra egin dio CUPeko kideari: ea Espainiako Auzitegi Konstituzionalaren agindu bat jaso ote zuen, esanez ezin zirela parlamentuan zenbait eztabaida egin —Parlamentuko mahaiko beste kideek jaso zuten agindu hori—, bere jardun parlamentarioa dela eta. Gabrielek ezetz erantzun du, eta dokumentazioarekin frogatu dute, Iruinek azaldu duenez. «Estatuaren abokatuak eta Voxek antzeko galderak egin dituzte, baina ez die erantzun», gehitu du Iñigo Iruin abokatuak.
«Baikor» daude, Iruinen esanetan. «Desobedientzia delitua egozteko, Auzitegi Konstituzionalaren agindua jaso beharko zuen Anna Gabrielek. Ez zuen jaso, eta dokumentuekin frogatu dugu», azaldu du. Ondorioz, Auzitegi Gorenak epaia artxibatzea «logikoa» izango litzateke, Iruinen ustez.
Aurrekari bat ere badago: Mireia Boya CUPeko kide ohiaren kasua. Hura absolbitu egin zuten. Abokatuak azaldu duenez, Espainiako Auzitegi Konstituzionalak ez ziolako agindurik igorri, 2017ko urriaren 1eko erreferendumaren antolaketa eten zezan eskatuz. Boyaren auziko sumarioa Pablo Llarena epaileak hartu zuen lehenik, eta Manuel Marchenaren esku utzi zuen ondoren. Ez zegoen, ordea, argi, Boyarekin batera zihoazen beste bost auzipetuak forudunak izanik, Auzitegi Gorenari edo Kataluniako Auzitegi Nagusiari ote zegokion haiek desobedientziagatik epaitzea. Azkenean, Kataluniako justiziaren esku geratu zen epaiketa, eta hark absolbitu egin zuen, Boyak ez zuelako jaso Konstituzionalaren agindurik, eta, beraz, ezin izan ziolako hari desobeditu.
Gabrielen kasua «laster» itxi lezake epaileak
Iñigo Iruin abokatuaren ustez, baliteke «laster» ixtea sumarioa: «Llarena deklarazioaren zain zegoen, eta Anna Gabrielek gaur deklaratu du. Dena eginda dago. Ikerketa agortuta dago». Hau da, Gorenak Kataluniako instrukzio auzitegi baten esku utziko luke sumarioa; hark egingo luke instrukzioa ebazteko badagoen nahikoa arrazoi epaiketa egiteko. Aurrera egitea erabakiko balu, zigor epaitegi baten esku geratuko litzateke auzia. «Epaia Bartzelonara bidaltzea espero dugu orain», adierazi du Gabrielek, auzitegitik irtetean.
Emozioz beterik hitz egin du Gabrielek auzitegiaren kanpoaldean egindako agerraldian: «Lau urte eta erdi egin ditut etxetik kanpo; hunkituta nago». Kanpoan zain izan ditu CUPeko alderdikide Eulalia Reguant, Albert Botran eta Carles Riera, baita ERCko Oriol Junqueras eta Gabriel Rufian ere, eta Junts per Catalunyako Josep Rius. Han izan dira EH Bilduko Jon Iñarritu eta Mertxe Aizpurua ere.
Lau urtez erbestean izan ostean, aurtengo uztailean aurkeztu zen Gabriel Gorenera. Behin-behinean aske geratu zen, eta gaurko eman zion deklaratzeko ordua. Orduan indargabetu zuten Gabriel atxilotzeko agindua.
Konstituzionalaren errekerimendua, «gako»
Iñigo Iruin abokatuaren arabera, «funtsezkoa» da Konstituzionalak errekerimendu bat igorri izana edo ez. Carme Forcadell Kataluniako Parlamentuko presidenteari, Parlamentuko Mahaiko kideei eta idazkariari, Carles Puigdemont Kataluniako Generalitateko presidenteari eta haren gobernuko kideei pertsonalki bidali zien errekerimendu hura Espainiako Auzitegi Konstituzionalak. Horren bidez, ofizialki eskatzen zien pertsona horietako bakoitzari 2017ko urriaren 1eko erreferenduma antolatzeari utz ziezaioten. Egin zuten erreferenduma, eta, ondorioz, beste delituen artean «desobedientzia» ere egotzi zien Gorenak. «Gabrielek ez zuenez errekerimendua jaso, ezin diote desobedientzia delitua egotzi», azaldu du Iñigo Iruin abokatuak. |
2022-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/218166/estrasburgoraino-iritsi-da-pablo-gonzalez-kazetariaren-salaketa.htm | Gizartea | Estrasburgoraino iritsi da Pablo Gonzalez kazetariaren salaketa | Poloniak «giza eskubideak urratzen dituela» eta egunero «miaketa umiliagarriak» egiten dizkiotela salatu du, kartzelatik igorritako ohar batean | Estrasburgoraino iritsi da Pablo Gonzalez kazetariaren salaketa. Poloniak «giza eskubideak urratzen dituela» eta egunero «miaketa umiliagarriak» egiten dizkiotela salatu du, kartzelatik igorritako ohar batean | 'El Salto' hedabideak eman du Pablo Gonzalezen gutunaren berri. Iragan otsailaren 28an Polonian atxilotutako kazetariak ohar bat bidali du Giza Eskubideen Europako Auzitegira, bere egoera azaldu eta Poloniak eginiko «eskubide urraketak» salatzeko.
Zehazki, Gonzalezek salatu du Poloniak egunero urratzen dituela bere giza eskubide oinarrizkoenak, eta «miaketa umiliagarriak» sufritzen dituela egunero. Gainera, esan du prozesu juridiko osoan ez diotela «gutxieneko bermerik» eskaini. Kazetaria behin-behineko espetxealdian da otsailaren 28az geroztik, eta, iragan abuztuan, egoera hori beste hiru hilabetez luzatzeko erabakia hartu zuen Przemysl eskualdeko auzitegiak. Errusiako zerbitzu sekretuen alde lan egitea egozten diote Gonzalezi, baina haren abokatu Gonzalo Boyek jakinarazi zuen Poloniak ez duela horren frogarik topatu: «Frogaren bat edukiko balute, jakingo genuke, mahai gainean egongo lirateke». Halaber, gaitzetsi zuen oraindik ezin izan dutela kazetariarekin hitz egin.
Izan ere, Gonzalez bakartuta dago, eta debekatuak ditu bisitak bere familiarekin eta konfiantzazko abokatuarekin. Espainiako kontsularen eta Polonian ezarri zioten abokatuaren bisitak soilik dauzka baimenduta. Emazte eta seme-alabekin ere gutun bidez soilik komunika daiteke, eta kazetariaren familiak salatu du eskutitz horiek hilabeteetako atzerapenarekin eta zentsuratuta iristen direla.
Otsailaren 28tik preso
Gonzalez otsailaren 28an atxilotu zuten, Przemyslen, Errusiak Ukrainari egindako erasoak sortutako errefuxiatu krisiaren berri ematen ari zela. Errusiako zerbitzu sekretu militarrarentzat lan egitea leporatzen diote, eta hamar urteko kartzela zigorra jar diezaiokete horregatik. Atxilotu zutenean, hiru hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten, eta beste hiru hilabete luzatu zioten maiatzaren amaieran. |
2022-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/218167/ehuhobetzea-exijitu-behar-dela-esan-du-ferreirak-ikasturtea-abiatzeko-ekitaldian.htm | Gizartea | «EHU hobetzea exijitu» behar dela esan du Ferreirak ikasturtea abiatzeko ekitaldian | Basurtuko Medikuntza Fakultatea lehenesteko konpromisoa hartu du Iñigo Urkulluk, eta unibertsitate sistemaren plan bat agindu du 2023-2026 aldirako. ELA eta LAB sindikatuek, berriz, unibertsitate publikoarentzako finantzaketa handitzeko eskatu diote Eusko Jaurlaritzari. | «EHU hobetzea exijitu» behar dela esan du Ferreirak ikasturtea abiatzeko ekitaldian. Basurtuko Medikuntza Fakultatea lehenesteko konpromisoa hartu du Iñigo Urkulluk, eta unibertsitate sistemaren plan bat agindu du 2023-2026 aldirako. ELA eta LAB sindikatuek, berriz, unibertsitate publikoarentzako finantzaketa handitzeko eskatu diote Eusko Jaurlaritzari. | Ezagutza, komunikazioa eta lankidetza aldarrikatuz abiatu du EHU Euskal Herriko Unibertsitatearen ikasturtea Eva Ferreira errektoreak, gaur Bilbon egindako ekitaldi ofizialean: «Hiruko horren ondorioz, gizarteak oparoagoak dira, bidezkoagoak eta askeagoak. Gure egitekoa da hori, eta gizarteak hala exijitu behar digu». Prestakuntza eskaintza «sendoa» edukita, laneratze adierazle «onetara» iritsita eta ikerketa emaitza «gero eta hobeak» lortuta, unibertsitatearen argazki ona egin du errektoreak: «EHUren osasuna oso ona da, baina hobe dezakegu, eta hobetzea exijitu behar dugu».
Izan ere, unibertsitatearen osasunak baldintzatzen ditu «herrialdearen aurrerabidea eta garapena», baita zientzia sistemaren osasuna ere, Ferreiraren hitzetan. Hala, EHUren funtzio egituratzailea goretsi du: «Oso ideia ona izan zen gurea bezalako unibertsitate publiko eta generalista bat sortzea, zubi lana egiten baitu ezagutza arlo diferenteen artean, belaunaldien artean, lurraldeen artean, enpresa eta entitateen artean, eta eragile publiko eta pribatuen arteko sinergiak azaleratzen laguntzen baitu». EHU gizartearen erdigunean nahi du errektoreak, eta gizartea EHUren erdigunean; ildo horretan, nabarmendu du unibertsitatean sortzen den ezagutza gizartera iristen dela: «Gure ikerketen onurak jaso ez dituen eskualderik ez duzue aurkituko Euskal Herrian».
Hala ere, «jauzi kualitatibo bat» eman nahi du Ferreirak, batez ere nazioarteko posizionamenduan, eta horretarako unibertsitate plana amaitzea eskatu dio Eusko Jaurlaritzari. Eta Iñigo Urkullu lehendakariak erantzun dio unibertsitate sistemaren plan berria prestatzen ari direla 2023-2026 aldirako; hor jasoko dituzte EHUrentzako zein unibertsitate pribatuentzako estrategiak. «Hiru printzipiotan oinarrituta dago: euskal gizarteari eta Europakoari unibertsitate zerbitzua bermatzea, unibertsitatearen balio soziala ekartzea eta ikusaraztea, eta inor atzean ez uztea».
Era berean, lehentasunen artean jarri du Basurtuko Medikuntza eta Erizaintza Fakultatea; izan ere, obrak martxan jarri behar zituen enpresak berriki uko egin dio kontratuari, kostuen gorakadaren ondorioz. «Herri proiektu estrategikoa da. Gure konpromisoa irmoa da, eta unibertsitatearekin lanean ari gara sortu diren zailtasunak gainditzeko eta proiektu hau premiaz gauzatzeko», esan du Urkulluk.
Sindikatuak, protestan
Bizkaia aretoaren auditoriumean egin dituzte adierazpenok agintariek, kanpoan sindikatuak protestan zeudela. Langileen kopuruan eta baldintzetan «gabeziak» salatu ditu LABeko ordezkari Gabi Elkoroariztizabalek, eta EHUrentzat baliabide gehiago eskatu ditu: «Unibertsitate publikoak ez du jasotzen autonomia erkidego honetako erakundeetatik behar duen finantzaketa nahikorik, eta horrek ekarri gaitu egoera honetara: plantilla eskasa, ikerketa ganoraz garatzeko zailtasunak...».
Antzera mintzatu da ELAko Amaia Murua: «Kalitatezko unibertsitatea izateko, dirua behar da, eta gero eta finantzaketa gutxiago jasotzen du EHUk». Zehaztu du Europan batez beste BPGaren %0,91 bideratzen zaiela unibertsitate publikoei, baina EAEn %0,40 baino ez dela inbertitzen. «Orain dela hamar urte baino askoz gutxiago: 2008ko krisiaren ondorio latzenak pairatzen ari ginenean, %0,50 ematen zion Jaurlaritzak EHUri. Horrek esan nahi du unibertsitateak ateak itxi behar dituela udan, hotz egiten duenean ez dagoela berotze nahikorik, langileek erosahalmena galtzen dutela eta gizarteak jasotzen dituen onurak ere gutxitzen direla». Jaurlaritzari egotzi dio unibertsitate publikoan «ez sinestea», eta Euneiz finantzatzea —bihar jarriko da martxan ikastegi pribatu hori, 110 ikaslerekin, edukieraren %60an—. |
2022-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/218168/migrazio-politika-hiltzaileak-salatuko-ditu-europako-parlamentuan-irundik-abiatuko-den-karabana-batek.htm | Gizartea | Migrazio politika «hiltzaileak» salatuko ditu Europako Parlamentuan Irundik abiatuko den karabana batek | Munduko hainbat txokotatik etorritako kolektiboek mugetako indarkeria eta pertsonak migratzera behartzen dituzten arrazoiak salatuko dituzte Bruselan urriaren 1ean | Migrazio politika «hiltzaileak» salatuko ditu Europako Parlamentuan Irundik abiatuko den karabana batek. Munduko hainbat txokotatik etorritako kolektiboek mugetako indarkeria eta pertsonak migratzera behartzen dituzten arrazoiak salatuko dituzte Bruselan urriaren 1ean | Europako Parlamentuaren aurrean protesta egingo dute mundu osotik etorritako 130 kolektibok baino gehiagok —Europakoak eta baita migratzaileen jatorrizko herrialdeetako taldeak ere—, Europan dauden migratzaileen egoera legeztatu dadin eta mugetan giza eskubideak errespeta daitezen eskatzeko. Euskal Herrian, Ongi Etorri Errefuxiatuak, Mugak Zabalduz Karabanak eta Aita Mari Itsas Salbamendu Humanitarioak karabana bat antolatu dute; irailaren 26an abiatuko da, Irundik Bruselaraino.
Urriaren 1ean egingo dute protesta, Eskubideak. Heriotzarik ez lemapean, eta europarlamentari talde batekin ere bilduko dira. Antolatzaileek azaldu dutenez, eskaera zehatzak egingo dizkiete migrazio prozesuetan giza eskubideak errespeta daitezen; besteak beste, zirkulazio librerako eskubidea eta genero ikuspegia txertatzea: «Europako mugek hiltzen dute, eta hori Europako Batasunak eta gobernuek aplikatzen dituzten migrazio politika hiltzaileen errua da».
Horrez gain, salatu dute migratzaileak ihes egitera behartzen dituzten arrazoietan ere jarriko dutela arreta: «Pertsonak migratzera behartzen dituzte, enpresa transnazionalen erauzketa praktiken, armen merkataritzaren eta, oro har, jarduera neokolonialen bidez».
Horrez gain, Bruselarako bidean eta hurrengo egunetan ere zenbait egitasmo antolatu dituzte mugetako egoera eta migrazio prozesuak ezagutarazteko. Besteak beste, paperik gabeko pertsonen kolektiboekin topatuko dira bidean, eta Latinoamerikako Herrien Goi Bilerako osoko bilkura ere egingo dute karabanan. Tailerrak ere izango dira, eta elkarretaratze batera ere deitu dute etorkinak hartzeko Liejako zentroan.
Hari gorri batez loturik
Igandean aurkeztu zuten egitasmoa, Algortako Ereaga hondartzan urtero egin ohi duten ekitaldian. Hain zuzen, hondartza horretan salatu zuten 2014. urteaz geroztik 28.000 pertsona hil direla Europara iritsi nahian, edo barneko mugetatik igarotzeko ahaleginetan. Bertan azaldu zutenez, Memoriaren Tapakia ere eramango dute Bruselara. Hari gorriz josi dituzte mugetan hildako edo desagertutakoen izenak, tapaki zuriaren gainean. Europako beste herrialde batzuetan ere halako tapakiak josi dituzte, eta guztiak Bruselan elkartuko dituzte irailaren 30ean eta urriaren 1ean. |
2022-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/218169/frantziako-hezkuntza-ministerioaren-jarrera-aldaketa-sumatu-du-eepk.htm | Gizartea | Frantziako Hezkuntza Ministerioaren «jarrera aldaketa» sumatu du EEPk | Euskara hutsezko ikasgelen irekitzeak sor litzakeen gorabeherak EEPtik kudeatuko dituztela adostu dute Parisen egin duten bilkuran. Brebeta euskaraz egiteko eskubideaz ondoko asteetan erabakiko du Frantziako Hezkuntza ministroak. | Frantziako Hezkuntza Ministerioaren «jarrera aldaketa» sumatu du EEPk. Euskara hutsezko ikasgelen irekitzeak sor litzakeen gorabeherak EEPtik kudeatuko dituztela adostu dute Parisen egin duten bilkuran. Brebeta euskaraz egiteko eskubideaz ondoko asteetan erabakiko du Frantziako Hezkuntza ministroak. | «Inpresio onarekin» atera dira Euskararen Erakunde Publikoko ordezkariak eta Ipar Euskal Herriko parlamentariak euskarazko irakaskuntza aipatzeko Frantziako Hezkuntza Ministerioan arratsalde honetan izan duten bilkuratik. Bi gai nagusi zituzten aipatzeko: euskara hutsean ari diren ikasgelen irekitzea sare publiko eta pribatuan, eta azterketak euskaraz egiteko eskubidea. Funtsezko emaitzarik gabe atera badira ere, ordu eta erdiko bilkura «biziki giro onean» iragan dela eta «jarrera aldaketa bat» sumatu dutela erran du Antton Kurutxarri EEPko lehendakariak.«Bazen borondate bat guri hitza uzteko eta gure argumentuen entzuteko. [...] Desberdin tratatuak izan gara aitzineko urteei konparatuta». Ondoko asteetarako espero dute ministerioak erantzunak ematea.
Bost solaskide izan dituzte Pariseko bilkuran, horien artean, Thierry Le Goff, ministroaren kabineteko zuzendariordea, Julie Benetti, ministroaren aholkulari berezia, Édouard Geffray DGESCO eskola irakaskuntzaren Frantziako zuzendari nagusia, eta Anne Bisagni-Faure Bordeleko errektorea. Geffrayek joan den abenduan zabaldu zuten zirkularra prestatzeko bilkuretan parte hartu zuela ohartarazi du Kurutxarrik, eta errektorea hor izatea ere baikorki ikusi du: «ministerioan errana izan den guzia entzun du».
EEPko lehendakariaren hitzetan, bilkuran zehar, ontzat eman dute Ipar Euskal Herriko erakundearen zentraltasuna, eta sare publiko eta pribatuan euskara hutsezko ikasgelen irekitzeak sor litzakeen gorabeherak hark kudeatuko dituela adostu dute. Larraineko (Zuberoa) kasua izan liteke adibide bat: herriko ama eskola publikoan euskara hutsean aritzeko adostasun zabala zegoen guraso eta irakasle taldean, baita herriko etxean ere. Guraso bakarra agertu zen kontra, eta horrek blokeatu du proiektuaren abiatzea, aterabide bat atzeman arte. Orain arte, Pirinio Atlantikoetako departamenduko akademia ikuskariak kudeatzen zituen halako aferak, auzapezarekin eta ikastetxeekin zuzenean. Hemendik aitzina, EEPn zentralizatuko dituzte, bertan biltzen baitira Ipar Euskal Herriko instituzio guziak.
Azterketak euskaraz egiteko eskubideaz, brebetaren gaia landu dute bereziki. «Aitortu dute gure argudioak onak zirela eta onartzen zituztela», adierazi du Kurutxarrik. Baina, denbora eskatu dute Pap Ndiaye Frantziako Hezkuntza ministroarekin aipatzeko, hark trenka zezan. «Epe onargarri batean» erantzunen dietela erran dute. Baxoarena «fiteago» aipatua izan da, eta beste hitzordu bat ezartzea hitzartu dute, gaia sakonago aipatzeko. Hala ere, Kurutxarriren arabera, Benedetti aholkulariak onartu du lizeoetako erreformak «kalte» egin ziela hizkuntza gutxituei.
Seaskak, EEP, eta Frantziako Estatuak izenpetzekoa dute hitzarmenaz ez dira aritu, baina Kurutxarriren hitzetan edukia da garrantzitsuena. «Brebetaren gaia trenkatzen bada ez da arazorik izanen». |
2022-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/218170/euskal-herriaren-koloreak-eramateko-eskubidea-eskatu-dute-europako-multikirol-txapelketaren-aurkezpenean.htm | Kirola | Euskal Herriaren koloreak eramateko eskubidea eskatu dute Europako Multikirol Txapelketaren aurkezpenean | Gu Ere Bai taldeak pankarta bat zabaldu du, salatzeko Bilbon larunbatetik aurrera egingo den proban euskal kirolariak Frantzia eta Espainiaren koloreekin aritzera behartu nahi dituztela | Euskal Herriaren koloreak eramateko eskubidea eskatu dute Europako Multikirol Txapelketaren aurkezpenean. Gu Ere Bai taldeak pankarta bat zabaldu du, salatzeko Bilbon larunbatetik aurrera egingo den proban euskal kirolariak Frantzia eta Espainiaren koloreekin aritzera behartu nahi dituztela | Bilbon gaur goizean aurkeztu dute larunbatetik aurrera jokatzekoa den Europako Multikirol Txapelketa. Antolatzaileak eta agintari politikoak han zeudela, Gu Ere Bai taldeko kideek pankarta bat zabaldu dute, euskal selekzioen ofizialtasunaren aldeko mezuarekin. Besteak beste, eskatu dute aintzat hartzeko proban Euskal Herriaren koloreekin parte hartzeko eskubidea. Eusko Jaurlaritzari, Bizkaiko Foru Aldundiari, Bilboko Udalari eta talde politikoei inplikatzeko eskatu diete, egoerari irtenbidea topatzeko.
Izan ere, kirolari profesional zein amateurrak lehiatuko dira txapelketan —triatloia, duatloia eta akuatloia—, eta, Gu Ere Bai plataformak salatu duenez, euskal kirolariak behartu nahi dituzte Espainiaren edo Frantziaren koloreekin aritzera.
Plataformak Espainiako Triatloi Federazioari galdetu dio zer egingo duen Euskal Herriaren koloreekin parte hartuko duten euskal kirolariekin. Erantzun dietenez, txapelketatik kaleratuko dituzte.
Gu Ere Bai-koek arbuiatu egin dute hori, «onartezina eta umiliagarria» delakoan, eta gaineratu dute Euskal Herriak aukera izan beharko lukeela bere talde eta kolore propioekin lehiatzeko.
Dena den, gutxienez norberaren klubaren arroparekin edo nahi dutenarekin lehiatzeko aukera emateko eskatu dute. |
2022-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/218171/puntako-orduetan-argindar-gastua-5-txikitzeko-neurriak-eskatu-dizkie-bruselak-gobernuei.htm | Ekonomia | Puntako orduetan argindar gastua %5 txikitzeko neurriak eskatu dizkie Bruselak gobernuei | Elektrizitate eta hidrokarburo konpainien aparteko irabaziak zergapetzea proposatu du Europako Batzordeak, eta kalkulatu du horien bitartez 140.000 milioi euro bil ditzaketela. | Puntako orduetan argindar gastua %5 txikitzeko neurriak eskatu dizkie Bruselak gobernuei. Elektrizitate eta hidrokarburo konpainien aparteko irabaziak zergapetzea proposatu du Europako Batzordeak, eta kalkulatu du horien bitartez 140.000 milioi euro bil ditzaketela. | Kolore urdin-horiz tindaturiko neurriak proposatu ditu Europako Batzordeak argindarraren prezioa arintzeko. Ukrainako banderaren koloreak dira horiek, eta kolore horietako jantziekin azaldu dira gaur Europako Parlamentura Ursula von der Leyen Batzordeko presidentea eta emakumezko komisarioak, orain arte arbuiatzen zutena derrigorrezkoa dela adierazteko: gerrak behartuta, argindarraren merkatuan esku hartzeko ordua dela uste du Bruselak.
Gasa erabiltzen ez duten argindar enpresen eta petrolio konpainien gehiegizko irabaziak zergapetzeko eskatu du Batzordeak, eta derrigorrezkoa egin nahi du puntako orduetan argindar kontsumoa %5 txikitzea.
Ohiko janzkerarekin azaldu zen hedabideen aurrera Franz Timmermmans Batzordeko lehendakariordea, baina horrela jantzita ere argi utzi nahi izan du zertara datorren Bruselaren ziaboga. «Putinen gerra» izan da erantzulea, ordura arte ongi funtzionatzen zuen argindar merkatua «sabotatu» duelako. Horren aurrean esku hartu behar dela defendatu zuen, «milioika europar ezin direlako neguan hotzez egon».
«Premiazko neurriak» aurkeztu ditu orain Bruselak, eta asmoa da hilaren 30erako gobernuek oniritzia ematea. Luzeago joko dute, berriz, gasari gehienezko prezio bat jartzeko aukerak —Alemania eta beste herrialde batzuk aurka daude, Errusiak gas esportazio guzti-guztiak etengo dituela uste dutelako—, eta, batez ere, argindarraren prezioa finkatzeko sistema berriak. Sistema hori iritsiko dela agindu du Timmermansek, «erregai fosil merkeen garaia amaitu» delako, eta hurrengo negua ere «gogorra» izango delako.
Hori egin bitartean, hauek dira Batzordeak proposatu dituen neurriak:
Kontsumoa jaistea. Udan, EBko estatu kideek hitzartu zuten modu boluntarioan gas kontsumoa %15 txikituko zutela. Orain, ordea, Bruselak behartu nahi ditu martxorako %10 gutxitzera argindar kontsumoa. Aurrezkiak %5ekoa izan beharko du puntako orduetan, horietan erabiltzen delako gehien gasa argindarra sortzeko eta, ondorioz, horiek direlako ordurik garestienak.
Timmermans eta Kadri Simson Energia komisarioak azaldu dutenez, estatu kide bakoitzari dagokio erabakitzea zeintzuk diren puntako orduak, eta zer neurri hartuko dituen.
Euskal Herrian bada aldea Hegoaldearen eta Iparraldearen artean. Espainiako REEren arabera 10:00etatik 15:00etara eta 20:00etatik 22:00etara izaten da kontsumorik handiena; lehenengoan, ordea, prezioak ez dira hainbeste igotzen, fotovoltaikoak orduan egiten baitu ekarpenik handiena —%20 ingurukoa azken egunotan—. Iluntzean eta gauaren hasieran, ordea, ekarpen txikia egiten du eguzki energiak, eta orduan erretzen da gas gehien.
Frantziako RTEk ere 10:00etatik 14:00etara neurtzen du kontsumorik handiena, baina han afari garaiko igoerak 19:00an jotzen du goia, eta 20:00ak aldera amaitzen da.
Argindar konpainien gaineko zerga. «Garai hauetan ez da zuzena [energia enpresek] aparteko irabazi errekorrak jasotzea gerratik, kontsumitzaileen bizkar». Von der Leyenen esaldia gauzatzeko, Bruselak proposatu du berriztagarriak, nuklearra eta lignitoa baliatzen dituzten argindar konpainiek estatuei ematea megawatt-orduko 180 eurotik gorako prezioan jasotako irabazi guztiak. Kopuru handia da, argindar megawatt-ordu batek iaz arte izandakoa halako lau, baina horrekin energia berriztagarrietan inbertsioak egiteko adina diru lortuko luketela argudiatu du Batzordeak.
2023ko martxoaren 31 arte izango litzateke neurria indarrean, eta gobernuei eskatu die elkartasunez jokatzeko, argindar asko inportatzen duten herrialdeek ere dirua jaso dezaten. EBk espero du 113.000 milioi lor ditzakeela horrela. Diru hori baliatu beharko da herritarren eta enpresen argindar fakturak arintzeko eta zaurgarrienak laguntzeko.
Hidrokarburo konpainien gaineko zerga. Bruselak uste du 25.000 milioi euro bil daitezkeela baldin eta estatu kide guztietan tasa berezi bat ezarriko baliete erregai fosilak ustiatzen dituzten enpresei. Batzordeak proposatu duenez, 2022ko irabaziak zergapetuko lituzkete, betiere 2019-2021eko batez besteko irabazien gainetik %20 geratuko balira. %20tik gorako horrek «gutxienez» %33ko tasa bat pagatuko luke. |
2022-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/218172/2023an-gasa-eta-argindarra-15-garestituko-dira-iparraldean.htm | Ekonomia | 2023an gasa eta argindarra %15 garestituko dira Iparraldean | Frantziako Gobernuaren esku hartzerik gabe %120 emendatuko liratekeela azaldu du Elisabeth Borne lehen ministroak. | 2023an gasa eta argindarra %15 garestituko dira Iparraldean. Frantziako Gobernuaren esku hartzerik gabe %120 emendatuko liratekeela azaldu du Elisabeth Borne lehen ministroak. | Frantziako Gobernuak jada argitu du zer egingo duen datorren urtean energiaren fakturekin. Aurten %4ko igoera izan ondoren, gasa %15 garestituko da urtarrilaren 1ean, eta argindarraren prezioak beste horrenbeste egingo du gora otsailaren 1ean.
Elisabeth Borne lehen ministroak azaldu duenez, 16.000 milioi euroko kostua izango dute muga horiek Frantziako Estatuarentzat, bere gain hartuko baitu energiaren benetako kostuaren eta herritarrek eta enpresa txikiek ordainduko dutenaren arteko aldea. «Gobernuaren esku hartzerik gabe, tarifak %120 emendatuko ziren», ziurtatu du Bornek.
Gainera, urtea amaitu bitartean, 100 edo 200 euroko laguntza zuzen bat jasoko dute hamar familiatik lauk, errentarik apalenekoek. |
2022-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/218173/suediako-lehen-ministroak-dimisioa-eman-du-bozetako-porrota-onartuta.htm | Mundua | Suediako lehen ministroak dimisioa eman du, bozetako porrota onartuta | Behin betiko emaitzen arabera, eskuin muturrak eta zentroz eskuineko hiru alderdiek gehiengoa izan dute parlamentuan. | Suediako lehen ministroak dimisioa eman du, bozetako porrota onartuta. Behin betiko emaitzen arabera, eskuin muturrak eta zentroz eskuineko hiru alderdiek gehiengoa izan dute parlamentuan. | Suediako gobernuburu Magdalena Anderssonek dimisioa eman du, bozetako porrota onartuta. Lehen ministroak, hala ere, nabarmendu du S Sozialdemokratak alderdia dela oraindik ere babes handiena duena, botoen %30 lortuta. Baina eskuin muturreko SD Suediako Demokratak alderdiak eta zentro-eskuineko M Alderdi Moderatuak eta KD Kristau Demokratek izango dute gehiengoa parlamentuan; hori bai, oso gertu izango dituzte sozialdemokratak.
Dena den, eskuineko hiru alderdien arteko koalizioa ez da oraindik erabat argia. Izan ere, ez dute adostu nola gobernatuko duten elkarrekin, eta zentro eskuineko bi taldeek iragarria dute ez diotela ministeriorik emango eskuin muturrari. SD, ordea, alderdi indartsua da, eta argi utzi du hauteskundeetan, botoen %20 eskuratuta. Beraz, litekeena da gobernutik kanpo geratuko balitz ere kontzesioak lortu ahal izatea gobernuari babesa ematearen truke.
«Orain, Suedia txukunduko dugu», idatzi du Mko buru eta ziurrenik hurrengo lehen ministroa izango denak, Ulf Kristerssonek. Hirugarren indarra izan da Alderdi Moderatua bozetan, botoen %19 eskuratuta. Kristerssonek hasiak ditu elkarrizketak «gertuko alderdiekin». Baina Anderssonek dagoeneko aurreratu du Mko buruak gobernua osatzea lortu ezean «boto gehien bildu duen alderdiak» hartuko beharko lukeela lekukoa. |
2022-9-14 | https://www.berria.eus/albisteak/218174/garonako-zentrala-berriz-martxan-jartzea-aztertuko-dute.htm | Gizartea | Garoñako zentrala berriz martxan jartzea aztertuko dute | Gaztela eta Leongo presidenteordeak egin du jakinarazpena; 2030erako martxan nahi lukete, bi erreaktore berrirekin | Garoñako zentrala berriz martxan jartzea aztertuko dute. Gaztela eta Leongo presidenteordeak egin du jakinarazpena; 2030erako martxan nahi lukete, bi erreaktore berrirekin | Gaztela eta Leongo Juntak (Espainia) berriz Garoñako zentral nuklearra martxan jar daitekeen aztertzeko asmoa du. Arabatik hurbil dago zentrala, Burgosen, eta haren gaineko albisteei gertutik erreparatu zaie beti. Juntako presidenteorde Juan Garcia-Gallardok jakinarazi du berria, gaur; aditzera eman duenez, azterketa bat egiteko asmoa dute oraingoz.
Bi erreaktore berrirekin ireki nahi lukete zentrala, 2030erako. 2012an utzi zion energia sortzeari azpiegitura horrek, baina 2017an itxi zuten. Orain, desegiteko lanak hastekoak dira berez, eta onetsita dago horretarako plan bat.
Garcia-Gallardo Vox alderdi ultraeskuindarreko ordezkaria da Gaztela eta Leongo Juntan. Aditzera eman duenez, ipini nahi lituzketen bi erreaktoreak «azken belaunaldikoak» dira: «Suedian, Finlandian, Frantzian eta Japonian darabilten teknologia da». Onartu du zentralean lanean ari diren teknikariek adierazi diotela erabili gabe urteak daramatzanez hondatuta dagoela azpiegitura, baina uste du hori ez dela arazo izango berriz martxan jartzeko. Bisitan izan da gaur zentralean, eta han egin du jakinarazpena, asmoak izan dezakeen garapenarekin itxaropentsu.
Izan ere, nabarmendu du zentrala ez zutela itxi «funtzionamendu arazoak» zituelako, gobernuak ezarritako zergek «ito» egin zutelako baizik. Zentralaren matxuren gaineko albisteak, hala ere, ugariak izan ziren urte askoan. |
2022-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/218198/nuklearrei-buruzko-eztabaida-baztertzeko-eskatuko-dio-eh-bilduk-madrili.htm | Gizartea | Nuklearrei buruzko eztabaida baztertzeko eskatuko dio EH Bilduk Madrili | Gasa eta nuklearra alboratu eta «deskarbonizazio prozesu bati» ekiteko eskaera Espainiako Senatura eramango du koalizio subiranistak, Garoña zabaltzeko asmoak direla eta. Zentrala berrabiaraztea «ergelen ametsa» dela esan du Alberto Frias Araba Garoñarik Gabe plataformako eledun ohiak. | Nuklearrei buruzko eztabaida baztertzeko eskatuko dio EH Bilduk Madrili. Gasa eta nuklearra alboratu eta «deskarbonizazio prozesu bati» ekiteko eskaera Espainiako Senatura eramango du koalizio subiranistak, Garoña zabaltzeko asmoak direla eta. Zentrala berrabiaraztea «ergelen ametsa» dela esan du Alberto Frias Araba Garoñarik Gabe plataformako eledun ohiak. | Gaztela eta Leongo Juntako (Espainia) presidenteorde Juan Garcia-Gallardok berriz Garoñako zentral nuklearra martxan jartzeko asmoa agertu duela eta, EH Bilduk iragarri du datorren astean Espainiako Senatuan Idurre Bideguren senatariak Espainiako Gobernuari eskatuko diola «eztabaida behingoz alde batera uzteko eta Garoñako zentral nuklearra berriro irekitzeari uko egiteko».
Halaber, «gasari eta energia nuklearrari atea erabat ixteko» eskea ere egingo dio Bidegurenek Espainiako Gobernuari, eta, horrekin batera, «deskarbonizazio prozesu bati» heltzekoa. «Zarata handia ateratzen ari da, azken egunotan, itxita zeuden hainbat eztabaidatan. Premiazkoa da energia berriztagarriari bultzada emateko neurriak mahai gainean jartzea, eragile sozial eta politikoekin adostuta, betiere kontrol publikoa eta lurraldearen babesa bermatuz», adierazi du Bidegurenek.
Alberto Frias Lurra elkarteko presidente eta Araba Garoñarik Gabe plataformako eledun ohiak ere hitz egin du Garoñaz. Zentrala berriz irekitzea «ergelen ametsa» baino ez dela adierazi du, ohar batean. Friasek gogorarazi du Nuclenor enpresa dela oraindik ere zentralaren jabea, eta enpresa horrek ere ez duela bideragarritzat jotzen haren zabaltzea. Hortaz, irekiera posible horren kargu zein egingo den galdetu du. Gainera, zentrala berrabiarazteak zentral nuklear berri bat eraiki beharra ekarriko lukeela azaldu du Friasek, gogoratuta zentrala «desegite fasean» dagoela eta erreaktore nuklearra duela hamar urtetik geldirik dagoela.
Irizpideen eta planen kontra
Horrenbestez, egun leku berean zentral nuklear bat eraikitzea zentzugabetzat jo du, eta, halaber, plan hidrologikoa ez betetzea ekarriko lukeela oroitarazi du, zeinak, azaldu duenez, ibaien goi ibilguetan zentral berriak eraikitzea debekatzen duen. «Klima larrialdiaren estres hidrikoa» aintzat ez hartzea ere eragingo lukeela gaineratu du, eta horregatik itxi dituztela, hain zuzen, Frantziako hainbat zentral nuklear.
Segurtasun arriskuak ere hizpide izan ditu. Garoña Mark 1 segurtasun sistemaren barruan zegoela gogoratu du, Fukushimako (Japonia) zentrala zegoen berberean, eta sistema horren kontra egin izan duela IEAE Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak, haren parte diren zentralek lehertzeko duten arriskua %90 handiagoa delako. Ekonomikoki halako azpiegitura batek dituen kostuak ere kontuan hartzekoak direla azaldu du Friasek, eta «onartezina» dela haren errentagarritasuna herritarren zergen menpe egotea. Are, nabarmendu du ez dela koherentea zergen jaitsiera «banderatzat» duen alderdi batek horren alde egitea.
Friasek gogorarazi du, gainera, Gaztela eta Leongo presidenteordeak egindako adierazpenek talka egiten dutela junta hori gobernatzen duen alderdiak —PPk— 2017an izan zuen jarrerarekin. Izan ere, PPko sektoreko idazkariorde zenak, Javier Marotok, zera adierazi zuen, Garoña itxi zutenean: «Urte askoko lana izan da Garoña ixtea. Horren alde borroka egin dugunok ospatzen ari gara behingoz lortu izana».
1971n zabaldu zuten Garoñako zentrala, Francoren diktaduran. 51 urte geroago, zenbaitek efemeride hori «emulatu» nahi dutela kritikatu du Friasek, baina ohar egin du, tonu ironikoz: «Hildakoen berpizkundea ez dago ontologikoki frogatuta, eta 1970eko hamarkadako teknologia nuklearrak ez du konponduko merkatu energetikoaren gainbehera». |
2022-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/218199/jaurlaritzak-hamazazpi-milioi-euro-inbertitu-ditu-cafen-3ra-iristeko.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak hamazazpi milioi euro inbertitu ditu CAFen, %3ra iristeko | Finkatuz funtsaren bidez, %1,76tik %3ra egin du salto gobernuak, Beasaingo enpresaren akzioen jabetzan. 57 milioi euroko kontratu baten berri eman du enpresak, eta eskaera poltsa ia 10.800 milioira iritsi da: inoizko handiena da. | Jaurlaritzak hamazazpi milioi euro inbertitu ditu CAFen, %3ra iristeko. Finkatuz funtsaren bidez, %1,76tik %3ra egin du salto gobernuak, Beasaingo enpresaren akzioen jabetzan. 57 milioi euroko kontratu baten berri eman du enpresak, eta eskaera poltsa ia 10.800 milioira iritsi da: inoizko handiena da. | Lehendik ere bazuen presentzia Eusko Jaurlaritzak Gipuzkoako industria enpresarik handienean: 2017an, %1,76 eskuratu zuen, akzio poltsa hori Kutxabanki erosi ondoren. Eta, orain, jabetza publiko hori indartzeko erabakia hartu du, Finkatuz funtsaren bidez. Hala, hamazazpi milioi euroko inbertsioa egin du tren konpainian, eta, horri esker, %3ra eraman du bere jabetza konpainiaren akzioen poltsan.
Finkatuz funtsa «euskal enpresa handien errotzea sustatzeko eta indartzeko» diseinatu zuen Gasteizko gobernuak, eta jarduera horren bidez lortu da CAFen 602.552 akzio eskuratzea, akzioko 28,30 euroko batez besteko prezioan. Guztira, hamazazpi milioi euro inguruko inbertsioa. «Horrela, haren izaera estrategikoagatik eta euskal ekonomiarentzat duen trakzio eraginagatik, Eusko Jaurlaritzak presentzia eta posizioa indartu du Euskadirentzat interes berezia duen sozietate baten kapital sozialean», jakinarazi du gobernuak ohar batean.
Kutxabanen akzio kopurua apaltzen joan da azken urteetan CAFen: gaur egun, %14,06ren jabe da. Burtsan kotizatzen duen enpresaren beste %25a langileen esku dago, eta ez du erraza ematen, gaur-gaurkoz, konpainia atzerriko kapitalaren esku geratzea, beste euskal enpresa batzuekin gertatu den antzera azken urteotan. Ezin da alde batera utzi, dena den, burtsako analistek aldiro kokatzen dutela CAF erosketa operazioetan, hain zuzen, eskaera poltsa bikaina baitu.
Jaurlaritzak 2021eko apirilean eman zuen baimena Finkatuz funtsa sortzeko. Euskal enpresa handietan epe luzerako partaidetzak erosteko da Finkatuz, haiek Euskal Herrian errotzeko helburuarekin. 160 milioi euroko kapital sozialarekin abiarazi zuten, baina Jaurlaritzaren borondatea da 300 milioi euroraino handituz joatea, eta, iazko hondarrean, 260 milioira iritsi zen. Haren helburua ez da krisian dauden enpresak laguntzea, Jaurlaritzak garbi utzi duenez, baizik eta «sektore estrategikoak» lehenestea. Orain arte, CAFen eta Kaikuren akzioak erosi ditu Finkatuz-ek. Gainera, ITP Aeron sartzeko prest legokeela esana du Gasteizko gobernuak.
Hain zuzen, gaurdanik Bain Capital AEBetako funtsarena da ITP Aero. 1.700 milioi euro jasoko ditu Rollsek, orain arteko jabeak, baina funtsak 1.600 milioi pagatuko ditu. Beste ehun milioiak ITPren kutxatik atera dira. Ezaguna ez den akziodun talde batek parte hartze nabarmena izango du, era berean. Talde hori eratzeko negoziazioetan, Sapa gipuzkoarra egon da, eta baita JB Capital funtsa ere. Jaurlaritzak esan zuen prest dagoela akzioen kuota txiki bat hartzeko, baina, oraingoz, ez du akordiorik lortu Finkatuz funtsaren bidez sartzeko.
Beste kontratu bat Frantzian
Beasaingo trengileak sendo jarraitzen du kontratu berriak eskuratzeko lasterketan. Gaur jakinarazi du Marseilla hiria (Frantzia) hamabost tranbiaz hornituko duela, eta akordio horren balioa 57 milioi euro dela. Kontratuak, gainera, linearen hurrengo zabalpenen arabera tranbia kopurua handitzeko aukera ere jasotzen du.
CAFek Frantziako merkatuaren alde egindako apustua berretsi du lorpen berri horrek. Proiektu ugari garatu ditu han. Esaterako, Parisko RER B aldiriko linearako 146 treneko hornidura esleitu zioten, iaz. Horrez gain, SNCFrentzat eskualdeko 28 tren egiteko kontratua eskuratu zuen (beste 75 tren egiteko aukera ere jasotzen du kontratuak), eta Nantes, Besançon eta Saint Etienne hiriak tranbiaz hornitzeko proiektuak ere eskuratu zituen. Halaber, Lyongo metroko D lineako trenen flota zaharberritzeko kontratua ere eskuratu zuen, eta ekainean Montpellier Mediterranee Metropolek 60 tranbia egiteko esleitutako kontratu handia ere hor dago. «Horixe izan da aurten orain arte Frantzian lortutako tranbia kontraturik handiena», gogoratu du CAFek, baztertu gabe handiagoren bat etorriko ote den 2022. urtean.
CAFek duela gutxi itxi du Alsazia eskualdean dagoen Reichshoffeneko fabrikazio lantegia erosteko akordioa. Neurri horrek Frantzian duen produkzio gaitasuna indartu du, herrialde hartan bideratzen ari den hazkunde estrategiari begira. Lantegi horri eta Bagneres de Bigorren duen fabrikari esker, CAF herrialdeko tren arloko bigarren erreferente industrial gisa sendotu da.
AEBetako kontratu handia
Urtea ondo doakio Beasaingo konpainiari eskaera poltsa gizentzeko ahaleginean, eta, alor horretan, AEBetan lortutako kontratu bat azpimarratu behar da 2022. urte honetan, 811 milioi eurokoa baita. Type 10 ereduko 102 tren egingo ditu Boston hiriko Green linearako, Massachusetts Bay Transportation Authorityrentzat (MBTA). Oinarrizko kontratuaren barruan daude 102 ibilgailuren fabrikazioa, gidatzeko bi simulazio, parkeko piezak, tresna bereziak eta ibilgailuen probetarako ekipoak, baita hiru urterako berme zerbitzua ere. Halaber, kontratuak ibilgailu eta ekipamendu gehigarriak erosteko aukera jasotzen du, eta MBTAk datozen bi urteetan gauzatu ahal izango du.
Astelehenean, berriz, beste kontratu biren berri eman zuen konpainiak. Alemania eta Australiarako enkargu horien balioa 220 milioi eurokoa da. Horiek horrela, CAFek bere errekorra gainditu du eskaera poltsari dagokionez. Frantziatik iritsi berri den azken kontratua aintzat hartuta, ia 10.800 milioi euroren eskaerak ditu. Kopuru horrek enpresaren etorkizuna bermatzen du. |
2022-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/218200/pandemia-amaitzeko-egoera-laquoezin-hobearaquo-dela-adierazi-du-osasunaren-mundu-erakundeak.htm | Mundua | Pandemia amaitzeko egoera «ezin hobea» dela adierazi du Osasunaren Mundu Erakundeak | Erakundeko zuzendari nagusiaren erranetan, aukera hau «ezin da galdu». Joan den astean, 2020ko martxoaz geroztik egon den hildako kopururik «apalena» erregistratu zen. | Pandemia amaitzeko egoera «ezin hobea» dela adierazi du Osasunaren Mundu Erakundeak. Erakundeko zuzendari nagusiaren erranetan, aukera hau «ezin da galdu». Joan den astean, 2020ko martxoaz geroztik egon den hildako kopururik «apalena» erregistratu zen. | Tedros Adhanom Ghebreyesus OME Osasunaren Mundu Erakundeko zuzendari nagusiak adierazi duenez, COVID-19aren aldaera gehiago agertu baino lehen, aukera hau «aprobetxatu» beharrekoa da. «Abantaila posizio batean gaude, eta helmuga ikusten dugu, baina hau da korrika egiteari uzteko momentu okerrena», erran du Adhanomek. Izan ere, joan den astean 2020ko martxoaz geroztik egon den hildako kopururik «apalena» erregistratu zen.
Hala ere, nabarmendu du garrantzitsua dela herrialdeek probak eta zaintza lana egiten jarraitzea. «Frogatu da birusa zenbat eta gehiago mugitu orduan eta arrisku handiagoa dagoela muta dadin», azpimarratu du Maria Van Kerkhovek, OMEko epidemiologo nagusiak.
Hori dela eta, pandemia amaitzeko zer egin behar den biltzen duten sei txosten argitaratu ditu OMEk. Dokumentuok azken 32 hilabeteetan ikasitakoarekin osatu direla nabarmendu du Adhanomek. Betiere, osasun sistemak zaintzeko, eta edozein arazo saihesteko. «Txostenek aplikatu beharreko ekintza zehatzen inguruko informazioa biltzen dute», adierazi du Adhanomek.
'The Lancet'
The Lancet aldizkariak ere koronabirusaren pandemiarekin lotutako txosten bat argitaratu du, munduko estatuek pandemian zer jarrera izan zuten aztertzen duena. Dokumentuaren arabera, «desinformazioaren epidemiak» eta herrialdeen arteko lankidetzarik ezak egoera zaildu zuten. Arlo hauetan lan egiten duten 28 adituren artean osatu dute dokumentua: politika publikoak, gobernantza, epidemiologia, txertaketa, ekonomia, nazioarteko finantzak, jasangarritasuna eta osasun mentala.
Txostenean, nabarmendu dute pandemiaren hasieran gobernu gehienek ez zutela jakin egoera egoki bideratzen. Kudeaketa horren erakusle da, adibidez, OMEk berandu hartu izana erabaki aunitz, hala nola pandemia egoera ezartzea eta birusa airetik transmititzen ahal dela aitortzea. Horren ondorioz, 17,1 milioi pertsona hil dira. Heriotza horietako aunitz «saihesgarriak» zirela nabarmendu du txostenak.
OME, ordea, ez da ados agertu baieztapen horiekin, eta txostenean «interpretazio desegokiak» daudela argudiatu du. Erakundearen erranetan, rol nabarmena «egin zuen eta egiten ari da» eritasunari aurre egiteko tresnak ematen horien beharra zuten herrialdeei. Gainera, OMEk adierazi du pertsona asintomatikoek zuten kutsatzeko gaitasunaz ere «ohartarazi» zuela. Erakundeak nabarmendu du lanean jarraitzen duela eritasunari aurre egiteko estrategiak ahal bezainbertze optimizatzeko, baita baliabideak eskuratzeko laguntza behar duten herrialdeak babesteko ere.
Aldizkariaren dokumentuak, gainera, zenbait gomendio biltzen ditu pandemia amaitzeko, baina, dioenez, horiek aurrera eramateko beharrezkoa izanen da nazioarteko lankidetza. Proposamen horien artean dago herrialdeek txertaketa estrategia bat martxan jartzea, txertaketa orokorra eta prebentzio neurriak bateratuko dituena. Talderik zaurgarrienak babesteko planak eta behaketa neurriak indartzea ere gomendatzen du.
«Bada garaia osasun publikoa eta garapen jasangarria sustatzen dituen ekintza kolektibo bat egiteko, pandemia amaiarazteko», nabarmendu zuen Jeffrey Sachs Lancet Batzordeko buruak. «Baditugu gaitasun zientifikoa eta baliabide ekonomikoak hori egiteko», gehitu zuen. |
2022-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/218201/espainiako-edo-frantziako-elastikoa-janztera-behartuko-dute-kirol-anitzeko-europako-txapelketan.htm | Gizartea | Espainiako edo Frantziako elastikoa janztera behartuko dute Kirol Anitzeko Europako txapelketan | Gu Ere Bai plataformak agerraldi bat egin du hori salatzeko, eta iragarri du kirolari batzuek «Euskal Herriko koloreak» jantziko dituztela | Espainiako edo Frantziako elastikoa janztera behartuko dute Kirol Anitzeko Europako txapelketan. Gu Ere Bai plataformak agerraldi bat egin du hori salatzeko, eta iragarri du kirolari batzuek «Euskal Herriko koloreak» jantziko dituztela | Larunbatetik aurrera, Kirol Anitzeko Europako Triatloi Txapelketa egingo dute Bizkaian. Triatloiaren arloko probarik garrantzitsuenetako bat da, eta ia 3.000 kirolarik parte hartuko dute, sei kirol diziplinatan: duatloia, duatloi krosa, akuatloia, triatloi krosa, aquabikea eta distantzia ertaineko triatloia. Europa osoko kirolariak etorriko dira Euskal Herrira txapelketan parte hartzera, baina antolatzaileek iragarri dute nork bere estatuko elastikoa eraman beharko duela eta hori egin ezean deskalifikatu egingo dituztela.
Gu Ere Bai plataformak salatu du euskal kirolariak «Espainiako edo Frantziako koloreak» jantzita parte hartzera behartu nahi dituztela. Gainera, eliteko kirolariez gain, kirolari amateurrei ere eragingo die neurriak. «Iraingarria da Euskal Herrian antolatutako proba batean Espainiako koloreak janztera behartzea», adierazi dute.
Ikusi gehiago: Euskal Herriaren koloreak eramateko eskubidea eskatu dute Europako Multikirol Txapelketaren aurkezpenean
Triatloiaren arloko modalitateek jarraitzaile asko dituzte Euskal Herrian. Asko dira kirol mota hori egiten dutenak eta federazioetan izena emanda dutenak. Hala ere, Gu Ere Bai plataformakoek ikusi dute parte hartzaileen zerrendei erreparatuz gero euskal kirolari gutxi daudela, eta Kataluniatik ere espero baino gutxiagok eman dutela izena. Plataformakoen iritziz, Espainiako elastikoa janztera derrigortzeko erabakia izan daiteke parte hartze urriaren arrazoietako bat.
Plataformakoek «indar egiteko» eskatu diete eragile politiko, instituzional eta kirol arlokoei «bidegabekeria hau gauzatu ez dadin». Haien ustez, Euskal Herriko ikurrekin parte hartzeko eskubidea bermatu behar zaie euskal kirolariei, edo, besterik ezean, nork bere klubeko elastikoa janzteko aukera eman.
Gu Ere Bai plataformako kide Patxi Gaztelumendik iragarri du kirolari batzuek «Euskal Herriko koloreak» jantziko dituztela, eta babesa emango diela plataformak: «Irteera puntuan egongo gara modu batera edo bestera. Espero dezagun zentzuna nagusituko dela eta parte hartu ahal izango dugula beste guztien baldintza berdinetan». Gainera, zaleei dei egin diete larunbatean 09:00etan Bilboko Itsas Museoaren parean biltzeko. |
2022-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/218202/israelgo-militarrek-adingabe-palestinar-bat-hil-dute-tiroz-zisjordanian.htm | Mundua | Israelgo militarrek adingabe palestinar bat hil dute tiroz Zisjordanian | Operazio militar ugari izaten ari da asteon: atzo beste bi palestinar hil zituen Israelgo armadak, eta Irsaelgo militar bat ere hil zen operazioan. | Israelgo militarrek adingabe palestinar bat hil dute tiroz Zisjordanian. Operazio militar ugari izaten ari da asteon: atzo beste bi palestinar hil zituen Israelgo armadak, eta Irsaelgo militar bat ere hil zen operazioan. | Tentsioa ez da inondik ere arintzen ari Zisjordanian. Israelgo armada hainbat operazio militar ari da egiten azkenaldian inguruan, eta hildako kopurua ere gora ari da ezinbestean. Gaur, Palestinako Osasun Ministerioak ohar bidez jakinarazi du Israelek gazte bat hil duela goizaldean, Kafr Danen. Zabaldutako informazioaren arabera, hildakoa adingabea da, 17 urtekoa, eta tiroz hil dute militarrek; buruan eman diote.
Israelgo The Jerusalem Post hedabideak plazaratu duenez, goizaldeko erasoaldia asteazkenean izandakoari erantzuteko abiatu du Israelek. Asteazkeneko hartan –Jenin inguruan izan zen– , bi palestinar eta Israelgo militar bat hil ziren. Hain zuzen, Israelgo armadak asteazkenean zendutako bi palestinar horien etxeak miatu ditu bart, eta orduan piztu da borroka.
Halaber, datu bat eman du Palestinako Osasun Ministerioak: «Azken kasu hau aintzat hartuta, urtea hasi zenetik 149 martiri hil dira guztira; horietako 24, Jeninen». |
2022-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/218203/sindikatuek-ezezkoa-eman-diote-arcelor-mittalek-proposatutako-aldi-baterako-erregulazioari.htm | Ekonomia | Sindikatuek ezezkoa eman diote Arcelor Mittalek proposatutako aldi baterako erregulazioari | ELA sindikatuak salatu du neurria «gehiegizkoa» dela eta iaz 13.000 milioi euroren baino gehiagoren irabaziak izan zituela enpresak. LABek adierazi du ez dela «joko horretan sartuko». | Sindikatuek ezezkoa eman diote Arcelor Mittalek proposatutako aldi baterako erregulazioari. ELA sindikatuak salatu du neurria «gehiegizkoa» dela eta iaz 13.000 milioi euroren baino gehiagoren irabaziak izan zituela enpresak. LABek adierazi du ez dela «joko horretan sartuko». | Sindikatuek ez dute begi onez ikusi Arcelor Mittal enpresak enplegua aldi baterako erregulatzeko bart aurkeztutako espedientea. Siderurgia multinazionalak aurkeztutako proposamena onartuz gero, ordea, 2023ko abenduaren 31ra arte egongo litzateke indarrean. Negoziazio batzorde bat eratu du Arcelorrek, eta UGT, CCOO, ELA eta LAB sindikatuek hartuko dute parte.
Arcelorrek ekoizpenarekin lotutako arazoei egotzi die neurria abian jartzeko beharra. Antza, EB Europako Batasunetik kanpoko herrialde fabrikatzaileek ez dituzte EBko fabrikatzaileen baldintza berak, eta ez diote energiaren kostuaren krisiari aurre egin behar ere. Ukrainako gerra, eskariaren beherakada eta EBtik kanpoko herrialdeen inportazioen igoera ere aipatu ditu espedientea aurkezteko kausen artean.
Hala ere, sindikatuek proposamena aurkeztu eta gutxira adierazi dituzte horren inguruko zalantzak eta kexak. ELAk uste du proposamena «neurriz kanpokoa» eta «oinarririk gabekoa» dela; izan ere, 13.000 milioi euroren etekinak lortu zituen Arcelorrek iaz, eta gaur egun «lan karga handia» du. Gainera, salatu du enpresa ez dela ordaintzen ari 2020an Auzitegi Nazionalak baliogabetzat jotako aldi baterako espedienteengatik langile bakoitzari zor diona.
Proposamena onartu ez duen arren, ELAk hainbat gai eztabaidatzeko prest ager dadila eskatu dio Arcelorri. Gai horien artean daude, besteak beste, langile taldea gaztetzea, txanda kontratua behar bezala aplikatzea, eta langileek sortzen duten aberastasuna banatzea.
Bide beretik, LABek «lotsagarritzat» jo du neurria, eta adierazi du ez dela «joko horretan sartuko». Gainera, jakinarazi du Arcelorrek 2022ko lehendabiziko hilabeteetan errekorreko irabaziak izan dituela. Sindikatuaren ustez, erregulazioa «espekulazio tresna» bilakatu da, eta «lantegi bakoitzeko errealitatea kontuan hartu gabe» erabiltzen dute, nahieran.
Halaber, UGT zalantzati agertu da enpresak aldi baterako espedientearen justifikazio gisa aurkeztu dituen arrazoien inguruan, eta salatu du «langileak nahi duten modura» erabiltzen dituztela beren helburu estrategikoak lortzeko. CCOOk ere azaldu du ez duela bat egiten enpresak aurkeztutako argudioekin, eta langileen «kalte ekonomikoak minimizatzeko» eskatu du. |
2022-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/218204/0-3-zikloan-eginiko-urratsak-nabarmendu-ditu-gimenok-langileekin-negoziatzera-premiatu-dute-beste-taldeek.htm | Gizartea | 0-3 zikloan eginiko «urratsak» nabarmendu ditu Gimenok; «langileekin negoziatzera» premiatu dute beste taldeek | Haur eskoletako lan baldintzak hobetzeko lege proposamena aurkeztu du Navarra Sumak. «Oportunistatzat» jo dute gobernuari eusten dioten taldeek | 0-3 zikloan eginiko «urratsak» nabarmendu ditu Gimenok; «langileekin negoziatzera» premiatu dute beste taldeek. Haur eskoletako lan baldintzak hobetzeko lege proposamena aurkeztu du Navarra Sumak. «Oportunistatzat» jo dute gobernuari eusten dioten taldeek | 0-3 zikloko haur eskoletan eginiko hobekuntzak nabarmendu ditu Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilari Carlos Gimenok. Haren esanetan, «aurreko gobernuen urteetako immobilismoa» eten du Maria Txibiteren exekutiboak, hezkuntza ziklo horretarako aurrekontuak handituta. Zehazki, esan du gobernuak %31 igo duela 0-3 haur eskolentzako aurrekontua legealdi honetan, 13 milioi euroraino. Bestalde, azpimarratu du %14 handitu dituztela hezitzaileen soldatak, «administrazioko C mailako funtzionarioekin parekatzeraino»; eta garbitzaileenak, aldiz, %19, «D mailako funtzionarioen pare». Horrez gain, Hezkuntza kontseilariak esan du matrikula tasak murriztu egin dituztela, eta doakoak direla 20.000 euroko errenta baino txikiagoak dituzten familientzat.
PSNk eginiko galdera parlamentario bati erantzunez egin ditu adierazpen hauek Gimenok. Gainerako taldeek, ordea, ikuspegi kritikoagoa eman dute gaur goizeko osoko bilkuran.
Navarra Sumako eledun Pedro Gonzalezek gogorarazi du bere koalizioak lege proposamen bat aurkeztua duela parlamentuan, «0-3 ikastetxeetako langileen lan baldintzak hobetzeko». Iragan astelehenean, proposamena tramiterako onartu zuen parlamentuko mahaiak, eta datorren astean hasiko dute tramitazioa.
Geroa Bai: «Entzungor egin diezu langileei»
Geroa Baiko Maria Solanak Gimenori eta Hezkuntza Departamentuari leporatu die 0-3 Plataformako langileei «entzungor» egitea. «Ez daitezela irizpide ekonomizistak gailendu. Atera zaitez aurrez markatutako bide horretatik, Gimeno jauna. Bildu zaitez langileekin, aztertu proposamenak eta negoziatu». Navarra Sumaren lege proposamenari buruz, Solanak esan du ez dela beharrezkoa lege bat, «baina behar da zerbait: itun bat, adostua, sinatua eta Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitaratua».
EH Bilduren izenean, Bakartxo Ruiz legebiltzarkideak esan du haur hezkuntzaren auzia zurrunbiloaren erdian izan dela «azken hiru legealdietan», eta ezinbestekoa dela «urrats gehiago egitea». Navarra Sumari egotzi dio «katastrofismoan» labaintzea eta «salbatzaile rola« beretzat nahi izatea, «nork eta hainbat urtez sektorea hondoratu duten horiexek». Gimenori eta PSNri, berriz, egotzi die «autokonplazentzia erabatekoaz» hitz egin izana. «Egin dira urratsak, jakina. Tarifak jaistea eta aurrekontuak handitzea egokia da, baina hori nahikoa da? Horrela asetzen al dira langileen aldarrikapenak?», galdetu du. Urrats horiek, gainera, aurrekontu akordioa sinatu zutenei esker egin dituztela gogorarazi dio kontseilariari: «Hobekuntza horiek ez dira zerutik erori. PSN, Geroa Bai, Ezkerra, Ahal Dugu eta EH Bilduren sinadura daramate». Horregatik, harago joatera premiatu du Gimeno: «Gobernua arrastaka eraman behar izan dugu 0-3 plataformako ordezkariekin batzartzera; eta ziurrenik, urrats gehiago eman beharko dira».
Ahal Dugu-ko bozeramaile Ainhoa Aznarezek ere «interlokuzio falta» sumatu du gobernuaren eta 0-3 zikloko langileen artean, eta lan eskaera horiei jaramon egiteko galdegin dio Hezkuntza Departamentuari.
Azkenik, Ezkerrako Marisa de Simonek azaldu du 0-3 eskoletako langileak «oso egoera zailean» direla: «0-3 zikloak egon beharko luke Hezkuntza Departamentuaren menpe, beste edozein hezkuntza ziklo bezala, baina, oraingoz, ez da halakorik gertatzen. Udalen menpe daude asko eta asko, eta, egoera horren ondorioz, langileek ez dute ordezkaritza sindikal orokor bat. Horrek zaildu egiten du negoziazio kolektiboa». Hori aintzat hartuta, «baldintza duinak» aldarrikatu ditu langile guztientzat.
Haur eskolen eskaintza «herritar guztiei» zabaldu beharko litzaiekeela gaineratu du De Simonek, eta doakotasuneranzko urratsak eskatu ditu. Eta Navarra Sumaren lege proposamenaz, esan du «oportunismo hutsa» dela, baina Ezkerrak «edukiei erreparatuko diela», alde edo kontra egin aurretik. |
2022-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/218205/eh-bildu-hezkuntza-legearen-aurreproiektuaz-eztabaidatzeko-prest-agertu-da.htm | Gizartea | EH Bildu Hezkuntza Legearen aurreproiektuaz eztabaidatzeko prest agertu da | LABek kritikatu du hainbat kontu «asmo hutsean, irekian edo zehaztasun handirik gabe» geratu direla. Jokin Bildarratzek esan du segregazioaren aurkako neurriak datorren ikasturtetik egongo direla indarrean, baina doakotasuna «prozesu bat» izango da. | EH Bildu Hezkuntza Legearen aurreproiektuaz eztabaidatzeko prest agertu da. LABek kritikatu du hainbat kontu «asmo hutsean, irekian edo zehaztasun handirik gabe» geratu direla. Jokin Bildarratzek esan du segregazioaren aurkako neurriak datorren ikasturtetik egongo direla indarrean, baina doakotasuna «prozesu bat» izango da. | Erreakzio soka eragin du atzo plazaratu zen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Hezkuntza Legearen aurreproiektuaren lehen zirriborroak. Batzuek testuaren hutsuneak nabarmendu dituzte bereziki; beste batzuek, berriz, elkarrizketarako deia egin dute. Azken horietako bat izan da Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusia. Radio Euskadin adierazi duenez, atzo argitaratutakoa zirriborro bat baino ez da, parlamentuko tramitean alda daitekeena. Apirileko hezkuntza akordioa ipini du jarraitu beharreko eredutzat. Koalizioari «akordio ona» iruditzen zaiola esan du, «eredu propio baterako trantsiziorako oinarriak ezartzen dituelako, euskal hezkuntza eredu nazional baterako». Orain, «eztabaida lasai baterako» garaia dela azaldu du, eta legebiltzarreko akordioari «fidel» izango zaizkiola nabarmendu.
Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak ETB1en egin dioten elkarrizketan aletu ditu zirriborroaren nondik norakoak. Bi gairik korapilatsuenei heldu die: euskarak izango duen presentziari eta segregazioari. Hizkuntzei dagokienez, azaldu du ikastetxe bakoitzak bere hizkuntza proiektua egin beharko dela, tokian tokiko egoerara egokituta: «Desberdina da Tolosan egon daitekeen egoera edo Bilboko auzo jakin batekoa. Ikastetxeak egoera soziolinguistiko horri erantzun behar dio, eta horrek esan nahi du hartu behar dituzten neurriak desberdinak direla». Neurri desberdinak, baina helburu bera: Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza bukatzerako euskaraz eta gazteleraz B2 maila lortzea.
Erreparatu dio segregazioari ere. Hitzeman du datorren ikasturtetik aurrera, izan ikastetxe publiko izan itunpeko, «zaurgarritasunari» erantzun beharko diotela diru publikoa jasotzen duten zentro guztiek: «Zentro guztiek proportzio bertsuan landuko dituzte zaurgarritasun horiek». Gaur egun, segregazioaren arrazoietako bat itunpeko ikastetxeetako kuotak dira. Aurrerantzean ez dela halakorik egongo agindu du sailburuak, baina iragarri du doakotasuna lortzea «prozesu bat» izango dela, administrazioarentzat ere inbertsio handiagoa izango delako: «Ondo planifikatu behar da, diru asko delako». Ikastetxeek kuotarik ez dutela kobratzen bermatzeko, «kontrola areagotu eta aldatu» egingo dela nabarmendu du.
Hezkuntza eragileak, kritikoago
Eragile politikoek ez ezik, hezkuntza arloan aritzen diren beste zenbaitek ere hitz egin dute; adibidez, LAB sindikatuak. Aurreratu du zuzenketak aurkeztuko dizkiotela zirriborroari, hainbat kontu «asmo hutsean, irekian edo zehaztasun handirik gabe» geratzen direla iritzita. Kasurako, euskarak izango duen lekua: «Ez du asmorik agertzen euskararen murgiltze eta mantentze sisteman oinarrituriko ikaseredu bakarra ezartzeko hizkuntza ereduak desagertzeko». Nazio ikuspegia: «Ontzat ematen du euskal hezkuntza sistema propioa egituratzea oztopatzen duen esparru juridiko politikoa, eta ez du planteamendurik Euskal Herrirako hezkuntza sistema burujabean urratsak egiteko». Eta segregaziori aurre egiteko neurriak: «Jatorri edo maila sozioekonomikoagatiko segregazioari aurre egiteko neurri batzuk jaso arren, ez du zehazten orain arte halakoak —kuotak kobratzeko debekua, erroldetako iruzurrak…— saihesteko erabili diren trikimailuei aurre egiteko tresnarik».
Sare publikoaren eta itunpekoaren arteko aferan ere sartu da sindikatua: «Euskal Hezkuntza Zerbitzuari Publiko abizena jarri diote, egungo sistema duala betikotu eta mantentzeko asmoz, eta titulartasun publikoko eskolak eta titulartasun pribatuko ikastetxeak publikotzat tratatuz». Bestelako proposamena egin du: «LABek uste du hezkuntza legeak sare publiko bakarrerako trantsizio tresna izan beharko lukeela, era deszentralizatuan antolatutako sarea, eta parte hartzean eta autonomian oinarrituriko askotariko eskolek osatua».
Bereziki laikotasunaren arloan ikusi dute hutsunea Hezkuntza Laikoa, Laikotasuna eta Euskadi Laikoa elkarteek. Laikotasunerako «inolako pausorik» ez ematea egotzi diote: «Ez du alderdi horretan aurrerapausorik ematen; egungo egoera sendotu eta legitimatzen du». |
2022-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/218206/espetxeratu-egin-dute-arguedasen-emaztea-labankadaz-hiltzen-saiatu-zen-gizona.htm | Gizartea | Espetxeratu egin dute Arguedasen emaztea labankadaz hiltzen saiatu zen gizona | Epaileak homizidio saiakera egotzi dio gizonari. Biktima Nafarroako Unibertsitate Ospitalean dago, egonkor. | Espetxeratu egin dute Arguedasen emaztea labankadaz hiltzen saiatu zen gizona. Epaileak homizidio saiakera egotzi dio gizonari. Biktima Nafarroako Unibertsitate Ospitalean dago, egonkor. | Emakumearen Aurkako Indarkeriaren Arloko Tuterako Epaitegiak (Nafarroa) behin-behineko espetxealdi komunikatua eta fidantzarik gabekoa ezarri dio Arguedasen emaztea labankadaz hiltzen saiatzeagatik atxilotutako 50 urteko gizonari. Epaileak homizidio saiakera egotzi dio ikertuari. Biktimari lau labankada eman zizkion astearte arratsaldean, bikotea bizi den etxebizitzan bertan. Guardia Zibilak ondoko kale batean atxilotu zuten erasotzailea. Erasoaren biktimak 44 urte ditu, eta Nafarroako Unibertsitate Ospitalean dago, medikuek ebakuntza kirurgikoren bat egin behar dioten ala ez erabakitzeko zain, Guardia Zibileko iturriek atzo jakinarazi zutenez. Guardia Zibilak gaineratu zuenez, emakumea egonkor dago, eta pronostikoa erreserbatuta dauka oraindik. |
2022-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/218207/armeniak-esan-du-su-etena-adostu-duela-azerbaijanekin.htm | Mundua | Armeniak esan du su etena adostu duela Azerbaijanekin | Azerbaijanek ez du aipamenik egin Erevanek plazaratutako akordioaz. Azken ia hiru egunetako borroketan, Armeniako 105 soldadu eta Azerbaijango 71 hil dira. Bart ez da «nabarmentzeko moduko istilurik» egon bi herrialdeen arteko mugan. | Armeniak esan du su etena adostu duela Azerbaijanekin. Azerbaijanek ez du aipamenik egin Erevanek plazaratutako akordioaz. Azken ia hiru egunetako borroketan, Armeniako 105 soldadu eta Azerbaijango 71 hil dira. Bart ez da «nabarmentzeko moduko istilurik» egon bi herrialdeen arteko mugan. | Ia hiru egunez bi herrialdeen arteko mugan borrokan aritu eta gero, Armeniak jakinarazi du su etena adostu duela Azerbaijanekin. Armen Grigorian Armeniako Segurtasun Kontseiluko idazkariak goizean herrialdeko telebista publikoan egindako agerraldi batean nabarmendu duenez, nazioarteari esker lortu dute menia, eta atzo 20:00etan sartu zen indarrean. «Espero dugu Azerbaijanek betetzea», gehitu du. Azerbaijanek ez du aipamenik egin Erevanek plazaratutako akordioaz, baina Jeyhun Bayramov Atzerri ministroak atzo adierazi zuen «su eten humanitarioa» eskaini ziotela Armeniari, eta ez dutela gatazka «okerragotzeko» asmorik.
Astelehen gauean hasi ziren borrokak Sobietar Batasun ohiko bi errepublika horien arteko mugan, eta azken bi urteetan eremu horretan gertatutako indarkeria agerraldirik handiena izan da. Nikol Paxinian Armeniako lehen ministroak esan du herrialdeko armadako 105 soldadu hil direla borroka horien ondorioz, eta Azerbaijango Defentsa Ministerioak jakinarazi du bere aldean 71 militar hil direla.
Ohi bezala, bi herrialdeek elkarri egotzi diote erantzukizuna. Armeniako agintariek justifikatu gabeko erasoaldia hastea leporatzen diote Azerbaijani, eta Bakuren esanetan, ordea, Erevanek egindako bonbardaketei erantzutera mugatu dira.
Armeniako Defentsa Ministerioak jakinarazi du bart ez zela «nabarmentzeko moduko istilurik» egon bi herrialdeetan arteko mugan. Atzo, ordea, protesta bat egin zuten Erevanen, parlamentuaren egoitzaren parean, Interneten zabaldutako zenbait informazioren arabera herrialdeko zenbait herri Azerbaijanen kontrolpean gelditu zirelako eta Paxinianek dokumentu bat sinatu zuelako Bakurekin. Lehen ministroak, baina, segituan gezurtatu zituen informazio horiek, Facebook bidez.
Diplomaziaren garrantzia
Kaukaso hegoaldean gerra bat saihesteko asmoarekin, EB Europako Batasunaren eremu horretarako misioburu Toivo Klaar Azerbaijango presidente Ilham Alyevekin bildu zen atzo, Bakun, eta gaur Paxinianekin biltzekoa da. Europako Batasunak begi onez hartu du su etena, eta, ohar batean azpimarratu duenez, Europako Batzordearen zerbitzu diplomatikoak eremuan dituen iturriek baieztatu dute meniak sinesgarritasuna duela, eta «errespetatzen» ari direla.
Errusiako Goi Ganberako goi kargudun Grigory Karasinek RIA Errusiako berri agentziari esan dionez, menia, neurri handi batean, Moskuren «ahalegin diplomatikoen ondorio» da. Iturri horien arabera, Vladimir Putin Errusiako presidenteak Paxinianekin hitz egin du egunotan, eta eskatu dio lasai egoteko. Armeniako lehen ministroak esan zuen herenegun, parlamentuan, laguntza eskatu ziola CSTO Segurtasun Kolektiboko Itunaren Erakundeari. Hain zuzen, Sobietar Batasun ohiko sei errepublika dira aliantza militar horretako kide: Errusia, Tajikistan, Bielorrusia, Armenia, Kazakhstan eta Kirgizistan. Putin Alyevekin biltzekoa da bihar, Uzbekistanen, Shanghaiko Lankidetza Erakundearen goi bileraren markoaren barruan.
Karabakh Garaiaren kontrolak eragiten ditu, nagusiki, bi herrialdeen arteko borrokak. Azerbaijanen menpe dago ofizialki Karabakh Garaia, baina gehiengo armeniarra du, eta de facto independentea da, nahiz eta nazioarteko herrialde bakar batek ere halakorik onartu ez. 2020an, sei aste iraun zuen gerra bat izan zen han, eta ia 7.000 pertsona hil ziren. Gerra hura amaitu zenetik, ordea, aldiro izan ohi dira borrokak mugan. |
2022-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/218208/roger-federerrek-erretiratu-egingo-dela-iragarri-du.htm | Kirola | Roger Federerrek erretiratu egingo dela iragarri du | 41 urteko tenislari suitzarrak Rod Laver kopan jokatuko du azkenekoz, hamar egun barru, Londresen. Sekulako garaipen zerrenda osatu du: hogei Grand Slam torneo irabazi ditu, eta 310 astez izan da ATPko Zirkuituko lehen sailkatua. | Roger Federerrek erretiratu egingo dela iragarri du. 41 urteko tenislari suitzarrak Rod Laver kopan jokatuko du azkenekoz, hamar egun barru, Londresen. Sekulako garaipen zerrenda osatu du: hogei Grand Slam torneo irabazi ditu, eta 310 astez izan da ATPko Zirkuituko lehen sailkatua. | Urtebete pasatxo darama Roger Federerrek (Basilea, Suitza, 1981) jokatu gabe, iazko uztailean Wimbledonen, bere torneorik kutunenean galdu zuenetik. Saiatu da lehiara itzultzen, baina belauneko lesioek ezinezkoa egin dute. «Azken hiru urteak erronka bat izan dira niretzat, lesioengatik. Gogor egin dut lan sasoi betean jartzeko, baina nire gorputzaren mugak ezagutzen ditut, baita bidaltzen dizkidan mezuak ere. Nire kirol ibilbidea bukatzeko garaia iritsi da». Halaxe iragarri du gaur 41 urteko tenislari suitzarrak erretiroa hartuko duela Rod Laver kopa amaitzean. Hilaren 23tik 25era jokatuko da, Londresen.
Inoizko tenislaririk onenetakoa izan da Federer, kalitatearen eta dotoreziaren ikur. Ikusgarria da 24 urtean osatu duen garaipen zerrenda: batetik, hogei Grand Slam irabazi ditu —zortzitan Wimbledon, seitan Australiako Irekia, bostetan AEBetakoa eta behin Roland Garros—; seitan nagusitu da ATPko Maisuen Kopan; urrezko domina bat eta zilarrezko bat eskuratu ditu Olinpiar Jokoetan; eta 310 astez izan da ATPko Zirkuituko aurreneko sailkatua.
Federerren erretiroak Serena Williamsenari hartuko dio lekukoa. AEBetako tenislariak bukatutzat eman berri du bere kirol ibilbidea, 41 urte betetzear, eta 27 urtez profesional izan eta gero. Federerren garaipen zerrenda ikusgarria baldin bada, are hobeagoa da Williamsena. Izan ere, 23 Grand Slam irabazi ditu —Margaret Court australiarra bakarrik du aurretik—: zazpi aldiz Australiako Irekia eta Wimbledon, seitan AEBetako Irekia, eta hirutan Roland Garros. Horrez gain, zazpi aldiz nagusitu da WTA kopan, eta urrezko domina bat eskuratu du Olinpiar Jokoetan. 319 astez izan da WTAko zirkuituko lehen sailkatua. |
2022-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/218209/emilio-martinez-de-marigorta-felix-manzanos-eta-intildeaki-rodriguez-deportatuak-euskal-herrira-itzuli-dira.htm | Politika | Emilio Martinez de Marigorta, Felix Manzanos eta Iñaki Rodriguez deportatuak Euskal Herrira itzuli dira | Martinez de Marigortak eta Manzanosek 33 urte egin dituzte Cabo Verden, eta Rodriguezek, berriz, 37 urte Kuban. Bost euskal deportatu daude oraindik. | Emilio Martinez de Marigorta, Felix Manzanos eta Iñaki Rodriguez deportatuak Euskal Herrira itzuli dira. Martinez de Marigortak eta Manzanosek 33 urte egin dituzte Cabo Verden, eta Rodriguezek, berriz, 37 urte Kuban. Bost euskal deportatu daude oraindik. | Aurtengo udan, hiru euskal deportatu itzuli dira Euskal Herrira, Etxerat-ek jakinarazi duenez: Emilio Martinez de Marigorta gasteiztarra eta Felix Manzanos Martinez ugaotarra, Cabo Verdetik, eta Iñaki Rodriguez Muñoa, Kubatik.
Lehen biak 1989an deportatu zituen Espainiak, Aljeriatik, ETAren eta Espainiako Gobernuaren arteko negoziazioek porrot egin ostean. 33 urtez izan dira Cabo Verden. Rodriguez Muñoa, berriz, 1985ean atxilotu zuten, Frantzian, eta 1986an deportatu zuten: hura ere Cabo Verdera. Hala ere, urtebete geroago Kubara joan zen, eta han bizi izan da ordutik.
Etxerat-ek zehaztu duenez, 1980ko hamarkadan deportazioak hasi zirenetik, 70 euskal herritar deportatu dituzte, eta haietatik 12 atzerrian hil dira. Egun, bost euskal deportatu gelditzen dira: Jose Angel Urteaga Martinez eta Josu Abrisketa Korta, Kuban; Tomas Linaza Etxebarria eta Jose Antonio Olaizola Atxukarro, Cabo Verden; eta Eugenio Barrutiabengoa Zabarte, Venezuelan. Bost deportatuak eta gainerako erbesteratu politikoak Euskal Herriratzeko garaia dela aldarrikatu du Etxerat-ek, ohar berean. |
2022-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/218210/patagonia-konpainiaren-jabeak-enpresa-oparitu-du-natura-zaintzeko.htm | Ekonomia | Patagonia konpainiaren jabeak enpresa oparitu du, «natura zaintzeko» | «Lurra gure akziodun bakarra» izango dela, esan du Yvon Chouinardek, eta enpresak lortzen dituen etekin guztiak «planeta zaintzen» gastatuko direla iragarri du. | Patagonia konpainiaren jabeak enpresa oparitu du, «natura zaintzeko». «Lurra gure akziodun bakarra» izango dela, esan du Yvon Chouinardek, eta enpresak lortzen dituen etekin guztiak «planeta zaintzen» gastatuko direla iragarri du. | Ekokapitalismoak badu santu berria: Yvon Chouinard.
Mundu osoan mendiko arropa eta bestelako tramankuluak saltzen dituen Patagonia konpainiako burua da Chouinard. Milioi askoren jabeak berriki iragarri du enpresaren jabetza «oparitu» duela, horren irabaziak klima larrialdiaren kontra erabiltzen direla ziurtatzeko.
«Naturatik balioa atera eta hori aberastasun bihurtu beharrean, Patagoniak sortzen duen aberastasuna iturria babesteko erabiltzen ari gara. Lurra bihurtzen ari gara geure akziodun bakarra», esan du Chouinardek erabakia azaltzeko, konpainiaren 3.000 langileri baino gehiagori eginiko hitzaldian. «Planeta hau salbatzearena oso serio hartu nahi dut».
Patagonia konpainiaren jabeak gaineratu duenez, mende erdia daramate «negozio arduratsuaren inguruko esperimentua» egiten. «Beste 50 urtez ere planeta oparo bat eduki nahi badugu, denok egin beharko dugu ahal duguna, ditugun baliabideekin. Nik inoiz enpresaburu izan nahi ez banuen ere, neure partea egiten ari naiz».
Bi fideikomiso
Baina zer egin du zehazki Chouinarden familiak Patagoniarekin? Konpainiaren jabegoa bi fideikomisori eman die: Patagonia Purpose Trust delakoari, eta Holdfast Collectiveri. Lehengoa, orain, botoa emateko eskubidea duten akzioen jabea da (%2). Horren bidez, familiak ziurtatuko du Patagonia inoiz ez dela Chouinardek ezarritako helburuetatik desbideratuko. Bigarrenak bozkatzeko eskubiderik ez duten akzioen jabe da orain (%98), eta horrek ziurtatuko du konpainiak irabazitako euro bakoitza «natura eta bioaniztasuna» zaintzera bideratuko direla. Konpainiak urtero irabazitako dirutik, enpresan bertan berriz inbertitzen dena kenduta, gainerako guztia ingurumen larrialdiaren kontra erabiliko da. Horren bidez, urtero 100 milioi euro baino gehiago erabiltzea espero dute.
Izan ere, 1.300 milioi euro inguru fakturatzen ditu konpainiak urtero. Kaliforniako Ventura hirian du egoitza.
Zergak eta zergatiak
Baina zergatik ez du Chouinardek enpresa saldu, besterik gabe, eta lorturiko dirua ingurumenaren alde lanean ari diren taldeei eman? Berak esan duenez, hala eginda ezingo zuten ziurtatu jabe berriek «geure balioei eustea, edo geure langileei lana ematen jarraitzea».
Baina erabakiak badu beste aurpegi bat: enpresa beste konpainia saldu izan balio, milioi asko ordaindu beharko zituen zergetan. Zerga ingeniaritza erabili dute hori saihesteko. Kalkulatu dutenez, konpainia 3.000 milioi euro inguru balio ditu; akzio guztiak Patagonia Purpose Trusti oparituz gero, 1.000 milioi inguru ordaindu beharko lukete zergetan. Baina %98 irabazi asmorik gabeko talde bati eman dizkiotenez, bakarrik, 17 milioi pasatxo ordaindu beharko dituzte. Dena den, jokaldi horrekin familiak ez du zerga kenkaririk erabili ahalko.
Maniobrak beste eztabaida bat piztu du: zilegi al da halako opariak egitea, ziurtatzeko dirua zeure ideologiatik gertuko egitasmoetarako erabiliko dela, ogasun publikoei zergetan ordaindu beharrean, gobernuek gero erabakitzeko nola gastatu? Beste batzuek joka dezakete berdin, beste interes batzuk bultzatzeko.
Izan ere, hori gertatu da dagoeneko AEBetan. Barre Seid elektronikako munduko milioidunak bere Tripp Lite enpresa oparitu zion iaz Leonard Leo eskuineko militanteak zuzenduriko funts bati. Besteak beste, AEBetako Auzitegi Nagusia eskuineko epaileen esku geratzen dela ziurtatzeko kanpainak bultzatu ditu Leok, abortu eskubideak murrizteko neurriak bultzatzeko, eta klima babesteko politikak oztopatzeko.
Beraz, badirudi Chouinardek Seid eskuindarrak erakutsitako bideari jarraitu diola, gero eta sakonago zatikaturiko AEBetako gizartean eragiteko.
Kontraesanak
Izan ere, Patagoniak beti eduki du kontraesan handi bat bere filosofiaren eta praktiken artean. Chouinard eskalatzaile sutsua izan zen gaztetan, eta bere buruarentzat eginiko eskalatzeko gailuak saltzen hasi zuen negozioa, 1970eko hamarkadan. Eskalatzeko iltzeek mendiko harrietan egiten zuten kaltearekin kezkaturik, zulorik behar ez zuten gakoak asmatu zituen. 2012ko abenduan mundua harritu zuen publizitate kanpaina itxuraz kontraesanezko batekin: Ez erosi jaka hau leloa erabili zuen, bere produktu baten argazki baten gainean. Horrekin kontsumismoaren kontrako mezua zabaldu nahi izan zuen, jendea ohartarazteko horrek naturan eragiten duen kalteaz.
Horri esker, konpainiak komunitate bat eraikitzea lortu du, bere balioekin bat egingo lukeena, eta bezeroak fidelizatzea. Beraz, azkenean, bere onurarako izan da jendeari bakarrik behar duena erosteko esatea, ziurtatu duelako askok berari erosiko diotela, filosofiarekin bat egin dutelako.
Planetak pairatzen duen larrialdi dela eta, konpainia asko ari dira azken urteotan eredu kontsumistaren inguruko hausnarketa egiten. 2016an mundua aho bete hortz utzi zuen Ikea konpainiako Steve Howardek, honako hau esan baitzuen: «Globalki begiratzen badugu, Mendebaldean, ziurrenera, goia jo dugu gauzekin, besteak beste, etxerako altzari eta apaingarriekin».
Lortuko al dute kapitalismotik etekinik handiena atera duten konpainia askok beste eredu bat topatzea, kapitalismoa, planeta eta euren buruak salbatzeko? «Gaurko sistema kapitalistak sekulako kostua ordainduta eskuratu ditu lorturikoak: hazten ari den desberdinkeria, eta ingurumen kalte izugarria, tartean. Mundua sutan dago, hitzez hitz», esan du Patagoniako administrazio kontseiluko buru Charles Connek. «Kapitalismoarentzat hurrengo eredua» sortuko duten enpresak dira negozioen etorkizuna, «eta etorkizun hori Yvon [Chouinard] orain egiten ari denarekin hasi da». |
2022-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/218211/txomin-garmendia-hil-da.htm | Kultura | Txomin Garmendia hil da | Gipuzkoako Bertsolari Txapelduna izan zen 1967an, eta lau aldiz kantatu zuen Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalean. Hainbat lan ere argitaratu zituen, Auspoa bilduman, batik bat. | Txomin Garmendia hil da. Gipuzkoako Bertsolari Txapelduna izan zen 1967an, eta lau aldiz kantatu zuen Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalean. Hainbat lan ere argitaratu zituen, Auspoa bilduman, batik bat. | Ukuiluan, behiak jezterakoan-eta, bertso zaharrak kantatzen ei zituen Txomin Garmendia Galartzaren aita zenak: «Eta ni gustura hura entzuten». Umetatik izan zuen bertsoa gertuan —«Ferietan-eta bertsopaperak saltzen ziren. Aitak etxera ekartzen zituen, eta ni haiekin txoratu egiten nintzen»—, eta hala igaro zen bera ere kantura, 1950eko hamarkadan. Lanari gaztetatik lotua, hainbat ofizio izan zituen —nekazari, arotz, taxilari, liburu-saltzaile—, eta, haietan bezala, jardunaren puruz ikasi zuen bertsotan ere. XX. mende erdialdean kantuan oparo ekin, eta mende amaierarekin saio bakanetan aritu arte, bertsolaritzaren eta haragoko eraldaketaren lekuko bizia izan da. 88 urterekin zendu da.
18 urterekin dardara batean atera omen zen aurrenekoz jendaurrera Garmendia (Berrobi, Gipuzkoa, 1934). «Dardar ikusgarria, gainera. Harrituta egoten naiz gaurko umetxoei begira. 11-12 urte eta plazan zer patxada agertzen duten. Nik banituen 18 urte, eta hura dardara eta hura kezka!», kontatu zion Euskaldunon Egunkaria-ri 1998ko abuztuan. Dardara hura menderatzea lortu arren, plazari beti «errespetu handia» izan ziola zioen.
1959an jaso zuen Gipuzkoako lehenengo txapelketan parte hartzeko gonbidapena. Uztapide, Mitxelena, Lasarte, Zepai eta Joxe Lizasorekin batera, «bi gazte» ziren Joxe Agirre eta Garmendia orduan. Handik bost urtera, txapeldunorde geratu zen bera, ordea, eta 1967an, berriz, txapeldun, Tolosako (Gipuzkoa) Leidorren jokatu zen finalean. Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalean ere kantatu zuen urte hartan, baita beste hirutan ere: 1965ean, 1980an eta 1986an. Sona lortu zuen orduan, baina ez zuen lehen mailako bertsolaritzat bere burua, Euskaldunon egunkaria-ri aitortu zionez. «Txapelketetan ondo ibili naiz, baina ni sekula ez naiz punta-puntako bertsolaria izan. Eztarria nahiko indartsua izanik, nahiko ibili naiz, eta orain ere banabil nire mailarako. Alde horretatik pozik nago».
1999an, Gipuzkoako txapelketa ezohiko eran antolatu zuten, herri arteko formatuan, eta Amaia Agirrerekin, Aitor Usandizagarekin eta Jexux Mari Irazurekin osatu zuen taldea Galartzak. Erniope izena jarri zioten; finalera heldu ziren, baina Zarauzko taldeak —Andoni Egaña, Julen Zulaika eta Iñigo Manzisidor Mantxi— aurre hartu zien. Txapelketa hartan kantuan aritu zen bertsolari zaharrenetako bat izan zen Galartza. «Munduko legea hala da, gazteria atzetik bultzaka etortzen da».
Bere belaunaldikoen eta bertsolari berrien artean diferentzia nabarienetakoak emakumeen presentzia —«Neska gazteek bertsorik ez, dantza nahi izaten zuten, eta isiltzen ginenean pozez hartzen zuten. Gaur erruz joaten dira bertsoak entzutera»— eta gazteen ikasketa maila iruditzen zitzaizkion. «Gaurko bertsolariek munduko jakinduria ikasi dute, gai jartzaileek ere bai, biek batera joan behar dute. Munduko gertakizunak eta horietatik datozen izen berriak gehiago erabiltzen dituzte guk baino. Gure garaiko gaiak ziren nagusia eta morroia, alferra eta langilea... Gaur egun urrutiago dabiltza bertsolariak».
Auspoan idazle
Ahozkoan soilik ez, idatzian ere erakutsi zuen hitzarekiko lotura Garmendiak. Bertso idatzietan jardun zuen —Burgosen soldaduska egiten ari zela idatzi eta Zeruko Argia-n publikatu zuen sorta batek kartzelara eraman zuen—, baita artikulugintzan ere. Eta liburugintzaren alorrean, kontakizunak eta bertso bildumak apailatu zituen batez ere. Baita nobela bat eman ere, 1983an: Bordaberri. «Baserri-eleberria oraindik ere bizirik», idatzi zuen Iñaki Kamino kritikariak hartaz, Argia-n. Auspoa sailean kaleratu zuen lan hura, beste gehientsuenak bezala: Bizitzaren arian (1982), Denbora pasa (1982), Erririk-erri (1984), Bertsolari-kurpilla (1984) eta Beltzak eta zuriak mendian ardiak (1985). 2009koa du azken argitalpena: 2008ko nere egunkaria.
Lurrarekiko loturak ere definitu zuen Garmendia. Berrobiko Tontola Behekoa baserrian jaio zen, eta «baserritar kutsua» nahinora eramaten zuela zioen. «Nire idazlanetan, nire ekintzetan, nire gorabehera guztietan». Alkate ere izan zen sorterrian, hamabi urtez. |
2022-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/218212/gizakiek-asteroide-bat-desbidera-dezaketen-jakingo-da-laster.htm | Bizigiro | Gizakiek asteroide bat desbidera dezaketen jakingo da laster | Dimorphos asteroidea joko du 'DART' zundak irailaren 26an, eta horrek haren ibilbidea zenbat aldatu duen aztertuko dute, etorkizunean Lurra defendatu ahal izateko. | Gizakiek asteroide bat desbidera dezaketen jakingo da laster. Dimorphos asteroidea joko du 'DART' zundak irailaren 26an, eta horrek haren ibilbidea zenbat aldatu duen aztertuko dute, etorkizunean Lurra defendatu ahal izateko. | Ez dago mezu apokaliptikorik. Dimorphos asteroidea ez dago Lurraren ibilbidean, eta ez dago hark planeta suntsitzeko arriskurik. Baina esperimentu interesgarria egingo dute laster harekin, ikasteko etorkizunean Lurra nola defendatu arriskua ekar dezaketen espazioko objektuetatik.
Iazko azaroaren 23an jaurti zuten DART zunda, Kaliforniatik (AEB). Asteroide Bikoitza Birbideratzeko Proba moduan euskara daiteke haren izena, baina dardo gisa itzul daiteke akronimoa. Eta izena ongi jarria da.
Izan ere, Dimorphos asteroidearen aurka jotzera bidali dute dardoa. Gizateriaren historian lehenengo aldiz, Lur planetatik jaurtitako gailu batekin danbatekoa emango diote asteroide bati, ikusteko horrekin aski den hura desbideratzeko.
Zundak arazorik gabe egin du ia urtebeteko bidaia; jada finkatu du jomuga, eta bidali ditu helburuaren lehenengo argazkiak.
Atzo bertan, DART azken unean jomugara gidatuko duten kamerak zabaldu zituzten. Talka irailaren 26an gertatuko dela kalkulatu dute, Euskal Herriko gauerdian, eta zuzenean emango dute NASAren webgunean. «Zuzenean» horrek esan nahi du minutuko irudi bat ikusi ahalko dela, eta distantziak beharturiko atzerapenarekin, noski.
Kolpe kinetikoaren teknika deiturikoaren lehenengo proba izango da: hau da, asteroide bat joko dute, haren orbitan aldaketa eragiteko.
Didymos eta Dimorphos asteroide bikote bat dira, eta Eguzkiaren inguruan orbitatzen dute. Didymos da bikoteko asteroide nagusia: 780 metro pasatxoko diametroa du. Dimorphos haren inguruan biraka dabilen ilargitxoa da, ia 162 metroko diametrokoa. Azken hori joz, horren abiadura aldatu nahi dute. 500 kiloko gailuak ilargiaren erdi-erdian joko du, segundoko 6,6 kilometroko abiadan. Kalkulatu dutenez, horrek segundoko 0,4 milimetroko abiadura aldatuko dio Dimorphosi. Gutxi ematen du, baina aski izango da denborarekin bi asteroideen ibilbidea asko aldatzeko.
Lurreko teleskopioekin ikusi ahalko da. Baina neurketa zorrotzak Hera zundak egingo ditu, bost urte geroago. ESA Europako Espazio Agentziak 2024an jaurtiko du zunda, eta 2027. urtean helduko da. Orduan jakingo da nola aldatu duen talkak asteroideen ibilbidea.
ESA eta NASA 2015. urtetik ari dira elkarlanean AIDA programan, planeta asteroideen mehatxuetatik defendatzeko. |
2022-9-15 | https://www.berria.eus/albisteak/218213/garaiz-konpondu-dute.htm | Kirola | Garaiz konpondu dute | Realak Omoniari irabazi dio, eta lidergoan kokatu da Europa ligako E multzoan. Jokoan nagusi izan arren, kosta egin zaio erasoan, eta estutasunak igaro ditu bisitariek berdinketa lortu ostean. | Garaiz konpondu dute. Realak Omoniari irabazi dio, eta lidergoan kokatu da Europa ligako E multzoan. Jokoan nagusi izan arren, kosta egin zaio erasoan, eta estutasunak igaro ditu bisitariek berdinketa lortu ostean. | Erraz uste, eta larri ibili. Realak garaipena eskuratu du Anoetan, Omonia Nikosiaren aurka, baina estutasun uneak bizi izan ditu minutu batzuetan. Izan ere, jokoari dagokionez, etxeko taldea nagusitu da neurketako zatirik handienean, baina nagusitasun hori markagailuan islatu ezinak arriskuan jarri du Europa ligako bigarren garaipena. Azkenerako, garaiz konpondu du arazoa, berandu baino baino lehen egin baitu irabazteko gola. Rijekaren eta Sturm Grazen mamuak uxatu ditu hala, eta E multzoko lidergoan kokatu da.
Donostiako taldeak erabat itxuraldatuta ekin dio norgehiagokari. Imanol Alguacil teknikariak aldaketa asko egin ditu hasierako hamaikakoan: zazpi, joan zen osteguneko partidarekin alderatuz gero. Sarrien jokatzen ez duten zenbait jokalariren aldeko apustua egin du teknikari oriotarrak. Izan lesioek hala behartuta, izan futbolari horiek minutuak behar dituztelako.
Besteren artean, Asier Illarramendi kapitainaren, Alex Solaren, Diego Ricoren, Ander Gebararen eta Jon Karrikabururen kasua izan da. Gehienek jarraitutasun gutxi izan dute azken boladan. Aukera probestea izan da haien xedea, eta lortu dute, hein batean. Hasi orduko hartu dute partidaren gidaritza; Zipreko taldeak atzeko lerroa indartzea izan du helburu, eta itxi egin da. Ez du erasorako imintziorik ere egin. Horrek baloi jabetza eman dio Realari, baina txuri-urdinei itxi egin zaizkie kontrarioaren aterako zirrikituak.
Harik eta Gebarak gol bikain bat egitea lortu duen arte. Erdilari gasteiztarrak ederki probestu du Imanolek emandako aukera. Area ertzetik baloia astindu du 30 minutuan, eta sarean sartu du. Omoniako atezainak ezin izan du deus egin jaurtiketa geratzeko.
Realak gisa horretara eskuratu abantaila, eta zailena egin du. Bideratu du garaipena, behin zipretarren atea zulatu eta gero. Errenta handitzea falta zen, zer gerta ere. Kosta egin zaio, ordea. Bisitarien mataza erabat askatu ezinda aritu dira donostiarrak.
Gainera, partidak lehengo gidoia segi du aurrerantzean. Nikosiakoak tarterik utzi gabe, defentsari erabat emanda, eta etxekoak haien ate aurrera ailegatu ezinda. Hala iragan da lehen zatia. Aurrea hartu bai, baina errematatzea falta izan zaio Realari. Halakoetan heltzen dira arazoak.
Garesti ordaintzeko hutsa
Realak bide beretik ekin dio bigarren zatiari. Zelaiko hiru herenetara aise iritsi bai, baina baloiak oinak erre dizkie txuri-urdinei, behin eremu horretara ailegatuta. Iazko sasoiko mamuak azaldu dira pixkanaka: Anoetan oinpean ibili zituen urkari eskasagoek puntuak eraman zituztenekoak, alegia.
Mamu haiek hezurmamitu egin dira 72. minutuan. Omoniako atzelariek luze jotako baloi bat Realeko atzelariek osatutako lerro artetik igaro da, eta, behin arean sartura, Aritz Elustondok ez du hura urrutzen asmatu. Ez hark, eta ez Alex Remiro atezainak. Bien arteko gaizki ulertua ederki aprobetxatu du Bruno Felipek, markagailuan banakoa ezartzeko. 72. minutua zen.
Eskerrak Alexander Sorlothek erremedioa bazuela. Zortzi minutu geroago, lehentxeago zelairatutako norvegiarrak Takefusa Kuboren pase bat probestu du, bigarren gola egin eta garaipena lotzeko. Azkenerako, uste baino larriago, baina Reala garaile. Baita bere multzoko lider ere. |
2022-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/218214/gazteluetako-irakasle-ohiak-esan-du-prest-dagoela-elizaren-ikerketan-parte-hartzeko.htm | Gizartea | Gazteluetako irakasle ohiak esan du prest dagoela Elizaren ikerketan parte hartzeko | 2009 eta 2011 artean, Gaztelueta ikastetxeko (Leioa) ikasleetako bati sexu abusuak egin zizkion. Irakasle ohiak berretsi du «errugabea» dela. Biktimaren sendiak BERRIAri esan dio espero duela «justizia» egitea. | Gazteluetako irakasle ohiak esan du prest dagoela Elizaren ikerketan parte hartzeko. 2009 eta 2011 artean, Gaztelueta ikastetxeko (Leioa) ikasleetako bati sexu abusuak egin zizkion. Irakasle ohiak berretsi du «errugabea» dela. Biktimaren sendiak BERRIAri esan dio espero duela «justizia» egitea. | Jose Maria Martinez Sanz Gaztelueta ikastetxeko irakasle ohiak adierazi du prest dagoela Frantzisko aita santuak agindutako prozesu kanonikoan «laguntzeko» , baina azpimarratu du bera «errugabea» dela. Atzo jakin zen Opus Deiren Leioako (Bizkaia) Gaztelueta ikastetxeko sexu abusuen auzia ikertzeko agindu duela Frantzisko aita santuak. Teruelgo (Espainia) gotzain Jose Antonio Satueri eman dio prozesu kanonikoa gidatzeko ardura, eta helburu izango du ikastetxeak Gaztelueta auzian izandako jarrera ikertzea. Jakinarazi dutenez, biktimaren familiarekin adostuta hartu dute erabakia. Irakasle ohiak ohar bat argitaratu du gaur, non esaten duen ez duela ulertzen nola has diezaiokeen Elizak prozesu kanoniko bat «laiko bati», baina ziurtatu du prozesuan laguntzeko prest dagoela. «Nire errugabetasuna errepikatuko dut, entzun nahi badidate», azpimarratu du. Elizaren prozesuaren eta haren «bermeen» berri emango dion jakinarazpen ofizialen bat noiz jasoko duen zain dela erantsi du. Azkenik, oharrean adierazi du hamar urte daramatzala «larritasuna eta sufrimendu bidegabea pairatzen», eta denbora horretan guztian hainbat ikerketa egin direla, baita Elizaren aldetik ere, «mediatikoki oso baldintzatuta eta desitxuratuta dagoen kasu baten inguruan».
Familia, pozik Elizak auzia ikertzeko hartutako erabakiarekin pozik dago sendia. «Justizia egitea espero dugu», adierazi dio BERRIAri Juan Cuatrecasasek, biktimaren aitak. Uste du Vatikanoaren erabakia «berandu» iritsi dela, baina pauso garrantzitsua dela. Elizak 2015ean itxitzat eman zuen zabalduta zeukan ikerketa, eta Cuatrecasasek iritzi dio orduko ikerketa «lardaskeria hutsa» izan zela, «tranpez» betetakoa. Orduko akatsa zuzenduko du orain Vatikanoak, biktimaren aitaren ustez: «Jabetu dira orduko hartan gezurrezko ikerketa iruzurtia egin zutela, eta orain prozedura kanonikoa zabaltzea erabakiko dute, egindako akatsa zuzentzeko». Gaztelueta ikastetxeko irakasle ohiak zigorra jasotzea espero du sendiak, eta biktimari egindako sexu abusuak «aitortzea». Familiaren defentsa abokatuak ere pozik hartu du albistea. Leticia de la Hoz abokatuak BERRIAri esan dio «egoera bidegabe» bat zuzentzea espero dutela. «Gorenaren zigorra bagenuen, baina ez Elizarena. Espero dugu biktimari egindakoa gaitzestea».
Gorenaren epaia
Espainiako Auzitegi Gorenak bi urteko espetxe zigorra ezarri zion Gaztelueta ikastetxeko irakasle ohiari, ikasleetako bati sexu abusuak egitea leporatuta. 2009 eta 2011 artean gertatu zen hori, biktima adingabea zela. Udan, baina, biktimari bidalitako gutun batean, aita santuak adierazi zuen aferaren inguruko txostenak gainbegiratu zituztela, eta prozesua irekitzeko beharra ikusi zutela: «Gero, epaiketa egiteko epaimahai bat izendatuko dut». Hori izango da Satuek gidatuko duena. Religión digital hedabidearen arabera, litekeena da Satuek berak edo Joseba Segura Bilboko gotzainak komunikatu bat egitea laster, prozesua hasi dutela jakinarazteko.
Orain arte, Opus Deik eta ikastetxeak uko egin diote biktimari barkamena eskatzeari eta edozein erantzukizun beren gain hartzeari. Are gehiago, zenbait hedabideren arabera, Vatikanoaren esku hartzea galarazi nahi izan dute.
Hau da Vatikanoak afera honetan esku hartzen duen lehen aldia. Halere, Infancia Robada elkartearen arabera, 2018an ere onartu zuen Gaztelueta auzian irregulartasunak izan zirela. |
2022-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/218242/italian-zortzi-lagun-hil-eta-lau-desagertu-dira-euriteengatik.htm | Mundua | Italian zortzi lagun hil eta lau desagertu dira euriteengatik | Las Marcas izeneko eremuan, bi ordu eskasean 400 milimetro ur zenbatu dira. Agintariek adierazi dute urtea hasi zenetik gaur arte bota duen «euriaren herena» izan dela. | Italian zortzi lagun hil eta lau desagertu dira euriteengatik. Las Marcas izeneko eremuan, bi ordu eskasean 400 milimetro ur zenbatu dira. Agintariek adierazi dute urtea hasi zenetik gaur arte bota duen «euriaren herena» izan dela. | Italiako Babes Zibilak adierazi duenez, gaur goizaldean herrialdeko erdialdean izan diren euriteengatik zortzi pertsona hil eta lau desagertu dira. Senigalliako inguruan, Anconan, lau pertsonaren gorpuak aurkitu dituzte garaje batean, baita bertze bi gizonenak ere. Bertze hildakoetako bat bere autoaren barnean aurkitu dute. Desagertuei dagokienez, bi haur daude tartean. Horietako batek 6 urte ditu, eta bere amarekin batera zegoen autoan. Suhiltzaileek ama ibilgailutik ateratzea lortu bazuten ere, adingabea urak eraman zuen.
Ezbeharra Las Marcas izeneko eremuan gertatu da, herrialdearen erdialdean. 400 milimetro ur zenbatu ziren bi ordu eskasean. Fabrizio Curcio Italiako Babes Zibileko arduradunak adierazi duenez, urtea hasi zenetik gaur arte bota duen «euriaren herena» izan da. Maurizio Greci Sassoferratoko alkatea: «Ezerk ez zigun iragarri ezbehar hau. Dena ordubetean gertatu zen. Orain zerua garbi dago».
Kalte materialei dagokienez, lur jausi andana eragin dute euriteek. Hala, ia 200 suhiltzaile lanean dabiltza desagertutako pertsonak bilatzen. Ancona eta Pesaro-Urbino eremuan, batez ere. |
2022-9-18 | https://www.berria.eus/albisteak/218243/laquoneska-andana-bat-bagara-azkenean-artaldeekin-eta-gasna-egiten-ari-garenakraquo.htm | Ekonomia | «Neska andana bat bagara azkenean artaldeekin eta gasna egiten ari garenak» | Biziaren harat-honaten eraginez abiatu dira Texier eta Xilibolost artzaintzan; lehen urtaroa bururatzen ari dira. Beren ibilbideaz eta artzain gisa egin lehen urratsez mintzatu dira. | «Neska andana bat bagara azkenean artaldeekin eta gasna egiten ari garenak». Biziaren harat-honaten eraginez abiatu dira Texier eta Xilibolost artzaintzan; lehen urtaroa bururatzen ari dira. Beren ibilbideaz eta artzain gisa egin lehen urratsez mintzatu dira. | Elkarrekin ziren lizeoan, eta biek literatura baxoa egin zuten, Donibane Garaziko Nafarroako ikastetxean. Pauline Texier arkitektura ikasketetan ibili zen (Tauste, Espainia, 1992), eta Kattin Xilibolost zientzia politikoetan (Uhartehiri, 1992). Ibilbide ezberdina izanik ere, biak artzain bilakatu dira, eta lehen artzain urtaroa bukatzen ari dira. Texierrek, Aldudeko bikote baten segida hartzeko; Xilibolostek etxondoko segida hartu du, Uhartehiri Etxeberrian.
Zer oroitzapen duzue lizeoaz?
PAULINE TEXIER: Onak. Lizeo ttipi bat, jende izarikoa.
KATTIN XILIBOLOST: Ontsa aditzen genuen elkar; aski motibatuak ginen. Irakasle on batzuk bagenituen. Giro ona ekartzen zuen.
Orduan irudikatzen zenuten laborantzan ariko zinetela?
TEXIER: Batere ez!
XILIBOLOST: Tttipitan laborantza ezagutu dut; orduan banekien kabalekin-eta kanpoan ibiltzea maite nuela. Baina banekien ez nintzela prest. Beste zerbait nahi nuela ezagutu, mundua ikusi.
Zer ikasketa egin dituzue?
TEXIER: Arkitektura eskola egin nuen, Parisen. Arte horretan, bidaiatu dut, eta ohartu ez nintzela Parisen egonen; Euskal Herrirat sartu nahi nuen. Ustez arkitektura egiteko izanen zela. Laborantzan hasi nintzen ordezkapen bat eginez, hilabete batez. Gero bi, hiru hilabete…; bost urtez segitu dut.
Eta zuk, Kattin?
XILIBOLOST: Bilborat joan nintzen politika zientzietako eta administrazioko lizentzia lortzera. Biziki urte ederrak izan dira. Hortik landa, bidaiatzeko enbeia nuen. Gogoa nuen Askapenarekin zerbait egiteko, eta Boliviara joan nintzen. Itzuli, eta lana atzeman nuen segidan Mediabask-en; lau urte pasa egon naiz.
TEXIER: Irrigarri da, zeren eta ni ere Bolivian egon nintzen.
XILIBOLOST: Egon gara La Pazen, biak, ber momentuan, eta ez genuen elkar gurutzatu.
Pauline, arkitekturan bazenuen gogo berezirik?
TEXIER: Diziplina bera maite dut, baina ez nuen ikusten ofizioan zer eginen nuen. Gauza biziki konkretuak egin nahi nituen —lur-lasto eraikuntzak edo—; ez bostehun bizitegi sozialeko egitasmoak. Laborantzan eskas nituen egintza konkretu horiek aurkitu ditut. Arkitektura maite dut: gauzak pentsatzea, marraztea, eraikin aztertzea, baina ofizio gisa horretan loratzeko, ez nuen ikusten. Eta ez nuen hirian egon nahi.
Kattin, politika zientziek zer ekarri dizute?
XILIBOLOST: Munduaren ibiltzeko eran zerbait ulertzea xerkatzen nuen. Ekarri dit Euskal Herria hobeki ezagutzea; sistema politiko batzuen, hemengo historia hobeki ulertzea. Azken urteetan plantan eman ziren dinamikak hurbiletik aztertzea: Gure Esku, bake prozesua. Ikasleon artean eztabaida interesgarriak genituen. Bilbon egin harremanek anitz ekarri didate.
Kazetaritzatik zer atxiki duzu?
XILIBOLOST: Ezin da eneatu kazetaritzan; ikasten duzu egun guziz, eta behar duzu biziki fite ikasi. Beharbada ikasketek eman didate sintesia, analisia egiteko gaitasun hori; dinamika batzuk ulertzeko: instituzioenak, indar harremanen funtzionamenduak… Lurralde baten ezagutza ez da sekula fini. Beti aldakorra da, baina, aldi berean, gauza berdinak errepikatzen dira, ber problematikak. Aspertzen du ikustean ez direla konpontzen. Xantza ukan dut konfiantza egin digutelako; utzi digute gauza sakon batzuei buruz idazten: elkargoaren sortzea, ETAren bukaera, eta hainbat borroka sindikal eta sozial.
Noiz hazi da zuen baitan laborantzan instalatzeko ideia?
XILIBOLOST: Hasiera eta bukaera nozio horiek ez ditut barneratuak. Uste dut beti elikatu dela bizian. Bilbon nintzelarik, gustura nintzen, baina banekien ezingo nuela bizi osoa pasatu hirian. Euskaldun gisa, edo Etxeberriko gisa, bazen pisu hori: «Zer bilakatuko da etxaldea?». Kezka hori beti hor izan dut. Joan da bere bidea egiten, ohartu arte kezka sakona zela; orduan, pertsona batzuen ezagutzeak ahalbidetu du pentsatzea instala nintekeela bakarrik.
TEXIER: Ordezkari gisa hasi nintzen, beraz. Ontsa sentitzen nintzen, eta ttipitik ezagutzen nuen etxaldea zen. Arkitektura diploma pasatu, eta egin nuen: «Orain zer eginen dut? Hirugarren sasoi bat edo arkitekturan hasi?». Ohartu nintzen sekula Baionan lan egiten banuen arkitektura tailer batean, ez nituela bildotsak sortzen ikusiko. Pena egin zidan bihotzean. Hirugarren sasoia egin nuen, gero eta gehiago ontsa aditzen ginen enplegatzaileekin, eta agertu zen ez zutela segidarik izanen. Pentsatu nuen: «Uzten baditut, nola eginen dute?». Joan den neguan serioski mintzatu ginen segida har nezan.
XILIBOLOST: Ene instalazioa aukerak egin du; Ttele Leizagoienen [Amendüze Mantenunian] etxean egin nuen ikastaldia. Ongi sentitzen nintzen. Ttelek artaldea saltzekoa zuenean, ikusten nuen jendea etortzen etxaldera eta bihotzeko ximikoa sentitu nuen: «Uzten badut pasatzen, ez dut jasanen! Damutuko zait». Gau batez erabaki nuen artaldea hartzea. Eta gure amaren jakintza joaten uztea zaila izanen zitzaidan, ama hasi baitzen amatxiren errezetekin gasnatzen; entseatzen, ikasten. Aberastasun hori uztea…
TEXIER: Nik ere banekien artzain bikoteak ardiak salduko zituela. Ardi horiek ene haurrak bezala zitzaizkidan; beste nehork ez zitzakeen eros. Bizi baten eraikuntza galtzea izanen zen. Hainbeste maitasunekin egina delarik, ez dituzu utzi nahi.
XILIBOLOST: Ezagutu ditugu artalde hori utzi behar zutenak; ikusi dugu zer erran nahi duen artalde horrek haientzat. Zerbait humanoa bada gibelean; ardura bat sentitzen duzu.
TEXIER: Gauzak ez dira halabeharrez egiten; bada une bat lerrokatzen baitira, eta zentzua dute. Begi bistakoa bilakatzen zaizu.
XILIBOLOST: Hori ulertu dudanean, lasaitu nau, arrunt. Zentzuzko zerbait egiten ari nintzen, inork behartu gabe. Historiaren pisu hori ez da gehiago pisu bat, baina indar bat.
Berezko artzain gisa lehen urtaro osoa eginik, nola joan da?
XILIBOLOST: Biziki kontent naiz. Ontsa pasatu da. Ez dut ukan halako arazo berezirik. Ontsa inguratua izan naiz, eta biziki inportantea izan da bai moralki, bai praktikoki. Gero, dena berria izan da. Bada ikasteko, beti.
TEXIER: Bortuaren deskubritzea izan da. Neguko eta udaberriko arditegi lana ezagutzen nuen. Bortuan, kanpoan: aroa, lakastak…; hori guzia, ez. Egia erran, biziki ontsa pasatu da. Leku polita da, handia, eta bazen bazka; ehun ardi ditudalako, lehen laurehun bazirelarik. Beste artzainak ezagutu ditut, eta ontsa joan da.
Segidarako zer gogo duzue?
XILIBOLOST: Hasi naiz, baina ez dut deus ikusi oraino. Pentzeen kudeaketaz guti dakit; behar dut barneratu. Gasnatzea, berdin; beharbada, beste gasna mota bat egin. Egiten dudana ahal bezain ontsa egitea izanen da ene erronka, ahal bezain gustura: biologikoan lan egitea eta autonomiara buruz tiratzea. Eskala ahal bezain ttipi eta humanoan, denbora hartuz enetako.
TEXIER: [Etxalde] Transmisioa ontsa egitea. Ontsa begiratu eta ulertzea duten sistema, gero nihaurrena sortzeko: ardi kopurua beheitituko dut, mailegu sisteman sartu gabe. Pentzeko lanetan ez dakit deus, eta ikasi beharko dut. Ene ideia da maiatzean igotzea, gasna egitea bortuan. Mendiarekin gehiago lan egitea. Zuhain gutiago erosiz. Salmenta zuzena lantzea. Biologikoa, beharbada egun batez. Berdin, partaideak bilatu?
Etxaldeko?
TEXIER: Anaiarekin eta ahizparekin asmoa genuen elkarrekin plantatzea. Buru izkina batean gelditu da. Anaiak gaztainak, sagarrondoak eta beste lantzen ditu. Ahizpak naturopatia ikasten du; etxalde pedagogiko baten ideia bazuen.
Batak besteari zerbait errateko?
XILIBOLOST: Zoriondu! Pozten naiz. Kuraia eta konfiantza ematen du beste norbait instalatzen ikusteak; adineko lagun bat. Bagara neska andana bat azkenean artaldeekin, gasnatzen dugunak. |
2022-9-20 | https://www.berria.eus/albisteak/218244/paretek-pintura-nahi-dute.htm | Bizigiro | Paretek pintura nahi dute | Margoek hartu dute Uharte, berriz ere: CantamanÌÂÂanas arte urbanoko jaialdia egin dute, hemeretzigarrenez. Herri osoa bilakatu da grafiti eta mural egileen euskarri, jaialdia lehenengoz egin zutenetik. Artiston lanak 65 mural inguruko ibilbidea osatu du herrian. | Paretek pintura nahi dute. Margoek hartu dute Uharte, berriz ere: CantamanÌÂÂanas arte urbanoko jaialdia egin dute, hemeretzigarrenez. Herri osoa bilakatu da grafiti eta mural egileen euskarri, jaialdia lehenengoz egin zutenetik. Artiston lanak 65 mural inguruko ibilbidea osatu du herrian. | Garabiak, hesiak eta pintura usaina. Uharteko karriketan sumatzen da Cantamañanas arte urbanoko jaialdia martxan dela. Herrian gutxi dira margoaren arrastorik gabeko paretak; Cantamañanas jaialdiak hemeretzigarren aldia izan du aurtengoa, eta ia hogei urtez egindako bidean anitz dira herritarrentzat utzitako obrak: 65 inguru, denera.
Jabi Landa mural egile uhartearra da Cantamañanas jaialdiaren oinarri. Grafitiaren esparruan egin zituen lehendabiziko marrazkiak, eta orain kaleko artea du lanbide. Ez du galdu, halere, lagunekin paretara joan eta margotzeko grina, eta gogo hori asetzeko asmoz hasi zen jaialdia antolatzen. «Doan aritzen gara denok; lagun arteko jaialdi bat da; neurri handi batean, elkarren ondoan pintatu nahi duten artistak etortzen direlako; filosofia horrek bilakatzen du gure jaialdia berezi». Euskal Herriko zaharrena da. «Munduko zaharrenetakoa», zehaztu du Landak.
Pandemiak ere ez zuen bertan behera uztea lortu.
Landak Uharten aurkitu du bere grina mural bilakatzeko behar zuen babesa. Izan ere, jaialdia egin duten aldi guztietan herriko udala izan dute laguntzaile, eta herritarrek ere kontent hartu dituzte euren karriketako paretak mihise handi bilakatu izana. «Uste dut Uharten Arte Garaikidearen Zentroa egoteak eta Patxi Buldainen gisako erreferente bat izateak lagundu duela aldeko giro hori sortzen», nabarmendu du Jabi Landak.
Buldainek 1980ko hamarkadan San Joan plazan egindako mural bat da, hain zuzen, oraingo Cantamañanas jaialdiaren nolabaiteko hazi. «Buldainek bere tailerrean ari ziren bertze herritar anitzekin egin zuen mural hori; nire aita ere aritu zen margotzen, eta nik neuk ezagutu nuen, desagertu zen arte». Murala zegoen eraikina eraitsi egin zuten, eta, ondorioz, obra galdu zen.
Arte garaikidearen zentroan
Patxi Buldainen murala suntsitu zen, baina indarrean segitzen du artista hori, Landa eta Arte Garaikidearen Zentroa lotzen dituen artearekiko zaletasunak. 2019an, adibidez, Buldain omendu zuten arte garaikidearen zentroan, eta Cantamañanas jaialdiko antolatzaileak aritu ziren mural bat margotzen, ekinaldiak iraun bitartean. Zentroarekin ere elkarlanean aritu dira Landa eta bertze zenbait artista urbano: inguruko paretetako muralak dira harreman horren emaitzarik ikusgarriena.
Aurtengo Cantamañanas jaialdia hilaren 8tik 11ra egin dute, eta igandetik, ondorioz, bertze zortzi mural daude Uharteko karriketan. «Herriko hegoaldean aritu gara aurten, 11 artista denera; guztiak nafarrak. Hemendik aurrera, aurretik egindako muralak berritzea da gure asmoa», azaldu du Landak.
Obra berrien artean, Saokak, Sergiok eta Imsak elkarrekin egindako murala dago. Hiru egileon lanak ederki islatzen du jaialdiaren filosofia, aurrenekoz egin baitute bat murala elkarrekin sortzeko. «Elkarren lanaren berri bagenuen, baina ez genuen elkar ezagutzen; Jabik [Landa] hiruren artean mural bat egiteko aukera proposatu zigunean berehala erran genuen baietz», kontatu du Saokak.
Saoka Ameriketako Estatu Batuetatik etorri da, Imsarekin batera, Cantamañanas jaialdian parte hartzera. Iruñekoa da Saoka, eta Antsoaingoak, berriz, Imsa eta Sergio. Hirurak dira grafiti egileak. Imsa lehengusu baten eskutik hasi zen. «Bartzelonatik ekartzen zituen poteak; baten bat kendu, eta margotzera joaten nintzen». Orain, muralak margotzea du lanbide, AEBetan. «Han harro dira grafitia sortu izanaz, eta balioa ematen diote karrikan egiten dugun lanari».
Saokak txikitatik maite izan du margotzea; etxean paper zurian egindako marrazkiak bazter utzi zituen pareta baliatzen zuten artista batzuen lana ezagutu zuenean. «Gure gizartean bada joera dena sailkatzeko; barruan duguna adierazteko moduek, baina, muga oro gainditzen dute anitzetan. Sormenari bide bat emateko modu bat da arte urbanoa», kontatu du Saokak.
Sergiorekin eta Imsarekin batera egindako lanari buruz, pareta margotzen hasi aurreko prozesua nabarmendu du artistak. Sergiok ere balio handia eman dio bide horri. Uharteko muralak garrantzi handia du beretzat: «Saokaren eta Imsaren lanari so hasi nintzen ni margotzen, bertzeak bertze».
Sergiok ere grafitia du oinarrizko lan tresna. Ez du lanbide, halere. «Ez nuke nahi; uste dut ematen didana galduko lukeela. Niri margotzea gustatzen zait lagunekin elkartzeko, aukera ematen didalako gauzak ikusteko nire modu bera duen jendea ezagutzeko».
Garabiak, hesiak eta pintura usaina. Herritarrak paretei so aritu dira Cantamañanas jaialdiko artistak hormak margotu bitartean. Uharten, halere, zaila da muralik gabeko paretak aurkitzea. Herri osoko karrikak bilakatu dira artisten euskarri, eta herri osoko karrikak dira, ondorioz, Cantamañanas jaialdiko aldi guztien maparik onena. Herrian ibili bertzerik ez dute egin behar arteaz gozatu nahi dutenek. |
2022-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/218245/bizkaiko-zahar-etxeetan-hiru-greba-egun-egingo-ditu-elak-urrian.htm | Gizartea | Bizkaiko zahar etxeetan hiru greba egun egingo ditu ELAk urrian | Hilaren 4an, 5ean eta 6an izango dira lanuzteak. Lan itunaren negoziazioa «blokeatuta» edukitzea egotzi die sindikatuak patronalei, eta «langileen eta erabiltzaileen baldintzak bermatzeko» eskatu dio aldundiari. | Bizkaiko zahar etxeetan hiru greba egun egingo ditu ELAk urrian. Hilaren 4an, 5ean eta 6an izango dira lanuzteak. Lan itunaren negoziazioa «blokeatuta» edukitzea egotzi die sindikatuak patronalei, eta «langileen eta erabiltzaileen baldintzak bermatzeko» eskatu dio aldundiari. | «Blokeatuta» dago Bizkaiko zahar etxeetako lan gatazka. Beharginek bi urte daramatzate lan ituna berritu gabe, eta azken hilabeteetan sei greba egun egin dituzte, baina, ikasturtea abiatzearekin batera, «mobilizazioak areagotzea» erabaki du ELA sindikatuak: grebara deitu du urriaren 4rako, 5erako eta 6rako. Lan baldintzak hobetzeko eskatuko dute, baina eredua aldatzea ere bai: «Denok grebara, lan baldintza egokietan oinarritutako arretaren eta zaintzaren alde; langileen, familien eta egoiliarren ongizateari lehentasuna emango diena, eta ez enpresen etekinei».
Gaur Bilbon eginiko agerraldi batean, langileek gogora ekarri dute «lan zama onartezinak» dituztela «ratio eskasen eta langile faltaren ondorioz». Sindikatuak egindako kalkuluen arabera, Eusko Jaurlaritzak 2019an ratioei buruzko dekretua onartu zuenetik, 2.376 zerbitzu ordu galdu ditu, esaterako, ehun egoiliar inguruko zentro bizkaitar batek. «Langile gutxiagok lan gehiago egin behar dugunean denbora gutxiagoan, emaitza da arretaren kalitatea nabarmen murrizten dela», berretsi du Soraya Garciak.
Besteak beste, soldatak KPIaren arabera igotzea, lanaldi osoko behargin gehiago jartzea, ordezkapenak lehen egunetik egitea, eta osasunaren zein berdintasunaren alorretan hobekuntzak egitea galdegin du ELAk. «Benetako urratsak egin behar dira pribatizatu gabeko egoitzetako langileekin parekatzeko», adierazi du Alaine Fernandez Larrañagak. Izan ere, 150 zahar etxe baino gehiago daude Bizkaian, baina soilik hamabi dira guztiz publikoak, udalek edo diputazioak zuzenean kudeatuta.
Gainera, GESCA, LARES eta ELBE patronalekin bildu ezinik dabiltza langileen ordezkariak: iazko urrian izan zuten azken batzarra. «Blokeo egoera hori Bizkaiko Foru Aldundiaren babesarekin gertatzen da: diputazioa horren jakitun da; zerbitzuaren finantzatzailea izanik, langileen eta erabiltzaileen baldintzak bermatu behar ditu». |
2022-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/218246/abian-da-xiii-beldur-barik-lehiaketa.htm | Gizartea | Abian da XIII. Beldur Barik lehiaketa | Iragan aldietako helburu berari eutsiko dio aurtengoak: indarkeria matxistaren prebentzioa du asmo, gazteei zuzendurik. Izarok kontzertu bat emanen du lehiaketaren amaian, abenduaren 2an. | Abian da XIII. Beldur Barik lehiaketa. Iragan aldietako helburu berari eutsiko dio aurtengoak: indarkeria matxistaren prebentzioa du asmo, gazteei zuzendurik. Izarok kontzertu bat emanen du lehiaketaren amaian, abenduaren 2an. | Hamahirugarrenez, martxan da Beldur Barik lehiaketa; ausart eta izurik gabe, beste behin. Gaur aurkeztu dute aurtengo aldia Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketarako sailek, Sestaon (Bizkaia); haiek antolatua da egitasmoa, Emakunderen bitartez, eta Eudel elkartearen eta foru aldundien laguntzarekin. Aurpegiera, doinu eta ahots berriak izanen dira aurtengo lehiaketan, asmo berarekin betiere: indarkeria matxistaren kontrako jarrerak sustatzea gazteen artean. Beldurrak uxatzeko hala.
Zehazki, eta, ohi denez, 12 eta 20 urte arteko gazteek parte hartzen ahalko dute lehiaketan. Nork bere erara, adierazpen artistiko bidez, indarkeria matxistari aurre egiteko eskatuko zaie gazteei. Hau da, sorkuntzek «parekidetasuna, askatasuna eta autonomia, elkarkidetza eta indarkeria matxista eta sexistaren bazterketa irmoa» erakutsi beharko dute, lehiaketaren antolatzaileek oroitarazi dutenez. Irailaren 19an hasi eta azaroaren 11n bukatuko da lanak aurkezteko epea.
Aurreko aldietan bezala, adinaren araberako hiru kategoria bereizi dituzte lehiaketan, eta, argitu dutenez, bi modutan izanen da parte hartzea: bakarka edo taldeka.
'Libre' eta aske izateko
Libe Beitia tiktokerrak eta Julen Portillo eduki sortzaileak aurkeztu dute gaur Sestaon eginiko ekitaldia. Ez dira bakarrik izan: Izaro abeslariaren doinuek lagundu diete aurkezleei, eta, hain zuzen, Mallabikoaren Libre kantua aukeratu dute XIII. lehiaketaren abesti gisa.
Abenduaren 2an bukatuko da aurtengo Beldur Barik lehiaketa, Sestaon. Hain justu, antolatzaileek jakinarazi dute Izaroren kontzertu batek goxatuko duela egun hori. |
2022-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/218247/menia-ez-errespetatzea-eta-eraso-egitea-egotzi-dio-kirgizistanek-tajikistani.htm | Mundua | Menia ez errespetatzea eta eraso egitea egotzi dio Kirgizistanek Tajikistani | Duela bi egun, bi herrialdeetako indarrak borrokan hasi ziren berriro beren arteko mugan, eta gutxienez hiru pertsona hil dira, eta 55 zauritu. | Menia ez errespetatzea eta eraso egitea egotzi dio Kirgizistanek Tajikistani. Duela bi egun, bi herrialdeetako indarrak borrokan hasi ziren berriro beren arteko mugan, eta gutxienez hiru pertsona hil dira, eta 55 zauritu. | Aste honetan gatazka piztu da berriro Kirgizistan eta Tajikistan arteko mugan, baina, bi egunez borrokan aritu eta gero, su etena adostu dute Kirgizistango presidente Sadyr Japarovek eta Kazajistango Emomali Rakhmonek. Hori jakinarazi du Japaroven bulegoak. Han 16:00ak zirela sartu da indarrean —Euskal Herriko 12:00etan—. Baina ordu batzuk geroago menia ez errespetatzea eta berriro bonbardatzen hastea egotzi dio Kirgizistanek Tajikistani
Bi presidenteak Uzbekistanen daude, SCO Shanghaiko Lankidetza Erakundearen goi bileran, eta han negoziatu dute. Bi herrialdeek elkarri egotzi diote erasoaldietan arma astunak erabiltzea. Azken bi egunetako borroketan gutxienez hiru pertsona hil dira, eta 27 zauritu, iturri ofizialen arabera.
Menia iragarri aurretik, Kirgizistango mugazainek ohar batean nabarmendu dute Tajikistango indarrak tankeak, ibilgailu blindatuak eta morteroak erabiltzen ari direla eraso egiteko, eta zehaztu dute Batken herriko aireportua bonbardatu dutela azken orduetan, eta gutxienez herrixka batera sartu direla. Jakinarazi dute eraso horiei erantzun dietela, «etsaia» erasoaldia alboratzera behartzeko eskura dituzten «teknika eta arma guztiak» erabiliz. Bide batez, azpimarratu dute Tajikistandik gertu dauden lekuetatik 136.000 pertsona ebakuatu dituztela.
Tajikistanen arabera, ordea, Dinauko (Kirgizistan) mugazainek bi herrialdeen arteko «akordioa» urratu dute han 04:50 zirenean, eta Duxanbe Tajikistango hiriburua eta zazpi herrixka bonbardatu dituzte, «arma astunak» erabiliz.
Nahiko ohikoak dira gatazkak Sobietar Batasuneko kide izandako bi errepublika horien arteko mugan, baina azkar baretu ohi dira. Moskuk eskualdea banatu zuen, baina guztiz aintzat hartu gabe non zeuden talde etnikoen kokalekuak.
Iazko apirilaren amaieran ere izan ziren borrokak, hiruzpalau egun iraun zuten, 55 pertsona hil ziren, eta 40.000 bat desplazatu eragin zituzten. Gatazka, hain zuzen, oraingo eremu berean piztu zen, Tajikistango Sughd eta Kirgizistango Batken probintzien artean, Isfara ibaiko urtegi baten eta ur ponpa baten kontrolaren harira. Bi herrialdeek su etena adostu zuten.
Reuters berri agentziak kontsultatuko aditu batzuek nabarmendu dute erretorika «populista eta nazionalista bat» gailendu dela bi aldeetan, eta eskatu dute «hirugarren aktore baten parte hartzea», desmilitarizatutako eremu bat ezar dezan mugan.
«Hirugarren aktore bat» Reuters berri agentziak kontsultatutako aditu batzuek nabarmendu dute erretorika «populista eta nazionalista bat» gailendu dela bi aldeetan, eta eskatu dute «hirugarren aktore baten parte hartzea», desmilitarizatutako eremu bat ezar dezan gatazkagunean. Hori lagungarria izango litzateke, adituen horien beraien esanetan, gatazkak berria saihestu ahal izateko.
Errusiak baseak ditu bi herrialdeetan, eta borrokak eteteko eskatu du. Bi herrialdeak OKDB Segurtasun Kolektiboko Itunaren Erakundeko kide ere badira, Bielorrusia, Armenia, Kazakhstan eta Errusiarekin batera, eta aliantza militar horrek adierazi du harremanetan daudela bi aldeekin erlazioak onbideratze aldera. |
2022-9-18 | https://www.berria.eus/albisteak/218248/elkarretaratzea-egin-dute-pantailak-euskaraz-gure-eskubidea-lelopean.htm | Kultura | Elkarretaratzea egin dute, 'Pantailak euskaraz, gure eskubidea' lelopean | Euskalgintzako eta kultur munduko lagun ugari elkartu dira protestan. Mugimenduak nabarmendu du Sail Ofizialean ez dela film bakar bat ere egongo euskaraz edo euskarazko azpidatziekin ikusgai. | Elkarretaratzea egin dute, 'Pantailak euskaraz, gure eskubidea' lelopean. Euskalgintzako eta kultur munduko lagun ugari elkartu dira protestan. Mugimenduak nabarmendu du Sail Ofizialean ez dela film bakar bat ere egongo euskaraz edo euskarazko azpidatziekin ikusgai. | Donostiako Zinemaldiaren hasiera ekitaldia ospatu baino ordubete lehenago, Pantailak Euskaraz mugimenduak deitutako elkarretaratzea egin dute Kursaalaren aurrean, Zurriolako zubiaren ertzean. Pantailak Euskaraz-eko ordezkariekin batera, euskalgintzako eta kultur munduko hainbat lagunek parte hartu dute protestan. Handik metro gutxira egingo dute hasiera ekitaldia, 20:30ean, Kursaaleko areto nagusian.
Pankarta nagusiaz gain, bestelako mezuak ikusi dira: ETBk ematen dituen filmen %50 euskaraz izan daitezela eskatu dute, esaterako.
«Zinemetan, zinema jaialdietan, telebistan zein plataformetan euskaldunok bizi dugun diskriminazioa amaitzea erakundeen ardura dela uste dugu», esan dute Pantailak Euskaraz-ekoek. «Horretarako, Euskal Herrian bertan irizpideak ezar daitezke zinemaldien hizkuntza betebeharrei dagokienez eta telebista publikoan euskara lehenesteari dagokionez». Zinema aretoetan hizkuntza kuotak ezartzea ere legez egin daitekeela uste du mugimenduak.
Aurten Donostiako Zinemaldiak izango dituen emanaldiak aztertu ditu Pantailak Euskaraz-ek. Emanaldien %10 inguru izango dira euskaraz, eleaniztunak edo euskarara azpidatzita. «Kontuan izan behar da Zinemaldiko araudiaren seigarren artikuluak emanaldi guztiak gazteleraz edo gaztelerazko azpidatziekin ikusi ahal izatea ezartzen duela, baina ez dio ezer euskaraz ikusteko aukera bermatzeari buruz». Sail Ofizialean 109 emanaldi egongo dira aurten, eta horietatik bakar bat ere ez da izango euskaraz edo euskarazko azpidatziekin.
«Nekez uler daiteke hainbeste diru publikorekin ospatzen den ekitaldi honetan, bi hizkuntza ofizial dauden lurralde batean, euskarak eta euskaldunok horrelako diskriminazioa jasatea», diote Pantailak Euskaraz-ekoek.
Hartaz, Pantailak Euskaraz prest agertu da Donostiako Zinemaldiarekin elkartu eta datorren urtera begira euskararen presentzia nola areagotu daitekeen aztertzeko, baita proposamenak egiteko ere.
Mugimenduak gogorarazi du Euskal Herriko zinema aretoetan urte osoan estreinatzen diren filmen %1 baino ez dela estreinatzen euskaraz. |
2022-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/218249/europan-pisu-handiagoa-daukate-suhiltzaile-boluntarioek.htm | Gizartea | «Europan pisu handiagoa daukate suhiltzaile boluntarioek» | Hamarkadak daramatza Jon Ojangurenek herriko ezbeharretan laguntzen, taldearekin batera. Boluntarioen prestakuntzari garrantzi handiagoa emateko eskatu dio Eusko Jaurlaritzari. | «Europan pisu handiagoa daukate suhiltzaile boluntarioek». Hamarkadak daramatza Jon Ojangurenek herriko ezbeharretan laguntzen, taldearekin batera. Boluntarioen prestakuntzari garrantzi handiagoa emateko eskatu dio Eusko Jaurlaritzari. | 30 urte bete ditu aurten Bermeoko (Bizkaia) Herri Babesak, eta beste horrenbeste egin ditu Jon Ojangurenek (Mungia, Bizkaia, 1951) bertako koordinatzaile gisa. Ia egunero jasotzen ditu deiak eta ezezagunen mezuak: “Aupa, Jon, portuko zera hau apurtuta dago eta arriskutsua izan daiteke”. Denetarik egin du taldeak hamarkada hauetan, eta suteekin, uholdeekin eta COVID-19aren izurritearekin lagundu dute herrian, besteak beste.
1992an sortu zenuten Bermeoko Herri Babesa. Nondik etorri zen ideia?
Juan Karlos Goienetxea orduko alkateak esan zidan sortzeko, Bermeok hainbat beharrizan zeuzkala ikusita. Talde bat agertu ginen, eta teknikari batzuk sartu zituzten gurekin: udaltzainen burua, udal aparejadorea eta udal idazkaria. Horiek udalaren mandatik etorri ziren, eta alderdi bakoitzetik zinegotzi bat. Gainerakoak boluntarioak ginen, eta ni egin ninduten koordinatzaile.
Lehenagotik ikusten zenuten beharrizana?
Orain badago suhiltzaileen etxea Gernikan, eta hobeto daude prestatuta, baina lehen ez. Gainera, Bermeok arazo eta arrisku asko dauzka. Alde Zaharra dauka, portuan deposituak daude, gasa, izozkailuak, amoniakoa erabiltzen duen izotz fabrika bat, eta leku estu batzuetan ezin duzu kamioirik sartu… Ez bakarrik hori: asago dago; Gernikatik ordu erdira. Horregatik daroagu hainbeste denbora eskatzen suhiltzaileen erreten ofizial bat, baina Bizkaiko Foru Aldundiak beti esan digu ezetz. Zer egin behar dugu? Nire ustez, suhiltzaile boluntarioak ipini, Europan dituzten moduan. Nik ezer bere ez daukat suhiltzaileen aurka; guztiz kontrakoa, fenomenoak dira, eta profesionalak. Baina suhiltzaileen buruak, ez. Euskadin gertatzen dena da postu batzuetan ondo prestatutako jendea sartu beharrean, lagunak eta senideak sartzen direla.
Badauzkazue baliabideak suteei aurre egiteko?
Gure ustez, ezinbestekoa da Alde Zaharrean jarduteko kamioi eskaileradun bat edukitzea. Aldundia halakoak kentzen ari da hainbat suhiltzaile etxetatik, eta guri esaten digute ezin digutela eman.
Babes zibilera baliabide gehiago bideratu behar dira?
Bai. Europan, suhiltzaile boluntarioek pisu handiagoa daukate. Ederto batean konpontzen dira suhiltzaile profesionalak eta boluntarioak, eta boluntarioak laguntzeko daude.
Zuek zenbat zarete?
Gu hogei inguru gara, eta aktibo gaudenak, hamar edo. Ez bada su handi bat, nahikoa da kopuru horrekin. Eta zeozer handia bada, besteei deitzen diegu.
Eduki duzue eztabaidarik bakoitzaren eskumenei buruz?
Ez, ez. Guk badakigu nor garen. Profesionalak suhiltzaileak dira. Nik esaten dudana da suhiltzaile profesionalak ez duela beldurrik eduki behar suhiltzaile boluntarioek lana kenduko diegulakoan. Boluntarioa ez dago profesionalen postua kentzeko. Guztiz kontrakoa. Are gehiago: guk suhiltzaileen erreten bat eskatu dugu Bermeorentzat, herriak dauzkan arriskuengatik eta Gernika ordu erdira dagoelako. Aldundiaren ezetza ikusita, biena izango zen suhiltzaile etxe bat eskatu genuen: Gernikako hiru suhiltzaile Bermeon egotea. Berriz ere ezetz erantzun digute.
Proposatu dituzue beste aukera batzuk, orduan.
Bai, behintzat eman diezagutela materiala, kamioi eskaileradun bat, baina hori ere ez. Esaten digute arriskutsua dela. Lehengoan, iktus bat izan zuen herritar batek laugarren solairu batean, eta eskailera bat erabili izan behar genuen balkoi batetik bestera igo ahal izateko, banan-banan. Imajinatu horietako bat ugertuta egon balitz zer gerta zitekeen.
Baliabide kontua da bakarrik?
Ez, guk denbora asko daroagu boluntarioentzako prestakuntza eskatzen, baina ez digute ematen. Gainera, lehen, arnasa hartzeko ekipamendu eroangarriak ematen zizkiguten, eta, orain, suhiltzaileen buruetako bati bururatu zaio ezetz, ez zaizkigula eman behar. Sute bat dagoenean, zelan sartuko gara etxe batean norbait erreskatatzera ez baldin badaukagu arnasa hartzeko ekipamendu eramangarri bat? Hemengo sute handietan, guk geuk eroan behar izan ditugu, guk erositakoak.
Zelakoak izaten dira zuen esku hartzeak?
Sute bat badago, udaltzainek deitu egiten digute, eta ziztu bizian irteten gara, hamar minutu-edo behar ditugu. Nik telefonotik deitzen diet pare bati, eta besteei Whatsapp bidez idazten diet. Nik edo nirekin doanak kamioia hartu behar du, eta lekura joan. Eta bertan edozer aurkitu dezakezu. Eraikinera heltzean erabakitzen dugu su itzalgailuarekin edo mangerarekin sartu behar dugun. Bien bitartean, Gernikako suhiltzaileei abisatzen diegu kamera termikoekin etor daitezen, eta ikus dezaten su fokuren bat dagoen oraindik. Guk ezin dugunean suarekin, haiek datoz, eta ez da ezer gertatzen.
Denak zarete boluntarioak, ala soldatapean dago baten bat?
Soldatapean inor ere ez. Hemen inork ere ez du zentimo bat ere jasotzen. Horregatik egin ditzakegu kritikak.
Badaukazue beste eskaerarik?
Guk nahi dugu gure jendea prestatzea, eta ondo prestatzea. Lehen, suhiltzaileen ikastaroak 55 ordukoak ziren, eta gero praktikak egin behar ziren, arnasa hartzeko ekipamendu eramangarriekin, benetako suarekin eta abar. Hori da eskatzen diodana aldundiari. Orain, Eusko Jaurlaritzaren ikastaroak berrehun ordu baino gehiagokoak dira. Horiek ez dira boluntarioentzat, baina suhiltzaileak orain arte ematen egon direnak, ostera, bai. Nik horiek nahi ditut boluntarioentzat, prestakuntza nahikoa izan dezaten edozein lekutan eta presiorekin esku hartzen jakiteko. Gero suhiltzaile profesionalek etorri behar dutela? Etor daitezela, ezinbestekoak dira. Baina Bermeon, Otxandion, Urduñan eta Lanestosan, adibidez, behar dira suhiltzaile boluntarioak, suhiltzaileek ordu erdi edo gehiago behar dutelako hara heltzeko. Orain boluntarioentzako lau edo hamasei orduko ikastaroak eskaintzen dituzte, baina zera baino eskasagoak dira.
Orduan, lehen bai, egiten ziren ikastaro osatuagoak?
Bai, gutako bik suhiltzaile boluntarioen agiria daukate. Baina orain erabaki dute figura hori kentzea. Eusko Jaurlaritzak ezabatu egin du, eta babes zibilarekin ordezkatu. Oso ondo iruditzen zait suhiltzaile boluntarioak eta babes zibila bateratzea, baina ez dezatela kendu lehena.
Suak amatatzeaz gain, beste hainbat gauza egiten dituzue.
Denetarik egiten dugu: erortzen diren arbolekin laguntzen dugu, eraikinetatik jausi daitezkeen zatiekin, lur jausiekin, uholdeekin, gas ihesekin, desagertutako pertsonen bilaketarekin, eltxoekin, itsasoko denboraleekin… Hasi ginenetik ari gara txostenak egiten, halaxe eskatu zigulako alkateak. Fatxadak begiratu izan ditugu, errepideen egoera, lursailena, lur jausi posibleak… Txostena egin, eta, handik hamabost egunera, udal teknikariak erantzuna eman behar zigun, baina orain dela lau hiletik hona jada ez dugu txostenik bidaltzen.
Zergatik?
Ni teknikaria naiz, eta, orduan, lasai asko esaten nion udal arkitektoari: “Begira, obra honek upa lako arriskua dauka, eta udala ez da ari ezer egiten”. Erabaki asko politikagatik hartzen dituzte udalean, ez alde teknikoagatik, eta nitaz nekatu ziren, eta esan zidaten txosten gehiago ez egiteko. Orain esaten didate txostenetan ipintzeko sute bat egon dela eta parte hartu dugula, baina ez saiatzeko arrazoiak eta kausak zeintzuk diren zehazten. Baina nik txostenak egiten jarraitzen dut, eta SOS Deietara bidaltzen ditut.
Zeri buruz?
Denetarik. Egin izan dugu Bermeoko ur hargune guztien inbentarioa, eta idatzi ditugu txostenak gas usaina hartu dugunean nonbait, edo isuriak egon direnean portuan. 1994an, ikusi genuen Bermeoko portutik mila tona Goma-2 garraiatzen ari zirela; edozein ustekaberekin, herri osoak egin zezakeen eztanda. Hogei kamioi Gernikako erdigunetik pasatu ziren lehergailuz beteta. Eta hori El Mundo-k argitaratu behar izan zuen, jo nuen beste egunkari guztiek ez zutelako argitaratu nahi, eta ez zuten nahi Eusko Jaurlaritzaren menpe zeudelako. Gaur egun, egunkariak Jaurlaritzaren menpe daude zeharo, jasotzen dituzten diru laguntzengatik, eta 1994an El Mundo-ra jo behar izan nuen, [hemen] ia irakurtzen ez den egunkari batera.
Jaiak dira Bermeon. Lanean ibili zarete?
Bai. Lehengoan, adibidez, sukalkia egin zen, eta kartoi batzuek su hartu zuten. Guk prebentziorako kamioi bat edukitzen dugu ondoan, eta atoan amatatu genuen, baina hiru minutu gehiago utziz gero, kontainerrek ere hartuko zuten sua, eta ondoko autoek.
Eredu hau beste herri batzuetara esportatu daiteke?
Jakina. Suhiltzaileak ez baldin badira herri batera hogei minutu baino lehen heltzen, eredu hau ipini beharko lukete. Eta udal teknikariak eta hirigintzakoak derrigortu beharko lirateke uholdeak, lur jausiak eta fatxadetako zatien erorketak konpontzeko neurriak hartzera. Utzikeria handia dago, eta batzuk legeaz baliatzen dira beren lana defendatzeko. Horrez gain, Eusko Jaurlaritzak hobeto prestatu beharko luke babes zibileko jendea. Ez ikastarotxo bat eman eta traje handi bat, eta bidegurutze batean eduki kotxeei pasatzeko baimena ematen. Gaur egun egiten duten prestakuntza oso arina da, eta, agian, ez bazoaz ikastarora, ez da ezer gertatzen. Hor udalek egin behar dute indar.
Zelan ikusten duzu etorkizuna?
Uste dut aldundia nire erretiroaren zain dagoela, eta ez duela nahi ikastarorik egin jende berriarentzat. Hau desagertzea nahi dute.
Zein da horren atzeko arrazoia?
Beldur irrazionala da, sindikatu batzuena eta zuzendaritzarena. Ez dut inoiz ulertuko kamioi eskaileradun bat ez uztea, jakinda batzuk erretiratu dituztela eta Bermeoko Alde Zaharrean beharrezkoa dela. Batzuek uste dute lanpostua kenduko dietela, baina suhiltzaile profesionalek ondo dakite gu haien lana osatzeko bakarrik gaudela. |
2022-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/218250/txertoaren-laugarren-dosia-jartzen-hasiko-dira-26tik-aurrera-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Txertoaren laugarren dosia jartzen hasiko dira 26tik aurrera Hego Euskal Herrian | 60 urtetik gorakoek, talde zaurgarriek eta osasun arloko profesionalek izanen dute txertoa hartzeko aukera | Txertoaren laugarren dosia jartzen hasiko dira 26tik aurrera Hego Euskal Herrian. 60 urtetik gorakoek, talde zaurgarriek eta osasun arloko profesionalek izanen dute txertoa hartzeko aukera | Hego Euskal Herriko agintariek adierazi dute hilaren bukaeran hasiko direla koronabirusaren aurkako laugarren dosia jartzen. Euskal Autonomia Erkidegoari dagokionez, Gotzone Sagardui Osasun sailburuak eman du albistearen berri. Sagarduiren erranetan, Osakidetza, «beti bezala», prest dago txertaketa kanpainari aurre egiteko. «Garrantzitsuena da txertoak edukitzea, horiek banatu ahal izateko». Txertoak lortu bezain azkar, txertaketa prozeduren berri emanen du Osakidetzak, azaldu duenez.
Nafarroari dagokionez, zahar etxeetan dauden pertsonak izanen dira txertoa hartuko duten lehenak, 8.500 lagun inguru. 60 urtetik gorakoak, talde zaurgarriak eta osasun arloko profesionalak izanen dira hurrengoak. Hiru talde horiek urriaren 10etik aurrera izanen dute laugarren dosia hartzeko aukera. Talde horien parte ez direnak txertatzea, berriz, ez dago aurreikusita.
Carlos Artundok, Nafarroako Gobernuko osasun zuzendari nagusiak adierazi du «komeni» dela txertoa hartzea, batez ere pertsonarik ahulenek. «Pentsatu nahi dugu, eta badira aditu aunitz bukaeran gaudela diotenak, baina kasu, udazkenean edo neguan gorakada izaten ahal dugu eta».
Txerto berriak
Agintarien erranetan, laugarren dosirako erabiliko diren txertoek orain artekoek baino babes «zabalagoa» izanen dute. Izan ere, orain arteko txertoak eritasunetik babesteko «ezinbestekoak» izan badira ere, «kutsatzeen prebentzioan ez dute eraginkortasun handia izan». Txerto berria, ordea, gai izanen da aurre egiteko bai birusaren aldaera ohikoari, eta baita omikronari eta haren azpialdaerei ere. |
2022-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/218251/euskara-alemanaren-azpitik-jartzen-duen-dekretuari-ezezkoa-eman-dio-euskararen-nafar-kontseiluak.htm | Gizartea | Euskara alemanaren azpitik jartzen duen dekretuari ezezkoa eman dio Euskararen Nafar Kontseiluak | Merezimenduen dekretuaren inguruko irizpena eman du organo aholku-emaileak: 15 kontrako boto, sei abstentzio eta aldeko botorik ez. | Euskara alemanaren azpitik jartzen duen dekretuari ezezkoa eman dio Euskararen Nafar Kontseiluak. Merezimenduen dekretuaren inguruko irizpena eman du organo aholku-emaileak: 15 kontrako boto, sei abstentzio eta aldeko botorik ez. | Indarrean sartu aurretik, bide administratiboa egiten ari da Nafarroako merezimenduen dekretua. Gaur, Euskararen Nafar Kontseilura iritsi da araua, tramiteetako bat baita organo aholku-emaile horren irizpena jasotzea. Euskararen Nafar Kontseiluak, baina, ez dio oniritzia eman. Gaurko bozketan, 15 kontrako boto eta sei abstentzio jaso ditu Nafarroako Gobernuaren zirriborroak. Aldekorik ez.
Kontseiluaren kontrako jarrerak, ordea, ez ditu aldaraziko Maria Txibiteren gobernuaren asmoak. Izan ere, nahiz eta administrazioak aintzat hartu ohi dituen Euskararen Nafar Kontseiluaren aholkuak, organo horrek emaniko irizpenak ez dira lotesleak. Hortaz, litekeena da gobernuak hasierako asmoari eustea eta merezimenduen dekretuari bidea ematea.
Dekretuaren helburua da administrazioaren oposizio lehiaketetan eta beste lan deialdi batzuetan merezimendu gisa aintzat hartuko diren ezagutzak zehaztea. Euskara, besteak beste. Hori da, hain zuzen, dekretuaren berritasunetako bat. Izan ere, eremu ez-euskaldunean, euskara jakiteak ez du punturik emanen, eta eremu mistoan, berriz, jendaurreko lanpostu bakan batzuetan soilik hartuko da aintzat —euskara derrigorrezko baldintza ez den prozesuetan, betiere—. Frantsesa, ingelesa eta alemana menperatzea, aldiz, merezimendutzat hartuko da Nafarroa osoko lan deialdietan; hortaz, eremu ez-euskaldunean eta eremu mistoko zenbait deialditan, aleman hizkuntzako titulu bat izateak puntu gehigarriak emanen ditu, baina euskarazkoa izateak ez.
Iragan maiatzean, euskalgintzak kalean salatu zuen merezimenduen dekretu berria «atzerapauso onartezina» dela, 2017ko Euskararen Dekretuarekin alderatuta eskubide gutxiago aitortzen baitzaizkie euskaldunei. |
2022-9-19 | https://www.berria.eus/albisteak/218252/laquogazteek-ematen-zidaten-beldurrik-handiena-oso-tradizionalak-baitiraraquo.htm | Kirola | «Gazteek ematen zidaten beldurrik handiena, oso tradizionalak baitira» | Gizonezkoen traineruetan patroi lanetan aitzindari izan da, eta, orain, Elkanoren lehorreratzea antzezpeneko historiako lehendabiziko emakumezko eskifaia. | «Gazteek ematen zidaten beldurrik handiena, oso tradizionalak baitira». Gizonezkoen traineruetan patroi lanetan aitzindari izan da, eta, orain, Elkanoren lehorreratzea antzezpeneko historiako lehendabiziko emakumezko eskifaia. | Getariako Elkanoren lehorreratzeari buruzko herri antzezpenak ehun urte bete ditu aurten, eta, urteurren borobil horretan, aurreneko aldiz emakume bat egon da tripulazioko gizonen larruan jartzen direnen artean. Emakume bera izan zen aurrenekoa gizonezkoen traineru batean patroi lehiatzen ere, San Juan taldearekin. Izaro Lestayo da bera (Getaria, 1998), eta lehorreratzearen biharamunean solastatu da arraunaz nahiz lehorreratzeaz. Izan da elkarrizketaren erdian urrunetik arrastoa utzi duela oihukatu dionik ere. Hain berea duen irribarre zabalarekin erantzun du Lestayok.
Egun gutxi dira Elkanoren lehorreratzean atera zinela. Zer moduzko esperientzia izan da?
Nik erronkatzat hartu nuen, lehenengo emakumea nintzelako tripulazioan parte hartuko zuena, eta, alde horretatik, urduri nengoen, ez bainekien herriari zer irudituko zitzaion. Dena den, ez da izan neronek proposatutako zerbait; hainbat bilera egin dira, eta herriak aukeratu zuen emakumeak txertatzea. Hasieran, kontinenteetarako eman nuen izena. Burutik ez zitzaidan pasatu ere egin tripulazioko parte izatea. Udaletik deitu zidaten, ordea, nire izena atera zela, eta ea animatuko nintzen galdezka. Bi aldiz pentsatu gabe, baietz esan nuen.
Prestaketa handia egin duzue?
Arropa berritu egin dute aurtengo antzezpenerako, eta, horregatik, tarteka horiek probatzera joan gara. Gainerakoan, egunean bertan 09:00etan gelditu ginen tripulazioko kide guztiok. Harrigarria da zenbat gauza egin behar diren; horrekin haluzinatu egin nuen. Lanak amaitu, eta denok elkarrekin bazkaldu genuen Iribarrenean —tradizioa da—, eta 14:00etan itsasora atera ginen. Itsasoan ibiltzera ohituta nago, baina hiru orduz geldirik egoteak beldurtzen ninduen; gainera, haizea altxatu zen, eta katxopak zeuden, itsaso txarra zegoen. Baina denbora guztian nabigatuz joan ginen, aurre-aurreraino, eta denbora azkar pasatu zitzaigun.
Esperientziarik handiena dutenak beren anekdotak kontatzen aritu zitzaizkidan tarte horretan; beraientzat zer zen hor egotea. Azken batean, lehen, aitak semeari pasatzen zion rola zen. Beraz, haientzat hor joatea ez zen Elkanoren lehorreratzea interpretatzea, baizik eta aitak utzitako tokia betetzea. Negar ere egin zuten; izugarria izan zen.
Hogeita sei minutu pasatu zenituzten moilatik elizara arteko bidea egiten. Nola lortzen da hain poliki ibiltzea ehunka begi begira-begira dituzunean, isil-isilik?
Inpakturik handiena itsasontziarekin moila barrura sartzen hasi gineneko uneak eragin zidan. Jendetza espero nuen, baina ez horrenbestekoa. Ikara ere sentitu nuen: «Izaro, orain nola egin behar duzu?», pentsatu nuen neure artean. Ez genuen entseatu, ez genekien nola ibili behar genuen; itsasontzitik moilarako saltoak ematen zidan beldurrik handiena, tripulaziokoen rolean sartuta, ezin zelako sekulako saltoa ere egin. Ondoren, bidea ez zitzaidan luzea egin. Atsedenean denek galdetzen zidaten ea zer moduz ibili nintzen, baina ni ez nintzen gogoratzen ezertaz.
Gero ikusi dituzu zure irudiak?
Bai. Etxera iritsi, eta aurreneko gauza horixe egin nuen. Jakin nahi nuen ondo ala gaizki interpretatu nuen. Jendeak esan zidan oso ondo egin nuela, baina…
Eta zeuri, zer iruditu?
Tira, ondo.
Antzezpenaren azken partea desberdina izan da aurten, kontinenteek zatikatuta zegoen munduaren piezak hartu eta bateratu egin zituztelako.
Neuri moilako momentua gustatu izan zait beti, eta ikusle moduan ere beti han jarri izan naiz. Itsasontzitik jaitsi orduko hasi zitzaidan jendea «aupa, neska» esanez, eta aldamenera begiratu eta kasu egiteko gogoa ematen zidan, baina ezin nuen egin. Bigarren zati horretan bai, jendea agurtzen aritu nintzen. Aldaketei dagokienez, aurten erregea kendu dute, eta zuk diozun amaiera horrekin eman nahi izan den mezua da denon artean mundu berri bat posible dela, askotariko jendea dagoela. Lehorreratzean hori islatu dugu: emakumezkoak sartu ditugu, gizonezkoak sartu ditugu, afrikarrak sartu ditugu… Oso polita izan da aurtengoa, berezia.
Emakume batek oraintxe bertan —elkarrizketaren erdian— esan dizu arrastoa utzi duzula, eta zorionak eman dizkizu. Halako mezu asko jaso al dituzu?
Bai. Bezperan jende pila batek bidali zidan mezu bat Whatsappez, esanez gozatzeko momentuaz, historia idatziko nuela, eta egunean bertan ere mezuak jaso nituen, eta ordutik ere bai. Kalean jaso ditudan iritzi guztiak oso positiboak izan dira.
Kontrakorik ez duzu jaso?
Ez. Beldurra banuen, baina beti esaten nuen kontra egiten bazidaten ere ez zela izan nik erabakitako zerbait, herriak aukeratu duen zerbait baizik. Esan zuten proba egingo zela, eta ikusiko zela. Aldaketa hauek eboluzio baten parte dira. Niri iritsitako mezu guztiak positiboak izan dira, baita gazteen partetik ere. Horrek ematen zidan beldurrik handiena, ea gazteek nola hartuko zuten.
Bai? Zergatik?
Egia esan, gazteak oso tradizionalak dira. Horiengandik gehiago entzuten dut ea zergatik sartu diren gizonezkoak kontinenteetan eta zergatik emakumezkoak tripulazioan. Baina haien partetik ere ongi etorria sentitu naiz, eta, beraz, pozik nago.
Lehorreratzea alde batera utzita, gizonezkoenak izan diren arlo edo eremuetan gauza gehiago ere egin izan duzu. Arraunean, esaterako, gizonezkoen traineruetan patroi ibili izan zara.
14 urterekin hasi nintzen arraun munduan. Nik arraunean egin nahi nuen, baina klubean agertu nintzenean esan zidaten txikia nintzela eta patroi joan behar nuela. Hasieran, disgustua hartu nuen, baina gero oso gustura aritu naiz. Aurrena Getaria-Zarautz emakumezkoen traineruan ibili nintzen, 2014tik 2016ra. Handik San Juanera joateko aukera izan nuen, eta han hasi nintzen, tarteka, mutilekin entrenatzen, patroia falta zutenean. Estropada jokatzeko aukera ere eman zidaten, orduan ere patroia falta zelako. Lekeition izan zen, denboraldiaurreko estropada batean. Gogoan dut sekulako itsaso txarra zegoela, eta galdetzen didatenean zein estropadetan pasatu dudan okerren, beti gogoratzen dut estropada hura, itsasoagatik. Ordutik, Lekeitioko itsasoak errespetu handia ematen dit.
Zeresana emango zuen emakume bat ikusteak gizonezkoen traineruan patroi…
Orduko hura normal-normal pasatu zen. 2018an amaitu nuen San Juanen, eta arrauna uztekotan egon nintzen. Baina, nire ezusterako, Getariako mutilen entrenatzaileak deitu zidan, Jon Larrañagak. Haren aurreneko urtea zen, eta galdetu zidan ea nahi nuen beraiekin hasi. Harritu egin ninduen, baina ez nuen bi aldiz pentsatu, eta hasi egin nintzen. Mutilek ezagutzen ninduten, batzuekin txikitatik ibilia nintzen traineruan, eta guretzat ez zen ezer arrotza. Aurreneko aldiz ligan Hendaian atera nintzen, eta horren ostean etorri zen harrabotsa; aurreneko emakumea nintzela patroi atera zena gizonezkoekin, eta abar.
Ligan bai, baina 2019ko Kontxako Banderan ezin izan zenuen parte hartu, ezta?
KAE1 eta KAE2 ligetan ez ziguten inolako arazorik jarri. Gero, Kontxa iritsi zen, eta han aurrez izena eman behar dute arraunlariek eta patroiek, eta nire izena ez zuten onartu. Esan zuten ezin nintzela gizonezkoekin atera. Hasieran, haserretu egin ginen, beste patroiari zerbait gertatuz gero ez geneukalako inor. Nik banekien ez nuela jokatuko, titularra oraingo patroia zelako, Unax [Eizagirre], baina zer pentsatua eman zigun. Eusko Label ligara igotzen baginen ere gauza bera gertatuko zela esan ziguten; azken batean, liga pribatua da Eusko Label, eta baita Kontxako Bandera ere. Beren arauak dituzte, eta errespetatu egin genituen.
Hain zuzen, aurten Eusko Label ligan dabil Getaria, eta, beraz, ezin izan duzu patroi lanik egin.
Hala da. Delegatu moduan aritu naiz.
Sekulako liga egiten ari zarete, eta, Kontxan ere, aurrena sailkatzea lortu zenuten, eta, gero, ohorezko txandan lehiatzeko aukera. Gertutik bizi izan dituzu bi lorpen horiek, baina lehorretik. Inbidiarik ez dizu eman?
Kontxako itsasoa ikustean, beti ematen dizu inbidia; ni ere aterako nintzateke, baina kanpotik bizi izan nuen beste arraunlari eta delegatuekin, eta, mutil horien ibilbidea zein izan den ezagututa, niretzat oso berezia izan da haien aldamenean segitzea. Kontxako sailkapenari dagokionez, oso-oso urduri geunden denok. Gure izena kiniela guztietan zegoen, baina bagenekien horretarako gauzak oso ondo egin behar zirela, eta akats txiki batekin kanpoan geldituko ginela. Mutilek egin behar zuten dena, eta gehiago eman dute Kontxako estropadetan. Gozatzeaz gain, asko borrokatu dira. Kontxa berezia da, hein handi batean, zaleak arrapalara bertara joaten direlako, eta arrapala hori marroiz beteta egotea eta denak marruka Esperantza kantatuz entzutea… Arraunlariak hunkituta zeuden; sekulakoa izan da.
Zeu Kontxak irabazitakoa zara. Lehiatzera itzultzeko asmorik?
Aurten indarberritu egin naizela uste dut, eta gogoa dut hurrengo urtean liga bati eusteko, bai. Emakumezkoen talderen batekin hitz egin dut, baina oraindik ez dut ez baiezkorik ez ezezkorik eman. Ikusiko dugu. |
2022-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/218253/saseta-eta-monzon-kantatzea.htm | Kultura | Saseta eta Monzon kantatzea | Irati Jimenez idazlea da emanaldiaren zuzendari artistikoa, eta musika, dantza eta literatura uztartuko ditu saioak. Bihar estreinatuko dute, Hondarribian, eta Bergaran ere izango dira, hilaren 27an. | Saseta eta Monzon kantatzea. Irati Jimenez idazlea da emanaldiaren zuzendari artistikoa, eta musika, dantza eta literatura uztartuko ditu saioak. Bihar estreinatuko dute, Hondarribian, eta Bergaran ere izango dira, hilaren 27an. | «Kontatuko ditugun historiak ezagunak dira, baina komeni da tarteka horiek ere geure buruari kontatzea». Kandido Saseta 1936an Eusko Gudarosteko sortzaile izandakoa eta Telesforo Monzon lehen Eusko Jaurlaritzako Herri Zaintza sailburu, politikari eta idazlea omentzeko diziplinarteko ikuskizun bat sortu dute Olaso Dorrea fundazioak eta Kepa Ordoki Memoria Historikoa Bidasoan elkarteak, eta bi figura historiko horien gaurkotasuna defendatu du Irati Jimenez idazleak. Hura da Saseta, Monzon eta Gudarien eginak izeneko emanaldiaren zuzendari artistikoa, eta hura izango da emanaldiko gidaria ere, baina Jimenez ez ezik, Kemen dantza taldea, txalapartariak, Josu Txapartegik gidatutako abesbatza eta Estitxu Pinatxo abeslaria ere bilduko ditu oholtzan ikuskizunak. Bihar egingo dute estreinaldia, Hondarribian (Gipuzkoa), Itsas Etxeko auditoriumean, 11:30ean. Eta ondoren, Bergaran ere (Gipuzkoa) emango dute, hilaren 27an.
«Iraganera begiratuko dugu, eta apur bat gora ere bai, izpirituak apur bat zabaltzeko», azaldu du Jimenezek. «Gauza tristeak kontatuko ditugu: galdu behar ez zen gerra bat kontatuko dugu, eta haren ostean heldu zen 40 urteko gau luze bat, eta Monzonek ere nola erbesteratu behar izan zuen. Baina egin beharreko borroka bat egin zuten, eta historia oso boteretsuak ere badaude hor kontatzeko. Irlandar kantuak bezala, erdi tristeak eta erdi pozgarriak direnak».
HandItuz joan den proiektua
Bi urteurrenek eman diete lanean hasteko aitzakia. 85 urte bete dira aurten Saseta hil zutenetik, eta 75 Telesforo Monzonek Gudarien eginak liburua argitaratu zuenetik, eta bi data horiek izan dira emanaldiaren abiapuntua. Hasieran, omenaldi xume bat egitea izan zen ideia, baina, Jimenezen hitzetan, «handituz» joan da proiektua pixkanaka.
Saseta eta Monzon ez dituzte apeta hutsez batu. «Historiak ematen digu Saseta eta Monzonen arteko lotura egiteko oinarria», azaldu du Jimenezek. «37an hil zen Saseta gudari batailoi baten buru zela, eta handik hamar urtera eman zuen argitara Monzonek, Gudarien eginak liburua, erbestean idatzia, 1947an, hain justu, Sasetaren moduko gizonei omenaldia egiteko».
Eta liburu hori izango da emanaldiaren muina.
Monzonen zubi lana
Euskal literaturaren historian Monzonek egindako zubi lana nabarmendu du Jimenezek. «Nazio liriko bat gara, eta ez da gure poeta bikainenetako bat, baina zubi lan garrantzitsua egiten du. Lauaxeta eta Lizardi buru zituen belaunaldi hori sortu zen gerra aurrean, eta, gero, desertu bat etorri zen. Eta hor agertzen da Monzon. Hari zor diogu, esaterako, Urrundik liburua, Mexikon argitaratu zena, eta gerraosteko euskarazko lehen liburua izan zena, eta, gero, urte batzuen buruan etorri zen Gudarien eginak». Kantatzeko idatzitako poemak dira denak, eta halaxe emango dituzte emanaldian ere.
Pisuzko izena da Sasetarena 36ko gerrari buruzko kontakizunetan. Abertzale sutsua izanik, hura izan zen Eusko Jaurlaritzaren alde aritu ziren ikasketadun militar bakarretako bat.
Gasteizko intendentzia kapitaina zela harrapatu zuen 1936ko altxamenduak Kandido Saseta. Gudarien indar boluntarioak eta Euzko Gudarostea antolatzen jardun zen Loiolako santutegian, eta hark diseinatutakoak dira gerrako babes lerro ez gutxi. 1937an Asturiasko frontera bidali zuten, eta han hil zen, otsailaren 24an. Han erori, eta, han egon ziren haren gorpuzkiak, harik eta 2008an haren gorpua topatu, eta, azkenik, Hondarribira eraman ahal izan zituzten arte.
Saseta eta Sasetaren hurrena
Monzonek eredugarritzat zeukan Saseta, eta, horregatik eskaini zion Saseta’ren ekiñaldiak izeneko poema Gudarien eginak bilduman. «Saseta da Gudarien Buru./ Txiki, bizkor, alai, argi, sutsu./ Apala da. Beldur ez ezagun./ Kementsuenak dira aren lagun./ Adiz otza, odolez bero,/ aurrera! arek esan ezkero,/ euskaldun mutil guziak nai,/ il edo bizi, berari yarrai!».
Baina ez hor bakarrik. Poliziak tiroz hildako Eustakio Mendizabal Benito Txikia ETAko kideari eskainitako Txikia abesti ezagunean ere, lehen estrofan bertan aipatu zuen Monzonek Sasetaren izena, eta ordu hartan frankismoaren aurka ari ziren ekintzaile haien arbasotzat aurkeztu. «Txikia zuen guda-izena/ bera gizon osoa izan arren,/ Mendizabal, Sasetaren hurrena,/ biak txiki, bizkor eta lerden./ Saseta hil zen gudarien aurrean,/ Mendizabal hil zaigu bakarrik,/ baina biok daukate Herri osoa/ atzo ta gaur euren atzetik/ Euskadi'rentzat hil dire-ta/ gorputzak arantzaz beterik».
Eta abesti hori ere entzungo da emanaldian.
Arbasoen gelan
Euskal Herri osoa izan dute buruan, Kepa Ordoki elkarte memorialistako kideek azaldu duenez. Peli Lekuona: «Orain arte, eskualdean jardun izan dugu, eta uste dugu, bai Monzonen bai Sasetaren figurengatik, honek zerbait nazionala izan behar duela».
Solemnea izango da emanaldiaren giroa, Jimenezek onartu duenez. Eta azaldu du horren zergatia: «Joxe Azurmendik erabiltzen duen esamolde bat erabiltzearren, esango nuke arbasoen gelan sartzen garenean oinutsik sartu behar genukeela, zarata gutxi egiteko, eta begiramenez, hor asko dagoelako ikasteko». Baina solemnea ez ezik «suspergarria» ere izango dela espero du. «Arimak apurtxu bat zabalago ateratzea izan da nire asmoa». |
2022-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/218254/maila-anitzeko-gobernantza-eredua-proposatu-du-urkulluk-europako-migrazio-politikan.htm | Gizartea | «Maila anitzeko gobernantza eredua» proposatu du Urkulluk Europako migrazio politikan | Urkulluk migrazioaren politika arloa zehaztuko duen «tresna juridiko» bat garatzeko ordua dela uste du. | «Maila anitzeko gobernantza eredua» proposatu du Urkulluk Europako migrazio politikan. Urkulluk migrazioaren politika arloa zehaztuko duen «tresna juridiko» bat garatzeko ordua dela uste du. | Pertsona migranteen «segurtasuna» eta «ongizatea» bermatzeko, «maila anitzeko gobernantza eredua» proposatu du Iñigo Urkulluk, Europa mailan. Hain zuzen, Europako Elkartasun Kidegoak Bilbon antolatutako migrazio politiken inguruko jardunaldietan, «giza eskubideak zorrotz errespetatzeko» eta «familiarik gabeko haur eta nerabeak babesteko» beharra azpimarratu du lehendakariak.
Gobernantza eredu hori garatzeko, berriz, Europako Batasunaren, Espainiako Gobernuaren eta autonomia erkidegoen arteko elkarlana ezinbestekoa dela uste du Urkulluk. «Migrazioaren arloa zehaztuko duen tresna juridiko bat garatu nahi dugu». Horretarako, Europak «guztiz» aldatu behar duela azpimarratu du: «Politika bateratu bat onartu behar du, babes eta etorkizun berri baten bila datozen pertsonak behar bezala hartzeko». Euskal Herria bera «herrialde migratzailea» izan dela gogorarazi du lehendakariak, eta ezagutzen dituela zeintzuk diren «toki berrietan integratzeko zailtasunak».
Euskal Herriak errealitate berrietara egokitzen diren erabakiak «elkarrizketaren eta akordioen bitartez» hartu izan dituela ere nabarmendu du Urkulluk; hain zuzen, «instituzioen eta hirugarren sektore sozialaren arteko akordioen bitartez». COVID-19ak utzitako ondorioek eta Errusiaren eta Ukrainiaren arteko gerrak, baina, egoera aldatu dute eta, Urkulluren esanetan, eraso xenofoboak handitu egin dira. Gauzak horrela, migratzaileengan fokua jartzen duten harrera eredu «humanitario, proaktibo eta inklusiboak» hasi dira ezartzen.
Izan ere, eta Urkulluk eman dituen datuen arabera, atzerritik datozen pertsona gehienak Euskal Herrian geratzen dira bizitzen. «Euskal gizartea plurala da oso». Aniztasunean omen dago, lehendakariaren arabera, gakoa: «Aniztasuna hoberen kudeatu duten herrialdeak dira, egun, munduko herrialderik garatuenak». |
2022-9-16 | https://www.berria.eus/albisteak/218255/konpentsazio-neurriaren-etetea-kendu-du-paueko-administrazio-auzitegiak.htm | Gizartea | Konpentsazio neurriaren etetea kendu du Paueko Administrazio Auzitegiak | Euskal Hirigune Elkargoak uztailean bozkatu zuen konpentsazio arau berria ontzat eman du, eta 2023ko martxoaren 23an jarriko da indarrean. | Konpentsazio neurriaren etetea kendu du Paueko Administrazio Auzitegiak. Euskal Hirigune Elkargoak uztailean bozkatu zuen konpentsazio arau berria ontzat eman du, eta 2023ko martxoaren 23an jarriko da indarrean. | «Jarrai dezagun etxebizitzaren alde ekiten». Hitz horiekin jakinarazi du Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak Paueko Administrazio Auzitegiaren erabakia: turismorako bizitegien hazkundea oztopatzea xede duen konpentsazio arauaren etetea altxatzea erabaki du. Ontzat eman du Euskal Elkargoan uztailean bozkatu zuten arau berria, eta, beste gorabeherarik ezean, 2023ko martxoaren 23an jarriko da indarrean. «Mobilizazio politiko eta herrikoiak irabazi du», Etxegarairen hitzetan. Gaur-gaurkoz, ez da jakina higiezinen eta turismoaren arloko hainbat eragilek jarritako helegiteen sakoneko azterketa noiz eginen duten.
Agiri batean, etetearen altxatzea txalotu du Alda mugimenduak, eta Euskal Elkargoari eskerrak eman dizkio afera honetan erakutsi duten «deliberamendu eta jarraikitasunagatik». Ipar Euskal Herriko hautetsiek «arduraz» jokatu dutela kontsideratu dute: «nehoiz baino gehiago, etxebizitzaren krisiaren eta espekulazioaren aitzinean, politika boluntaristak eta interes komuna gailendu behar dira merkatuaren lege indartsu eta suntsitzailearen gainetik».
Alda-ren hitzetan, konpentsazio neurriak finantza inbestitzaileak eta banku maileguak gibeleraziko ditu, helegiteen sakoneko azterketaren ondotik Paueko Administrazio Auzitegiak erabakiko duenaren beha geldituko baitira turismora bideratzeko etxebizitzak erosi aitzin.
11.000 bizitegi «libratuak»
Martxoaren 5ean bozkatu zuten lehen aldiz konpentsazio neurria. Printzipio sinple bat aplikatzea proposatzen du: kontsideratzen da bizitegi bat urte guzian turismora bideratua bada, bizitegi hori komertziora bideratua dela. Ondorioz, lokal komertzial bat bizitegi bilakatzeko eskatzen zaio jabeari. Beren etxebizitza nagusia urtean 120 egunez baino gehiagoz alokatzen duten jabeei dagokie neurria, baita bigarren etxebizitza aldi baterako alokairuan eskaintzen dutenei ere. Konpentsatzeko, bizitegia hiri berean eskaini beharko dute, eta gutxi gorabehera ezaugarri berdinak izan beharko ditu. Etxebizitzaren tentsio eremuan kokatzen diren Ipar Euskal Herriko 24 herrietan izango da indarrean neurria.
Ekainaren 3an, neurria behin-behinean bertan behera uztea erabaki zuen auzitegiak, proportzionaltasun falta argudiatuta: epailearen arabera, ez da errana jabe guziek neurria betetzeko aukera luketenik. Aferaren sakoneko azterketa egin bitartean neurria eten zuen. Epaitegiak azpimarratutako elementuei erantzuteko, arau berria bozkatu zuen elkargoak uztailaren 9an, moldaketa batzuk eginez. Arau berria Paueko Administrazio Auzitegiari aurkeztu zioten, eta hortik dator gaurko erabakia. Ikusteko dago haren kontrako helegite gehiago jartzen duten ala ez. Alda mugimenduaren arabera, 11.000 bizitegi «libratu» litezke araua aplikatuz. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.